PLVITARCHI
CHAERONENSIS
MoRALIA,quzvfíurpantur.funt autem omLT nis elegantis doctrinz P x N v s: Id eft, varijli- Á N bri: morales,hiftorici,phyficiamathematici, de^$i b nig ad politioremlitteraturam pertinentes& I
| hümanitatem: 1
OMNES DE GRAECA IN LATINAM linguam tranmfferipti fummo labore,cura;ac fide.
GVILIEL XYLANDRO AÁVGVSTANÓOÓ| ínterprete:cuíus nunc demum etíam Annotationes
locupletifsimz(fi rem fpectes)vnd eduntur.
Accefferunt bi YN DICES locupletifum.
"——-—7—
Cum Cafarez maicft.& Chriftianifsimi regis Galfiaruni priuilegiis àd annos decem. BASILE S AE,
PER THOMAM GVARINV M,
M. D, C XIX,

LIBRORVM.ET TRACT A. tuum, quiboc PLVTARCHI MORALIVM primo volumine continentur, ordo.
E liberis cducanI) dis, Commentarius' pag.r Quomodo adolefcés poetasaudire debeat, Com mentarius 24. DeHomero,Liber 66 Deauditione,Libellus(54 Quomodo pofsit adulator ab amico internofci, Commentarius 174 Quomodo quis fuos in vir tute paráda fentire poffit profe&us, Libellus 210 De capienda ex hoftibus vtilitate, Libellus 240 De amicorum multitudine,Libellus 251 Dsfortuna,Libellus 266 De virtute& vitio, Libel.
lus 265 De confolatione, ad Apol
lonium,Liber 268 De tuenda fanitate prece
pta 304
Coniupialia precepta$33 Septem fapientum conur
uium 347 De fuperftitione, Libet lus 380
De fcité dicis Regum ac Imperatorü, liber, qui Apophthegmata dicitur 39$ Apophthegmata Laconica 44
Infütuta Laconica—$oz
De mulierum virtutibus, Liber$1
Aquánean ignis fit vtilior 548
Capitulorum defcriptio: hoceft, Quzftionü folutio ,fiue problematá 554
Quzftiones Grece. 604.
Cur oracula edi defierint, Commentatio 618
de Ei, infcripto forib. tem pli Delphici, Commen tatio 680

AD ILLVSTRISSLE
M'VM ATOVE OPTIMVM principem, Ludouicum, comitem Palati: num, Rhenanum, ducem Bauarie;&é.principem dominümque fuum benignifsimum, GVILIELMI. XYLAND RI,in PLVTARCHI operum volumen pofterius fuum,
PRAEFATIO.
LVT.ARCHI.Cheronene fts commentariorum borum, (5 quos à me dé GrecisinenarraS WS bili ata, incredibili labore;[umze S9 3 maá, fide e[olicitudine Latiur jj 777? nos factos tibi, L. v D o v 1C E princeps 1lluflrifstme, offero e?» dedico, ea eft omnium dolorum confenfu co pradicatione dignitas, Yenu[las,ac vtilitas: ye vereri nullo modo debuerim, ne tibiboc noflri munus vilejaut tans to principe parum dignum videri pofjet. Porro 4$ tem cum iampridem compertum baberem, te patristi ommlaude[uperiori princtpis,matoru má, adeà Yeigusimfiflente,[umma evpa Cuentes fuos
(mter quosnomen meum profieor) humanitate . i; tizopus hocmen, quodam tibiinre tuo debitum,
& 1j

EPISTOLA ^vt fub tuo illufivifsimo nomine m publici darem, ted, hac Ynaqua poffem vatione demeverer, diligenter confiderata re con[ultifsimu fore duxi. Iuyeinqua tuo, princeps optime. Nam cum ante an« 205 ferà dece alterum Plutarchianora volumen operum,quo"vite preflannfsimorum Gr&coru 4c Latinorum exponuntuy"Yirorum, itidem à mein. Latinam tradu&lumlinouam infcaipfiffem mely- tifsimo P A T R T tuo, alterum primogenito eius filio, quem fouendo etia X ylandro confidebam pa ternas emulaturi virtutes jam imde ab initio mea vum in hocopere erumnari ammo deflinaueram. Proinde in certifSimam"venio fpem,ciim tibi,1llu fünifsime princeps,tum bonis qe humanis cenforibus omnibus buius mea dedicationis rationes admodum probatum: ideod, nolo ijs copiofuus expli candi opinionem bonitatis caufa deminueve.lam de ipfo opere,eis autore, meod, mterpretis labore "rt aliquid dica,non tves ipfa me cogit, quam 20m malé veceptus prefandi mos hortatur, propterle&loves,yt precipue apparet,imstitutus. Ned, eninz laudibus maiori tuorum, et qua tibi proprie funt decantandis, paginas implere decreui. quod genus exornattonis qui tractent c[unt, qperut alij me viflru&lioves ata, facudioves. Mibiin prafentia fatis efl ciim tibi, Princeps bumanifsime, tum candi do Leau Pau 223

DEDICATORIA, do Le£lori demon[lvave ,meit hoctui demerendi offici non effe tua amplitudme alienum. Nam quidego PL v T AR CH V M laude, Yirii quod fummi"yiri te, ati funt, bodies,"Yno omnes perti ore adfirmant)incóparabilem?quid commendem philofophie omnes partes, bifTovia litteratura, c antiquitatisveconditifSime declaratione, queomnia hoc^volumine quafi in copie cornu vberrimo copreben(a proponuntur? quid de meo fludio, conatu, labore erm exanclatis in boc opere meia Gen? PLY TARCHVM quidelaudare fi ovdiar ,noniniuria vepr&bendipo[sim eo modo, quo ab. 4ntalcida veprabéjus quida fertur,Sparte Her culem laudare ag eve[Jus. quis enim Plutarchum "tuperauit? Ac nos quide cum duduinVitas ab boc[criptas prafaremur,vtcun qnarraumus qui ,ovinfuiffet: qua bucinculcada minime duxi,[uo loco copiofis omnia(-Deo"volente) enarraturus. Tamen me continereno po[Jamtata efl in animo meo huis fcriptoris veneratio) quin aliquid faltem dica. Spitharus Tarentinus m agni yir nomi nis, Epaminonda cim"vellet laudare,aiebat Ne- Plutar.gens minem fibi obtisiffehomine qui Qr fciret pluva,et 025 3€ pauciora loqueretur. Magna meberclelaus,magni$, de maximo"viro praclara teflimonium. Ero aute de Plutarcho pronunciare bocnó dubito( doe dj

EPISTOLA
&liovest, etizidem faffuros de fe quenq, vbitvov) neminem ynum[criptorem in manus per eniffe meas, qui c plura in omnis generis vebus habuevit co gnita, Cg pluva litteris coplexus philo fophie, prudentie bumamorzá, Utterature, quam philolo gid dicunt; fludrofis fide et facunduatata tradiderit Jubfidia. qua laude am maiorvlla fcriptor alicm egvezto tribui pofe it, baud fcio. Equide fateor taciturnitateim vita cómuni apprime vtilem aclaus Corm. 2. dabilem effestutz4,(vt Flaccus nosler fcité dixit) babere mercedem. Verum de multaviearumd, optimarum verum peritis e doctis appofité, puto, "Yfuvpauerit aliquis illud Cyclopis Euripiden. qui,
cum Vliffes diceret, - Habents tua ipfe, videberis bonovatior:| refpodit,
Vtilior autem, amicis largiens,ero.
eun boc venere maxim Yeri el quod apud eun dem poeta Iolaus pronunciat, Yirii bonum proxiHersclidis, 205 mati effe. Ac fi bonum communius quáto eff, tito baberi debet meliusque fententia m pro'verbium abijt: bone Deus, quàm meruit praeclare de bumano venere Plutarchus, qui nó contentus didi cife eo docuiffe tam multa tam, admiranda, ad polteritatem quoq, et"yniuevfos mortales condenda hac bibliotheca(ficenm merità appellabumus hoceus opus) do£lyinà et peritia fud propagauit.
Quantim m

DEDICATORI4A. Quanquam hancquidemlocupletiorem multo ba beremus,fi ad nos omnia autoris huius fcripta per "vemi[Jent: cium Eufebius, Stobeus,eg Gellius(fi seis orellins eft) citent libros Plutarchi iamdudum ami[Jos. quovii iaCturam apparet 6 veliquijs efe dolendá: Stromatéas Plutavchni,et opus de Da i.& De dalis Plateenfibus Eufcbius adducit.Stobeus cum Brapos Eun alia.tum librude mulieribinflituendis, Epiflolam de amicicia, contra vires corpovis,de quiete,de no bilitate, contra nobilitate, contra diuitias,de amore,de diuinatione.Gellius de diuev(a animorum et 1." corporum indole(9 virtute, fecundu de Homero m. t
librum(deeo quem nos damusalibi itin efE quid Xv.— i. fentiremus) fg primum de eodem, de anima pnmum, aliosá, citat,"yt Sympofiaca,no[ane ifdem "yerbis,aut eodem ordine quo bodie lezuntur. Lau datur etiam vt te[lis de vebus n0 Yu learib. prater eos quos dixiab Ewflathio commentarijs Homeri ciszadeoq, à Simplicio /Aviflotelem de anima inter pretante. ne Athenaeum vefera, aut Macrobium, qui bucula ipfis no'itavaró avauevunt.Qua de re, alijs, ad Plutavchum no[lrum pertinentibus, prn dens bac plura diceve fuper[edeo. cum(vt dixi.) breui(perem fove, Yt rem i[lam commodé pertraClemtotam. Erzo de Plutarcho m prefentia fatis. Opusipfum quale e[fet, iam obiter monui. à 0 a nj

EPISTOLA
RALIAtitulum cifaciunt, itd Vul eo appellat. fiue quód maiore partem puris e[Je de philo ofophia morali, fiue quod ab ea fapl nie parteque" yitebuman& maxime qi nece[Ja aria, tanqua à potiovi depominandam tot borum opufculoru duxit congeriem, quicunq, tandem buius indicis autor est. N am moralia quidem funt eomulta eo admiran de doctrine atque enter Sed audireyelim, qu&nam pars porrà philofophie, qe dn qu£ litrevat philo logie portio nonpl urimu ex biwfis difai Plutar chinas e illuflrari queat opuculis.po teram vecen[ionem buic loco Fri eius quod dixi gratia attexere.[ed"yt nete llluflrifsime Princeps, diutius ab[linereab ipfi ius Plutarchinoflile£iione, aut per tran[enta io ipnauis propane "voluiffe in[picie ndas tátas ves exi sjlimarer: faltem ad Indices eovi que Latina damus opuculorum proYoco, minime yel obfcuros, vel arrogátes fed qui ciimoralibus phofi c, mathematica, logica,bi florica;deniq, omnis veneris litteras traBlan. doceri4, demonflvent. Reliquis lectio librori ipfa abun de patefaciet. Itaq, iamnunc quodzno fupernacaneum effe mapni areumentis collivo, ad vationem. meori laborum brewiter veddendam me confero. Res ereo itababet. nte annos aliquot,ex quo Vit& Plutarchi imoftrs bomini doctori qo mgenuoYung
^—€
Aer t— es AA a Am o lo ND
———----- MCCC CEU CDU
Vede d Wuc Gb o:*

DEDICATORIA,.
rim manus per Yolitarunty20n defuere qui uade. vent,hortarentur, Yrgerentnslavent, Yt alterum
quod hoc volumen eodem modo é Gr«co in La. tinü 4 fermone transferrem. Heft. un diuquàód vi derem ante menemiem ynu au jum e jd tantunz opus molini. tpote cuius abfolutio ine ffabilem labovem, eo tantu ii non totius philofophia ac l litevature periti, pluvimad, leClions Q9 acerrimi iudici Voomine defideraret, ne quid dica defelicitatelo quendi eis 14. que omnia quáta in me fmt, fatis pro! bé noui. Videbá vivos doéliffimos ita feré bac pic catos Yt faclima aut eloriá paraturá aliquá deliverent Latin? edifJerenda ijs, qua diffiiliora aut minus[plendida e[fent pr&teritis. qu o faélum cj ei, yt quá&dam in hunc Yj4;: diem( afi quid nos fupit yinter vetem nullum mt natia. Nolo nunccommemorave, jquamm multa e mifevanda interdum. errata eoru a ante nos delibauere de hoc Opere€ aliq: quid depra bena fint. cum probem tragicam illam imprecationem: Pens quicunque bumana feligis mala. Tandem ictus equitate,^t e lirabun] lapitantit, et vempublica adiuuandi mdéfe[fo etiamnum fludio,in bumeros meos hoc mibionus impofui, et quo potui omnino modo fter tuli. Hiclocus facit vt te, Illuflifsime atq, bemenifSime princeps, € y

EPISTOLA paulà liberius ciüpellem:cau[a bonitate mes,ettue.—|,
"m in prim isfretus equanimitatis fi iducia. Confidevas Ga emm aliqus tanti operis molem,et ctum"yarietate f varifsima comuntlà maieflatem jt menda—| 4 lacunarii pafeim impedientis multitudimem,(quo—|— c vum magna partem interpvetes nos antegveféi aut á 20n objer WatevUPE, dt pro[uo cómodo) difümu-|^ lauerunt:nos af tenes allitis inopia i noftram tfla-|] t« tam fecimus) tii quàm multi ac vary verfus car-|!? snine nobis veddendi, quislabor in conquivendu et E annotandis ad expediendis Le&lorelocu ab auto-| t ve alleoatis, quantusq, fuerit(9 quim moleflus to| 3
leido, becinqua, co alia qe modejtia caufa dif fimulo gefdee aliquis: facile intelliget(modó bomo fit) me mibi ita effe confciu, t atra yllum *ye!fomnitiimpudetie e potuerim, ez: debuerim T. A. bas meas"vigilias, mea, Ynà tue benignifsssm liberalitati offerre. ique ade, t jumam (quod Horatius Mfurpauit nofter) faperbiz quefitam mevitis: cepi provincia i dura,aut duri d potis qua Yis duriore, eg qua nondum vidi quis "ynus fe admite etur, Yt promi[Jum impleret. adiutamen et multo quide fudore, erauiffimi laboribus;tamen Deibemenitatiadimnite— 8 hoc morimenti exegi. quod quale fit, ipfa veslo-| quetur. DoCloru quidem bomini wdicia nó infor b miao:

D!
DEDICATOR1IÁA. mido: periti modó fint verit c9 candidi.ceteros fa cil? cótemno. Id de me citva arvogantiz po[Jum afvmare, bac mea lucubratione n ijs modo cómQ
datum effe, qui Grace lineueignarr PL V T AR
CHV2 Yelomnino nólepst,"vel fepe alieng pro autoris fenfum in'vu leat is Yerfionb.accipium:fed etiam ijs, qui nó plane imperi G reci fermonis, m tanta yavietate veru cópavatione gau det^ytriufa, lingue. Glacié, quod aiunt eco fecuizmulti, molefiyjs leuau ftudiofos pulcerrimaruverum cogni tionem affetbatibus. Quo minus curo eorii moroft taté qui niji Cicevonianit:ter[u mpolitu^ et ne[cio quo tandeinflrumeto limatum»ibil probant. Ego perspicutati opera dedi, quambil debet e[Je antiquins interpreti.Verba»fitata et diferté fiemifican tia multo malui fuislocis adhibere, quàm obfcura" ye fludio nefcio cuius Latinitatis ves ipfas. au[us fem eti ytinonnunqua inphilofophici explican dis l'centia confingendori"yerborum ,^vt intelli fentétia po[Jent. Deniq, id quod licuiffe pubiarbitvatus fum m Vitarii interpretatione,et ibm Prefatione quale effet expofui: hec mibi imperatum ab ipfave feni,ac morem ge[s necefSitati. Sed h«c precidenda funt: narepraben[ores neq,[pero fore "yllos:neq,(yco phatas metuo. Satis mili eflet erit, doclss atq, candidis iudicibus, qo qui circunflatias

EPISTOLA etiam verum mearum, temporum, opportunitas 1/4,&q40 animo novint perpendereme polJe probare arumnojam hanc meam operam, reipublice lutevarie nauatam.ata, 1d me poffe, confido.
Tantiiitaq, eft, quod prefari ad te, Princeps 1llu firiffimeyvolui. Reflat^v tibi opus noftri comendem.Sané[pem nó dubi animo meo concepi, bac meam lucubratione iampridem à dotlis eti viris ex[be£tatà, in manus bominiiita per ventura, yt €[ui e obleClationi permulti fit futura. t$, ficfperare, c PL v rTAR Cu fcriptorg praflantia eo mea(quod arroganter nó dico)folertia atq, laboviofifimaindu[lria mibi perfnaferut.om nino aute bincad remp. eg 4d priuatos homines ^ytilitate friclumá, non poenitendum rediturum, eti alij me tacente aufi funt Jpodere.Ergo,illuftrif fime princeps, toti bocemolumentis quod ad vepublicam ànoflra erumnofi[pma pertinebit bac lucubratione,tibi volo acceptis evato animo ferat, tibife Latinosbos Plutarchi commentarios debere agno[cát, tuis auspiciis me boc cófeaiffe opus fentiant,deoq, tecolant boni eo evuditi omnes. Toti boctus esto,quidquid efl laude e gratiaruatlione digni: erit profe£tà nonnihil. Ego abste, P. A, "vicifsim"vnu boc petoqua debeo veuerentia et fub miftone"yt hocnoflrum munus benigno&quoq,
accipias

DEDICATORIA. accipias animo, c9 ieri laborum, noftrorit eam habeasvationem, qu tibi| penis tud indoles, auita Yirtus,P A T R XS exemplizet(bes no[lr unidas 77 Mdeceptwra di£labunt.Credo nó c ims. quib. hec noflr& prefationis coronis pueid Ac? fordida videbitur. Seien fic) unt, "a efl animi candor. et Tu, Princeps, humanitati cerí tus fum] becacc ceptiora fore,q: Miper aduladum veta ta(^ytbodie Yuleo fit) liberaliz licitatione, Non erit Tib idedecori,non n ep 1l finis ipe ecclementi s frm brattonis huius que multi putat asper: nandum, ad vem publica Cun aliqua i tu munificentia: pradicatione vedi^ ve.nos quide, cono lra ommiain Yenies tibi preflà effe.fi pa 415 tenuttatus noflra efje al. iquádo tue Amplituc linipof Interim tue Illustvifsimi celfs tudin, e coniugi leCtifeima Principi liberis fams lie omnibusq, is que cara habes, DDE O OP T. MAX. omis fenfim recom ttes de mentis fuppliciter commendamus. Heidelberoe.
Eidibus Kd anno M. D. LX X
T. 1. C. Subditus,& addi&ifsimus cliens
M.Guilielmus Xylander,philofophiae publicus in Academia Heidelber^ genfi profeffor.
€ ON nemfas

^
EivsDEM XYLANDRI AD candidum Le&orem debac[ecunda editione(gs "Annotationibus(us, prafatiuncula.
| VINQvENNIVM jam,& aliquanto
amplius elapfum eft ab eo tempo
re;quo ad alterü hoc Plutarchi operü volumen in Latinum fermo*|| nem conuerrendum ferio accinge -- reme cepi. Sub idern tempus eti de Graco opererecudendo Eufebius Epifcopius, typographus Bafilienfis,cogitabar.cui cüm in caftigando co operam noftram liberaliter obtuliffe inus,manufcripto fumus ab eo inftructi co dice,itémq, Aldino. De hoc dicere nihil attinet: Sed ma nu fcriptus ille maiorem partem eorü non habet, qui funt in Aldino, libri:S precipue ij defideranrur in eo,qui mendis fcatent grauioribus,€ lacuhis funtinterrupti cópluribus.qua dere n Anno^ tationibus alicubi conqueftus fum.Exrat iá tum in exfpectatione editio Plutarchi Gracorum operi ea, quz huius ipfius demum anni verno Francofordienfi mercatu ex officina Henrici Stephani Geneuenfis rypographi,de optimis quibufg fcriptoribus& rep. litteraria praclariísimé promeriti,in publicit emiffa proftitit. Irag etfi mea potifsi mum fretus induftria& qualicigy(nihil enim ma gnum nobis árrogamus)eruditione, nulla tamen vel defpicabili etid re contemta, qui quoquo mo do adiumento effe poffe videretur,paulatim ac vt res mez ferebant plenz variarü interpellationit, Sin emendandis& in interpretandis Plutarchi fcriptis progrediebar: tamen fpei edition£ illam deuo!O——
vua

PR AEFATIVNCVLA. deuoraueri, ,animóg praceperam voluptaté,quá mihi integrandis eius prafidio Plutar chi,caftigàdiíg locis: miíerc pafsim toto opere fedatispercepturus videbar. Quod quid£inger femper& aperté prz me tuli. Enimvero dEnnianz fuiffe argumentum mihi rectifsimcin promtu fitum interi: m EUM, Nam Grzcus quidé codex, vt eftnoftra Opera correctus, nó tá noftro confilio, quàm certorum hominum voluntate ,€ditus nondü eft: bienniü vero à verfionis noftrae editione iam effluxit. Cuius editionis vt tunc tem poris graues habui caufas maturádz: ita eius neque adhuc panituit,neg etiamnum video. cur poe Rite got aut debeat. Print enim fi Grzcaifta Geneuenfis editio exfpectationi mez vel abunde fatisfeciffet: fruftra tamétantum te mporis editioni mez producturum me fuiffe fentio: ci vix, acne vix quidé integrum mihi effet exifta me am locupletare,ornare, aut etiam corrigere, adeà accuraté omné tantüm non fruendi libris iftis ere proprio emtis poteftatemautor eius circumfcriplit.metu fortaffe p lagiarioru im,quos fi odit,plané mecum fentit. Nunc,cüm mea editio feíquien^ nio illam anteuerterit: nem o fcilicet ita prarpof fterus eft, qui came fiue vfum fiue adiutum f fpica turus etiamfit. Deinde,filocus veritati& libertati eft, vt debet, Felicis aliquis, mihi profecto pro mea perfona pronmciarel icet de editione ifta, idw kglv.quod bona cum paceautoris dictum volo. Non enim alienoslabores contemno,fed meos perfunctorie tutor, atque vt calumnias amoliar quorundam omnia ex indicibus eftiman tiii,id dico, quod quale fit; i$ nüicadeo in promtu eft cuiuis mediocriter erudito peruidere, G:[acus

Mm
ROPUPON
AD LECTOREM
fanéhorumlibrorum codex, quem meo ego ftudio, meis aufpiciis, codice Epifcopiano non raro adiutus quidem,fed auxilio cius in difficillimis ac glurimis locis deftitutus, correct ac magna parte(anatü habeo,publicatus(vt dixi)non efrin lucem fuo tempote; vtty nobis dignum eft, ipfe etià ,pditurus.Interim(ae de vniuerfis dicam)veleorü opufculorum,quorum me viuo quidem, fed neg; confcio neque volente verfiones noftras Stephanus vfurpauitin Latina fua editione, cii graecis ipfius cGparatio fufficit demonftrando, quàm mul ta ego,craffa etiam(vtficloquar)& abfurda mendainduftriz mez fretus viribus fuftulerim,in Gre co eius codice etiamnum exftantia, quam multa fuz integritati reftituerim,ibi adhucmutilata.Sta tueram hocloco exempla quedam proferre,& erat facilimum.Sed preftat diligenti frudioforum harum rerum iftliucrelinquere:& Anmotationes has noftras qui leget, fatis anfz habebit ad deprae hendendum quod dixi,& pernofcendum.. Certé pauca admodum funt ab altera parte, quz(fi inte grum mihi fuiffet) vfurpaturus eram, ita mei anteuertente editionem: aut faltem in hac mearum Annotationii editione inferuiffem.Sed talia,toótg; funtea, vt nullo peenelabore pro fequifq; dü ver fionem noftram cum grzcis eius conferet, fibi an notare, noftrámg lucubrationem inde fuo arbitrio corrigere pofsit. Hoc enim puto omnib. licere. poftrerao, cómitrendü mihi nullo modo fuit, vtautfructum laboriofifsime noftre lucubrationis aut reip.diutius inuidere, aut mihi meifq; reb. deeffe videri poffem. Exiftimabam enim à mul. tis bonis gratiá me initurum, fi quamprimum e» derem in luce tanti fcriptoris tam honefta, vtilia, iucun

PRAEFATIVNCVLA.
iucidag fcripta omnia Latine& fideliter expreffa.Etquanquam de Plutarcho nihil caufe erat cur ita effem folicitus edendo,vt Achilles Homericus de Hectore interficiendo,
Mb te nlla Orso Bao ds davsspoe"Aui.
'tamen rationem habendam effe temporis multa
memonebant,quz heicerarrari non debent. Id quidem erat mihi perfuafifsimum ,fore vt denuo hancverfionem ederem: quam adiutus aliorüi pu blicata priuataue etiam opera& fubfidiis auctiorem,pleniorem,caftipatiorémq videbar daturus. Verüm hoc adhucabs re fuit, iis, quas cómemora ui,de caufis. Nunc ergo denuo prodit verfio Plutarchicorum fcriptorum noftra,fanéà priore non admodü diuería: fed annotationibus noftris au&a, quib. colophonem toti operi impofuiffe exiftimari queamus. Equide fuperiori editioni adiunxiffem eas,nifi mihi G atiguftiz remporis obfiriffent,& fpes multo maxima fuiffet omnia politiora,auctiorag; poftmodo edendi.Nunc video peropportune in hoctempus eas effe reiectas, cíü interea non pauca nobis ad animii acciderint, ad recognofcendas eas& percolédas facientia. Can didus& non ineruditus lector facilé iudicabit, quanto mihi hz labore, quibus conftiterint mole ftiis. Nam& verfionis no(trz rationem fubinde reddimus,& identidem Graci codicis fordes detergimus, vitia detegimus,frequéter perfanamus, interdum de remedio coniecturas noftras propo tiimüs,quas vel appgrobent docti, vel melioribus acfírmioribus prolatis antiquent. Non fum valde folicitus nequis noftram verfionem aliis poftponat vt dereriorem. Profectó enim annotatioa

ps
-AD LECTOREM nes hzc docere poffunt, que res meimpulerint,vt quadam etiam poft fümmos& imcomparabilis doctrine viros, Turnebum maxime, Budeum,Iu nium,Erafmum,aliófg, idq aliter adeo interpxetarer. Multorum etiá obfcurorum locorum intelli gentiam patefecimus,& obiter etiam aliorum aw torum dicta attigimus.Contraxi autem has anno tationes in quantam potui breuitatem innumeris pracifis qua videbátur leuiora, Adde noftris quae attulitin quofdam libellos Henricus Stephanus non afpernanda: accedes meherdlead intelligen dum Plutarchum non malé inftructus. Quod ficvbi noftrz verfiones ac annotationes cü eius le&ioneaut annotationibus conípirabunt(quod obferuaui aliquoties accidiffe) no eft vlla idonea dealterutro noftrüm furti fufpicio, cóm& annotationes noftras multó ante fcriptas quàm Plutar chus prodiit in lucem,Stephanianus demonftrari euidentifsimis argumentis pofsit, atque omnino conftet;& Stephanus fi coniecturam facere de emendandis Plutarchi libris ex verfionenoftrafztegiflet,aliquor centuriis mendorum liberati darenobis, multóg rectids pexum& politum Plutarchum Grgcum potuerit. Eodem pertinet quod vnum atq alterum locum à me prateritum in ver tendo reprchendi;atg re díligentiis confiderata, excufsifq; aduerfariis& libris noftris, paene eodé quo Henricus modo emendauifle mefenfi. neg; miratus fum qui eodem ftudio eofdem libros lee giffent,eadem etiam obferuaffe.quod propter vitilitigatores& male de recte facientib. iudicantes obirer innuédum duxi. Multa ego iam ab aliquot annis annotaui, cum varias lectiones confcribere fta

bid
à UU. ww
evt vo
*
PRAEFATIVNCVLA,
re ftatuiffem,que interim ab aliis itidem obferuata,atg; publice edita vidi. Neg; tamen itaomnia mihi tempus przripuit,vr mea prorfus ideo abiicienda cenfeam. Quod demeisannotationibus multo magis ftatui. Quáàm autem ego multanotauerim, correxerim,explicauerim, indicauerim ab aliis pretermiffa,(atis fupérq; vnum Sympofiacón opus poteft docere. Vbi fi qua me fugerüt, & ab ipfo funt reftituta,ab ipfo petantur& defcribanturlicet. nó enimaliena vfurpare animus eft. Mihi fatis eft gloriz partum, quod primus omniumtotum PL VT ARCHYV M, quantus ad nos peruenit,agoreffus latine interpretari,non infeliciter abfolui, annotationibufg illuftraui, fi nihil aliud,laboriofifsimis. Fragmenta& reliquias,& quorundam emendationes expofitioncfquenon paucorum locorum alio tempore cur perfequi, quam huic operi adiügere malim, caufam habeo fatis grauem.etfi breui,(vtfpero) hoc quoquein remp. litterariam Plutarchümg; noftrum officio defungemur, Quod ficubi rem acu non tetigimus(& non dubito quandoq; me in tam vario ac difficili operelapfum fuiffe) gratiam nobis facile facient homines ingenui& humanarum virium, noftrarumq miferiarü ratiocinatores probi.quos cogitare velim,me difcere non recufare: contemtorem invidic nihilominus& inütilium rixarum. Fruanturigitur noftris laboribus qui volét€ poterunt:& nos ament, Deimg; orent vtir pofterum quog, piis noftris X publice commodaturis aliquando conatibus, gratiam fuam ac vires fuffi ciat. Interim caueant fibi moneo, atq;(fi dignum eforogo quidealieno rem fuam factitant,ne cum 8 1

-— C
AD LECTOREM. IMPERATOR Romanorum& verfionem híc noftrà& additiones has fno diplomate nobis da to munierit cotra ipforum temeritatem atq; iniu rias, plagiariorüi potiusmore panas dare, quàm bonorum virorii officio fungi voluiffe videri iurepofsint.non enim deerimus dignitati, iuriq; no ftro, fi nihil bené merendo& recte monédo profecerimus. Denique lectores maximo operero» go, vt Ilufirifsimo& Clementifsimo Principi Lu douico Friderici Electoris Palatini F.Bauaric du c, domino meo clementiísimo, acceprum ferant quicquid cüm ex verfione, tum ex annotationib. hifce noftris ad fe vtilitatis atque delectationis re dibit. Eius enim munificentia atque humanitaterecreatus(pro quibus& agemus vt fpero pleniis,& referemus etiam Deo adiutante debitas ipfius virtutibus& celfitudini gratias fuo loco atque tempore) ad perfequendas reliquiashorum aliorimque laborum maiore cum animi tranquil litate€ alacritateperrexi,| Vale,
Pridie ldu Sextil. 1 7 2. Heidelberga.
ERRATA. QVAEDAM SIC
emendabis noftro ductu: cetera pro tua induftria€ candore,
INTOMOPRIMO. $.37 Puercia. 19.1 pro Theodorus, lege Theocritus 20.5 pro Elide, Elide. 29.10 lege, pugnacis at Hetloris: 33.32, leg. lta-mam 406 inmarginelliad.,nome,— 42.20 lupiter.$0 3 protinus $72 lege clara clytemneftre 58.8 Iuppiter, ficet 104.17. 62.18 Clare Men. 64.26 bonw que femper.^29. virtutis 7249 4t £uraté 76.29 9ve&p. iv DgovrZp 77.1 qepsacat 78,33 tn mars
*2 Ds
f-— A^
NE QC VT VT L-WwTINM-S M- WL

ERRAT A.
gine Synecdothe 7936 in margine Odyfi, 159. ettam im priore editione vtraq; beic peccatum fuit 81.32:madet 396.2 wa$ $.
93.37 refertur, peftis: pefhis caufa, 99.26 peraera 106.
7 l4539.marg.107.28 Wiad.v 22. 110.21 qtantumuis 114. 11pariit extemplo rationis conf. 116.16 in márgine Miad.x. 168 ad verfum 17 pertinet.alter locns eft Iliad.2.542 118.26 pertétat. mendum omnii editionum cümune,etfi ferri bic cafus pores? 121. 15 fpeclautt 13yfimete 141.31 Tegminaque 36. Laert 143.7 margine Ms 1.336. 182.37 Chameleon? 194.33 T?.Cefare 23$. 2g pro aquarum,lege apuarum. 246.22 delicatior 257.25 matgimeHippolyto 268.9 deos,parentes 174a5triflémque dolorem 278 281m marg.Ody-. 296,10 magnd[que parentum. 3.2 Thebanus 312.31 Mtinquamg eos nif 314-21 fponte orit 324-29 pro Pbenicis, frribeppalme 343.23 Bu Aygmm 346.25 Timoclee f4g.351- male infcribitur 352, 353,23 Periander 357.2 in margine Odyfi-v.initio 361.24. marg. Lafiko ff- 374-20 nondum plane 379-35 mare. Miadr.282 384.32 marg.mufica, 397:32.agreltis, lege aeroftss 394.5 deflituerentur. 43120. M.Cutitbs 431. 24. Samnites 446.24. vera 453.36 marg. Calliditas 456,mare, Viad.JJ.pertinet ad verjum. 6.473. pag.male in[cribitur. 483. c2 476. 477 malé. 486.487€» 480 male 490. 498.36 adwerfavogo$04.37 pollutiones 506.5 Nunc aliquis Satum mo$fra fefe afpide alat. 577.24. tradidit.$96.16 vtpote qui 604. 28 deprebenfam|| 608.14 Aeneianes 609.35 Hyantbeidmque 611.20 femina lrema 614.27 Tenedios 625.20 panuma 627. ii. Hamaexokylisión, c fic ettaminfrà 628.16. folis, bominum 24.Troolodyticam 642.35 gallus 638 16 cormx, 672.male nu meratur 648. 682.27. inimicicias. ERRATA TOMI SECVNDI.
27.31 XIV. 28.27 ferri 69.31 Metius Enfetius. 77.323 Menylus
05.34 Aefchyles| 31s velut 116.6 Thisba 16.31 droptrica. n7.22 Apellodotus 123.3 perreeum 126.25 Thebaas equide. 127. 32 Hyampolim 132.20 eum; 134. 37. ad marg. Odys. 410. 137.4. marg Aiad.z. 408. cz Miad.v. 99 339.7 marg. WMiad. 85 14936 xoibo,. 15520. febolis, pro. fobols.ita€» alibi. fcribendi, füboles 161.21 quinquefronde vna uox 168.15 Chennin 185.8 arberes 189. pay. vittofe im Í
i Wu
"D )/
4
"
firibitur 185.20$:21 delap[i 26 par erat 208.10 pro fimulacrum fcribe delicii 224.2. pralioez 17 Attica. 226.319. ladanum 337.35 alij 231.34. retro. Fachis
23
239.25. babitationé 259,22. delenocem, autem, 267.21 pulcra
p

i cO ERRAT bj 275.34. Macedonia 280.21 Lagi. 19117. inuidifsime? 309,34 ille yi. wenderetur fedens,frzere 353.25 citlas 359 pagella ma lé inferipta 359. linea 16 ononm 575.22 tenerum 370 malé inJéribitur 359 in margine 54. Odyff.v, 381 in mare.fcripta perti | nent ad verfum. 17.382.29 giftratus 38656 Euthycrates 388.5 i Celtiberi 406.30. Ferimus. 412.10. Romana 424.14. Papirios n 493.22. temperantis$08.23 Leoprepide c» 27 buius bofpes,reo. 521.9 velut.$83.28 non pudet. At ib,$5 eq; videre füftineamua 533136 Lyfiá G3a malé inferiptus s31. Et 635 malé G59 ac uieif Jim 648 male infaribitur$48, 648,34. predio 656 malé $56. 669 Inmare.lib.X,pertinet ad verfum 18 p42:700 malé snferibitur 70. 226.9. Aphobum 729.25. Calei, Abronis F.
ERRATA TOWwWI III
831 in marg.Odyff. f. 92.8. coberet 18 in typo pip 102 lege 192 C leinima pro lemina. iu in typospro 146 fiibe 256342. 27 Hocnorh 143.7 pro contralit fcribe continet 155.20 quemq; «s8 in marg. OdyJJ-verf. 16. locum 161.4. Modeéslus,6 verfi, R$ wofos 164.28 infommia 18133 audire 182.30 Agamemnona. 22646 fuauiThlláque 13121 Diceartbus 241.11 quod 248.10: Testam enim 250.35 uidetur. 2553.31 Panteluam 27 gg aieba 16|| pira 3s Pbleein 317.24. ciuile el telibus 357.3 mullum 391.6—|. amatori acerrimus erat aduer[arius,deóque 397-1 illa. 404.g | giicolimus, fumus Proles: 408.38 immargadijciendis, Ex Vliad.v,| 31t. 409.34 Marcenatem ita 410.3. 431.34. Hilaeitam Lunas I| il 445314. flamme 1$ corporibus, ned; 467.6 Ogygia binc. 561. i1 34 medea C ss inflammawit 414, 31. Hermodors. Cla omentj, In atinotatís zm y. Sympof.cap.3.de verfibus Callimachi,bec E! adde.pro ysyetézigop,legendum effe xepiérspey, vel adfirmare db. fim,qua voce etitm Homerus eV vfus, Viad, B. 248. Nama appaFi ret. accu[ari Corinthios, quàd vitu in deterius mutato,apinm pi23 nui fabsiituerint:quod vox. àmeriuésineip monSivat.sic Itaque vyertends funt verfus bi. Nunc apio, provnati ab Aleta, munere donant Viclores multo deteriore fios. Hoc,vbi Neptuno peragunt certamina facra, Viclori fignum iam datur Yibmiaco. Et in vlimo vyetfo levendum pro obfoleat,obruitus,
mft
EINI:;S

fb2 047. wt^ o. Moe
€.
LIS
"*"-----— nv o
f à à 3. 9
SvMMA PRIVILEGIL
3 E quis banc meam lucubvationé, ver^ | fionem inquam et additiones, fiuc an | notationes mauis tioflras, ad decenzl nium ab editionis die numerandiinRo CO UGNE d tra S.Romani imperij, et omnium Ce faree Maicflatis Regnorit 4c prouinciarü fincs,coder velalio charactere recudere, aut vbicunq; recudendat dare, vel alibiimpre[Jam adducere, vendere, vel diftvabere palám vel occulté aufit, cautum eft Sacre Romane IMPERATORIAE Maieflatis priuilegio nobis dato, atq; interdictum fub pocta librorum autori vindz candorum, cy decem marcarum auri puri, Fifco Ympeviali ey autori pendendarum. Hoc priuilegium à S.R.. Jmperatoria Maieftate datum eft Xylandromanud; eo figillo S.R.1mp. Maieft.confirmatum,et pro more fubfcriptum,Spire, X VI. Augufti, Anno etc.feptuage[Imo. Qua dere te monitum volui: namego viro praclaro,et induftrio Typograpbo Thome Guaritio;Ciui Bafilienfi, nemini preter ipfum alij banc meam lucubrationena typis exfcribendam commifi.

ExTRAICT Dv | Piíuilege.
Y4 AR grace co priuilege du Roy, est 3 permis." laques dupuys, marchant Lií M rame iré. enla^ville fo ynuevfité de Paris, a Thomas Guerin,aufet marchant bour£055 Gr Imprimeur dela-villede Basle, l'yng des Cantons de noz; aliéx, mconfedevex, c e bons amis les SuyfJes, d imprimer,ou fayvei imprimer, quad eg on bo leuv fembleva,, deux copies des Morales de Plutarque, nouellement tournéz; de Grec en Latin, A[fauotr b"yne pav X ylander, cz l'autre par Hermannus Cruferi. Et eft defendu à tous Librames, Imprimeurs, Cg» autres quelxconques de m imprimer, Yendre,ou diflribuer en fes Pe, ter^ ves, Cg» feigneuvies ,lefdiels liuves de Morales de Plutavque defdi£les tradu&lions: eo ce, m[ques au terme de dix avs prochainement venas,[ur les pei nes contenues és lettres patentes dudit Seigneur, données à Sain&l Germain enlaye, le hutie[me
- d IAoufl Mil cinq cens foixante qg* dix.
Par le Roy,le[eirneur deSatnt Francois, mee des vequestes ordinayres de
bboflel prefent
Sipne. Le Yyayer.
E. Lu

PrLvTARCH ET HI CO R VM, five MORALIVM, Pars£L ANDRO Augu
flano interprete.
**
PrvTARCHI DE LIBERIS EDVCÁNRdis, Commentarius.
"ONSIDEREMVSin prafen |tia, quid dici pofsit de ingenuorum puerorum inftitutioim víi ratione bene n orstievadere pofsi it. Opinorautem initium ab ipfa ducédum procreatione, Ergo qui parentes fieri cupiüt la ude dignorum liberüm, iis ego quidem] hoc confulerem, r0 necum quibufvis mulieribus rem haberent: quales,
inquam,fi unt meret ices
ellices. Quorum enim velà pat re velà matre aliquid vitjj habent natale
$C
3 €os Der omnem vitam of bpprobria comitant" Qux€lui nullo modo poffunt füntque in promtu vitiai; ftafiqu aff ere eos 1gnominia volát. Acfapienter
nt M eenafirpis lata fint probé, M reife eft eJfe deinceps pofteros. Ed itx przclarus libertatis ALS MA ingenui20 tas,cuius plurimá ducere debét rationem, qui legitimam liberorum affe&ant procreationem..Etenim
A
Procreatie.
Euripid. Hercul.furente.

Idem HppobteQue ad inJltutionem aeceffaria.
i PLVTARCH. DE corum quibus genus cf fubditicium& adulterinü, animi fpiritus ponere, humig; repere folent.rectiffiméq; hoc cecinit pocta,
Non duritate tanta eft quifquam pettoris,
Obioxío qui non animo Cy" feruo fuat,
Culpe patris matrifve confcius fibi, Sicvt contrà arrogátia quadam animíq; exfultatiouc implentur illuftribus nati parentibus.quomodo Diophantum Themiftoclis F.frequenter aiüt& ad multos dixitle, Quidquid ipfi placuiffet, id populo quoq; Athenien(i probari. fuz euim fententia: macrem fuffragari, huius Themiftoclem,cuius vniuerli Arhenienfes ratum habeant decretum. Omnino autem laude digui funt Lacedzmonij ob altitudinem animi, qui Archidamum regem fuum pecunia inultauerunt,quód pufillam vxorem ducere nó efÍct veritus.caufa expofita,quód is non reges,fed regunculos ipfis flatuiffet penerare. His continuo id fubiungendum eft,quod uc eos quidem fefellit, qui antenos hoc argumentum tractauerunt. quid, inquies,illud? Quód qui rem habere cum mulieribus prolis giguendz caufa volunt, aut omnino vini vaCuO$, aut certe mediocriter co vfos hoc convenit facere. Adfolent enim vinofi& ebriofi fieri, quos pa tres ebrij feuerunt. Quamobrem etiam Diogenes adolefcentulum videns animo abalienatum,& mentis ial cópotem, dixit: Adolefcens, paterte ebrius gcauit. Atq; hec quidem de procreatione dicta fun to.nunc deinflitutione dicendum.| Vrigit fumma
em totam complectar, quod de artibus& fcientiis
folemus,idem& de virtute pronunciandum eft.fcilicet ad eius perfectionem tria oportere cócurrere; Naturam nimirü, rationem,& adfuefactionem. ra' tionem verà intelligi volo do&riná,& adfuefattionis nomine exercitationem.Initia hoc in genere dcbentur difciplina, vfus exercitationi, perfe&io oinnibus.
cima
IO
d
39
35

ed ^
[ [e]
[3 dA
uw o
3
LIBER. EDVCAND.$ 1$,& vbi horum aliquid defecerit, ab ea parte mancam fieri virtutem neceffe eft. Natura quippe abfq; difciplina fi fit,cca eft: dicipins f fià natura deftituatur,defecta: exercitatio his duobus demtis imperfecta eft. Et quet madmodum ad agricultura: n primüm requiriturbonum folà, deinde. peritus colonus,de enique femina frugi: ita plane i hic natura folo,agr cola magifter,femini preceptaatq; inftituta refponder i Hece goomnia icontendere aufim conveniffeatq; cólpiraffe in animas omnium ore decan tatorum homi inum,Pythagorz, Socratis, Platonis, atq; alior&, qui MH. vnquam obliuione"delendam gloriam funt confecuti. Sané beatus diifq; acceptus eít,cui deus ifta omnia tribuit. Si tamen aliquis ita Min eos quiingen 10 non funt felici,vbi ad virtutem re&é inftituuntur atq; exercentur,non poffe naturz defectum mediocriter exfarcire, fcire debet in errore fe non paruo,immó autem fummo verfa n. Naturz euim bonitatem focordia corrumpit: vitiü do&irina Ent& cüm facilianegligentes nos fugiunt,tum diffic ilia Sequin ic curariode. Et veró a dearum rerum contemplatione addifcere poffis,quautum efficacitatis ia ad perficiendas res virium habeat induftria atq; labor. Nam& aqua guttatim' lapfa lapidem cauat:& ferrum atque 2s manuum contrectatione atteruntur:& rotas curruum labore magno curuatas nullo pofitis conatuin priflinam reftituere rectitudinem: ac incuruos hiftrionum lituos in rectum dirigere nulla vis queat.adeó quod contra paturim labor eifecin; ipfam sturali fac cultate fit validius.Quid?an hec duntaxat funt,quibus diligentie e vis demóftratur? immó veró funt innumera porró alia.Solum telluris bonum tuit: cultura ceffante fterilefcit. quà átóq; melius fuit natura, tanto deterius fit negle&u. Alia cótrà eft tellus duraatg; afpe rior equo. ea tamen culta przclaros illicó edit fructus. là quz arbores non tortuofz funt
a yj
Indusirie Cr exercitation vis.

Educatio.
Quo modo »utriendi überi,
4 PLVTARCH. DE atq; infrugiferz, fi perincuriam habeantur? quz nó frugiferz fiunt atq; fecüdz,i red educantur? Aut quorum corporum robur non hebefcit atq; difsipat focordia,luxu, prauáq; habitudine? quis cont fuit invalida natura,vt non exercitationibus& certaminum ftadio maxima fecerit ad robur incrementai Qui veró equi prima ztate recte. domiti n6 parent fcfforibus! qui maturé non fubadti, duriceruices& feroces non exftiterunt? Et quid attinet alia
n
nos admirari, quádo de beft demus cicures manfuet y etiam Theffalus ille, qui perco
nis multas vi- 4g ercdditas? Recte nti quinam Theffalorum effent placidifsimi ,réfpondit, Qui militandi finem feciffent. Cur veró infiftam pluribus recenfendis?cüm mores ipfi Graco fermone nihil fint quàm adíuefa&io diuturna, neq; abs re morales virtutes dixeris virtutes confüctudinis eorum lingua. Vno adhuc huius rei exemplo propofito, def;nam prolixiüs ifta declarare.Lycurgus,is qui Lacedemouiis leges pofuit, duos catulos iifdem prognatos canibus diverfa omnino ratione educauit, altérum delicatum& luxuriofüm, alterum indagini & venationibus aptum reddens. Quodam inde tem pore cüm frequentes in concionem Lacedzmonij coiuiffent: Magnum,(inquit) Spartani, ad virtutem 2$ concipiendam momentum adferunt adfuefactio, e. ducatio,do&trina, atq; condocefactio.quod ego vo bis iam nunc commonftrabo.fimülq; duos iftos catulos produ&os pofita in medio patina& lepore, dimifit.quorum cum alter illicó leporem,altgr pati nam peteret, neque etCtamnum affequereptur Lacedzmonij quid fibi catulis illis oftédendis vellet: hi, inquit, iifdem nati parentibus, diuerfa educati tatione,ventri alter deditus, alter venaticus evaferüt. Di&um fatis de adfuefadtione& vitz inflitutione. T Confequens eft vt de nutritione differamus. Mea
quidem fententia matres ipfz nutrire infantes atq; E.
la&a51
30

LIBER. EDVC AND.
A
nu animi e
[ur infi d
um
iil nent
ay 1nfan
torqueant
informan fi&u facili cilc iafidet quod difzu ea difficulter mol imprimuntur ceris, Gc difciphn in2 mE animis infigunt. Ac mi
dt
aoomo
s, anim?:!q5 puere
v [e]
mihi videtur diuinus 1 Ad finem tricibus prudenter przcepiffe, ne quafvis fabulas fendi de pue ris recitent, nehorum animi à princi piof ftolidi- repub. tate ac prauitate occupentur.Sed& Phocylides videtur bene hortari hoc verfu, Inflituenda bonis eft ipfa puercia rebus.
4 1
^» A

6 PLVTARCH. DE
Ceterüm ne id quidem pretermittendum eft,debere pueros qui alumnis inferuiét,vnáq; alentur queri, primüm qui bonis fint moribus, deinde Grzco vtantur cóg; plano fermone:ne cum barbaris& pra uos habentibus mores fi confucfcant, inde aliquid$ vitij ducant. proverbio enim fententia minimé abfurda iactatur, Si cum claudo habites, fore vt fub Pedagogus. claudicare difcas. Poftquá eà etatis puer pervenit, vt iam fit pedagogo fubdendus, ibi tum adhibenda cft accuratio,ne filios noftros per impruden- 12 tiam mancipiis, aut barbaris, aut leuibus hominibus tradamus.Nam plus quàm deridiculü eft,quod hodie plerifque víu venit. qui càm feruorum quos habent probos;alios agriculture, alios rei nauticz, alios mercaturz, alios adminiftrationi rei familia- 1$ ris,alios vfure exercende adhibeant: fiquedinveniunt mancipium ebriofum ac gulz deditum,& ad omnia invtile negocia,id liberis praficiunt. Oportet autem bonum pzdagogum eo effe iugenio,quo fuit Phoenix Achillis pedagogus. Nuncquodo. 25 mnium eft eorum que ha&enus dixi maximum atq; Magi, fummü,dicereaggrediar. Quzrédi funtliberis mafe&prace-.— giftriquorum& inculpata fit vita,& mores iufte fter qua- vebrzhenfioni non obnoxij,& peritia minimé vulI5 q^4'€7-. paris. Fons enim& radix virtutis atque honeftatis 25 «b vite, eft inftitutio proba. vt; agricola ftirpibus pe damenta apponüt: fic probi magiftri áccuratis praceptis admonitionibáfa; adolefcentes fuffulciunt, vt mores rediinde germinent. Nüc veró etiam defpuss in contumeliam quorundam parentum, qui 3? pris quàm futuri magiftri vllum fecerint periculü, ignoratione aliquádo aut etiam imperitia decepti, non fpe&atis,adeóque etiam male notz hominibus filios fuos committunt. Quanquam non hoc eft vfque adcó ridiculum, fi quidem imprudentia pecca- 35 tur.Illud extreme abfurdum, quód aliquando,monentibus qui id meliüs norunt, fcientes quanta fit magi

20
39
LIBER. EDVCAND, r] mipiftrorum quo: rüdam imperitia iuxtà atqt NEA iis tamen fuos mandant liberos: veladula niburb la] antibus eam amindientium vidi, vel r cis gratiam dantes. quod perinde eft, ac fi quis zgrotans omiffo qui arte mederi poffet medico,in amici gratiam deligat à quo ob eius infcitianecetur:
ant repudiat 0 nauis optimc MR ico petente pefsimum deligat. Pró deu dem. p nomen perit aliquis,& ma bet ration, quàm lib utionis? um eft, quo d
ripo ofer altifin
rei faciundze omne veimpenditis tudiom; bus opes veftras re busego adder ti etiam à par liberos fuo
ERES ec ne maiorem opus habeant mercedé ies iftros filiis conducant homin
nullius precij: infcitiam fectantes vilem rem À riftippus patrem excor dem n & pervrbano fermone pupugit.à qu quantum mercedis| pro alij fui i ret, Mille denari ios refp pondit t.eOc
UE valdé nimiü exig
nique Cm prende adíuef rum vt alimentum dextra fuat manu, increp leuam porrigat: nullam ioterim te curam adi vt dextros probófg; is fermones audiat?Iam c veniat mirificis iflis parentibus, poftquam libe malé enutritos male inftituerunt;audi. Poftquam 1 fumta iam virili toga, contemto fano& compo vite du&ujinincompofitas atq; feruiles v oluptates fcfe pracipitauerunt:tum demum eospoeniteg a iiij
2
uber

Bonori bumanorum. coparatio,
8 PLVTARCH. DE
neglece liberorü inftitutionis,mcerorem exeorim Íceleribus percipientes, quem nulla fubfequitur ytilitas. Alij enim adulatores fibi adiungunt ac parifitos,hominum genus prauum& execrabile, perni€ié peftémq; iuuétutis. alij fcorta& meretrices rz- y dimunt proteruas atq; fumtuofas. alij abliguriunt fua.alij in aleam& comeffationes à recto vite curíiu efferuntur.funt qui& maiora audent flagitia, adulterantes, orgia Bacchi obeuntes,& vel vnam voluptatem morte redimendam putantes. Qui fi verfa 10 cum philofopho aliquo fuiffent, nüquam profectó talibus fefe emancipaffent rebus: fed Diogenis faltem preceptum didiciffent.qui verbis quidem info lentibus,veré tamen quod ad res ipfas attinet, monuit,Ingredere lupanar aliquando, vt difcas nihilnezg res honcílz ab indiguis differant. Vt auté vna fum mà rem totam explicé, etfi haud iniuria vaticinari potiüs quàm pracipere videri poffum, ita pronuncio: Vnum effe primü idémq;& medium& vltimü in hac re caput, educationem rectam, legitimámq; 20 inftitutionem.atq; hzc ego conducere& adiumentum ad parandam virtutem adferre aio, àdq; felici. tatem.Nam reliqua quidem bona,humana funt, exi gua, neq; dignain quz operam impendas. Nataliü Íplendor res eft preclarafané: fed bonum à maiori- 2$ bus profe&um. Diuitiz in precio funt: verüm earü poffefsio à fortuna pendet: quz eas fzepenumeró ademit habentibus,& non fperantibus obtulit.magn* opestánquam fcopus propofitz funt iis qui cupiunt loculos exhaurire, feruis maleficis, ac calu- 10 mniatoribus.&, quod maximum eft, etiam pefsimis adíunt diuitiz. Gloriares eft vt venerabilis itainftabilis. Pulcritudo optabilis,fed paruo durans tem pore. Sanitas preciofa res eft,eadémq; facilé mutatur. Robur digna res eft laudeac voto, fed morbo 3s acíenectute facile aboletur.quanquam,vt vno verbo dicam, qui ob vires corporis fibi plaudit, fcire debet

9 n enim eft hominis mparatum$í 'um puta»taurorum, leonum? Doctrina omnpium quz nol
debet feà vero Vidi i i robur cum aliorum animaliü r
1. elephar t
is adí dunt b opnorum folaimmortahominis natura & Ratio. à uorü
^
di non oí IO iu me da enit Y& tempus cüm adimat al bellum cümt
lam d 3
DOnit fcientiam. i&
intérr feami!
1 cape
re, Cui co 20 cratis 1iluc lquiG orgi dc Perf Íarum rege fc taret, & dod 1
MA in forti
25 crates. Porro quema dm nelibere| moneo cua& coetus Adonis ratis s quàm long filios. Vu
30
re, Teftimoniü mihi perhibet Euripides his Vorbis, nen
( L P r r E n; Ad turbam ego verba facere fum inpentior, Hippol. P["i Inter fed«quales paucó[4; doctior. COT 0H.
tr doctos nil valent,
à -—
a.
t eorum oratio,
"gum c] Equidem animadverti, qui in eo ftudium fuum poa v

1o. PLVTARCH. DE
nunt, vt dicendo placere promifcuis turbis hominum,eorümq; reportare pofsint gratiam,eorum vitam fere intemperantem voluptatibüfque deditam exiftere.idq; optimo me Hercle iure.qui entm ita fe comparant, vt hominibus nullam honeftatis rationem ducentibus voluptates concilientmultum abeft ij vt proprie oblectationi atque luxuriz przlaturi fint ea quz recta funt atq; fana, aut pro dulcibus moderata fe&aturi. Ad hac,quid pueros vtile docebimus aliud,aut quibus eos bonis inherere iubebimus?Pulcrum eft profe&ó nihil fruftra neq; dicineg; agi:& in proverbio eft, difficilia effe ea,qua
Ex tempore fint pulcra. Verüm orationes ex tépore habitz,plenz funt multz leuitatis atq; vanitatis, neg; initium habentes aptum,neq; finem, Ac prater alia delicta, qui fubitó dicüt, in periculofam fncidát verborum redvndantiá atq; loquacitatem.cüm meditatio non finat orationem modi proportionem finéfg; tráfsilire. Narrant Periclem fzpenumeró vocatüà populo,non obtemperaffe, quód fe negaret effe premeditatum. Eodémq; modo Demofthenes zmulus eius in republica gerenda rationis, cüm ab Athenien fibus ad confilium dandum vocaretur, recufauit, fe nonelffe commentatü fecum rem inquiens. Verüm hec fortafsis nullo autore tradita fint,& confids. Inoratione quidem Mediana evidenter commendat meditationis vtilitatem.funt enim hec eius ver»» ba.Ego veró, viri Athenienfes, meditatum me effe »» profiteor, neq; inficiabor me quantü omnino in me »» fuit, ítudiofé commentatum effe orationem. profe»&0 enim mifer effem,fi talia perpeffus,atq; etiamnü »» füftinens, ea neglexiffem, quz in mea mihi caufa e» rant dicenda. Interim cgo promtitudiné differendi neg; improbandam prorfus, neg;rebusnon dignis adhibendam aio:fed inftar medicaméti vfurpandam cenfeo.tamen ante vilem etatem non permitto ad fubitó oblatü argumentum orare, vbi facultas di£ferendicere,
$
£0
M
39
35

LIBER. EDVCAND. n ferenduradices egerit,tuncinvitáte occafione libe. ré vti oratione licebit. INam quema admodü qui diu fuernot vin&i, poft odó foluti, ob diuturnam vinculorum confuetudinem ambulare nefcientes titug bant:itaqui orationem multo à tempore confiricta enuerunt,ij etiamfi aliq: 1ando Gportest(ubitó dicere, nihilominus eandem tamen interpretationis formam retinent. Adhuc
ericiam Ma d veró penes, vtextempore dicant,caufam prebet Cx10 trema vani loqsentia.Fei ubt quendam inept um n
&orem Apelli im
fe pictam diceret. prb id Video velte tacente eam effe. id mir ror, qued d non
Si
A^ dc a Ei t6 e "iw
tionis formá m nimífq; tragicam i| ,it4 rurfum iut(0nis humilitatem atque iere f&
nam ax
mio turgens t gracilis nihil
Lj o
: i lendum WR ac lievti corpus non fanum modó ,fed& fot abi itu e:ific oratio non mor posentüm
res habere de bet. WEM
t,quz etiam cum p a&cin ad1$ mir ratione funt. Pic i ia animi f nefententia, quem ne eq; ferocem, neq; inaudacem deiecti ümq;t fle convenit.quorum illud impuden
tie,hoc feruili cuidá fübmifsioni mentis anfám preperatiici iofum veró eft,atq; accuratum, in omni50 bus Medium fence AC dum adhucinflitutionis bu
ius memini, volo meam de oratio
exponere. Orationem 8o prorfus vpiformem primüm pro fignol lit erarum bonarum 1 imperitia non paruo reputo. deinde: am&in exercitatione ftatuo 35 faftidium Mir: non poffe diu placere. Vbiq; enim vnius tenoris cantilena fatietaté adfert, & offendit. varietas dele&at& hic& vbiq;, vt in
neíententiam
Oratio ni; mph exilu.
Animi moij áeratio.

Philofophia prsflantia, (vilitas.
Ha PLVTARCH. DÉ auditionibus& fpectaculis. Oportet ergo puerum
ingenuum ne eas quidé difciplinas, quz ob vulgarem vfum Encyclia dicunt, inauditas incognitáfq; proterire. verüm eas in tráfcurfu velvti guftus percipiendi gratia difcere:(nam in omnibus perfectio- y nem confequi nemo poteftphilofophiam vera ferió colere.poffüámq; meam fententiam hac fimilitudine exponere: Quód pulcrü quidem eft circa multas vrbes nauigare, vtile autem preftantifsimam inhabitare. Vrbanum eft etiam Bionis philofophi di- 10 é&tum, qui aiebat,ficvt Penelopes proci cüm nó pof fent cum Penelopa cócumbere,rem cum eius ancillis habuiffent:ita qui philofophiam nequeunt appr hendere, cos in aliis nullius precij difciplinis fefe conterere, Itaque reliquorum ftudiorum quafi ca- 1$ put& fumma,conftituenda eft philofophia. Etenim ad corporis curationem dug inventz funt ab homi nibus fcientie, Medicina& Gymnafticeiquarum altera fanitatem, altera firmam fani corporis cóoftitutionem conciliet. Animi autem xgritudinibus atq; 20 motibus fola medetur philofophia.Hac duce& comite cognofcere datur quid honeftá fit, quid turpe;quid iuftum,quid iniuftum,quidad fummam expetendum, quid fugiendum, quomodo nos erga deos,erga parentes, feniores, leges, alienos, magi- 25 ftratus, amicos, vxores, liberos, feruos gerere debeamus.fcilicet,vt veneremur deos,parentes honore afficiamus,feniores revereamur, legibus obtemperemus, amicos diligamus, vxores cafté amemus, liberos animi interno quodam amore complecta- 30 mur,feruos iniuriofé non tra&emus.&, quod fummum eft,neq; rebus fecundis efferamur gaudio, neque adverfis nimio lu&u deiiciamur: ac neq; voluptatibus diffluamus,neq; ira ad fzuiciam nos abripi finamus.quz ego omniü nobisà philofophia obtin- 3 gentium bonorum antiquifsima iudico. Fortuna enim profpera ingenué vti,viri eft officium: citra invídiam,

I
2
[J
wu
e
Us
$
20
4
LIBER. EDVCAND. vidiam,hominis moderati: ratione vincere volupta tes,í fapiétis:iram compefcere,non cuiufvis vi fe&os autem viros ego eos cenfeo,qui nor tatem ciuilem permifcere& conte lofophia:d duóq; illos vt& in repub blica verfa geant,& philofophiam ieamdo Ef ft quilla S cedat.Cüm enim tria fint vi vnum in agendo, alterum 1n contem]
jtereum nes
in perfruendis voluptati bus occupatu:gqi ultér tum
hoc fequitur,diffolutus& voluptatü fer be n. rum fimilis abiectáfq; eft. contemplater, f bus abítineatinvtilis: rebus gerendis ded lofophiz ignarus, rudis eft& facile errat. Pro viribus igitur enite dum eft, vt& j ica tradtemus
& quátum ratio temporis finitp hilofo mus.Sicin repub.ver fati funt Pericl rentinus,Dio Syracufanus,& Fpaminonde nus. de quibus pofteriores duo pla tonis fuerunt fa miliares."Neque iam puto verbofiüs immorandum difputationi des feq eruditione. Praterautem ea que diximus, vtile eft etia,aut neceflarium pot: vetuftorum comit E hii coeémtionem nó gig: ere, fed& ifta colligere* fecundum agricultuz rationem x eodem modo inftrumentum aan ne eft vfus librorum,& à fontibus co nferuare fci
tiam vfu venit. Verüm ne corporum qu 1d€
Li tatio eft pretermittenda, fed mittendi in luc»- exercitatio. ii rei pueri,vt in eo gener re quantum eft fati
ent, cüm propter corpo Pali: m roboris gratia.nam bot damentum in puericia citur,firm irun ris ad fanitatem cóflitutio. Quemadmodum tranquillo coelo adornanda funt que: fus peflates faciunt: ita in adolefcentia moderationé& temperantiá ad viaticum fene&tuti parandum adhiberipareft. Sicautem labori moderandum cft, ne

14 PLVTARCH. DE
eo exficcati ad litterarum ftudia animum de Ífpon- p. yderep,— deant.nà, vt ait Plato,fomni& defatigationes, Tfi I 1 fne. plinará funt hoftes. Sed quorfüin ha Pct quin id propero dicere potiüs,quod precipuá dictorü iam vim Militia, Continet. Exercendi funt adolefcentes ad militaria,
opera,iaculorum 8 x ginem miGienmus, ac venatior es Eorum enim qui in prceliis fuccübunt boaa,przmia vi&oribus funt propofita. beilo veró corporis habitus in vmbra ed cati non convenit.
gracil is auté miles bellicis adfuetus certaminibus, ro athletarum&hoftiá phala nges dificit. Enimveró : De pauperis obi iiciataliquisyme, qui de ingenuoram puerorum ; liberis inflj educatioue praecepta daturum pr omiferim,paupetaeadz. rum e ple beioruni preterita in
fite ri diuitibus me rationem pra
e non eít difficile.Nibilenim ego mallem,
meam do&rinà omni ibus in vaiuerfam cífe vrilem.
quod(i tamen quidam ob fuam inopiá vti meis preceptis non poterüt,fortunam ij culpent,non me talia precipientem. Veruntamen p pro virili etiam pauperibus annitendum eft, vtquàu n optime€ fuos educent liberos. fin id nó datur ,eavtant qua datur ratione. Atq; hzc ego oratiouis curfui inferui, vt deinceps reliqua etiam ad rectam adolefcentum infiitutioné conducentia attexere pofsim. Sicitag; dico, Ad liberalia ftudia adducendos effe pueros verPlaze(7? bis adhortationibüfa;, nou me Hcrcle BR HEN
contumelie aut contumeliofa te2clatione. bec enim feruis mainiiuuen- ois quàm liberis c cgnvenire viden Ru torpénte;&
tum. abhorrent fic tra&tati à la boribus, partim ob dolob fen landa 765 plagarum, pain ob«co Abi n Laudationes
fione cp autem& vituperationes quavis contumeliofa traincrepatto- Gatione plus valent apud; ingenuos:illz z id pulcra
ses, incitantes ,hi à turpibus arcentes. Alternis porro
vicibus i inerepáriones& collaudationes füntadbibendz,vt& cüm exultant animi, reprzhenfionibus
ad pudorem redigantur:& cüm deieii funt,rurfus
laudie folis pro"ui refpó jg
A
I wa

Pio]
N C
LIBER. EDVCAND. 5
laudibus erigantur.imitand eq; in hoc genere nutri ces,qua infantes cum ad fletum provocarunt ,rurfum vt confolentur mammam praebent. Eft veró ex víu, eos nó infiare& ad fuperbiam extollere nimiis laudibus. nam harum exceffum vanitas quedam& luxuria animorü comitari folet. Ac vidi ipfe patres, quibus nimius amor caufa fuit ne amarét veré, vtà; intelligi pofsit quod dico, exemplo rem faciam dilucidiorem. Dum feftinant e vt filij ipforá primas in omnibus rebus ferant ,immodicos eisimponunt labores.ad quos ij animo elanguefcente deficiunt, erumnifq; alioquin opprefsi, do&rinam equa méte non admittunt, Quo enim modo flirpes mediocribus aquis aluntur,abvndantibus fuffocantur: eodem animus ctiá moderatis crefcit laboribus,nimiis obruitur.Danda cft ergo puerisà cótinentibus laboribus refpiratio:ídque in animo habendum,totam noftram vitam in remifsionem effe feriümque ftudium diuifam, quam ob caufam non vigilia mnodó,fed& fomnus inventus eft: neque bellum duntaxat fed& pax:neque fine ferenitate tempeftas,neque feria negocia tantüm, fed& feriz. vtque vnam infummam contrahamus,Requies laborum eft con dimentum.Neque in animalibus folis, fed& rebus anima carentibus, id deprazhendas. nam&arcus& lyras remittimus, vtintendere pofsimus. atque in vniuerfum feruatur corpus impletione atq; vacuatione,animus autem remifsione& labore. Culpandi autem funt parentes nonnulli, qui poftquam fi30lios fuos pedagogis magiftrífq: commendauerunt,
EH
ipfi quid difcatur neque infpiciunt vnquam, neque inaudiunt:magno fané cum errore. oportebat enim ipfos intervallo paucorum dierum fubinde explorare puerorum profectus, neque in mercenarij voluntate omnem fpem collocare.qui& ipfe maiorem diligentiam pueris inflituendis erat impenfurus, fà identidem fui fibi muneris rationem reddendá fore
Reque,
Inpetlio
parentum.

Memoria,
Operibus,
Semo.
16 PLVTARCH. DE
fentiret. Atque huic loco eleganter convenit equifonis illius dictum, qui aiebat nihi leffe,quod perinde f aginaret equum, atq; oculusregis. In primis porró puerorum memoria eft exercenda atque adfuefactione roboranda.ea enim eft velvti penus eru ditionis.eàmque ob caufam Mnemofynen, hoc eft memoriam, fabulati fu nt effe Mufaram matrem, innuentes nit ilia& gignere& alere eruditionem, vt E at memori. Quapropte t vtroque modo exercenda ea eft,fiue nature ben 9 valeant memoria pueri, fiue obliuiofi fint.Sic enim& copiam naturalem confirmabimus,& quod ei decft im plebimus: atque vt illi alios, ita hid: ipfos Vigeent Eft enim praclaré al ab Hefiodo di&um,
^ Namfi vd parum p vergas fuper: addc p Aru0,
Et crebro id facias,ingens FE al Neid quidem ignorent parentes, memoriz vim in difcendo exercitatà non ad eruditionem modó con ducere, fed& ad ciuiles Mtiones non modicum adferre adiumentum. nam przteritarum a&ionü memoria exemplar praebet bene confultaturo de futuris. Pieterea abducédi funt filij à turpitudine fermonis: cüm autore Democrito ferto actionis fit vmbra. Deindeopera eft dáda, vt affabiles fiát,inque colloquio comes. nihil enimi adi ignum eft odio, vt eorum mores, qui compel ant iba diffici. les prebent. Iam in colloquiis pueri ini vifi aliis non fient, finon omnino in difputation sib jus victoriam femper obtinere laborent. Non enim Rnrim egre. gium eft fc ire vincere, fed etiá pol ffe vinci pulcrum eft, vbi vi&oria eft damnola« üm fit revera ctiam Cadmea quzdam vi&toria. Poffümq; huius fententie teftem laudare Euripidem illum fapientem, cuius hec funt verba,
Dicentibus duobus;irato altero,
Qui non repugnat dí&is,eft[apientior,
Adda.
1y
E

i
30
LIBER. EDVCAND, Addamus his ea,ad que non minore quàm dicta ha Preceprcréá &enus, immó& maiore ftudio eft contendendum. cengeries.
Suntautem hzc. Vita degenda eft fine luxu, lingua coércenda, ira fuperanda, manus continendz. que quanti fint mo menti, ingulor exemplis propofitis melüsinnotefcet. V tque à poftremo ordiam ar, nonnulli dum iniuftis pecunie capturis manus adiiciunt,omnem acte vite gloriam fecerunt irritam.vt Gylippus Spartanus qui nummoráü publicorum fac culos cüm aperuif ffet,a&tus eftin exfulium. Iraauté fuperiorem effe. fapientis eft.Socrates calce imperi. tus ab adolefcentulo admodum feroce& impuro, cüm fuos vidececindiene id fetre ac fremere, adeó vtillum intus quoque tra! here cogitarent: Qui dergo, inquit an fi me afinus calce feriffet, iuffuri eratis vt contrà calcem ei impingerem? Neq; tamen invltum plan id adolefcens tulit, fed omnibus ei facinus hoc exprobrantibds calcitronémq: appellantibus,fufpendio vita fefe exuit; Idem Socrate quin do Nebulis fabula edita Ariftophanes in ipfum o mnis generis convicia iaciebat, ií(quein fce na reci. tatis amicorum quidam dicebat, Non ifta molefté fers So ocratest nequaquam veró,inquit.nam in theatro, velvti in magno conviuio,verbis vexor.Horum germana funt atque iis cóiunda Archyte'Tarentini& Platonis facta. Ille cümà bello, in quo exercitum duxerat, reverfus agrum offendiffet ob incuriá vitium contraxiffe, accerfito colono, Malé, inquit, tecum ageretur, nifi ego admodum ira exuifiem. Plato feruo eulofo&impur 0 iratus,vocato filio fororis fuc Speufippo, Hünc tuy inquit, verbera. ego enim animo füm valdé commotus. Diceres, difficilia funt hec,nequead imitandum procliuia. Fateor. Sed tamen his exemplis vtendum eft, fummífq; conandum viribus,vt abvndantiam intemperatz infanientif3; iresbei a Nam neque aliis in rebus €orum zquamus vel peritiam vel iricemymhilo:
Ire coercitio.

Hiad.c83.
PLVTARCH. DE
minus velvti deorum quorundam facerdotes ac facigeri fapientiz,fa&a eorum, vbi fieri poteft,imitari fedaríque nitimur. De frenáda lingua reftat vt dicamus. quam rem qui exiguir momenta aut vilem putat,plurimum à vero aberrat.Tempeftiuum enim filentium res eft fapiens, ac quavis oratione potior. Eáque,opinor,de caufa prifei: d yftica facra inftitueTant, vtinhis taciturnitati adfuefcentes, ad fidem humanorumarcanorum metum deorü transferremus. Et quidem tacuiffe neminem peenituit,dixif. 5
fc permultos. ac quod tacitum fuit, facile datur eloqui: quod di&um efl,indi&tum fieri nullo paco poteft. Sexcenta gudito me percepiffe memini exemplaeorum, qui ob linguz licentiam in grauifsimas inciderunt calamitates. quorum reliquis omifsis vnum duntaxat atque alterum pro fpecimineadducam. Cüm Ptolemzus Philadelphus fororem fuam Arfinocn in vxorem duxiffet, Sotades, quód ei dixiffet ipfum in nequaquam ficitum foramen intrudereaculeum;in carcere perlongum tempus conta- 5
o buit: poenámque dedit importunz loquacitatis nó
indignam, qui vt aliis rifum moueret, multum ipfe fleuit temporis. His equalia& confsatanea, i immó grauiora multó paffus eft Theocritus Rhe Cüm enim Alexander Grzcis mondaret, vt purpu-;, reas fibi veftes pararent, quippc domum reverfus€ bello, facrificium de parta é barbaris victoria peraanus, cóq; nomine gentes pecuniam viritim coniniburtent: aiebat Theocritus fe aliquando dubitaffe,nuncautem liquidó fentire;hoc ipfum effe purpu 36
ream,quam Homerus dixiffetmortem.qua voce Alexandrum fibi inimicum od didit. Idem Antigonum Macedonie regem altero carentem oculo,cüm vitium hocei exprobraffet, adiram nó mediorrem
provocauit.Iubebat is Eutropionem coquorü prin- 3
cipem, qui munus aliquod gefferat, ad fe venireac rationes fecum conferre.quod cüm hic ei renunciaret,
p"
;

bei
LIBER. EDVCAND. 19 ret, ac fzpiüs accederet, fcio, inquit Theodorus, quód me crudum vis Cyclopi apponere ,huic quód coquus,illi quód vnoculus effet exprobrans.& Eutropio,Ergo,ait,tu capite mul&taberis,eáfque dabis
4 loquacitatisiftius tue atque infaniz poenas: ac regi rem renunciauit,qui& mifit qui Theocritum interficerent. Praeterhecomnia,adfuefaciendi funt pueri vt vera dicant. qua in re fumma eft fan&imonia.mentiri enim feruile eft, dignámq; apud omnes
1o homines odio, ac ne mediocribus quidem feruis ignofcendum. Atque hec quidem de pueris decoré& ad modeftiam inftituendis hactenus nihil dubitans aut ambigens differui. Quod reftat dicendum,dubium me tenet,ancipitémque in deliberan1; doadfert curam,ac quafiin trutina pofitus in vtranque partem momentis impellor, neutri infiflere valeo. valdéque cun&or rei huius velautor fieri, vel diffuafor. Audendum tamen eft,& eloquenda res. Eft autem hzcquzftio, Anamatores puerorum fio nere debeamus vtieorum confuetudine,an veró po
tiüsabiisarcere. Cüm enimintueor in patres fuo fenfu omnia metientes, moribáíq; crudos& aufteros, qui confuetudinem amatorum ob cótumeliam liberorum intolerabilem putant: vereor eius autor zy effeatquefüafor. Rurfus cüm in mentem venit Socratis,Platonis,Xenophótis, Aefchinis, Cebetis,to-tiüfq; chori iftorum virorum, qui mafculos approbauerunt amores, adolefcentulófq; produxerüt ad doctrinam, popularem rationem,morümque hone30 ftatem:fententiam muto,fle&órque admiratione& emulatione iftorum virorum. Atque his quidem etiam Euripides teftimonio hoc fauet,
[t
Sed eft ez alter inter mortales amor, Lufisque caflique animi fcilicet,ac probi.
wa Ni
Non tamen omittenda eft Platonis fentétia que ferg rei admixtam habet vibanitatem. ait enim per: b ij
Veritas,
s. de repub,

Adolefcétes yi regendi.
Malorum
ao PLVTARCH. DE
miffum debere effe iis,qui rem praeclare gefferint,vt quemcung; velint ofculentur.Etenim arcendi funt, qui pulcritudinem corporis fpe&ant:anime autem amatores omnino deligédi,& amores quidem,quales Thebis fuut& Elidz,& quz in Creta vocatur ra$ ptio,fugiendi: zmulandi autem qui Athenis funt& Spartz.Sed hac de re quifque fuam fequatur fenten tiam. Egode puerorum moderatione& decoro hactenus locutus,de adolefcétia porró pauca omninofuübiiciam. Sepenumetó enim vituperaui mala- 1o rum confuetudinum introdudtores,qui cüm pueris pzdagogos& magiftros prorfeciffent, adolefcentü impetus pafsi funt libere ferri. cüm contrà hi maiore quàm pueri cura atque cuftodia fuerint regendi. Quis enim nefcit puerorü peccata exigua,planéque 1$ emendabilia effe?profe&a fcilicet à pedagogorü có temtu, aut quód magiflrorum inftitutioni aliquando nó obtemperarint. At iam exephebis egredientium peccata fepenumeró ingentia fiunt& atrocia: ingluuies ventris, furta pecuniz paternz, alea, co- 20 melfationes,potationes, virginum amores, adulteria. Quapropter iuueniles impetus accuratis rationibus vinciri ac compefci convenit. Eft enim vigor jllius etatis incontinens voluptatum, lafciuitq;,&' frxno opus habet:& qui etatem iftam non magno25$ opere regendam füfcipiunt, iniprudentes animo li-| centiam qua ad flagitia feratur concedunt. Ergo cordatis parentibus fub id temporis maximé vigilandum eft,vt cuftodiant adolefcentes;ac intra modeftiz fines contineant, docendo,minando, rogan- 30 do, confulendo, pollicendo, exempla demonftrando cüm eorum, quos voluptatum ftudium in miferiam coniecit, tum qui abftinentialaudem fibi gloriámque parauerunt. Hzc enim duo quafi elementa funt virtutis, Spes honoris,& Metus pcenz-. quorü 3$ illa incitatiores ad pulcerrima ftudia,hicfegniores advitiareddit, In vniuerfum veró malorü confuetudi

YO
E
[3] o
2)
30
LIBER. EDVCAND. E
tudine hominum prohibendi funt pueri. nam affricatur illis aliquid inde vitij. Atquehoc etiam Pythagoras fuis monuit praeceptorum involucris.que ego» adducam atque evoluam: momentum enim ad virtutem conferunt non minimum. Tale eft, Non gufta quibus nigra eft cauda. fignificat enim non có luefcendum cum hominibus ob maliciá nipris. Stateram ne tranfgrediaris: fummam docet habendam ffe rationem iufticiz, neque eius fines exeundum. HA nonin(ide.fugere iubet ignauiam,ac profif cere de neceffario victu. Non cuivis iniice dextram. hoc vult,non temere effe cum quoquam contrahendum. Anguítum annulum non gefta. id eft, vite genus fiberer m fectare,nec vinculo temetipfum obitringe. Ignem gladio non fcrutare.hoc dicit, iratos non effe iritandos,(eft enim hoc indecorum) fediisconcedendum. Corneedas.vult animà curis non effe affligendam. Fabis abftine.hoc eft, reip. adminiftrationem vita. nam olim magiftratus per fuffragia fabislata creabantur. Cibum in matulam non iniice. precipit prauo animo nó effe clegantem orationem committendam. eft enim oratio cibus animi, quem cibum immundum humana reddit perverfitas. Ad fines vbi perveneris,nó revertito.monet, cüm moriendum eft,& finem vitz inftare videmus,zquo id animo effe ferendum, ac citra mocrorem. Sed eó, vnde digreffà fuit,noftra fe referat oratio.Sunt itaque pueriab omnibus,vt dixi malis hominibus abttinédi: maximéautem ab adulatoribus. Quod enim identidem& multis dicere parentibus confueui,nunc quoq; affirmo. Genus homipum adulatoribus peftilentius nullum eft, neq; quod magis ac celeriüs iuuenes in perniciem pracipitet. rli cnim& parentes& natos radicitus perdunt,& inter confulendum efca voluptatis difficulter evitabili illicientes,parentum fene&tutem iuxtà& filiord iuuentutem dolorum plenam reddunt. Diuitibus b iij
confaetudo,
Aeniemata Prtbagera explicat,
Advwlatores

Parentum lenitas.
22 PLVTARCH. DE
liberis parentes fobrietatem commendant, adulatores ebrietatem.illi continentiam,hi libidinem.illi parfimoniam, hi prodigalitatem. iduftriam illiyhi ignauiam. punctum(aiunt adfentatores) temporis eft tota noftra vita,frui ea,nó abvti ad alias res convenit. quid attinet nos minas patris curare? delirus eft,& alterum pedem iam in fepulcro habet:mox illum fuüblimem arreptum effereinus. Non defunt cx iis,qui& fcorta fubmittant,& nuptas proftituant:& quz parentibus erant fenij viatica, intervertant atque rapiant.Impuri f(unt ifti homines, amiciciz fimu latores,libertatis imperiti,diuitum adulatores,pauperum contemtores,vclvtilyrica quadam arte ad adolefcentes decipiendos inftru£ti ,ad rifum eorum qui ipfos alunt labia in rifum diducétes, animi fubditiciz,ac vitz fpuriz partes.ad nutum diuitum viuentes, M orina: ftatu liberijiaftituto feruiacfe con tumelia affici putantes, fi non tra&entur contumeliofà,fed fruftra alautur.Quare fi quis cft paterfolicitus de bene educandis liberis, foedum hoc pecus domo eiiciat.Amoliatur etiam condifcipulorü prauos mores,qui fatis habent virium ad corrumpendü vel optima ingema. Atque hzc quidem praclara funt,& vtilia. quz fubdam, humanafunt. Nam& parentes vicifsim ego nolim vfquequaque duro efÍe& afpero ingenio: fed fepenumeró eos quorundam peccatorum gratiam facere adolcfcentibus, fibíque ipfis fuam adolefcentiam revocarc in memoriam. Atquemadmodum medici amara medicamenta dulcibus fuccis permifcentes, oble&atione ad vrilitatem fibi acceffum aperiunt: ita convenit pa rentes reprehenlionum feueritatem lenitate tempe rare:& interdum habenas cupiditatibus filiorum laxarcinterdum aftringere.& maximé quidem peccata 2quo animo ferre. vbi tamen fieri id nequit, dare operam,vt concepta ob deli&um ira celeriter deflagret.— Praftat enim patris iras fubitas efle, quàm gta
H
1Q 15
d| 2c 2$| a; 3e| 3c 35 3;

1o
5
20
ww
LIBER. EDVCAND, 3
graues.quia infenfus& implacabilis animus patris, non leue eftargumentum odije erga liberos. Conducibile eft etiam nonnulla peccata liberüm fimulire parentes fe non animadvert ter emquefio fece&utem vifus foleat auditüfque hebefcere, eo iftà fenfuum imbecillitatem transferre, v vt vidétes quzdam quz aguntur, non vid leant, audientéf fue non audiant. Amicorum deli&a roleramus:quid mirum, Rma etiam feruorum crapulam
»pe non repr zhendimus.Darcus aMini, facetiam im] snas: indignatus e áo,ienofce vicifsim:delufit te ali ^o
ui A Hn opera,iram cohibe: par boum ex agro abc e
4^
juando fa:
xit,venit aliquando he elernam lens crapilamm dit fimula: vpguentum redolet, tace.fic lafciuiens domatur adolefcentia. Danda porró eft opera, vt qui bibi tatibus nimis dediti funt,& repra! henfionibus minüs obtemperantes, matrimonio devinciantur, quod eft rutifsim E n is vinculum. Vxores autem filiis defpondebun t, qux neque nobilitate generis, neque diuitiis multum eos fuperent. fapienter enim di&um eft, Tibi congruentein verfa.& qui multo ft preftantiores ducunt vxores,non mariti earum fed dotis ferui fua icprudentia fiunt. His pauca quzdam f fi adiecero,fiaem przceptis imponam. Ante omnia debent parentes nihil peccando A pro officij rationibus agendo, evidens fefe liberis exe mplum prebere: vt in iftorum ij vitam tanquam in fpeculum intue ntes,à turpibus di&is, fa&ifi fqueavertantur. Etenim qui peccata filiorum increpantes, iofiin eadem prolabuntur vitia, ij fe non fentiunt fub illorum nomine femetipfos accufare. Quorü veró tota vita turpis eft,ij neferuos quidem obiurgandi libertatem fibireiinquunt, nedum filios. Quuó accedit, quód tales pacres fcelerü cófultores ac do&ores fuis M antiliis: vbienim fenes fant impudentes,neccffe eft ibi adolefcentes quoq; b aun
Coniugri.
Exempla parentum,

24 PLVTARCH. DE
inverecundifsimos effe. Ergo ad decoram liberori educationem quecunque conducere poffunt, in iis elaborandum eft: emulatione Eurydices, quz cr Illyriaeffet& plus quàm barbara mulier, tamen vt filios docere poffet, provecta iam etate difciplinii animum ftudiámque applicuit. Cuius quantus fuerit ergaliberos fuos amor, fatis declarat infcriptio ab ca Mufis confecrata. cuius hic eft fenfus,
Quo defiderío, Mufze,nouiflis, amarit
Dotirine veftra munera, quóque arimi ic Eurydice ftudio flagrans Hierapolietis: Que grato vobis dedicat bec animo.
Nam mater natis iam pube[zentibus aufa eft
-"rhefaunun[ophice difcere litteridas, Enimveró omnia,quz expofuimus,vt in-&num concurrant atque fimul coniungantur, optari forcafsis rectiüs poteft quàm mandari.Pleraque veró przceptafequi& imitari,res quidem hzc ipfa eft fclicitatem requirens magnámq; accurationem: poteft ta- 9 men ab humana przftari natura.
n
PLVTARCHI
: 2$ Commentarius, Quomodo adolefcens Poétas audire debeat.
t)
Ir.
Le
Vo» Philoxenus poéta dixit, M.Sedate, eas carnes fuauifsimas effe, quz car- 39 nes non fint, itémque pifces, qui pifces noníint: deeo pronunciare finemusiftos,quos palato plus fapere,quàm corde, Cato aiebat. De hocautem nobis conftat, adolefcentulos inagis gaudere, libentiáfq; obfequi, ac 3$ manfuetiores fe prebere iis philofophie dictis,qua philofophicé& ferió dicta non videntur.Non enim Aefo

-— A
20
2$
3o
[5 B4
AVDIEND. POETIS. 2g
Aefopicas tantüm fabellas& poetica arguméta, fed & Heraclidis Abarin,& Ariftonis Lyconem, inque his fententias deanima fabulis permixtas legentes, quafi ccelefti quodam mentis inftin&u non fine voluptate excitantur. Quare non id modó curandum eft, vt circa voluptates quz excibo& potu percipiuntur,modeftiam feruent:fed magis etiam adhoc funt adfuefaciédi, vtin lectionibus& auditionibus dele&atione tanquam obfonio fruantur, vtiliag;& falubria exiis captent.Nam neque vrbi porta czterz claufz id preftabüt,vt non capiatur, fi per vnam aliquam hoftes recipiantur: neq; adolefcentem con tinentia adverfus reliquas voluptates adhibita conferuabit, ficvbi imprudens per auditum fe illis capiendü dederit.quinimmó auditus,quó mentem ac rationem propiüs attingit, eo plus damni ac corru ptele affert eà per negligentiam admiffa illecebra. Quoniam itaque nequefortafsis licet, neque etiam expedità poématibus arceri eo natu adolcícentem, quo Soclarus meus eft,& tuus Cleander: peraccuraté nobis obferuandi funt, quippe in legendo magis quàm in ambulando du&toris egentes. Proinde quem nuper de poetis fermonem habui, eum mihi fubiit in prefentia,confcriptum ad te mittere.quem vbi perlegeris, fiquidem tibi videbitur non minorem vim iis habere amuletis, que nonnulli ad conviuia ebrietatis arcendz caufa appenía geftant, aut iis intra corpus anté fümtisaccedunt:Cleandro impertiiífque ingenium ipfius,quod ob vigorem& alacritatem acuménque facile iftis perducatur illecebris,przmüti.
Polypodis capiti perbibent bonum ine[Je,malmquenam fuauifsimum efu cüm fit,difficilem fomnum facere, ac turbulenta& abfurda vifa excitare credit.
Eodem fané modo poéfis quoq; multa iucunda& adolefcentis animo pabuli inftar conducentia in fe b v

26 PLVTARCH. DE
habet: non pauciora veró quz conturbent eum,& de fanitate mentis dimoueant,vbi ledioni recta infticutio defuerit. Neque enim de Aegypto tantüm, fed de poética etiam licet dicere,
Mlam noxia multae multa falubria ferre$
Cultori medicamenta,——— Etenim
Hic amor bic defiderium latet, ble quoq; blandum
Alloquiwn, quamvis fapientem fallere callens. Quippeiliecebrz eius fatuos plané& ttupidos non attingunt. quare Simonides quoque interrogatus, i cur folos Theffilos non deciperet: rudiores effe refpondit,quàm qui ab ipfo decipi poffent.Et Gorgias tragaediam dixit effe impofturam: quam& qui adhiberet,non adhibente iuftior,& qui paffus effet, E] non paífo effet fapientior. Vtrum igituradolefcen- 35:[3— Y. tes inftar Ithacenfium,aures eorum cera folida obthurantes, cogemus lintre Epicuri poéfin pratervehi atque fugere?an veró reda potius quadam ratione1udicium circumdantes atque vincientes ita j dirigemus,une dele&atione adnoxiadeferantur?— 2€ E
Nan nequc atrox, natus genitore Dryante, Lycurgus Ej fana eft vfus mente, quód multis vino captisac per H temulentiam peccantibus,vites pafsim exfcídit:cá H debuiffet potius fontes propiüs adducere, infa-, nümgq;(vtait Plato)deum alio fobrio repreffum caftigare.(nam id quod noxium eft, de vino aufert a- Hi qua admixta, vtili reli&o.)Neq; nos fané pocticam! Mufarum partem exfcindamus aut aboleamus. fed vbi prz nimia voluptate fabulofz eius&theatrales ,& partes contumaciter fe ia&ant& efferunt, nimiáq; libidine infaniunt: ibi manus iniicientes, reprimamus eam. Vbi veró erudita venuftas& fuauis atque alliciens animum oratio vana fru&üfve expers non eft,ibiphilofophiam introducamus atq; admifcea- 1 mus. Quemadmodü euim mandragora iuxta vites naíceus, fuámq; in vinü vim diffundens, efficit vt fua230. Mad.£216.
9
Iliad.f.i5 o,

AVDIEND. POETIS. a7
faauidis dormiant,qui id biberunt: fic pens e philofophia doctrinam defumens,eimque fabulis perrütfeles, facilem eius& gratam adole /fcentibus perceptionem prbet. Non ergo fugienda funt poej mata philofophaturis: fed adhibenda pocmatibus philofophica confideratio, ad dfuc fcendümque vt in €o quod delectat vtilitatem quaeras,& eam ampleGaris:lin veró,repügnandum ci eft,& fuccenfeudü. hoc enim eruditionis principium eft. Atquifecun10 dum Sophoclem, Quancun que vem v FRGESPARE R Bonum illius rect fberabis exi Primüm ergo introducemus in pocmata hominé, I. Praceptis. cui nihil ita meditatum in promtüque fit, atque PranofJe inillud, bet, mala efe apnd
p» á i Figs. poet tesfa:
id quod partim coacti,partim fponte faciunt. Spo dq, bifate, quia ad delectationem auditionis,& gratiam, pay,
quam plurimi captant, ob aufteritatem fuam veritas mendacio minus iis efle commoda videtur.
Juod enim re vera fit, id tametfi exitum haber triftem,non mutatur. Quod autem commentum eft,
id&cillimé cedit,& de tft in iucundum inutatur.
;, Nàm neque numeri,neque ver borü immutationes, neq; dicionis maie neq; tráslationis opportunitas, neque concinnitas& compofitio tautum haber blandicie stque gratie, quantü fabule apte cónexa difpofitio. Enimveró ficvt in piéturis color
3c plus afficit quàmlinea,propte r imilitudinem corporis,& fallendiaptitudiné:itain pocmatibus mendacium probabilitate temperatüm magis percellit & gratius cft apparatu carminis& did tionis fabula & Bgmento carentis. Itaque Socrates quibufdam
3 fomniis ad fcribendum carmen compulíus ,cüm ipfe, vt qui per omnem vitam pro veritate decertaffet, facultate probabilia mendacia fabricandi
—6 multa canunt menaacia Vates:
20
Oo

liíad,v,61.
odyff.^,
222.
28 PLVTARCH. DE
deftitueretur, Aefopi fabellas argumentum fibi de. legit: pocfin non putans eam à qua abeffet mendacium. Etenim facrificia quzdam nouimus choris& tibiis carentia rpoéfin fabularum& figmentorum expertem non nouimus. nam Empedoclis& Parmenidis verfus, Theriaca Nicandri, ac fententiz Theognidis, orationes funt, vt pedeftris inceffus humilitatem effugerent, granditatem& menfuram & poctica pro vehiculo mutuatz. Proinde vbi abfurdum aliquid aut durum in pocmatibus dicitur 10 ab aliquo praftanti viro de diis, demonibus, aut virtute: is qui eum vt verum ample&itur fermonem, in errorem jncidit, falfaque opinione animum corrumpit. At qui nunquam immemor cft pocticarum in mentiendo przftigiarum,idque per- 1$ fpicué femper tenens,identidem poéfin(ic compellare nouit:
A
O machinatrix lynce verfipellion, Quid ludis, es" fupercilium quid contrabis,
à 10 Fraudema; texens,te findas verum loqui?
is, inquam, mali nihil feret, neque quicquam abfurdi credet. Nimirumis fe revocabit à metu, ficvbi timebit ne Neptunus terram eruat,& inferos detegat: aut vbi fubieritei Apollini irafci ob Achiuo- 25 rum principem,
Ipfus fuaui quem celebrans in conviuio, He fatus ip[ussip[us e letbo dedit.
Quin& exftin&i ià Achillis ,ac Agamemnonis la. 29 crymas compefcet, cupiditate viuendi manus viribus caffas intendentium. Quód ficvbià perturbationibus fuperatus, vi&üfque veneficio erit, nul. lainterpofita mora ita feipfum alloquetur:
Affeta reditum,[uperas vepete impiger auras Quuamprimibn;ti quee funt bis tibi vifa fub vmbris, Vxori

io
1
2j
$0
AVDIEND. POETIS. ag
Vxori quondam care narranda memento. venufte enim hocin fuam Necyam dixit Homerus, quód ea auditio propter fabulas eft mulieribus cógruens.Ac talia quidem funt que poste fua fponte fingunt. Plura funt, quz non fingentes; fed ita effe opinantes,falfitatem eam nobis pigmentis fucatam offerunt.vt,cum de Ioue Homerus dixerit,
Iuppiter ipfe duas equato examine lances
Suflinet, e fata imponit diuerfa duorum,
Pelidee buic magri,pugnacis Hectoris illi.
Dardanidee fatum letbali pondere lancer
Impulit ad manes vergens.tunc Hectora Pharbus
Deftruit:—-^ totam tragoediam huic fa» bule aptauit Aefchylus,titulo Píychoftafic.afsiftere enim facit lancibus Iouis,alteri Thetidem,alteri Auroram, deprecantes pro filiis fuis Achille& Memnonemanum confereptib.Nemo nó videt, fabulam effe hanc deleandi aut perterrendi auditoris caufa confi ctam.Hxc autem,
luppiter bumanee difpen[ans prata gentis.—&,
Nam cau[am luppiter prebet mortalibus,
Cr familiam ftatuit evertere funditis: hzc iam ex ipforum funt dicta opinione, falfam de diis fententiam,& ignorationem fuam nobis tradentium. Iam ille apud inferos portentorum fiGiones& difpofitiones, qux terribilibus nominibus fpectra fabricantur ardentium fluminum, locorum horribilium, acterribilium fuppliciorum: feré ab omnibus deprzhenduntur effe fabulofz admodum,& in quibus tanquam in alimentis veneni, ita mendacium fit admixtum: nemóq; pcené nefcit, neq; Homerum, neq; Pindarum ,neq; Sophoclem, pro certo habuiffe id quod fcribebant:
VN bi immenfas ruftant tenebras Velidi vmbrofee noctis fli,
dliad.s 309.
Yléad.^34.

Odyfr.», H.
Odyff.a,72 Mad b 362. cz alibi.
1I. Toética in imitatione cen[ifu.
3e PLVTARCH. DE.
Item: Octani flus lecbre, 7 Leucada petram. Item, Vbi eftus gurzitisinfevorum angufteq,.—— Tamen quotquot mortem velvti miferabilem,& fepulture priuationem táquam miferam rem deplorantes,huiufmodi verba extulerunt: s
Non inbumatii ovo tu me, irflethma; relinquas. Item, Tunc anima ad manes de membris moefta volauit, Interitionque fuum lugens, c robur,eg anzos.. It& Non ntc priis quàm fert«etas interfice: Nam dulce lacem eft cernere.noli cogere | Vt abdita infra terram confpiciam mifer: hz, inquam, voces funt ita fentiétium,& errore captorum.quo magis nos attingunt,& perturbatione 1fta atq; imbecillitate exagitatos angüt, à qua proficifcantur. Adverfum bzcergo rurfus promtéid aures noftras perfonet, pocíi non admodum curz effe veritatem: quod autem verum(it de his rebus, id neab iis quidem,qui in aliai nullam quàm huius ipfius rei difcendze cognofcédzq; curam incubue-, rint,omnino percipiaut joveftigari potuiffe: quod" quidem ip etiam fateantur. Atque hicad manum fint Empedoclea hzc: Non cadis poffunt bomines non auribus ifta, Non comprendere mente,— Et illa Xenophants: De fuperis,fed c bis que cepi dicere cunttis, Nullus bomo fvit.aut qui pojsit certa docere, Exfifiet.—— fed& Socratis verbaapud Platonem, eiurantis iftarumrerum noticiam. Minus jo enim poctis tauquam iltorum aliquid fcientibus animum advertent,qui videbunt de iis rebus philofophis quoque pronunciaturis velvti vertiginem quandamobortá. Magis quoq; adhuc cautü eum reddemus,fi fimulatque eum ad pocmata applica- 5; mus, ipfam pocticam ei defcribamus: artem nimirum cam effe imitatricem, pingendique arti quafi ex
1o
D
Io
15
3c
"a2 E71

AVDIEND. POETIS. sr
ex altera parte refpondentem. Neque id modó auditum habeat omnium fermone tritü, quo loquentis pidurz nomine poéfíis, pictura tacentis pocfis afficit: fed preterea quoque eum doceamus, quód «pictam lacertá, aut fimiam,aut Therfitz faciem vi.. détes dele&tamur, miramürq;:nó pulcritudinis,fed fimilitudinis caufa. Suapte. n. natura fieri id quod
turpe eft pulcrü,nó poteft:imitatio, fiue pulcre fiue
turpis rei fimilitudiné exprimat, laudatur:eadémq;
1o rurfus, fi pulcram turpis corporis imaginem effiagat, decorum non feruauerir. Pingunt etiam quidam actiones abfurdas, vt Timomachus Medeam liberos necantem,& Orcftem matri necem inferétem Theo,Parrhafiüfque Vlifsis fimulatam infaniá,
;;& Charephanes mulierum cum viris impudicá có. fuetudinem. In his adolefcens maxime eft adfuefaciendus, vt difcat rem quz imitatione eft expreffa,
non laudari:fed artem, quz id quod propofitum erat, redé reprefentauerit. Quando igitur poética
1o etiam ars fepenumero turpes actiones,& prauas affectiones moréfq; imitádo exponit: adolefcentis
eft;id quod inhis przclaré elaboratü admirationé meret,neq; probare vt verü, neq; amplecti vt pulcrü:fed eatenus laudare, quatenus argumento cóx; gruit. Quomodo enim porci grunnitü,& trochlez ftridorem,& venti fremitum,& maris ftrepitá, non
fine moleftia audimus: G quis veró cómodé ea imitetur,vtfuem Parmeno,& trochleas Theodorus, delectamur.& morbo captos homines,aut fufpectz
3o Valetudinis, tanquam fpectaculum iniucundum fu- gimus: Ariftophontis veró Philoctetam,& Sila| nionis Iocaftáad fimilitudiné cótabefcentii& mo| rientium effictos,cü gaudio videmus.fic adolefcés, vbi leget que Therfites fcurra, aut Sifyphus corruptor, aut Batrachus leno, agens velloquensin poemate introducitur,fciat arté imitatricé laudan dá:qua veró ifta imitatione affectiones& fa&ta ex"a3 m

3» PLVTARCH. DE
primuntur,reiicienda effeatque vituperanda. Nori enim idem eft,rem aliquá effe pulcram,& eam imitari pulcré:quorüm hoc in decoro& convenientia con(iftit,turpibus autem turpia conveniunt.Quippe Demonidis etiá claudi illius; quas eius qui furto$ eas fübftraxiffet pedibus congruere optauit, crepida, erant quidemi ez male ,fed Demonidi apta: lam hzc,: Nan fi violandum eft ius,vegnandi gratia l Violandumeft.——&, 1e Exiftimationem iufti fae pares, sed lucri caufa quidvis interim face,—&, Quod ni precari talentum cepero.—&; Viuam talento negledo,c7 gratus fopor Obrepetzatq; flagitij,boc argenteum ij Propter talentum quod patraui,non quidem| Apud inferos penas luam: hx quidé improba funt,& fal orationes:fed quales Eteoclem,Ixionem, fenem foeueratoré deceant., Ergo fiadolefcentulos moneamus, hzceos non vt quz laudi vertant atque probent,fed ita fcribere vt abfurda ac mala, ideóque moribus& perfonis improbis attributa:nunquá ij opinione de potis cócepta decipientur. Quinimmo de loquétis perfona ,s L3, fufpicio inGnuata,& fa&ü& orationem fufpe&am 1 reddet,vt mala,&à malis profe&a. Tale eft, quód um Einelliad.y Homerus Paridem é proelio profugum, cum Helena concumbere facit. Nam cüm neminé alium interdiu cü vxore rem habere cómemoret, extra intemperantem hunc& adulterü:fatis evidenter docet, fe hoc de eo opprobrij& reprzhenfionis caufa HLipfpez- referre.— Quoingenere magnopere advertédus tede diclis eft animus,ficvbi pocta ipfecontra ea quz dicent, sbdicii ybi indicium fuz improbationis edit.quod in prologo ftrWtM.—"Dhaidisfus Menander fecit: Ergo ripi talem velim dea tu canas,
RA
Auda

ww.
E]
AVDIEND. POETIS. 2
Audacia e forma[imul ez h 4cundía
Que predita, exc din iniuriis fuos
Procos,dono ex iH pofle
Muncra fi udans amare fempe er nullum amet, ptiméomniü Homerus hoc eft vfus genere, malé
di&is reprehenfionem, bene didis commendationem przmittens.FHec ita:
Mox ille bec blánda eft aFluté verbalocutus.— té: odyfr. f
i5 Hunc ille affe quio fammetetat 148 - Illud veró agens, tantüm nou proteftatur ea fe non Miad.5,189 dicere aut probare, quippe inepta& praua. Exempli eratia: narrdturus quomodo facerdotem Agamemnonem inhumaniter tradauerit, hec premit:
-O
1 f No"ber RC Agamemnon dita probauit, TMisdio 2A Sed mall reiecit,— id eft,feué& fuperbé, acprzter Pali Achilli etiam ferocem hàc tribuens orationem, 10 Ebrie, cii ceri efl peus, vulthfa caninus: Ibidem 22; fuum de ea iudicium addit,
uis| Aganemn ord vegent petiit verbis, ned; adbuc dimiferat iram.
confentaneum quippe eft,; nihil per iram& vehe25 mentiam reas dici.Sic& defaé&is: f fatus.] facinus concepit in Hedora diuum.. Miad. 24. Iumane MR quem pronü ad fà rata Patrocdietcs Preclaré etiam in fin e di&um quoddam, quat. cal. culum di&is factifvea diungit.Q'u; Juale eft, càm deos 359 facit deadulterio Martis ac Veneris di Qgatesi Succe[fu mala fatta carent:celerem quoque tardus uitur fontent vindex.—
& de He&oris fuperbia atque iactantia: -"T'dlia iaclanti Iuno[uccenfuit alma. llíad.0,198. & de Pan dari fagittatione: Hoc animum: ulti Pallas fermone fefellit. Iliad.
104.
e

Iliad.£,170
34 PLVTARCH. DE
Huiufmodi effata& fententias quivis fané deprahenderitymodó animum animadvertat. Alia in ipfis rebus documenta exhibét:quemadmodum Euripides fertur Ixionem vt impium flagitiofümq; conviciantibus dixiffe: enimveró nó anté eum éícenae-$ duxi,quàm rotz affigerem. Apud Homerum id mutum do&rinz genus extat, confiderationem habes vtilem iis in fabulis etiam, quz maximé vituperantur. Quas allegoriis(ita enim nunc vocant, cüm aliud dicitur,intelligitur aliud: antiqui hyponoeam, ro ab occulto qui fubeffet fenfi nominabant)nonnullialió detorquentes ac pervertétes, indiciü de Venereà Marte adulterata Solem detuliffe aiunt hoc. fenfu,quód Veneris fideri(idus Martis congreffum à adulterio obnoxias natiuitatesreddat: Soleautem ig.[3, rurfus elato& deprzhendente ea,non lateant. Ita quód feIuno ornauit Iouem aggreffura,& veneficium cefti,volunt effe acris quandam purgationem, ad igneam accedentis naturam. Quafi veró nó ipfe interpretationem pocta addiderit. Namin Veneris 20: fabula,eos qui animum advertunt, docet,Muficam prauam& cantilenas malas, fermonéfque de rebus vitiofis faceread corrumpendos mores, éfficeréq; vitam effeminatam,& viros luxum,molliciem;confuetudinémque mulierum amantes,ac I
X
4
Mutatas itidem veftes, calida atas lauacra,
Ettbalamos.—— Idcirco Vliffem eti facit citharcedo precipientem,
Hinc age digreffus,potitls quee macbina cepit 39
Viben Dardanidíin,canta.—— 4
ulcré docens,mufice& poctice argumenta à prudentibus effe& cordatis petenda. In Iunonis fabulaoptimé demonftrauit confuetudinem mulierum cum viris, gratiàmq; quáez veneficio& przftigiis 3s ac dolo fibi conciliant,nó modó in diem durare, ac
faftidiofam effe& inftabilem; fed in odiü preterea 1ni-4

CA
AVDIEND, POETIS. 3$ inimiciciámq; mutari, poftquam voluptas evanuit. Sic enim enim ei Iupiter in Banc fententiá minatur:
Vt videas-iuuet an N enus fec te,concubitàfque,
Quo mibi clam Juperis fraudem comi ear bet, Nimirum effictio& imitatio facinorum malorum, vbi imul dedecus atq; damnum inde autores confecutum proponitur, nonincommodum, fed vtilitatem adfertauditori.P Philofop m quidem exemplis vtuntur, eáque ad cohortandum& i infituendá fumunt,quze ad manum font.ar ome idem h exépla ipfi finge
lliad.o33,
S III. Conne Melanthius, Hu enleium trai poé er ciuitatem conferuatam ffs di jt oratorum difsi-| uum d. 1e:itaenim non in vnnm vniuerfos g,. e, fed eorü qui rempublicam ttaQabant in difsidio quippiam fuiffe, quod recelleret à damnofà parte vr bem. Poétarum quoque contradi&iones, quibus fidem di&orum dubiam faciant, non finunt eaad nocendum fatis momenti habere. Vbi ergo iuxta fe pofita contraria dicta apud illos ev ntér funt,meliori parti adfüpulandum eft, vt in his:
Multis bomines in rebus decipiunt dij, Mea proles,atque dura conciliant malaFIL. Dixtiid,nibi il quo facilius dictu cfi; deos e. Incufans.— Item, Non copia auri paderehi addecct R.Ditem effc,nilque fcire praeterea malum eft. Item:
Quid ergotmortem te ní ETT id R.Ita. nam pié colere deos non eft labor, Hec&horum fimilia dubij" utioné habent promtam:íiquidem, vti didum eft, iudicium adolefcentulorum ad meliota dirigimus. Quód fi qua abfurdé di&a funt, neque ffatim fi foluta: ea refutanda
c ij
Li

1/ad,u,358.
805, odyf.b 46.
Viad,o,525.
36 PLVTARCH. DE funtiis quz in contrariam partem ab eodem alibi di&a funt.neque fuccenfendum pocte, aut molette is ferendus, fed ea improbanda quz vulgato more & periocum dicta funt. Statim adverfus eaqua apud Homerum expofita funt,deos alium ab alio de.$ je&tum,& fauciatos ab hominibus fuiffe, inter fe difcordias& odia exercuiffe,ita ei occines:
Redlius boc aliquid poteras fermone po£ta
Scntire Co" multo melioribus edere verbis. ac fenus profectó melius,& loqueris alibirectiüs 1e hac ipfa:
Dij facilem vitam ducentes.—&,
Hic fefe obletant[uperi fine fine beati,—&,
Hunc fuperi flatuere modum maerore carentes,
Viuendi miferis mortalibus,— e
Hz enim fang funt& verz de diis opiniones: ifta adanimos hominum percellendos confia. Rurfum Euripide dicente,
Multis dij formis bomines fopbifmatum, 20
Q uod bis potentia preeftant,in fraudem agunt: inferre expedit quod rectius idem dixit,
Si turpe dij faciant dliquidynon[unt dij. Et cüm Pindarus acerbé admodum,& ad iritádum 2$ accommodaté dixerit:
Verum cft,cuntta delendi boflis gratia agere: ipfius verbis ei refpondebimus,quod dicit, Fine voluptas acerbifsimo iniufta clauditur. AcSophocle dicente, 30 Suaue eft lucrum,profetum etiam à mendacio: refpódebimus, At vero teipfum audiuimus dicere, Moendacbus verbis fru&um baud fuccedere, Etad ea quz de opibus protulit, 3$ Omnia diuitiüs,quamvisinviapervia,—&; Voti fi pauper ned; compos maxime Cin
| | 1 j 1 j

AVDIEND. POETIS. 37 Cil fit, potitur.— Nam turpe corpus,cz" nullius vominis Vifu pulcrum facundia reddit,e7 elegans: his multa opponet le&or Sophoclea: de quibus& $5 hzcfunt: In bonore pauper ctiam quin fitnil v etat. 8, Deterior baud eft pauper, quicquam[i fapit.— Atas, Nam que bonorum fit multorum gratiag Autor malorum pro[peras quando fouet Diuttias cura.—— Menander quidem extulit aperté voluptatis ftudiü, animófq; vanitate impleuit, amatoria ifta& feruida Cantans: Quecimque viuunt at4; nobifeum iubar Solis vident, voluptati omnia feruiunt. Atidem nos rurfus circumegit,& ad honeftatem retraxit, luxurizq; ferocitatem reprefsit, ita fatus: Vtcunque fit iucunda,fi turpis fiet, Opprobrium eft graue vita.— hzc prioribus adverfantur, meliora funt autem& vtiliora. Ergo alterum horum neceffe eft ifta cótrariorum di&orum iuxta fe collocatio& cófideratio ,, Cfficiat aut ad meliorem parté traducet, aut fidem '" quoque deteriori derogabit. Sin eveniat, vt ipfi V. Dicla fieorum quz abfurdé di&a funt refutationem non de dignori prabeant: nihil obftat, quin aliorum probatorum bominum, autorum contraria dicta velvt in trutina cumhis 96/65 op3o comparantes, quid rectius fitexperiamur. Velvti poda. cüm Alexis aliquos mouet his verbis: Sapientis ft voluptates fetlarier. "Tres inter bas potentía funt preditee, Ver vtilis que fit vite mortalium: Ederobibere, N enerifs muneribus frui. Accefrionis omnia reliqua funt loco.
tenendum hoc eft, Socratem contrà dixiffe, Malos €. ij
vA

38 PLVTARCH. DE
! viuere edendi& bibendi caufa, bonos vite gratia
j tolerandze edere& bibere. Adverfus eum qui fcrii pfit, Contrà malum effe maliciam nó invtile armoi rum genus: cüm is iubeat nos quodámodo adfimi" lari malis: Diogenisillud obiiciédum eft, qui inter-$ rogatus, qua quis ratione vlcifci iaimicum poffet, refpondit, Si iM quàm optimus fiat. Eodem Diogene etiam contra Sophoclem vtendum, qui multa hominum milli ia animi zgritudine afflixit, de myWü| Ii |^ fterlis hzc fcribens: CM Wi His qui facris vifis abeunt ad inferos | Homines, beati funt;folis quia viucre i] 4 nmn Hg Contingit illic iftis.turba cetera | Onmnügm malorum generi incidit.— 5:
!g At veró Diogenes cüm tale aliquid inaudiuiffe Quidais,inquit? námnam melior conditio erit Patzcionis furis,eo quód facris eft initiatus, quàm Epaminondz?Timotheo fane in theatro Dianam ca-, nenti,infanam, furiofam, diuino inftin&u cócitam, rabiofam:Cinefias ftatim occinit, Talis tibi contingatfilia. Elegans& illud Bionisad Theognidem. cüm enim T lieognis diceret:
ka
Paupertate etenim devitlo lingua ligata eft, i$ Vf faeere aut fari iam nibil ile queat,
Bion cótrà:Quomodo, ait, ergo tu pauper cüm fis, VI. Adia- tá multa nugàdo& garriédo oos obtüdis! Neq;| centia. veró ez que ad cortigendu: m dictum probentur 6X 40
adiectis& vnà pronunciatis verbis occaliones funt praterr mittenda. Sed quemadmodum medicijpeji des ac alas cantharidis, cüm quidem ipfa fit mori tifera,; prodeffe e, diffol uendi vim habere putant: | ficin poematis quoque fiquod eft nomen aut veri bum adpofitum ,quod efficiat quó minus ad deteriorem fententiam abducamur, arripiendum cft, | 1 |
ww MA
adque

V.
-] A
be o
jo
3;
AVDIEND. POETIS. 39
idque expli
in his Homeri
1
nem adhibendum. Sicvt quidam ;erfibus faciunt:
ilicetboc m rtaibus e tat bonoris, yrie igent,pénántque capillos.&, ve modum mavore carentes
Non enim fi Hd iter omnibus hominibus miferà: vitam à diis farali necefsitate deftinatam dicit, fed ftultis acimprude ntibus: quos, prauitatis fuc caufa miferabiles cüm fi: üt, miferos folet appell are,& zrumnofos. Alius. porró modus eft, quo quain poematis fufpe e&a funt;in meliorem parter
vertuntur,qui ex vfu voc 2d rum pendet: in qu magis decet xerceri adolefcentem, quàm in Hs quz glofiz dicuntur. Nam neque inelegans quidem eft,& eruditum, fcire verbo fiysdavi malam mortem ad ens fignificari: q quia Macedones e j mortem nominant. Sic A eole$ victoriam Wu permanendo nimirum& tolerando partam. E t7 zov Dryopes,quos alij demonas. At vero illud neceffarium iuxtà atque v
,finon damnum volumus,fed vilitatem ex poc matibus perciperé,vt cognitum habeamus, quomodo d CIN OI DI Us pocte vtantur, itér ique bonorum lorum:& quid animz aut fati vocabulo intelligi velint:
trüm fcilicet hec apud eos vno tantüm modo, m veró pluribus food, culus generis funt multa Na m eix& aliquando fignificat domum, vt einey ke vli fpogev, ied aliquando rem familiarem, tede od ua oin C. Et Biz aljó as vitam,
*", t D' ——dáuwlwuaeuw ds ei ly nho xvavox adea nocedlouy Biézoto uxsybpout, aliàs facultates,— ffezey d ei&AAa Lolo, Et davety eft vbi pro morderi,& animo eftuare fumitur:
c ij
Odyf.4,
VILVfus vo cabulorum.
^ Odys. a2.
0d.
Iliad. v,séa ody. Vs 41 9. liad.s352.

40 PLVTARCH. DE [or raf id aaver dai fa caeyrápera eT elvüg, alioloco pro geftire,& lzticia exultare:vt hic, 3 dere frtipau kvfanaer 7p AM rlw. Et fedfev vel moueri fignificat,vt apud Euripidem, Kg G- lod(eu E AvhawriUe dade: velfedere,id eft /aZceuy:vt cüm Sophocles fcribit, Tívee nÁl done vds dk uot Fodfers. Scitum eft eriam, vfum vocabulorum rebus fübie€i1s aptare,quemadmodüm Grammatici docent;alibi aliud fignificantium. Quale eft, 1e
LI»- n un, r Nj éMylw eiráp n&y&Met evt Qogzia Fscdan,
eiváy enim hic'kaamáp fignificat,id eft, laudare:laudare autem pro recufarc ponitur hocloco.ficvt vfitatum nobis eft dicere,Bene habet,& Valear, cüm áliquid nolumus,& non accipimus. Atque fic qui7; damaiunt Proferpinam vocari Vsaurjv, quafi afper4*
nandam. Hancergo vocum diftin&ionem maioribusinrebus& magis ferus obferuantes,à diis incipiemus docere adolefcétulos,quód deorum nomi- 2 nibus pocte vtantur aliquando cüm de iplis iis intelligi volunt:aliquando commune vocabulum&cultatibus iis tribuentes, quz ab iis proficifcuntur. In promtu eft Archilochi exemplum, à quo fatis liquet ipfum Deum invocari his verfibus: i$
"Tumea propicius vota 0 rex Mulciber audi,
Adef; Jupplici, e largire que foles. Cüm autem fororis maritum qui in mari perierat, neque legitimam fepulturá confecutus erat,deplorans, zquiore ait animo fe eam calamitatem latu- 39 rum fuiffe,
Si caput illius puleráque membra fimul,
Vulcanus puris tunicis velata cremafJet: deigne,non de deo hec loquitur. Rurfum Euripi- 3$ des his verbis in iuramento vtens,
Nor, per louis Martifa eruenti fidera: ipfos
z

AVDIEND. POETIS. 4r ipfos deos nominauit.Sophocle autem dicente, Cetus Gradus, fé[que expers luminum, Confundit omn ia, aper velvtmala impetus intelligendum eff nomine Martis bellum. Eodémq; zs in illis Homeri:
lUad.s,325.
uc Cüm veró talia multa dicantur, fciendum eft, meo moriáquetenendum, ipfo etiam Iouis nominealiquando ipfum Deum,nonnunquam fortunam,fiepe ctiam fatum nuncupari. Cüm enim dicunt, luppiter,à cel isIda.&, Ilíad.y,276 "T'e quis fapientiorem fe luppiter putet ipfum Iouem dicunt. Cüm veró in caufis eventorü louem nominant,& dicunt Ille animas validas multas detrufit ad Orcum.&y,— liad.a,
elija genitor qui c
A
Confilij Iouis bicf Wit exitus;—-— princip. fatum intelligunt. Non enim putat deum poéta hominibus mala ftruere:fed rerum necefsitudinem re&é indicat, quód fcilicet fato profperitas& de hofibus victoria deftinata fit ciuitatibus, exercitibus & ducibus modeftiam feruantibus: fin veró affedti- bus obfequuti peccent,(ficvt ifti fecum difsident&
" tumultuantur)indecoré agere,perturbari,& infortunium habere eodem fato eos cogi: Fatale namque confilia eft propter mala Mortalibus triftes vependier exitus, 3o Hefiodus veró vbi Prometheum inducit fratri Epimetheo fuadentem,neà Ioue vlla dona accipiat,fed ea alió dimittat: Iouis nomen de potentia fortunz vfurpauit, Bonis enim fortunz tribuit appellationem donorum Iouis,opibus, coniugiis, imperiis,& omnibus in vniuerfum externis bonis,quorum poffefsio invtilis eft re&é vti iis nefcienti. Itaque etià Epimetheum, hominem vitiofum& fatuum, cauere € v
10
i Jot a
I] R^1

Yirad.u, 427. Mliad.s, 69.
0d. 81.
Wiad.sy $42
az PLVTARCH. DE
fibi iubet,& metuere à rebus fecundis, damno nimirum ei& exitio futuris. Iterum vbi ait:
Nunquam pauperi icm diram, exitilumd; animai Exprobare au[is bomini.namq; illa deorum Eft nunus:—— diuinitüs datum vocat, id, f;
quod fortuna obtigit:innuens,non effe eos culpandos,qui fortunz iniuria pauperes funt: cum 1gnaui a potius, focordia, mollicie& luxu conumdtus diuitias in turpi ibus& vituperatione di ignis habendas. Cüm enim fortune nomen nondum vfurparetur,fci IO rentautem illijvim eius quz nullo ordine nullifque finibus contenta vagatur caufz validam effe,humanóque confilio evitari non poffe, deorum nominibus eam extulerunt. quomodo nos etiam res, mores, ac orationes adeó hominéfg; folemus dihinos I$ appellare. Hac ratione corrigi debent multa ifta, quz abfurde dicta deIoue videntur,vt hoc: Dolia nam; Youis duo funt fita limine in ipfo:
Hoc adver[a,illud fed profpera fataveplerunt, Ytem, Namd; fidem Yuppiter[acramenti ipfe fefellit, Exitium parti monftrans fe voluere vtriq;. Item, Hoc tunc exitij Teucris fuit atq; Pelafgis Principiummagno fic bec flatuente"Vonante.
hzc,inquam, de fortuna& fato interpretabimur, 25
quas caufas, neque ratiocinando poffumus affequi,
neq; omninoin noftra funt poteftate: Vbi veró confentaneum,decorum& probabile eft,ibi proprié po
ni nomen Dei iudicabimus.vt,| Priantidcs acies aliorum vitlor obibat, 39| Aíacem tantin vitans'T'elamone creatum, Succen[ebat enim meliori confcrere aufo Wwppiter ipfe manum.——&, Nam tales res curat Yupiter movtalium, Alis minuta demonibus tratlanda dans,
Magnopere ctiá alia funt animadvertéda vocabula, multas
20
3

oO
o
END. POETIS. 43
& varie s bie ie a poecUn nomine afficiunt. quomos nucem,comneam ME nuci
ru
Iti
dmirans atque oor e virt utem pof
qua E prede nt ne
^ 1i
AR
Lortun tutis voce pro us i Spot entie, feci ic
rum, (, INam
ap nuuéeuva P S AAM. En) amitatem& miferiam, vt apud HoAida yp iu nass] Bge]oi KATAYyRQACHICIU. Quomodo is quoque falleretur, qui felicitatem eo 3 modo apud poetas accipi putaret, quo philofophis fignificat perfectum bonorum omnium habitum, fcu p poffefsionem& perfectionem vita
[*
^uia en iim Virfus.
Hefto.Opebus.
iad.3,90.
Ap yp
od 360.

44 PLVTARCH. DE naturam profpero curfu euntis: non fentiens abvti eos fzpé nomine,& qui dives fit, eum felicem ab iis appellari,aut beatum, potentiámque& famam bonam felicitatis vocabulo infigniri.. Nam Homerus quidem re vtitur appellationibus iftis:; B Non cquident gaudens ego poflideo bona tanta. Et Menander: Ample facultates mihi fimt, eg ab omnibus Diues vocor:netto beatum me vocat. Euripides multum confufionis& turbarum infert, iji hzc fcribens: Noz fit mibi vita beata,que molefta fit,&, "Tyrannidem tanti quid iniuftam facis Beatitatem?—— nifi, vt dixi, translatio. ig , nem&abvfum vocum fpetes.Ac de his quidem faVHE V- tis. Hocnófemel,fed fepenumeró monendi funt 74 vHt4!- adolefcentes poécfin, cim argumentum ci fit ad imipadece tandum propofitum, adhibere quidem eam ornatü s& fplendorem rebus moribüfgs, quz pro argumen- 20, to fumfit,illuftrandis: interim tamen veritatis fimilitudinem non dimittere,quippe quz in imitatione id habet quo le&orem delectet atque ducat. Itaque imitatio que non plané veritatis rationem nullam habeat, permixta actionibus virtutum& vitiorum i$ indicia fimul profert. Talis eft Homeri poéfis, qua longum vale dixit Stoicis,neque virtuti vitium, neque vitio virtutem vnquam adeffe cenfentibus fed omnino vfquequaque infipientem peccare, fapien-. tem recte agere. Hzc fanc in fcholis audiuntur. Át30 in rebus ipfis vitáqs cómuni,(icvt Euripides fenfit,
0À.7.s;.
Medea.
Nunquam à malo feungitur prorfus bonum: Quedam fcd eft borum inter fe commixtio.
Veritate remota pocfis maximé varietate multipli- 3$
€i vtitur. Nam animorum permotionem, vtd; à ratione aliena res& ab opinione videatur,(quod& ad

CR
bo
IO
Iy
o
ww
AVDIEND. POETIS. 4* ad animos percell llendos magnam habet vim,& ad pirandam guum)) fabu is imitationes conciliant: quod fimplex fit, id neque fabulis eft, neque animo pertur bando aptum. Itaque Heque vincentes fempereofdem, neque perpetuó rebus fecundis vtentes faciunt,neque rem re&te gerentes. Adde, quód ne deos quidem, cüm ij in humana íncidunt negocia,affectuum vacuos& errorum finunt efi: necvbi poéfis, periculo& adverfario de rebus fublato,ociofa plané fit neque perturbans iam neque perc lens animos. H sad hunc modum habentibus, add cemus ad poma dolefcentem ,non i opinionem de cl illis& ma; ferentem, quafi fapientes illi i nes, pra ftantifsimiq; reges,& omnis virtutis a recti e donis norma. D amnum enim[u ap er magna putans,& cum ftupore ac ilau tum improbans: neq; admitteret rc prehende ntem eos,cüm talia dicunt aut faciunt,quale hoc:
Sic pater ipfe decim faciat fic cefia Pallas,
Sic Pbeebus:mortem Teu inn te quis vel 1 Ach Evítct.nobis detur fuperefJe duobus,
Vt facrata folo ftermamus Pergama oli. Item: Maxina tum trepidam fubit miferatio mentem, Cum vox CaJfandree noftras pervenit ad aurcs Marta, Clytemneftee nobifcum fraude necat,&, Me mifcere patris iufsit cum pis ice corpus,
In fenis invidiam quo me malejuada vocaret.
Quod[uafitfeci.—— Ttem:
Nor eft te,lupiter, fuperüm damno fior vllus.
Condocefaciamus veró adolefcentem, vt nibil tale laudet, neque verfutus effe velit,& prob;'abiles feCari pretextus, aut rebus malis fpeciofas pr ei iptiones excogitare. Id potius iudicet, pocfin effe
mitationem morum& vitarum hominum non dn
Víad.2,97.
Aramemno
Phoenix, Iliad.1,432«
Menelass,
Víad.y,s€s

Miad.a;s4, ac deinceps,
46 PLVTARCH. DE
fe&torum aut fincerorü ,aut ab omni reprehenfioneimmunium:fed in quibus locum habeat multum perturbationum, opinionum,mendaciorum, ignorationum:quz tamen ij ob naturz bonitátem fepenumeró corrigant.Hoc enim modo inftru&us ado-$ lefcentis animus,nullá ex auditione damnü fentiet, elatus atq; concitatus ad ea que rede dicuntur aut aguntur,cótraria indigné ferens ac repudians. Qui veró omniaadmiratur,omniáq; familiariter ample&itur, iudicio Heroicorum nominum exiftimatio- jo ne mancipato:is imprudens, multis fe vitiis facile obnoxium przebebit:quemadmodum iis evenit,qui carditatem Platonis& balbutiem Ariftotelis imiantur.Oportet autem eum non timidé,neque vr in templo fuperftitiofé ad omnia horrere, omniáque 1$ adorare:fed adfuetum audacter acclamare fuo loco non minus, Male hoc& inconvenienter, quàm, Re&eéhoc& decorc.Verbi gratia:Militibus morbo cor reptis Achilles concionem cogit, vacationem belli egre ferens,maxime quód eafue in bello glori& 20 praftantiz officeret. Atque vt erat rei medicz peritus,poft nonü dié,quo iudicari talia natura fert, fen tiens morbü non effe vulgarem,aut ab vfitata aliqua caufa profe&tü,furgénfq; ad dicendum,non populo fe accommodat,fed confiliarium regife praebet:— iy
Nunc equidem vetro miferis ervovibus atum
Atrida in patriam vedituros fufpicor iri. Recté hzc,moderaté& decoré, Cüm autem vates dixiffet ,fe potentifsimi Grzcorum iram metuere: iurans feviuo neminem illi manus illaturum, non recte iam,neque moderaté hoc adicit,
— fiue ipJum Agamemnona dicas:| oftendens pro nihilo fe ducere principem,ac defpicere. Magis deinde iritatus gladium arripit,trucidandi regis cupiditate, neque rc&ó, neque vtiliter. Mox ponitentia du&us,
3o
35
Inzen-

1o
5
20
2
35
AVDIEND. POETIS. 47
Vugentem vur[um vagina condidit en[em, Parens confilio"T'ritonidis.—
rürfam hoc recte& przclaré quód cüm iram omnino avertere non potuiffet, eà tamen rationi obtemperare cogit, priufquam ad flagitium erumperet. Rurfum Agamemno ridiculus eft,in iis quz in concione dicit atq; gerit:grauitatis plus adhibet,& regij decori in Chryfeidis negocio, quàm in fimili
caufa Achilles. Hic enim,cüm Brifeis abduceretur,
Corfcdit lacrymans, fociis procul indc velitis.
Agamemno ipfe in nauem imponens, tradens,&amandans eam, quam anté fibi vxore fua chariorem dixerat,turpe aut amatorium nihilagit. Iam Phoznixà patre ob pellicem diris devotus,ait:
Hunc ferro iugilare ego fum meditatus acuto: Miad.edeVerdm aliquis fuperüm rabidamcompe[cuitiram,—— fentpoft
Et fame admonuit popularis. dura vereri verfum 437.
"Tunc animo fabiit varij convicia vulgit
Ne patris occifor Greecos ego dicier tnter
Perferrem.—. Sané Ariftarchus fuftulit hos verfus,metués*- Sed tempelftiué pofiti funt, Phoenice Achillem docente quid rei Git irayac quz per iram homines audeant,ra tione non vtentes, neque confulentibus obtemperantes.'Nam& Meleagrum inducit, ciuibus iratum,]5id.$545;
.& deinde placatum. recté perturbationes animi vi- c7 inde.
tuperans:vtqd; rem bonam& vtilem laudans iis non
obfequi, fed refiftere, eas fuperare, ac poenitudine
earum duci. Acin his quidem manifeftum eft difcrimen.Vbi veró obfcura eft fententia, attento animo
fic(exempli caufa) diftinguendum eft... Siquidem px, co, Nauficaa peregrinum virum Vhffem confpicata,eo- derario didémq; quo Calypfo erga eü modo affecta,(quippe clorum.au delicate viuens,& nuptiis matura) hecad ancillas facforum. ftulté verba loquitur,

PLVTARCH. DE
O vtinam tali me iungant fata marito,
Hicá; illilubeat nobifcum ducere vitam: reprehenfionem audacia eius meretur, ac impudicicia. Sinex fermone viri ingenium"perfpiciens, admiratáque alloquium eius ita prudens, optat talem(ibi potiüs maritum, quàm nauicularium aliquem,& falratorem ciuem: admirationem meretur. Item, Penelopa cum procis comiter colloquente, iifque veftimenta& alium mundum donantibus,Vliffes lztatur: 1o
Dona quod illorum captans, animos fallebat.
Hic fi Vliffes captione munerum,& lucro gaudet, Poliagrum quoque infamem lenocinij cauíain comodiis fuperat.de quo eft illud:
Po liagrus eft felix, caleflem qui domi
Opes í ipfi parantem alit capram.—
Sin eo magis illos in fua poteftate fore arbitratur, nihil tale ob fpem futuri expe&tantes: delectatio eius& animi confirmatio rationem habet. Rurfum 46 in numerandis donariis,quz Phazaces vnà cum ipfo expofuerunt, ipfig; avec funt: fiquidem hoc modo
in folitudine conítitutus,& adeó ignarus incertüfque quid de fe fa&um effet,deiis tamen veré folicitus eft,ne
Abfüderint fecum navi Pheeaces euntes:
miferanda eft ,immó abominanda meherclé hominisauaricia. Quódfi,vt nonnullorum fert opinio, delIthaca ambigens, quód falua effent dona id pro demonfirationc pietatis Phzacum acci pit,(non e- 36 nim fine lucro deportaturos eum fuiffe in alienam terram, intactííq; bonis iftis reli&uros) neque) inepto vtitur argumento,& prudentiam par eft laudar Suntqui hanc ipfam expofitionem, fiquidem revera dormiens eft é naui expofitus, reprzhendunt. 3j 3 & aiunt apud Etrufcos etiamnum narrari, fomniculofum fuiffe Vliffem, ideóque à multis difficulter potuif e
I$

Q
1o
25
3;
AVDIEND. POETIS. 49 potuiffe compellari. Quod fi isnon fuit reipía fomnus:fed cüm& puderet eum Phzaces fine xeniis, nulláque humanitatis officia expertos dimittere,& ipfis tamen prefentibus latére hoftes non poffet, fo mno fimulato hac fe difficultate expediuit: probát. Hzc ergo adolefcentibus denionítrantes, non patiemur eos ad prauos mores momiento aliquo 1mpell; ,fedad dele&um imitationémque bonorum: ftatim vbique quid laude, quid vituperatione dígnum fit, docentes. Maximé id in trapoediis adhibendum eft, vbi turpibus acprauis factis fermones accommodantur probabiles& aftuti. Non enim ve rum prorfus eft Sophocleum illud,
Non uerba fatis à malis ueniunt bona.
nam& ipfe folet moribus perverfis,& factis pratis, rationes qu arrideant,atq; benignas excufationef applicare. Et in eadem fcena verfatus alter, vides vt faciatà Phedra porró etiam ipfum incufari Thefed, cuius fcilicet iniuriis ad amorem Hippolyti fuiffet adacta. Eandémque dicendi libertatem in Troadibus Helene tribuit, qui Hecubam vt adulteri gene tricem,quàm fe, digniorem poend affirmet. Horum ergo nihil fcitum aut callidum arbitrari ádolefcens adfuefcat, heque huiufmodi verboruni cofamentis arrideat: fed mabis quàm ipfa iri pudica facta, orationes huiufmodi abomitietur. Expedit etiam.ybique caufam eorum quz dicuntur querere. Ac Cato quidem puer etiamnuni, facere quod iufsiffet peda gogus folebat: mardati tameri caufam& rationem pottulabat, Ceterüni poctis non ita vt pedagogis aut legislatoribus parendum eft, nifi rationem habeat quod proponunt.Habebitautem,fi fit re&um: fin prauum,inane& vacuum effe apparebit. Sed ple rique acerbé caufas poftulant, inquirántque quomodo& cur dictaui fit:
Nec an uita bibunt,[upra eyateya tencbis
X. Caufe di &lorum in quirende,.
Hefiod. iy.

yo PLVTARCH. DE
| Tucyatbus.——&, l Iliad ,4, A amu quicunque fuo tranfibit in axes 306, Alterius, pugnet porrcta protiuus hafta.
grauioribus verà fine vllo examine affentiuntur.cu lus generis eft: E | Eurip.Hip- Animum uiri quantunuis fortis, deiicit E ] pebio- Culpa patris matrifue confiientia,—& | |
Huwnili effe corde calamitofos conuenit. Atqui talia ad mores pertinent, vitámque turbant,|. iudicio abfurdis opinionibus deprauato,nifi adfucfactiad fingula dicamus: Cur abie&o animo effe de: bet qui paffus eft infortunium? Cur non potiüs re- E lu&ari fortune,féque ipfum erigere,& non deicctü praftare? Cur fi patre malo& ftolido genitus, ipfe bonus& prudés fim, non deceat me propter meam virtutem fpiritus altos ducere,fed demiflum effe& liumilem ob patris infcitiam? Qui enim hoc modo obviam it& obfiftir, neque fe cuivis orationi tanquam vento oblique impellendum exhibet, fed re&é illud di&um fentit.Stultus quovis verbo percel litur:is multa neque veré neque vtiliter dicta repuxiocul. diabit.Hzcergo funt,que poefisauditionem innotus fenfus Xiam preftabunt. Iam ficvtinter vitis folia ac palinvesligan, mites copiofos fzpe fructus occultatur, fübque vm z$ dus. bra latet: fic in di&ione quoque poetica& fabulis circüfufis multa vtilia adolefcentis confpe&tui fubtrahuntur. Ceterüm id ferendum non eft, neque à rebus aberrandum:fed inherédum iis maximé, quz ad virtutem ferunt,& formádis moribus aptafunt. 4 Itaque ex re eft de his quoque breuiter tractare, ita vt delineatis modó rebus, longitudiné apparatümque& multitudinem exemplorum iis relinquamus,
| quorum ad rem demonftrandam fcriptio inftituid tur.Principio bonas maláfque perfonas indoléfque 35 cognitas habens adolefcens ,fermonibus animum fatlifque ad vertat, quas vtriq; generi poeta decenter
"
D Q

Thert
vul VA
e]
AVDIEND. POETIS. ter áttribuie. Verbi gratia, Achillesad Agamemnonem,quantumvis iratus,hzc dicit:
Non mibi quippe t pares tecum tribuuntur honores, Prantiatde Árgiuis quandoque exercitus uybem
"Vroianant capit. eem
4 C &
es veró eidem conviciü faciés,Gic loquitur: Vere tibi tta funt sadto tentoria plena, Captiua irum ingens smerus, quas urbe potiti
Eximias tibi nos aliqua dams,—
Achilles, es Si Iunbi' S1 iaupptter otznt
Concedet muris munitam euerttre"Yroiant.
Therfites,
Que: ucl 20 captumt,ucl quifquam ducit Acbeeus.
Rurfum Diomedes, ad Acamemnonis exercitum obeuntis convicium,nihil ipfe refpondet,
Nünirum reucrens uenerandi iurgia regis.
x05 10
virtu c pda 9.
,nullius homo nominis,hecregerit: cri pofris,rex, dieere PS vis multo genitoribus effe priores
m difcrimen bis eruatü docebit adolefce lus vacuitatem& moderationem animi rem vclaram: contrà, iactantiam& fui laudatiot vitium effe vitanda. Atq; hic vtile eft etiam
'amemnonem intueri, Sthelenum non alloculitac compe ellauit, LIatunc cernens vurj.
; 1
eteriit: Vliffem autem non neglex ds fed re]rita dicere ccpit.
éerile enim eft, omuibus fe velle purgare: omne picere, füperbie eft& imprudentis. MER me| veró Diomedes in pugna tacet, à àrege convicio affe&us:à pugna auté libere adverfus cum loquitur,
Anté inter Danaos tu me uirtute carere
Dixifü:—& catera.

$2 PLVTARCH. D£
Expedit etiam,nó prztermittere difcrimen viri pru
dentis,& vatis in populi conventu multitudinis ap 1iad.a, 94. plaufum captantis.Etenim Calchas; occafionis nulla ducta ratione, pro nihilo putauitin ipfa multitudine regem accufare, vt qui peftem populo intulif-$ fet. At Neftor de reconciliando Achillis animo fermonem illaturus, ne videretur Agamemnonem apud populum traducere, vt qui per iram peccaffet,
ita ei fuadet:
Conuiuas accevfe fenes:te ves ea digna eft. 10
Colleéiis multis, tun cuius cetera uincet
Corfilium pare.— atqueà coena legatos emittit. Nimirum hocerat peccati corre&io: illud criminatio,& contumelia. Quin& nationum difcri
Niady, mina funt confideranda:que funt huiufmodi.Troia 5
principio. niad proclium eunt cum clamore& ferocia, Achiui
; autem
Tiad.4, Dudlorum taciti formidine.
43. Nam quod iam congreffuri cum hofte duces fuos metuunt;id fignum cft cüm fortitudinis, tum obe. dientiz. Atque iccirco& Plato adfuefacere nos vult,vt reprehenliones& turpitudinem magis metuamus,quàm labores& pericula:& Cato rubentes fibi pallidioribus chariores effe dicebat.Sua eft etia promifsionibus nota.Dolon enim fic pollicetur:
Iliad. V[4; adeo Graium prorfus pertranfeo caftra,
32. Donec ad Atridee nauem peruenero magniIbid.330. At Diomedes nihil promittitzin minore tamen metu fe foreait;altero fibiadiun&o aliquo. Grecani- 30 cum proinde eft,& fcitum, prudentia: barbaricum veró& vitiofum, audacia.& imitandum illud eft, hoc afpernandum. Contemplationem quoque non invtilem habet affe&io animi Troum,& Hectoris cü Aiace fingulari proelio cógreffuri.Nam Acfchy- 55 lus fané, càm Ifthmico certamine pugil in faciem ictum accepiffet, effétque exclamatum; Quid rei,
inquit,
W/ad.1, 70,

AVDIEND. POETIS. Dd inquit,eft confuetudo?fpectatores vociferantur, i€tus tacet. Et cüm pocta dicat, Aiace in armis cum Íplendore vifo gauifos effe Grecos, cüm "Troum tuiq; graui quaterentur membra tremore, Iiad.x, $ Ipfe etíam pulfum fentiretpedoris Hedor,———— Quis hic non miretur difcrimen? cüm eius qui adibat periculum, cor tantüm faliret, nimirum tanquá lu&taaut curfu decertaturi:fpectatorum autem qua terentur& tremerent corpora, ob benevolentiam 10& metá quem gerebant pro rege. Hic deprehendas etiá,quo optimus à deterrimo diftet. Therfites ern: Pdl in primis fuit.atque inuifus Vlifoi. Iliad.£, At Aiax cim femper Achilli amicus fuit, tum itaad 220. He&orem dicit: à Solus t w foli congre[fus nunc mibi;nofces IIad,t216 Quudles:bic Danais preeftantes Marte[uperfint, Preter Pelidam, qui difsipat agmina uafto Robore, magnarini cui pedus forte leonis, 4. o1n bis Achilli s eft laudatio.qua fequuntur, commo dé funt de om nibus di&a: Wos tales snulti fustus,ut concurrere tecum Poffít pro fe quifque.— fe neque folum ,neq; praftantifsimum dicit: fed qui 2; cum multis hoc'habear, quod He&orem fubfiftere queat. De difcrimine hzc fatis:nifi id quoq; affumimus,quód Ti:oianorum multi in poteftatem hoftum viui perve nerüt,nemo Grecorum. Et quód ll/ad.s,45: illorum multi fur»plices fa&ti funt hoftibus, vt Adra 2425: 9,75: 3o ftus, Antimachi fi lij,Lycaon, ipféque He&or profe 1:158 pultura Achillem| deprecans:horum nullus. quippe barbaricum effejii? pugna fupplicare:Grecanicum, pugnando vincerc»aut mori. Ceterüm ficvt inter X1L.Morapaícendum apis flc irem,capra germen,fus radicem, lí ene: 3; ali beftiz femeni/ructümve captant:ita lependis"4?c« pre», pocmatis alius hiftoriam decerpit, alius eleganti 67" & apparatui verbo ,r um inhzret,(quomodo Ariftoiij
21j.
1

UAM Yiad-,51.
Odyff. y,£2.
od v,
ES
$4 PLVTARCIH. DE phanes de Euripide ait,
Oris rotunditate eius quoniam fruor) alius veró ea,qux de moribus vtiliter dicta funt, có fectatur.Jccirco eum, ad quem hic noftcr fermo per tinet,admonebimus: 1ndignü effejfi honcftatis pul-$ críq; ftudiofus,& non ioci, fed do&rinz ca pi ende caufa poemata legens, obiter neglig entérqu ie perci piat,que ad fortitudinem, temperàtiam autiuftiria declamá turiniis:cüm jnterini Gbulerd ftudiofum,
quan its infolenter aut impendio ornate, aut ora- 1o
tionis fladiofum, quz elegante r& artificiof? dicta funt,minimelareant, Quieadvirtutem pertinent, talia"ont:
Martia quo caf Diomedes, petlove uirüts
dis buc afsifte nibi.nam dedecus ingens
Hoc fuerítnaues capiat fi fblendidus Hcdor; Videreénim hominem predentifsiunt in mortis pe ziculo cum tota multitudine communi conftirutü, non mortis,fed turpitudinis metu duci,animo ado-, lefcétisad virtutis ftudium motum afferet. Ethoc,
Gauifa eft fapiente uiro,ivftot; Minerua: idem ratiocinari docet,cüm des non diuite, aut for mofo aliquo,aut robuflo fed prudente& iul le&ari fingitur.Rurfum vbi eadem dicit fe V liem non deftituere aut negligere,
Quéd prudens, anis fgax,eovdatus c7" effet: indicat,nihil d de rebus noftris diis effe charum& di uinum, prater virtutem: fiquidem fimilia gaudere fimilibus folent. Porró cüm K videatur& fit magnum,irz poffe moderari:maius eft cauere pruden-? ter,nead iram delabamvr, ac taliaauditoribus non Obiter funt demonftranda. Verbi gratia: quod Priamiü Achilles,homo minime lenis aut patiens, quieÍcere jubere ab eo iritaretur:
Vitare fenex caue menant; ab Youe miffus
Noocius eft mibizima tui übireddere natum Dea)
4
VA
V
;0
—

ME
AVDIEND. POETIS.$$ Detraui)ne noftra tibi tentoria cano Non fint tuta fatis,uiolem precepta Louis Supplice te cefo.—
lotámq;& velatum He&orem ipfe currui imponit, priufquam eum pater videret turpicer tractatum: Pe&orese nefto(enis exarde[ceret ira, ConfPedo nato,corq iritaret Acbillis; Ifa illum mags uiolans mandata"Tonantis 10 Cederet,—— Admirandz eft enim prudentiz, bominem ad iram procliuem, naturáque afperum& iracundum,feipÍum non ignorare:fed cauere fibi,& declinare caufas irafcendi, eminüfque feratiozc premunire, ne i; Velinvitus in eá perturbationem delaberetur. Hoc " modo& vinofus contra ebrictatem,& adverfus amorem ad eumaffectum propenfus fe preparare de bet. Quomodo& Agefilaus non paffus eft ofculum fibi dar1à formofo ad fe accedente.& Cyrus, ne vi2o dere quidem Pantheam fuftinuit.Cüm contrà male inftituti materiam fuis affectibus,ac tanquam fomites conquirant, ad eàq; vltró fe dent mala, ad quee periculofé funt propenfi. At verà Vliffes non feipfum modó iratum cópefcit: fed& Telemachum col i ligens iratum effe,& odio malorum occupatü,mul. to ante retundit,continerc fe iubens,& tolerare. "urpibus illi ue uerbis fatiifa: per edes Viceffent:farito tu noftra opprobria perfer Petlore.feu pedibus tra&um me nate per edes Eiicient feu mi[silibus manus wnproba adatis Fortd petent:beee tuccrnens, tolerare memento. Sicvt enim equos non in curfu, fed ante curfum fre nant:fic cos qui difficulter continentur indignitate
1o
]bid. 584.
0dyf E 374
y rerum obiecta,& iracundos, ratione occupare& VIIL Vo»
temperare atq; ita demum ad certamina adducere
cum. obfergonvenit. Ne nomina quidem negligenter funt 74/7
1j

0455, 146.
Wiad.f, 444. liiad.g, 671.
Yiad.,33 4.
86 PLVTARCH. DE adolefcenti inaudienda. Ac Cleanthis quidem ludicra miffa faciet,qui nonnüquam dum fe interpretem fert,nugatur,vt in his:
—CBdiwdri jelifgg usaliop,——&,
* zai dva Audlupdas,—— hoc ille legi vult vno vocabulo ezectuetovaz, fcilicet ita appellari acrem, quià terra exhalàndo effertur.Chryfippus quoq; fepenumeró ieiunus eft,non ludens, fed quod nulla probabilitate dicatur comminifcens,detorquénfq; verba haec EvgVemo Kpovísllo €ó,vt fit vi dicendi preditus,eáque alios excedens. Preftat his ad Grámmaticos ablegatis,iis infiftere, quz& vtiliafunt,& iuxtà vero confentanea.
Nec ni cor fuafit: didici quoniam bonus effe.&,
— namque feiebat cundis effe benignus. Fortitudinem enim difcendo parari pronuncians, comitatémque,& in confuetudine cum hominibus gratiam à fcientia& ratione proficifci ftatuens,hor tatur ne nos ipfos negligamus:fed diframus qux 10 honeftafunt,&animum docentibus advertamus. quippe perverfitatem& timiditatem effe infcitiz& ignorationis. Admodum his confentanea funt que deIoue& Neptuno dicuntur::
n
Amborum commune genus;patria una duobus, 21$ Scd natu lupiter preccedit,pluraq, nouit. Pronuünciat enim,prudentià effe diuinifsimam rem, & maximé regiam: in qua Iouis fummam ponit excellentiam, nimirum huic virtuti reliquas quoq; co mitari fentiens, Adfuefacere quoque adolefcentem 39 debemus, vt& ifta vigili animo audiat: Eft fapiens:tton ergo tibi mendacia dicet.—&, Autilocbeanté quidem prudens, facinus modo quale Patrafti; noftre uirtuti dedecus addens, Lefifti mibiequos.—&, Cur abjurda adeà es tu talis Glauce locutus,

$
b
20
25
30
35
AVDIEND. POETIS.$7 Quimibiuifus eras reliquis prudentior e[fe
nimirum docent hzc, neque mentiri homines prs dentes Reque dolo in certaminibus vti,neque alios iniufté culpare. Idem dicens Pandaro ftulticiam in caufa fuiffe vt fcedus cofunderet, iniufticiam abeffe à prudentibus liquidó oftendit fe fentire. Eadem de pudicicia licet oftendere,his infiftentem: Deperiit Prati bunc coniunx Anteascoire Concubitu occulto eie: fim us tamen illud Nunquam cordato perfuaj fit Bell erop bonti, Item, Principio fane rettum rationis ob ufum Diua Clytemufire facinus tam turpe vecufat. Inhis prudentiam pudicicis cauíam facit. In exhor tationibus porró ad pracliü identidem hec ponens; Non pudet,o Lycij? quorJum fugictistan eftis Sic celeres?— ltem, Cordi cuique pudor fib es indignatio iufla, Orto tam grandi certamine.—— hec ófcndunt, eum modeftis adfcribere fortitudinem, qui turpitudinis metu& voluptates vincere,
& pericula fubfiftere pofsint. Qua occafione etiam Timotheus in Perfis non malé hortatur Grecos, Colite uerceundiam,adiutricem uirtutis bellicee. Aefchylus ho oc quoque prudenti imputat,nullofa ftu ad gloriam ferri, neq; infolefcereaut efferri mul titudinis laudatiorabns, fic de Amphiarao Ícribés: Net enim videri fed uit effe is optimus, Sulcum profundum in pedore een gerens Suo ueneranda confilia unde pullulant. Cordati enim eft hominis,libi ipfijanimóque fuo optimé affe&o multum tribuere. Cum ergo omnia ad prudentiam re vocentur, oftenditur doctrina omne virtutis genus paran, à Iam quemadmodum apis à natura hoc habet, vt ex acerrimis floribus, fpinifque afperrimis;lenifsiv
Iliad.g, 171
Il/ad.2,
104.
Mliad.f 6o
od. y» 264.
Miad.v, 422. Iliad. v,121.
Septem ad Thebas.
XIIII Vtilitas ex fafpettis loc^ ca ap tane
da.

meet
No ldWh Ere aan REN
Viad.d, 296,
Niad.o, 132.
X V.Correélioncs.
PLVTARCH..DE£
mum mel optimümq; eliciat: fic pueri in poematis recte inflituti, etiam ab his quz abfurditatis& prauitatis fufpe&a funt, commodi aliquid& vtilitatis trahere difcent. Prima fronte Agamemnon videtur auaricia du&us, à diuite ifto equam Aetham accepiffejipfiq; ilitix vacationem concefsiffe,
Vnáuentofum ne miles ad Yion iret:
Sed fe diuitiis, quas illi Yupiter amplas
Prabuerat, patriis in fedibus oble&aret.
Attamen re&é(vt ait Ariftoteles)fecit,boná equam tali viro preferens.nam neq; canem, neque afinum meherclé precio equat vir timidus&imbellis, diuitiis& mollicie diffluens. Rurfum turpifsimé vide tur Thetis filium ad voluptates exhortari,& rei Ve nerez admonere; verüm hic quoque ab altera parte! continentia Achillis confideranda eft,qui amata,& ad fe redeunte Brifeide abftinet, cü fciret fibi fna vitz inftare: neque ad vo luptates fruendas feftinat, neq;(vt folent vulgó facere) amicum per ignauiam & intermifsionem officij deplorat: fed pre zlu&u vo* luptatibus fe abítinens,imagendo& exercitum ducendo ftrenuum fe przbet. Item Archilochus non laudatur,quód fbraris maritum, quiin mari perieratlugens, vino& ioco mororem diluere cogitat. Caufim tamen rationi confentaneam adducit: Named; reftt tuam lacr yutis,ned; deteriorem Querens delicias uinad; rem redigam.
Etenim fi ille cenfebat fe nihil mali fa&urum, fi delicias& conviuia fe&aretur: quomodo nobis prafens conditio fieret deterior philofophátibus,rempub.gerentibus,& in forum progredientibus,& in Academiam defcendentibus,& agriculture vacantibus? Itaque corrediones etiam ifte vitio carenr,quibus Cleanthes vfus eft,& Antifthenes. Hic enim tumultuantibus in theatro Achenienlibus ad?
verfum hune, Quid
H
1o
3$

1
i]
5
AVDIEND, POETIS.$9
Quid turpe fit,nifl quod quivem trattat putat? fubiecit hunc,:
Quod turpe;turpe eft:feu putes,[eu non putes.
Ille vertus de diuitiis,
Quucd des amiicissatd, morbo languidum Corpus veficias fuintu:—
ficimmutauit,
Q uod des meretricibus atd; morbo languidum
:9... Corpus conficias Jumtu:—
Et Zeno Sophocleum illud,
Quifquis tyranm fcilicet intrat in domum, . Fitferwus ius liber etfi uencrit: iic correxit,
Hi Won feruus ille fit,fi liber uencrit.
liberi nomine intelligens metu vacuum,& magn animum,& infractum. Quid veró impedit nos quoque huiufmodi acclamationibus adolefcentes in meliorem partem vocare?Sic ergo agemus. Hoc illud expetendum bominibus maxim? eft, Si quis fapitta cure quod ult attigit. non ita nos,fed Cure fzsitta fi tangit quod expedit.
;; Miferum enim eft, nullóque modo expetendum, id confequi quod noa expediat, quantumvis id volueris. Item,
Gaudere oportet C?" doleve te:pater Ned; enim fruituvum vebus tantam pro fperis, 30 Agaimemno,te ereauit Atreus,—
20
immó dicemus: Mediocribus gaudere te vebus decet "Vtentemynon dolcreauam ned; , 4 L
-" Ktreus fruiturum vebus tantiim profporis Agamemnonem creauit.— Rurfum, Ebew malum mortalibus diuiritüs
Vertit,

XVLVnius dicls ad res plure$ accommodatio.
LÀ
spyois r2
6o PLVTARCH. DE
Venit,ut bonum uideant,non utantur tamen, immó veró belluinum,nó diuinum eft hoc malum; & brutum ac miferabile,melius videntem intemperantia& mollicie ad deterius rapi.&,
Mores mouent dicentis.baud oratio, fané& mores,& oratio:aut mores oratione,ficvt equus freno regitur,& nauis clauo. non enim virtus aliud oratione humanius mapífre familiare inftrumentum habet. Tum hoc,
Mulicribus eft mage deditus quàm maculis,
In utranque partem puleritudo eum mouet, rectiüs dixiflet:
I utranque partem impellitur modeftía.
Non enim dexteritatis eft, fed finiflri inftabilífque: animi, à voluptate& pulcritudine hác illác tranfi-; g. Lmillud,
Metus deorum bontinibus adeft prudentibus, nequaquam recté:fed,
Prudentibus fiduciam afferunt dij: 10 metus caufa càm fint imprudentibus,ingratis, ftultis,qui etiam eam vim que omnis boni caufa& prin cipium eft,damnofum fufpicantur& metuunt. Tale ergo eft correctioná genus. Quomodo autem ad plures v(us vnum aliquod di&um accómodari pot 2; fit, re&é demonftrauit Chryfippus: nimirum id ad ea quz eiufdem funt generis transferendum. Sic quod Hefiodus dicit,
Nor ucl bos pereat,nift uieinus malus adfit:
id& deafino,& dc cane,& de omnibus eodé modo 30 quz perire poffunt,accipitur.Rurfum Euripides,
Quis feruus eft? de movte perfi nibil babens. hocinteiligendum eft etiam delabore& morbo eü loqui.Vt enim medici ad certum morbum adhibito medicamento, id facultate eius perfpecta transfe- 3$ runt,deinde& accommodant ad quzcunque fimilia:fic orationem quoque communem, que cum
uum

15
[9n
[5r
o
A
AVDIEND. POETIS. 6i fuum publicare pofsit,non debemus vni affixam rei elinquere, fed ad omnia fimilia traducere: adolefcentéfque accuraté adfuefacere multis exemplis propofitis, vt celeriter communitatem iftam perfpi ciant, fentiántque expedite quid quó familiariter transferri pofsit. Vt cüm Menandrum audiunt hec proferre, Felix;opes qui cum fapientia tenet: iudicent hoc& de gloria itidem,& de principatu, & de facundia dictum effe. Et quibus verbis Achillem in Scyro inter virgines fedentem Vliffes increpat, Gencris illuftre lumen extinguens tui, Proles parentis Grailm preftanti[simi, Lanificium tratlas?.— poffe& prodigo dici,& turpi quxftui dedito,& focordi,& inerudito. Potas parente natus Graiorum optimo, aut tefferis ludis,aut coturnices cedis ,aut cauponaris, aut foenebrem exerces rem, nihil magnum aut genere dignum cogitans? Ne dixeris diuitias:non magyi Deun Facio bunc.parat facile fibi quem uel pefsimus. ergo ne gloriam quidem, neque corporis formofitatem,neque veftem imperatoriam, neq; coronam ex facra fefiiuitate reportatá:quz omnia etiam peífimis videmus contingere.Rurfum, Etenim metus turpes progeneratlibevos: & veró meherclé etiam intemperantia,& füperftitio,& invidia,& reliqua omnia vitia, Iam cüm optime dixerit Homerus: — Infelix Paripraftantifsimeforma.&,
.-—Hellorpulerrime:—(oftendit enim vituper0& opprobrio dignum, cui nullum pulcritudine przftantius adfit bonum) hzc fimilibus adaptanda porró fupt, iífque reprimendi qui fe efferunt ob res
nullius
Miad.y, 39: 12,

d Had. zat.
Miad.a, 607.
1;,4 Iuad.«,
62 PLVTARCH. DE
nullius precij: docendíq; funt adolefcentes, hutufmodi verba exprobrationes elfe& convicia. Opibus praftantifsime, conviuiis,pueris,iumentis, atq; adeo facut idia. Oportet enim bona excellentifsima fectari;ínque primis rebus primum,& in magnis ma ximum effe. Gloria vero 3 parts cebus& vilibus parta, ignobilis eft,& non magni facienda. Atq; huius rei nos ftatim fbinond cbuntexempla, cum vituperationes& laudationes perpendimus: maxime in Homeri poématis. Maguo enim argumento funt, corporis& fortunz bona non effe magni fítimanda. Primüm in congrefsibus& compellationibus, non formofos, aut diuites, aut robuftos appellant, fed huinfinodi collaudationibus$t tuntur; O loue nate uafer,Laertee prolcs, Vliffes.^ 1tem, O Prigno prograte oui parconfilio Medor.—&, O Pelida,ingens Graiorum gloria Acbilles,&, Diue Menactiades, noftro grati[sime cordi. Tum in conviciando Tüceffünr non ea que corporis funt, fed vitis Feprsshenfiones offerunt: Ebrie cerui corde, e uultu nfi dr canino,| tem, Aiax ftulte,aliifa; mais contendere gnare.— Item, IMorntenciq guorfi um blaieras ita promus? an[quam TO OPE&, Aiax praualoq que Siadator. Deniq; Vliffes"Tüeriss non claudicationem, non caluiciem,non gibbü exprobrat fed promifcuc gar riendi vitium. Contrà Vulcanum mater blandé allo qui volens,à claudicatione titulum€i tribuit, Capte agedum pedibus mi nate.— 1 Sic Homerus deridet eos quos claudicationis,ceci tatis,aut fimilium pudet: neq; vitupe rabile ducens, quod turpe non fit: neque turpe, cuius non penes nos,fed penes fortunà eft caufa.Hecergo duo preclára cófequuntur, qui poctis audiendis adfuefcár:
ad moderationem,ne cui fortunam importunc ftaltéve
1o
N
&c
[2] A
v [e]

$
20
3$
AVDIEND. POETIS. 63 téveexprobrent:& ad magnanimitatem, vt adver fis rebus non deiiciapturaut perturbentur, fed equo animo ferant fannas, convicia,ac rifus. Ac profertim quidem Philemonis illud in promtu habendum:
Iucundius nibil eflned, muficum magis,
Quam poffe bominum maleditia equo atinto perpeti; Vbi tamen dignus aliquis iricrepatione videbitur, vitia eius& animi morbi inceffendi funt. Sicin tra1o gaedia Adraftus ab Alcmzone his verbis lacefsitus,
"Tibi que maritum interfecit finum,cfi foror: refpondit,
Matrem neca[ti tu anu tua tiam. Sicvt enim qui veftes flagellant, ii corpora ipfa nou attingunt: lic qui fortunz aut natalium damna exprobrant, ftulté& incalfum ij exteriora verberant, animam ipfam non attingentes,ncque ea qua revera corre&ioneaut infectatione indigent. Enimve- y vII pos. rÓ ficvti fuprà fidem derogare prauis& damnofis rarum di; poématis docuimus,opponendis preclarorum&in 6a pl»lofo republica illuftrium virorum dictis atq;fententiis: phorum fea. ita quicquid in pcéfi elegans inveniemus atq5vtile, fentuis mudemóftrationibus id& teftimoniis philofophorum, sita. quafi enutriemus atque augebimus, hifque eorum
?$ inventionemadfcribemus. Iuftum enim hoceft&
vtile, corroborata ita& aucta fide, cüm iis que in fcena dicuntur,aut ad lyram cantantur, vel in fchola difcuntur,Pythagorz Platonífve decreta confen tiant,& Chilonis precepta: eodémque tendát Bian
3? tis fententiz,quó iflz pueriles przlectiones.Itaque
de induftria oftendendum eft,quod hzc, Non mandata tibi;nata;eft curatio belli: Iiad.e 43g Sint tibi coniugi fuaviflima munia cure,— Item: Nan tibi fuccenfet lupiter, quado meliori
Congrederis.— plané eiufdem funt fententiz cum hoc, Nofceteipfum, Hacautem, 8i,

eperum.
Hefrod.1.
64 PLVTARCH. DE
Stdti;nec norunt multo preftantius e[e
Dimidiumtoto.——&,
Conilióque malo pre cundis leditur autor: hecgermana funt iis que in Gorgia& de republica Plato difputat, iniuriam inferre peius effe quàm ea 5 affici.Et ad hoc Aefchyli,
Animo bono es tempore fuminus caret dolor: dicendum, id effe ipfum quod apud Epicurum eft tritum femper& in admiratione habitum, Maguos dolores celeriter praterire, diuturnos magnitudine carere.quorum illud perfpicué dixit Aeíchylus, hoc eft eius cófequens. Sienim magnus& intentus dolor nó permanet:qui permanet, magnus non cft,neque intolerabilis.Iam illa Thefpidis,
Vider ut ob boc dem fit princeps luppiter, Mendacio faftque;e7 vifu quia uacat Stulto uoluptatemque folus omnium Tgiorat.—^ quidnam differtab hoc Platonis di&o, Proculà voluptate& dolore locatum eft 20 numen?Tum illud à Bacchylideprolatum, Virtuti certam dicimus e[fe fidem, Divitie cdm fiepe malis mortalibus ad[int: atque huic adfine illud Euripidis, Antiquius nibil ipfe temperantia S Duco,boria; femper adeft. Itémg;, Honorem confecuti diuitias probe Vertutis inftrumenta facite:[ic boni Credemin,c7" uitam beatam degere 30 Poteritis.—^ nónne hec demonftrationem habent eorum, quz de diuitiis& externis bonis tra dunt philofophi, ea fine virtute nihil poffefforibus prodeffe? Huiufmodi ad placita philofophorum reductio& accommodatio po&matum,ea fabulis per- 3$ fonáque exvit:facítque vt feria habeantur,que funt dicta vtlliter:praterea animum adolefcentis philodi POETE EET fophie
1

A
Xo
ÜU
1j
30
33
AVDIEND. POETIS. 6; fophiz decretis aperit,& ad ea inclinat. Accedit enim ad ea neque nullo prorfus eorum guftu percepto,neq; omni auditione vacuus,neque fine vllo iu dicio, plenus tantüm eorü quz ex matre identidem & nutrice audiuit ,immó autem etiam ex ipfo patre & pzdagogo: qui diuitum beatitatem przdicare fo lentac venerari, mortem autem& dolorem exhorrefcere, virtutem fine opibus& gloria pro re defpicabili& nihilo ducere. Quibus cum reclamantia apud philofophos decreta audiunt, principió ftatim terror quidam& perturbatio ac ftupor invadit, no admittentes ea,neque perferentes: nifi tanquam ex tenebris ad folem afpiciendum prodituri,adfuefcát tanquam in adulterina luce& veritate temperatis fabulis lenem habente fplendorem intueri 1n ifta, neque reformidare. Vbi enim iam anté apud poétas hecaudiuerint;aut legerint,
Quinafditurlugendus cft propter md
I: que uenit:contraqd qui doloribus
Solutus eerumni[4; morte tollitur,
Cum gaudio, fauftis c7" ille uocibus
Domocfferenduseft.——&,
Nam preter bec duo que tandem mortalibus
Re fit opustalme telluris cdm frugibus,
"Tum quee fitim[alubris lympba fubleuet.—
10 tyranris,amica genti barbare,—&,
Hec eft ením mortalium felicitas,
Dolcre,quam fieri queat,rari[simé: hzc,inquam,fecum afferentes, minus perturbantur aut offendunturapud philofophos audientes, Mortem nihil ad nos attinere,Diuitias nature effe definitas: felicitatem& vitam beatam non in multitudi ne pecuniz,aut opum mole, aut principatu potentiáque confiftere: fed in vacuitate doloris,affeQtuü animi moderatione,animiq; affeBione naturz finic

66 PLVTARCH. DE
bus res omnes circumferibente. t3; cüm propter hzc,tum przdi&orum caufa omnium, adolefcenti in le&ione poctarum bona opus eft gubernatio: ne finiftra füfpicione occupatus, fed precedente potius inftitutione formatus, placidus ita familiarifqs$ & amicus à poéli ad philofophiam deducatur.
JOPLYTARCHI| De Homero liber."^"
$4] VPsRvACANzVM fortaffe nonnullis I3 videbitur, de Homeri patria parentiSedi báfq; inquirere, cüm ne ipfe quidem! j de fuis rebus quicquam dicere digna| Ql tus fit:immó adeó fe cótinuerit, vt ne nominis quidem fui vllam faceret mentionem. Áttamen quandoquidem multarum rerum peritia facit faltem ad inftitutionem eorum qui erudiri inci- 20 piunt,conabimur exponere quz de eo antiqui memoriz prodiderunt. Iam Ephorus Cumzus inlibro quem de Cumis rebus infcripfitehocagens vt eum gentilem fuum fuiffe oftendat:Atellem, Mo- i nem,& Dium fratres, Cuma oriundos perhibet fuif2g fe.Exhis Dium aris alieni caufa Afcrá, qui eft Boeo ti pagus, commigraffz:ibíque Pycimeda vxore du &ta,Hefiodum procreaffe. Arellem Critheidis filie fux tutela Mroni mandata, in patria mortem cum vita commutaffe. Ab hocauunculo vitiatam puel- 5o lam: ab eodémque eam,ciuium ob perpetratum fo«inus damnationem metuente, Phemio Smyrna lit teras docenti nyptum traditam. Porró eam, cum ad lauacra,que propter amnem Meletem funt, deembularet:partu Homerum edidiffe,iuxta ipfum a- 35 mnem: inde Melefigenem filium appellatum. Musato autem nomine Homerü vfurpatum fuifle, cüm lumidne
ex Id

d HOMERO LIBER.' 62 luminibus effet captus. Tales enim à Cumeis&Io | nibus 4asgot vocátur,quód éuegavérznp,id eft, du&to :| rum indigeát.Hac Ephorus. Ariftoteles tertio de | Poética fcribitjin infula Io,quo tépore Neleus Co* drifilius coloniz inIoniam ducendz prafuit, puel lam indigenam,à genio quodam ex eorum numero qui cum Mufis choros ducunt compreffam,cüm intumefcente vtero fadti pudore moueretur, deveniffein quendam locum, cui nomen eft Aegina. Ibià 3 19 prxdonibus, qui eó excurionem fecilfent, captam, ; Smyrnámqueaddu&am ab his, Lydorum(fub his : enim tunc erat Smyrna) regi Meonifocio fuo dono datam: ab hócque pulcritudinis caufa in matrimonium eam adfcitam. Hanc,cüm ad Meletem u55 uium commoraretur,partus doloribus circumventam,ad ipfum fluuium peperiffe Homerum, ftatímqueexpiraffe.Infautem à Mone füfceptum, filiiq; loco enutritum: paulo póft ipfum Mxonem in fata concefsilfe. Secundum hzc càm Lydi ab Aeolibus 20 afligerentur,ac deSmyrna relinquenda copitarét, & duces per preconem fequi iufsiffent eos qui vellent exire vrbe,Homerum,;puerulum etiamnum fe uoque Zuigáp(id eft, fsqui) velle dixiffe. Inde pro E Melefigene Homerum appellatum. Adultus lam, *5& po&ticaarte nomen confecutus,de parentibus&
patria Deum confuluit,ífqs Gc refpondiz:
Yofula Yos matris patria eft. uita barc qrod; funun Actipiet:fed tu iuueaile enioma caucto, : 3? Alterum quoq; oraculum tale fertur:
Felix eo" mifer(ad fortem es quia natus utramque) jJ Perquiris patriam:matris tibi non patris cxtat Patria. in undofo iatet baec ponto infida, Crete 3$ Non adcó uicina, C3" non long? ufque vemota. d Hic te fta tua cogent decedere uita, Cilm pucri ignotis obfcusan ambagibus oli eu
j

PLVTARCH. DE Sermonem inuoluent;ted; bunc euoluere pofcent. Quippe duplexuite fatum tibi contigit:orbum Luntinibus,Juperis Mufa immortalibus equat: Poft mortem te uita manet fecura fenctiee. Non multo póft tempore Thebas nauigans ad Sa-$ turnalia(certamé ibi boc muficum celebratur) Ium venit.ibi faxo inlidens,pifcatores vidit adnauigantes,cófque Ecquid haberért,interrogauit.Illi, quód nihil cepiffent, fed przdz» inopia pediculos legiffentjita refponderunt:: 10 Non capta afferimus:fuerant quee capta,reliqis. Per ambages autem innuebant, fe pediculos, quotquot cepiffentinterfectos dimififle: quos veró non cepiffent,eos fe in veftibus fuis fecum ferre. Hoc cá non poffet coniicere Homerus, prz moerore vitam finiit. lenfes eum magnifice fepeliuerunt, hac addita fepulcro infcriptione: Terra facrum eaput bic diuini occultat Homeri, Heroum egregias qui dixit carmine laudes. i Non defunt qui Colophonium fuiffe demonftrent, maximo vtentes argumento,elegiacis verfibus, qui infcripti funtflatus.. Eorum hac eft fententia: Nate Metis Homere,ornafti nomine Qraios Aeterno,C7 patriam qui Colopbona tuam, E Spimdelm gemino complexe uolumine laudes, Diuine mentis prole uiges duplici. Vra uagum duplicis reditum decantat V lisis, Altera lud:fere prata Dardanie. Dignum etiàm eft Antipatri epigramma, quod ad. 5? Ícribatur,non carens grauitate,eft autem tale: Sunt Colopbona tibi patriam qui ventur Homere, Sunt€" qui Smyrnam;quique fua[Je Chium. Quidam c7 Von dicunt:ali Salamina beatam, Aft alij Lapithas que tulit&emoniam: Diuerfi diuerfa feemt. Oraida Pbarbi
35
Que

HOMERO LIBER. 65
Quod fiiam pleno mi licet ore loqui: Omnipatens colum eft tibi patria, nec mulier te Mortalis peperit fed dea Calliope. Qua atate vixeritjambigitur.Quidam tempore bel $ li Troianiaiunt,eiüfque fuiffe infpe&orem:alij cen tum póftannis, alij centum& quinquaginta. Duo fcripfit poémata,lliadem& Vliffeam. Quidam,non tamen veré ij, exercitationis& lufus gratia addidif fe& Batrachomyomachiam& Margitem afferunt. 10 Belli Troiani quidam fuiffe de fententia Homeri principium tradunt,de dearum Iunonis, Minerue & Veneris formz przftantia iudicium à Paride faCum.ita enim canere Poctam: " Nam Paris iniufta damnautrat arbiter olim Miad,u, 27. : Vote deas, paftoralem in certamine forme Cil fubiere cafam:reliquis tunc prctulit illam, Munus adilterij que prebuit exitidlis. Enimveró ifti verfus haud immeritó pro non genui 20 nis habiti funt: quód neque deos hominum fubmit tere fe iudicio decorum fit,neque huius rei Homerus alibi meminerit. Preftat igitur dicere, Alexandrum Priami F. cüm Graecam vitz degendz rationem cognofcere cuperet,Spartam nauigaffe,vfüm- lliad.y, 25 que ibi hofpitio Helenz, abfente marito Menelao, 44 ei perfuafiffe vt fecum abiret: vtin infulam nomine Cranaam pervenit, primüm cum ea corpus mifcuif fe:inde per Sidonem&Phoeniciam nauigio lium delatum. Agamemnonem re cognita, Aulide, quz ll/4d.f, eft vrbs Boeotiz,exercitum collegitfe. Ibi eis facri- 39i ficantibus draconem in vicinam arborem adfcédiffc,otóque pullos pafferis,nonámque qua iis accubabat matrem perdidiffe.eo oftento indicatü,Grey£05 nouem annis ad Ilium bello gefto, decimo'vrbem capturos. Poftquam ad Troiam Grécorum na ues appuliffent, Grzcipoftprimum conflidum, in Iad.y, é quo Protefilaus occubuit, Menclaum& Vliffem le- 205. : c iij

76 PLVTARCH. DE
gatos repofcende Helena caufa miferüt: Troianis negantibis, rurfus commifía pupna fuperiores facti 1 Grzci,partem exercitus obfidédz vrbi reliquerüt: ceteri duce Achille ciccüiacentes vrbes vaftauerüt, vt auxilio"Troianos fpoliarent. Inter alias captae Chryf fa, Chryfeidé, Chryfi, qui facerdos erat Apol Miad.s,^ linis, flià Aga imemnoni muneris eximij loco dede$nitao, rüt.Chryfes y redimenda lie caufa ad flationem na uiü profectus,& per cótumeliáab Ágamemnoncba bitus,ab Apollinevotis contendit,vti Grxcosis vl io cifceretur.Deus rata vota ea habuit,peftémq; Grzecisimmifit.Quo tempore cü Achilles iuberetChry feidem reddi, irritatus Agamemnon, minatus efte erepturum Achilli Brifeidem, quz ei honoris caufa obtigerat. Hic ergo Thetidi matri perfuadet, vt à à ig Wliad, fab Youc! impetret, vt Graci in belio fuccübant. Id cüm Jfinem.c| eveniffet, Patroclus INeftoris monitu Achillem ex(nitioz.— orauit, vt ipfius armatura fibi vti aliquantifper ad repell endosà nauibus Troianos permitteret. itàqg; egreffus,re fortiter gefta mox interfectus eft. Achil 10 les hoc zgre ferens, ira, qua adverfus Agamemnonem flagrabat, miffa, armis à Vulcano factis induJlad.e,. tus, càóm multos aos, tum ipfum tádem Hectorem Ila lx. ocddi ise eft Rer rerum. Cezerüm Pocta à no no demum anno oríus eft: quód quz Achillis iram anteceffcrunt, minus effent grandia,neque vel longas vel crebras adtiones haberent. Nam Achilleinter Grecos pugnante,
Bíad.«, 783 Nunduam Daydanidis aut fc emittere portis ^Trocs crant,uim Pelidee telamque timentes.
as bi]
3e
Ateo militiam deferente, receptis animis progrediebantur:& equo vtrinque Marte pugnatum eft, virtüfque multorum heroum continentibus prcliis eluxit. E HOMERVHApoctam tempore quidem plerifas, virtute autem omnibus priorem,recté primum omnium

10
N
20
a,
HOMERO LIBER. 7t
ium legimus:cü& ad fermonem,& adintelligentiam,&ad multarum rerum peritiam plurimum nobis conferat. De pocfi eius dicemus, paucis priue' de genere eius commemotatis... Homerum ergo Pindarus& Chium& 3myrnaum fuiffe ait: Chium Simonides, Antimachus& Nicander Colophonium:Ariftoteles autem philofophus Ienfem, Epho rus hiftoricus Cumzum. Quidam Salamine Cypri vibe oriundum dicere non dubitarunt: Argiuum alj, Ariftarchus& Dionyfius Thrax Athenienfem. Eilius à nonnullis dicitur Meonis& Critheidis: ab aliis, Meletis fluuij. NO minor dubitatio eft de tempore,quo vixerit. Ariftarchus eum in id tempus reiicit,quo Ionum colonia deducta eft. fuit hoc annis poft Heraclidarum reditum fexaginta:&is reditus octoginta annis Troiano bello eft pofterior. Crates eum ante Heraclidarum reditum extitiffe tradit: vt ne octoginta quidem prorfus annis Troianum bellum fit fubfecutás. Apud plerofque pro certo habetur, centum annis euni Troiano bello pofteriorem fuiffe, non multo ante Olympicorum ludorum inftitutionem, à qua Olympiades numerantur. Dus funt cius pocfes, lias& Vliffea: vtraque numero litterarum in libros diuifa, non hoc ab ipfo poéta, fed ab Ariftarcho grammatico. De his llias à Graecis barbarífque res ob raptum Helenz gaftas comple&itur ,ac przcipué Achillis eoin bello demonftratam fortitudinem.— Vliffea, reditum Vlifsis à bello Troiano ia patriam habet, ac
30 quz in reditu errans pertulerit: vtque infidiantes
3j
familiz fuz vltus fit. Vndeliquet, eumlliadefortitudinem corporis, Vliffea autem animi cxcellentiam propofuiffe contemplsndam. Neque culpandus eft pocta,quód non virtutes tantüm, fed& vitiasnimiin poclibus fuis defcripferit: dolores ni mirüm,gaudia,metus, atque cupiditates: quafi ver0& hzc ad imitandum propofuerit. Enimveré & uj

PLVTARCH. DE
citrahzcres magne& minimévulgares non fiunt. Licet autéauditori ea dehgere,quz proftant. Deos hominum cófuetudine vtentes introduxit,non dele&andimodó ,autanimum percellendi caufa; fed vthocipfo quoque oftenderet, cure effe diis homi s nes,neque abeisneglipgi. Infummaautem,narrationem rerum à communi hominum opinione diuerfam, fabulofamque adornauit, vt auditoris animum fufpéderet,ac admirationis impleret,auditionémq; eam efficeret qui animos percelleret. Inde to €ft quód quedá parum cófentanea dixiffe videtur: quód non femper fidem invenit id,quod prima fróteà communihominum opinione alienum ac fubli me apparet. Ob id nó res modó amplificat,& à cófuetudine homini averfas proponit: fed etiam ver- 1, ba.Nemo auté ignorat, noua& non in promtu pofi ta admirationem fui excitare,auditorémgq; allicere. Enimveró in his ipfis fabulofis fermonibus, fi quis non obiter,fed acuraté fingula quz dicuntur obfer uet,videbit eum omni dicendi fcientia, omníiq; ár- 2o tificio vfum, multáfque occafiones ac quafi femina omnis generis dictorum fa&orámq; pofteris prebuiffe:neq; id poctis tátüm,fed& iis qui foluta ora tione hiftorias,aut de contéplatione rerum fcripferunt.Nos prioreloco dicionis Homericz multipli 2$ cem copiam perfpiciemus:inde ad rerü do&am vaPocfis, rietatem nos cóferemus. Omnis poéfis vocibus cer to ordine quodam compofitis, numero& menfura terminatur. Nam cum leuitate& facundia maieftas | coniundta,atque fuauitas, dele&ando attentionem 5o conciliat. Ita fit eadem opera,vt non modó iis quz percellunt animum, atq; voluptate afficiunt, dele&etur auditor; fed etiam iis quz ad virtutem conducunt,facile affentiatur. Homeri veró poéfis perCarmen be fe&ifsimo conftat carminis genere: nimirum fena- 3$ voicum fe-. rio quod& heroicum dicitur. Senarium,(id enim verum, hexametrum dico) quód quivis verfus fex pedibus
abfol.
!

3
10
1
HOMERO LIBER. 73
3 abfoluitur,qui vel duabus longis fyllabis conftant, ac fpondei dicuntur:vel vna longa,& duabus quz fe quuntur breuibus, da&ylum vocant.( tantundem autem temporis vtriq; competit, quód duz breues vnius longz fpacium explent) atque hi pedes inter fe compofiti,hexametrum verfum perficiunt.Heroi cum autem dicitur,quód eo res heroum geftas pereenfet. Varia autem vfus dictione Homerus, omnis
Dialetli aGreci fermonis diuerfitatis( diale&on ipfi appel- pud Homzs
lant) notas Operi fuointexuit. vnde liquet, eum vniuerfam Greciam,omnesd; eius nationes obiuiffe.Dorienfium vfitatam vocabulorum diminutioné víurpauit,Z8 pro Zua dicens: — dide A ei dio AQralp wwe,
& pto /z, pofuit 4.
—À(uot eerie utes xAons,
& pro izizu dixit 4j; mutato cin z,& psin duplicem que ex iis fit. Pro ZAAezs daa pofuit, Set yalo x toà Aa i) erit varoe e vriun.
acqua alia huiufmodi funt.Ita etiam media vocabu la concídeps, pro éuczpryoe&&otvéic, dixit ésgryars,
rei.:"(ll é1 Te,— 8C pTO époaésgiop imtirptep:& pro Qe, (áp, pro vui v/u.Eorundem eft etiam literarum tra
25 1eCtio: Vt cum xdprige pro agdzigec ponitur. Aeolen
35
fium concifione in compofitis vtitur, wazlolgadsluo dicens, pro keztolgafislo,& 6 BEdA ay, pro jacd4naeu, Tertig perfonz fingularis numeri praeteriti im perfecti temporis,aliisin«, Aeolibus» iniuntur:vt àpíny vin, Ita Homerus quoq; fecit: —e diduuéoyet Adyeiei pro tela. ligabat.Et alibi, Tie Ei aj Es agiuny otn Mi Vypop avem. Aeolicum etiam eft, quód z in Z mutat: vt iu i7iunidlady::& quód aliquando littera abvndat, vt 1D vus ad aag: quz re&a funt Gui rg Sic& moneri, prO xwowyére,"Tum quód fecunde e v
TW.
oda, 392. Od[f.r, 543Wiad.£, 249. lliad.£, 765.
odyfr», 491. Miad.z,80, Híad.a, 105. odyjrs
in fine

Iliad.s, 3. Hiad. y, 18
PLVTARCH. DE
verborum perfonz adiicitur£z, vt iniquas dmoba, Geminationem confonátum alij Doribus,;alij Aeolibus adfcribunt: qualis eft iaaz/s pro AA, iab 24e Gr pro éaétf eG". puafeneppipi Oo lofarre.— 8t, Oaaérd AG" ádls Aya.—
Ab Ionibus habet, quód preteritorum verborum principio aliquid detrahit: vtin£7,& d'üxsp,qua funt pro(£x& dw. nam Iones preterita abiifdem 10 incipiunt literis,à quibus przfens.Item quód literam detrahit ex j£ave& iga£, pro quibus ponit isse& ipxj.. Item quód tertiis fubiunctiuorü perfonis c: infine adiicit: vt lassen dfaer. Itémque datiuis, OvsemsbAyeip. icem quód pro dveua, vée, BgpHy MAI ponit Zyeua, vie navip, uénac, Item quód« longum ins mutat: vtin Hs, Aflox, pro Spe RO hu. Aliquando vice verfa, auepirG- pro
aaa. Nec non quód contrada verba foluté;6
effert, pro drevap, reip, dicens ggertpvotup: quod idem in genitiuis in vr exeuntibus vfurpat, Aizud«G- dicens& Zea:& in genitiuis pluralibus contra&is idem, pro axaw, vvipsp ponens amus vvguny: atque plurales nominatiuos neutrorum 55 in» exeuntes,& eorundem genitiuos diffoluens dixit sf, uis, enOtp, uA ap, pLO vhfn uan, ou^ Éip,usasp, Peculiare etiam Ionibus eft zcpágares, & fimilia. Attiea precipue vfus eft diale&o, que reliquis permifcebatur. Itaque cüm Attici pro aaie dicant 4uwe: ea ipfe confuetudine ductus, wlotaswup dixit, ac Xg«et Solent iidem aliquando duas fyllabas in vnam conflare( quod genus Synali phe dicitur) quale eft 72225,& Dru rioi, quorü inte
Viad.e, 356 gra funt s; User, và iudirtop Talia funt apud Homerü,
vid. Tintin; —Teüse dk wilelav ATA
id eft

HOMERO LIBER. 74 ideft, splasdup, B aiclin erwien prO Mt Verse, Eorundem eft, optatiuis adimere», vt ex doce fiat Aleuoie, de viuiuto fiat suus. qua forma dixit Homerus,
—&AMt KA dunalif TÁXiT A, IH/ad.y,1oa Atticum etiam eft,
ela ves natniss,matpot el vuavavm qut apéne, 0d)f.5,271
pro sexfeyve, opácyss.Et quód fimiles accufatiui cói0 tradté enunciantur, 72e 2e, 23e fos: qua communis lingua fis, ix9v«c effert. Homerus aüt, Bée aig?
eris Item—— IxObe Vgnidas v Oodyffa,
Id quoque Attice dixit 401. quoq; e —L—$45 2k uy dtr$nyvbot Peovrie, S Iia na
V vreorum funt fovyrbei, Zurboi, Atticum etiam eft, breues vocales clidere, ac pro A£eraz ciego fcribere AFzat cium. Sicille Azo pofuit pro XA«zo, Eorundé eft fupervacanca appofitio elementi«in tépup, rne"
-uie, inde Homerus fuum iuroy/a effinxit."Tum e. quód in vnà cü alia fyllabá s coire facit,in aere,rn— guide, Eft& eorum, Zg9 elt ux 990 2p,& in dati- Wiad.3, 781 uis quiin, purum przcedente« definunt, iai, y(67i, Eft& hoc Atticum, dieere Veuy,tatcuy,
aj proisuee,& iaidurav. té vti optativisloco pratcritorum indicatiui modi: quod crebró facit Homerus. Tum, cum femininis articulos, patticipia, adiectiuáve mafculini generis coniungere: vt zo xépt v9 yuwdie: quomodo& apud Platonem eft 439 vevze god. gagtrrt, GUd eopie yuv)» Qd dlinmies, Sic ergo Homerus etiam de Junone ac Minerua dixit,
Oa ep kp. Vuvssqug ytUJ wAMy WE népatp io.
Et alibi: Iliad.d, 459 " Ezer AOleon&atup y.— Q, siwris Dmsodto. Viadd ias. "S auem. lam cüm in vocabulorum conftruttione propria multa fingulz habeant diale&ti, AttiLI

Yad.54,743
Mia.2, 100
Ilíad.£18s6 Iliad. v, 87
Ad tropos digreditur.
Onómato76 PLVTARCH. DE
ticam confuetudinem exhibet Poeta, cüm dicit: AAA Ky éígabroy MttAds nvdaAQ(ue, Cum autem dicit,
Akfare el enijz]pp. OC,
— Oui d uxedumarplio Ate oararg Doricéloquitur.Manifeftum autem eft, eum, vt varjetatem orationi conciliaret,omnes Grecorum vo ces collegiffe: ac modó peregrinis vfum vt funt quas modo retulimus: modó vetuflis, vt cum dg & edses profert: modó communibus aut vulgatis, vt cum£gos& ázzidla. Ac miretur aliquis maieftaftatem orationis apud eum vulgatis quoq; vocabulis conferuari. Enimvero quoniam artificio omni adornata oratio, aliquidà communi confuetudine requirit alienum, quod ei vel evidentiz,vel maiefta tis, vel omnino dele&ationis amplius adferat: porró autem vocabulorum à fua figuificatióne in aliam averíio Tropus, compofitionis 1mmutatio Schema appellatur,& vtriufq; generis fpecies in artis pr»ceptionibus annotata funt: contemplemur agedd, ecquid horum Homerus pretermiferit:aut num aliquid pofteriinvenerint, quod non primus ille extulerit. De tropis Onomatopoeia(nominis noui fa bricationem pofsis Latine dicere) admodum ei eft familiaris. Norat enim vetuftam vocabulorum originem:nempe eos qui primi rebus nomina fecerüt, multas ab accidente aliquo appellationes traxiffe: fonosQ; articulatim nó editos, fcriptis vocibus exprefsiffe. Cuius generis funt exeáy, quod eft fufflare: weffay, id eft,ferra findere:& uaa mugire, & Bgovi&y tonare,ac horü fimilia. Proinde ipfe quoque nomina quzdam noua finxit,ca rebus quas defignarent conformans:vt dH£aor eft,& alata& Eu Bee,& fexta,& a pvxt& eíft, ac qua talia porró 3 funt, quibus ignificantiora non invenias. Rurfus quzdà vocabulaaliis rebus impofitajin alium vfum
tran

IO
1$
1o
el
39
3$
HOMERI LIBER. 75 tranftuit:quorum eft,gatyua nuxip petprea, fignificat enim efficaciam vrendi& zvperlp, quo nomine febris intelligitur, pro. igne pofuit.& xeAueró nieireAds dixit ,ab ere impreffa vulnera. Omnino autem multa vfusleft nouitate magna cum licentia,quzdam à confueta fignificatione alió tradu cens,quorundam fignificationem augens,quo orationé elegantioré& ampliorem redderet.Magna ctiam ei eft Epithetorü(adieGiua hzc dicuntur qué eorum quibus adduntur naturam aut accidens aliquod infigne exprimant) copia, qua proprie & coherenter fübiectis adaptata, tantundem atque propria nomina valent. Ita cuivis deorum peculiarem appellationem accommodauit, Iouem privi, Vocans,& Pifgsutrle,hoc eft, confultoré & altitonantem:Solem Jadtiera, quód in fublimi fe ratur: Apollinem, nitore aut mundicie geifey. Sed videamus etiá alios poft Onomatopoeiam tropos. Catachrefis, que vocabuli vfum à propria fignifica
Iliad.$,33$
Wiad.z, 15.
Epitbeta,
Catachres
tioneadaliam rem proprio nomine carétem tranf- /ii. fert, eft apud Homerum: vt vbi eplv xgveéle dicit, lliad.£,imhoc eft,catenam auream. etenim eaga proprié de fu*ne dicitur,& cum dicit a/y4l» élu. nam galerus ab eo incu dicitur,quód ex pelle canis fieri receptü effet:hic eo nomine eá vocat,quz ex caprz exvuio. Metaphora,quz eft vocis à proprio fignificato in aliam rem priori certa fimilitudinis ratione refpondentem translatio,& frequens ei& multiplex eft,
Quale eft,
"Tun magni nauim iaculatus uertice montis. Et alibi:
Infula, quam totam immen[a eequovis unda coronat. Quo enim modo fe ad hominem habet vertex, hoc montis fummitas ad montem ipfum:& quz ratio eft coronz ad id cui circumdata eft, eadé maris ad
Metaphora
Odyfs, 4481, Ody[T.x, 195.

P PLVTARCH. DE
infulam. Czterüm venuftior fit& evidentior oratio, vbi fimilia nomihia propriorum loco ponuntur. Sunt autem varie apudeum translationes, Quaedam ab auimatisad animata: vt, Nads cendee tum fic auriga profatur, aurigam dixit pro nauta.— ltem, " litpaflorem p orum Agaeimona querens, ideft regem. Aliz ab animatis ad inanima:vt, Iiad.g,—— imo Tdee fub pede montis.— 824. ita radicem montis appellans.&, liad.z141.— Nberetave, Viad.v, defignans fertilitatem. odyf«: Rurfus ab animis ad animata: evtéeaep vérti 274f» feu 7^— ideft,ferreum habes pectus. ferreum dixit pro du- 1 ro,Éc ab inanimis ad inanima: 2 Eae mupie eó uy. — lgris conferuans femen. id efl;principit,ei producendo aptü.Neq; nominü modó, fed& verborum translationibus vtitur.vt, 55 Viad., Erutante falod; undas;dant litora uocem. aos. id eft,refonant. Alius tropus eft Metalepfis,vbi cóaiiis muni nomine res diuerfz notantur.vt, ME ifi: Ey!sy e ao véotiy Zmiagount Oaliet. Vult enim denotare infulas eas,quz propri? dicun-? tur ifáasid eft acute. At in Greco fermone 2vjpidé eft quod Z&:£f uonmodó id quodi in motu velox elt, fed id quoque fignificat quod in figuris acutü eft, atquein tenuem mucronem definit. Inde eft illud
ed.—— à d Ofuna mapas ar, pr za eft, adftás exacui. Alius tropus eft Synechdoche,
Synecbdeie e propria vocabuli fignificatione aliquid aliud :
ib eodem genere comprzhenfum i innuit.Non minus in hoc Pd varietatis.nam aut totius appellatio-? ne partem accipimus:vt,
35
mpé

HOMERO LIBER.'"»
— C777 LL iViolparrop Bone aet, de bobus tergora intelligi voluit, ex quibus fcuta 7: fierent. Autà parte totum indicatur:vt, 1 "Talis me capitis defiderium tenet.—— o0 $ percaputvirum vult;ntelligi.(ic formofam indicat?4* vocabulo a4eaáajrer, quod fignificat humeris albis I praditam:& bene armatos voce dinyniiclo,qui cru ra bene munierint, Aut ab vno multa: ut cüm de Vhiffe dicit, Initio Vb Io— Troie facram ex quo diruit urbem. fea. Non enim is folus,fed cum aliisGrzcis Troiam excidit, Autà multis vnum:vt,: Pedlora chara,—— id eft, pectus. Autà fpecie genus:vt,; Marmore percutiens rígido. Iliad.ga, nimirü lapide,cuius marmor eft fpecies. Aut cótrà: e Nofcere aucs.fatift vatos predicere iuffus. oor genus pro fpecie.Non enim omnes aues vult intel| 20 ligi fed diuinationi tantüm aptas. Aut a&ionem ab HI qua cam comitantur:vt,
Wiad,u,
Pandarus ipfe arcum dederat cui magnus Apollo. iii i arcus enim peritiam fagittandi denorat.Ttem, ii Inde maris lymph er tranftre: aris lympbas fuft per tranftra dealbant.,^&, Obf,
T lili lora die, quam longa eftconcutiebant, ib horum priüsimpuliffe cos remis nauim oftendit,po odfry fteriüs equorum curfum: vtrunq; ab accidente rei$39. indicatum. Autà priori confequens:vt,
Virgincan foluit xonam. Odyfr».
3o fequitur enim,imminuiffe virginitatem. Aut cótrà, 244-, vt càm pro interficere ponit ivap/fay, quod eft fpoliare. Ex pofteriori enim prius intélligitur. Alius Metenymia, tropus eft Metonymia, cüm vocabulum aliud proprió aliud relatione quadam, fine certo refpec&tu G35 gnificat:vt, i
Cibn ueró Cercrem mctit agris letla iuuentus. frumentá innuens, quod à Cerereinventum cft.Ité cüm dicit,

$o PLVTARCH. DE
Mía.8,424— Vifcera Vulcano uerubus fixa impo[uerunt, nomine ern Vulcani ignis intelligitur. Tale eft etia, Odyf.r27|—— Mean quicunq; uirorum, Cbarnicem attigerit. choenice contenta dicit. Eft autem Cheenix,menfu
Anateno. ra frumenti. Aliustropus cft Antonomafia, cüm
mafia... proprium nomen per epitheta,aut idem fignificantia vocabula enunciatur:
Miad.a,223 Rurfum Pelides duris conuicia uerbis
Iccitin Atridem,— hoc Agamemnonem, illud Achillem defignat.
Hiad, 6,39. Nata bono mea fis animo'Eritonia.——&;
Vliad.v, 39- Tntonfus Phaebus.—
Astipbrae quorum hoc Apollinem, illud Mineruam exprimit.,
Ji. Eft& Antiphrafis,contrarium eius quod pra fe fert
Miad.25339 fignificante voce: vt,
Empbafis. Nec uerd bos cernens animo eft gauifus Achilles. contrarium enim voluit dicere, nimirum Achillem iis vifisindoluiffe. Eft& Emphafis, que occulto;5 fenfu eius quod dicitur fignificationem intédit: vt,
Odyf.A, 522 Verim poftquam in equum defcendimus— nam defcendendi vocabulo equi magnitudinem notat. ltem,
Mad. ji: Incaluit gladius tum fanguine totus—— aj Eft enim in hoc maior fignificandi vis: fcilicet cüm intelligi velit, ita immerfum fuiffe corpori gladiti, vtis calefieret.Hazc de tropis Homericis fufficiant.
Schemata, 1am& conftructionis immutationes videamus,qu vocantur Schemata: ecquid ea primus omnium Ho merus oftenderit.Schema eft oratio,à cómuni confuetudine variaus fictione aliqua,ídque ornatus aut vtilitatis gratia. Ornatum quidem conciliatorationi varietate& mutatione fermonis, dictioníque aliquid maieftatis adiicit. vtilis veró eft,ad rerü qualitatem& vim extollendam atque amplificandam.
Pleonafins De fchematibus Pleonafinum(1s eft, cum fuperuacaneum

HOMERO LIBER.
eaneum ponitur vocabulum)vfurpat;aliquádo verfus complendi caufa:vt,
Xguzé Jk gásas Vvevic dina acsi va saw,; II/ad.z,
nam z4yea illud infertum eft nulla fignificatione. 246.
Aliquando ornatus graria:vt, 8 uda elg eilrus Mevorzis Maii" dior, hic udaa abvndat,Attico more.— Alicvbi pluribus verbis rem exprimit,quz vocatur Periphrafis:vt cá Peripbrafis. 10 filios Achiuorum pro Achiuis dicit,& vim Herculeam pro Hercule. Quin& Enallagen(immurationem ad verbum diceres)adhibet,confoerum invertens ordinem. IdQuevelin medio vocabulum inIliad. v, 13.
ferens,quod Hyperbaton dicitur:vt, Hyperbató, 1 Aiuezodig e vie qv AV ATA vabpev kdudlr, pro aep Mrad. p, z40poy novi. Anolos,. Aut totam orationem:vt, 542. — Agydei dl phy laxev,&upl dite Vliad.5,333.
J, /,p en n* au n7 ZuspeldAvoy uA PAZARV RÜCUVTUE UZI. ANA,
Mifey acuvarav T? Odlvarg( low. 20
Ordo enim efl,lexor ubfov&kamvbsavzsr, Eiufdem ge Parétbefis. neris eft& quz Parembola vocatur, quafi iuterie&io, cum alivnde quedam ad propofitam rem nihil pertinentia inferit: quibus etiam fublatis, nihil ta. 25 menconítru&ioniadimatur.. Taleeft: Per fceptrum boc iuro. nunquam illud germina fundet, Poftquam in monte femel fummo florere vecifum Dedidicit,pofuit; comas€7" brachia ferro, 3o ac que alia ibi de fceptro fünt. quibus infert, id quod curn initio(Per fceptrum boc iuro) coheret: Pelide Graiis defiderium infidct olinz. Eft etiam iteratio( palilogiam Grzcus vocat)cum Epanalerepetitur aliqua pars eorum quz dicta funt, sut etia z 35 compluria vocabula: duplicationem etiam appellaut,feu ingeminationemn:vt, Contrà ibo,ucl fi manuunuis ignea ei fit,
llad.a, 234
Ilíad.v,373.

PLVTARCH. DE
Sit mamumm vis ignea;certet robore ferro. Aliquando interie&is aliis quibufdam,priora repetuntur:vt, Actbiopes longe fed adiuerat ille remotos, Odyfa,is, Aethiopes bominum extremi qui ftdibus bevent Diuifi geminis.— hocfchema& motuin dicentis indicat,& fimul auditorem excitat. Et eft eiufdem generis Epanaphora, cüm eadetn particulain principio multorum membrorum ponitur,cuius exemplum babet Homerus: Nipws d?&v eéunfey ys tpás vier Vi ont, Iliad. Napsie AyAed"n Vues X egomeióv. dyawO", 67r Napsüe, ós xuAMSQ- AYUp nao Duep A0, fchema hoc& mouendo,& elegantiz fermonis eft aptifsimum. Eftapud eum ctiam Epanodos: quz fit,cüm duabus rebus atq; vocabulis propofitis,nódum fententia finita retró redimus, ac de vtroq; id . quod fententiz deerat exponimus:vt, Iliad.s, Apue vs Bgesoenyle sque v Hoo aspecto, 692: Hui yyoa nvdloiuóy&youclke dlnieriT("s 20 gus c Ay mal pago mA ptoy yx ripa, Similiter— fchema hocad varietatem& perfpicuitatem códudefinen:— cit. Eftetiam apud eum Homceoteleutó,fiue fimiliter definés,cum mébra in eafdem fyllabas termina?5 tis vocabulisyn eundem fonum exeunt.vt,
TO
1
odyf. o, Xn Fávev gapvevra gávMaey sadlk aene. 74 Etin€o: Ol^vgnty d, quei Div Aul"&opene ala Od. 42. Eptpehett en) ou AMetoa Tiv ar erat ol 7i wor iubp 30
AdVeraus ort xump Vorrat AAA uela? ecilpn Tt sa vos e v pAosyAdtnbo kaielkelpepdhy cliytt, terca. Cüaüt converfiones definüt in nomina eodé modo
Simili
dens. declinata,eofdéq; cafus,Homoroptotó id peculiari 5; nomine appellatur,quod eft fimiliter cadens:vt,
Wiad.5,37. Bib31 Mpix&or Duarünp delays
Diegue

HOMERO LIBER. 8; .0 Rüghrin yA«gvpit edd vow sgyeudeoup. His& fimilibus maxime delectatio& fuauitas orationi additur. Quantum ártificio componendi ftuduerit,velhoc indicio eft,quód fepe fimul duobus $ fchematis, Epanaphora& Homceoteleuto vfus eft. Vtin his verfibus, EU MA zio elegu Ovbédia, av o?&saíele Ou, Ibid.;6:. HEU zip laaeteip elámvoy vlovru ümvaéalsarn .. Parifonquod vocatur fchema,his adiunctum eft, Parifon, 79 quod fit ex duobus aut pluribus membris zquali vocum numero contentis; Hoc primus Homerus
pofuit;vt, Aidlk deu sp ivripecDou, drea vardixSm. S, Had. 9j. Wi Mluilpeip up oppi vdon, gehst ol edere, Il/ad.z,
55 Manifeftum eft autem, hac ratione admodum exor. 282. nari di&ionem:; Eadem venuftas etiam eft Paronomafiz, cim vox priori fimilis non longo poft inter- Paronomavallo ftatim fubiungitur:vt, fía. OVAls yag$olk Aporros maie mporriphe Auugyoe,— V fad. 30, 20 Et alibi: Wiad.g, T—"op free Dedleos Qoós$ yuuérevsy, 738.
Atq; hec quidé que hactenus cómemorauimius;aut abvndantia aut fictione aliqua figuratafune, Aliud corü eft genus, qua fit defe&u di&tionis:qualis eft 5 Ellipfis,càm vocabulü aliquod etiáfi non efferatur, Ellipfis, fententia tamen ex antecedentibus liquet:vt, Aolina Mig mJ VUL ANS dA&zaE.&ylpinny; ll/ad.1,5:8. Itsfee ol Awlsmoe guai, deeft hic&namdfas, fed quod o, exaritecedentibus facile fuppleas. Eft& in hoc El" lipfis, Ele iuyob dpig os asp eddon Argi gtovpne, Iliad, deeft enim verbum fubftántiuum.&, 241 Kos 301,5 uot Mxes kyerMorraper Amydao, Iliad.v, 3$ deeft aépigip,aut evi Bansp, aut aliquid tale. 293
Afline huic éft Afyndetó,cüm coniun&iones omittuntur,quarum elt dictionem coniungere:ídq; non
1

Odyff.i, ast
Enallage.
Hiad.e, 567.
84 PLVTARCH..DE
modó celeritatis,fed etiam affe&uum exprimendorum caufaadhibetüur. Exemplum:
Yozdy e kn wee Kyo Hop qoidiyo Oclyarsu, Elpousv y Bharuot visuy pda celopsorro Krpsae,
5
nam eo qui narrabat breuitate fumma cupiéte rem referre, copulam ipfe omifit.. In Schematü numero eft ctiam Afynta&on, id eft,üon conftru&ü: quod & Allosofis,quafi alteratio dicitur:fitq; tum,cüm vfitata cóftructio mutatur.Fit hoc varieidqsornatus 1o caufa,& venuftatis:cum coharere verborü ftructura obinfolentiam nó videtur,& támen fuam habet peculiari ad certum aliquid refpe&u cohzrentiam. Sapenumeró id-evenit generibus nominum mutatis, vt in wavzir Imrovlajiua, pbO nAvvg& fjAve Vien, 1$ pro fax, Solebanteuim antiqui mafculina etiam pro femininis ponere,vtpote preftantiora,ac maioris momenti.nonhoctameén immodice, aut fine ratione: fed tum, cümattribuendü effet adiectiuum fubftantiuo tale, quodin eius corpore noninhzre. 20 rét.Ná magnus magna,pulcér pulcra,& horü fimiliajin ipfo infünt corpore.Extrà funt, gloriofus,for tunatus.Ac praterea hzc; ideó quia cópofita funt, (wdoferinquam,& srvyse) cómuniafunt. Nam in vniuerfum adiectiua cópofita vtriüfd funt generis. 25
Item cüm nominibus mafculino& feminino commune'adiectiuum aüt participiuin fefpondet, tunc mafculinum genus prevalet:vt,
TWojfe iiafrs ned Wi hot ioa qgovsévvst,
i,::-30 Quedam etiam fecus extulit, quàm vel diale&orü natura ferret, vel eius temporis vfus:vt, »' L».! — xu dls os nieve eUTéf T
Szpe etiam metri caufa genus mutat,vt in eo,' 2
Odyff.oi25. AGpy vet gi y nov gis aine diet,

HOMERO LIBER. 8;
nam ad perfonam refpiciens, mafculinum g/ineutro zixyop appofuit.cuius fimile eft in verbis Diones ad Venerem, TizAnbt v anop sau uod dva xso ntelep m 248. 5 Eandem rationem ac refpectum etiá illud obtinet, P Haft o AB yd fnufoles Tesgtoino al Xpíoup raujafpau*xup.— nam kxup refertur nó j ad Jvysp, fed ad ipfum Tirefiam. Szpe enim non ad vocabula;fed ad rem fignificatam accómodauit cóftru&ionem:vtin hoc, D&ei dplyin ly;side knivafiy d QAARyyut Ex sdvot npa vnUquy Asi uove TaAdava, nam hictazejdvo non aptatur àd 94Azy) c, verüm ad i adApio Ícilicetad virós,ex quibus phalanges erant compofitz.Alio quoq; modo genus mutat: vt cum dicit, — vsu eli ap&ugifs Dune Kvavis7? uw HaT iud,— nam quia idem fi^0 gnificant rigtas& vio priore pofito, adiectiuum ad pofterius accommodauit.Talia funt& hzc, Tàyw 9D áe dpviOup zerknvüy[7 TOMAR, Xnvig,g ydodvuy,u uduvup dlMxedépuy, E Eva sod wo zovüveon yay ZI ytort, 1 nam cum neutro genere genera auium propofuif2 fet, ac fpecies mafculino explicaffet: rurfum infert E neutrum genus x44yyvolip zpenafiforsup,— quod ad p dgviduy refpicit.Prater genus humeros quoque permutat fepe pocta:vt cum fcribit, & H wAulUe ai vjes AxeiRp daoWeVTO, propofito enim fingulari,plurale intulit,refpe&u ni mirum fignificationis.Nam z/afve multitudinem fi. guificat: éftque numero fingulare, cum in fe multa 3; complectatur. Contrà plurali propofito, fingulare ei applicat:vt, ——/5d A dAipty jeep yerv ey
IO
Iliad«382
90.
Miad.z,20.
Odyr un, 7$.
IHiad.p, 439.
lliad.z, 305
Iliad.z, 265.

96 PLVTARCEH. Df glaru qeziriau.— zà; enim,quod omnis eft,numero fingulare, plura. li refpondet,quia idem fignificat quod war. Eandem formam hoc habet, Ol lk aíAop NuMjes Sita deg mjen sOpog. Vorrei o à£i iti QaNelarne ida jafop. LO! enim Pylios notat,quorum vrbs modó nominata fuit.Iá cafuum quog; apud eü cft permutatio. Vo catiuus pro nominatiuo pofitus,2iisa prO Dtgae: Avrap d avri OVsg? Aya quveve Adae qogüvan. & rigid etra Zats prO wepowydevrus,— Item, Ait gihes' 3 yad utt donsete à noluigan AXettyl, 45.. Datiuus pro genitiuo: Mliad.y, Mid Tguoi up pe yon Aakfawdpes O«eadlue, s. pro apénp.& contrà ease pro emi, 0dyf:c$. 5 dl ow seravvgo wd enáse yAnpugoi. ^— Caufa eft,quód cognati invicem videntur, rectus, accufatinus& vocatiuus cafus: itaque& in neutris omnino,&in multis mafculinis ac femininis funt 29 iidem.Itidem& datiuus genitiuo videtur cognatus quodammodo:vnde fit vt in duali numero in omnibus generibus iidem fint. Quare& cafuum à recepto vfu varians mutatio aliquid habet/confentanei. Quanquam caufa nonnüquam etiam adferri poteft,** Iliad, 222. Vt 1n kgrgdsdio ea aniolietoy& Yn dic quarov wsdioio: hoc eIliad.»,14- nim eft perinde ac fi dixiffet vatpuy di 1$ adis. Bene habet etiam apud eum mutatio cafüum initio vtriufque poematis, cum accufatiuo pofito, deinde lhad.j. nominatiuus locatur pro eo.Misiy Aes 0i—— spl Axeucie AAyv Anny&, Ody JN ES Avdpa aet irem Mica aoMrgomoyyoe(AA 23A TAdyyOu.—— Aliquando genitiuo re&um fubiicit:vt, E Iliad.a, Ty ei vby fperol ác,— 271. Multa etiam alia forma protulit:vt,
Initio Odyf.y.
10
2
30
3

HOMERO LIBER. 87 t
404 yg Jp navevlioou"ur dade Kgoptwyas Iliad, A,310 Hut và Pr vnvoip ka invatpeteip Boop | AgysietTgüsart géyop noct wUptt qepuvi0s Aep&aeu émdifi ohoium mé serrex QUpUU,, f Cuius fimile eft illud: j—— édb dy ugi memeitDur, Iliad f/fine | Píuga Oye Qipa,—— Atque hzc ipfa quoque more antiquo quodam exio tulit, neque nullaratione. Quippe participiis per verba explicatis, coherentia apparebit, nam àsga*oyid valebit quod jeje],& airciónr idem quod Vra 2610101, Germana horum fünt: Oi Hl die animi é D, Bpnvép süpbp inss/en,& alibi: Odys, 73 n"To dl dianpyD was, d up ava Ap AX2uio p Iliad.g, Hi 62D ke Tpiup Zuadop nís,—& fimilia. Non e- 306. nim à ratione alienü eft,di&urum de duobus, re&ü cafum przmittere, in quo id quod cómune eft alteri cüaltero feruatur:quá communitaté nemo nó videt multá gratiz orationi apponere.Alicvbi cómuni cafu prepofito,verba de altero deinde facit:vt, Agua el Copia, ydpapérsdoes doy Odvaravs. Ilad.»,211 Species quoque nominum permutat: fepe ponens pro pofitiuo comparatiuum:vt, abore E MSVAMAL. Aliquando fuperla- Vliad.d, 32, tiuum pro eodem:vt,Zuoanéza sor nsrsapgny. Taliser- lliad.A fine go eft in nominibus immutatio.In verbis porró aliquando modos permutauit,vt cüm loco imperatiui infinitiuum ponit:vt, Gegesp vip Auéanfue Vor T póivari am ysue prO Msf- Mind. era^ X5 Autpro optatiuo indicatiuum, TOv of? ix. D Mus auia, 37 Oy oun pro zv- Wiad.£, Onedsulu, évoplissuui, ÁC Vice verfa optatiuum proin- 488. 3; dicatiuo: Kai vnyr AD? daltero Apt,— pro dgónvre, A- Vliad.s388 liquando tempora.prafens pro futuro: f ij
2$
30

PLVTARCH. DEIlíad.;29. Tl) d Vyáo k Dau ympiv tp«od yis vasis. erat enim dicendum, ia:aavzszas, Aut pro preterito imperfe&o:
0d, n. Eyl' ljzo wAuwel decu kwuvreudtymono dl üdup
Ka vaipopte,— pro tjjve Aut futurum loco przfentis:
OdyJf.o24. Ol up dlvareutvs Ya£MevG",el d aiteva-, Velidem loco praeteriti:
Aédu ui uot weise: Osa vuuderka dity.prO us. Genera fepenumeró permutat.Pafsiuü ponit pro aMíad.a,^&iuo,aut mediü:vt, Eyre a ve noA viia py fíger,—
194. pro étxi,& naDopópdves dias: prO égüy, Ac vicifsim a&iuum loco pafsiui:
Auphzu rpiasdu xgucoversiu,— cum effet dicen dum Zigíeauz, Numerum quoque pro numero ponit.pluralem pro fingulari: quod víitatum eft, cum quis de fe ipfo loquitur:vt,
Tap àiDyr ys Ova Oíyesdo Ais ac nod july, id eft: uoi Eft& vbi permutat perfonas:non modó fic, 20
AM usa yap zadises oct Oel&e i qur,
Eoi v Cara oyeon qoa else ub ssde nt an.
Multi enim cum fint dij, quorum vnus etiam eftea
quz loquitur perfona, vtrunq; re&é extulit ZuwáOuorros tertia,& oledluóuida prima perfona. Aliàs, i$
cüm miffo eo de quo fermo eft,ab vna perfona tráfitus fit ad aliam, quod&zeszog? feu averfio proprie dicitur: atque bec figura imitatione verborum loquentis,auditorem mouet atque ducit.tale eft,
Ernvwup el rpoarip AnASTO Motupóp&irac
Navety Zuardvedian ku el ape bporireo,
Oy dl arp vymp de avos vep(rusa vobmu,
A narratione enim&oratione obliqua ad mimefim,
id eft,dire&am, qua ipfius He&oris verba referun-$53
tur, defciuit.Quin& in ipfa narratoria oratione fzpeapoftropha vtitur:vt,
Iliad, e, 346.
30
Augt
Lu

HOMERO LIBER. 89
Bui cx Vas i dye&udgszot Gone, Viíad.v,a. Etiam perfonas in eo fermone mutat, quo verba alterius referuntur:vt,
—H do geusip voii sso dyopeletcs Wiad.£,
Nu qud yete, ele E aipkAet mosltit Spyety 37.
Aagáctu.cu dl O^ de wpiy xev Asta BM
Apxdb Apyétigt noma«pado Do jivas. Aliud genus Apoftrophz hoc eft:
Tveláluy el in ep yvdne worigetoi urén, pro Bu e? Viad.s, 85.
ui yvéétt,& alibi, odyy. v, 209.
Io
——Odui P ádiet ka npuzzges édtocles Ovid T) ay 3n&seryxas pfAeu dgtte Participiis vtitur loco verborum:vt,) 1j— wi níau Kopgwuü fpiDouri.— pro ER Iliad. f, Ep2? ei y dctaeeawy wpip édléske.—— pro delis, 396
$
Szpenumeró ctiam articulos permutat,loco fubiü- i CGiuorum prepofitiuis vtens:vt,
TÀo runs figígu eium afaim Veduyu pro cbe,— Yliad.m,
20 Et, Kai lopsy',i yap jp dl dar zug de érdiges, prO. 150 ér.ac vice verfa. Wiad.c, Ita przpofitiones etiam folet commutare:vt, Ao:
Xhiféo Bn utra claire,—— prozzrelre, Sic& Miad.a, Nézey ajà gpesip apos uan,—— 724.
55 Ac przpofitionibus praterea nomen alieno cafu l5id.10. fubdit:vt,
Md zt6 ugei dua Vinzet pdjvetvíouet ua xsdaopro dia Miad.&, vvaJis. Aliquando prepofitiones omittuntur:vt, rZc rom
3o Bye sé dy sup.— id eratymdo je.&— Wozideyuivee W su dzigay dau, pro wgerezy,& alias quoque przpofitio- odio: nes quà permutat, quà omittit. Adverbiis quoque j localibus,ad locum,;in loco, vel de loco fignificantibus,promiícué vtitur:vt,
3* Vuuvet dl éstpues ndctfop,— proie,& Viad.u,219
Alas A SyyvOsr jA9«. prO 3yyss, Coniüctionum quog; permutationem apud eum deprehédas, E iri v

Odyff., 45Figura fententiarum.
Odyf.$,98
Iliad.p, 3a.
Wiad wii5.
Hypotypofis. T
Yiad.,589.
Iliad, y, 6o.
Ironia,
Il/ad.,346
90 PLVTARCH. DE df Jaee uli], xénap o dA em yvvounós: pro yap pofito d, Hx funt di&ionis figurz, quibus& reliqui omnes non poetz modo fed& folutz orationis fcriptores vtuntur, At veró fententias multis figu rarum modis idem variauit. Eft eius generis& wgo-.$ avapivioie, quz fit,cum aliquid narrans, interim id predicit,quod póft futurum,& alio loco deinde dicendum erat:vt,
Quflaturus evat primus fan? ille fapittam..& Vmgivseit leu acclamatio: 1o
Namven,quando wfu uenit, fudtus quoque fentit. Multz quoque funt apud eü& variz profopoporic. nam multas ac varias inducit perfonas loquentes, iífque omnis generis mores affe&üfque attribuit: nonnunquam etiam eas confingens perfonas, quz nullibi funt.vt,
Prob quantus dolor annoJum nunc Pelea tangat. Eft& Diatypofis, defcriptio eius quod vel ft, vel eft,vel fore dicitur, perfpicuitatis caufa propofita. ,., vtin his:
Quuippeuiros cedunt,urbem flamma improba delet,
Abducit miferis natos cum matribus boftis. Aut fit hoc miferationis mouendz gratia.vt,
Me niferunin ferij lupiter quem limine[auus 2$
Aduerfo perimct fato,mala plurima paffun:
Occidi poflquam natos,natasq; uidere
Raptari,excindi thalamos, dura, mifellos
Allidi infantes tervee me cernere adegit. Eft& Ironia,vbi contrarium verbis indicatur,ciuili je quadam fimulatione,qualeillud Achillis:
Nunc tecum Laertiade€7' cum regibus ille
Hoftiles aliis depellere nauibus ignes
Cogitet.—& pauló poft, 35
——alium fibi querat Acbiudm,
Tpft qui quadretrettd Cg mage vegius extet,
Atque

HOMERO LIBER. 91
Atque hic eft modus,cum de feipfo aliquis abiecté loquitur,vt contrarium innuat. Alius,cum fimulamus nos aliqué laudare, quem reipfa vituperamus. Itaapud Homerum Telemachus:
$ Antinoe,ut genitor nato, fic tu mibicertà Cofulis,— odf.s, Et vicifsim, cum fübfannandi caufa magni aliquid 397alteri tribuimus:
Nimirum exitium parat illetabile nobis odyfr&, ATelemachus;focíos; Pylo Spartaue uocatos 325 1o Adducet:quorumstoto quod pedove tratlat,
Auxilio expediat facinus.—
Ironiz fpecies eft& farcafinus, cüm contrariis ver- Sarcafinus.
bis exprobrans quippiam alteri,fubridere fe fingit:
vt Achilles in his,
»y Dona aliis fua tuta iacent, Cvaillm mibi oli Ilíad.1,3;6.
Abfüuhit ille mcam:grata cum coniuge porrà Obledet fefe.—:
Affinis horü eft Allegoria,cum aliquid aliud quàm Allegoria.
;o qued dicitur,intelligi volumus.Tale eft,
S Certà equidem banc duces omnino Melantbie oem:| Odyff- x.
Vc molli ftvatus,nam conuenit boc tibiletio. 195. qui enim erat in vinculis,ac fufpenfus:illum in molli ftrato dormiturum ait.
aj Hyperbola fepe e(t vfus,que ré extollendo excedit Hyperbole, veritatem,magnam intendendi vim habens:vt,
Vincebant candore niues€" flamina ewrfu. lliad.x, Hifce ergo víus cft figuris ac tropis Homerus, vfüm 457. que eorum pofteris oftendit:quo nomine ab omni30 bus gloria,quz iftis rebus debetur, meritó illi defertur.Iam cum tria fint genera orationis, quas effi- 6,7, &iones vocant, grande, tenue, ac medium: videa- 5,5, mus, omnium ne apud Homerum fint! exempla,: Nam qui eü fubfecuti funt& poeta& oratione fo3; luta fcribentes, vnum de his aliquod fe&ati funt: vt, verbi gratia, Thucidides grande, Lyfias humilejmedium Demofthenes. Grande eft,in quo&

Initio O«
Oratio bilorica.
9z PLVTARCH,. DE di&ionum& fontentiarum apparatus vim in fe quá dam magnam habet.exemplum eft:
Qe&iy mvvayor Vegas, era afs ol apéyrap,
XU egísuvaw iQuip, sd aece ot dpfOuesy GAME
Bawzofup ad sut, cuo dl vigtsayt nas
Téketw 125 ngo lreo Dpupedl! bpesydogy v£, T'enue,quod& materiam dicendi fumfit exilem;& dictione gracili comprehenditur:vt,
Qe àmmy aatlóe dps forro geldinos onrup,
AdZ i adir woo xéAmoy Wfovero vrDívue
EnAÍyOn Va xowyuerpir píns lay dvxoar,
Taplbfur yaMnép T gd a Aipeg Iaatexelerlw. Medium quod vtriqueinterie&um, hoc grandius, illo humilius eft:vt,
Abráp dy vuvuDa Paxiup weMdQurue Odvarkye,
AXe d! Cr yore blo Aye lop à d gapirplo
Ip dUnA dup, rey ce oe ay atio v igoe
BU npiq)s aocliu, uera: cl uvis peu ferr. Frequens effe apud hunc po&tam orationis etiám id genus quod floridum dicitur,quia floris inftar pulcritudinem habeat,gratiámque oblectando aptam, quid dicere attinet?Nam tali apparatu repleta eft eius poelis.Forma ieitur dictionis Homericz eá habet varietatem,quam iudicauimus paucis expofitis exemplis,ex quibus etiam alia intelligere liceat.Ce terüm quoniam omnis fermo qui inter homines vfurpatur,aut hiftoricus eftjaut ciuilissagedum difpi ciamus,num& horum principia apud Homerü extent. Hiftorica oratio eft, quz rerum prateritarum 3o continet narrationem. Omni narrationi occafionem przebent hec:perfona,caufa,locus,tempus,inftrumentum,a&tio,affe&tio,modus:neque extra bec quicquam vlla in hiftorica narrationeineft. Invenias autem apud Poéctam multas non modó rerum 3$ aut geftarum, aut tanquam geftarum narrationes: fed& fingularum circunftantiarum.Perfonz:vt,
Tnfer

HOMERO LIBER.
nter Dardanidas pr flans uirtutis opum; Laude Dares erab;atd; tuus Vulcane facerdos. Huic duo erantnati quacum: ad praelia docti Phageus,1deeusdse7 noti fovtibus armis.
? Autcum formam alicuius defcribit:vr Therfitz, Lumina diftortus,claudum crus ille trabebat: Conue iin pedusq bunteri, deformis acumen Infuper in[umrto capitis, tum glabra capilli
10— Caluiciesillum turpabant.—& multa alia, quibus aut formam,aut mores,aut actionem, aut fortunam alicuius perfonz folet enarrare. cuius generis eft& hoc,.
Principio Iouis eft de femine Dardanus ortus:
D acque fequuntur in genealogia Aenez. Loci defcriptio:vt cum infulam infulz Cyclopum vicinam, quz eius forma,quantitas, ac qualitates, quid in ea & circum eam fit explicat.Item cum narrat,que cir caantrum Calypfonis fuerint:
20 Yon d ezkoe&ugimipixa aM ura, Kaéfpn 7' cliyupét vt nou dÜoolup nuadptaren Temporis:vt, Quippe nouem toti fluxerunt carlitis anni.& rurfus: iy— Auidecim dlafsis quondam conuenit Acbium, "Troibus eg* Priamo triftem allatura ruinam. Cauíz,cum indicat propter quid fiat res aliqua,aut facta tit*quale eft illud initio lliadis:, Quifnam illos fuperm tam dira ad itrpia adegit? Quem Latona loui peperit, deus ille Pela[pl Tratus regi;/peftem per caftra maligiam Difperfit,popidum fzuo exitióqs nccauit: Pontifici nullum qudd bonorem babui[fet Atrides 35. Chy[e:—& cxtera.Nam hic cauía contentionis, quz extititinter Achillem& Agamemnonem, refertur:peftis,peftis caufa,ira Apollinis: huius, in30
Yad.simtio,
Míad.8,217
VWiad.v, zs; Odyff. 1.116
Odyfr.o,6;.
Wiad.,154. Ibid.3o;.

94 PLVTARCH. DE. iuria qua facerdos ipfius erat affectus. Inftrumenti; Miado,| vtcümfcutum defcribit,quad Achilli Vulcanus fa4794nde. bricatus eft.& breuioralia hafta He&oris: Huc fuperflm gatus regi fefe intulit Hector, Wiadf 8.— Nrsdeamum in cubitum porretium baftile gerebat Mle manu,erata praefixit cufpide,ez illam Fibula coninittens circumdabat aurea ligno, Actionum fünt càm alig,tum ha: Wiad.2, Atq, illi;ut uacito concurfum eft quove capi; 446. Vwuadunt Martem clypeis, c7 robore€7' bafüis, Dántq; fragorem arma;inter fefe imbonibus afpet Collifts late vefonátq; tumultus in auras. Affe&tionis,cü id quod accidit,aut caufa; aut actione aliqua declarat: qualia funt, quz commemorat; de iis quos ira, metus, dolórve incefsit, aut qui vulnerantur, occiduntur, vel tale aliud quippiam patiuntur.À caufa:vt, à Iliad.a, Tridoluit, fceuo precordia concitaq eeftit 10j. Intumuerc;ocdis avfita furertibus igris. Ab a&ione,:; Vliad.g,si, Sanguine faédata eft coma ei pulcerrima;qualein Formofe oftentant Cbarites:auróq; C7 amaro Vitorti argento riaduerunt[anguine cirri. Modus efíl,qui efficit actionem aut affe&tioniem ali- i quam,aut refpectum, cuius caüfa alterüm certo mo do agit;alterum cetto modo afficitur: ifq; omnibiüs talibus narrationibus adhzret.exemplum eft; 04. Huic intentata guttur iuuenile fagitia ini,"Trarfadigit Laertiades:moribundàs at ille Voluitur in latus eq; mani patera excidit idli, Fiftlaá, extempld pcr nares era[Ta eruoris Erpi.—^&czteta. i Narratio apud eum plerunque dilatata verbis eft, & pro rei quz refertur magnitudine abfoluta. aliquando breuis;ac iuxtà efficax:vt hzc,
30
Patro

HOMERO LIBÉR.»
Patroclus perüt tibi de; cadauvemudo—— Certatur:tenet arma,illum quibus exuit Hedov,
uz forma frpenumeró vtilis eft, quód breuitate
& apud eum qui dicit,& apud eum qui audit, plus
5. valet,ac facile id quod vult confequitur. Aliquádo
rem nudam narrat;aliquando exemplo, aut fimilitu dine,aut codiparatione adhibita.Exemplo:vt,
Egre|Ja eft thalamo tim prudens Penclopea, 70 Filia Latone uelut, aut V erus aurca qualis. Similitudine: Veribnt tanquam aries, Qraias obit illecateruas, Comparatione, cüm fimilibus rebus iuxta fe collo jj Catis atq; expofitis, ad przfentem rem accommodationem facit.Suntautem varia apud eum comparationum genera: quódafsidué& multifariam hu manis actionibus atq; affe&ionibus, aliorá animalium naturas atque a&iones confert. Aliquando à ao Rinimis fimilitudiné petit,non ad corporis:magnitudiné, fed ad naturam eorum quz comparat refpiciens.Ita pervicaciam mufco exemplo exprefsit: Ata; animo illius mufce indidit improbitatem, & multitudinem continuam,eodem: iy Qualia mujcarum quis erebrarum agmina cernat. multitudinem veró bono ordine compofitam;apü: Qualia apum denfauolitant examina turba.
Iram quoque& infecutionem ita exprefsit:
Mox fefe toto effaderunt agmine, quales Sepe uiam proptercernis fe effundere ucfpas, liant quas more fuo pueri.— quod additum eft, vt naturalis vefparum iracundia
puerorum iritatione acrior factayintelligeretur. Ité 3! decontinuo fermone ita dixit:
Fundere uerba bont:quales ub fylua cicadas. nam cicada animal eft,vt ita dicam,loquacifsimum,
Iliad.e,initio.
Odys, 5.
lliad.y, 196. Comparatirones Homerice.,
Mliad.£ 570. Iliad.g, 469. loid.87,
Ilíad.z,359
Yíad.y,is.

96 PLVTARCH. DE
ac vocem edere nunquam defirens.Promifcuas voces eorum qui nullo ordine incederét,ita exprefsit: oid initio. Vt ovuumit clo angor.— & multitudinem quz in ordinem componitur, auibus comparat confidentibus,$ Ilíad.g, Cum clangore[edem capiunt.— 46.' Celeritatem vifus& actionis accipitri confert: qui, Cede palumbibus infenfus,uolucrumá; fupremus liad.o,38s.— lmpeté pennarum celeri,— aliquando aquilae: Iliad,p, Vlla etiam fublime uolans,corlóque propinquans, 675. Velocem pedibus leporem uidet eminus,atque Arripit.— vifus acumen eo indicans,quód tà procul cernit:velocitatem, quód animal celerrimü Ie capit. Perterritum adfpectu hoftis, afsimilauit ei T qui ferpentem confpexerit, non dedignatus etiam ab humi reptantibus exemplum fümere, Vtciüm corfpetto greffum quis vettulit angue. Abaliis animalibus,àlepore& ceruo timiditatis, tliad.2, Quid flatistcur bienuleorum inftárue pauctisg | A canibus aliquando fortitudinis, Uad.t360 Vif canes udlidis duo ficti dentibus.—— aliquando amoris erga prolem; Odyf.v, 14. Vteum pro teneris catulis canis anxia latrat, B aliquando ad ftudium diligentiámque cuftodiendi eam comparationem adhibet:
lliad.n, 183 Non fecus atque canes;pecoris cuftodia daufi A B H Quis data, peruigiles[onitus cim fertur ad aures;
Uiad.y, 3 20
Raptum, qui animosé fimul& nullo metu fit, lupis ad(imilauit:: tad.s,32.—— Vtiyagnos bedófue lupiinuafere feroces.
Fortes,& quife de ftatione pelli non Gnant,exéplis
aprorum,pardorum,& leonum depinxit: vnicuili- 3;
bet id tribuens,quod effet naturz ipfius proprium.
Apris impetum ad pugnam,qui fübfifti nequit: Qualis

HOMERO LIBER. ot
Quis apri;ad pugnam talis tunc impetusaerem— 1Miad., Idomenceatidit.——. 25. Pardalijaudaciam compefcinefciám,|. Nec éransfia graui[zeicar uir definit bafta. Iliad.e,577 $ Leonibus cüctationem,fed que in ánimofum erum pat facinus; "Tun genünum latus ille.eo" uerberat ilia cauda, lliad.v,i70 Rurfüm viri fortis curfum equo cibi faturo cófert; Quidis ubi fatur, er flare ad preefepe vecu[ans Viad.f, fine Fertur equus.—: Contrà tardum inceffum,ac invictam in eo. perfeue rantiám fic iridicauit, Qualis ubi inuitis afinus cum fertur in agros, lliad.a sg y—— Etpafdt pieris.— Formam regiam& excellentem;fic: Quidlis in armento bos preftantiftimus omni.—— Wiad g, Neé maritimorum quidem animalium fimilitudi- 480. ries praeteriit. Polypipermanfionem,& quàm vixà 20 faxo avelli pofsitin his extulit; Vi ali polypodem caca extraxere cauerna. 6djfr.s Delphini principatum& imperium in alios,ita: 431. Ingentein ueluti pifces delpbinamarini,ec. Iliad. e, , Sépenumeéró etiam que ab hominibus agetentut; 22. ?5 álii$ comiparat actionibus:vt,.: Quales riicffores;qui parte ab utraqueloeati,—,— Miadjez. & c&tera:quibus virorum fedulitateni ac laboris td lerantiam exponit;: Perfpicua fimilitudinie exprobrat parü viriléfletá, Quid ploras inflar teneree Patrocle puelle: 2 i d dm, inito,
39
Eleientis quoque comparare aufus eft humanas áGiones:vt;
Sic fatuti populus claiiore éxéepit Acbiuus Tad.£; Ingenti. qualis vefonat uox litore ín alto: pe Ciim procirrenti fcopulo in mare turbidus Auftey
Allidit flus;quem minquam tton giaiis unda
&

9$ PLVTARCH. DE
Norberat onnígenis agitantibus equora uentis, Apparet autem hic eum& auxefi víum effe,&hyperbola. Non enim contentus fuit clamorem fonitui lu&tus conferre:fed addidit talis llu&us, qualis adaltum littus appellitur, ibiq; elatus in fublime, maiorem fonitum dat. neq; flu&um fimpliciter dixit,fed ab auftro excitatü, qui maxime humida mouet:idg; in fcopulo qui in mare protenditur, ab eóque alluitur:itaqs perpetuó fluctibus feritur, vndecung; venti incidant. Hoc ille modo narrationes 10 fuas elaborauit: quod ex his paucis exéplis liceat etiam in multis deprehendere. Confideremus nunc alia quoq; orationis genera,vt& ea primum omni e Homerus animo cóceperit;evidentérq; compofuerit. Hic quoq; fimiliter pauca exempla propofita,re 1$ liquorum intelligentiam patefacient. Oratio conOratio pbi templatiua(fic appellemus theoreticam)eft, quz ea lofophica.| qu theoremata dicütur,compleditur: funt autem ea difciplinarum percepta, fiue veritatis artificiofa cognitio.perhec naturam diuinarum,humanarümque rerum cognofcere, virtutes ac viria morum diftinguere datur: ac prxterea intelligere, arténealiqua differendi indagare veritatem conveniat.'Tra&auerunt ifta ij, qui philofophiz ftudium fuum, vitámg; addixerunt:& adhuc partes philofophiz haPhilofophi bentur,Phyfica,Ethica,ac Dialectica. Quód fi ergo partes, deprzhendamus omnium horum initia ac femina Homerü fcriptis fuis inferuiffe, cur non Js maiori, quim quivis alius, admiratione dignus habeatur? Neg; alienum à ratione videri debet,(i quedam per 30 ambages& fabulas indicauit. Hzc enim caufa eft pocíeosifq; mos veterum:vt& qui difcendi ftudio tenentur, quadam fubtilitate illedti, eó facihus inquirerent veritatem,atque invenirent:& indociles €a non cótemnerent,que nequirent affequi.Nefcio 3$ enim quomodo id quod occulté dicitur,in admiratione habetur:cüm contr vile videatur, quod manife

?
—À
P(9]
i
20
30
35
HOMERO. LIBER: 99
nifeftà effertur. Initium ergo fumamus ab Vniuerfi exordio& ortu, que Thales Milefius adaquz fubflantiam refert. Videamus, an non primus hocíenferit Homerus,cüm diceret:
Prabuit Oceanus cundis primordia rebus.
Poft hunc Xenophanes Colophonius principia rérum autumans aquam effe ac terram, videtur anfam atripuiffe de Homerico ifto,
Vos uer in terram ami rediganti ni, va quámds» Significat enimidiffolutionem V uiuerfi in principia ea,ex quibus ortum habet.Maximie autem Vera opinio quatuor elementa perhibet, Jgnem,aérem,aquá & terram. qua videntur ipfa quoque Homero nota
fuiffz.fiugulorum enim. non femel meminit. Quin & ordinem eorum intellexit. INam quód terrainfimum fitomnium, confideremus. Cüm mundus fit globofus rede quidem fuperiorem locum ccelo, quod complectitur omnia,tribueris."lerra autem in medio prorfus cóituta, inferipr cótinente eam coelo efl.Id Pocta praefertim ibi oftendit, vbi Iupiter ait,fe demiffa é coclo catana terram ac marefurfum attracturum,ita vt omnia in fublimi pendeant. Locus eft Iliadis octauilibri initio. Porró cü fupra terram fit aer,hoc ipfo fublimiorem etherem facit:
Abícte confcenfa procera que[uper Ve
Vertice ad etbeream fublata per aerea fedem
Crcucrat.—| Aethere coelum fuperius,
— Sterilemque per cetberalongé It firepitus calo uebemens paguaxtibus illis, Item illud: Jigia de epu uiyop popdp VAvwmdyrs. Partem enim acris purifsimá quz fummo loco eft, longifsiméq; à àterra& eius exhalationibus remota, 97 d aiunt dici, quafi /Ae» Aa uap)p, id eft, totum fplendidum. Quod autem Iuno Iouis vxor dicitur,cuius eft foror, videtur eo fenfu didum, quód
8
Phyfíca de verum prit cipis,
Viad.g 24 6,
Yliad.s, 9s. Elementa,
Iliad.£, 287,
Wiad.e, 424.
Viad.u, 467..

160 PLVTARCH. DE
Iuno intelligatur effe aér, que eft humida fubftantia. vnde etiam dicit, Viad.e,——ifspec et pu Tzva arpdcds Bolo,—— UMP——[upiterautem ether fit,qua eft fubftantia ignea,& calida.vnde illud, 5
Hiad.o, 192 Sorte Ioui datus eft etber,calum,nebulae s.
Germani itaq; videbantur propter contiguitatem ac quandam fimilitudinem:vtrung; enim elementü
leue,& quod in motu fit:coniuges dicuntur, quód 1o Iliad.£ eorum coitu omnia nafcátur.Itaq; etiam inIda con 346. grediuntur, terráque eis herbas ac flores edit. EóViad,o 18. dem pertinet, quód Iupiter dicit,fe fufpendiffe Iunonem, appenfis ad pedes eius duabus incudibus:
nimirum hz funt terra& aqua. Maximé autem ele- 15 mentorum conficiüt explicationem,que apud eum loquitur Neptunus;tres effe filios Saturni& Rhee, Touem fcilicetfe,& Plutonem, qui inferis imperet: in tres partesvniuerfum cffe tributum, ita vt cuivis fua obtigerit dignitas. Ioui enim cefiiffe ignis fub. ftantiá,6 bi Neptuno aquz,Plutoni acris:eum enim Ibidisy^ VOCat[épop dsphorjer, quia lumen proprium non habet,fed à Sole, Luna, reliquífque illuttratur ftellis. Quarta communis omnibus reli&a effe dicitur terra. Nam cüm trium elementorum natura in perpetuo fit motu,fola terra immobilis permanet. Atque haic Olympum adiungit:qui fi mons fit, pars vtiq; eft terrz:fin cceli fplendidifsima& purifsima pars, etiáhzcerat quinta cum elementis eífentia:in qua fententia nobiles quidam fuerunt philofophi. Itaq; convenienter vtrunq; commune dixit:& terrá qua infima eft ob grauitatem,& ccelum quod ob leuitatem eft fümmum. quippe verfus hec ea quz in medio funt aliàs deferuntur, aliàs efferuntur. Porró
cüm elémentófum natura ex contrariis conftet,fic- 35 citate,humiditate,caliditate,& frigiditate: eadémque ob mutuam proportionem atq; temperamentü vniuer

HOMERO. LIBER. Yor.
vniuerfas res producant: cámq; partes vniuerfi mu tationibus fint obnoxiz, interim tamen ipfum nequaquam diffoluatur:hzc inquam cüm fint, Empedocles vniuerfa conftare dixit, Vinculo amicitie coalefcant cilm modd cunda, Diflidij in diuerfa alias cum pondere uergant Singula.— elementorum enim concordiam & vnitionem amicicie vocabulo afficit, difcordiz contrarium. At Homerus eo prior,per ambages a10 miciciam iftam, difcordiámq; innuit,his verbis: Nunc terree fines uado infpettura ferais, Principitunque dellm Oceanum, c7" T betyn genitric£, Difsidiis quorum longis imponere finem Vifendo infit,— Tale eft etiam, quod Martis ac Veneris fabula iunuit,quorum hzc Empedoclez amicicic;ille difcor diz refpondet.Itaque aliquando congrediuptur,aliquando difiunguntur. Indicat eos$ol,ac vinculis 20 eos conftringit Vulcanus: foluit autem Neptunus. Vnde apparet,calidam naturam ac ficcam,tum huic contrariam que frigida eft& humida; aliquando omnia cóponere,aliquando diffoluere. Quibus convenitid quod ab aliis eft poétis traditum ex Martis 25& Veneris coitu Harmoniam ortam: nimirum ex contrariis, grauibus ac leuibus certa ratione temperatis,quádam convenientiam. Quomodo autem repugnent fibiinvicem ea que contrariz funt naturz,id occulte indicauit Poeta, vbi deorum adver 30 fos ordines defcribit, Grecis partim, partim Troianis auxiliantium, fingulorum vim fub involucro proponens. Ac Apollinem quidem Neptuno opponit, calidum& ficcum frigido humidóque: Mineruam veró Marti, ratione preditum ei quod ratio35 nis eft expers, hoc eft bonum malo. tum Iunonem Dianzjid eft, aerem ftabilem Lunz mobilifsima. item Mercurium Latonz, cüm ille rationem notet,
g uj
1
Iliad.v.67: Q?$4,210.

tox PLVTARCH. DE
qua femper inquirit& meminit: hzc obliuionem, ei contrariam.denique Vulcanum fluuio eadem ratione,qua Solem mari. Spe&atorem pugnz, eáque
Mundys y- gaudentem,facit deorum principem. Apparet por
S pus co j
ins.
Wiad£, A00. Nzad.£, 478. Miad.a,
4929. Sel.
od.»
futsp.
Yiad.£, 4986.
Od, 2j4"F ró cx prdi&tis,id quoque Homerum innuiffe, vni-$
cum effe mundum, eümq; finitum. Nam fi infinitus effet,non diuideretur in partes finito numero comprehenfas.Et quidem ipfum Vniuerfi nomen,vnum aliquid defignat:*ficvt& in aliis multis pro fingulari vtitur plurali. IdQ; ipfum apertius oftendit, di- 1o cens:— fines terre,&rucfus:
Nor fi telluris fines adeas pclagtue
Extremos.——— Item:
Multiuoi fuper extremo tum uertice Olympi.
Vbi enim eft fummeitas aut extremum ,ibi etiam£i nis. De Sole quoque quid fenferit, manifeftum eft: nempe eum motu circulati ferri, ac modó fupra ter ram extare,modó infra eam defcendere. Hoc enim illi verfus docent:
O fodj, ned; eim notis qua parte tenebre
Najzantur, uel qua vofeis aurora quadrigis
Vetla diem vefevat;praceps ubi lampadacondat
"Titan, qua curru terram fuperetue[upino,
Nous,— Senlit etiam, eum femper fupra?5 nos ferriitaque eum Hyperionem appellat. Eüdem €x aqua terram circumdante, id eft, Oceanooriri, ing; eandem occidere fcribit.Ortum ita explicat:
Literea fignum Pborbea velinquit amanumLampas,€7 eerato fublata accedit Olympo,
Prebeat ut diuis lucem,—
Occafüm fic:
Incidit Oceano clari lux folendida Phoebi,
Frugifere note telluris intulit atram. Formam quoq; eius monftrat:
—[plesdebat felis er inftar,

HOMERO LIBER. 193 Magnitudinem: Vt fapra terram nitidus fefe extulerat Sol. Ttem difertius, Vt medium curi Titan fuperauit Olympum. 5 Vim,
Sol qui cua uidet, qui preefens omia inaudit. Animatum effe eum,füáq; fponte& arbitrio moucrijndicat his verbis:
io Sub terras lucem laturus inanibus ibo.
À quo eum Iupiter dehortans,inquit: Phbabe tuam lucem tu diis oftendere pevges Quid; tenent terram mortalibus.—
Ex quibus liquet, folem non effe ignem, fed aliam preftátiorem naturam:quod& Ariftoteles cenfuit.
Quippe càm ignis furfum feratur,anima careat, facile intercipiatur,interituíq; fit obnoxius: Solinor
bem fertur,viuus eft,eternus,& interitus fecurus.
Reliqua etiam cceli fidera Homero non fuiffe inco20 gnita,ex his conftat,que fcripfit:
Pleiadáfa; Hyadá[q;, co uim grauis Orionis. Defcripfit etiam Vrfam, quz perpetuó convertitur circa polum Septentrionalem, qui nobis femper ap
2j paret,ac quz propter fublimitatem nunquam horizontem tangit. Oftendit etiam eodem tempore rotatione circumagi,& minimum Vrfe,& maximum Orionis circulum.| Meminit& tardé occidentis Bootis, qui re&us defertur, ac defcendunt cum eo go quatuor figna, qualia fex toti noGti tribuuntur.Neque mirari quifpià debet, quód non omnia qu de fiderum contemplatione habentur percenfuit,ficvt fecit Aratus: non enim hoc inftituerat. Elementorü quoq; accidentia quz funt, vt motus terrz,&lumi35 num defe&us,quibus de cau&s exifterent,non igno rauit. Cum enim vniuerfa terrain fe aliquid aéris, iguis& aquz, à quibus ambitur etiam, contineat:
g nij
Wiad.a, 7i; Míad,,€i. Iliad.y, 276.
Odyf.gs 38
Iliad. 497Odyf.e171

Miad.v, initio.
Iliad. 7, 567.
lliad.s, 366.
1bid. 646.
Iliad. e, 21;
Ecipfis Solis.
104 PLVTARCH. DE
confentaneum eft, in eius profündo vapores vento fos coire.Hos,aiunt,fi foras efferantur,acrem commouere,intus autem detentos intumefcere, cüm vi foras erumperc nitantur, Quodautem fpiritus intra terram cócluditur, mari i adícrit bitur eius rei cau fa,quod aliquando exitus obthuret: quo etiam aliquando cedentejaliqua partes terrz corruant.Hec Homerus cüm fciret, caufam terremotuum Neptu no tnbuit, yeiexep eum, quafi telluritenentem,& veefx'nra, quod eft motorem terres paisim appel- IO lans. Quia veró ventisintraterram conclufis, tranquillitas aeris exiftit,& caligo,& Solis obfturatio: yideamusan id quoq; nouerit, Finxit ergo Neptunum terram concutere, Achille ad pugnam egreffo. Qualis autem pridie fucrit aeris conflitutio;pradi. 1$ xerat,deS$ srpedóne RES
lupiter ipfe atra uclauit prelia node. Et rurfus de Patroclo:
Non adeà Solem,uon tunc fupereffe Dianam
Dixiffes.tantee eva[Tus calipinis acr
Obfiabat.— & paulo pófl precatur Aiax:
Vuppiter denfo ferua pater atre Graios,
Atque oculis lucem si feratus redde ferenam, Poft terremotum veró, cüm iam fpiritus erupiffet, vehementes oborti fnr venti.hinc Iuno dicit:
Ipfa Not celerem à ponto, Zephyri; procellam
Excibo ámpell HS. em Poftridie ventos Iris ad Patroclirogum excitat, 3? — at illi
Ingenti firidore vuunt,[ed; ante frequentes
Conturbant nubes.— Quin& defe&um Solis apparet eum intellexiffe na 5$ turaliter fieri, càm Luna cum eo coiens, inter. nos eümque ad re&am lineam intercedit, eiüíque conÍpeM

HOMERO LIBER. 10$
fpe&um nobisaufert. Cüm enim przdixiffet venturum Vliffem, - gam fanito alio men[e,atque alio incipiente,——. obf (hoc eft coeunte Luna cum Sole:tum enim finis 163. $ menfis prioris,&initium fequentis eft) poftquam Vliffes venit domum, vates hzc procis ait: Vaude malum boc mifcrii uobis nox de[uper atra Tuuoluit capita e?" wiltus, e7 fertur ad imos Vfque pedes: fed e" wnbrofum uadentium dd Orcum x0— Vefüibilum fimlacra veplent, aulamág tremenda: Difperiit coelo T'itan, ac luminis exors Qnfandum) trfti caligine inborruit acr.
Ventorum porró naturam accuraté cognitam ha- Venti. buit.Ortus iis exhumore.nam in aerem mutatur a15 qua,& ventus eft fluens aer. Hoc ille cüm multis aliislocis indicat, tum his praefertim verbis: Hunida uentorum uis.—— Ordinem eorum re&é explicauit ita: ,o9 WràEwnusQNotusty ruunt, Zephyrust proccllis lbid.256. Creber,ev' ingentem,qui carlo nubila pellit, Aduocluens fiidum Borcas.—— Primus hotum ab ortu flat, fecundusà meridie,ter tius ab occafu,à feptentrionibus quartus. Et Sub25 folanus cum fithumidus, in Auftrum calidum mutatur;is tenuior factus in Fauonium abit: atque hic adhuc tenuior redditus expurgatüsque,fit Aquilo. Inde hoc: Vnpulit bic celerem Boream, flutusTy vctudit.
[9] dyff. V.
35
Nature convenienter etiam eorum oppofitionem extulit: Nunc Aufer Borece duci[ut quippe ferendum,; fter Boree dirifit quippe ferendum pidan
Nunc inpellendum Zephyrus rapido dedit Euro. $; Nouit etiam polum Septentrionalem fupra terram e(fe eleuatum, nobis quidem qui hoc clima habitamus:& contrà Auftrinum infra terram depreffum.
g v
cu

3o6 PLVTARCH DEF l1bdiys. ltaquede Borea cum dicit,eum ferenitatem efficere,& magnum flu&um torquere,ad vim defüperíncidentis venti refpexit. Vocabulo Ze, nifum 3 cauo : ad fublimeinnuit. Pluuias ex humida exhalatigae Pluuia. i: ee; fieri intellexit,atque his indicauit verbis: Mid, Sengrinis buentes fillauit ab there guttas,&, Mid n. Sanguincum in terras vovem diffüdis, 459. nam anté dixerat: Miad.m319.^— Quos uita exuerat dulci Cradiuus corum Sparjerat effufo Manthi vípast cruore, 10 Vndeliquet,quód que ab aquis terreftribus furfum efferuntur humida aquífq; permixta, eadem fimili: ter décidunr.Eó6dem pertinet& hoc: Hiad.a,; NEAN EA Luce autumnali quando lavgifiimus igbey Deidt-—— tunc enim Sol ex profundo terrz,que ficcaadmodum eft, humorem eleuat tur bidum,ac terrz permixtum: Ífque ob pondus confertim decidit.Vt autem exhalationes humida pluuias gignuntjita ficce ventos. At cüm in nube ventus includitur, eámque vi perrumpit,tonitrua fiunt 79 & fulgura,& fimul fulmen emittitur. Quod Poeta fciens, ita dixit:
Vatonuit grauitee cum fulgure...&,
"Tum finul horrendum intonuit Saturnius, atd; Odyf a, luiecit aui fumme.
YViad, p, 394
^14.** T Dedis, Deoseffe, omnes fana mente prediti arbitrantur: intérq; hos Homerus primus eft.Semper enim men
Od» f, 46 tioné facit deorü.vt cá dicit dump Ich, pao farris, Odyf.7,$os beati dij:& facilé viuentes. cum enim fint immorta les:facilem,& non ceffaturam habent viuendi natu ram,neque cibo opus habent, ficvt mortalium animalium corpora:
BLmreque edunt panent.neque uini ducere fuccos
Con[ucucre dij: quapropter[anguine cai,
Atque itortales pevbibentur,—
30
Viad.s341.
Quó

—
HOMERO LIBER. 107
Quoniam veró po£fis deos requirebat agentes aliqua:vt fenfibus quoque obiiceret qur deiis dicebat,corpore illis affinxit.Et quia null corpus,exce pto humano,fermone ac fcientia pra ditum effe poteft: itaque fingulos deos hominibus afsimilauit. Porró magnitudine& pulcritudine eos exornans, fimulhoc quoque oftendit imagines& fimulacra deorü humana forma expreffa ac dedicata effe propterea,vt etiam qui minus fapiunt, deos tameu effe 10 admonerentur, Ac quia preftantifsimi philofophorum corpore vacare iudicát deorum principem atque imperatorem,mentéque potifsimür effe intelligeadum:videturid quoque Homerus fenfiffe, apud quem Iupiter dicitur
j
B2 bominum pater at4; deorum. Item, Pf. O pater, C7 dium princeps Jupreme potentunt Odyff ans. Atque ipfe ait:/ Quam generi burtano, diuisa potentior ipfi s Viad. 5,17. 4o. Simcernetis.——& MinerualToui: Nam fatis indito feimus te vobore fretum. bid:
Quàd[iid quoque quzratur,an mente fola percipi poffe deum fciuerit: tametfi id palam non profeffus fit, quippe poéíin condens fabulis permultis tempe 2j ratá,tamé intelligi hoc poteft ex is quz dicit: Tauenit folum feercta in fede fedentem Illa louem. Item: Solus in excelfo cardi maneo ipe v ece]fu; Inde bec gratameee capiam fpetlacula monti.
39 Tpfà enim folitudo,& quod nonpermifcetur reliquis diis,fed fecum fe effe gaudet,féque vtiturin ocio,fempérque vniuerfas res temperat:hbecinquam deum ehibent, qui fola mente fentiatur.Sciebat autem hoc etiam, Deum effe mentem que omnia
35. fciret,& adminiftraret. Ita enim loquitur Neptunus:
Iden utrique pater fané eft cadem patria ambos Iad,vss&.
14.2, 45$
Viad.y, 21.

Prouidétia e fatum.
Wiad.v, 20.
lliad x170
Oodyfr.a, 66,
108 PLVTARCH. DE
Protulit:in lucem fed me prior editus ille,
Nouit plura.— Sepe etiam hocponit,
His ais, alitud fecum pater ipfe uolutat: id nimirü fignificans, eum femper cogitare aliquid. Ad cogitationes Dei pertinent etiam providentia & fatum: de quibus multa apud philofophos difpu tantur, quibus omnibus anfam praebuit Homerus. Ac de providentia quidé quid dicamus?cüm per to tà pocíin dij nó tantüm ipfi inter fe de hominibus colloquantur,fed etiam in terram defcendant, atq cum illis verfentur.Pauca exempli caufa confideremus. Tale cft illud Iouis ad Neptunum:
Que mea fitnofli frater fententia:curam
Ylorum, quanquam pereunt, gero.— Et alibi,
Prob iníbi quàm charus fua nunc uir moenia eircum
Cura agitur, noftruma urget iiferatio peus. Regiam quoq; dignitatem,& humanitatem, indicat his:
Nos Laertiadee capiat te obliuio magni?
Cuius in bumana Jumma eft fapientia pente,
Sacra dem fumma 4; colit qui relligione, In quibus vides, vt Vliffem laudet primümà prudentia, deindeà deorum cultu. Pafsim autem licet animadvertere, quomodo deos inducat hominibus operam nauantes: vt Mineruam aliquando Achilli, femper Vlifsi:Mercurium Priamo,& rurfum Vlifsi, In vniuerfum autem arbitratur deos femper hominibus adeffe.Sic enim ait:
Nan; percorini[ub forma fvepe,uagit
Hofpitis occulte Supen plerund; latentes
Perlufirant urbes bontinumq; immitia fata,
Iuftíciamá; uident coram,— Providentiz deoru proprium eft, quod volunt
homines iufté viuere. Id evidentifsimé pronunciat Pocta:
Nam
"
3

HOMERO LIBER. 109 Nam non fatla bominum fuperis inbonefta probantur, odyf, Scd fzelerum poenas infligunt[fontibus acres, Yem,—** Tufta Youem quando ín. mortales afperat ira. Tudicia exercent qui uinonlegibus equis.
; Quemadmodum autem deos hominum curam gerere,ita homines quoque eorum quacunque fortu. na memores inducit.Itaque& Imperator rebus fecundis ait,
Damnabit uoti lupiter me, fbero, dii: 10 Hincdiros areebo canes,abigam;.— & in periculo conftitutus, luppiter é denfo ferua pater acre Graios. Viad.e,
Item interfecto hofte, ille: NI ] 771 1", tad. y; Hunc bominem poftquam fuperi iugulare dedevunt. ih c
at moriens alter: Tu caueme propter tibi ne dium ingruat ira» Ibid. Vnde ergo,nifi exhis,ortum eft Stoicorum illud de n^ cretum? Proinde vnum effe mundum,in quo cum zo Siis homines verfentur tanquam in republica iufticiz communicatione coniunéti,docec. Cum enim fcribit, Concilüem"Tbemidem fuperis indicere mandat Wiad.v, lupiter.—& paulo poft, Initio, 2$.— Cur ad concilium Saturno nate wocafti C«elicolas? um ves Danaum'T'rount; uolutas? quid aliud hec oftendunt,quàm ciuitatis in morem gubernari mundum, confiliáq; capere deos principe deliberationis eo qui eft deorum& hominum pa 39 ter? De fato fentétiam perfpicué his verbis iudicat: Nemo ade. fiue ille malus.fiue eft bonus,unquam iad Natus bomo, fefe potuit[ubducere fato.; sl$ atque aliis etiam locisvim fati confrmauit. Senfit d n s; autem id, quod poft eum nobilifsimi philofophi, Volustas: Plato, Ariftoteles& l'heophraftus,non omnia fato evenire, fed&in hominibus aliquid effe pofitum,
ll/ad,z,5875
Il/ad.0,52*

fto PLVTARCH. DE
quib. initium quidem à voluntate eft: cum eo auté couiügitur quodammodo neceflarium,cüm quis eo quod volebat a&o inid quod nolebat incidit.Hoc multis locisaperté monfirauit, atque adeó vtriufa; poefeos initio Nam in Iliade dicens, iram Achillis; caufám exitij Grzcis fuiffe;tunc Iouis voluntati fatisfactum ita fcribit.In Vliffea monflrat, focios Vlifsis fua ftulticia in perniciem prolapfos: peccauerunt enim cüm facros Soli boues aggrefsi funt,quibus abftinere licebat.Erat enim prz dictum, 16
Si cordi veditus uobis, neque tangere Solis.
Armenta cfi:Ibacam, quamuis mala pharma past,
Ibitis:exitio fiabit tetiosffe fupremo. Itaque ergo inipforum erat poteftate,abftinere ab 1 iniuria: quód autem ob illatam iniuriam perieruot, D$ fato confecutum eft. Licctetiam id quod aliás cventurum erat, prudentiz auxilio cffugere. quod hoc exemplo docet::
Of. Hic etian preter fatum peüfetNüfes— Quantum uis patiens:in mentem cefia Pallas Coxfilium preefens illi vifi promta dediffet. Irruit;atd;"anu faxum complexus utraque Multa gemens retinet, dum Funus tranfeat ingens,
Hicenim vice verfa cum effet periturus,à providen* tia feruatus eft.Ceterüm quemadmodum Dhilofophi de multis ac vatiisrebus diuinis loquendi anf15 ex Homero plerung; fumferunt,ita eriam de hu manis.Primüm hoc in difputatione de Anima€Xpe 15 De Anima. riemur.Omnium de hacopinionum nobilifsima eft ' Pythagora ac Platonis,qui eam immortalem afferunt:& quidem eiTlato etiam alas affiugit.Quis er go primus hocpronunciauit? Homerus, qui prater alia hoc quoque dixit: Yuxs ol iue bep afeatym difloe cl Bsfénen. vocabulo à//vc intelligit locü qui videri nó pofsit: fiuc
e
114d.5,55;.

e
; 7
z ;
E3
IO
1j
Po]
25
3
HOMERO LIBER: nt
fiue acrem quis accipiat,fiue locum füb terra. Tum in Hiade Patrocli animam fingens dormienti adftare Achilli,
Inde Menaotiadee mifevandi anima adflitit illi.) fermonem ei attribuit,in quo& hec funt,
Nam[imulacra procul me arcent, C" lumine uite
Tan ca[forun anime.— In Necya autem quid aliud tota agit, quàm vt poft mortem fupereffe animas oftendat& loqui, fimulat que fanguinem biberint? Sciebat enim, fanguinem effe alimentum fpiritus:ac fpiritum effe velipfam animam, velanim: vehiculum. Apertifsimé autem hoc quoq; pronunciauit,fe hominé nihil aliud exifümare,quàm animam. Ira enim fcribit:
BAbs A àOE duy) Oufoln Tepiziad
Celosty mutiajpop[07—
Dedita enim opera cüm fubftantiuum Jvy5 facmini no genere pofuiffet, mafculino genere adie&iuum apphicauit,vt oftenderet ipfam animam efle Tirefiá. Atque iterum pófl:;
3e d ut&owénex Bllu Hgomeslo
d EiduAcu, ausic d uer. klawevuei Ovist,
nàhic quoq; oftendit quód fimulacrá, quodà corporeavolarat, neq; quicquam fecum illius materiae traheret,imaginatus fit: purifsima auté animz pars quz difcefsiflet;ipfe faerit Hercules. Hinc philofophis id quoque videtur, corpus cffe quodammodo carcerem animz, Quod& ipfum primus oftendit Homerus. Corpus enim viuentium femper appellat d'euos:vt, 0? elisare, Xs quas,— Et ——9uotg el diera yuvetnl, EÉtiterum —— jzetuulo apsrlv,ed e vs dlkgteeg ai,
y ldautem, quodamifit animam, eZuz, neque aliud
quicquam appellat:vt in his, Zhu cis Vinad Vaoy dMudymwaty,— Et
Viad.4,«6.
Ody3,s I.
Ibid. 6co.
iad.u, i. 796. 251. i4

odyfr.u, 185. Odyfa, $4Iliad. s,89.
Nn PLVTARCH. DE
- LS-*^ Zane Anndlka nármi ki ueyapue OdlvoiGo,— Et EUM yap kg ueyétper Kígnug netvshámogdy qute,
Idem enim corpus viuo homine, velvti vinculum quoddam erat anima:& eo mortuo, quafi zzua, id eft monimentum relinquitur. His confequens cft aliud Pythagorz decretum,mortuorum nempe animas tranfire in formas alias corporum. Sed nehoc quidem ab opinione Homeri alienum eft.Qui enim induxit He&orerm cum equis colloquentem,& An tilochum, ipfámque Achillem:atque hunc quidem nonloquentem modó, fed& audientem verba equi:tum canem qui hominibus prius, iffque dome"fticis, Vliffem cognouerit:quid aliud quàm commu
nitatem rationis dgnationémq; humanz cum brutorum animis oftendit? Ii quoque quiSolis boues ederunt, ideóq; periére,monftrant,non boues modà, fed& alia quivis animalia, vt eandem viuendi naturam fortitajà diis magni fieri. Tum quód focij
Vlifsis mutantur in porcos,& alia id generis ani-,
mantia,eo enigmate innuitur, dementium liominü animas in befliarum corpora immigrare, cüm íncidant 1n Vniuerfi circularem revolutionem: quam Circen ipfe appellat,&(vt par erat) Solis filiam facit, habitantem in infula Aeza: cuiinfule à verbo ei&fay nomen dedit, qui homines propter mortem lamentantur. Atqui Vliffes,quia effet fapiens, iftam mutationem perpeffus non eft: contra eam à Mercu rio, id eft ratione,munitus. Acidem ille ad inferos defcendit, quafi indicans, à corpore animam pofie feparari,infpectórque fitanimarum cüm bonarum, tum malarum. Ipfam porró animam Stoici definiüt Ípiritum cognatum,& exhalationem fen(ibus przditam,quz ex humore corporis accendatur.In hoc Homerum fecuti funt,dicentem:
— Dun balitus bos reget artus. Etiterum,
10
5
19
j

HOMERO LIBER. n;
Ipfa infra terram tenuis ceu fumus abivit. Viad, 4, In hisanimam viuificantem humidz rei comparat:!92: cam veró quz iam extinguitur, fumo. Quin&ipío fpiritus vocabulo vtitur,de anima loquens:
Sic ait,atds animi magyam infpirauit ei uittte Hirad.o, Et alibi: 163.
Expirans apimam,—— ltem, liiad.d,
Hec ubi vefpirauit,e7 in precordiavur[un n4 1 ;9. Visenimiefücollea.——— ideft, poftquam fpi-" X
ritum difperfum collegir.Item, 175
"rum vefpirauit vurfum,Boreee fimul«f flans Iliad. Pane exbalantem uitam leuis aura refecit. 697.
5
Nam animo deficientis fpiritum externus flatus re focillans,quippe cognatus, in vitam revocat. Huc facit, quod,& externo fpirituiid nominis tribuit, vndeanimam Graci deducunt. : date ua ac beat. volens dicere, j/4d., 2o Contrà fpirans.Iam Plato atque Ariftotelesincor- 440,
poream effe animam fenferunt, fed qua femper cirCa corpus verfaretur, eoq; vehiculiloco vteretut: inde etiam à corpore digreffam, fpirituale quoddá quafi impreffum fimulacrum fgpe fecum trahere,fer
2; Mantem eam qua in corpore fuerat predita formá. Tra Homerum quoque nunquam in fua poéfi 1nve^ ni*s corpoream dicere animam: corporis enim vo» cabulum cadaueri vbique attribuit, vt& anté pau« cis oftendimus.Cum autern animz, etiam philofo- facultates
30 phorum iudicio, pars ratione przdita, in capite fit anime. collocata: altera ratione carens,cuius ea vis,qua ira fcimur, in corde fcdem habet:quiz appetit, in ventri propinquis partibus: videamus nümná iis prior Hoinerus hoc nouerit difcrimen.Finxit enim Achil
, lis rationem ire relu&tantem,eümq; eodem mométo deliberantem, vtrüm vlcifceretur eum;à qua fue ratlefus,an veró iram compifceret:
h

Viad.o,193.
Miad.z, 63.
Wad.i, 162.
Wid.641.
X4 PLVTARCH. DE Hé inter mentis iu[Jus,animiQ; furorem Voluebat dubius,— nimirum rectaratione & iraluctantibus inter fe: ab illa autem fuperatam fuiffe iram, Minerua fuperveniens indicat. Atque alibi etiam ratio nem oftendit, quz irafcenti parti przcipiat,atq; tàquáfubdito magiftratus imperet: PafJe anime bis grauiora, feras. Ac fzpe quidem irafcens pars rationi obtemperat: vt hic.fequitur enim, Sic animi motum fatus reprabendit:ez illi Paruit,exemplo ratioris,confilio cor. Sic& ea pars qua dolemus, rationis di&o audiens inducitur. Nunc quanquam triftes,que preceffere finamus: Cogamust animo iuftum parere dolorem. Aliquando iram rationi prevalentem oftendit:non obícuré oftendens,fe id non laudare, fed vituperare.vt cüm Neftor Agamemnoni exprobrat iniuria, ua Achillem affecerat: Non equidem arbitrio noftro: nam plurima contrà Dicebam, cordis motus tu uerd fecutus Irdontitiscbarum fuperis iniuftus Achillem Lafifti— Similia horum funt. Achillis ad Aiacem verba: Red? cuntta quidem mibi tu dixiffe uideris, Sed mbi cor penitus turze[cit triflbus iris, Ciim decore atque omni me orbatum laude recordor. Sic&à metu nonnunquam ratio vincitur, vt cüm
. He&or cogitaffet pugna Achillem fübfiftere,
Preflat quamprinim fauis concurrere telis.
Et fuperíim quee fit ferro tentare uoluntas. mox appropinquante Achille,retrocedit:
Hunc fimul afbexits timored; inborruit Hetlor,
Wec iam flare loco ualuit, fed territus intra
Portam abiit.—
30

HOMERO LIBER. nm Id quoque manifeftum eft, affe&tus ab eo iu corde collocari.Iram: vt, 4 —- Intus latrabat ei cor. Dolotem:vt, Quo tandeu ufque tuum cor edes mi nate dolendo: Metum:vt,
Cor tibi quippe fuga linquit prevcordi, e? extre Procurritynibi membra metus qua]Jats; tíemove.— Eodem modo etiain audacia, fiue animi confiden
tiam in corde reponit:
;).— Perpetuid iubetcor prelia Martis obire.
Ex predictis vifum eft, Steicis principátuin animi
in corde effe,concupifcentiam circa ventrem habitare.Id Homerus multis indicat:atque hoc etiam, Ad pugnam fed me uenter damnofus adegit,— Et,
WU— Nonoccultari uentris dantnoJa cupido
2
t^»
o7
Suftinct.—— Cauías quoque& natutam afe Guum,qui irafcenti animz accidunt,monftraurt: Iram ab iniuría excitari, effe fanguinis efferuefcenE tiam,& eius qui huic ineft fpiritus, oftendens ait: Ludoluit, feeuo. praecordia concitat; eftu Iantumucre;oculis arfit4; furentibus igris, Pro zftu habet ios, quo fpiritum notat vocabulo, qui infit,& iratis inceudatur.Idem rurfus fpiritus 1n 5 metu perculíis, confündizur atque refrigeratur:& ob id horrores& tremores, ac pallores in corporibus eveniunt.Hzc enim omnia rcfrigeratio elficit: pallorem,quód calore in medio concurrente rubor fuperficiem relinquit: tremorem,quód intus colle? Cus agitatüsque fpiritus, corpus pulfat: horrorem, quód humore denfato pili prefsieriguntur. Hac omnia Homerus diferte indicat,ita: Pa llentesá; metu.——&, Pallidus inuafit metus bos.——&, — mibi membra metus.qua[[4t4; tremore.— Ytem: Sic fatur:fed mens longacuo protinus inserti hi
Ped
Affectus, Odyf.v, HHtio, Mad, 126, 1líad.s,91.
Iliad. 3,12
Odyf.$$4.
287;
Viad.4103
Ilrad.o, Sepe.
Viad,£,93. IHiad., 347

A16'"PLVTARCH. DE
Eft confufa metu refi pev membra pilit "Tunc fleterunt.— Eadem de caufa,pro éxtimuit, fyues ponit,quod eft,diriguit:& metum agvévza vo cat ,1d eft gelidum:& cüm audaciam, tum bonam fpem,&xzwuexv appellat,quafi calorem diceret.Atq; 5 hoc modo ille prauos affectus diuifit.Cüm veró Ariftoteles indignationem(1d enim Nemefin intelligivolumus)& miferationem bonos affe&us cenfeat:(nara Nemefis eft,cüm boni egré ferunt rebus fecundis indignos vti: miferatio, cüm zgré ferunt io bonis malé effe) etiam hec Homerus bonis convenire cenfet, cüm ipfiadeo Ioui tribuat. Nam inter alia fic quoque fcribit: Niadag68—— Maiori tamen Aiaci concurrere cadit, Succen[ebat ei quoniam Saturnius ipfe, Obuius aducro fi fe ferret meliori. Atque idem Iupiter alibi eundem Hectorem mifera tur,cüm circa maenia fugaretur. De virtute porró & vitio animi quid fenferit, pafsim fignificat. Cüm enim animi pars aliqua intelligentia fit& ratione pradita:altera bruta,& affectibus obnoxia:ideóque medium inter Deum& beftiam homo locü teneat: Poetafummam virtutem, diuinam cenfet:& extremum vitium,belluinum: quod ipfum poftea Ariftoteles indicauit. Atque hecin comparationibus declarat. Semper enim bonos£ueZds jid eft, deorum fimiles appellat: Wiad.5167.—— Confiliod pares diufim geritori. lliad.», 193 De vitiofis, timidos fugacibus ceruis adíimilat,& paftore carentibus ouibus,& leporibus agitatis.De lis autem qui temcré& inconfideraté ira efferuntur,fcribit: 1liad.n, Non furor eft tantus pantberee,fiue leonis, 474- Siue inxmanis apri, quo uix uebementius ulla." Miad.g,ao.— Perfurit,autvabie dejat beflia tanta. Pantboide claris eft quanta ferocia ín. armis,
n
Virtusc? vi inm.
2$
Dolore

M A—
$
1o
Hu
ao
15
HOMERO LIBER. Hy Dolore grauiori affe&orum eiulatus vocibus lufciniz contulit,quz Aniffos queritur fatus:quos durus arator 0f, Obferuans, nido implumes detraxit.—
Virtutem porró Stoici in vacuitate affe&uum po-"T nunt,ea fecutiquz Homerus dicendo omnem affe&um fuftulit.vt de dolore ait, liad Quo magis eft equum tumulis mandare peremtos, e m Toonanid animo fletum donare diurman?/—&y a, Quid tenere ploras inftar Pafrocle puclle? initio. Deiraautem, O utinam ex bominum ey dium contentio coetu, Iliade, Ira; tollar.— De metu: 108. "Vt metuam nobis, fruftra ne perge monere.—& Viad.c, a5 Eminus ac fi quis noftrbn,uel cominus idus Moule Ocambat, pereat[anà.— 25 M Lih
Ita etiam ad fingulare certamen provocati, abíque metu/parét,pluresq; vnius loco prodeüt.Et qui vul nus acceperat;nihilominus forti eft animo, atq; ait; Mind
"s: des t!4d.2,388
"T'e ftrinxiffe pedis calcem mibi udnerc iattas.
Et fortis quiíq; confertur leoni, apro, torrenti, aut In iliad procelle. Contrà Peripatetici vacuitatem affe&tuü 17 40e humana conditione fuperiorem iudicantes, mode- QURE rationem eorum ftatuunt, exceffüque eorum fübla^ v to virtutem mediocritate defcribung.Ita Homerus etiam przftantifsimum quenque neque abiecto animo,neque tamen omni timore vacuum atq; dolore,fed hoc preftátem deterioribus inducit,quàód
3o non omnino ab affectibus regatur. Hzc enim eius funt:: Semper degeneris mutatur enim color,atque Miad.v,it. Stare loco baud patitur mens irrequieta pauentem, Vfque metu mortis quatiens pra'cordia ez ipfos
35 Collidens trepido dentes ftridore fonantes.
Seitper at eft forti color idem,nec grauis illum Pertentat nintium metus,— h iij

Wra. y, 25.
Yíad s,358, lliad e, 34. Hiad.a, $45. VWrad.e, 159 412
6 dyff's, 21r.
Odyf.z,1n
Defeliaf4te.
n8 PLVTARCH. DE
Quibus perfpicué nimium metum generofo animno adimens, moderatumaliquem eidem relinquit.
Quod idem de fimilibus affectionibus, dolore nimi
rü,& irayintelligendum eft. Tale eft& hoc, Troibus Aiíacem membra intrémuere uidendo: Ipfe etiam pulfum perfenfit pedoris Hetlor.
nam cüm alij etiam afpe&tu tremerent,is qui in peri
culo effet conftitutus,fortis quia erat, tantüm animi motu afficiebatur.Sic aliterDolonem vel Lycao
nem fagere facit, aliter Aiacem& Menelaum:retro
cedentes hos,& pedetentim fe rccipientes, velvtileonesà ftabulo profligatos. Eodem modo dolentium& letaptium diferimina conftituit. Verbi gratia: Vliffes, narrans quomodo Cyclopibus impo fuiffet:ait,:
— Eftnibi tine n pcüove vifus obortusAt proci cüm proftratum uiderunt Irum,
Sublatis maribus vifu tum difoilucrant.
Difcrimen autem vtrifque in inferioribus apparet.
Et Vliffes quidem vxorem fuam caram fibi videns à
ipfjus caufa flere,perfert.nam ei Intra palpebras uel uti fi cornea baberet, Ferrea fiue immo tamanebant lumina,——
At procis amore cius correptis,cüm eam cernerét, Genua labant,uis alta animum permutat amoris, Concubitumi; cius uoto fibi quilibet optat.
Talia Homerus habet de animi facultatibus atque
perturbationibus. Cüm veró de bonis& felicitate multa fint à philofopbis dicta, id apud omnes conftat, maximum bonorum effe virtutem animi.
Sed Stoici virtutein fufficere putant ad beatitatem:
occafione ex Homericis petita, qui fapientifsimum
ac prudétifsimum virum Vliffem fingit, ploriz caufalabores fummos perferre, ac voluptates conteinnere.Prius ita:
Quee fuit facinus, eui fortiter illi fubiuit?
vVelc

HOMERO LIBER. uo
Verbtribus proprium corpus turpauit acerbis, odyf. 4. Truoluensa; bumeros pannis, feruiq mifelli 24$.
Affumpta boftilci forma penetrauit in bem. Pofterius boc modo:
Maxime autem virtutis gloriam commendat, cüm Achillem quidem facit non fortem modà,fed& for mofifsimum,& pedibus velociísimum,& natalibus fummis ortum,illuftríque patria,& fummi deorum auxilio adiutum: Vliffem autem fapienté fané,& ani
V. moinfra&to przditum:fed neque ftatura,neque for
ma eadem,parentibus non admodum claris, patria ignobili, invifümq; Deoalteri: quorum tamen nihil obftitit, quin gloriam egregiam confequeretur, eo: quod animi virtute preditus erat.Peripatetici veró primas partes bonis animi deferunt, prudétiz fclicet,fortitudini,temperantiz,iuftitiz.fecundas, bonis corporis:vt funt bona valetudo,robur,pulcri tudo,celeritas.externa bona, tertiz funt iis clafsis: vt gloria,vt natalium nobilitas,vt diuitiz. Ac laudabile quidé effe fatuunt,& admiratione dignü,in doloribus,morbo,paupertate;aliífq; non fponte no ftra accitis calamitatibus vti animi virtutemalis reo fiftente:nó tamen expetendum hoc,neque beatum. Atin profperitate fapere,id revera effe felicis. Neque enim poffefsionem tantümvirtutis,fed vfum etiam efficaciámq; effe honeftam.Atque hac ipfa pa làm demonftrat Pocta nofter.Deos enim vocat ZoTas ETATS eft,datores bonorum,quz etiam homi 3 y h65 votis à diis pofcunt: nimirum,non vt nulli fibi víui fatura, aut neq; vtilia, neque invtilia,fed vt ad felicitaté condü&tura. Quz ergo fint bonae 214)
f Sané detinuit Írcum me diua Calypfo, Atque Acca domi teuuit me callida Circe, Odyf-» 1e Vtraque ne gaudere fuo conata marito: Scd nunquam noftram Juadendo impellere mentem
jo Eualucre.—
OdyfL535

126 PLVTARCH. DE, hominibus expetuntur,& ob quz beati habentur, pafsim declarat,.Simul omnia de Mercurio, vado, Qualis corpore tu puleer formats fiupenda, ge. Atque animo prudens,es natus patrebeato.— Tribuit ei pulcritudinem corporis, prudentiam& y nobilitatem, Aliquando fingula: Iliad. fase. s Huic formam fuperi dederant ey amabile robur, & rurfus dealio quodam: Yiad. d Diuitias dium genitor fuperaddidit amplas, f c.^.— Nam diuitie quoq; donum funt Dei. Tid f, Diftribuit generi bumano quas Yuppiter ipfe. 153. Aliquando& honorem bonum effe cenfet; Mjd£,s4:.— Acmibi Palladis c Phaebi tribuantur bonores, Aliquando prolem: Odyfr.y, Quan prodeft natum cxtintto fupere[fe parenti. 395. Et fruitionem domefticarum fuarum rerum: Od, Wu paterislibate Deo porroq; ualete, 4e: Med domum incolumem patria dimittite ueflva, Onnía enim confetta, mea que mente uolebam, Afbicio:comites, c7[plendida munera cerno, Que nili faufla precor diorum€ leta uoluntas Effe uelit. focios cava ut cum coniuge faluos Tnucniam, patriam reduci cibi corpore tangam, Vos híc in dulci patria prabete manentes Gaudia coniugibusq: e natis plurima uefiris, Profpera cunda dy) mittant: fit publica ucflro Leticia; er fca malorum tempora regno. In comparatione autem bonorum oftendit virtuté preftantius effe bonum,quàm diuitias: 30 Qui tune bellum auratus adibat more pucllee, Stdtus:non quro potuit depellere peflem.— Item: Quán nonletus opes ego diues po[sideam iflas. Item prudentiam pulcritudine effe potiorem: VYyuenias forme cui non fit tanta uenuflas: Prudenti eloquio fed quem Deus exornarit.
Tine Boo35
Mani

3
1o
L
HOMERO LIBER. 32Y
Manifeftum ergo eft,etiam corporis dotes eum,& quz funt externz iftius felicitatis, in bonis numerare. Quódautem fine his ad vitam beatam virtus non fufficiat, ita oftendit: Duos viros perfecta virtute przditos inducit, Neftoré& Vliffem,aliis preflantiores,& inter fe prudentia, fortitudine atque facundia pares:ceterüm diuerfa vfos fortuna.Nam Neftori quidem,
Cin cbare primdm matris prodiret ab aluo,
Et cum querendee faceret connubia proli,
Faufla dedere dij, co" uitam tribuere beatam,
Ipfe domi longum feli pertexuit euum,
Confiliot bonos natos, C7 fortibus armis
5 palauit,—— Contrà Vliffem quantávis con
fültum,& aftutum,& cordatum, fpe interiminfelicem nominat. quippe cüm Neftor reditum in patriam fuam citó& tutó cófecerit; Vliffes diu admodum vagatus, labores& pericula innumera fubiezo tit. Adeó optabile& beatum eft, virtuti fortunam
non repugnare;fed adminiculari. Virtutis porro; ni fi agat;poffefsionem nihil prodeffe, ex verbis apparct,quibus Patroclus Achillem obiurgat:
O uirtute quident,at nullius preedite frugis,
2$ Ni turpe exitium mifevis defendis Acbiuis,
Quis uirtute tua fretus letabitur olim: eivaperloyd eft infelici virtute przditum eum appel lans, qui eam invtilem nihil agendo redderet. Atq; o hocipfum fuum ocium Achilles deplorans,ait:
i Nauibus afrideo teiluris inutile pondus, Inter magnanirtos uirtute cgo primus Acbiuos. Indignatur fe virtutefua nó vtinam iratus Grecis, Non ad conciliuit;non ille ad praclia adibat: 3; Scá; domi vefidens miferé cruciabat,e7 aeri
Pugnandi defiderio proprium cor edebat. erat vero à Phoenice edoctus,
hv
0d3y.7.
208.
Viad.z,y.
Ilíad.c, 104.
Viad,e, 489.

hz PLVTARCH. DE Uiad.,, Vt fermone fomid,rebüfue ualerct agendis. 442. Itaq; etiam mortuus moleíté fert iftud ocium: Odyf.a, Mallem equidem in tevris fevui tolerare labores 437. Paupere fub domino, quàm manibus imperitare, & paulo poft caufam explicat: Nan non talis ei nune fum defenfov;ad altam Qualis eram"Troiam, fupera cdm ue[cerer aura. Porró quodStoici dicunt, bonos viros diis caros effe, ab Homero acceperunt. De Amphiarao enim dicit: id
" Iuppiter bunc magno, Pbebhfaue amplexus anove, on. Et de Vliffe: p
Odff..52, Gauifa eft fapiente uirosiufto; Minerua.
: Eorundem decretum cft, difci poffe virtutem,ptincipiámg; eius effe bonam indolem,(quod& Home 5, rus docet:
od;p4. Nar tli genitore fatus vef? omnia dicis.) 206. perfici autem inftitutione.Virtutis enim fciétia, eft re& viuerezid eft, fcire que agenda fint ree victu
.ris.Hec quoque apud Homerum funt: 29 Had. Infantem, nondum belliue foriue peritum,| Et alibi: 4490. Nec mi animus tamen boc[uafit:nam uiuere red lliad. f, Dous cram,— 444- Et Phoenix de Achille ait: Hiad.i, Tdcirco baec opera uoluit te difcere noftra, 442: Vt fermone fozul ualeas,e vebus agendis. Quia enim vita in actione& fermone confiftit,propterea horum fe do&orem adolefcenti datum ait. Ex quibus liquet, quod omnem virtutem difcendo 30 percipi fenferit. Ad hunc ergo modum primus omniü Homerus de natura& moribus philofophaAritbintti- tus eft. Eiufdem confiderationis funt, Arithmetica 2 etiam,quz eft numerorum fcientia,& Mufica, quas plurimi fecit Pythagoras.Videamus an de his quo- 3j quealiquid Homerus dixerit. Ac dixit fané plurima:fed paucaadduxiffe(atis erit. Pythagoras,cüm maxiaij

HOMERO LIBER: 13
maximám vim numeris tribueret,omniáq; iis accepta ferret,tam converfiones fiderum,quàm ortus animalium: duo fuprema principia cóftituit eorum: finitum alterü, quod eft vnitas, alterum infinitum; « quieft binarius:alterum bonorum; alterum malorü principiü. Vnitatis enim natura fi aeri infit, bonam temperiem: fi animo, virtutem: fi corpori, fanitaté: fi ciuitatibus& familiis,pacem& concordiam pre ftat. Omne enim bonum concordie cognatum eft: 10 contrà, binarij natura acri tempeftatem, animo vi^ tium, corpori morbos, ciuitatibus& familiis feditiones ac odiainfert: Omne enim malum ex difsidie oritur. Itaque& de reliquis ordine numeris, parem, imperfectum& indigentem: contrà impaij rem,plenum ac perfectum appellauit: quód fcilicet hiccum pari mixtus, femper fuam retinet naturam, abvndante femper impare:idémque impar fecum ipíe compofitus parem generat. Foccundus enim eft,& habet principij vim, neque diuifionem admit 20 tit,femperin eo vnitate fuperantc.at par,neque imparem producit fecum compofitus, neque diuifionis eft expers. Proinde ctiam Homerus vnitátis na^ turam in bono,& binarij 1n malo pofuit non rarà. Apparet hoc& ex his, quàd bonus ei iap,ac talis 25 affectio wxén aliquoties dicitur: ac contrarium el, Huc& id facit, —- Doninos plures non expedi effe: Eflo unus dominus.—— Et: Non in confilio,non nos diffenfio in ipfa "Vurbauit pugna:[emper fuit una uoluntas. Semper autem impari numero, vt proftantiori, vtitur. Nam totum quoque mundum in quinque partes diuidens:tres,quz in medio funt, diftribuit: " Nan tribus eft mundus diuifus partibus omnis, Quuifque fuum fortitus bonorem.— Itaque etiam Ariftoteles quinq; cleméta effe fenfit: p: quafi
30
YMiad.8, 212.
OdyJ.». 126.
Viad.o, 138

124. PLVTARCH. DE
quafiimpari& perfecto numero in omnibus plurimam vim obtinéte.Quin& diis fuperis imparia deOdyfy, dicat-Nam& Neftor Neptuno nouies nouem bo1nitio. bus litat,& Vliffem iubet Tiréfias immolare fuoveOdyfA, taurilia.Et Achilles parentat Patroclo paribus om130. nibus: quatuor equos, duodecim Troianos adoleViad.4, fcentes,& de nouem(quos habebat) canibus duos 175€". rogo iniicit, vt fibi feptem feruaret. Sepeautem aliás ternario,quinario& feptenario vtitur numero: precipue autem nouenario:vt, Ie Iliad.s.160 Surrexére nouem ad pugnam,fie Neftorc fato. Item: Odyf.», finnos quippe nouem nati iam petore lato 316. Ter tres&quabant aubitos,proceráq; in ulnas Corporátollebant totidem.——&, t Viad.2,53."Tela nouem Phocbi uolitabant dira dicbus, Et; P Iliad. f 174"Ter tribus bofpitium cu prebuit ille dicbus, Madaitque boues totidem,—
Cur autem nouenarius numerus eft perfectifsimus? quia quadratus eft, primüm imparem numerum ra- 20
dicem habens:éftque impariter impar, in tres diuifibilis terniones, quorum quilibet in tres vnitates diuiditur.Neque vim modó numerorum, fed& lo. gifticam methodü docuit. Nam in Boeotia fcripfit,
Quinquaginta ibaninaues ey queque ferebat id Centum C7" uigintiiuuenes,——& rurfum, Quinquaginta fuere uiri.— À Vnde fupputarelicet,cüm naues vniuerfz fuerint feré mille ducétz, quarum fingulz haberent centum veGores, totum ,5 numerum hominum fuiffe centum viginti millium. Iterum de Troibus dicens: Eine Vliad, Mille rogi in campo flagrabant:cuilibet borum Quinquagintaviriadflabant:—— colligendum nobis przbet,fuiffe Troum numerum quinquagin- 3$ Maa 0 milba,prater focierum copias. Muficam porro, qux animo maximé convenit,quatenus eft concinnitas

HOMERO LIBER: ns
nitas ex diuerfis temperata principiis, ac cantilena & numeris cüm relaxatum animum intendit, tum nimis intentum remittit: Pythagorici magni fecerunt;atq; his prior Homerus. Laudes eius Sirenum $ verbis celebrat;ita ea claudens: Pà£l uariis auido[atiatus pedore Mufis Odyfu, Door ad patrias lapfus peruenerit ovas, 188. Alibiin conviuiis citharam adhibet:vt, Et lyra, quam fociam dapibus fuperi iunxerunt. odyfre, 10 Et apud Alcinoum citharcedus: 270. — Inceepit amabile carmen.— Et in nuptiis: odyrt, Fifuda cum cithara uocem dabat.— i e s. Et in faciendo opere, cüm in vindemia a. j — puer cithara perfuaue fonante lbid.565. Tucundum cecinit:argutam cbordáq; uocem "'Tadia dedit.—— Ftinbello tibiarum ac&ftularum fonitumaudirifa. cit.Nec nonlu&ui adhibet Muficam, cantorem la: Viad.s,s. mentationi fua voce preire inducens:vt qui carmi- lliad.o, nis lenitate, animi afperitatem demulceat. Non ef Pad auteni ignotum, duplex effe genus canendi: vnum one vocis, inftrumentorum alterum ,que velinflantur,—' veltenduntur: tum fonorum alium effe grauem, a,« lium acutum. Horum quoque difcrimina Homero nota fuerunt. Nam pueris, mulieribus& fenibus acutam vocem attribuit, ob tenuitatem fpiritus: vi» ris autem grauem,cuüm alibi,tum hic: Afüitit dta graui fufpiria uoce trabenti, Iliad.e, 71. 36 Atque amplexa caput nati Nereis acuto Lementatafono efl.——— Et alibi: Mlle graues ducens gemitus, fie fatur Acheris. Yad-416. Senes autem cicadis fimiles,animalibus acuta voce lliad, 51. prz ditis,facit.Inftrumentorü porró fidesque funt 3$ tenues,& identidem mouentur, facilé acrem fecát, eóqueacutum edunt fonum: craffze contrà, ob tar- q//54 5, dum motum, grauem. Earatione flagellü Homerus acuté
1j
20
xe

116 OLVTARCH. DE acute fonans(id efto enim 1/794 ussf) dixit, quod cüm fit tenue,fonitum exhibeat acutü.[1c de HoSilentium. meri Mufica. Ac quoniam factaà nobis eft Pythago r$ mentió,cui maximé probatum fuit filentium,& eorum quz dicere nihil attineret raciturnitas:con-$ fideremus, an eiufdem Homerus quoque fuerit fen tentiz.Equidem de cbrio dicit: 0dy.g, Quod fuit melius tacuiffe improuidus cffert. 46;- At Therfitem obiurgans Vliffes,inquit. Iliad.f, Suaviter ut dicas tamen beus ipnare loquendi 244- Quis modus,aut que[it ratio, T berfita,taceto. Et AiaxIdomeneum reprehendens,ait: Iliad.d, Mos garrire tibi multa eft:ned; fundere uerba 473. Te tamcn,atque adeo femper decet effe loquacem. Copiis quoq; ad preelium euntibus: Initio Ibant cum clangore auivm irftar uocifcrantes Itad.y, Dardaide,—— Sgmox: Spirantes robur taciti fed Vaones ibant, Vociferatio enim barbarorum eft,filentium Greco 20 rum. Itaque vt quifque prudentifsimus ab eo,ita& linguz continentifsimus effe idem dicitur. Et Vliffem facit ita filio przcipientem: Odjfz, Si meus es ucri,noftro fi fanguine cretus, 3co. Sentiat buc vediffe domum caue ne quis Vliffem, Non boc Laertes intelligat aut Eumceus, Nor uc feruorum quifquam; uel Penelopea Odyffz, Ipfa fciat.——& alibi eidem: 42- Parce loqui, fcd mente tenc,neque quaere cura, Hz funt nobilium philofophorum fentétiz,ab Homericis principiis profectx, See philo Quód fi mentio eft facienda eorum quoque qui fophorum. fibifectas peculiares inftituerunt, inveniemus fand & eos ab Homero occafionem accepiffe. Democritum quidem, cüm vifa feu fimulacra fua comminifceretur:
rite

HOMERO LIBER. n7 : Artitenens ueró fomdaerum fecit Apollo. Iliad.e, ]€uofdam deceptos,cüm quz non ita fentiens, fed 449: 4 occafioni inferuiens aliquis dixerat,arriperent. Nà T cüm Vliffes apud Alcinoum detentus,luxurix& vo! $ laptatibus deditum, gratiam eius hzc diceret, (0 Namnibil in uita iucundius avbitror cffe, odyfi. | Qum cbn leticia populus perfunditur omnis, inito, ,.5 3 Conuiued domi,dieno ordine qu[que locati EC Percipiunt fuaues cantus: menfie; gracie a : Muneribus Cererif4;, C7" gratis carnibus adftant:« odffe, y Vinádq; depromens largo cratere minifter 22$." j Infundit pateris:fummé bec mibi uita probatur. ocf e E Li. [| his feductus Epicurus, voluptatem fummum effe Off F] bonum ftatuit, Et quoniam ipfe Vliffes quandoque 557. vefteami&us fuit villofa& delicata,aliquando pan. 0dyff.e, nis& centonibus peram geftans:ac modó cum Ca-. principio.
3 DL: lypfone dormiit, modó abIro& Melanthio eft per O5ff.e, 5 contumeliam habitus: hanc vitz imaginem arripiés 23 | 29 Arifüppus,cüm paupertatem& labores fortiter tulittum voluptatibus affatim vfus eft. Homeri fa- Apophtheg
] pientiz hoc quoque eft documentum, quód prz- mara. j clara& multa fapientum di&teria prior ipfe extulit.
4 Quale illud,Deum fequere. ille ita,
E Qui füperis paret,rata uotais runcupat illis. Víad. a, FI Et, Ne quid nimis,hoc modo: 217.
Ypfe modum fi quifauam excedit amicus amando, Od.» 69 Aut odio nimis indulget, fuccenfeo:praftat 3 Cunüamodo fieri,——&, Sponde,przftó noxa eft:fic ille, Pro prauis[pondere equidem eft ves plena perci.— 045.4,$ E Et Pythagoras, quod quidam quzrenti Qvid eft a| mieus,refpondir, Alter ipfe,fic: 1 85000— Non feas atque meum caput. Iliad, s, ts. Eiufdem cum apophthegmatis forma eft& Gno- Cem. me;fiue fententiasqua eft yniuerfalis paucis verbis com

PLVTARCH. DE comprzhenfa de rebus ad vitam humanam pertinentibus enunciatio. Qua cüm vfi fint omnes poctz, philofophi, aliique librorum conditores, operamque dederint,vt fententiosé quedam dicerent: princeps Homerus multas atque preclaras fententias pretulit;per totam fparfas poéfin: eáfq; partim exponentes quale fit id de quo agitur: quo feníu hzc dixit,
Mliad.a,79. Quippe potens ubi vex fuccen[eatinferiori,|&c. partim aliquid precipientes, Vad.f,24. Non decet bunc nodi fomnos equare,regendus Cuíus confilio eft populus.— Cum autem multas Homerus fententias,ac de officiis preceptiones przclaras extulerit, multi pofteriorum eas tranftulerunt:cuius rei aliquot apponere exempla, intempeftiuum non eft. Homerus ergo ita: Que nos uana ouem flolidos wecordia contra Vicitat anne adeo uerbis ucl uiribus illum Propofito agereffos fpes cft deducere po[e? Mlle fedens folio folus,nos,ceptáque temnit Woftra,nec illorum curam dignatur habere: Vt qui robore fe multum preftare potenti Calitibus ferat, e fceptro vebáfque potiri. Ergo que ueftrm cuiuis incommoda mittet, Ferte dij;ueflram taciti agno[cite fortem, Hinc illud Pythagora: gy, car. Lon cim fatali mortalibus inflgantuy Fortuna, C7 dium uexent mala. plurima nutu: Que tibi contigerint,animo eequo ferre labora. Tum Euripidea hec: Rebus etenim aduerfis fruftra fuecenfeas: Nibil bee tua mouentur ira:fed fua Quiemque forte,ceu decet,utitur,fapit. Rurfum Homerus ait:

HOMERO LIBER. 1:9
Q uà nateimmenfam produces ufa; dolovem, Wiad.«, Ipfe tamm coredens?—| 126,
Pythagoras veró:
Parcetue uitae ned; eam perdas cor edendo, | 3 IterumHomerus cüm dixiffet:
| Hynane talis sm ftat fententia menti, Odyfr.z, 5. H Qualem quottidie lucem ipfe Diefoiter affert. E Archilochus cüm alia imitatus; tum hoc quoque tranfcripfit: jd
Mortalium mens, Glauie Leptina Create,talem prabet identidem Scfe,"Tonantis fumma qualem Quottidie exbibuituoluntas,
; Item cüm alibi Homerus dixerit,:
Wanq; alicui dono diuorum bellica uirtus Miad.v, Obtigit:aft alium prudenti pettore fuit. 739. Pollere, ac mentis praeclaris dotibus uti, luppiter:ata; buius prodeft fapientia mts, Adfert integris fed e urbibus illa falutem. Confcius ipfe fibi proprice uirtutis bonorem Vindicat; Cg uan videt conuicia turbee.
Huius loci imitatione Euripides ita fcripfit:
T Nat ciuitas prudentis confilio uiri
Bene temperature domus-inq; bellica Vel plurimum conduit boc ve fcilicet Multas manus confilium uineit unicum Bonunt:danno cft in[citia multitudinis. j 3? Tam quibus verbis focium Idomeneus adhortatur,
zo
Si mortis uitam exfortem,dureq fenette, r liad.u, | Fata darent bellum fabtevfugientibus iftud e E T'ecunt,cbare mibi fpeíqs bae nos certa mancret: EB os Won cquidem aut acies primos ipfe inter obirem,
fut tibi famofi mandarem proclia Martis. Nun ein areunftent vos mille periula mortis,
|

5o PLVTARCH. DE
Extra etiam pugnas, ineuitabile fatum Onnigena rapiat mortales cede cateruss: Vins auGuri famam nobis, aliífue. Ea Aefchylus ita exprefsit, Neq; mita uir qui pedore uducra percipit$ Moritur:nifi uite concurrat terminus. Neq; ad focum quis defidens domi fuum, Fatale uitat eo magis infortunium. Decoren4, Demofthenes autem ita foluta oratione: Omhibus 45 hominibus vite terminus eft mors:etiamfi quis eam in domuncula conclufam afferuaret. Itaq; praclari viri eft, omnia honefta quovis tempore apgredi: ac quod Deus iniunxerit,ferre forti animo.
Rurfum Homerus: 5 lMiad.», Nam preclara decim non funt dona abicienda. 630. Sophocles ita hoc tranftulit:
Eft munus boc Dei. proinde que dij , Dederint,nibil fugiendum eorum fentias,
Dixerat Homerus, FE Mlíus à lingua uox ipfo melle fluebat Miad.a, Duwcior.— Hinc Theocritus, 248. Dulce cius near quia Mufa effuderat ove, 4 Aratus quoque Homerica tranícripfit:vt, Artlos,Octani ef expers que folalauari,—&, 5 o5f 5171 Nam uitam morti cripiunt, Pro his Aratus: Mace Vrjas Oceani metuentes eequore tingi.&,
«28. Et parum gelido lignum defendit ab Orco.
Bheterica. At dehis quidem atis. Ciuilisoratio eft in Rhetorica:cuius peritia primüm fuiffe przditum Home rum apparet. Si enim eft Rhetorica, ad perfuadendum appofite dicendi facultas:quífnam hac Homerum füperaueritquippe qui& grandiloquentia reliquos omnes excellat,& in fententiis non mino- 3f
Difofitir- rem ea vim oftédat. Primum inarte locum obtinet difpofitio.Hanc ille per totam poéfin oftentat:»
xim

] |
IO
zo
39
35
HOMERO LIBER: gi
siméautem initio operum. Non enim long? repetiit lliadis principtum;fed ab eo tempore,quo vehe mentiores actiones ac frequétiores extiterüt. Quee veró languidiora erant,ac anté peíta, ea alibi compendio recenfuit. Idem in Vliffea fecit, à poftremis errorum Vlifsis temporibus fumto initio, cüm tem peftiuum effet etiam Telemachü iam introduci, ac procorum libidinem declarari.Oue veró his priora Vlifsi erranti eveniffent,ipfum ea narrantem introducit: vt ab eo qui ipfe perpeffus ifla erar enumerata,plus fidei,& ad mouendos animos virium haberent.Porró cim Oratores principium in quavis adhibeát oratione, vt auditorem vel benevolum fibi, velattentum reddant:3pfe Poeta vfus eft exordiis, qux ad moueadum, àdque auditionem alliciédum maximé conducant. Nimirum in Iliade primo loco profitttur fe explicaturum, quz mala Graecis propter Achillis cótumeliosé ab Agamemnone tractati iram evenerint:&iu Vhflea, quantos labores, ac quz in péricula Vliffes inciderit, qux tamen omnia fapientiz& tolerantiz ope fuperauerit, In vtroque poemate Mufam invocat,vt dicis diuinitatis atque probabilitatis eo plus conciliaret. Cüm veró multas introducat períonas, quz ad fios aut amicos, aut hoftes, aut populum verba faciant: fingulis decorum fermonem attribuit. Ita initió ftatim Chryfes in fua ad Gri:cos oratione principio vtitur com modifsimo, Comprecatur enim primo locoiis, vt victis hoftibus domum redeant, benevolentiz eorum fibi parande gratia:atque itatandem(filiam pe tit. Achilles autem minis Agamemnonis iritatus,is quz de feipfo diceret,fermonem pro ommbus Gre cis admifcet, vt eos fibiauditores benevolentiores redderet. Vniuerfos ait ad bellum id profectos effe non priuatarum caufa inimiciciarü, fed in gratiam Ágamemnonis,& fratris eius.Se,cüm praeclare meritus effet,non ab his, fcd à cómunitate Grecorum iij
Exordium.
Iad,x, 149. Ct.

»L PLVTARCH. DE munus cepiffe. His contradicenti Agamemnoni, íddéizz pfiquoq;non decft quo populum demulceat. Cüm enim Achilles dixiffet, fein patriam abiturum proptériniuriam acceptam: non ait illi Agamemnon, Abi:fed,Fuge:id quod fimpliciter fuerat di&um;i-& gnominiose pervertens. Et, Non, ait, te vt maneas 'oro:adfunt enim& alij qui me honore dignabütur. quod ipfum erat auditoribus gratum. Pofthosinducitur orator Neftor,quem fuauiloquum& iucun dum fermocinatorem appellat, 15:d,242. Cuius eg" alingua flucret uox dulcior ipfo Melle,— qua maior laus oratori tribui nequit. Quid autem ille dicendo conficit?Exordiü nempe adhibet, quo efficere conatur, vt peenitendum fibi rixarum putent principes: fignificans eis, 1g quód rixando ipfi leticiam hoftibus effent prebitu ri, Tum pergit vtrung; di&is caftigare, fibiq; vt feniori Vt obtemperent adhortari: ac dum alterum ca füigat, alteri fimul grata loquitur. Agamemnonem quidem hortatur,ne premium magnorum laborum 29 alteri eripiat: Achillem, ne cum rege ipfi prefedo contendat:ac vtrunque decenter laudans illum vt pluribus imperantem, hunc vt virtute priorem, ita Initio€os mitigare intendit.Quid*que fequitur narratio, Miad£. cüm infomnio Agamemnon, quod àToue miffum zs bonaipfum fpe impleuerat,excitatus, Grecos arma capere iubet:an non in ea re oratorio vfus eft artificio! quippe contrarium eius quod ipfe volebat, populo fuadet, vt de eorum voluntate periculum face ret:ueque moleftus effet,fi fui eos caufa pugnare co 5o geret.Itaq; ipfe quidem verbis populo blanditur.alius autem aliquis, qui perfuadendi facultate eflet preditus,manere iubet:fcilicet hoc re ipfa velle regem,& in fua oratione id ianuere affirmans. Vliffes eft, cui he partes dantur.Is libertate decenti vtitur, 3$ praftautifsimis comi oratione fuadens,& minores sninaciter cogens: tumultü multitudinis& motum incomIO

HOMERO LIBER. Us
incompofitum fedans, omnibus prudenti fermone períuadens:& qua leuiter exprobrans eis, quód nó ftarent promifsis:qua venia eos dignans,quód tanto tempore nulla re gefta, i15 que chárifsima haben i $ tur,carerent: tum cofolationem quoq; ex oraculis l adhibens,ad fiduciá erigit,& manere perfuadet.Similiter& Neftor orationem habet diuerfam quidé, fed eódem tamen tendentem: maioriq; libertate ad ll iam mollitos vtens,populo fuadet:caufamd; cótem Ns 10 tus regis.in paucos quofdi nullius precij homines conferens,pudorem incutit plebi. minatur quoque i inobedientibus ftatimq; cófulit regi, quomodo ordines militares fint coftituendi. Rurfum in bellicis ] actionibus, cüm Greci modó profperis vterentur . 35 rebus,modó adverfis,atq; in metum veniffent: Dio W/ad.2, medes, vt qui nuper przclaré gefta re libertatem di 165. cendi fibi paraffet, cüm anté nódum fua virtute declarata convicium à rege fibi factum filentio difsimulaffet,tunc eum increpat,vt qui timiditate addu 29&us fagam fuaderet.Ita enim loquitur: Contra te primdm, quia füdté dicis, Atrida, Iliad.i32 (Quam libertatem[ibi pofcit concio)dicamt: Scd caue tu ftomachere.— Quibus verbis cüm eum cafligare vult, tum iram 11 ag quoque amolitur. inde resà fe geltas citra importu nitatem ita commemorat:|
Nam mea fata fenes Graij novunt;uuene]4;.
Deiceps Grzcos exhortatur,laudás eos artificiose: Yofane,uf; adeon' imbelles dicere Acbiuos, vfque adeor? audes molles?— Atque ipfum Agamemnonem pudore afficit,conce dens ei vt abeat fi velit:fatis virium in reliquis fore. Quinetiá fi omnes fugiant,tamen fe cum focio man 3; furum& pugnaturum: Ipfe equidem,es" Stbenclus mecum, pugnabimus.— At Neítor cüm huius&in cófulendo&in agendo Ibid.ss. j i dij
30

134. PLVTARCH. DE virtuti teftimoniü tuliffet,quia in fine deliberatio nis diffentiebat,fe vt feniorem audiri par effe often: dit,orationéq; progreffus, demittéda ad Achillem Vadis. legatione confulit. Qua ipfa in legatione Homerus varium oratorib. tribuit artificid. Nam Vliffes, qui y primus orat, non hoc flatim dicit, Agamemnonem poenitentia raptz Brifeidis du&um, hanc reddere, & dona cüm iam mittere, cum alia poft daturü polliceri.neq; enim in rem crar futurum, turgente adhucanimo horum memoriam renouare.Itaque pri- JO mum miferationem Grecarum calamitatum conatur in animü Achillis inducere:deinde oftendit, fore vt pofthac vbi voluerit cladibus eorum fuccurre re,non pofsit.póft, Pelei przceptorum eum admonet,amolitus à fe quod moleftum erat:& patris Pe. t$ lei perfouz, vt que maius momérum afferre poffet, orationem tribuens.inde cám iam placatus aliquan tum videretur, donorum Agamemnonis meminit: rurfümg; orationem ad deprecationem pro Grecis convertit, quos Achilles, tametfi iufté iratus Aga- 20 memnonti,feruare tamen deberet, nulla ab uslefus iniuria, Nam& perorationem oportebat omnibus quz offendere auditorem poffent,vacare: quia maximé ea pars orationis animo inhzret. Et quidem extrema adhortatio facit aliquid ad excitandumin 2$ hoftes, à quibus eum contemni ait. Nunc, inquit, Hectorem interficere poteris,fire fubfiftatinam nul lum is Grecorü fibi parem ait. Ac Phoenix metuens ne deprecatio iuflo languidior effet, lacrymas ad15id.452— dit. Ac primüm affentitur infütuto in patriam ab- 50 cüdi,dicens fe nolle relinqui,eo nauigante:id quod erat Achilli gratum,caufámq; refert, quomodo fibi eum Peleus crediderit, educandum puerum etíamnum, docendümq;& dicere& agere. inferit etiam narrationi peccata per etatem à fcipfo,innuens có. 35 filij experrem effe iuuentutem.In progreffu orationis nihil omnino quod faceret ad exhortandü prztermittit,

HOMERO LIBER. us
termittit, artificiose omnia capita tradans: HoneE ftum effe reconciliari deprecanti,ac dona mittenti, & praterea legatos, viros praftantifsimos,& maximéapud omnes honoratos. Se quoque meritó img petrare quod petat, quippealumnum& preceptorem.Pnitentia correptum iri,fi przfentem dimife rit occafionem. exempli caufa narrationem de Meleagro inferens, quiipfe quoqueà fuis rogatus vt patris opitularetur,non ante affenfus fit, quàm ne10 cefsitas patrie iam calamitatibus circumventz eó:| adegit.At veró Aiax miferatione& precibus nequa Ibid.ég.| quam fibi vtendum ratus, Achillis nimis altos fpiritus ad humilitatem aliquam detrahere inftituit: par tim tempeftiué increpando,partim ingenue adhor15 tando, ne prorfus iritaret. Hzc enim oratio decebat hominem virtute preditum. Ceterüm Achilles fingulis refpondendo, ingenium fuum generofum juxtà atque fimplex demonftrat.Nam reliquis itafe opponens,vt preter magnitudinis animi indicia,e2otiam redargueret atque refelleret eorum di&a, 1uftas irz caufas afferens, Aiaci fefe excufat. Ac Vlifsi quidem dixerat fe poftridie naui difceffurum.Inflexus autem quodammodo Phoenicis deprecatione, deabitu deliberaturum ait. Tandem vi&us liberta25 te Aiacis, fatetur quicquid inflituerat facere: falicet non anté fc ad pugnam exiturum, quàm He&tor adtentoria eius& naues veniat, multis Grzcis necatis. Tum,inquit,cenfeo à me He&torem, quamvis fumma vchementia pugnantem, repreffum iri. Ad30 ditautem hoc vt reíponderet ei quod Vliffes deim petu He&oris reprimendo dixerat. Porróid quoq; Homerus in oratione Phoenicis oftendit, rhetoricam effe artem.Ita enim is ad Achillem:
"Fe puerum pater ignarum bellus eruenti Miit,ey orandi,quo virtus maxima claret.
Ibid. 448. " id.448
Iccirco tibi me prefecit;qui doceam te. ; i nij

Il/ad.»,
$hhiti9.
Wiad.y,
21n
Wiad.v,
247.
Odyff.ix,
Ag.
Né PLVTARCH. DE
Dicendovedé preftare,ez rebus apendis.
Quibus verbis hoc quoque ineft, facüdia viris fum mam pararigloriam.In multis quoque aliis pocíeos locis orationes invenias artificio rhetorico factas. Accufationis etiam& defenfionis modum indica- 7 uit, cüm aliàs tum vbi Hector fratrem obiurgat, timiditatem ei exprobrans,& luxuriam: ac quod, talis cüm effet, iniuriam remotas regiones habitantibus intuliffet,maláque eo fa&o fuis paraffet.& Alexander iram frarris mitigat, fatens fe1ufte increpa- IO tum, ac promittens fe cum Menelao fingulari pugna congreffurum, timiditatiscrimen ita diluit. Enimvero nemo fanus non facilé& ex his;& omnino legendis eius fcriptis deprehendat,artificem orationis fuiffe Homerum. Notas quoque fuas oratoribus addere non neglexit. Neftorem introducit fuaué,& auditoribus gratum: Menelaum breuem, gratiofum,ac propofiti tenentem: Vliffem multa ac varia dicendi vi vtentem. Hoc enim his duobus he roibus teftimonium Antenor perhibet,qui ipfos au 0 diuerat,cüm legati Hium adveniffent. Atque has orationis formas per vniuerfam poctin ipfe Homerus exhibuit.Nouit etiam,in quavis re opponi contrarias orationcs,fieríque peritiz dicendiabvndan tia quadam,vt quod ab altero affirmatur, id ab alte?5 ro refutetur.Sic enim ait:
Lingua hominum quippe eft ucr[atilis:ata; in utranque
Hinc at4; bine magna eft[ermovis copia partem.
Qualia dixifti,tibi talia uerba uiciftim
Reddentuy.— y
Nouit etiam eadem multis verbis perfequi,& paucis in fumma repetere, quod Anacephalzxofis dicitur:éftq; apud oratoresin vfu,cum multas res narra tas in memoriam compendio revocari oportet. Sic; quz Vliffes apud Phaaces quatuor totis rhapfodiis enarrat,eadem paucis verbis recenfetjibi:
& Capit,
35
C.

HOMERO LIBER. n7
Cepit, qua primum Ciconas vatione domerit,&c. od, Ciuili orationi adheretlegum fcientia. Ne huius 308. quidem expertem Homerüinveniemus.Ipfum legis AC nomé, quod eft víuzs,an eius tempore 1n vfu fuerit, certó dici non poteft.Sunt qui notum id ei fuifle di cant,argumento verfus:
A vlgnup V Aour Tie alveuilokgopüveer. odyff e. Ariftarchus eivouiaz dictam putat, recta diftribu- 437. tione.Et quidem inde apparet etiam rijv appella10 tum, quód equaliter omnibus,aut cuivis pro eo atque dignus cft diftribuatur. Sané multis locis Ho merus demonfirat,fe vim legum intellexiffe, fi non fcriptarum;at faltem in hominum animis conferuatarum.Sic enim facit Achillem de fceptro loqui:: 260—— Quod nunc manibus geftatur Acbufim, 1iad.2,237 Qui dant iura Youis iuffa....—. Tura auté legibus comprehenduntur, quarum auto rem Iouem facit:cuius etiam cófuetudine Minoem Odyff.z, Crete regem víum fcribit. Eaautem confuetudo 179. 29 fuit difcendarum legum,quod& Plato teftatur. Aperté etiam oftendit legibus parendum,neque iniufé agendum effe,his verbis: Non ergo illicitis fefe quifquam efferat aufis: odyff Sed tacité bis, fuperi que donauere fruatur- Mo- E " Enimueró refpublicas primus Homerus diftinxit. reipublice Nam in fcuto, quod totius mundi exemplum Vul- forme. canus paravit,(is intelligitur fpiritus vis) duas fe- Ilad.ocit vrbes,vnam in pace& leticia degétem, alteram 3o deditam bello:ac vtriufque confeé&taria enarrás, oftenditaliam effe ciuilem vitam,aliam bellicam.Sed nerufticam quidem prateriit:fed hanc quoque demonftrauit, oratione cüm perípicua, tum ornata. Iam quód in omnibus ciuitatibus leges iubent fena tus effe quoddam concilium,quod de rebus conful tet,antequàm populus cocat:id liquet ex his Home ricis effe petitum:
we
b
uw
i Vv

Wiad,£, PEU
Ibid.za.
Jbid.8 6,
VHiad.a, 5i
Yliad.£,
aro.
05x. 345.
3 PLVTARCH. DE
Cogere magnanimum fed vegi cura fenatum
Prima fuit.—
Senes enim ibi Agamemnon convocat, cümq; his eliberat dearmandaad pugnam multitudine. Et quod prz aliis principem oporteat de omnium fa- 7
lute effe folicitum,in eadem perfona docet, cüm ifa monetur,
Non decet hune fomno totas impendeve totes,
Cuius confilio populus committitur.—^ Item quód magiftratui parére fubditi debeant, ac" quomodo is fingulostractare debeat, Vliffes docet: przftantiores fermone manfucto compellans, iis qui de plebe erant acerbiüs obiurgatis. Iam quod receptum eft apud omnes, vt affurgatur praftantio; ribusjid dij quoque faciunt.Ioue enim intrante,
AlJurgunt ones fuperi,neque fede[edere
Suflinuit quifquam.
Lex eft,vtin concione maximi natu verba faciant. Ergo Diomedesbelli necefsitate coaCtus,vt primus 2g dicendi partes fibi fumeret,veniam precatur:
Ne mibi quis ueftrlm fuccenfeat,oro loquenti,
Quid minimus natu uobifcum uer[or.—
Id quoqueleges vbique iubent,fpontanea peccata puniri, inuitis fa&is veniam dari.Id ipfum Poeta do 25 cet,apud quem fic cantor Phemius Vlifsi,
Hoc tibi T'elemacbus uerum ipfe fatebitur bevos.
Meneque fponte mea,neque pe mercedis in edes
Huc intra[Je tuas,conuiuiad; arte procorum
Deletlaffe mea, fed ui vapuere potentes
Kc plures numcro,e* menfa appofuere coa&um.
Cüm autem tres fint formz reipublicz ad iuftitiam& leges apte:regnum,optimatum adminiftratio,ac popularis poteftas:hisq; tres opponantur in. 5$ iuftze,& legibus contrari,tyrannis,paucorum potentia, plebis imperium: ne has quidem videtur
Home

MALO:
EF.
HOMERO LIBER. T9 Homerus ignoraffe.Regnü quidem per totam poc fin celebratàc commendat:vt& in his, Nanque animus vegi Iouis altitonantis alumno Viad 194 Magnus incfl,Iupiterá illum dignatur bonore,
5 Atq; amat.——
Aperte eriam oftendit, qualis debeat effe rex:
Lrperio populos stan fuetus ut ille paterno odyf.2,
Rexcerat.—— Et: 234
N^ ud Ug: bi[! d 0dy4, 10 lec quenquam e populo falis uevbisue Juperbis o,
Lefi:fcd regis munus preflantis obiuit. Optimatum gubernationem defcripfit, cüm Boco- e nas, torum quinque reges numerat;& apud Phazaces Al cinous hec,
y— Bis feri populum reges bunc iure gubernat: odff.£, "Tertius bis fupra decimum fupcradditus ipfe 410Sceptra gero.
Popularis ftatus reipublice picturam in fcuto exhi- j/4d.e, buit.duabus enim ei vrbibus infertis, alteram popu 45. lariadminiftratione facit contentam,nemine imperante, fed omnibus fua fponte fecundum leges viuentibus:vbi& tribunal collocat. Quin& his verbis eam reipublice formam indicat,
Tratim fugiens populum:quía farderc undos
ap Nobis Tbefprotos focio uiolautrat ipfe,
Predones Tapbios,atque arma iniufta fecutus. Ateumqui per vim& contraleges dominaretur,ty rannum quidénon nominat,quód ca vox recentior eft:qualia autem is agat,ita demonfirat:
39— Adregemte mittam Ecbetum:notipina tius ode, Sauitiain quojuis bomines, qui wdnere nares Vimari 7 ferro truncabit protinus aures.
Aegiflhum quoque tyrannum iaducit, qui interfe3;&o Agamemnone, potitus fit Mycenis: neque poft
mortem fepultura fuerat afficiendus, fiquidem Me nelaus adfuilfet. Ea er poena tyránis cóftituta eft.

Odyff.y,
25
"7. /*
Odyff.a. 247.
Iad.«, 261. Wíad.a, 123.
TPrebas.
Od; X 298.
Iliad. J, 476140 PLVTARCH. DE
WNon buie pulueveo tumulaffent membra fepileeas
Veridm Bata canum lacui[fet.e* efca uolucrum
In campo:facinus quoniam crudele patrarat. Paucorum potentiam videtur innuere, cüm de pro corum fcribit auaricia, inter alia hzc dicens,
Atque Vtbaeee quotquot duree dominantur.— Plebis autem dominationem in Troianorum republica monftrat, in qua& vniuer(i Alexandro opi» tulantes infortunium habuerunt,& ipfe Priamus li beros vt malorum caufam increpat, ud
Nati infelices bee mi properate.— Etalius quidam Antimachus:
Aurca cum Paridis cepiffet dona, negabat
Reddendam effe Helenam Menclao.—
Quandoquidem autem hoc apud homines iuftum cenfetur, vnicuique pro eo atg; meretur tribuere: in quo przcipué ineft pietas erga deos,& cultus qui parentibus ac neceffariis debetur: religionem quidem fepenumeró docet,introducens heroes facri- 20 ficantes, vota facientes,& dona diis confecrantes, eófque hymnis honorantes; ab iífque auxilium pre mium pletatis recipientes. Pietatem erga parentes przcipué Telemachi perfona o(tendit,& in quibus laudat Oreftem: Won audis quantam laudem praeclarus Oreftes
Retuerít,quem nunc uno cuntti ove celebrant,
Quód patris interfefovcm lecto dedit... Et quód in fene&uteà liberis al; parentes nature 39 lex iubeat, ídque compenfandi caufa ij debeant, vna dictione aperuit:
Nox alimenta[uis penitoribus ille vependit. Fratrum benevolentiam& fidem mutuam in Aga- 3$ memnone& Menelao, amicorum in Achille& Patroclo propofüit, vxoris pudicitiam& amorem ma riti in Penclopa, marití defiderium vxoris in Vliffe.
Quo
5
E X
1

UR It
r 1
vr MO. an
at:
x
HOMERO LIBER. 14i
Quo autem modo pro patria fit agendum,in hoc
maxime verfu declarauit: Vaicum id augurium eft, patriam defendere, uerum,— Viad.onds
Rurfum,quomodo reipublice participes amiciciam
$ oporteat colere:
Mile tribu mibi.ture, domot; carere uidetur, Yid, 1,63. Quem populare iuuat crudele€9* lugubre bellum.
Item quàm praeclarum fit, effe veracem, quámque
fugiendum mendacium: Lid Pane mibi eft Orci portis inuifiov ipfis, lucu. Cuius uerba fonant aliud, quàm mente recondit,
Et alibi:
Qui mdla moliri faeuerunt, grata loquentes. od da jy Cüm familiz faluti plurimüm hoc conducat, vt ne-**7* i Oeconomie
que in arcana viri mulier curiofe inquirat, nequein ia iuffu illius agere quicquam intendat:vtrung; exem plo Iunonis fignificauit. Prius hunc Ioui fermonem tribuens: Miad.44
2o— Junone mea te fpcves cognofcere po[Je
Omnia confilia.—
Alterum,;italoquentem fingens Iunonem: Ne mibiad Oceanum poft te ignovante pvo fce, Trafcave.—
25 Neque prateriit poctam id quod vfu apud omnes eft receptum, vt quiin bellum exeunt,aut alioqui -funtia periculo conftituti,aliquid neceffariis manSer. Nam He&torem deplorans Andromacha, fic
oquitur:;
30— Naurneque ttd moriens de letto perdite dextrart iia
Porrexti,neque te[upremauoce monentem: Audiui femper que condita mente teneven Is friduos inter fletus notlesqy; dies.
y Penelope Vlifsis przceptorum memor eft; qui
difcedens ita mandauerat.
Illic an pereant,an ucro me fata veduant odyf.e, 264,
Vead.£309

242 PLVTARCH. DE
Veeolemem, dubium eft-bare tu fevuare mewento Intcrea, ut curee tibi fint foerust-focerd;, Quante iampridem, uci(poflquam filius abf) Maiori.natus poflquam lanugwe malas "Vetus erit. time arbitrio fecura maritum Quere tto ,ataue illi patrios concede penates. Norat& curatores; 04/8, Quippe dorum, foluens Yibaca, conmifevat onem HUS Huic Laertiades cunttos parere feni; Tufferat, e fidei mandaucrat omnia amisi. Lu&us propter familiarium mortem neque nimios voluit effc(eft enim nequaquam ingenuum) neque plane nullos: quód vacuitas afe&ionum fupra humanam effet conditionem.Itaque hzc cecinit, 5 San? liquis fe plorato folatur amico: Namque boniri menicin patientein fata dederunt. ibi autem dicit:: Quo magis eft equum tumulis mandare perentos, Vmnanios animo fictum donare dieenum. Nouerat& ifta, qvx nuncinfepulturis confüeuerunt adhiberi.Inde hoc, Hic ilem fodj temulabunt atque propinqui, Et( qui defuntlos uita comutantur boncres) E Aggere donabunt, tumulo figentá, columnam, Tum que de Hedtoris nudo iacente cadauere loqui tur Andromacha:
Iliad.w,
at. Al
20 Hiad.z, 238
Viad.z,435
iad» Nualpon c qoum comedent aptabunt wembra cancsa;
tremo. i Pg d o Poft modo: cim uefles iaccant tibi in edibus am pis,- 3
Tegntina(beu fruftra) muliebri texta labore Solerter:que nunc igni erepitante cremabo, Non tcdura tuum mifcvande marite cadauer, Sed mibi apud ciues laudem prebentia Unam. T 6d)[,5,98. Sic& Penelope Laérte heroi veftem fepulcralez texit. Atque hzc quidem mediocria, Ac praterea refert

HOMERO LIBER. 143
refert fupervacanea, Achillem cum rogo Parrocli eremaífe cüm alia animalia, tum etiam homines:nó quidem hoc laudans,vt qui accinat, Fata agitans animo mala,— d.; s Tad, $. Quin& tepulcreta primus excitauit, vbi multi fimul humarentur: In campo tumulum nos exaltabimus unum. Primus quoq; fepulcralia certamina memoriz prodidit.Atque hzc communia belli pacífque funt. Pe1o ritiam veró bellicam; quam fcientiam ordinum inftruendorum nonnulli appellant,ei non defuiffe,do cct tota poéíis,pedeftribus ac nauium etiam,tü oppidorum oppugnationibus, acierum confli&ibus, & fingularibus certaminibus varié exornata:ac mul 1j taquoque confilij imperatorij artificia comprehen dens,quorum quzdam referre convenit. Cüm in acic inftruenda femper prioriloco equitatum poni, Ícqui peditatum oporteat,id fic indicat:
176. Mrad.5i6. VWliad.4, 177. C6,
Printa equites C" equos acie, emust locauit: Iliad.4, Ilis àtergo pedites multos; bonosqy. di
Item in fingulis ordinibus militum effe du&ores: Namque duces feptem preefunt cuftodibus,borum Haflati centum comitantur quenque.——
2; Ducum alios in prima acie pugnare, alios in extremo agmine verfari, ac reliquos ad preeliü adigere: Idonteneus acie in prima fulgentibus armis Cintus, qualis aper,ualido fe robore agebat: lliad.2, 38; Mrione extremas pellente in pralia turmas.
20
Viad,»,$4.
Et quód fortifsimi in extremitatibus caftrorum de
beant tendere, muri inftar reliquis obiecti: rex auté|.
in tutifsimo,id eft,in medio:oftédit, cüm extrcmas 1744-5251.
nauium partes tentoriis fortifsimorum Achillis&$ unto 3; Aiacis adlignat, medium Agamemnoni& reliquis t
praftantifsimis.[am vallum iácere cüm caflra figun
turfoffas inlongum latámque ducere, cáfq; palis

144 PLVTARCH. DE
in orbem munire, vt& latitudo tranfilire,& altitu« do tranfire prohibeat, Homerus ita docuit: Niadg,gz.——— namfoffa abftevruit illos Aunpla, nce banc ulli faltu faperare dabatur, Nec gre[Ta tranfire.etenim preceps ab utraque Margo parte uiros arcebat:eg undique acutis, Grandibus c7 uallis confertim Qraia iuuentus Müunicrat, defenderdis opus bofübus aptum. Moriuntar quoque fortiter pugnantes, qui hzc eius verba fequuntur: Viad.x, INon fan? ignauaim norte fine laude fubibo, 394 Scd feriaccipient meafortiafatlanepotes.—& Emínus ac fi quis uoftrím,ucl comminus ius Occbat, pereat fané,neque dedecus illi Pro patria cecidiffe fua eft.— Iis quorum virtus claruit,honores dantur: Regibus,ey meritis prclaré munera praebet. Defertoribus autem fupplicium denunciatur. Si quem fe rigide fubducere fenfero pugne, Hic illum ad naues occidam.— Quid veró commemorem, quomodo& quim varie heroas in pugna inducat vulnerantes ac vulneratos! Idadmonendum duxi ab Homero efle petitum, quód qui adverfo corpore vulnerati funt, eos?? gloria dignos iudicamus, vt qui hofté fubfiftédo, locümque fuum tenendo fortitudinem fuam decla rauerint:contraque ignominia notamus,qui in tergo vulnus acceperunt, quippe quibus id in fuga acciderit. Sic ille, 39 misd.gass Nénqueinter Martis fi fors feriare laborem. Won in pofticam colli tit uulnera partem Excipies.tergumue boftiles fentiet ius, Venim inter primos obeunti prelia, pedus Hut uenter telis occurret,—..— Item: INon(ua irá tergo fugientis lancea flabit:
Yiad.o, 493
Mad. 344
Víad,o,348

4
j
AM
tcrtia WILFLHUIDLUNS o—
S
HOMERO LIBER. 14f
verd traiicies contrà mbi pedus eunti. MHiad,y,:8$
Vtiliter etiam monert,fu(is hoftibus nó debere pre
dz ftatim intentos effe, neque fugiendi tempus iis
concedere vi&ores:(ed inftandum,& perfequendum victos:
Ne ftudio quifquam fpoliorum proelia linquat, Viad f, 70. Id; agat ut praeda naues accedat onuftus.
Cedere nunc bofles pra-flat:pdf inde quietis
Per campos fpoliare cadauera fua licebit,
10 Omnibus xtatibus egregia facta attribuit, quz ad quemvis hominé excitandum faciant. luuenis,exéplo Achillis excitari poteft,& Aiacis,€ Diomedis: adolefcens,Antilochi& Meriong:matura atate vir, Idomenei& Vlifsis: fenex, Neftoris: rex autem
5 horum omnium,& Agaménonis. Huiufinodi apud
Homerum funt ciuilium orationum& ac&ionum
documenta. Medicz quoque rei videamus quàm
non fuerit ignarus. Magni cum feciffe artem eam, vel hic verfus docet: Wantque tir cft multis ntedicus praflantior unus.
Porró medicina fcientia videtur effe falubrium,&
faluti adverforum. Quod hinc difcas.Etfefcientiam,
A
Medicina,
2o llrad.^, 514.
Aft medicum reliquis diuina fcientia maior 047,3, ag dufingt-— Effe falubrium& infalubrium: Atque bonis medicamentis permixta uenena, Ibid.229.
Medicinz altera eft pars in contemplatione pofita, quz vniuerfalibus rationibus cértaque via do3?&rinz ad fingulorum cognitionem perducit: cuius alia pars figna,alia caufas tra&tat.Alteraeít effectrix, qua opus facit: cuius partes funt, vi&us rationem prefcribens,manuuni opera vtens,& medicamenta adhibens. Videamus,vt Homerus fingula attigerit.
35 Contemplatricem mediciná fibi notam fuiffe, hoc verfu obfcure indicat:
Toit Auge lyydenp xs gapunkA itid orsa, Ibidiaz7. K

146 PLVTARCH. DE
gamérza dicit medicamenta,nempe contemplatrice Miad.a,8yi. peritia apparata.Sirgna tradantem Sens in Achile proponit. Is enim vt Chironis difcipulus,prim us i Vlad, a;54- caufam luis,que Grzcos invaferat,deprxhendit:ni mirum fentiens morbos qui populum fimul inficiüt$ (Epidemios vocant) ab Apolline effe,qui idem eft fol.!s anni tempeftates adducit: quz vbi ine quali temperie conftant, morbos gignunt. Et in vniuerfum adeó falutem uh exitium virorum Apol, mu f lierum Dianz;hoc eft,lung harum,foli illorum ad- 10 | fcribit:fagittarios eos fingens,ob conie&tum radiorum: diuidens autem mafculum à femineo:quód illud natura eft calidius.Propterea ait Telemachi tan tam effe ftaturam voluntate Apollinis: Tyndarei au tem filias ope Dianz adoleuiffe. Mortem iifdem im 1j peut cüm fepe ahibi,cum de filiis Niobes filiabüsq; | vbiloquitur,a diftinguens: " Muda 67, HOS"Títan;illas pernix Diana necatit. | U^ Canicule quoque ortuni refert, fignum ac caufam I zítus morborümque: 20 o Exfuperat fplendore fuo qui fidera cunda: Ir] Niats» Sed mala defignat magnum mortalibus eftum i] E Tile ferens.— i Caufíás etiam perfequitur,de iis hzc(cribens: ; Nam neque edunt Cercris,neque Bacchi untra potant: Hirc immortales,c7" cafsi fanguine uiuunt. | Alimentum quippe tam fi iccü, quàm humidum, fan, gu iem gignit. fanguis corpus alit, idé emoue abvndans aut corruptus s morbos geuerat.If ffe&tricé me- 30 dicinam ita tractat, cuius pars eft etiam ea quz viVIDA étusratione vtitur. Primum difcrimen morborum I acuterum& diuturnorum aperuit in his: ai Nam d te mortis fpecies duleifsima matev
"FORT 0f Abfüulit Siu NM mibia uel te 3 d
ts iod
Iiad.o341.
en d
1d Ho: Ipfa fuis telis fubità iaculata peremit P "Wd Manifeftum quoque eíft,cum tenuem victus rationé 3
TT exifti

HOMERO LIBER: 147
exifiimeffe falubré.Facit eri heroas affatis carnibus velci,ciborum curiofum apparatum omnem amputans. Et quoniam venter femper indizet iterata alimentorum fuggeftione, poftquam priorcs cibi con 9 codi,corporifuum fuccü, ac quod idoneum eft in.
cor& venas tranfmiferüt,& fuperflua excreta funt: itaque ficfcribit,
Me firite interéa quauis cenare dolente.
Nan: rtibil unifo uentre intportunius ufquam eft,
7o— Qui meminiffe[ui zolentcm cogit, ey urget. Ex ftatirh: Me iubet ille cibira capere, c? potare, malorum odf.s, Obitum iubet fe tantàm explere.—- 25
Vini quoque diueríos vfus noucrat:triimiü, damio. Vs fum:mediocré veró,vrilem.Itaq; prius ita defcribit, "Femetum tibi dulce nocet:quod pluribus apt? De Obfuit iniódic? uinfis faucibus bauffi.Pofterius ic:^?" Auget ehm membris que languent fra(a labore, Egreguas uinum uires.—— 10 Et quod robur gignat:;: Afhir,Lonei quem dona tibus refecit, Per totam durciit quantuni uis prelia luceitis Sufficit,€7 vobur ntenbris, aiidacia cordi j, Atri adeftneque cum ires c7 flrexua uirtus Deflituunt,cantpo priis alque ciecerit loftes. Acíuaue quidem conviuiis adhibet: Sic agit, C7" grata pre flans dulcedine uinunt Fudit Pantonous.—
35 Wiad.f 6o
Wrad.,i62
OdyfFsi$8
39 Vehemens;& grauém foporera gignens, Cyclopi 0d; Vliffes przbet.Adftringes aüt, ad medicinam facit, 352,4, Tale enim eft zurezz oivic, quod Machaoni fau- l/ad.a,6,$
Cio datur.Exercitationibus vtendum effe hortatur. od; j.4,
3; Semper enim agentes aliquid fingit, vel opus fa- 126. Cieptes convegiés,velanimi caufa. quando etia de- odyf/; ditifsimos voluptatibus Phzaces,& luxuriofos pro 915 €0$ exercere corpora facit. Ac fufficientes quidem
Kk ij

148 PLVTARCH. DE
Ody/d, 625 labores facere ad fapitatem exiftimat: eorum verà|
odyf's, quibus Corpusaggrawetur,remedium ponit fomnü.|
fine. Aitenim, Vlifsià maritima iactatione defatigato fomnum immiffum, qui eum quàm celerrime libera ret molefta illa defarigatione. Naturaenim requi-, rit,vt defeffum corpus requiefcat:&in quo calor eft! exiguus,cüm is non pofsitin omnes partes egredi, vulteum in profundo manere. Quàd autem quiefcat corpus animo remiffo,& folutis membris corporis,id evidenter dixit:
0df.4. llla veclinata obdormiuit,eg* omnia membra f
794 Diffoluit fopor.—— Quod aütin omnibus rebus ea que modá excedüt, jnvtilia funt,id de fomno quoque pronunciauit, cüm ita,
odyf.s, Eft etiam nimio coniunta moleftia fomno: 5 392- tum fic,—- totam quippe moleftum cft Odyfv,2.— Notem peruigilare.— Bonam quoque acris temperiem ad fanitatem conducere cognitum habuit:vt apparet ex his, 10 ef r4. Sed te quà terre poftremus terminus exftat, $3.
Elyfüum ad. campum catleftia numina mittent, Quem Rbadamantbus babet:quà vita facillima long? Ducitur.baud campos Tupiter niue confpuit illos, TEM Mifcetur uarijs neque tempeftatibus acr.| Nulli imbres: tantiim fPivat leuis aura Fauoni, Miffat; ab Oceano nimios refrigerat eftus, In quibus duo hec rectifsimé vidit,cüm ventorum ,, principium ab humore exiftere,tum animalisinna-? tum calorem refrigeratione indigere. Affectuum quoque corporis remedia fciuit:animi deliquium refrigeratione curari,ita de Sarpedone fcribens, Viad.s"Tum refpirauit vurjum,Borece fimd afflans 3 637. Pené exbalantem uitam leuis aura vefecit.
Frigoris, calefa&ionem efle remedium. Sic Vies iacta

naci, d
Rei
HOMERO LIBER. 149 iatatum falo& tempeftate, facit fub arbufto occul. of, 4d tari,vbi&à ventis& à pluuiis effet tutus,& fe prz- f. fenti materia tegeret. Lauacris quoque& vn&tioni bus fuum vfum tribuit:vt cum iis Vliffem& Diome r4 dem fe refeciffe fcribit,qui infomnem exegiffent no fine. &em. Maximé etiam his verbis víum lauacri docet:
"Uune animo gratam fupra caputatque bumeros mi odyff.u,
Diua effudit aquam.— j6o. manifeftum eft enim, quod cüm nerui inde exorian IO tur, rccte etiá defatigationis remedii inde aufpiceturquod coufiftitin calefaciendo& humecando: labor eri ficcat.Reftat vt videamus,quomodo chir urgiam intellexerit. Menelaum ergo Machaon curatprimüm fagittam extrahens,deinde vulnus con templans,atque fanguinem exprimens, ac ficcantia medicamentainfpergens. Id fecundum artem fieri, totum evidens eft. Eurypylo porró, qui in femore pi,eqlisd.a. vulnus acceperat,Patroclus primum cultello oblato fagittam execat: deinde aqua tepida vulnus abluens,vt dolor minueretur, radicem iniicit. Multz autem pafsim nafcuntur vulnerariz. Nouitautem hocquoque,quód amara medicamentaad ficcandü funtapta:vulnera autem ficcari debent. Neque ftatim Patroclus adhibita medicina abit:fed
Afsidet,oblettata fuis fermonibus.— Alloquio enim indigebat,qui veheméti dolore vexabatur. At Machaonem, qui neque magnum, neq; periculofum vulous in humero acceperat, minus accurato victu vti non abfurdé facit:forta(sis artem quoque eius eo ipfo indicaus.nam quacunque vteretur vi&us ratione, feipfum nimirum curare poterat.Id quoqueapud eum eft obferuare,quód noni- fp, cura Eu» gnorarit medicamentorum alia effe quz mollita im rypyl. ponantur,vel infpergantur:vt cüm ait, odyf/, 35. Leniaq;infberfit medicamenta.—: Alia que bibantur: vt cm Helena in cratere tempe rat medicamentum,quod omnem dolorem& acerk iij
Iliad.4,216
Ibid. 638.
220,

je PLVTARCH. DE
bitaté animi aboleat,&obliuionf omnium malorü adducat.Eodé modo fciebat venena aliaillini,dicés
In Odyff.a. Quercbat,po[Jet quo tela inire, uenenii.alia potari: vt, 26i. Crateri iniiciat,nos illoa; eneeet omues
OÀj/5330 Atqne hec dere medicá,quantum eius apud Home? rum eft, Vtilitatem porró homines percipiunt,vt ex medicina, ita aliquando etiam ex diuinatigne, Huius quandam partem Stoici dicuntartificio confta
| Diwinatio, 6t extifpicium,augurium,omi n2, figa: que vno,
LT verbo artificiofa nuncupant.aliam artis& difcipliW nz expertem: vt infomnia,vt afflatus diuinos, Ne
T hzc quidem Homerus ignorauit. INouit enim vaUN tes,facrificulos,fomniorum coniettores, augures; & quendam inIthaca, qui aues noffet,& futura
A- Ns:: Is Odyfg, indevaticinaretur. Quin& Vlifles precatur; i !:,* d",^ LA a/ n Omen nue aliquis bominum intus si uigilantum Odyfrv, il UM bec li M Exbibeat,lupiteriy foris figso omina fam:: Th Ode, Sternutatio quoque apud eum inter felicia figna po iv$4.0. nitur.Et procis adítat diuino furore correptus va- 20 iB Odyf.v,. tes,futura quibufdà indiciis prefegiens.Ac cüm He TE 3st. lenus dicat, fe vocem deorum immortalium auriViad,»,$1. bus fuis percepiffe, idem facit Socrati, qui genij vo ce monitus diuinaffe perhibetur, Annealiqua przterea dicendi ars aut fciétia fupereft?Nimirü ipfa e- 25 tiam Tragcedia fui principium ab Homero arcefsit, Tragadia, 16r verborámqg elata magaitudine.Extant omnes apud Homerum formz tregcedix:actiones prádes, & à communi opinione alienz, deoriü apparitiones, TM orationes ab elato animo profe&iz,& quibus quz. 30 visinpenia, quivis mores exprimantur. In famma, S2 nihilaliud funt Homeri pocmata,quàm fabule que "d in fcena agantur. Graues proponuntur res;eeq; am 17. plificate verbis, fententiis,a&tionibüsq;. Neq; tamé ! adfunt nefariorum facinorum commemorationes, 35 ! qualia funt inceft nuptiz, parétum aut liberorum ili czdes, aut quz alia portenta nouz tragoediz funt in

HOMERO LIBER: n inventa:quinetiam cüm aliquid tale commemorat, lenire potius peccatü,quàm exprobrare conatur:vt de Clytzmneftra Ait enim,eam probam fuiffe,quá-" diu cantorem habuit fecum id eft, magiflrum qué- Obffy, dam vxori ab Apamemnone adiunctum, qui ei opti^^9 ma praciperet.Hoc demum amoto,mulicri adulterium Aegifthus perfuafit. Etiam Oreftem laudans,—— qui cede Aegyfthi vltus patrem fitjnecem matris re Odj/2,15t ticuit.Multa ctiam alia huiufmodi apud hunc poctam invenias,vt qui trapcediam, magnificam quid illam,fed noninhumanam quoq; fcripferit.Nihilominus comcedia quoq; hincapfam cepit. Invenias enim apud eum,qui res maximé fublimes atq; gran des referat, quzdam effe etiam, quz interim rifus materiam prebeant.Itaq;& in Iliade Vulcanus ciau dicás inducit,qui fundat vinum diis:qua occafione, Immenfus cepit cerleftia numnavifug Fine VHia.a& Therfites turpifsimus animo ac corpore, tumultuando,maledicendo,;ac fefe iactando Vlitfem con o Citans,ab eóq; verberatus,omnibus rifum mouet: Quuantumuis meeftis, fiauem tamen omnibus ille E.licuit vifunt.—. Et in Vliffea,apud diffluétes voluptate Phxaces De modocus Martis cum Venere adulterium cantat:|,"E 25 Vtq;in vincula Vulcani incidétes rifum ceteris diis 9n à mouerít, híq; feftiué inter fe iocatifint.Et apudintt ann perantes procos,Irus mendicus fingitur cum Vliffe imilp. preftantifsimo viro paleftra congredi, ipfaq;in aGionefit ridiculus. Omnino enim humanz naturx 30 Confentaneum eft, non intendi modó animum, fed remitti etiam,vt füfficere pofsit ad vitz laborzs. Itag; talis animi oble&atioà pocta invéta eft. Quod autem ij qui poftea comcedias ediderunt, rifus captandi gratia turpibus,& nimis apert& obfcenis ver gy. bis vfifunt: certe non pofiint dicere, fe melius aliqvid inveniffe.Sobrié er Homerus amatorias affe€tiones ac fermones mermorauit, vt cá lupiter dicit
k nj
iia d.8, 270,

HS PLVTARCH. DE
WHiad.5.— Wantstunquam cepit mentem mibi tanta cupida, Et de Helena: Non equidem indignum eft, quod talis femina tantis Yiad.y, Acrumris, tanto peütur iam tempore utrinque. 156. Etque alia id genus funt. Atreliquipoéetzinconti$ nenter,ac vltra modum ifto affectu captos homines Fpimam- proponunt. Et hzc quidem ha&enus. Elegans ctià ma. eft genus orationis epigráma,fiue infcriptio: quod inventum eft imaginum& monumentorum gratia, compendio indicans, qualis fit cui honoris caufa a- 19 liquid tale obtigit.Hocipfum quoque Homeri eft, Sic enim alicvbi: Hi. fitus eft uita tampridem luminalinquens, Qui quondam Hetlorco perad[us concidit enfe,&iterü: Mad Ao Hetoris bec uxor,quo circum Pergama neno 5 Fortior boftiles Graiorum inuafit aceruos.
WHiad. 2,85.
Pidyr, Neque aberrauerit à vero,íi quis pingendi quoque magiftrum fuiffe Homerum dicat. Dixit fane quida fapientum,poéfin effe picturam loquentem,& pictu 20 ram effe pocfin tacentem. Quis ergo vel priüis, vel pofteriüs Homero,fentétiarum imaginibus,aut ver borum aptitudine exornauit deos,hiomines,loca,a€tiones varias?Idem materia verborum effinxit etiá Omnis generis belluas,maximé fortifsimas: vtleo- 25 nes,apros,pantheras; quorum impetus& affectio. nes depingens, iisque humanas a&iones comparans,vtriufque proprietates demonftrauit. Au. fus eft etià diis hominü formas affingere. Vulcanus veró fcutü Achilli fabricás, auroq; infculpés terrá, 30 ccelum, mare, magnitudinem Solis, Lunz pulcritudinem, multitudinem ftellarum vniuerfum hoc coronantium,yrbes diuerfis moribus ac diuerfa for tuna vtentes, animalia motu& fermone praedita: quo tandem non pictore praftantior in hoc genere artifex videbitur?Ex vno faltem de multis exemplo cófideremus,vifu potius quàm auditu percipi poémata

HOMERO LIBER. HT:
mata videri.Qualia funt,qux Euryclez tribuit verba,cüm ea Vlifsis cicatricem effet confpicata: Q uan pronis nutrix manibus complexa-per ipfum Odyf.r, Agno[cens ta&um.[fubito perterrita cafu eft. 467. Dimifit4; pedem: fimul impulit ifte lebetem Delapfus, fonitámque dedit fudit; liquorem. Verümleticia find e7 correpta dolore Eft anus:atd; oculos lacryme inplcuere.vepreffa Eft uox,€ mentum tangens ita fatur: V li[Jes Omnino meus es:neque te tamen antea fili Agnoui, quam te contretans omnia feni. Sic aít,atque ad Penclopem[ua lumina uertit, Effari cupiens.—
7; Hicfane plura iis quz in picta tabula oculis fubiici poffunt cernas,non vifu, fed fola intelligentia percipienda.qualia funt, pes propter fubitam confternationem é manibus dimiffus,aheni tinnitus, cffufa aqua, vetulz dolor leticiz mixtus, eius ad Vliffem
20 verba,& quz dictura erat ad Penelopen,in qui con iecerat oculos.Multa& alia quafi pi&oria arte pocmata ob oculos ponit: quz interlegendü licet fpe» &are.. Ceterüm hic finem orationi imponere,tem peftiuum eft: quam tanquam ex prato multis floriag bus variegato coronam cum texuerimus,Mu(is con fecramus. INeque moucbimur,fi quis reprehendat nos,quód cüm Homeri poéfis malum argumentum tradtet,nos ei phyficas,politicas, ethicaíq; orationes,tum etiam varias adícribimus fcientias. Necef30 fe enim habuit pocta, pro materia fibi actiones admirabiles, itémq; affe&tus& mores varios fumere; Cuius rei caufa eft, quod bona ipía per fefe fimplicia funt vnius generis,& ornatus nó capacia. Quan do veró cum rebus malis permifcentur, tum varios
35 modos,& omnis generis formas admittunt: vnde rerü materia exiffit.In qua ipfa tra&anda cüm iuxta fe bona& mala collocentur, facilius meliorum&
kv

14 PLVTARCH. DE
agnitio demonftratur,& eleGio. In fummaautem, huiufmodi argumentum occafionem poctz tribuit omnis generis orationes referendi,alias à fe, alias à perfonis que introducuntur: ex quibüs magna ad lectores redeat vtilitas. Deniq; cur non omuis vir-; tutis laudem Homero tribuamus? cüm pofteri etiá eainipfius poefi animadverterint, que ipfi fortuitó,etiam nihil tale cogitanti, exciderunt. Nam& quidam verfibus eius ita vtuntur, vt oraculis deorum:&alij,cüm aliam fibi materiam fumferint, ver- 1o
fus eius tranfcribentes atque componentes eo accommodant,
PLVTARCII De auditione libellus.
di VAM de audiendi ratione habui diV fputationem,eam litteris mandatam ad 29 te,mi Nicander,mitto,vt quando viri]lifumta toga é preceptorum poteflate exiuiftt, recte monentibus obtemperandi modum Liemtia, habeas cognitum. Nam licentia,quam nonnulli iu uenum non probe inftituti libertatem putant, iis 25 qui pueros rexerant magiftris ac pedagogis impor tuniores imponit dominos, cupiditates, iüquam; Libiis Gy quafi vinculis iam folutas. Et quomodo Herodogii hiftoria. tus ait fimul cum tunica mulierem etiam verecun* diam exuere: itaadolefcentum quidam fimul cum 30 puerili vefte pudorem ac metum deponentes, foluto qui eos condecorabat amic&tu,ftatim contumacia obruuntur."Tu veró,qui f»penumero audiuifti idem effe pzva fequi,& parére rationi,exiftimare debes eos qui fana funt mente ita judicare;fe quan- 3$ do à puericia ad virilem evadunt ztatem, non abiicereimperium,fed mutare imperatorem, dum loco mer

AVDITIONE. 15$
mercede condu&i aut ere emti magiftri diuinum vitz ductorem accipiunt Rationem cui qui parent, foli digni funt qui pro liberis habeantur. Solie- pibertas nim hi viuunt vt volunt, qui quid velle debeant di- vera. $ dicerunt.ineruditz autem& rationis expertes anirni incitationes atque actiones exilem quandam iguobilémque voluntatis libertatem multa cum poe nitentia coniunctam habent. Tam ficvtqui in ciuium numerum adfcribuntur alienigenz& omni10 no peregrini,multa eorum quc fiunt reprehendunt acinique ferunt: qui veró inquilini educatione ac confüetudine fibi leges familiares reddiderunt, abf que moleflia quz fuarum funt partium obeunt, ií(que funt contenti. ita oportuit à multo temporein 3; philofophia enytritum, aciam indeab initio xtatis adfuefactum ad percipiendum difciplinis auditiené(que pueriles philofophica oratione permixtas, manfuetum proinde atque quafi domefticum conferre fe ad philofophiam. quz fola virilem& z0re vera perfectum iuuenibus apponit ornatum. Neque iniucundum, puto, tibi erit audire de fen-. Auditwe. fu auditus, quem Theophraftus omnium fenfuum maximé ad motus animi ciendos facere ait. neque enim quicquam eorum quz vifu, qus guftatu, qua 25 tactu percipiuntur,tantas mentis alienationes, tumultus, conftervationéfque adfert, quantz animum occupant, firepitibus quibufdam& fragoribus& fonitibus ad aures accidentibus. Eft tamen hic fenfus magis rationi quàm affectibus idoneus. 30 Vitiis enim mult& partes corporis multáque loca aditum fpaciámque ad animam penetrandi prebent. vnica virtuti qua adolefcentes arripiat anfa aures funt, fiquidem purz fint,& iam inde ab initio adulatoriarum corruptelarum vacuz, inta&25 queà prauis fermonibus feruentur. Itaq; Xenocratesaurium munimenta pueris potis quàm athletis applicari iubebat: quàd horum aures eiberibs, illo

n6 PLVTARCH. DE
illorum mores verbis perverterentur. neque ille au ditionis vacuitatem aut furditatem commendabat: fed hortabatur vt tantifper ab audiendis prauis fer monibus abftinerentur, dum bonz orationes tanquam cuftodes ingenio philofophiz educationeap 5 pofiti eam regionem occuparent, que maximé oratione moueturatque ducitur. Ac Bias quidem ab Amafide iuffus imul& optimam& pefsimam vidtimz carnem mittere,linguam ei exfectam mifit.nimi rum quia fermo& vtilitatis& damni plurimum af. 1o fert. Et vulgo paruulos qui deofculantur, cüm ipfi aures eorum tangunt, tum eos idem iubent facere: periocuminnuentes,maximé amandos effe eos qui peraures profünt. Nam hoc quidem in promtu eft, adolefcentem ab omni exclufum auditione,vbi gu. 1$ flare doctrinam ceperit, non modó fterilem plane fore, neque vllavirtutum editurum germina:fed& ad vitia facile defciturum, cüm ex animo rudi velvtifolo inculto pleraq; pullulent fylueftria. Impetus enim animi ad voluptatem ferentes, ac finifiras de 20 labore fufpiciones(qui non extrinfecus in animum allabunturaut oratione introducuntur, fed velvti indigene funt infioitorum affe&uum ac morborum fontes)fi quis patiatur laxatis habenis eó quo natura ducit deferri,neque bonis ea preceptis minuen- 2$ do aut alio defle&tédo naturam componat: nullum profedo animal eft quod non manfuetius fit homine ifto futurum. Quapropter cüm magnopere vtiEmoras- le,nonminustamen periculofum fit adolefcétibus diendira-/ audire,opereprecium effe exiftimo vt quifque& fe ,5 tonemue- cum femper,& cum aliis derationeaudiendi collogirgentim- quatur. Nam in eo quoq; videmus errare plerofq;, quodin dicendo fe exercét ante quàm fe ad audien dum adfuefecerint: putántq; dicendi efle difciplinam atq; meditationem, vtiliter autem quovis mo- 5j do audiri. At veró qui pile ludum tra&ant; fimul& iacere& accipere pilam difcuntiin vfu vero fermonis

AVDITIONE.
nis prius eft re&é accipere quàm emittere. ficvt có ceptio& retentio foetus,partü antecedit.Iam quod aues interdum irrita& quz Zephyria vocantur oua pariunt, in caufaaiunt effe imperfectos& inanig matos conceptus. qui autem audire nefciunt adolefcentes,neque vtilitatem ex auditione capere códocefadti funt,eorum fermo veré inanis ac fubventaneus excidens,
Irritus ignotus, fub nubibus euanc[cit.
10 Et vafa quidem inclinare folent atq; obvertunt, vt quz infundere volunt,recipi pofsint,fátq; verc in£ufio,non effufio:feipfos veró dicenti accommodare,attentionémq; auditioni adhibere, ne quid vtili ter dictorum effugiat, non difcunt.fed(quod om1; nium maximé deridiculum eft)fi íncidant in aliqué, qui crenam, pompam, infomniü aut altercationem fibicum alio habitam narret, taciti audiunt,& vt pergat dicere flagitant. fin veró eofdem alius ad fe trahat,ac dere vali docere,vel admonere, aut pec20 cantem verbis corrigere,aut demitigare animo cómotum cupiat, non patiuntur: fed vel contentiose impugnaut eius orationem fi victoriam fperant, vel eo omiffo proripiunt fealió vbi nugas audiant, aures fuas,tanquam invtilia& vitiofa vafa,quavis po2j tiüs quàm neceffaria aliqua re implentes. Coterüm ficvt equos qui re&é inftituunt, eos docent freno Asdiremul facilé parere: ita qui pueros, ad audiendum prom-:4,logui tos faciunt,docéntq; audire multa,loqui pauca.Nà pauca, praEpaminondam laudans Spintharus aiebat, Non fa-. clarum.
30 ciléfe cum alio rem habuiffe, qui& pluta noffet,& pauciora diceret. Ac naturam aiunt propterea vnicuique noftrüm duas dediffe aures, vnam linguam, quod pauciorá loqui debeamus quàm audire. Pró. indecum vbiq; filentium adolefcenti tutum firor3; namentum, maxime tum prodeft, cüm audiens dicentem non perturbat,neque ad fingula elatrat:fed etiamfi oratio non probetur, fuftinet tamen expeéatq;

Te i uenda.,
Inuidia a5» Nr diteri ca18 PLVTARCH. DE
&átque dum dicendi ille finem faciat:ac vbi is perorauit,non illico contrà dicere orditur, fed(vr Acefchines pracipit) fpscium ei relinquit fiue addendi
aliquid diclis fiita videatur, fiue mutádi quidpiam vel detrahendi. Qui veró ftatim interrumpunt,&$ neque audiunt neq; audiuntur;fed adverfus dicentes dicunt:ij contra decorum agunt. Át qui continenter verecundéq; audire adfaeuitji is& quod vtile eft fermonis eius percipit atque retinet,& invtile
feu falfum faciliàs perfpicit ac deprehendit, verita- 1o
tííque ftudiofus habetur,non contentionis, neque temerarius aut rixator. Quare noninepté quidam dixerunt,non minis ftudiosé faftum ac fpiritus elatos adolefcétum ex animis, quàm aerem ex vtribus excutiendum effe,fi quid vtile velis infundere, alio rg qui arrogantia pleni inflatiq; non admittunt. Porró invidia cum liuore quodam& malevolentia nullà ad rem vtiliter adhibetur,fed omoibus bonis impedimento elt: pefsimus autem affeffor c(t auditori atque coníiliarius. quia enim invidi quavis potiüs 1 re dele&antur quàm recte dictis, ita fit quz vtiliter dicuntur, molefta eis reddautur,& iniucunda, neq; approbentu ur.Et veró quem diuitiz,gloria, aut pulcritudo aliorum vritis tantüm invidus eft: molcfté enim fert res aliorum, fecundas. Qui. orationi bonz 25 invidet,hunc fua ipfius bona excruciát animi. Sicvt enim lumen videntium,ita fermo audientium poni eft, 6 velint ampledi. Sedinvidiam aliarum rerun incompofita alie quzdam& praue erum acram, nes efhiciunt.quz adverfus dicentes inanem ob glo 5o ri? cupiditatem,ambitionémque iniuftam concipitur, hoc modo affe&tum ne attendere quidem animum orationi finit: fed tumultuatur, mentémque circumagit fimul& c(uos habitus coní deranrem,& exquirentem an dicentis facundie cedant, fimálg; 35 in alios intuentéan dele&tentur& mirentur dicentem:iuxtà cófternatam laudibus,&(rementem adverfus
ll
»

AVDITIONE. 149
verfus auditores,fi probát dicentem. Eadémq; qua dicta funt dimittit, quia molefta eft eorum recorda tio:& turbata ac tremens reliqua audit,folicita ne prioribus fint meliora. ac tum maximé finem oratio nis fieri optat, cüm optima dicuntur.& finita auditione nihil dictorum conüiderat,voces tantüm& a£ fe&iones przfeutium. fupputat, ac laudantes quafi | furore concita fugiens vitánfqs,reprehendentibus 4 ac pervertentibus dicta accurrens& fe adfocians: à 10 aut fi nihil perverterit, iuniores aliquos comparás, qui videantur eadem de re meliüs ac maiore cum vi pl dixiffe,donec tandem corruptam vitiatámque audi: tionem proríus invtilem fibi effecerit, Oportetergo£&i&is ftudio audiendi cum ambitione induciis, 1; placido animo audire, ranquam ad facrum conviuium aut facrificij primitias inuitatum, vímque ora toris,ficvbifcopum fuum affecutus eft, collaudare: in reliquis boni con(ulere ftudium eius,qui que no rat in medium protulerit, iífque mouere auditores 20 voluerit rationibus,quibus ipfe fuerat motus. Quz dicta funt preclaré, non debet auditor fortune aut cafui imputare,fed ftadio, diligentiz,laboríq; acce pta ferre:eáq; cum admiratione& emulatione imitari.vbi peccatum eft,caufas& originem erroris cir 25 cumfpe&é perquirere.Sicvt enim Xenophon ait bo 4 nis rei familiaris tractatorib.& ab amicis commoda Vitia dices ri& ab inimicis:ita vigili&attento auditori nó mo^!«sdzdà re&té,fed etiam vidiosé differentes profunr. Vili(9? vtlia. tas enim fententiz, vanitas vocabuli, figuraimpor3otuna,eruptio cum inepto gaudio ad laudem,& alia id genus, magis audiendo alios deprehenduntur, quàm dicendo. Itaque culpaà dicente nobis eftin nos traasferenda,videndümque an noftrum nos ali quod tale fallat viti. Nihil enim facilius eft quàm 35 reprehendere alium. quod invtiliter fit,& vanum eit, nifi ad emendandos aut vitandos Gimiles lapfus referatur. Itaque aliorum peccata confideranti in
A
; | | r]

PLVTARCH. DE
promtu fit fibi Platonicü illud occinere. Nám nam & ego fortaffetalis fum? Quemadmodum enim in oculis aliorum noftros refulpgere cernimus:itain orationibus aliorum contemplari formam noftre de bemus,vt neq; nimis audacter alios contemnamus, s
& ipfiin dicendo nos maiori cum diligentia obferuemus. Vtilis eft hacin re etiam cóparatio, vt cüm foli fumus poft anditionem,eorum aliquid, quz nó recté aut non fufficienter di&a putamus refumentes,conemuridem tra&are argumentum,aggrediamáürq; vel implere, vel corrigere, vel aliter dicere, vel prorfus noua oratione perfequi, quod Plato fecit Lyfie oratione propofita.Non enim difficile eft orationem alterius improbare, fed oppidó procliue factu:meliorem autem eiusloco reponere, id ve 5 ró perquam magni eft laboris. Qua ratione Spartánus ille càm Philippus diceretur Olynthum ever^tiffe, Atqui(aiebat) ille profe&óo talem vrbem condere non poffet. Quando igiturin differendo de ea dem materia fentiemus nos nó multum przftare iis qui anté dixerantjà conténendo valdé retrahemur: so. c&fuperbia qua nobis placemus ipfi; ia huiufmodi Admiratio-. contentionibus redarguta,facilé reprimetur.Cona5 C9HE0-.-temtuiadmiratio eftadverfa, quz cadit in equiora & maníüetioraingenia. verüm hic quoq; non exigua,ac fortaffe etiam maior adhibenda eft cautio. quatenus nimirum contemtores& feroces minus vtilitatis audiendo fibi cóparant: ad admirationem autem propen(iatq; fimplices faciliàs damno afficiuntur.Et Heracleti di&um non improbatur,Stupidum hominem quavis oratione percelli. Oportet veró laudem candidé tribuere dicenti: orationi fdem cauté adhibere, ac dictione quidem& adtionem zquo animo& fimpliciter fpectare: vtilitatem
autem& veritatem eorum quz dicuntur, accurato 3$ acríq; iudicio perpendere. vt& qui audiunt, odio vacent;& qui dicüt,nihil damni afferant. nà multas falías

AVDITIONE. 161
falfas& malas opiniones benevolentia erga dicentes, eorümve apud nos autoritate inducti in erroré ample&imur. Spartanorum principes cür fententiam hominis parum laudate vitz approbarent, al$ teri fpe&atz vitz morümque eam pronuriciandam mandauerunt.recté admodum& ciuiliter populum adfuefacientes,vt moribus potiüs quàm verbis con. fulentium duci ftuderent. Sed quz in philofophia dicütur,ea oportet exiftimatione eius qui dixit de10 tra&a,feorlirn per fe examinari. Vt enim in bello,ità ,etiam in auditione multa funt inania. Etenim cani cies dicentis,geftusfupereilium,fui iaCtatio, maximéautem vociferationes ác timultus& faltatiorie$ Ormamétá
eorum qui interfunt, faciunt ad percellendum im- 9rationis
1$ peritum auditorem atq; adolefcentem, veleti luxu iwytilia. quodam abreptum. ipfa etiam dictio habet quippiá ad decipiendum conducens, fi rebus ápplicetur fua uis ac copiofa& cum faftualiquo atque apparatu. ficvt enim eorumi qui ad tibiam canunt errores ple20 rique latent auditores: ita abvndans atque órnatu fuperbiens dictio animum atüditoris priftringit,ne rem de qua agitur intelligat. Et Meláthius quidem interrogatus(vt aiunt) de Diogenis tragcedia,negabat fe eam videre, quód vocabula eius cónfpe25&umintercluderent.Sed plerorunque fophiftarum orationes atque declamationes,non vocabulis inodó tanquatn cortinis velant fententias ,fed vocem quoq; accuratis quibufdam fonis ac mollicie& can tillationibus illi edulcantes, bacchicum quendam 39 furorem in auditorum animis cócifant,eóíq; tranfverfos abripiunt: pro vana quam adferunt voluptate vaniorem ctiam gloriolam reportantes. itáque il lis vfu venitid,quod Dionyfium ferunt dixiffe: qui càm citharoedo cuidam preclara cum approbatione cantanti inter audiendum magna quzdam dona promififfet,deinde nihil dedit, perfoluiffe fe iam ei gratiam dicens: qui quanto tempore canens dele

Fruclus ex ap ditione captandus,
162 PLVYTARCH..DE.
Gaffet,tanto etiam fpe fuiffet oble&atus. Atq; hoc flipendium tales auditiones dicenti rependunt.Is enim in admiratione eft quandiu delectat, deinceps fimul cum auditione definit& voluptas,& dicentis exiftimatio.& alter tempus, alter vitam fruftra perdidit. Proiude oportet copia& vanitate dictionis remota, ipfum perfequi fru&tum, imitariq; non eas quz ferta ple&unt mulierculas, fed apes. Ill enim fiorida& odorata fe&antes folia, conferunt atque pertexunt opus iucüdum quidem illud,fed in diem
duntaxat durans atq; infrugiferum.Hz fepenumero prata pervolitantes violarum, rofarum, hyacinthorümque copia confita, in thymum afperrimam atque guftus acerrimi deletuntur, eique ad(ident mel meditantes flauum: perceptóque vtili fucco ad fuum revolant opus. Eo itaq; modo debet fincerus artífque ftudiofus auditor omittere florida& luxuriofa verba»réíq; ad actiones fcenicas aut fpectacula pertinentes, càq; putare pro pabulo fucorum fophifticen ambiétium: animo autem in ipfos orationis fenfus penetrare, intentionémque dicentis,& quod vtile et atque commodum ad fe trahere: me- moria tenens, nonintheatrum fe qut odeum,f fedin
fcholam ludámque litterarium veniffe, vt oraticne vitam corrigat. Ideóq;a auditionem confiderare fecum debet atq; examinare quomodo ea fit affectus, acratiocinari an aliquis ea motus animi fa&us fit fedatior,ari aliquid de molefto leuius redactum, an fiducia& animi altitudo cófirmata, an ad eictetens & honeflatem inftin&us aliquis animi excitatus. Cum cnim é tonftrina abituti fpeculo adGftamus, capütque contre&temus, vt tonfuram& pracifionem crinium examinemus: quauto magis é fchola atqueab auditione difcedentes,ftatim debemus animum noftrum intueri, an ille S oieftis ociofifque desinis aliquibus cogitationibus factus(it tranquillior.Nam vtaicbat. Arifto, neque balnei neque
ora

AVDITIONE. 163
orationis non purgantis vllus eft vfus. Dele&etur itaq; vtilitate ex oratione percepra adolefcens:non tamen dele&ationem auditiopnis finem ftatuat: neque exiftimet debere f22 fchola philofophi difcedere cantillantem ac leticia delibutum, neque vnguentum quzrere, càm irrigatione& cataplafmate indigeat:fed grato animo accipere,li quis afpera oratione animu(velvti fumo aluearibus apes eiiciunt) caligine& ftupore quo fuerat occupatus evacuet. Etli enim dicentem par eft non nullam pla-né curam ia id ponere, vt dictio fuauis fit& probabilis: tamen auditor eius minimam debet habere ra tionem;ab initio quidem.póft, quemadmodum qui bibunt,exftin&ta demum fiti obvertunt pocula, ca:laturámq; contemplantur: ita ipfifententiis impleto iam detur refpirandi fpacium, dictionémque an elegans aliquid& elaboratum habeat cófiderandi. u1autem ftatim ab initio non rebus ipfisinhzret, Delefatiofed orationem requirit Atticam atq; fubtilem, per-. niis qua baindz facir,ac fi quis antidotum nolit bibere,pifi te- béda ratio, fta fitin Attica Colia deiQta: aut hyeme veftem fumere recufet, i non fit ex Atticalinatexta.eodem enim ille modo in lacerna orationis Lyfiacz defide bit tenui ac vili, inersatque immobilis. Hzc vitia magnam vanitatem animorum, magnamque inania garriédi fubtilitatem atque argutias adolefcentum 1n fcholis genuerunt,neq; vitam neq; adiones neg; in repub.converfationem philofophorum obíeiaatium, fed vocabula dütaxat ac verba:laudentiümq; fi quid bene pronüciaretur,id veró de quo pronunciabatur vtile effet an invtile, neceffariü an inane& fupervacaneum neq; intelligenti ,'neg; inquirentium.Cófequens his eft preceptio de queftionibus. Nam eü quidem, quiad coenam venit, vti appofitis 35 decet, neque vel alia pofcere, vel culpare appofita. Qui veró invitatus eft ad áuditioné,is fiquidé certa lege vocatus eft, audiat tacite dicétem. qui enim ad.
lij

Quales pro
ponenda quafiiones.
odyfr,
222.
164 PLVTARCH. DE
alia argumenta deducunt, aut interrogationes interiiciunt,aut dubitationes mouent,importuni auditores,& quibus cum dicente non facilé cóveniat, nullam capiunt auditionis vtilitatem, fed fimul& orationem& oratorem conturbant. Vbi veró is qui dicit, auditores querere& ponere de quo difputetur iufferitjibi femper danda eft opera, vt neceffarium aliquid aut vtile quzftio tua proponat. Derideturapud procos Vlifes
París frufa petens,non evfes, fiue lebetes: 10 magni animi quippe putabant*ffe vt dare,ita etiam petere aliquid magnum. Reis veró auditorem aliquis derideat, paruas& friuolas quzftiones proponentem. quemadmodum adolefcentes nonnulli vtfuas argutias& dialé&tices aut mathematum pe- 1$ ritiam oftentent, folent querere de infiniti fectione,& qui fit motus fecundü latus aut fecundum dimetientem. Quibus refponderi poteft, quo pacto Philotimus refpondit cuidam pure intus laboranti & tabiiam obnoxio, quod ex colore& refpiratione 2e medicus deprzhendebat, medicamentum petenti adverfus reduuiam:Non eft tibiamice, adverfus re duuiam opus medicina. Ita& adolefcenti dicetur, Non eft rempus tibi de his quaftionibus cogitádi, fed quo pacto faftuyarrogantia,amoribus,nugífque 25 liberatus pofsis vitz ftatum vanitatis expertem ac fanum inire. Ad peritiam quoque dicentis& naturalem propenfionem oportet auditor vt fe accommodet ftudiosà,& de iis quarat, in quibus ille tra&andis plus quàm vllo alio in genere valeat, neque 3o alió eum adigere: vt fi morali philofophiz dedito phyficas aut mathematicas difficultates proponas, aut naturz cognitionem fibi füumentem in connexorum iudiciü, aut folutiones pfeudomeni trahas., Sicvt enim qui claui ligna findere, aut fecuri fores 35 referare conetur,non tam illa inftrumenta corrumpere, quàm fe ipfum vfu vtriufq;& facultate priuare viA

1o
D
20
2$
35
AVDITIONE. 16;
re videatur: ita qui à dicente quod offert non accipientes id exigunt,quod is non didicit aut non exercuit,nonin eo tantüm ledütur,fed& in malignitatis atq; odij cuiufdam crimen incurrunt. Id quoque cauebis,ne multaaut frequenter quzras. eft enim hoc eius, qui quodammodo interim fe oftétet. alio autem proponéte audire placide, ftudiofi eft& communicantis rationem difcendi cum aliis:nifi fit priuatim qui vrgeat affe&us inhibitionem requirens,aut morbus admonitionis egens. Nimirum enim, vt alebat Heraclitus, non conducit occultare infcitiam: fedin medium proferenda, eique facienda eft medicina. Quod fi ira aliqua,aut fuperftitio, aut diffenfio cum domefticis vehemens,aut abamo re profecta furiofa cupiditas, Non anté motas mentis commouens fides animum conturbet: non debes reprxhenfionis vitandz ftudio alia differendi arguméta quzrere, fed in difputationibus de his ipfis audire,& digreffus inde priuatim accedere& rem difquirere. Contrà vulgoineo peccant, quod gaudent& admirantur vbi philofophi de aliis loquuntur. quibus ij omifsis fi ad ipfos orationem convertant,& libere moneát de iis de quibus ipforum intereft,indiené ferunt,operámque putant cam fumi fupervacaneam. opinan tes fcilicet philofophos in fcholis ita effe audiédos, vt tragcedi in theatro audiütur: in rebus extra fcho lam,philofophos nihil ipfis effe pre(tátiores.Quod quidem de fophiftis non iniuria fentiunt.qui vbi de fuggefto defcenderunt, librófque depofuerunt& inftitutiones fuas, in feriis vitz rationibus explicandis ieiuni funt& vulgo nihilo meliores. Quod autem ad veros attinet philofophos, ignorant eorum& feria& iocos,& nutus,& vultum fiue ad fub. ridendum compofitum fiue tetricü, maxime autem verba ad aliquem feorfim dire&a, habere fru&um fuum iis conducibilem, qui fuftinere animümque l iij
Ad nos pertinentia ae
dire debemius.
Philofophi aliter aude endi, quàm
foplnfia.

166 PLVTARCH DE
atteudere didicerunt. Iam quod ad laudationes attinet, requirit hocofficium cautionem aliquam& faudand; mediocritatem: quando neq; exceffus coin genere modu,— nequedcfe&us elt liberalis. Moleftus eft enim&im portunusauditor, qui hulla orationis parte moue- 5 tur aut delinjtur, repletus faftu quodam invidia fuf fufo& infia foi folius approbatione, velvti qui aliquid iis quz dicuntur meliüs dicere fe poffe prz fe fcrat:cum neq; fupercilium pro decoro moueat,neque vilam emittat vocem qus eü animo equo audi- 1o ze telletur,fed filentio&&cticia grauitate atqs habi tu opinionem venetur conftantis profundíq; homi nis, qui laude perinde atque pecunia feipfum ea pui uaturumíe putet quam alteri impertiat.Suaurautem inulti, qui male& alieno fenfu Pythagorz di&tü ac- 15 cipiüt,quiidfe€ philofophia lucri abftuliffe dixit, nihil vt mitcaretur. ij vero in defpicientia collocant ab(inentiam à laudando& honorando, cótemtüq; aliorum grauitatem fuam metiuutur.Etenim philofophica ratio eá quz ab hzfitatione& ignoratione zo proficifcitur admirationé atq; ftuporem eximit,cogoitione& enarratione caufarum fubie&a:facilitatem interim, magnanimitatem,humanitatémq; non delée.Qui enim revera& confáter funt boni,iis ho ^nor eft pulcerrimus honore dignum aliquem affice 1$ re,fummümq; ornamentü alios ornare:quod abvadantia quada glorie& liberalitate poffunt. qui ve1 in aliis laudádis parci funr, fuarum adhuc inopes Jaudum famelicíq; vidétur. Peccat in alterá partéin qui nihil interponit iudicij,fed cuivis voci aut fylla;o bz infiftens acclamat, leuis quidam homo& autcularum fimilis. atq; is plerunq; ne ipfi quidém proba tura&ori: auditoribus quidé moleftvs femper eft, excitás eos inuitos identidem,& quafivi obtinens, vt verecundia tracti vnà adftrepant.& nullam con- 25 fecutus vtilitatem,quód plenam tumultus effecerit Iaudationibus fuis concionem; difcedit cuin vno ex his

AVDITIONE. 167
his tribus titulo, vt aut fubfannator videatur fuiffe, aut adulator, aut orationum rationis imperitus& ineptus. Porró qui iudicis officium fungitur, is& odio& benevolentia vacuus audire debet integro animo quid iuris fit. In iis autem auditionibus quz
de litteris funt, neque lege vlla neque iureiurando
impedimur quo minus benevoli audiamus differen
tem.quiu& Mercurium veteres in dedicandis fanis adiunxerunt Gratiis,fignificaturi orationem maximé flagitare benignas& amicas aures.NNunquam enim putabant eum qui diceret adeó abfurdum fore autà fcopo aberraturum, quin fi non fententias lau de dignas aut commemorationes aliarum rerü, aut argumentum ipfum inftitutámque orationis procu liffet applaufum merens, faltem di&io aut collocatio orationis deberet approbari:
Inter echinopodes uel ut,afpcram ez inter ononin Interdum florent mollia leucoia.
Quando enim quid vomitus,febris,atq; adeo olle láudationibus publice declamatis non expertes fue runtapprobationis: virialioquin philofophi vel no men vel exiftimatiónem gerentis oratio non pofiit omnino refpiratiobem aliquam& laudandi tempus párere auditoribus benignis atq; humanis? Ait Plato,qui formofi funt quocunq; tádem,aliquo faltem modo mordere amatores fuos. quód amator albos deor filios appellans, nigris virilium nomen tribu ens,advuco nafco przditis regiorum,cópreffo gratioforum;pallido mellei coloris,ampleGituratq; di ligit. náamor hederz inftar valetfe quavis arrepta anfa applicare.Multo igitur magis audiendi litterarümq;: ftudiofusfübinde aliquam repererit caufam, cur nop absre qüemvis dicentem videatur laudare. Nam& Plato cü Lyfic orationis neq; ioventióhem laudaret:& difpofitionem conturbará celparet, el
cütionem tamen audauit,& Li Qaid
iij
Aequanimt tas in Aüdiendo.
s.de Tep.pro jefe.

168 PLVTARCH. DE
perfpicué effent ac rotundé tornata. Ac reprehen dere poffet fane aliquis Archilochi argumentum, Parmenidis verfuum compofitionem, Phocylidis tenuitatem, Euripidis loquacitatem, Sophoclis inzqualitatem: quo pacto& ex oratoribus alius placi dis animi motionibus caret, alius ad concitandos grauiter animos nil habet virium, alium grati defüituunt. quivis tamen peculiarem vim mouendi& ducendi habuit ob quam laudatur.Quo fit,vt auditoribus copia fuppeditet materie, vnde dicentem 10 demereantur. Quibufdam enim fufficit etiamfi vocenon teftemur approbationem,oculusfaltem placidus,faciéfq; hilaris,& cóftitutio vultus.hec enim lam vfurpari etiam vbi quis plané infeliciter dicit, vulgo receptum eftínq; omni auditione adhiberi. Sefsio autem non infolens,& fine flexu recta forma, & oculiinipfum dicentem converfi; ac feri attentionis,vultüfq; quieta conftitutio,& qua non modà nullum contemtus aut indignationis,fed neque aliarum curarum aut occupationum animi indiciü 20 habeat, eódem faciunt. Ac quemadmodum in quacung; re id quod pulcrum eft ex multis numero diuerfis& ad vnum temporis articulum convenientibus, quadam concinnitate& concentu perficitur: cum turpitudo ftatim exiftat, vel vna aliqua etiam 2 leuicula re deficiente, aut abfurdé adfumta, fic etiá in ipfa auditione non modó grauitas fupercilij,& vultus parü iucundus,oculi vagi, corporis circumactio,indecora femorum interfe permutatio:fed& nutus,& fufurrus ad alterum,& fübrifio,& fomno- 30 lentz ofcitationes,ac demifsio vultus,& quidquid tale eft,in vitio ponitur, éftque accuraté cauédum. Auditorem| Sát interim qui putent fuas effe dicentis partes,audebere effe ditoris nullas. atque illum volunt venire premedipremedita- vatum atque paratum: ipfi meditationis curarümq; 3$ yum, vàcui& non duds fui officij rationibus in auditorium fe coniiciunt, fedéntg; velvti ad coenam fi veniffent

10
5
20
25
20
3;
AVDITIONE. 169
niffent aliorum labore partam voluptatem percepturi.Atqui& conviudfcitus fuum habet officium, & multo magis auditor. Particeps eft enim orationis,& dicentis adiutor:net; debet eius deli&afeue ré examinare, dictionem a&ionémq; vbiq; fub cenfuram vocando,&ipfe cenfurz liber in auditione turpiterfe gerere. Sed quemadmodüin pile ludo qui excipit iaciéti fe motib. corporis cócinné folet accómodare:ita inter dicentem quoq;& auditore, fi vterque officium fuum tueatur, quzdam eft proportio.Porró in laudando non eft temeré quibufvis vtendum vocibus. Nam Epicurus quoq; moleftus eft,qui à fuis familiaribus ad epiftolia amicorum tu multus plaufuü excitari fcribit. Et qui nunc invfita tas in auditoria introducunt voces,dum acclamant Diuinitus,diuino inftinctu, Przclariüs quàm vt 2quati ab vllo pofsit:(quafi veró eanó fufficiant qui bus Plato, Socrates& Hyperides vfifunt laudum indiciis,Re&e, fapienter,veré.) ij fupra modum indecenteragunt,dicentésq; traducunt, quafi hi fuperbia impulfi nimias laudes affe&arent. Vehemen ter etiá molefti funt,qui iureiurando adhibito, velvtiin foro,teftimonia dicentibus perhibent. Neque lis minüs ij,qui perfonarum decorum nó obferuár, dum philofopho acclamant Acriter, feni Ingeniofé aut Floridé: voces ludentium lafciuientiüámque in fcholafticis declamationib, ad philofophos ij trà(ferentes orationiq; ferie amatoriam laudem accómodantes perinde ac fi quis athleta fertum liliorü rofarümve, non lauri aut oleaftri coronam imponeret.Euripides fané pocta,cüm quidam ri(iffet di&ante ipfo chori perfonis carmen quoddá ad harmoniam compofitum:Nifi,inquit, ftupidus effe indo&tásq; homo,non vtig; rififes me Mixoly dié can táte.Et virnimirü philofophus ac ciuilis, auditoris inleticiam effufi luxuriá his verbis cópefceret: Tu mihi demens quidam homo videris, difciplinzq; lÓ v
Laudum moderatio,

Obiureatio $265"vt Aue
dienda.
170 PLVTARCH. DE
expers. alioqui me docente, aut verbis caftigante; aut differente de deo, vel republica,vel imperio,nó tu cantillaffes aut faltafles.ac mihi ferió confidera quid rei fit;philofopho diffsrente eos qui foris funt propter auditorum vociferationem& fremitü dubitare tibicén nealiquis,an citharoedus;an veró fal tans laudetur. Czterüm admonitiones& obiurgationes non funt fine doloris fenfu,neque effeminaté etiam audiendz.Q ui enim facile& neglectim ferunt fe maledi&is philofophorum peti, ita vt repra henfi rideant, laudéntq; reprzhenfores, quomodo parafiti eos à quibus aluntur laudant fi ab iis convi cio impetuntur:ij plane proterui& feroces, impudentiam neque bonum,neq; verum fortitudinis ar gumentum oftentant.Salfe enim in fe iactü aliquod di&um,citra tamen iniuriam& cum facetia,ferre fi ne dolore&hilaré, non ef indignum ingenuo& difciplinam experto,fed omnino liberale ac Laconicum. Verüm vbi caftigatio vitz corrigendz pratia fufcepta fermone vtitur acriter arguéte, tanquá medicamento mordente:ibi nóaudire fübmiffe,neque pudore annimum accenfum vertigine corripi & fudore perfundi,fed immotumaudire didu&tísq; in rifum labiis,ac difsimulare omnem doloreiv;plane illiberalis eft fignum adolefcentis,&à verecundia alieni: ob confuetudinem peccandi continenté animo ems, ficvtin dura fit& callofa/carne, vibicé non admittente.Diuerfo aüt modo funt affe&i, qui cüm femel malé audiuerunt, fugiuntita vt nunquá retro fe convertant, omninógq; philofophiam tráffuge relinquunt: ij cum à natura habeant verecundiam,bonum ad falutem parádam prin cipium,perdunt illud dum ob luxum& molliciem non tolerát reprahéfiones, neq; fortiter correctiones fuftinét, fed ad blandas atq; delicatas auditiones fe cóvertütvbi adulatoresaliquiaut fophiftz vocibus dulcibus quidé,(ed vtilitatis omnis vacuis demulceát,
S1cvt
D
A
o

AVDITIONE. i1
Sicvtergo qui poft fe&ionem fugit medicum, neq; ligari fa&tum vulnus finit,eam is medici operis partem quz doloré affert pertulit,eam quae fauat afper nharusrita qui orationeun,qua ftulticia ipfius lancina tà ac fauciata fuit, nó patitur etiam perfanare vicus & ad cicatricé perducere: 1s morfus& dolore affe* £tus,nullo percepto cómodo, philofophiarecedit. N6 enim folà Telephi vulnus, vt eft apudEuripidé, Runtenta lima demta aifpidi fouent: fed etiam morfum bona indolis adolefcentibus à philofophia infli&&üm eadem quz fauciauit fanat oratio. Itaque pati quidem oportet& morderi, nó conteri autem,neq; animo concidere qui repraheü ditur.ficq; ftatuat, fe philofophie tanquam myfteriis quibufdam magnis initiatum,primas luftrationes ac tumultus vbi pertulerit,fpem habere iucundi fplendidiq; fru&us prefentem moleftiam& con turbationem fecuturi. Sic etim vbi videbitur immeritó increpatus, recte aget(uftinendo,& ad finé vfque patieoter audiendo fine fatto compellabit hominem fui purgandi caufap récabitürq; vt libertatem reprehendendi iftam atq; vehementiam qua
adverfus fe nunc fuit víus,ad arguendum abquod Principia veré peccatum referuet. Praeterea&cvtin litteris, diffialia.
lyra,palzftrs ea quz initio difcenda func multum liabent tumultus, laboris,ac obfcuritatis: inde paulatim factis progrefsibus confuetudo tanquà cum hominibus& noticia plenior parta, omnia amica, manfueta& faciliora dictu aCtiq; facit. ita cüm phi lofophi2 quoq; in primis vocibus atq; tebus habeat omnino quippiam rerunum& infolens, non convenit quenquam ipfis initiis perterritum(quod plané fuerit ad quemvis timefcentis flrepitü hominis àtque inaudacis) rem totam deferere: fed conantem fingula, operáj impendenté,& progrefsibus inten tum,expecare cófuetudinem quz omnia bona red dere valet iucunda. ea enim non multo poft tépore

172 PLVTARCH. DE
aderitmagnam adferens difcipline lucem,& acres amores inferens virtutis:fine quibus plane zrumno fi eft aut meticulofihominis reliquam poffe perferre vitam, vbiob mollicié quis philofophia éxcidit. Neque abnuerim prorfus res ipfas habere quippiá quod imperiti& iuuenes initio perfpicere vix, aut ne vix quidem pofsint, fed tamenin maximam obCurnii] fcuritatis partem ipfifua culpa incurrunt, inidem difant ple- diuerfis ingeniis peccatum prolabentes s Quidam^N fique. enim verecundia quadam du&i,& parcere do&ori volentes, metuunt interrogare& confirmare do&rinam,vt re percepta affentiri pofsint. alij intempeftiua ambitione& inani cum aliis certandi ftudio vtacumen ingenij acfacultatem difcendi oftentét, priufquam acceperint habere fe profitentes, nihil percipiunt. Ita vfu venit, verecundis quidem iftis ac taciturnis, vt digrefsi in maerore fint ac dubitationibus, coguntürq; tandem necefsitate impulfi maiore cum pudore dicentes interpellare,& quzfliones revocare ac retrorfum difcurrere.ambitio- 7? fis autem illis atq; audaculis, vt fuam infcitiam fem peroccultent atq; tegant. Repudiata itaq; omni id generis ftupiditate atq; arrogantia, in id incumbamus.vt difcamus animóq; comprzhendamus quid-: quid vtiliter dicitur, patiamárg; nos rideriab his 75 qui fibi ingeniofi videntur, icvt fecerüt Cleanthes Exemblá& Xenocrates. qui cum viderentur tardiores effe patti? quàm qui vn fcholam frequentabant reliqui, non im. difecdo, profugeruntà difcendo, neque animos defponderunt: fed vltró in feipfos di&eria iecerunt, vafis an- 32 gufti orificij,& ereis tabulis fe fimiles dicentes, vt qui egre do&rinam perciperent, perceptam firmiter conftantérq; retinerent. Non enim duntaxat quod apud Phocylidem eft,
Quiwdt effe probus.flli bunc perfepe neceffe eft: fed& derideri oportet fzpe,& ignominiam eo &falb!
t:
$
D

AVDITIONE. 7
&(afe dicta,& fcurriles infe&ationes.omni denig? robore animi adverfus infcitiam niti, eámq; deiice" rc oportet, Sed& illud vitandum eft in quo in diuerías alij partes peccant.Sunt enim qui ob ignauiá $ fuam molefti funt do&oribus atq; importuni. qui cum nolint feorfim ipfi laborem difcendo impende re,fepenuimeró eadem dere interrogando negociü faceffunt do&oriir.ftar implumium pullorum fem- Duo alie per ad alienum os hiantes,cupientésque omnia fibi auditerem 30 iam anté ab aliis preparata& elaborata tradi. Alij at vitra. tentionis& acuminis gloriam non fuo aucupantes loco,garrulitate& curiofitate magiftros obtundüt, femper aliquid non neceffarium in difputationem trahentes, demonftrationésq; rerü nihil ad inftitujy tum facientium querentes. Hoc patio iter,brcue quod fit,longum redditur, vt Sophocles ait, non ipfis tantüm,fed& aliis. nam identidem vanis& fupervacaneis interrogationib. magiftrum occupantes, velvtiin faciundo itinere, 1o impediunt continuationem do&rinz, intercepta atque moram paffz. Atque hi quidem, vt Hieronymus fentit, fimiles funt ignauorum ac timidorum canum, qui càm domi pelles mordeant, ac villos vellant jipfas feras non tangunt. Segnes autem il25 loshortor, vt càm capita rerum animo complexi fuerint,ipfifuo Marte reliqua adponant, memoriàque inventionem quafi manu ducant,& orationem alterius velvti initium ac femen accipientes enutriant atq; augeant.Non enim vt vas,ita mens quo30 que impleri opus habet, ied fomitem tantüm& alimentum(ficvt materia effe&oris eget) requirit qua incitetur ad inveniendum,& ad veritatis indagationem feratur.Sicvt ergo fatuus fit qui à vicino ignem petens,invento ibi fplendido foco perpetuó 3; ad(ideat& fe calefaciat. ita(i quis ad aliá accedens difcendi caufa, non exiftimet fuum fe peculiare fibi lumen debere accenderein fua mente ,fed gaudeat

74 PLVTARCH. DE
auditione, eáque fe oblecans magiftro femper adfdeat: is ruborem quidem nitorémque opinionis quendam audiendo fibi parat, fed internam animi eruginem flammis non excoxerit, neque cáliginem lucephilofophiz difpulerit. Quod fi igitur alio precepto víus eft ad rectam audiendi rationé, oportet nos huius quod modo expofui memores, fimul cum difcendo inveniendi exercere facultaté. vt cum ftatuerimus principium re&é viuendi effe re&é audire, habitum nobis nonfophiflice oftentationis aut nud: coguitionis, fed animo impreffum,philofophicümq; paremus.
PILVTARCHI
Commentarius,Quomodo
poísiradulatorab amico internofci.
—; PVD Platonem cft, Antioche Dhiloj| pappe veniam omnes dare ei,qui fui fe fe maximo teneriamore profiteatur: ve rüm preter alia hoc fummum ex amore ' tali vitium 1n animo hominis exiftere,
quód iuftus fui ipfius incorruptásq; effe iudex nequit.czcus enim cft rey amate cognitor qui amat:
iy
nifi quis adfucuerit pulcra potiüs in precio habere|
ac fectari, quàm cognata que fint& domeflica. Hoc vitium adulator fub fpecie amici fefe ingeren di magná aperit feneftram opportuna ad nos fubigendos arce vtenti noftro amore noftri: qui amor facit, vt quifque fui ipfius affentator cum fit primus atque maximus, non difficulter admittat exttrnum, quem putat ac vult effe fibi atque accedere teftem

ADVL. ET AMICI DISC. n
teftem adftipulatoremá;. Cui enim obijcitur quód
adulatoribus dele&etur, is feipfum valdé amat,atquc'ob benevolentiam omnia fibi vult adeffe ,oInnia putat ea, quz velle quidé habere non eft abfurdum, opinari autem fe iis e(fe preditum;periculofum eft, multámque requirit cautionem. Quod
fi veritas res eft, vt ait Plato, diuina, omniümque ibidem. bonorum& diis& hominibus principium, apparet diis. inimicum efleadulatorem, Pythio pra ceteris. Apollini. impugnat. enim femper hanc vocem, Nofce reipfum, animum vniufcuiufque decipiens ignorationémq; iugenerans bonoruni ac malorum quz ei adfunt, propter quam neceffe eft & bona mutila imperfectáque,& mala prorfus inemendata relinqui. Quod fi, vt plerzque alix folent res male, adulator aut folos, aut precipué adoriretur ignobiles, arque viles homines: non ita periculofa effet ea res neque adeo difficilis evitatu. Nunc, quemadmodum teredipes lignis innaÍcuntur potifsimüm teneris atque dulcibus: ita feré generofa ingenia,& frugi atque placida adulatorem recipiuntaluntq; adhereicentem. Atque, vt Simonides ait, equos alendi ftudium nonlecytho comitari, fed agris frugiferis: ita videmus adulatores non. pauperibus fe adiungere, aut ingloriis& plebeis, fed magnarum familiarum rerümque amplarum ruinam hanc morbümque ef: fe, qui fepe etiam regna imperiáque fubvertit. Quare non paruum eft negocium, neque providentia indipeas exigua, ita adulationem confiderare, ne cüm adco fit agilis, amiciciam lxdat aut criminibus obnoxiam reddat. Etenim pediculi morientes deferüt, abeüintq; ab eorum cerporibus,extiné&o quo alebátur fanguine. Sed nunqui omnino videbis adulatores có fe conferre, vbi res funt accifie& homines frigét. vbi gloria eit& poS*-., 5 tétia,có advolat, ibíq; augentur,& mutáte fortuna
Adulatores op tümis. dm
Jidiars,

176 PLVTARCH. DE
celeriter difluunt; Non eft autem res ad illud vfgs experimentum trahenda,quod invtile fit, adeóque damnofum,neque periculo careat. Durum eft enim ineo temporis articulo fentire non effe, qui putabantur,amicos, quando res non finit inconftantem & ficticium conftante ac probo permutare. Sed(icvt nomiíma, ita amicum oportet habere anté quàm víus poftulet probatum, nó ipfo vfu reprzhenfum. neque damno accepto fentire debemus,fed peritia cognofcendi adulatoris habere,neledamur.Alio- 10 quin idem nobis víu veniet quodiis qui guftato de mum veneno fentiuntid effe lethale, iudiciüámque ipfis hoc fuo conftat exitio. Nam neque hos probamus, neque eos qui amiciciam honeftate ac vtilitate metientes, putant adulatores ipfo fa&o fe deprz D hendiffe eos, quiblandé ac gratiose converfantur. Non omues INon enim infuauis efle debet amicus aut incondieffe 4dula-. tus, neque grauitas aufteritáfque amicicis morum toréqui— acerbitate conftat: fed ipfa illa eius pulcritudo atq; fant ucin- ecauitas,fuauis eft ac defiderabilis, 20
di aut lau- Quam iuxta Charites, fedes po[uitq; Cupido.
dant, Miel NS s neque foli ei qui eft in calamitate,
Faciem intueri dulce bominis eft beneuoli,
ficvt illeapud Euripidem ait: fed vitam comitatur 25 amicicia non' minus voluptatem rebus lztis adiiciens ac gratia, quàm adverfis Idolores difficultatéfq; adimens. Atq; vt Euenus dixit omniü condimentorum optimü effe ignem:itaDeus amiciciá vitz admifcens, omnialata, dulcia ac grata vt effent amico prafente vnáq; fruente fecit.Et veró qui voluptatü occafione obrepere vellet adulator, fi noffet amiciciam nihiliucundi vfquá admittere? Sed ficvt que aurü mentiuntur& adulterina funt,fulgo rem tantüm auri atq; nitoré imitantur:fic adulator 3 fuauitatem venuftatémque amici imitans, femper hilarem fe ac renidenteri prabet,nunquá refiftens, nun

ADVL. ET AMICI DISC, 177
nuüquam.repugnans; Itaque non ftatim debemus adulationis fufpectos habere quicunq; laudant. nó minüs enim fuo tempore laus amicum, quàm obiur gatio decct.Quiriimó morofitasac ad quavis repre hendendum procliuitas,ab amicicia eft& confuctu dineresaliena. Quz autem benevolentia liberaliter atque alacriterlaudem laude dignis tribuit;huius etiam in reprehendendo libertaté facilé& fine moleftta perfetimus ac probamus,credentes neceffitate ductum increpare;qui 1n laudádo fuit facilis, Operofum eft ergo, dicet aliquis, adulatorem ab amico internofcere,(i neque volupratem afferendo, neque laudando differunt nam& in minifteriis& in obfequiis videmus fepeadulatores amicis effe ce leriores.Quid ni veró fitjinquam, difficile? Siquidé agimüs de vero adulatore qui artificiofé& cü quadam calliditate rem gerit: neque cum vulgo eos intelligimusadulatores, quos antolecythos& men farum vocamus affeclas;ac qui-poft datam manibus aquam verba eorum referunt quibus affentantur: quorum ad vnicam patinam accalicem illiberalitas Ícurrilitate& impuritate comitata fefe prodit.Non enim,puto,neceffe erat Melanthium Alexandri Dhe rài paralituin adfentationis convincere: qui interrogantibus quomode confoffus effet Alexander,re fpondit;Perlatus in ventrem meum. neque eos qui circa opulentam menfam in orbem veríantur, quos neq; ignis arcere,neq; es fertümve poteft à petenda caena.neq; adulatrices Cyprias, que poftquam in Syriam tranfiuerunt, climacides(quafi fcalarias diceres) appellate funt,quód fcalarum loco effent regum vxoribus;iis fe fubmittentes,vt peripfas hz vehicula confcenderent. Quem igitür oportet cauere? Eum qui neq; videtur, neq; profitetur fe adu 35 lari quem nó deprzhendes circa culinam oberrare aut vmbram metiri vt coene tempus exploret, aut ebrium quovis modo ffe profternere:fed plerunm

178 PLVTARCH. DE
que fobrius eft,curiof? agit,& actionum vult effe fo ciusarcanorümq; particeps:& in fumma tragicus eft, nonfatyricus aut comicus hiftrio, amici perfonam gerens.Sicvt enim Plato ait extrema effe iniufüicig,iuflum videri neque effezita& hec periculofaeft exiftimanda affentatio quz fallit, non quz a» perta eft,& que ferió,non quz ioco agir.Hec enim verz quoque amicicig plurimum fidei derogat, fzpecodem recidenti,nitianimum advertamus. Gobrias cum mago,quem perfequebatur,in obfcurum delatus conclaue ac collu&ans,Dario fupervenienti acqui magum altero A iugularet noi reperiéti mandaffe fertur,vt vel per vtrumque exigeret mu cronem. Nos autem,quando minimé gentium di&um illud, Pereat cum inimico amicus, probamus: Sdulsterén multis fimilitudinibus cum amico implicatum cupientes avellere, fummo ftudio cauere debemus,ne aut cum malo bonum abiiciamus, aut dum vulibus parcimus, in id incidamus quod eft no xium. Sicvt enim agreítia femina qua tritico permixta eiufdem cum eo fünt figure ac magnitudinis, difficulter fecernütur,cüm aut non excidàt peranguftiora cribri foramina, aut per ampliora vnà cum tritico excidant.ita adulatio amiciciz fefe admifcés fimilitudine omnis affe&us,motus,vfus,atq; cófue- 25 Adulater&. tudinis,difficulter deprehenditur. Enimveró quia eric. omniü rerü fuauifsima eft amicicia, nihilqs plus adfert latitiz,ideó adulator etiam voluptatibus delinitin iífq; adminifieandis eft. Et quia gratia vfüfq; amiciciam confequitur,quam ob rem dicimus igne magis&aquaneceffarium effe amicum: iccirco adu lator minifteriis fefe vltró offert, conatürque fummo ftudio officiofus jimpigenpromptáfque videri. Acquoniam principium amiciciz ac ftabilitas in fimilitudine ftudiorum ac morum maximé confiflit, earundémq; omnino rerum appetitio aut averfatio ob affectuum animi fimilitudinem primó homines coniun30

ADVL. ET AMICI DISC. 59
coniungit ac continet: hoc fentiens adulator, feipam vélvti materiá quandam componit atque con format,accommodare feac affingere ftudens imita tione iis quos adoritur,mollis& facilisad reprcfen $ tandosfimilitudine eos,adeó vt diceres: Non filius Pelidee, Acbilles ipfus es. Id veró aftutifsimé agit, quód intelligés libertatem fermonis& dici& effe amicicie,tanqua animalis ali cuius,propriá vocem, ficvt cótrà difsimulatio parü 19 ingenua& ab amicicia aliena habetur:eam libertaté
quoq; n6 relinquit inimitata.fed ficvt periti coqui dulces fuccos,neij facietatem gignant, amaris aufterifq; condiunt:fic& adulatores non genuiná,neque vtilem,fed velvti fuperciliis adnictantem;ac titillantem temere libertatem adhibent. His itaq; de caufis difficulter deprxhendi poteft adulator, ficvt & animalia ea,que coloré mutádi facultate predita, fubie&tz materiz ac locis adfimilantur. Proinde cá ille imilitudinibus decipiat,fub iif; delitefcat, no ftri muneris eft,vt difcriminibus expofitis eü detegamus atq; denudemus,alienis coloribus atq; figuris,vt Plato ait,propriorü ob inopiá ornatum. Atqs hoc ab ipfo arceffamus initio. Diximus aüt principiü amiciciz effe plerifq; animi indolifq; afe&ioné fimilé qua eofdé mores, eafdé confuetudines ample &imurjiifdem rebus, ftudiis,occupationibüfq; capi mur.in quam fententiam etiam hec dicta funt:
Seni ferilis uox eft iucundifsima,
Puero puer, mulieri mulier congruit,
Kegrotus cegrotanti:cui res afpera
Sunt,is experto calamitatem concinit,
Quomodo
Ergo adulator fciens à natura infitum effe earundé fimilitudirerum ftudium,hac primüm appropinquare& con-»&;ngeng tubernio eodem vti aggreditur, velvtiin pafcuis a- ac fludiorie nimali cuidam fefe adiungens,fenfim iifdem inftitu ffeclec atis, earundémq; tractatione rerum, iifdémque ftu- dulator.
m ij

pn 180 PLVTARCH. DE£ Iba diis& viuendi eadem ratione fefe applicando,conformémque exhibendo: donec tandem is, quem pe tit,anfam praebeat, palpantique cicurem fe& tracta bilem exhibeat: itaque& vituperat eas res, mores atque homines, quibus illum offendiintelligit,& g qua placere ei fentit, ea non mediocribus fed nimiis ferc laudibus,ita vt cum ftupore quodam fe ea admirari: fimulet, confirmétque fe iudicio magis J quàm animi fubito motu alia amare;alia improbare. PT Quibus ergo differentiis coarguetur, deprehende- 15 türque nou fimilis effe aut fieri,fed fimilem imitari? Principió intuendum eft in fimilitudinem inftituti atq; continuationem, perpetuone iifdem gaudeat, eadémque laudet,vitámque fuam ad vnum dirigat nd atq; exigat exemplar, ficvti decet ingenuum amicicic iifdem moribus formatz, confuetudinísquea-' ] Mutabili-. matorem.talis enim eft amicus. At veró adulator, tas adulato ftabilem nullam cüm habeatfuorum morum fedé, gum. neque certum aliquod viuendi delegerit genus fibi quod placeat, fed quod alteri, cámque alteri fefe ,0 effingat atque accom modet:non fimplex eft aut vnius modi, fed varius ac multiplex,exalia in aliam fubinde formam tranfiens: quo modo aqua deflues 1 fubinde mutaturad formam eorum in quz incidit. M Simiasaiunt capi,dum homines imitari conantes, 2 | eorum motus& faltationes adfectantur. Adulator autem alios imitando decipit atg; illicit, non eodé bh omnes modo.cum aliis faltat atque cantat,aliis paleftrz fe& exercitationum corporis focium adiungit. quód fiíncidatin ftudiofum aliquem venatio- 46 nis,tantüm non Phzdrz ifta inclamans fectatur, Eurip.Hip- Dij boni,maculofas ctruas TAL polito. Infequens cupio canes incitare: b j neque tamen illi quicquam cum feris rei eft, ipfum OE venatorem inlaqueos agit.quód fi adeptus eft litte 3j ris ac difciplinis deditum adolefcentem, totus iam in libris eft, barbam ad talos vf3; demittit, pallium geítat,
ie

ADVL. ET.AMICI DISC. 18r
geftat, rerum dele&um omittit, in ore funt numeri & retangula ac triangula Platonis.fin cum focordeaut potatore diuite res ei fit, "Tum ucrà fapiens centones ponit vliffes: abiicitur pallium, tondetur barba velvt infrugifera feges, caldaria ponunturac paterz, ridetur in ambulationibus,& di&eriain philofophantes iaciuntur, ItaferuntSyracufis, cüm eó veniffet Plato, ac Dionyfius infano philofophiz ftudio exaríiffet, reIo giam pulueris plenam fuiffe ob multitudinem geometrica tra&antium. po(tquam Plato gratia éxcidit,Dionyfiüsque philofophia valere iuffa rurfum fe vino, nugis, libidiníq;& intemperantiz dedit, confertim vniuerfos velvtià Circealiquatransfor1j matos infcitiam,obliuionem,fatuitatémq; effeamplexos. Teftimonio fünt etiam magnorum facta adulatorum,& eorum qui populari gratiz intenti remp.gefferunt.quorum princeps Alcibiades, Athe nis falfé di&a iaciendo,equos alendo,vitámque fa40 cetam& pratiofam agendo notus, Sparte rafo capillo, palliatus, frigidaque lotus degebat: idem in Thracia militabat ac potabat, vbiad Tifaphernem ventum eft, mollicie& luxu atquearrogantia vtebatur: hócque modo omnes demulcebat, eorum fe 25 moribus ftudiífque adlimilans. Talis non fuit Epaminondas,non Agefilaus:qui tametfi cum plurimis verfati funt hominibus, vrbibus, moribus, fuos tamen vbique mores, fuum veflitum, fuam vi&tus rationem,& dicendi,viuendique retinuerunt. Atque 30 ita Plato etiam idé fuit Syracufis quiin Academia, & Dionyfio talis,qualis Dioni. Czterüm adulatoris velvti Polypi mutationes facile deprehendet, quife ipfum fimulabit varid mutari, ac vituperata qua fuiffet adhuc vfus vitz ratione fubitó tanquam 35 fibi placentes easamplectatur,quas pris improbárat res,aut rationem victus,aut genusorationis.videbit enim illum nequaquam conftantem aut fuu m dij
0d,
initio,

0dyfra.
1381,
1$2 PLVTARCH, DE
effe, aut qui proprio animi affe&tu amet vel oderit, gaudeat vel indignetur:fed inftar fpeculi affectuum alienorum,& vitz inftitutorum ac motuum imagines recipere. Si vituperes amicorum aliquem apud eum, dicet: Seró deprehendifti quis effet: mihi ne anté quidem placuit. Sin mutata fententia rurfum laudes,deierabit grat fibi hoc effe,& gauderehominis gratia,fidémq; habere.Si mutandá dices vitz effe rationem, puta à reipublice cura ad ocium&
quietem tranfeundum: Iampridem,inquiet,tumul- 10
tibus& invidia debuimus nos exonerare. vbi rurfum videberis ei ad res gerendas& dicendü te convertere, accinet tibi: Digna te ipfo cogitas: ocium enim fuaue quidem eft, fed inglorium atque abie&um.Taàli ftatim eft occinendum illud, 5
Nunc dlius fubitd mibi, quàm paulo anté,uideris.
non mihi opus eft amico mecü fefe mutante& mea momenta fequente,(hocenim vmbra meliüs przftat)fed qui verum vnà mecum fequatur atque diiu dicet. Atque hzc vna eft ratio deprehendendi aduAlia ratio latoris.Alterum in fimilitudinibus difcrimé eft obfemulatio- feruandum, quód verus amicus neque imitatur onis deprabé mnia,neque laudat facilà,fed optima duntaxat. nà,
dende,
vt eft apud Sophoclem, Non impetus folet effe,[ed amoris comes.
Nimirum enim vnà officium facere,& adiuuare in pulcrarum rerum ftudio cupit,non peccandi aut ma litiofe agendi focium fe praebet: nifi inuitum, ficvt folet lippitudinis,ita vitij quoque aut peccati quedam ob confüetudinem afficiat contagio. quemadmodum familiares aiunt Platonis curuitatem imitatos,& balbuciem Ariftotelis,& Alexandri regis colli inflexionem ínque dicédo vocis afperitatem. quidam enim imprudentes morum viteq; aliquam percipiunt labem. Contrà adulatori evenit quod
Chamzlconi.Hic enim omni colori fe poteft fimilé pre20
p
30

ADVL. ET AMICI DISC. 1:8
praftare,demto albo.& adulator in iis que opere i precium habent fimilem fefe prsberenon valens,ni hil non turpe imitando exprimit.Sed quomodo in- Adulatos epti pi&ores pulcra reprafentare cüm nequeant,ru turpium.$«" $ Bas, verrucas,X cicatrices referunt:fic adulatorin- mstator,| temperantiam imitatur,fuperftitionem, iracundia, acerbitatem adverfum feruos, infidelitaté erga domefticos& cognatos.Eft enim natura propenfus ad deteriora:ac preterea quàm lougifsimé à reprehen 10 dendo videtur abcffe,fi turpia imitetur. Sufpecti enim funt qui meliora querunt,videntürq; iniqué amicorü ferre peccata.que res& Dionem Dionyfio, & Samiü Philippo,& Ptolemzo Cleomenem invifum fecit atq; perdidit. Adulator dum vult effe ac vi 1f deriiuxtà fuauis ac fidelis, prz nimio amore fingit fe ne vitia quidem improbare, vt eodé modo vbiq; affectus atq; eiufdem naturz putetur.Itaq; neq; eorum,quz nolentibus fortuito eveniunt, expertes ef fe volunt.Sed zgrotisadulantes eodéfe morbo te20 neri fimulant:& vifu fe auditáq; valere negant,fi cá] cecutientibus aut furdaftris viuant: ficvt Dionyfij tf adulatores lufciofos fe fingebant;aliüfa; in aliá im- i pingentes inter ceenandü paropfides de menfis de-| turbabant.Alij vt affe&us magis quent, altiüs pe3 netrant,& ad arcana vfque codem fe modo affectos effe ingentes procedunt. fentientes enim aut coniugium eius cui blandiuntur infelix effe, aut de libe riseum vel domefticis finiftra fufpicarisipfi quoque fibi nó parcunt,fed de fuis liberis,aut vxore,cogna3? tis, familiaribüfve arcana quzedá crimina cum luctu recenfent. Similitudo enim facit vt maiore affe&u Í confpirent. itaq; alter quafi obfidibus iam acceptis aliquid arcani committit adulatori, ac deinceps eo vtitur,ac fidem fallere metuit.Ego veró noui qui a3$ mico fuam vxorem eiiciente, fuam ipfe quoque repudiauit. Sed tamen amici vxor deprehendit eum clàm iftáinvifere,ac per internücios cum ea agere. m ij

184 PLVTARCH. DE
Quare quidrei effet adulator non habebat cógnitü qui cancro magis quàm adulatori convenire putabatIambica hzc:
Nibil cft vifi uenter corpus omne, profpicit
Partes in omnes beftia,reptat dentibus, jj
Parafiti enim eft hzc effigies, amici circa fartaginé & poft pradium,vt ait Eupolis. Veràm hec iu fuum reiiciamus orationis huiuslocum.Id veró commen Adulatoy tumadulatorisin imitationibus non pratereamus, bonaimi- quodetiam fi quid boni imitatur, tamen ci cui af- tO tansfinoit fentatur palmam rclinquit.Qui enim veri funt amifenon&-— ciapud eos nulla eft obtre&atio, nulla invidia: fed quare. fiue vincant recte agendo,fiue fuperentur,citra mo leftiam fus déque ferunt. Adulator autem memor fe vbique fecundas agere partes,(imilitudinem ita at. D fe&tat vt femperinferior fit, primámque laudem& palmam alteri relinquat, exceptis prauis rebus. In his enim priores fibi vindicat, ac fi ille fe morofum dicat,fe profitetur atra bile exapitari:(i fuperftitioÍum,fe diuinitus exagitari:fi amare,fe infanire:fi intempeftiue rififfe,fe rifu emortuum. Contrà in bonis rebus,fe ait velocem curíu, illum autem volare. fe mediocriter equitare, fed quid-hocad equitem hunc centaurum?Ego,inquit, ad pocfin non inepto fum ingenio,verfümq; condo non pefsimum, Sed mibi non datur,cft poffe tonare ouis. Simulenim& inftitutum eius videtur pronunciare effe egregium dum id imitatur,& vim equari non poffe, dum certare conatur fuccumbit. Atque hzc funt,quibus in adfimilando ab amico differt adulaVoluptas— tot. Quando autem, vt docuimus, voluptas etiam ab adula- Vtriufqs communis eft,(vir enim bonus non minüs tore aliter delectatur amicis, quàm adulatoribus vitiofus)agequàm ab| dumhicquoq; difcrimen conftituamus.id autem 35 amicopa- erit,voluptatisadfinem relatio. Atq; hocita confifa,^ deremus. Incftin vnguento gratus odorjineft etiá inmeA
o

ADVÉ. ET AMICI DISC. is
in medicamento. Sed hocidtereft, quódillic tantüm ad voluptatem refertur, neque vilius przterea rei gratiaineft: hic autem ei, quod purpádi corpus, aut calefaciendi, aut carnem reparandi facultatem habet;accedit.Rurfum pi&tores floridos colores ad mifcent: fed& medicamenta funt quedam confpe&u florido,& colore miniméingrato. at difcrimen in promtueft, quód fine fcilicet vtilitatis differt. Itaamicorum quoque mutuz dele&ationes voluptatem habent qua efflorefcentem in re aliqua pul cra& vtili; aliquando etiam honefti ac virtute prediti homines iocis,conviuils,vino,rifu, atque adeó etiam nugis invicem velvti condimentis vtuntur. in quam fententiam dicta funt hzc,
Hi fe oble&abant grato fermoneuicifsim.—&
—— neque nos idm ves diuelleret ulla,
Quir nos colloquiis oblearemus amicis. Adulatoris autem is finis, hoc opus eft, vt fubinde 10cum aliquem,aut actionem, aut fermonem volu20 ptatis gratia& ad parandam voluptatem quafi coquat atq; condiat.Vtd; vio verbo rem totam complectar, adulator omnia putat fibi facienda effe vt delectet: verus amicus femper id agés quod deber, fepe dele&tat,fepe moleftus eft,non quód ita velit,
25 fed quoniam ita vfusfert. Sicvt enim medicus vbi
30
res pofcit crocum nardámve adhibet,& aliquando leni lauacro alimentóque grato vtitur:nonnunquam his omifüs caftorium iniicit, Aut polium, tetrum laté quod iadat odorem, aut veratrum tritum potui exhibet:qnod neque;hic moleftiam, neq; ibi voluptatem finis loco fibi proponit, fed vtrobique vtilitatem éius refpicit quem curat.fic& amicus alicvbilaudádo& gratiose pra5 dicando atq; dele&ando ad honcftü incitat, vt ille:
Carum"T'eucre caputpopuli Telamonie princeps, Hoc calamos torqueto modo.——& alius, m v
lad d 2.

tliad.s, 24.
Iliad.u, 303.
186 PLVTARCH. DÉ
Quonam diuini patto oblivifear Vlifsis? Rurfum vbi correctione opus eft,mordacem fermo netülibertatémq; curatore digmam vfurpat.
Quid fruftra infanis,e7" preter vem Menelae?
Aliquando etiam fa&um verbis adiungit. Sic Menedemus Afclepiadz amici filid intemperantem& diffoluté viuentem foribus exclufum nó dignatus alloquio,in re&am viuendi viam redegit. Et ArcefiJaus Batto fchola interdixit,cüm is in comoedia ver fum in Cleanthem feciffet: ínq; gratiam tum demi recepit,cüm is mutato facto Cleanthé placaffet. Oportet enim bene merendo amicum offendere, non 1zdendoamicicii abolere: fed eo quod mordet vti tanquam medicamento,quo feruetur& fanetur qui curatur.Itaq; amicus mufici inftar mutátionibus ad pulcrum& vtile accommodatis aliás intendendo,aliás remittendo,fzpe quidem delectat, femper auté prodeft.Sed adulator Quafi vnica tantüm nerui inté tione identidem folitus eam vocem reddere, que dele&et& grata fit,neq; fa&o repugnare,neq; verbo moleftus effe nouit,femper cá eo concinit eümquealfectatur cui blandiri ftatuit. Quemadmodum igitur Xenophon Agefilaum ait eorum habuiffe col Jaudationes grátas, qui& culpare per occafionem vellent:ita eum amice dele&are ac gratificari céfeamus,qui aliquando etiam moleftia afficere& adver fari pofsit.eam veró confuetudinem,quz continen tibus blandiciis vía omni morfu caret,vitij fufpe&á habeamus. Sítq; nobis in promptu illud Laconis di &um, qui cum rex Charilaus laudaretur, Qui, inquit, ifte probus fit, qui ne malis quidem acerbus eft? Tautis ferunt afilum fub aures fübire, itémque canibus ricinum.& adulator aures ambitioforum laudibus occupans iífque adhaerens, non facile depellitur. Itaque ibi maxim iudicium eft adhibendum fobrium atque cautum, vt difcernamus homone
3 ] j i 1

ADVL. ET AMICI DISC. 187
mónelaudeturana&io. Rem ipfam laudari intel- Laudatio: ligemus, fi abfentibus potius fiat quàm prefenti- nm exabus nobis: fieadem ipfi volentes atque affeGantes mes. non nos modó, fed omnes idem iuftitutum teneng; t5 fe&entur,neque nunc alia,alia poft agant aut di cant:&( quod maximum eft)(i nos ipfi fentiamus non duci nos poenitudine eorum propter quzlaudamur, neque eorum nos pudeat, neque contrarium potiüs nos dixiffe aut egilfe optemus. Internum enim iudicium animi noltri laudi reclamans, eámque non admittens, nullo affeu trahitur aut mouetur, neque poteft ab affentante corrumpi. Sed nefcio quo pacto fit vt plerique cum in calamitatibus confolationes non admittant, magífque dele&tentur iis qui vnà lamentantur: iidem fi quid 5 peccauerintaüt deliquerint, pro inimico atque accufatore habeant quicunque reprzhenfione ac vituperatione mordere,&ad poenitentiam trahere . cupit:laudantem autem,& facinus verbis comprobantem ample&antur& benevolum amicümque fibi ducant. Sed qui fa&um tamen aut di&um alicuius fiue ferium fiue iocofum facile laudant eique applaudunt: 1j tantüm in re przfenti funt noxij. Qui autem ad ingenium ipfum laudando penetrát, 5;&àmoribus ad indolem pertingunt: idem ij faciüt quod ferui qui non aceruo fed femini aliquid furum detrahunt.indolem enim quz initiü eft ac fons vitz degendz pervertunt, dum nomina virtutum vitiis imponüt. Equidem fcribit Thucydides in fe- Appellatio J— 3o ditionibus ac bellis nomina hominü zftimatione à p abvfs, j cófueta fuiffe fignificatione detorta ad res alias. au dacia enim rationis expers, habita fuit pro fortitudine,prudés cunctatio pro timiditatefpeciofa,modeftia pro molliciei pretextu,& callida in omnibus 35 rebus adhibita accuratio pro fumma ignauia. Ita in adulationibus quoq; obferuandum eft, quód prodi galitas liberalitatis vocabulo, timiditas cautionis,
x !
n MIN

188 PLVTARCH. DE
temeritas celeritatis,fordes frugalitatis, amoribus deditus cófuetudinis amantis& ad caritatem propeni iracundus ac fuperbus animofi, vilis humihify.de repub, que humani titulo afficitur.Sicvt& Plato alicubi mon procul ait amatorem amafij adulatorem,fimo gratiofi, adfine. vacum habenti nafum regij,nigro virilis, albo deorum filij imponere nomen: deniq; plane adulatorié ab amatore melei coloris dici pallidos, verbo palloris odium minuente,& boni eum confulente. 5ané deformis perfuaderi fibi finens formofum fe ef- ro feyaut paruus magnum,neque diu in errore eo perfi ftit,& damnum leue neq; irreparabile accipit.!Laus autem quz vitiis adfucfacit dum pro virtutibus habentur,ita vt non dolori nobis fint, fed delectationi,& quz verecundiam peccantibus aufert: ea in- 1j quam ratio laudandi effecit,vt Dionyfij& Phalaridis tyrannidem Siculi iufticiz ac odij in malos nomine ornarent.eadem Aegyptum peffundedit, mol liciem Ptolemzi ac furiofam fuperftitionem, vlulatáfq;,& iliorum actympanorum impreffas in corpus notas, pietatis erga deos cultüíq; numinum ap pellatione velans. Eadem eodem tempore parü abfuit quin Romanorum mores corrumperet atque perderet,luxum Antonij,& intemperantiam,& publicas profufiones pecuniz voce molli a&iones hilares atq; humanitatis plenas appellans,hominis liberaliter fua potentia fortunáq; vtentis.Quid veró aliud Ptolemzxo capiftrum tibicinis fiftulàmque ap pendit,quidNeroni fcenam erexit tragicam, laruáf que& cothurnos induit,quàm adulantium laudes? 3o an non plerique reges dum cantillarent,Apollines, dum ebrij effent, Bacchi,dum paleftram exercerét, Hercules falutati, iífque gaudentes nominibus affentando ad extremam funt adatti turpitudinem? Quapropter maxime vbi laudat cauendum eft ab 3$ adulatore. Id; non fallit adulatorem, fed callidus fufpicionem cauere, vbi in delicatulum aliquem agreA
t [:]
té
5

ADVL. ET AMICI DISC. 185
agreftémve Íncidit,fuilla cute craffaamictüzibi tum quanto poteft flatu adulatur. vt Struthias calcans Biantem; eiáfque ftupiditati laudstionibus infultans: Alexandro rege ampliüs bibifti,& rifuad Cyprium decolans. Ceterüm elegantiores adortus adulator,cüm hos videt hunc locum háncque occafionem potifsimüm obferuare, non rectà laudationem profert, fed longis in orbem ambagibus vfus accedit, velvci citra ftrepitum ta&urus pecus aliquodatq;: tentaturus. Modó enim aliorum quorun Artes adudam de ipfo pronunciaras laudes refert, rhetorum latorem im exemplo aliena víus perfona: periucundum, inqui- //diosé lan- ens,mibi fuirin foro cum pcregrinis,vel fenioribus dantium, colloquium, qui dete multain bonam partem non fine admiratione tui dixerunt. Modó leues& falfas adverfus eum criminationes confingens fe exaliorum habere dictis, ftudiosé accedit, ac interrogat, vbinam tale quippiam egifti aut dixifti? inficiátémque,vt fierifolet, iam oblata ex ipfa inficiatione lau
20 dandi occafione,fic demulcet: Ego fané mirabarte malé dixiffe familiarium alicui, qui ne inimicis quidem foleas: aut fi tu alienis inhiaffes, qui de tuo adcó es liberalis. lam ficvt pi&orcs lucida atq; fplen dida appofitis vmbrofis& tenebrofis redduntillu35 firiora* ità adulatores dum adverfa bonorum profcindunt maledi&is,aut traducunt atque derident, occulté eorum quibus affentantur vitia laudant atque fouent.Nam apud homines luxu perditos,auaros,maleficos,& opes turpibus malífque rebus con
30 fecutos, modeftiam vituperant fub rufticitatis nomine:€ eos qui fuis contenti facultatibus iufté viuunt,nihil animi aut virium ad resgerendas habere criminantur. fi cum focordibus ocióque deditis& mediocrem in ciuitate ftationem fübterfugiétibus verfentur, nó pudet eos adminiflrationem reipub. denominare alienarü rerum laboriofam tractationem:& honoris ftudio, fterilis gloriolz ambitionis
ii SURE pauta
—

190 PLVTARCH.DE
nomen indere.denique etiam rhetorica quadam adulandi arte philofophum traducunt:& inter impu dicas mulierculas palmam merentur, dum vno con tentas marito,eiüfq; folus amantes, Veneris exper tes agreftéíq; vfurpant. Ea veró eft fumma malicia, quód ne fibi ipfis quidem parcunt adulatores.Sicvt enim lu&tatores corpora fua demittüt,vt alios profternant:fic feipfos illi vituperando obrepunt ad alios laudandos.Ego,inquiuntjin mari timidum fum mancipium,ad labores animum defpondeo,infanio 1o prz ira maledi&is impetitus.verüm ifte nullo terre tur periculo,omni caret vitio)homo eftfingulariin genio, omnia fert equo animo ac citramoleftiam. Quod fi quis fapere fe preclaré exiftimás,cupiénfg; videri aufterus& à proprio pendens iudicio, recti- jg tudine quadam rationis fübinde illud obiiciat,
WMiad.x, Nec me'T ydida nimia tamen affice laude,
249. Nec nimium culpa:— non iam eadem hunc via adoritur adulator,fed aliam adhibet machiná.Acce dit enim eum de rebus priuatis vtpote prudentio- 20 rem,confulturus.& habebam quidem, inquit, alios magis familiares,necefsitate tamen cogor teinterpellare.nam ad quem alium confugeremus confilio indigentes,aut cui potius credamus?audito deinde cius refponfo ita difcedit,vt non fententia fe, fed. 25 oraculum reportare dicat.Aut fi eum peritiam affeGareartium dicendi fenferit,aliquid eiabs fe compofitum exhibet, orans id vtlegat atque emendet. Mithridati regi,cüm is rei medic ftuderbt,nonnul lifociorum fecandos fe vrendófque prebuerunt, fa €to, non verbis adulantes. teftimonium enim peritiz eius ferre videbantur, quód fefe ipfi crederent.adeó
Mute funt verum diuinarum forme.
Eurip, fine Ceterüm genus hoc occultatarum laudationum, Alcefisdss. quod cautionem requirit aftutiorem,vt redarguas, dedita
SA
39
3$

ADVL. ET AMICI DISC. 192
dedita opera propones confilia, argumenta, corre&iones,abfurda omnia.nihil enim refellens, fed omnibus annuens,atque omnia admittens,& ad fingula exclamans bene ac fufücienter habere, deprzhenditur liquidó*
Roga[Je compofitó,atque aliud fearier,
nimirum quà laudandi inflandíque nancifceretur occafionem. Porró ficvt nonnulli dixerunt picu30 ram effe mutam poéfin: fic etià affentatio tacentem laudationem quandam habet. Quemadmodum cnim venatores,dum non venari fe, fed iter facere, aut pafcere,aut agrum colere fingunt, faciliüs feras latent:ita adulatores laudando tum maxime peneDj trant,cüm non laudare, fed aliud aliquid agere putantur. Qui enim accedenti fella locóve decedit, autad fenatum populümve verba&ciens, vbi videt diuitém aliquem accedere, oratione abrupta huic vggeftum& dicendi copiam traditis tacendo me10 liüs quàm fi vociferaretur, priores fe huic prudentiz partes deferre oftendit. Itaque videre licet qui
in auditoriisac theatris prima fedilia occupent, nó quód fe iis dignentur, fed vt diuitibus inde affurgentes atq; concedentes,adulentur, Alij in congref
25 lionibus& confe(sibus initium dicendi faciüt:dein de fi quis potens, diues,aut nobilis contrà differat, facilimé tanquá melioti adfentiuntur,fuámq; retra &ant fententiá. Quare apprime neceffariü eft huiuf modi cefsiones locorü& vi&torie arguere,non pe30 ritie,virtuti,etatíve, fed diuitiis& glori: delatas. Etenim Apelles pi&or adfidenti fibi Megabyzo,&
de linea nefzio quid vmbráq; voléti differere:Nónne vides, aiebat, puerulos iftos qui melidemterunt? tacenti fibi admodum ij fuerunt intenti, purpüram
y aurmque admirantes.nunc te rident orfüm loqui de rebus iis quas non didicifti. EtSolon Crosfo de
felicitate perquirente, Tellum quendam obfcurum
Tacite lau des.

192 PLVIARCIH. DE
Athenis hominem,Bitonémq;& Cleobinipfo pronunciauit fliciores. Atqui adulator reges diuites ac ragiftratum gerentes, non fortunatos modo& beatos,fed& prudentia, arte, virtutéqué omnibus. fuperiores affirmat. Iam Stoicosgquidam ne audire$ quidem fuftinent,lapienti fimul diuitis, pulcri, nobilis,regisnomen attribuentes.adulàtores veró diuitemiüxtà& oratorem,& poctadi,&(fi velit) piGorem,tibicinénque pronunciant;& pedibus velocem,& robuftum,cadentes fi cá eo lu&ta,& à ter- 10 go eorum manentes, fi curfu certent. ficvt Criffon Himerzus curfu cum Alexandro certans dedita opera pofterior fuit,quod& animadverfum egré tulit rex. Carneades dicebat diuitumac regum filios nihil aliud bene ac recté difcere, quàm equitare. 3j quippe magiftri in ludis iis affentantur,& qui collu &atur vltro fe inclinat. equus nulla habita ratione, priuatus an princeps,pauperan diues infideat,eum qui regere non didicit, precipitem excutit. Stulte itaqueac fatué Bio, qui agrum laudando putabat fe. 20 redditurum fertilem ac frugiferum potiüs,quàm fo diendo& colendo.Non tamen homo abfurdé facit laudans, vbi idiis qui laudantur eft vtile. Atqueager quidem laudádo non fit deterior: hominem 1nflant ac perdunt qui immeritó laudant. Verüm deas his fatis.deinceps de libertate agamus. Oportuit fa Libertatem n&, quemadmodà Patroclus Achillis arma càm inadulator af dueret,& equos eius ad pugnam educeret, folánon fetlat. aufus fuit contrectare Peliadem haftam: ita adulato Miad.z, rem quoque dum amici infignia atque cultum fibi 30 doc circumponit;folam libertatem, vt geftamen amicicig eximium,
Qraude,grauesey ualidum,— intactamigimitatámque relinquere, Nunc quando adulatores reprehenfiones metuunt quibus ob ri- 3j fum,pocula,dicteria ac iocos funt obnoxij,ideóque fuperciliose adfentantur ac tetrico vultu, vitupera*
e[SE]

ADVL. ET AMICI DISC; 193
tionis aliquid& increpationis admifcentes: agedü hanc quoque partem examinemus. Puto autem ficvtin Menandri comoedia falfus Hercules infcenam progreditur,clauam geftans non validam,neque ro buitam,fed figmentum quoddam inane ac molle: ita experientibus vifum iri libertatem adulatoris laxam,& pondere vehementiáque carentem, ac fimi. le quippiam habentem cum ceruicalibusmulierum. hec enim cüm videátur capitibus reniti debereatque obfiftere, multo magis cedunt iisacfübfidunt: & adulterina ifta libertas inanem oftentáns ac men dacem& intus vitiofam molem, fublimis atque inflata eft, vtin fefe concidés abripiat fecum eum qui in ipfam impegit. Nam vera& amici propria libertas peccantes adoritur, adfértque falutarem& tute larem dolorem,meliis in morem:quod cüm vlcerofas partes mordeat atque expurget, caetera vtile eft ac dulce. qua de libertate fuo peculiari loco dicetur. Atadulator primó quidem acerbitatem quan9 dam adverfus eos quibus inlidiatur pre fe fert, iracundum fe& implacabilem gerens. nam feruis eius difficilis eft, promptüfque ad infultandum peccatis domefticorum atque cognatorum: nihil eorum qui foris funt laudare, nihil admirari, defpicere o*5 mnia, nemini ignofcere, calumniofé ad iram alios provocare, laudem odijin malos concepti venari,vt qui volens non facilélibertatem adverfus eos non vfürparet, aut in gratiam eorum quicquam vel faceret vel diceret. Deinde vera& grauia eius cui 3? adulatur peccata omnia fimulans fe nefzire, in exiguas& externas culpas grauiterac cum contentione quadam& vehementia invehitur: puta fiquid fu 44,1,,,5,5 pellectilis malé eft collocatum, fiincommodé ha-[,5,s; i2bitat, fitonfuram, amictámve neglexit,G canem e- wa. inua35 quámve non re&té curauit. At fi parentes conte- dit, eraura mnit, liberos negligit, vxorem contumeliofe tra- à mulat &at, domefticos delpectui habet;pecuniam prodi. delicia. n

Libertas ob voluptate.
194 PLVTARCH. DE
git:omnia hzc nihil ad fe adulator pertinere putat, ad hec mutus efthifcere nó audet,non aliter,quàm fi alaptes athletam finat inebriari ac libidini indulgere, eundémque gutti olearij aut ftrigilis gratia grauiter obiurget.aut grammaticus ob tabellam ac ftylum increpans puerum, folcecifmos eius barbarifmófve difsimulet.aut fi rlietor ineptus ac ridiculus deipfa oratione nullum ferens iudicium,vocem culpet,incufétque grauiter quód frigide potu arteriam corrumpas:vel perlegere iuffus miferé compo fitum fcriptum,chartz afperitatem infedtetur,& librarij impuritatem atque focordiam. Ita plané cüm videretur Ptolemzus litteris operam dare,de gloffa aliqua,verficulo;aut hiftoria vfque ad mediá no&em difputationes vnà traxerunt eius affecla: neq; in tanto tamen numero quifquam fuit qui eum inhiberet crudeliter agentem ac contumeliofé, atrociáque fupplicia exercentem. Denique adulatores fuam libertatem iis duntaxat adhibentes, quz neq; Izdunt neque dolent,perinde faciunt ac fi quis hominis à tuberculis ac fiftulis laborantis crines vnguéfque cultro medico defecet. Sunt alij his etiam aftutiores,qui libertatem vituperationéfque ad voluptátem conciliandam accommodant. Sic Agis Argiuus cüm Alexander cuidam fcurrz magna daret dona, prz invidiaac dolore exclamauit, Proh rem abfurdifsimam.cümq; iratus rex fe adeum con vertiffet,& Quid ais dixiffet: Fateor, inquit, indignari meac molefté ferre quod vos Ioue genitos omnes video hominibus adulantibus ac ridiculis vti.nam& Hercules Cercopibus quibufdam,& Bacchus Silenis fefe oble&auit,& tales apud tein precio effe manifeftum eft. Tib.Cafare aliquandoin curiam progreffo,quidam adulatorum furrexit, dixítque liberorum hominum liberas debere effe voces, nihilq; difsimulandum aut reticendum eorum qux prodeffent. Qua oratione cüm omnium atten15$
ws []
] ;]

ADVL: ET AMICI DISC. ry
tentionem excitaffet,facto ei Glentio,& Tiberio au Ícultante, Audi, inquit, Cefar quid in tevniuers fi defideremus, nemo tamen audet palàm eloqui; Negligis teipfum,corporííque rationerh tiii non ha
$ bes:fed te curis quas pro robis geris neque interdiu neque noctu quietem capiendo atteris. cám. quemulta id genus collepiffet, Cafsium aiunt Seuerum rhetorem dixiffe, Ifta hunc hominem libertas perdet. Atque hzc quidem leuiora funt. Illa veró grauiaiám& exitiofa imprudentibus, cüm contrariá vérorum vitia ipfis obiiciuntur. Ita Himes rius affentator diuiti cuidam Athenis illiberalifsi-| mo auarifsimóque homini prodigalitatem exprobrauit ac focordiam,fore inquiens vt aliquahdo cá liberis probé efuriret.Aut cüm fumtuofis ac prodigis fordes obiicinnt nimiámque parfimoniam, vt Neroni fecit T. Petronius. Vel cüm principes,à quibus fubditi crudeliter inhumanitérque tractantur, deponere 1ubent nimiam clementiam, intempeftiuámque& invtilem mifericordiam.^ Quorum fimile eft. fi quis cauere fe& metuere vtpote callidum verfutámque hominern fimulet eum, qui ftupidus fit& fatuus. aut invidum ac maledicü adfiduífque gaudententem reprzhenfionibus, forte ad laudandum aliquem preclarum virum fe convettentém, corripiat, impugnétque,& liberalitatem hanclaudandi velvt vitium ei inhaerens capat, dicens: Homines laudas nullius precij. quis enim eft hic:aut quid praclari fecit dixítve? Maximé veró adulatores in amotibus adoriuntur fuosjignémque augeht. Fratres enim cüm vident diffentire, aut patentes defpici, aut infolenter vxorem tracta. ri:neque verbis caftigant, neque reprehendunt, fed iras etiam amplificant.Non enim,inquiunt,fent5 qui fis. ipfe caufa es huius mali: femper enim obfequentem teac fubmiffum prebuifti. Verüm vbi exira& obtrectatione animus exarfit meretricis
n ij

196 PLVTARCH. DE
autadulterz amore, ibitum fplendida cum libertate adulator przftó eft ignem igni fuperaddens;amoríque patrocinans,& amatorem eo nomine incufans, quód multa non amatorié agat, dura multa& digna reprehenfionibus faciat: occinitque$ illud,
Inprate tam crebris amoris ofcuis,
Sic Antonio amici flagranti Aegypti amore perfuaferunt ipfum ab ea amari, duriciémque ei& fuperbiam exprobrauerunt.Illa quidem,arebant, tanto regno viteq; ratione beata dimifsis amore tui pe rit,tua caftra fequens habitu pellicis:
otf.» Sed tibi non ulla mens eft placabilis arte,
qui negligis illam his animi moleftiis conflidtatem. 15 illeautem reprzhenfionibus his iniufticizque infimulationibus magis quàm laudibus gaudens, non fenfit eo feipfo dum caftigari putat perverti. Similis eft enim ifta libertas morfibus lafciuarum mulierum, eo qui videtur effe dolore excitans voluptaté 20 ac titillans.Ac ficvti merum,quod alioqui adverfus cicutam valet, fi cicut admifceatur, facit vt refifti veneno plané non pofsit, ob calorem celeriter ad cor penetranti:ita mali cüm fciant libertatem dicendi magnum adverfus affentationem effe prefi- 25 dium, illa ipfa adadulandum abvtuntur. Quapropterne Biantis quidem di&ü vitio plané caret, qui interrogatus quodnam animalium effet moleftifsi- i mum,refpondit ferorum quidem tyrann um,cicurü E autem adulatorem. Veriüsenim dicipoterat,aadu- 30 B latorum quofdam effe manfuetos,quibalnea& mé-| fas fe&antur. qui veró curiofitatem, calumnias,& malignitatem fuam velvti polypus flagella in ipfas vfque edes& gynzcea protendunt,fzuos effe, feRemedi&. rólque&intractabiles. Vna cauendi tales infidias 35 ratio eft, quod fciendum atquein promta femper habendum eft memoria, cüm animi pars vna veritati

ADVL. ET AMICI DISC. 197
tati atque honeftati dedita rationi red obtemperet;altera bruta fit,falfi appetens,incertífque obno xia motibus:amicum femper meliori parti fe accom modare confiliarium atque monitorem, inftar medici fanitatem augentis atque conferuantis, adulatorem veró brutz& cupiditatibus addi&tz parti fe applicare,eámque prauis voluptatibus fubmittendis fcabere ac titillare,& àre&z rationis obfequio avertere, Quemadmodum veró cibi quidam funt, qui neque fanguini, nequefpiritibus neque neruis neque medullis virium quicquam apponunt,fed pu dendatantüm erigunt, ventrem fufcitát, ac carnem generant putridam& morbofam, fic adulatoris oratio nihil fobrie ac rationis imperio obfequenti parti adiicit.fed cm femper vel amoris aliquam có ciliet voluptatem,veliram inconfultam augeat, aut ad invidentiam excitet,autmoleftum inanémg; arrogantiz faftum ingeneret, vel dolorem lamentando augeat, vel malignitatem,illiberalitatem, infide20 litatémve nouis quibufdam calumniis atque przfagiis exafperet, meticulofámve& fufpicacem reddat, non fallet eos qui animum attendunt. femper enim fub aliquem fubit animi affe&um, eámque faginat,bubonis inftar fubinde morbo(is& inflamma tis animi motibus adnafcens. Irafceris: puni, inquit, appetis: eme. metuis: fugiamus. fufpicaris: crede. Quod fi circa hos motus non ita facile deprehendi pofsit, ob vim& vehementiam rationis eum repellentis, tamen inminoribus capietur faci30 lius,eundem fefe gerens. Nam vbi te viderit fufpicari crapula aut repletione tibi nocuiffe, ideóque de balneo aut alimento dubium cogitare, amicus, abftinere hortabitur& confideraté agere. adulator veró in balneum trahet, nouümque aliquid apponere iubebit,neque corpori iniuriam abftinentia fa cere.Idem fi videat te ad iter,aut nauigationem, opüfve aliquod obeundum animo effe o5 molliciem n Dj

19$ PLVTARCH. DE
fegni: dicet nullam vrgere temporis necefsitatem, ac poffe idem agi re dilata, aut alio miffo. Quod fi pollicitus familiari alicui pecuniam mutuo dare aut largirimutes confilium,& tamen pudore ducaris: momentum in deteriorem partem affereradulator, g fententiámque pro crumena confirmabit,& verecundiam éxpellet, parcere te iubens vt qui impenfas facias magnas, multifque velis fufficere. Itaque nifi nos noftrz ipforum fallant cupiditates, 1mpudentia,timiditas: non latebit nos adulator. 1s enim ro eft horum identidem affe&uum patronus, liberéq; nos vt in his modum tranfprcdiamur monet. Ac de his quidem fatis. Veniamus nunc ad vfus& officia. Nam in his frequenter fuam& amici differentiam adulator confunditaut obfcurat, dum fe vbique im 1$ pigrum atq; alacrem abfq; vlla tergiverfatione oftentat. Etenim amici meres ficvt veritatis apud Eu ripidem oratio,fimplices funt,finceriq;,& mhil haPhanji. bentfifticium. Adulatoris autem revera
Praui fuapte natura;artis indigent 29
Off., c»&quidem callidis profe&ó, multífque& operofis 9b eauia 4- adminiculis.Tam primüm in ipfis congrefsibus amivlatorum. cus fepenumero neque compellans ipfe neq; comdualis.— pellatus, placido tantüm contuitu atque reviden- 5$ do vltró citróque declarata benevolentia& familiaritate praterit.adulator veró currit,perfequitur, eminus manum porrigit, acfi compelletur priüs có Ípe&tus, fepe teflibus& iureiurando adhibitis fe purgat. Eodem modo ina&ionibus amicus multa 3o minuta negligit non percunctans curioféve perqui rens omnia, neque ad quxvis fefeobiiciens minifteria. adulator autem in his frequés atque afsiduus eft& indcfeffus,nulli alteri locum aut fpacium minifterij concedens, fed iuberi volens, ac nifi iubea- 3$ tur,egré ferens,atque adeó etiam animum defpondens& fortunam fuam deplorans. Quz ipfa qui-: dem]

ADVL. ET AMICI DISC. 199.
dem fanis argumenta funt non verz fobrizqueamiciciz,fed meretricie acfe promptiàs quàm opor teat ingerentis. Veruntamen eft primümjn promiffionibus confiderandum difcrimen. Recté enim ma iores quoque noftri dixerunt, amici hanc elfe pro"mifsionem, Si poffumn preftare,€? fi fieri pote ves eft. Iliad e, Adulatoris autem hanc, Am Dic quodeunqueuclis,— nam& comici tales in- Adulatoris
10 promifsiotroducunt, mu,
Nicomacbeyme precor buic opponite militi. Ibid. 426.
Peporiis ego illum inftar flagris emolliant,
Reddámque mollius uel fpongia caput. Deinde amicus nemo rei perendz foci fe prebet, nifi priüs in confilium adhibitus, decoriaut vtilitatis rationibus fubdudis inflitutum comprobauerit. Adulator etiam fi eum ad deliberandam rem, ferendámque fententiam adfcifcas,non modó gratificandi palnámque concedendi ftudio ,fed&ne in fefpicionem veniat detrectantis officium, cupiditati tux locum dat,eámque incitatione fua comitatur.NNon enim temer? invenias diuitem, aut regé, qui hoc vfurpet:
Vtinam mibi fit pauper,aut(fi rcs ferat)
Paupere ntiferior,qui bene cupiens mibi,
^Fimore mi[fo dicat id quod fenferit. nam hi quidem inftar trageedorum requirunt chorum accinentium amicorum,aut theatrum applau3o dens. Ac tragica quidem Merope fic przcipit:
Verbis amicos quere qui non mulceant
Bladis:ez' affentando gratiam tuam
Captantes foribus arce ton probos tuis. Vulgo autem contrà agunt.Qui enim nonaffentan3$ tur verbis, fed repugnant vtilitatis gratia,eos averfantur. blandientes autem, malos homines& illiberales atque impoftores, non intra fores duntaxat n 1i

100 PLVTARCH. DE
& domi, fed& ad affe&us réfq; arcanas admittüt. Quorum qui fimpliciores funt,tantarum rerum cófultandarum negant fe poffe aut debere effe focios, minifterium obire& exequi decretum fui giunt effe officij. Aftutiores autem interfunt deliberationi,fuperciliámg; continent,vultámquead annuendum componunt,nequeinterim quicquam eloquuntur: vbi veró alter fententiam fu pronunciauit,Dij bonijinquiür,paululo meantevertifti, idem plane meditatum dicere.Sicvt enim mathematici fuperficies aiunt& lineas neque fle&i neque intédi neque moueri per fe,quód corporc careát ac intellectu modo percipiantur:fle&i autem, intendi, moueríque vnà cum corporibus,quorum funt extremitates.ita adu latorem quoque deprzhendes femper alterius vocem,enunciara fenfum,irámq; fubfequentem. Itaq;
: hoc quidem in genere omnino facilimum eft inve. Officiorum ftigatu difcrimen.Magis tamé ipfo in modo officiomode— pum preftandorüliquet.Ab amico enim quod praftatur officium,velvti animal quoddam intus preci- 15 puam habet vim:, ad oftentationem S'pompam nihil.fed fepenumeró ficvt medicus occulté fanat, ita& amicus fua przfentiaaut abfentia amico prodeft ignoranti pro fe curam geri. Talis fuit Arcefilaus,qui(pretereo enim alia)egrotátis Apellis Chij 2$ paupertate cognita, reverfus ad eum drachmas vnà viginti attulit,afsidénfque egroto,Hic quidem(aie bat)nihil eft preterquam Empedoclis illa eleméta, Ignis.aqua," tellus,atque eetberis ambitus almi: fed tu etiam incommodé cubas. fimülque mouens 50 puluinar cius,clàm pecuniam fubiecit.quá cum vetula,quz egroto miniftrabat, reperiffet, Appelliq; cum admiratione renunciaffet,fübridens hic:Arcefilai;inquit,hoc eft furtum. Et veró in philofophia locum babet illud, Nafci prolem parétum fimilem. 35 Arcefilai difcipulus Lacydes,vnà cum reliquis amieis in iudicio aderat Cephifocrati pepesasi pu 1C1

ADVL. ET AMICI DISC, 201
blici contra ius non fcriptum deli&i poftulato. ibi actore annulum rerpoftulante,cuius argumento eü convincere poterat, eümque Cephifocrate fenfim in terram demittente;pede annulum impofito texit Lacydes.abfolutus autem Cephifocrates cüm iudi cibus gratias priuatim ageret,vnus eorum, qui(vt apparet)fa&ü obferuauerat,Lacydi eum iufsit gratiamhabere,rémque geftam narrauit, cüm Lacydes ipfe nemini eam expofuiffet. Sicetiam deos puto plerumqueocculté benefacere, cüm ea fint natura, vt ipfa fua beneficentia delectentur. Adulatoris autem facta nihil habent iuftinihil veri,nihil fimplex; nihilliberale.Sudat,difcurrit; clamat, vultum contrahit, vt minifteriofpeciem laboriofz ac difficilis operz conciliet:pidturz operofz inftar, cui eviden tiz fimulacrum lafciuientibus coloribus, fra&ifque plicis,rugis,atque angulis paratur. ldem& narrando moleítus elt, dum recitat quemadmodum huius rei caufa vagatus, qua folicitudine fuerit, vt ofao fenderit alios,tum alias fexcentas res& affectus, vt dicere pofsis,Non erat hoc opereprecium. Etenim omnis quidem quz exprobratur gratia, molefta eft & ingrata atque intolerabilis.Sed adulatorum non poftmodó fed etiam dum adhuc exhibentur offiag Cia, exprobrationem fecum trahunt& pudefaciunt. Quanto rectiüs Spartani, qui cüm indigentibus Smyrnzis cibum mififfentjiíque benefici hoclaudibus veherent,Nihil fe admiratione dignum przftitiffe refponderunt,qui cüm vnius diei prandio fio bi fuifque iumentis decreto interdixiffent, fubfidiá hocipfis collegiffent, Huiufmodi beneficium non liberale tantüm eft, fed&accipientibus eo gratius, quód cenfent non magno damno prebentium feid accipere.Porró non tantüm ex importunitate inna gy uanda opera aut pollicendi leuitate agnofci poteft adulator,fed ipfius etiam operz honeftate fiue turpitudine,& ad vtilitatem voluptatémve refpectu.
n v

Eia oflicg.
A UTE
26i PLVTARCH. DE
Non enim verum eft quod Gorgias dixit amicum ab amico in rebus tantüm iuflis operam poftulaturum, ipfiautem in multis etiam non iuflis rebus operam daturum. Amicus enim: Vnd agere vett non peecare unà folet.
itaque amicum aut ab his que non decent avertet potiüs:aut fi non perfuadeat, eo vtetur, quod Phocion ad Antipatrum dixit, Non potes me& amico vti& adulatorejid eft& amico& nonamico. Adiuuandus eft enim amicus in factis, non flagitiis: in confultando, non in parandis infidiis: teftimonio, nonfraude. Deniquefocius etiam adverfe amico fortunz effe,non autem maleficij debes. vt enim aliquando cófcij amicis turpitudinis alicuius fimus, non tamen confortes facti turpis effe velle debemus.Vi&i pugnaab Antipatro Lacedemonij, cüm pacis conditiones componerentur, ab eo flagitárunt,vt quz vellet damnofa ipfis, modó nihil turpe;iniungeret.Ita amicus quoque,fi fumtuofum, pe riculofum,aut laboriofum requiretur,officium primum fe volet hoc pofci,alacritérque& nihil caufatus-obibit.tum duntaxat parci fibi volet, ac recufabit,cüm res erit cum turpitudine coniuncta. Contrà adulatorum eft laboriofa ac periculofa minifteria fubterfugere:& fi periculi faciundi caufa velvti ollam pulfes,fub aliquo pretextu fonitü reddit obtufum inftar rupti vafis. in turpibus atq; abie&tis& ingloriis officiis abvtere eo,calca: nihil indignü pu tabit aut contumeliofum. Simiam confidera.domü vt canis cuftodire, ferre vt equus, arare vt bos nequit. ergo contumelias fert& fcurrilitatem ac lufus,& nfus inftrumentum fe prebet. Sicadulator cüm in dicendo, confulendo, certamina obeundo preftare operam nullam queat, labórg; eum& feria ftudia omnia deftituant:ad ea quz fub axilla gerunturjid eft foeda& clandeftina,impigrum fefe offert. minifter amoris eft fidus,in meretrice adducédaaccuratus;
n
2$
3o

ADVL. ET AMICI DISC, iof
curatus,non indiligens ad diluendá de fumtu conviuij curájinduflrius in cenis adornadis,pellicibus obfequens;iuffus ferocire adverfum curatores, aut 3&xorem heri exemplo familia exturbare,abíq; mifef ricordia verecundiáve obtemperat.Itaq; ne hic qui dem difficile eft eum deprxhédere. quidquid enim iufferis turpe aut indecorum, paratus eft in gratiam tuam pullain re fibi parcere. Quod fi obferues quo Adulator modo erga alios fit amicos affectus, facilé quantum qualis erga
Io ab amico differat intelliges. Amico enim nihil iucü- veres amrdius cfl quàm cum multis amare atq; amari, inídq;€^*perpetuó dat operam, vt amicus à quamplurimis di ligatur atq; colatur,amicorum enim communia effe omnia cenfens, nihil magis putat commune debere
HI effe atq; ipfos amicos. At falfus ille ac fpurius& vitiofus, vt qui maxime intelligat feiniuriam facere amiciciz, quam inftar nomifmatis adulterat,natura invidus cum fit,adverfum fui fimiles invidentiam exercet,certans eos fcurrilitate& garrulitate fupe
20 rare. meliores autem metuit ac tremit, non fane vt qui pedes iuxta Lydium currü incedat,fed qui collatus auro exco&o ipfe, vt ait Simonides, ne plumbum quidem fincerum habeat. Itaque vbi cum vero ac graui& folido cóparatus amico impedire nó po25 teft quinleuis;adícititius,ac fallax deprehendatur: tunc eum imitatur qui gallos infcité depinxerar. is enim puer(i veros gallos iubebat lógifsime à tabula abigere.Ita ergo adulator veros amicos arcet, neq; appropinquare fiuitzaut fi hoc nó poteft, palàm qui39 dé eos demulcet, colítq;& admiratur vt meliores: cláculá auté fubmirtit aliquas& fpargit calumnias. occulto autem fermone vlceris pruritum excitante* Quodfíinon fiatim rem perficit,memoria tamen tenet atque obferuat Medij dictum. Fuitis
35 Medius chori adulatorum qui Alexandrum cingebat velvti princeps,& fophiftarum fummus in calumniandis optimis viris. iubebat autem fuos

104 PLVTARCH. DE
audacter calumnias iácere iifque mordere alios: docens,tametfi morfi vlcus confanaretur, tamen ca lumniz cicatricem manfuram.His quidem cicatricibus,aut gangrenis potiüs& cancris corrofus Alexander,Callifthenem interfecit,& Parmenion£, & Philotam: Agnonibus autem, Dagois, Agefiis'& Demetriis fefe tradidit affatim fupplanrandum, cá ab his adoraretur,veftireturadornaretürque barba rici inftar fimulacri. Ita magnam affentatio habet Vim,ac nimirum maximam apud eos qui maximi pu tantur.fidé enim&audaciam adulatori parat,quod ij& putant feoptima habere,& ea volunt. Etenim fublimia loca difficilia aditu funt infidiantibus: fed animi ratione non ipftru&i altitudo atque elatio à fortunz aut natalium bonitate profecta paruis& humilibus aditum facilimum praebet. Quapropter & initio huius commentarij monuimus,& nunc ite rum hortamur,vt fui quifque amorem&arrogantiá excindat.hzc enim adulatione occupans,faciliores nos& iáà preparatos externis przbet adulatoribus. Si veró deum fecuti, tenentéfque fummam vnicuique in eo pofitam effe falutis vt Norit feipfum jnaturam,educationem,inftitutionémque noftram exa minauerimus, quibus innumeri defectus pulcritudinis, plurimum vanitatis ac vitij admixtum eftin actionibus;in verbis,in animi motibus:non ita facilé calcarinos ab adulatoribus patiemur. Alexander aiebat fomno potifsimüm ac re venerea fe doceri, fidem non effe habendam iis qui ipfum deum appellabant:quód his duabus in rebus feipfo deterior effct,ac amplius equo afficeretur. Et nos multa paffim atque identidem turpia,molefta, imperfecta, ac peccata nobis ineffe obferuantes, fentiemus non amico nobis laudatore atque predicatore,fed repre henfore& libere vitia noftra increpante opus effe. Pauci enim de multis funt,qui liberé potiüs cum amicis loqui audeát,quàm gratificari. ac in illis ipfis
paucis

ADVL. ET AMICI DISC. 20$
paucis nó facile inveneris qui libertate vti fciat: fed fere putant libere fe dixiffe,fi vituperauerint& con viciati fint.Enimveró vt alia medicamenta, ita& li- ribertaris bertas dicendi intempeftiué vfurpata abfque vtili- i» dicendo tate moleftiam adfert ac perturbat; facitque idem verus»fus. quodammodo cum dolore,quod adulatio cum voluptate. Non enim laudationes modà fed& vituperationes nocent, fi alieno adhibentur tempore. atque hoc maximeadulatoribus obiicit homines, cüm à nimis arduis atque adverfus velvtiin morem aque ad mollia& humilia delabuntur. Itaque lenitate oportet temperatam effe libertatem, orationique velvt lumini adimenda eft nimia copiz vis: ne perturbati& dolore affe&i ab omniareprahendentibus& culpantibus ad adulatorem velvti in vmbrá confugiant, eóque divertant, vnde non lzdantur. Omne enim vitium,Philopappe,virtute, non adver Vitrorá gefo vitio eft corrigendum, in quo errant nonnulli, à?»na cornimia verecundia ad impudentiam, à rufticitate ad reclio.
20 fcurrilitatem confugientes,ac tum fe lógifsimé abefTe à timiditate& mollicie putantes, cum proximi videntur proteruitati effe& ferociz. quidam etiam impietate fuperftitionem, ftoliditatem improba aftutia amoliuntur,mores inftar ligni ab vna parte in alteram incuruantes, dum re&itudinis reftituendz funt ignari. Turpifsima veró eft adulationis fuga,fine vtilitate moleftias exhibere:omninóque rudis& imperitzeft ad benevolentiam parandam confuüetu dinis, infuauitate ac morofitateid evitare quod in amicitia illiberale habetur atque abiectum. ficvt& parum ingenuum eftin comoedia accufandi imputiitatem pro equo iure libere dicédi vfurpare. Pro-. Moderatie inde quandoquidem turpe eft gratiz captandz ftu- libertatis dio adulatorem fieri, turpe item vitandz adulatio-!? dicende, nis gratia, libertate dicendi immoderata amiciciz àc procurationis rationem corrumpere: ac vtrunqs vitium fugiendum eft, atque vt aliis in rebus etiam

Primo l liad.
Yiad.s, 643.
Y/ad.:, $nitio,
206 PLVTARCH, DÉ
libertatis in dicendo decorဠmediocritate fumeridum: ipfa ratio videtur poftulare, vt fub finem com mentarij iam huius ea dere precipiam. Ergo cüm videamus libertati dicendi complura adharere vitia:primo amorem noftri cecum demainus; ac diligenter caueamius,ne aliquam ad nos priuatim pertinentem rem velvtilefi aut dolentes videamur exprobrare.non enim à benevolentia,fed ab iia proficifci putant férmonem, quo quis pro feipío vtitur: neque admonitioriis loco, fed vituperationis accipiunt.Eft enim libertas amica res& grauitatem habet: reprzhenfio& amorem fui,& animi illiberalitatem aliquam arguit. Vnde fit,vt revereamur admi remürque libere nos increpantes, vitupetatoribus aurem par pari referamus, eófq; contemnamus. fic» vt Agamemno Achillem, qui tamen non vltra modum provehi libere dicendo videbatut,non ferens; Vlifs1 acctbé increpanti,ac dicenti,
Perdite,cuiq; uttnam nor ifte exercitus effet
Subditui.— concedit,ac perfert,oratione cor-;
data& profecta ab animo de republica folicito cor reptus. Hicenim cüm nihil effet priuatz caufz, ob ublicum Grecie commodum iita vtebatur libertate; Achilles fui ipfius potifsimüm caufa videbatur eife moleftus. Quin&ipfe Achilles; homo nequaquam lenis aut placidi animi fed Difficlis uela; infontem eulpare paratus: tamé Patroclum tacitus audiuit multa ipfi talia obiicientem, lam ned, te Peleus genuit,ted; candida mates Eft tbi, fue,'Tbetis: fed duri cevula ponti I lucem banc, alte; minacia faxa dederunt Immani dotatum animo,-— Sicvt enim Hyperides rhetor ab Athenienfibus poftulabat,vt non tantüm confiderarent an acerbe di ceret,(ed& an iniqué effet acerbus:fic amici admonitio
M
39
3

1o
n
20
30
ADVL. ET AMICI DISC.. 20?
nitio omnis priuati affe&us animi vacua, venerabilis eft& grauis,& contra quam oculos non audeas fuftollere.Vbi veró eum qui libere reprehendit cóftat que amicus in ipfum peccauit plane miffa facere,alia autem eius delicta arguere,& ad fe non perti nentia ob fa&a dictis largiter inceffere:id genus libertatis vim habet cui refifti nullo poteft modo, ipfaq; caftigantis fuauitas acerbitatem& aufteritaté increpationis auget.Itaq; recte quidem di&um eft, cüm irafcimur amicis aut cum iis contendimus,tüc maximé nos agere aut fpe&are aliquid debere corü,que ipfis profint aut conveniant. non minis tamen hoc quoq; ad rationes amicicie pertinet, cüm ipfi negligentiüs haberi aut defpici videmur, vt sá amicos propter negle&tos ab iis alios liberé admoneamus.Hoc modo egit Plato.Hic enim quatempe ftateà Dionyfio contemtui habebatur,erátq; invifus tyráno,colloquendi cum eo copiam petiit.eáq; impetrata, quód tyrannus putabat Platonem fui ipfius caufa expoftulaturum atq; verba facturum, in hanc allocutus eft fententiá.Si quem fentires,Dionyfi,hoftili animo in Siciliam appuliffe tui edendi caufa,& tamé occafione deftitui,patererifne eü impüné hoc ferenté inde foluere?Nihil veró minüs;ait Dionyfius.inimicorum enim nó facta modo, fed& propofita odiü pcenámq; merentur. ergo, fubiecit Plato, fi quis benevolentia erga te adductus huc fe contuliffet,cuperétq; tibi alicuius boni effe autor, neq; tu ei occafioné perficiendi preberes:dignü eft eum abs te preteriri atq; contemni?ad hoc interrogante Dionyfio, quifnam ille effet: Aefchines, inquit Plato,eft,moribus vt quifquá alius Socratis familiarium probis,aptüfq; ad caftigádum verbis eos quibus cum agit. qui longo mari emenfo vt tecum
35 philofophicé colloqueretur, huc profectus, negligitur.Hec ita permouerunt Dionyfiü,vt& Platoné ftatim manu iniecta fit amplexatus, benevolentiam
Platons egram fe
Wtii.

Libertas Jine leuitalliad. p,215.
208 PLVITARCH. DEF
hominis animiq; magnitudinem admiratus:& Aefchinis honefté atq: magnificé rationem habuerit. Proximum eft,vt inala libertatis condimentaamoliamur,contumelias inquam, rifum, iofeGtationem falfam,fcurrilitatem. Quemadmodum enim medicus carnem fecans;agilitatem aliquà debet ac mundiciem operi adhibere, gefticulatoria autem& temeraria atque vaga mobilitate atque ociofis agitationibus manut abftinere.üic dicendi libertas dexteritatem vrbanitatémque admittit,fi elegantia gra uitatem feraetquam perdit omnino temeritas, euitas,atque contumelia. Qua de caufa non ineptum eft illud citharaedi, neque inelegans quo Philippo os obthurauit dium» difputare cum ipfo de fonis neruorum aggreffo. siecbat enim, Abfit ver Ó, rex, vteo tu infortunij devoluare,vt harum rerum fcien tia me fias prior.NNon ree onIC em Epicharmus, qui abHierone,cum hic familiarium quofdam necaffet, paucis poft diebus ad coenam inuitatus, refpondit: Atqui nuper cüm immolares amicos, non vocafti. Malé etiam Antiphon:qui,cüm apud Dion yfiü quereretur ac difputaretur quóduam Xs optimum elfet,id pronunciauit omnibus praftare, exquo Athe
nienfes Harmodij ac Arniftogitoni$ ftatuas parauiffent. Idgenus dida acerbitatem habentinvtilem, & Ícurrilitatem iocámque non dele&antein.fed incontinentium eft, odium malicia ac cótumelia permixtum gerentium, quo vtentes fibi ipfis exitium conflant,faltantes(quod in proverbio cft)circü puteum. Nam& Antiphontem interfecit Dionyfius:
& Timagenes amicicia Cedaris éxcidit, cüm nulla vnquam libera voce víus,in conviuiis intérq; deam bulandum identidem nullius feriz rei gratia, fed
Vt foret unde corona cachinnum tollere poffet,
convicia fub amiciciz iáceret pretextu. Etenim& comici in theatris multa odiofa atque ciuili ratione
deA

ADVL. El AMICIIDISC, 209
deprompta protulerunt. fed ridicula iis&fcurrilia admixta velvti cibis intritum vitiofum, effecereinvtilis vt effet& inanislibertas:ac propterea actores in crimen malignitaris atq; impuritatis inciderunt.
$ Proinde licet ioco& rifu adverfum amicos etiá vtcunque vti; fed libertas in dicendo feria debet effe ac modefla:& fi graue fita argumentum, affedu etia, geftu, ac contentione vocis orationi autoritas mouen dique vis concilianda e eft.Occafionis autem ne10 gle&io cüm aliis omnibus in rebus eft damnofa, tá vtilitatem precipue li tatis perdit. Satis veróli- vp; abftiquet inter pocula& apud ebrios eaabftinendum ef nendum L;fe. Nubem quippe ferenitati inducit, qui inter io- bertate ocos& hilaritates orationem mouet quz fuperciliü r5.
U attollat,& feueritatem vultus inducat, quafi adverfans Lydio dco, qui,vtait Pindarus, funem moleftarum foluit cararum, Sed& magno cum periculo
importunitas Merparur: Suntenim animi ob vinum
adirá pra ecipites,& fepc ebrietas libertatem in in-'
imiciciam convertit. Omaino autem neque penerofi neque audacis,fed timidi eft liberra RE apud fobrios abflinere,in densi latrare, ficvt folentignaui
canes. Itaque! hac de re nihil attinet prolixiüs differere. Iam cüm multi amicos rebus f?cundis vten55 tes Meque veliat néque audeant caftigare,fed plané inacceffam admouitioni profperitatem putent:eofdem veró in calamitatem aliquam prolapfos adorantur atque calcent fra&tosiam& bumiles;& in €0s torrentis inftar preter naturam aucti inyvehan3? tur,abvndé libertatis adverfus eos promentes,letíque mutatione hac fruantur, cüm ipfi ante imbecilli, ifti fuperbi fuiffenz. ex vfu eft hac quoque de re verba facere,& Euripidi dicenti Cin ves fide, fint quid amicis eft opus? 55 refpondere, Maxime amicis libero oreloquenti ibus gebus feopus effe ei cui fortuna eft profpera, qui nimios re- undi ltundantfpiritus. Paucienim funt qui non füccef- berzas non o
201

PLVTARCH. DE
adverfis— fibus ltis infolefcant:plerique indigent aliorá exadbibide, ternis con(iliis, rationibáfque foris eos deprimentibus à fortuna inflatos& zftuantes. vbi fortuna in adverfam mutata faftu exuit, ipfe calamitates infe habent quod poenitentiam inducat& caftiget. Ita-.— 5 que affli&is rebus nullus eft vfus liberarü amici vocum;aut molefti ac mordacis fermonis: fed revera in his mutationibus
Facicm intueri dulce eft bominis bencuoli, confolantis atque animum addentis:squomodo Xe- 1o nophon ait preeliantes aut aliis in periculis conftitutos milites vifo Clearchi placidoac benigno vultu animofiores fuiffe redditos. At qui libertatem di cendi morfümque homini infortunio icto adhibet, perinde agitac qui oculo conturbato ac inflamma- 15 to medicamentum iniicit quod vifum acuat: nà neque fanat aut quicquam de dolore deminuit,& irá dolori addit,exafperátque zgrum animum.Et quidem re&é valenti amico moleftus non eft;neq; plané agreftis videtur,reprehendens nimium eius ve- 20 nerez rei ac vini vfum,ignauiam, adfiduá in gymna fiis& balneis obverfationem,& repletiones corporis intempeftiuas.egrotus tolerare non poteft, fed ipfo morbo moleftius ipfi cft audire, Hzc tibi evenerunt ex intemperantia& mollicie, ex vfu cibo- 2$ rum& mulierum. ó, dicet,te hominem intempeftiuum:ego teftamentum condo, caftorium mihi aut fcammoniam praparant medici:tu me verbis caftigas& philofopharis. Eodem modores quoquead-| verfà fortunalaborantium non libertatem, non fen? tentiarum recitationem requirunt, fed equanimita tem& auxilium.Nam& nutrices puerulis cadentibus,nonaccurrunt vt maledi&is inceffant, fed erigunt,abluunt,fedant: pofteà tandem obiurgant atque caftigant.Demetriü ferunt Phalereum,cüm pa- 35 tria exulans apud Thebas obfcuram humilémq; vitam ageret,accedente Cratete nónihil cepiffe moleftiz,

ADVL, ET AMICI DISC. 2
leftiz, Cynica eum erga fe libertate afperífque vfurum fermonibus opinantem.Sed cüm Crates comiter ipfum allocutus de exfülio differuiffet, docuiffétq; illi nihil mali,aut quod deberet ferre iniquiüs
5 accidiffe, negociis liberato periculofis atq; lubricis:hortatüfquecffet vt in feipfo animíq; affectione fui omnem collocaret fiduciá.ibi tumDemetriti mo leftia abieCta,animóq; recepto amicis dixiffe: Piget veró me actionum iftarum atque Occüpationü,quarum culpa tantum virum non licuit videre.
Quippe grum animum uox contis amicorum iuuat, Siulto nimis debetur caftigatio,
Atq; hi fünt[mores ingenuorü amicotü.Degeneres & abiecti fortuna fauehte adulatores, ficvt Demofthenes aiebat rupturas& cóvulfas partes tü demü moueri cüm corpori malü aliquod acciditjipfi quoque mutationibus inhzrefcunt,quafi fruentes iis& fefe oble&antes. Etenir fi quia opus eft commonefactione iis in adverfitatibus, in quas fe ipfum aliquis confilij fui prauitate coniecit,fufficit hoc:
Hoc equidem fine mente ica, qui plurima dixi Ilia, Diffaadens tibi rem,— 108.
Vbi ergo,dices,vehemens debet effe amicus ,&liberz increpationis vigore vtitvbi inquam inhibendus eftad voluptatem, iram, contumeliámve faQug impetus,aut auaricia excutienda habitüfve animi alius ftultus oppugnádus. Sicliberé Solon Creefum à monuit, inftabili rerum profperitate corruptum ac luxuriantem,Finem refpicere iubés.Ita Socrates Al cibiadem reprefsit,cóvi&óg; vitij veras extorfit lacrumas,ac cor invertit. Talia funt Cyri ad Cyaxatem,Platonis ad Dionem,cüm cü Íplendentem fum ma gloria,& oraomniü hominum in fe ob pulcritudinem facinorü converfa habétem cauere fibi iuflit, & metuereab eo vitio,quo fibi foli placere aliorum ; o. ij
Libere voce vbi vJirpande,
*

PLVTARCH.-DE
fpretis iudiciis homiues folent, quód ei vitio adfideat folitudo.Scripfit ad eundem Speufippus, Non debere eum altos ducere fpiritus propterea quód multus deipfo fermo effet apud pueros& muliercu las:fed dare operam, vt fan&timonia, iufticiáque&$ optimis legibus ornata Sicilia, gloriam Academiz conciliet.Éu&tus contrà& Eulzus Perfei focij,cüm rebus vtenti fecundis perpetuo affentati effent,& omnia eius momenta infequendo comitati, apud Pyduam praelio cum Romanis congreffum atq; vi- 1o &tum adorti acerbe obiurgauerunt,& fingula eius peccata ac deli&a cómemoranres exprobrauerunt, tantifper donec dolore iráque exagitatus vtrunque pugione occídir.Definitum hoc modo efto,qua fit in vniuerfum liberé dicendi occafio. Interim omit- 1 téndz hz non funt amico fideli, fed arripiédz quas ipfi amici fzpe przbent occafiones.aliquando enim interrogatiosnarratio, fimilium rerum laudatio aut vituperatio, anfam libertati exhibet. Hoc modo Demaratus Corintho in Macedoniam cum veniffet 20 fubidtempus,quo cum vxore& filio Philippus dif fidebat, amice à Philippo exceptus, interrogatüfqs quomodo Grecis inter fe conveniret,dicitur(vt erat ei benevolus atque familiaris) refpondiffe: fcilicet veró Philippe, rectum eft te inquirere de con- 25 cordia Athenienlium& Peloponnefiorum, qui familiam tuam pateris tanta feditione& diffentionelaborare?. Re&é etiam Diogenes, qui in caftra Phihppi in bellum contra Grecos proficifcentis cum veniffer,ef/étque ad regem adduc&us,& non a- 30 gnitus interrogaretur ab eo nümnam explorator elfet: Omnino,inquit, fum tuz, Philippe, ftulticiz atqueamentiz cxplorator,qui nulla necefsitate vrgente de regno& corpore tuo venis vna hora fortung aleam lubiturus.atque hoc quidem videri po- 3$ tet dictum vehementius, Alius modus eft cafiigandi verbis, cüm ob delicta fua aliorü maledictis impetiti

ADVL. ET AMICI DISC. D
petiti animos ponuntac fubmifsiores fiunt. eóque accurate vtetur fcitus atque elegans amicus,obtre&atores depellens atque refellens, priuatim autem amicum compellans atque monens, vt fi nullam aliamob rem,faltem ea de caufa viuat cautiüs, ne ferociendi materiam inimicis prebeat. quo enim ore iis refpondebis,inquier,fi vltro ipfis ea porrigis, ob qux male audias?hoc pacto offenfa conviciatori, vtilitas monitori adfcribitur. Alij venuftiore vtentes. Sub aliena | ratione, aliis obiurgandis, fuos; quos in eodé quod perfona caillis obiiciunt,effe fciunt vitio,caftigát. Ammonius /^gare. magifter nofterin conventu vefpertino,cüm animadvertiffec difcipulorum aliquos vfos effe prandio non fimplici,puerum fuü à liberto verberari iufsit, caufatus eü abfq; aceto prandere non poffe:fimülg; in nos refpexit,ita vt obiürgatio reos tetigerit. Ad. Obiurgahzc cauendum eft,ne coram multis libertateadver tiones: przfus amicü vramur.tenendümg; illud Platonis.Cum tom freré enim Socrates in conviulo difputans quendam fa- debere. 10 filiarum acriüs incefferec,Platoni dicenti, Nónne preftabat hzc priuatim loquitrefpondit;Et tu nónne rectius de hocipfofeor(im me monuiffes?Ferunt adolefcentulum quendam à Pythagora,cuioperam dabat,multis prefentibus compellatum afperiüs,fu 25 fpendio vitam finiiffe, atque ab eo tempore Pythagoram nunquam alio przfente quéquam corripuiffe. Oportet táquam morbi turpis,ita peccati etiam dete&tionem& fanationem occultá cffe,nihil pompa,uihil oftentationis habentem,neque teftes fpe30 Catoréfque adducentem. Non enim amici eft, fed rabulz,in alienis gloriam quarere peccatis, venditantem fe oftétatione fua prefentibus.ficvt in theatris medici manibus gefticulantur,vt fue operz có ductores fibi parent. Porró abfque etiam fit con3; tumelia( que fanéabetffe ab omnibus debet rzmediis) confiderandum tamen eft quàm(int pertipacia atq; contumacia vitia. Non enim quod eft apud o n

M4 PLVTARCH. DE
Euripidem,amor dütaxat caftigatus magis premit, fed quodvis omnino vitium fi quis coram multis l;iberiüs reprehendat,impudentiam induit.Sicvt igitur Plato fenes, vt verecundiam adolefcentibus ingenerent, primüm ipfos vult verecüdé verfari cum.$ adolefcentibus:ita verecunda amici libertas maxim6 pudore afficit:& cüm peccantem fenfim cautéq; adorimur,fübruitur atque aboletur vitium,dum ve recundia occupatur is quem verecüdétractauimus. Quare percommodé víurpatur illud, 10
Adntoto capite,ut reliqui exaudire nequireni. Minimé autem convenit vxore audiente maritum, patrem coram liberis fuis,amatorem prefenteamafio,aut apud difcipulos magiftrum obiurgare, nam pre iraac dolore tranfverfi apuntur, qui coram iis reprzhenduntur,apud quos volunt in precio& exi ftimatione proba effe. Ac nifi fallor, non ram ebrietas fecit quod ita grauiter commotus Cleti obiurgatione fuit Alexander, quàm quód multis coram" teflibus eam vfurpauit. Ariftomenes etiam Dtolemai preceptor, cüm hunc in legatione audienda dormitantem excitaffet, anfam adulatoribus przbuit,fimulátibus fe regis caufa factum indigne ferre,ac dicentibus ei: fi poft tantas defatigationes ac vigilias fomnus tibi Obreperet, priuatim eras admo nendus,non manus tibi tot hominibus prefentibus iniiciendz. ita Ptolemzüs Ariftomeni calicem veneno plenum mifit,vtque biberet adegit. Cleoni etiam Áriftophanes hoc exprobrat,quoód Ó
Mile ciuitati diceret audientibus;
Corm peregriris,— Athenienféfg; iritaret. Itaq; inter alia magnopere cauenda eft oftentatio; Oflentatio,& popularis applaufus captatio.fed cüm libertate dicendi volumus vti, faciendum eft hoc vtiliterat- 25 que ad fanandum vitium aliquod accommodaté.& quod Corinthij nó malé, vt eft apud Hhucydidem
ec
1$
21$

ADVL. ET AMICI DISC. ng
defeipfis dixerunt, dignos fe effe qui alios vituperentjid in promtu habere debent, qui libertate dicendi volunt vti. Lyfandrum perhibent Megarenfi cuidam,cüm is inter focios pro Grzcia liberiüs diceret,refpondiffe, fermones eius ciuitate opus habere. Sed profe&o libertas dicentis morü probitate vt commendceturrequirit:idq; rectifsime obiicituralios monentibus atq; caftigantibus. Nam Plato fue fe vite exemplo dicebat corrigereSpeufippü. ficvt& Polemonem Xenocrates confpe&us tantümodó in fchola,& ipfum intuitus, ad aliud vite genus traduxit. Homini autem qui leuis fit,& moribus prauis,fi libere obloqui alij conetur,licebit fem per occinere illud,
5 Aliis medetursipfus ulceribus fcatens,
Veruntamen quandoquidé fepe res ipfa nos adigit Commup;cà vt alios caftigemus dictis, quamvis vitio ipfi non carro culcarentes:id hoc modo faciemus commodifsimé, fi p^ ,4 Quam obiicimus culpam, in ea nos quoq; ipfos effe '. quovis modo fateamur.quo fenfu dictum cft hoc: Cur nos uirtutis"T'ydida obliuio cepit? Iliad.a, & illud: 313 Nunenon arcendis ucl folius Hedloris armis Iliad.f, i: Sufficimus:— Et Socrates ita paulatim adole- 2;4. fcentes redarguit,feipfum quoq; nó vacare infcitia fimulans,fed vnà cum illis fe debere virtuti operam dare& verum quaerere profitens.Benevolentiam enim autoritatémq; fibi parant,qui cüm eadé in cul. 3? pa effe,tum amicos eodem quo feipfos modo corrigere videntur. Atqui alteri detrahés feipfum iactat, quafi fincerum& vitij expertem,nifi vel etate multo fit grauior,vel ob virtutem nota fit autoritate atque gloria,pro molefto importunóq; habetur,& ni 35 hiladfert viilitatis. Non ergo abs re Phoenix fua ipfius deli&a protulit,qui per irá interficere patrem volueritymóxq; mutaucrit fententiam, o iij

lliad. y, 116.
Viad,c171.
PLVTARCH. DT
Ne patris(inquit)eccifor Grecos ego dicier inter
Perferrem.— ne Achillem obiurgans,arrogare fibi videretur nihil fe per iram peccatfe. Penetrát autem huiufmodi admonitiones blande, faciliüfg; cócedimus iis qui eodem modolapfi,quàm qui de- 5 fpicere nos videntur. Quoniam autem neque lumé clarum inflammato oculo debet obiici, neque affe€u concitatus animus libertatem admittit obiurga tionémq; meram,inter vtilifsima adiumenta eft admixtio laudis modice,vt in his:
Vos ucrà turpe eft forti defiftere pugna,
Argolicas inter priuos uirtute cobortes.
Haud equidem certare utro lubeat sibi bellum
Qui fugiat tumidus: grauiter fuccenfeo uobis. Et illud:
Pandare,qui ulli es noftrorum laude fecundus,
Arcus ubi tuus eft,uolucres ubi funt$; fagitter?
Sed& huiufmodi vehementer revocát in peius fublabentes. 10 Nbi Ocdipus nunc efez' dara enigmataà—&,
Tam mita paffas ficne loquitur Hercules Non enim modó excitat reprehenfionis afperitas vim habens imperiofam,fed& fui ipfius emulatio- 25 nem ingenerat,& recordatio bonorum fuorum verecundia increpato incutit;preclare fa&a(ua fibi ad imitandü proponéti. 3i veró alios cum eo cópares, vt equales,ciues,cognatos:pertinacia vitij indigna turatq; exafperat.& fepehoc modoincrepati ito- 45 macho moto occlamant:quin tu ergo me miffum fa cis,ádq; illos me preftantiores abis Cauendum eft ergo dum libere aliquem incufamus nealios laudemus:nifi fortaísis eorum parentes,vt Agamemno::
Non equidem fimilem natun genuit fibi Tydeus,
& Vliffes in Scyriis: Vluftre genevis lumen dedecorans tui
35
Proles

ADVL.ET AMICI DISC. zg
Proles parentis Graiflm preftantifsimi Lanificium tradas?—
Minimé autem convenit cafligationem caítigatio- Certamen ne,libertatem libertate vicifsim compenfare. facili- libertatis. me enim hinc difcordiz exardefcunt, omninóque concertatio hec non libertatem Sicil vfurpantis,fed eam non fuftinentis videri poteft. Praftat itaque ferre amicum obiurgantem. qui fiipfe poftmodoó peccet, ac opus ha boat caftigatione: hoc ipfi libertati dicendilibertatem iam quandam parauerit. commonefactus enim abíque offenfi obiectione,quódipfe quoque non negligere amicos delin| quentes, fed arguere foleat atque docere, faciliüs I cócedet,& correctionem admittet, quá isl benevolentie& gratizx effe, non reprehenfionis aut ire compenfationem. Por ficvt Thucydidesait piberratis qui ob rem maximam fubit invidiam, eum rectum vfus in ma fequi confilium: ita& amicus debet moleftiam ca- gnis rebus. ftigandiin magnis modó rebus,& in quibus plurimum eft(itum mometi,in fe recipere.fi.fi enim omnibus in rebus difficilem fe prebeat;ac cum familiaribus padagog: potrüs quàmamici more agat, admo nitiones eius in fummis rebus hebetes erunt& inefficaces: cüm medici inftar libertatem acre medicamentum aut amarum quidem, fed neceffarium& preciofum in multa minuta& non neceffaria invtiliter abfumferit.— Ipfe igieet fame ftudio cauebit ne continentibus vtatur quere lis. focio autem in omnia curiofe etiam minima inquirente& calumniante,anfam ipfe habebit maiora eius peccata reprehendendi. Philotimus medicus,cüm quidam pure circa iecur laborans ei digitum. exvlceratum commonftraffet:Heus,inquit,non tibi cum reduuia eft negocii. Sic& occafio dabitur, c cüm amico páruaquzdam& nullius mométi culpauti, iocos putà, conviuianugas, dicere pofsimus:llle verà fcortum 9g. v

ud PLVTARCH. DE
ableget,aut finem alez imponat, aliis in rebus quitivis nobis eritprecij. Qui enim veniam minutorü impetrat,non illibenter de maioribus liberé dicédi facultaté amico concedit. qui vbiq; incumbit,femper odiofus ac moleftus, omnia cognofcens,omnia 7 curiofc percunctans,is néque liberis tolerabilis cft,
Laus liber. que fratribus,imo ne ferui quidem ferre eum pof
tati mifien funt Carerüm quoniá neq; fenc&uti, vt eft apud
ea. Euripidem, neq; amicorum ftulticie omnia adfunt mala:debemus non deli&iamodó amicorum, fed& re& facta obferuare,ac fané initio alacriter collaudare.& ficvt ferrum priüs v1ignis laxatum atqueemollitum,deinde frigide immiffum denfatur ac duriciem cófequituriita amicis, poftquam laus eorum animos calefecit'atq; relaxauit, paulatim quafi tin&urz loco adhibéda eft libertas reprzhenfionum. Offeret euim fe occafio,vbi dicere poteris: Heccinecum illis comparari dignum eft? Videm? quos fru &us honeftum referat? hec abs te pofcimus amici,^ hecfunt convenientia, ad hecte natura formauit:" illa veró alia repudianda funt,& amandanda
Lostonteit;rapidas aut obftreperi maris undas.
Vtenim humanus medicus fomno aut victu mallet morbum depellere, quàm caftorio aut fcammonio: ita& amicus verus& benignus pater& magifter laude magis quàm vituperatione vtigaudet ad mo rum emendationem. neque quicquam facit vtliberz correctiones tam& parum moleftiz,& multum vtilitatis fecum trahant, quàm cüm ez fine 1ra pla^ cidé& animo benevolo peccantibus accommodan tur.- Itaque neque arguendifünt acerbà qui inficiantur,neque purgandi fui poteftas adimenda:fed in argumentis honefti prztextus excogitandis vt-. cunque adivuádi fünt,& caufa deteriore omitfa tolerabiliores fuggerendz. lta He&or:
ad D H* Vadhye—— pfelixyanimo tantas malà tu geris iras.
fic
SED ep EE cate

ADVL. ET AMICI DISC. 219
fic chim Paridé alloquitur,& eius digreffum 6 proelio iram vocat, non fugam aut timiditatem. Et Agamemnoni Neftor:
Sed te magnanimi iuit concedere cordis Motibus,— humaniüs enim hoc nimirum dictum eft, quàm Iniuriá feciftiinhonefté egifti.& lenius eft, Non percépifti, quàm Ignorafti: Noli certare cum fratre, quàm Noli invidere fratri,& Fuge mulierem que te corrumpit, quàm Define mulierem corrumpere. Hunc enim modá libertas ad fanandum comparata Duplex Iirequirit:diuerfum ea,quzin agendo occupatur.Cü bertas. enim oportebit peccaturum ab incepto depellere, aut violentü animi impetum in diuerfam partem aY vertere, autad res pulcras animo languentem incitare: tü ré przfenté ad caufas indecoras ac abfurdas trásferemus.[ta apud Sophoclé Vliffes Achillé infligans,negat eum ccene gratia irafci:fed(inquit) "T'roie times iam confpicatus mania. rurfümq; hec admodum miqué ferente Achille,& fe cum fuis nauibus abiturum dicente,ait: Non ne latet quid fugias:non opprobria, Scd Hedor eft propinquus bunc ron fuftines.
Yíad.1108
20
3 Sicergo animofum& fortem opinione obiedla timiditatis, temperantem& modeftum intemperantizliberalem& magnificü fordium& auariciz terrentes,ad honefta excitamus,& à turpibus depellimus,& vbi remedio mali locus non eft relictus, ibi
3? mediocres nos gerimus,íaque libertate dicédi plus miferationis ac moefticie quàm reprehenfionis adhibemus:in puniendis autem delictis,& oppugnan dis animi prauis motibus vehemétes, inexorabiles, adíiduíque fumus. hec enim occafio benevolentiz
35. nihil blandientis, genuinzque libertatis indiget.
Alioquin vituperatione fadorum videmus etiam inimicos vti.. Et Diogenes dicebat eum

PLVTARCH.. DE
qui faluus effe deberet,amicis bonis, aut infenfifsimis inimicis opus habere:illi enim docent,hirepre hendunt.Przftat veró confulentibus obtemperantem vitare peccata,quàm commifla culpa peenitentiaob maledictaaffici./ Atque hanciplam obrem g tanto accuratiore cum artificio adhibenda eft liber tas dicendi, quáto ea maximum eft& validifsimum in amicicia medicamentum,occafionis felicem con ie&ationem& temperiem. moderatam requirens.— Quia igitur, vt docuimus,libertas dicendi fzpenu- ro meró molefta ci eft, ad quem fanandum adhibetur, Lenia! poft imitari debemus medicos. Neque enim illi vbi feliberta?"&onem adhibuerüt, partem affectam in dolore readbibida. linquunt, fed hunc placidé rigando ac perfundendo amoliuntur: nec qui ciuiliter verbis obiurgant, 15 acerbitate& moríu orationfs defundi aufugiant, fed aliis colloquiis,fermonibüfque lenibus demulceant ac recreent. quemadmodum lapicidz ftatuas afperé excifas lxuigant atque poliunt. Itus autem aliquis libera oratione& compun&us, fi relinqua- 29
tur afper animóque ob iram turgente& eftuàte, in pofterum ad equanimitatem revocari ac confolando deliniri vixpoteft. Quare hoc inter precipua obíeruandum eft,ne verbis amicum caftigautes,col loquium verbis moleftiam afferentibus& iritanti- 25 bus abrumpentes difcedamus.
PILVTAPBRCHI.: Libellus, Quomodo quis
fuos in vírtute paranda fentire pofsit profe&us.
Oterítne aliqua,Sofsi Senecio, ratione || cofcius fibi quifpiam fuorum effead vir || rutem profectuum, finullam ij de ftul- 5 ticia faciunt deminutionem,fed vitium 7 equali femper pondere appenfum Plumbi
30

PROEFECT. VIRTVT. SENT. ax Plumbi inftar eft, deorfum quo vete trabitur?
Certé enim neque in difcenda grammatica fe proficereaut mufica intelliget,qui nullam partem igno rationis iftarum rerum deponat, fed eadem femper in infcitia perfeueret.neque medicina egroto, qu eum nihil alleuet, aut vtcunque remittente ac concedente morbo leuiufculé habere efficiat,vllum fen fum mutate n melius valetudinisafferet,anté quàm corpore priftinz fanitati reddito contrarius habitus integer morbo fuccefferit. Sane ythisin rebus profectus nullus eft, 6 inter proficiendum pondere vitij tanquam in trutina diminuto,rurfum in diuerfam partem ficto mométo mutatio lateat. ita etiam his qui philofophiz animum adiecerunt,nullü profetum, neque profe&tus fenfionem vllá tribui permittemus; fi nulla pars ftoliditatis animo fugatur at que expurgatur, fed donec fummo perfectóque is bono potiatur,meris vitiis iuterim occupatur.Non 20 enim aliquis. fapiens fieri poteft, quanta effe poteft maxima vitiofitatein virtutis habitum omni acceffione faperiorem pun&o temporis mutata: quam (dico) vitiofitatem noa temporis aliquo fpacio ablecerit,fed füubiró toram fimul exuerit. NNoftiveró 3j hocqui ficri affir nant, qbátis feipfos implicent mo leftiis, ac quàm difficiles agitent queftiones, quánam fiat rationc, quód nom animadvertit aliquis etiamnum fapictem fc fi&um,fed ignorat atque ambigit: eo quód longo temporis decurfu paulatim 30 addendis aliis, aliis detrahendis ad virtutem progreffus fecit,& quafi viam fenfim carpendo ad virtu tem pervenit. Quod fi celeritas& magnitudo mutationis tanta effet, vt qui mane fuerat deterrimus, vefperi redderetur optimus:aut ea ficalicuraccide3y ret,vt càm obdormiuiffz: vitiofus, expergifceretur fapiens, dimifsáfque ex animo hcíternas fatuitates & impofturas ita compellaret,|

222 PLVTARCH. DE
Tofontria uana udlete,nibil eratis:
| ifne ignoraret tanto fcà feipfo difcrimine fuiffe mu NIE tatum,& prudentiá fubito ac confertim elucefceutem? Mihi quidem videtur faciliüs homo, fi inftar Canei ex voto vir de muliere fieret,transformationem füi ignoraturus: quàm yt nó fentiataliquis mu tationem füi,é timido,ftulto, atque incontinéte for tis, prudens temperánfq; redactus, rnomentóque temporis& belluina in diuinam viuendi rationem translatus. Enimvero re&te dictum cft, 1o
A
Applicandus lapis amv[si, non ad lapidem amufsis eft. Stoicorum|.AtStoici nó fua rebus accommodátes decreta, fed decreta có. resad decreta fua, cum quibus cófentire eas natura | rebwipu-— nó finit,detorquentes, multis difficultatibus philo uj anant. fophiá impleuerüt.quarü maxima eft,qua homines, folo perfecto excepto, vni omnes vitio flatuuntur fubiecti,ex qua enigma illud enatum eft, quod Procopé spfi Grecé,nos Latine puto Profe&tü dicimus. qui profectus cum ab extrema demétia exiguo di-, fietintervallo, eius beneficio ab omnibus expeditos animi perturbationibus ac morbis, non minüs miferá vità degétes iis relinquit, qui nullo fummorum malorü funtliberati. Atq; hi quide feipfos repellunt. qui cá in fcholis iniufticià Ariftide& Pha- 7; laridis exequét, metámq; Brafidz timori Dolonis paré dicant,neque quicquá inter Meliti ac Platonis animi erroré differre: in vita& actionibus fupiétes illos vt umplacabiles,his vt magni precij hominibus maximus in rebus vtuntur atq; fidüt.Nos duté cüm 30 in omni vitiorü genere, maxime aut inordinato ac confufo animi ftatu,gradus quofdà quantitatisinef. Ir) fe videamus,(vnde etiá difcrimen cft profectuum, b 1d prauitate inftar vmbrz dilabéte, dum ratio animum Il fenfim illuftsat atq; expurgat)nó putamus mutatio 55 4 nis fenfion£, ratione nulla eftimari,(quomodo qui |: ex profundo fübitó attollütur, morá motus fupputare

PROFECT.VIRTVT. SENT. 15 tare nequeunt) fed rationes eius iniri poffe de quibus hoc primüm cófideremus. Quemadmodum qui datis velis vaftü pelagus nauigant, cóparata t&poris ratione cum robore véti, colligunt quantum
; confecerint fpacid. fic& philofophia profe&uum fuorum rationem ex afsidua progreffuum cótinuatione ratiocinari poteft: que non multis inftitionibus, ac rurfum impetibus ac incitationibus in medio factis,fed plane zquabilitérq; ad vlteriora fem10 per ábíq; offenfa vfu rationis ac doctrine progreditur. Quod enim dictum eíl,
Nam fi ucl paruum pergas fuperaddere paruo,— Idà; frequenter agas,magnun citó babebis accum:
1; non de pecunia duntaxat augenda verum eft,fed ad omnia pertinet, maxime ad virtutis in crementum, cüm ad doctriná adfidua atq; efficax adiungitur adfuefactio.contrà inzqualitates ac fegnicies philofo phantium, non modo inhibent progreffus, velvti
20 ster interrumpentes inftitatum:ífed etiam regreffus caufa funt, cüm fuübfiftentem vitiaidentidem perocium adoriantur,ac retró auferant.— Errantes quidem flellas mathematici finito corum in anteriora progreffu inüiftere perhibent. At in philofophando
?5 profe&us nullam facit intercapedinem, nunquam intermittit aut fübfiftit. fed ingenium femper aliquo citatum motu, ac velvtiin trutina fitum nunquam nó momento aut ad meliora f2éto fertur,sut in diuerfam partem ad mala exitiofé impellitur. Si igitur fecüádum Cirrzis datum oraculum, quo dies no&éfque belligerare iubebantur, conícius tibi(is dies teno&éfq; contra vitia dcpugnare ,aut faltem non fzpe ftatione abire, neque continenter velvti induciis fa&is internuncios ab iis, voluptates aliquas aut oblectationes aut aliena negocia, accipere: non inidria alacri confidentíque animo ad reliqua perges. Quin etiam fi feceris aliquas
Continuatio bli. of»
ps.
Paena adverfus vitia conttnens.

24 PLVTARCH. DE
philofophandi intercapedines, ita tamen vt pofteriora tua ftudia prioribus conftantiora fuerint ac prolixiora:id non leue indicium praebet ,ignauiam effe labore ac exercitatione elifam. contrà malum eft(ignum, fi poft exiguum tempus multis& conti-, nentibus ceffationibus alacritas velvti elanguefcés' retundatur. Sicvtenim calamus ab initio maximo & pulcerrimoi increméto adfurgit 1 in equabilem& continuam lópgitudinem,magn ifque interval allis exigua admittit interftitia: dein vbiin altum fe etetit io Velvti qui ob anhelitus angu(tias in confcend endo fablimiloco animum dcfponc lent, propterimbecil litatem fuam multisac crebris nodis intercipitur, fpiritu ictum tremorém que patiente. sequi initio magno curfuad philofophiam coatenderanr, fi deinde nullum ad meli ora profectum fentienres crebró impiagant: atque abi inftituto avellanturad extremum omnino defarigantur ac defperant. At veró alter iile velv itus, a: t tem propofitam re&tà fertur, o mnéfque preci dit pratexcus,(velvti; turban fS impediente)yi& acritateinduftrim. Sicvtigiturfgnum€ ft amori 1acipientis non delecta'ebi, tio quz puleri proíenti jQpiti eft enim hoc vulgare)fed mo& dotor qui avulífo eo fentitur: ità multi capiuntur philofophiz£ tudio,& valde ma gno cum condita fe ad difcendum conferre vidétur: vbi veró aliis rebusaut negociisavocantur, animi ifle motus evanefzit,eáque facile carent. Amoris at morfu qui ueri] fen ferit, is tibi prafens vnáque p hilofophans moderatus videbiturac placidus. avulfüm veró acfeorfim agentem cerneres inlammatü, animiq; egrü om niimq; rerum& occupatioaum Adi o affe Qum,& táquam fi rationis expers effet amicorum oblitü deliderio philofoph: z impelli. Nó enim vt vnguéto, fic do-; &riaa prefentes dele&ari debemus; abfeute:s non cà
requirere, neq; cum moleftia carere:fed veré pro! cientis
TI

PROFECT. VIRTVT. SENT. 22$
cientis in philofophia eft, fimile aliquid fami ac fiti fentire fi avellatur:fiue nuptiz,fiue diuitig,fiue ami cicia,fiue expeditio íncidés eum à philofophiz ftudio feiungat. quanto enim plus ex philofophia perceptum cll, tanto maiorem animo molefliam exhibent quz relinquuntur. Cum hoc nimirum aut eadem, aut proxima ei eft antiquifsima illa Hefiodea profectus declaratio, cüm iam non ampliüs ardua aut nimis accliuis eft via,fed facilis,ac plana,& expe dita: quippe exercitando lzuigata, illatóq; in philofophandi conatum lumine iam& fplendore, poft hafitationes,errores,inflitutíg; mutationes illasjin quas Íncidunt initio, qui fe philofophiz dát: exemplo eorum, quiterra fibi nota relicta, nondum eam cernentes quam petunt,folicitudine anguntur. Sic enim ifti communibus& confuetis ftudiis rehi&is, priufquam meliora cognofcant atque confequantur, in medio fepenumeró circumaguntur ac fubvertuntur curfu. Simile eft,quod de Sextio Roma9 nonarrant, eum vrbanis dignitatibus honoribüfg; refignatis vt philofophiz vacaret, cüm inter philofophandum ab initio graues fentiret moleftias,animüfqs do&rinam mere amplecteretur,parum abfuit? fe quin fefe de biremi quadam in mare abiiceret. Et Diogenem memotát Sinopeníem cüm philofophari cepiffetac forté Athenienfes feftos agerent dies, epulareatürque fpléndidé,fpe&aculáque effent,& cóviuia ac comeflationes pertotam noctem ducerentur, in quodam fori angulo pannis involutá fo.fhni capiendi caufa iacentem jin cogitationes incidiffe animá ipfius non leuiter ab inftituto averten. tes atque frangétes,reputantem nulla fe necefzitate vitz genus laboriofüm atq; à communi vfu alienü ininiífe;ac feipfum omnibus bonis priuaffe. vt veró murem arrepere,& circa micas maze eius obverfa- eu Tt vidit, animü rurfus erexiffejac feipfum increpatfe Avimiob. damnauifféque. quid ais(inquienté)Diogenes?mus firmatie.
P

$26 PLVTARCH. DÉ
hic reliquiis tuis letus vefcitur, tu veró przclarus fcilicet homo teipfum deploras, quód non ifthic in Rragulis teneris atq; floridis inebriare? Coterüm vbi non frequétes huiufmodi averfiones accidunt, animüfq; tàquam e fuga adverfum eas fefe celeriter$ obiiciens& efferens facilé moleftiá zgritudinémq; difsipat:exiftimandum eft profe&ü probé effe confirmatum| Quoniam vero philofophantibus non modó à feipfis incidunt, que eos imbecilles etiamnum concutiant& in diuerfam partem avertát: fed 1o & feria amicorum confilia,& diuerforum reprehen fiones ioco rifüq; mixtz fle&unt& molliunt, nonnullos etiam prorfus e philofophia excufferunt: nó leuc indicium profe&us fuerit&quanimitas hominis erga talia, non perturbati neque morfum pafsi, 1$ cüm ei narratur equales aliquos ipfius in aulis regum florere, aut dotatas duxiffe vxores, aut caterua hominum ftipatos in forum petédi magiftratus, vel patrocinandi gratia defcendere.qui enim adver fus talia imperterritus eft, neque iis mulcetur, eum 20 conflat iam ita vti debuit captum devin&tümque philofophie effe.quod fieri non poteft vt mirari definamós que vulgó in admiratione funt, nifi ingenerata fit nobis iam virtutis admiratio. Etenim vel ira nonnullos mouet, vel dementia, vt adverfus ho-?$ mines ferociát, quas veró res multitudo homiáum plurimi facit, eas cótemnere nifi vera conftantique
animi przditus elatione poteft nemo. Tales qui
funt,fua cum iftis comparantes, feipfos alto animo iactant atque exhortantur,vt Solon: 3o
extevi 2 Woborum,
At nos virtutem non permutabimus borum, Puleráque uirtutis munera, diuitiis," Virtutis quoniam femper poff[sio perftat: Incertce uaria forte fevuntur opes. 3 AcDiogenes fuam AthenisCorinthum, Corinthóque Thebas tráfitionem, regis Perfarum migrationibus

PROFECT. VIRTVT, SENT. i;
tiibus coipatabat,vere Süfis, hyeiie Babylone, xftatein Media commorantis. Et deeodem rege Agelilaus: Qui enim, aiebat, maior me ille ee n etiam iuftior eft? Ariftoteles quoque de Alexandro ad Antipatrüm fcribeas, Non illum modo affirmabat animo debere efferri ob imperij magnitudiné: nihilo enim minus id licereei,quiveram deorüm noticiam habeat. Ac Zeno videus'Theophraftum in admiratione haberi ob difcipulorum multitudinem:chorus eius,inquitmaior eft,meus meliüs cócinit. Cüm itaque virtutem hoc modo externis rebus opponens;invidias,obtre&tationes, aliófque id genus affectus qui multos philofophari orfos vruntatqueanimum eorum deprimunt eiecerts, id quoque magnum argumétum tibi tui fit profectus, Non paruum eft etiam,orationis mutatio: Omnes enim feré qui ad philofophiam primüm accedunt, eam fe&tantur quzad gloriam facit; quorum alij a« uium inflar ob leuitatem& ambitionem infplédorem& füblimitatem phyficorum devolafit: alij catulorum(vteft apud Platonem) in merem raptando& laniando gaudentes, ad lites, difputationes obfcuras,& fophifinata fe conferunt. plerique diale&ticis fe immergentes, commeatum fibi fophiftice &y parant. funt qui fententiofa dicta& hiftorias colligentes, circumeunt(quomodo Anacharfis dicebat fenon videre ad aliam rem nomifmate vti Grecos quàm ad numerandum) enumerantes ea& metientes, nullo inde emolumento percepto. His vfu $0 venitillud,quod ab Antiphane dictü quidà ad audi tores Platonis accommodauit.loco enim Antiphanes dixitjin vrbe quadá voces illicó frigore loci cógelare,ac per zftatem gelu foluto demum exaudiri, quz dita erant hyeme. itaille que adolefcentes€ s Platone audiuiffent, aiebat plerofq; vix tandem ingrauefcéte etate intelligere.Hoc fané modo ad vniuer(á affecti fant philofophiá donec iudiciü probé
pP.

PLVTARCH.DE
conftitutum incipiat ea apprehédere,qua ad componendosanimi motus magnitudinémque ei comarandam faciunt, fe&ariq; orationes,quarum(iuxtaillud Aefopi) veftigia intró magis quàm foràs fint cóverfa. Sophoclesaiebat fe primó faftum Acfchyli accídiffe, deinde apparatü nimis défum atq; artificiofum,poftremó etiam dictionis formam mutaffe, quz pars maxime ad mores pertinet& eft potifsima.ita philofophantes, cum à compofitis ad oftentationem& artificio nimio elaboratis orationibus,ad orationem animi motus placidos grauéfque attingenrem tranfiuerint, veré incipiunt faftu repu diato proficere. Animadvertc igitur, non tantüm philofophorü fcripta legendo, aut orationibus corum audiendis, ne fis verbis magis quàm rebus attentus, neq; maiori impetu feraris ad ea in quibus fubtilitas aliqua& curiofa compofitio, quàm ad ca in quibus medulla rerum& vtilitas ineft: fed& poe mata hiftoriafq; tractás caue, ne quid eorü pratermittas inobferuatü, que ad morü correctioné, aut affe&usanimi alleuationem accómodaté dicta funt. Sicytenimin florib.verfari Simonides ait apé;flauá mel meditantem, cümalij coloré corü vel odorem, nihil aliud quzrátaut percipiant. itaaliis poemata voluptatis iociq; caufa verfantibus,tu aliquid inveniés ac colligens feri,videberis id confuetudine& amore pulchritudinis& eorü quz philofophi funt propria, horü cognofcendi facultatem tibi paraffe. Qui enim Platonis autXenophoatis libros propter didionem,nulláq; alia de caufalegüt; quàm vt Atticáillá mundicie inde velvti roré defpumét. quid aliud diceres illos facere, quàm fragrátia& floridü
*.-** o-* medicamenti coloréamplecti,vim veró expurgádi
228
Qu«vi ex corporis aut fedandi doloris neq; noffe neq; admit re decerben. tere.Iam qui magis etiam profecerüt, nó ex oratiodam efe v- nibus folüm,fed€ fpe&taculis quoque& rebus quinlitai"i-. bufcung; nerát vtilitatem capere, idque colligere,
quod
;
20
aj
3

'PROTECT. VIRTVT. SENT..2:;
quod ipforü inftituto commodet. cuius rei aliquot fubiicià exépla. Aefchylus Ifthmici certaminis fpedator, cü vnus pugilü plagá accepiffet,theatrümq; clamoré fuftuliffet: látere Ionis Chij foffo, vt is animadverteret:Viden'jinquit, exercitatio quid pof fit?tacet i&us, fpe&atores vociferátur.Brafidas mu ré inter aridas ficus deprzhenfum,morfus ab eo dimifit. tü fic fecü: Hercules, quá nihil eft ita paruum autinfirmü,vt nó pofsit vitam tueri,fi audeat fe defendere? Diogenes€ vola quendá bibere confpicatus,poculü pera eiecit. Adeà ad fentiendá& percipiendü ea que vndecunq;ad virtuté conducát attentio& afsidua exercitatio facitidoncos. IdQ; fit eo magis,fi orationes reb.adhibeát:nó modó, vt eft apud Thucididé,prafenti periculo meditantes, fed &circa voluptates,cótentiones,iudicia,patrocinia, magiftratus, quafi demóftrantes vim fuorü decreto rü:aut potiüs iis reb.tra&tádis fua condentes decret2. Nà quiaadhuc difcentes& occupati in circum20 fpiciédo, arreptü aliquid éphilofophia ftatim circu latorü in morem in forü, autadolefcéntum fcholá, aut regit colloquium proferunt:eos non magis cre dendü eft philofophari, quàm mediciná facere medicamentorum& mixturarum inftitores.immó huiufmodi fophifta nihil ab Homerica illa aue diftat, quz difcipulis fuis tanquam implumibus pullis ore in 0s ingerit quidquid cft na&a,atque
Irterea proprium genium defraudat:— Vjad.i,524.
cüm nihil eorum quz perccpit,in fuam vertat vtilitatem, neque concoquat.— Quare confiderare o- Oratie qu portet,orationéne vtamur feorfim ita, vt nobis hoc liseffé defit commodo, apud alics autem nó vanz glorie aut bear, contentionis gratia, fcd audiendi ac cüm docendi tum vicifsim difcédi caufa.maximé autem obferuemus, an ftudium cótendendi& rixandi de propofits quzflionibus remiferit,ac defiuerimus oratione adverfus alios velvti ceftibus aut pilis armati certaP ouj

Affionum eX.
336 PLVTARCH. DE re, magifq; impetendo& vincendo quàm difcendo docédóve gaudere. nam in hoc genere modeftia& manfuetudo,vbi colloquia neq; certandi ftudio incipis,neq; cum ira finis, neq; vel in refutando contumeliam adhibes, vel te refelli iniquiüs fers, nota eft non poenitendorum profectuum. Oftendit hoc Ariftippus,qui quodam in cógreffu fophiftica fraude circumventus ab audace liomine, alioqui ftulto & furiofo, cüm videret eum exfultare atq; faftu tumere,Ego quidéjinquit, abeo fuauiüs te qui me refelleris dormiturus. Poffumus etiam inter dicendá nofmetipfos explorare,an neq; multis preter exfpe &ationem noftrá convenientibus prz metu tergiverfemur, neq; egré feramus fiapud paucos agendü fit,neq; fi ad populum aut corà magiftratu verba facienda fint, penuria apparatus verborü occafioné agendi dimittamus: quod de Demofthene& Alcibiade fertur. hic enim cum ad bene cogitandum de rebus effet facultate fumma przditus,ad dicendum auté non fátis animatus,in actionibus feipfum impe diuit, acfzpe inter dicédum vocem aliquá elapfam memoriz querés& perfequens aberrauit.. Homerus vero tantü fiduciz in fua pofuit facultate, itáq; abvndauit cófidentia,vt primum etiam Operis verfum legibus carmiuisínon fatisfacientem intrepidé pofuerit. Quo magis zqoum eft qui de virtute& honefto certant,eos occafione& rebus vtiminimé folicitos de ftrepitu plaufüve qui ob di&ionem excitetur, INonorationem auté folüm,fed& actiones quifque fuas cófideret,pluráne ez ad veritatem conducentia, quàm ad pompam oftentationémque comparata infefe habeant.—Sienim verus adolefceutis aut mulieris amor non requirit teftes, fcd fructum percipit fuauem, etiam fi occulté rem defideratam confciat:multo magis convenit honefti& fapientiz ftudiofum, cüm agendo fruitur virtute, ipfum apud fefe tacitum animo efferri,neque laudatores
1:9
M

PROFECT. VIRTVT. SENT. zg
tores auditoréfvevllosrequirere. Sicvtergo ille qui domi ancillam vocans,clamabat, Cerne Diony fia, depofui faftum,ita& is qui pulcrum aliquod atque fcitü facinus fuum pafsim narrat ac circumfert, fatis aperte oftendit fe adhuc foràs refpicere&ad gloriam tràáhi, neque etiamnum verum fe virtutis fuiffe fpectatorem,neq; reipfa,fed per fomnium vm bras eius& fimulacra pervagatum, factum deinde fuum velvti picturam fpe&tandum propofuiffe.Proficientis ergo in virtutis ftudio eft,nó modó(i quid amico donauit,aut noto bencfecit,id aliis non narrare: fed etiam fiinter multos iniuftos fententiam iuftam ipfe dixerit, aut divitis principifve alicuius petitionem inhoneftam obnixé repudiauerit, aut munera fpreuerit, aut etiam nou fitiens potuabftiauerit,ofculüámve formofi aut formofz averíatus fuerit,vt fecit, Agefilaus,fecum id feruare& reticere.(ic enim ipfe fibi placens, neque feipfum contemnens,fed gaudens feipfo atque contentus vt fatis
20 idoneo tefte ac fpe&atore pulcrorum, oftendit rationem iam intrafefe converíam radices agere,& (quod iubet Democritus) ex feipfo fui oble&andi Faftur dee materiam petere condocefadtum fe effe.— Agrico- ipod le quidem, fpicas libentiüs vident quz inclinate, veríus terram vergunt: quz enim ob leuitatem furfum attolluntur,eas inanes putant effe& caffas.[ta & adolefceatum philofophiz dare operam volentium, qui maxime vani funt& grauitatis expertes, audaciam ij habét,fpeciémque,& inceffum vultám. que plenum fuperbiz ac contemtus nemini parcen tis:vbiveró impleri incipiunt, fru&támq; é do&trina colligere, tum ferocia ifta& vanitas deponitur. ac quemadmodum vafis humoré recipientibus inanis ae eliditur:ita hominibus quando veris implen tur bonis,faftus decedit,&arrogantia remittit,ceffantéfq; propter barbam& pallium fuperbire,exercitationem ad animum transferunt: mordacíque&
p iij

Correflio vitiorum.
PLVTARCH. DE auftera ratione adverfum feipfos potifsimüm vtestes,cum aliis manfuetiüs colloquuntur. nomen veró& gloriam philofophiz non,vtanté, fibi arrogát atque infcribunt:fed& hoc nomine compellatus adolefcens ingenij probi, rubore perfufus& fübrideus mature fic occurret, Non ego jum deus,ad quid me ceclefüibus equas
Vt enim Aefchylus ait iuuenis mulieris, quz virum experta fit,oculum flagrantem non latére:ita virum iuuenem, qui veriin philofophia profectus guftum percepit,Saphicahac comitantur:
Lingua iam torpet.tenucs per artus Flauta demanat,—
oculifque placidis& vultu conftanti adftans,cuperes cius fermonem audire. Ac velvti qui facris initianturjinitió cum tumultu&vociferatione coeunt Íéque mutuo trudunt:cüm peraguntur inde& com monftrantur facra, animum timidi tacentéfque advertüt.ita& in principio& circa feres philofophize multum videas tumultus, ferociz,& loquacitatis, dum nonnulli ad gloriam rufticé& per vim fe proruunt. qui intró venerit, magnümque lumen velvti facrario aperto viderit, alio iam habituaccepto tacitus atque attonitus,humilis modeftáfque do&rinam velvti deum fubíequitur. In hos videtur etiam iocus Menedemi cógruere,! Aiebat enim eorü qui ad fcholam' Athenas nauigarent plerofque primüm fapientes fibi effe; deinde philofophos fieri, pofteà oratores, tandem progreffu temporis rudes ac plebeios:quo enim magis doctrinz fe preberér,ec ma gis cos faftü arrogantiámq; deponere. Quibus me. dicina opus eft,fi dens aut digitus malé eft affectus, ipfi rectà ad medicum eunt:qui febricitanr,domum vocát medicü,eiüfa; opem implorant:qui in melan 5$ choliam,aut phrenitidem,aut deliria inciderunt,aliquando ne venientem quidem ad ipfos aedium ufti

PROFECT. VIRTVT. SENT. 23
fuftinent,fed eiiciunt aut fugiunt, vehementia mor bi etiam fenfum morbi tollente.Sic& eorü qui peccant, infanabiles funt quihoftili animo affecti funt fzuiüntque adverfum reprzhenfores ac caftigatorés:qui veró fuftinent admittüntq; difciplinàjmanfuetiores funt. id veró non vile eft profectus indi, cium, fi quis commiffa culpafe reprehendentibus offert,vitium exponit& malum detegit,neque gaudet latendo,contentüfve eft(i clam id ferat,fed cófitetur opémq; corre&oris requirit.quo modo Dio genes dixit, eum qui feruandus fit querere debere aut probum amicum,aut infenfifsimü hoftem,vtvel reprzhenfus vel corre&us vitioliberetur.Vbi vero fordes aliquis maculámve oftentans veftis, aut ruptum calceum, venditat fe aliis, exiftimátq; fe przclari aliquid przflare,G vana faftus vacuitate fuà fta turz humilitatem aut curuitatem ipfe di&teriis notet:interim veró animx turpitudinem,& vlcera, pu ta vitz offenfas,invidiam,malignitatem,auariciam, libidinem,velat atq; occultat,metüq; reprehenfionis neminem ea videre aut contre&tare patitur:certé hunc parum,aut nihil potiüs profeciffe cenfendá eft. At qui vitia aggreditur,& vel(quod praecipuum eft)feipfum ob peccatum damnáre ac caftigare nouit, vel quod proximum eft,alio caftigante toleran4 tem fe prebet, vitiiíq; exonerari corredtoris opera libenter finit,eum apparet vere deteftari& excutere prauitatem. Equidem vereri debemus& fugere nomé vitiofi.fed cui vitiüipfum moleftius eft quàm infamia inde nata,is vt emendari pofiit, non verebi tur male audire ac loqui. Scitum eft enim Diogenis illud ad quendam dictum adolefcétem, qui vifus in caupona,intró in eam fugiebat, quanto,dicebat,ma gis intró fugies,táto magis in caupona eris.ita quivis vitiofus quanto magis inficiatur fuum viti, tan to magis in ipfum penetrat acfefe includit morbü. quomodo nimirum pauperes dum fe diuites effe fz| LÁ

Od; H? 187. Odyff.u,
401.
PLVTARCH. D£É
mulant,ob ipfam arrogantiá funt pauperiores. Qui verà reipfa proficit, exemplum Hippocratis fibiimi tandum ducet,qui errorem fuum de futuris capitis profeffus eft, ínque litteras retulit, exiftimabítque indignum fore,fi(cum tantus vir,ne alij eodem erro ris venirent,fuam teftatam fecerit ignorátiam) ipfe falutis fuz fhidió nó auderet ftulticiam infcitiàámq; fuam detegere atque confiteri. Enimveró Pyrrhonis& Bionis dicta, non profcétusiam, fed maioris
254
$
profe&iorife q; habitus indicia poffunt intelligi. Hic 16
fuos familiares tum demum certos de profectu iubebat effe,cum perinde audirét maledicta;ac fi quis ita alloqueretut: Hofpes,non mibi tu malus infipienfue uideris, Viueuale letus,tibi dij dent profpera multa, Pyrrhonem ferunt, càm nauigans orta tempeftate
periclitaretur, porcellum oftendiffe qui hordeo d fufo hilariter vefceretur,ac dixiffe fociis,talem aff
Di
&uum vacuitatem doctrina& fapientie ftudio UR 20
dam effe ei qui nulla obtingente re perturbari velInfomnia. let.Zenonis porró perpendamus fententiam,qui etiam exinfomniis fuis vnumquenque icce poffe fuos profe&us dixit.nimirum fi neq; turpi aliquafe
re perquietem fibi videatur deleGari,neq; inhone- 25
ftum aut iniuftum vel agere quicquável approbare: fed velvti in ferenitate profundifsima& omnis flu&us experte vis animz 1maginans affe ionibüfque obnoxia pelluceatjà recta ratione illuftrata. Hoc,pu
Initio s, de to,prior Plato animadvertit,qui effent brute& ima 3o
repub.
ginantis quz in animo tyranni eft facultatis perfomnum motus,quafi effigie propofita declarans. nimirüaffe&atio coitus cum matre»K appetitio quorumvisillicitorum ciborum. indul get enim tuncty
rannus libidinibus fuis tanquam folutis, quas metu 3f
& pudore leges imterdiu coercent. Sicvt ergo iumé taprobé condocefa&a,ne dimifsis quidema are&ore

5
PROFECT. VIRTVT. SENT. 15;
re habenisà via alió divertere conátur, fed quomo do adfueuerunt iter fine errore aut offenfa continuant:ita facultas animi bruta vbi iam ratione fuba&a& ei obtemperans reddita eft, neque in fomnis
' neque in morbis porró facile cupiditatibus prauis
fe impelli patitur,vt contra rationis re&z precepta proterué aliquid aut illicité moliatur: fed confuetu dini infifit, eámque fequitur, quz attentioni vim quandam& vehementiam ingenerat. Nam fiipfum corpus exercitatione poteft animus condocefacere, vt vacuitatem perturbationiseius fubfequatur, partéfque obfequétes prebeat,ita vt& oculiin miferatione lacrymis,& cor obiecto metu palpitatione,& pudenda motu ad cófpectum pulcrorum cor-:
porum abftineant:cur non fit probabilius exercitatione partem animi quz affectibus eft obnoxia ita fubigi,vt eius motus& imaginationes etiam adinfomnia vfque quafi leuigentur& re&tz rationi con formes rediganturiStilponem philofophü fomniauiffe perhibent, videre fe Neptunum expoftulátem fecum,quód non bouem ipfi immolaffet,qui mos erat facerdotum.fe veró nihil territü, Quid ais Neptune, dixiffetpueri inftar venis mecum conquefturus,quód non fumta in foenus pecunia vrbém nido re impleui,fed rem tibi facrဠmea re familiari pro mcis faculratibus fecitvifümque fibi fuiffe, INeptunum dextra porrecta fubridentem polliceri, ipfius gratia magnum feaquarum proventum Megarenfibus largiturum. Proinde quibus ita lta perfpicua,& facilia fomnia offeruntur,in quibus nihil terribile,afperum,maliciofum, aut obliquum in mentem revocatur: his profe&us aiunt. quafi refplendefcere fuos. ftimulosautem, pauores, degeneres fugas,puerilia gaudia,& lu&us in fomniis miferabilibus,& abfurdis,(imiles effe quorundam litorum aÍperitatibus,& ia&ationibus in mari. quàd animus nondum in fe habens quo componatur; fed adhuc
Profechus ex fomnia animadvertendus

Examen a fF
fimm.
Imitatio.
256 PLVTARCH. DE
legibus& decretis fingendum fe prebés, ab his per fomnumlongifsimé abductus rurfum in priftinum habitum refoluatur atque explicetur. Verüm hec tu ipfe mecum perpende,profe&tuine debeant adlcribi,an habitui potiüs alicui, conflantiam iam rationis& firmitatem inconcuffam adepto. Iam cüm omnium affectuum animi vacuitas res fit magna ac di uina:nos autem profectum remifsione quadam& manfuetudine affe&uum definiamus: neceffe eft& iuter fe,& cum aliis comparare motus animijitáque difcrimen examinare. Interfe, an cupiditates, metus,ireq; nos quàm olim remifsiüs nunc tentent, an celeriter rationc incendium eius& excandefcen tiam[reftinguamus.cum aliis,magifne 1am verecundi fimus quam timidi, an emulemur citra invidentiam,an gloriz& pecuniz cupiditate careamus,denique an cantorum inftar Doriis magis quàm Lydiis excefsibus peccemus, duriores in victus ratione quàm molliores,cundanter magis quàm temere ad agendum accedentes,nimij potiüs admiratores aliorum hominum&ab aliis dictorum, quàm contemtores.Sicvt enim bonum recuperanda fanitatis fignum eft morbi in partes corporis non precipuas aver(ie:ita vitia proficientium dum in tolerabiliores mutantur affe&iones, videntur paulatim extingui. Phryuidem,cüm feptem neruis duos addidiffet, ephoriinterrogauerunt, fuperioréfne vellet an inferiores ipfis amputandas prebere. Nobisautem & fuperiora& inferiora funt precidenda, fiquidem ad medium volumus& mediocritatem pervenire. profectus tamen ea quz nimia funt primó tollit, acrimoniámque affe&uum imminuit, ad quos(vt eft apud Sophoclem) incontinentes Kiriofo feruntur impetu. Iam illud quoque di&umà nobis fuit, debe re nos orationem ad res ipfas transferre, in lífqs de 35 ea iudicium facere.effe enim hoc velin primis officium proficieritis, Eius rei indicium primum eft, fi qua

PROFECT. VIRTVT. SENT. 25;
quz laudamus,ea imitari conamur,promtíq;(amus agere ca quz admiramur, qui autem vitüperamus, nolumus admittere, Equidem probabile eft ab omnibus Athenienfibus laudatam fuiffe Miltiadis au $ dacem fortitudinem, fed Themiftocles fomnum fibi Miltiadis trophzo adimi, eóque fe excitari éleGo fatus, ftatim oftendit fe non laudatorem modó & admiratorem,verumetiam emulum eius imitatorémq; effe. Parum itaq; nos profeciffe arbitremur, IO dum nos przclaré agentium admiratio ociofa, non ad imitanda eorum facta impellit. Nam nequecorporis amor efficax eft,nifi obtrectatio ei adfit:neg; laus virtutis ardens atque ftrenua eft,qua non pungit neq; ftimulat,& loco invidiz emulationem inB generatbonorum,idem praftare cupientem. Non enim ad orationem duntaxat philofophi debemus, vt dicebat Alabiades,auimum convertere,& lacry mas excutere:fed qui veré proficit, multo magis viri boni& perfe factis adtionibü(que fefe compa3? rans,fimul mordente ipfum fuz inopiz confcientia, &fpe defiderióque Ixticiam afferente, plenus inquieto impetu,volet quod eft apud Simonidem, Latlens equum pullus ucl ut cuvfu fequi, ; tantüm non in idem cum przftente viro corpuscoa *5 lefcereaffe&ás. Veri enim profedus hoc proprium e(t, vt quorum emulamur faa, eorum inftitutum amémus atque diligamus,& cum benevolentia honorem iisadfiduum deferentes,collaudationibüfq; latis profequentes,eorí fimiles fieri conemur.Cuius veró animo contendendi ftudium& invidiaadverfus pra:ftantiores inftillata eft, is fciat fe gloriz alicuius aut potentia riualitate pungi,virtutem nequehonorare neque admirari. Quando itaque fic incipiemus bonorum effe amatores, vt non modó, 35 ficvt Plato alicybiaitipfum temperantem putemus beatum,beatum etiam qui dicenti aufcultat, fed& geftum eius,& inceffum,& vultum& rifum admira

Virtus cum rebus adyer[is. Xemoph.c.Infait. Cyri.
Exempla proponcnEi 4
da.
238 PLVTARCH. DÉ
tes carümq; labentes,parati fimus nos quafi cócirinare ei& agglutinare:tunc exiftimádum eft nos veré proficere.Id; co magis,6i non modó rebus vten tes fecundis eos admiremurifed ficvt amatores formoforum etiam balbuciem aut pallorem diligunt, & Arafpemlacryme quoq;& moeíticia lugentis& calamitate affli&z Pauthez perculerunt:fic nos neque exfulium Ariítidis, neque carcerem Anaxagorz,neque paupertatem Socratis, neque Phocionis damnationem formidenius. fed virtutera etià cum hisamore dignam fentientes,appetamus, ad fingula Euripidis hunc verficulum accinentes. Prob,quam uirtute prezditos ormía decent. Qui enim co ad virtuté inftin&u fertur, vt eius admirationem atque zmulationem ne ea quidem rcprimant, quz videntur grauia effe mala, eum nulla porró res ab honeftatis ftudio avertet.Confequens horü eft,vt cum rem aliquam adgredimur,aut magi flratum occipimus,;aut fortuitü aliquid nobis ofer turyante oculos nobis proponamus exempla bonorum virotum,fiue ij fünt,fiue fuerunt: cogitemüfq; quid fa&urus fuerit hocloco cóftitutus Plato,quid di&urus Epaminondas, qualem fe getturus Lycurgus aut Agefilaus.vt velvti in fpeculü intuentes;ornemus nos atq; componamus,vel vocem aliquá degenerem corrigentes noftram, vel animi motum ali quem reprimentes. Qui ldzorum da&ylorüiti nomina didicerunt,iis fingulis fenfim recicandis vtün tur ad auerruncandos terrores.Sed bonorurn virorum memoria& confideratio celeriter adhibita in omnibus motibus animi aut difficultatibus oblatis, proficientes in ftudio virtutis integros confergat atque erectos.itaque hoc quoq; ipfum indici eft profe&us. Ad hzc,non iam vt ante vehementer perturbari, aut rubore perfundi, aat occultare vel 5 trausformare aliquid fuorum, viroilluftri gloria& virtute fubitó interveniente, fed conítanti animo ei

PROFECT. VIRTVT, SENT. 139
ei obviam ire, confcientiz quandam habet confirmationem.Alexandrum ferunt,cum videret nunciü gaudio plenum ad fe adcurrere,dextrámque porrigere,dixiffe:Quid mihi nunciaturus es,uifi Home$5 rum revixiffe? putabat enim fuis rebus nihil deeffe prater fame ad pofleritatem propagationem.IuueSpetTater wjrtati ese petendi.
niautem qui mores emendauit fuos,nullius rei maior ince(sit amor,quàm fe fpectandum prebendibo nis honeflifque viris, confpiciendámque exhibere domum fuam,menfam,vxorem, liberos, ftudia, diGa& fcripta fua.itaque etiam malé ipfum habct anté8 viuis decefsiffe patrem aut preceptorem, quàm vt videre ifto eum in ftatu potuiffent: nihilque rantopere à diis immortalibus peteret votis, quàm vt 1j vite redditi morum fuorum actionümque fierent fpectatores.Sicvt contrà, qui feipfos neglexerüt ac corruperunt,fuos nein fomnis quidem fine tremore& metu vident. Id quoque,(i lubet ad predicta adiunge fignum nó exiguum, quod recté proficiens nullum iam peccatum exiguü putat, fed omnia ftudiosé vitatatque obíeruat. Sicvt enim qui diuites fe fore defperant, paruos fumtus facere pro nihilo habent,quód nihil magni futurum putát fi paruum paruo adnciatur:fpes autem ad finem propiüs acce dens fimul cum diuitiis auget diuitiarum amorem. ita& in rebus ad virtutem pertinentibus, qui non multa concedit,neq; dicit Quid tum poftea, modó fic,aliàs meliàs:fed fingulis intétus, vbi vel minimo peccato vitium fefe infinuans venie locum dare videtur, egré fert& indignatur.manifeftü facitfe pu rum aliquid ibi iam comparafle, quod inquinari nullo modo velit. faciles enim& negligentes facit, vt Aefchylus aitjopinio concepta nihil eorum que habemus magnum effe.Maceriam aliquá aut Ízpem conficientibus nihil refert obvium quodque lignü aut lapidem humi iacentem adhibere, aut columnam à moniméto aliquo delapíam fubiicere. quo

240 PLVTARCH. DE
modo& homines vitiofi omnia promifcue facta, ómnes temeré actiones congeruntac coaceruant. At qui in virtute exercenda proficiunt, quibus vitz, velvti facri ac regij edifici, iactum iam eft aureum fundamentum;uihil eorum quz agütur temere ad- j mittunt:fed velvtiamufsi rationis aptát fingula atque concinnant.quo de zdificio vfurpari poteft Po lycleti di&á qui difficilimü opus tractare eos pronüciauit, quibus lutum efl ad vnguem exigendum. 10 PLVT.AR.CHI re,- I. É- Z h 22: b; ecapiencaex noiubus Vtilítate,líbellus. y á ) Idemus te, Corneli Pulcer, fimul cum | reipub. adminiflrratione manfuetifsi| mum vite genus delegiffe;in quo cüm maximé publico profis,priuatim coms 34i pellantibus te facilimum iucundifsi- 20 mümque prebes. Enimveró regionem aliquam invenire licet, que feris careat, quod de Creta narratur.refpub.autem nulla adhuc extitit,que nulláinvidiam, nullam emulationem aut ftudium contendendi,qui funt affe&us inimiciciis genérandis fcceundifsimi,protuhffet. Quod fi nulla alia res, ipfa faltem nos 1nimiciciis implicarent amiciciz. quo & Chilo ille fapiens fenfit, cüm é dicente neminem fe habere inimicum, interrogauit nullümne etiam amicum haberet.Itaque vito 1n repub.verfanti cüm aliàs de inimicis difquifitio mihi non videtur negli genda, tum Xenophontis di&um attenté confiderapdum;qui cordati hominis pronüciat cffe, Etiam ex inimicis vtilitatem capere. Quz itaque ea de re nuper mihi differere fübiit, ea totidem confcripta 5f verbis ad te mitto,omifsis maximé his que in przeeptis reip.adminiftranda fcripfimus: cum videam
illum

CAPIEN. EX. HOSTIB, VTIL. zar
illum tibi librum frequenter effead mapum. Prifcis hominibus fatis fuit,à diuerfe naturz animalibus nullam accipere iniuriam:ifq; fuit finis certami num adverfus feras. Pofteriores etià in fuos vertere eas vfus didicerunt,carnibus vefcentes,pilis veftiétes fe,fellis aut coaguli medicina vtentes, pellibus fearmantes.adeó vt non iniuria metuendum fit, ne fiferze homines deficerent,vita humana effec futura belluinajinops& fera.Proinde quonia aliis fatis eft nullo ab inimicis affici damno,prudétes autem etiá vtilitatem ex iis capere Xenophon dixit: fidem eius di&o derogarenon convenit, ars tamen ac via& ra tio quzrenda eft qua id bonum confequantur, quibusabfq; inimico viuere nonlicet. Non poteft Vfit rerum quamvis arborem colonus exuere fylueftri natura, zo optineque venator omnia cicurare animalia.inventata- marum. men eft ratio,qua& ille ex fterilibus,& hic ex feris emolumentum aliquod caperet. Aqua marina neq; potui eft,& vitiofa:pifces tamen alit,hominibüfque
29 in diuerfifsimas regiones proficifcentibus loco vehiculi eft. Cüm Satyrus igné primó fibi vifum ofculari vellet& amplecti,monet eum Prometheus,
Barban caper tuam deflebis protinus,
"Tangenten aduritignis,—— interim lumen przbet,& calorem,& vfus gnaris inftrumentum eft omniumartium, Inimicum etiam confideremus ,an damnofus ceteróqui& intractabilis, quodam tamé modo anfam fui vtendi przbear.Multz funt res pa30 rüm grate,invif,& adverfx iis quibus obtingunr. vides tamen& morbis corporis nonnullos ad ociü víos,& laboribus alios oblatis cófirmaffe atq; exercuiffe corpora. nonnullis exilium& iactura pecunie viaticum fuere ad ociü& philofophiam,vt Dio geni& Crateti.& Zeno cum nunciaretur nauim ipfius qua negociabatur fra&tam, Bene facis, inquit, fortuna, quz nos intra palliolum compellis. Sicvt
q

Inimicorto obferuatio e mfidie nobis vtiles.
242 PLVTARCH. DE
enim animalium ea que validifsimo funt ventriculo& fanitate firmifsima, ferpentes ac fcorpios vorant atque concoquunt,quedam etiam lapidibus& teftis alütur vigore& calore fpiritus alteratis, cum contrà languidi& morbofi vino& pane fumto nau 5 feent.ita ftulti amicicias etiam corrumpunt,prudétes etiam inimiciciis vti commodé norunt. Primó omnium 1d quo inimiciciz maximé nocent, cautis videtur mihi fieri commodifsimum. Quid nam illud eftjinquies? Inimicus perpetuó vigilás res tuas 10 infenfus obferuat,circuitque vitam tuam vndiquaue anfam nocendi captans,neq; tantum per quercum vifu vt Lynceus penetrat ,aut per lapides vel teftas,fed& peramicos,famulos familiares quofcü que,quid rei geras pro virili explorans,& quid con!5 filij capias per cuniculos inquirens ac perícrutans. Nam fxpe nobis non obferuantibus ob cun&ationem& negligentiam zgrotant atq; adeó moriuntur amici.Inimicorum tantüm non etiam fomnia cu riofitate noftra perquirimus.morbus quidem,esa- 20 lienum, difsidium cum vxore tuá faciliàs teipfum, quàm inimicum fefellerit. Maximé autem peccatis inheret inimicus,eáque inveftigat.& ficvt vultures ad odorem corruptorum putredine cadauerum feruntur,pura& fana non fentientes. itainimicum vi?5 tia vitz male; affediones mouent, ad hzc afsiliit malevoli,eáq; arripiunt& laniant. Vtile igitur eft, vt vfquequaq; cautus tibíq; attentus viuas,& neg; vel dicas vel agas quicquam temere aut inconfideraté,fed vitam tanquam in exacta vi&us ratione cóferues omnis reprzhéfionis fecuram.hzc enim cautio fic reprimens animi motus,rationémque in officio cohibens, ftudium ingenerat atque inftitutum re&é inculpatéque viuendi.Ac quemadmodü con-. tinentibus vicinorum bellis atque expeditionibus 3 ciuitates edo&z bonas leges reipublice; fanam
formam feruare volüt:ita qui ob inimicicias coacti funt
30

CAPIEN. EX HOSTIB. VTIL. 245
funt fobrié viuere,& à negligentia fibi incuriáque cauere, nihilque nif fubdu&is vtilitatis rationibus agere,eos confuctudo etiam non fentientes ad vitx rationem errorum vacuam adducit, moré(q; cóponit& ornat,, vel paululum adiuuante do&rina. Quibus enim in promtu eft illud femper, Prob, quàm gauderet Priamus, Priamo, creati: Viad.a,
€o$ id monet, dehortatárque& deducitab iisagen 255. dis,quz inimicis materiam gaudendi deridendiq; effent prebitura. Equidem hiftriones atque cantores fcenicos videmus fepenumeró in theatris pro fefe remifsà ac nulla cum alacritate aut folertia ageIe:orta autem concertatione adverfus alios,non fei pífos modó,fed& inftrumenta fua maiore cum diligentià ad certamen aptare,fides explorare, accuratiáfque concentum inftruere& tibiis canere. Ita& qui adverfarium fibi vitz exiftimationífque fuz patatum nouit cffe inimicum, attentiüs feipfum obfer uabit,res fuas circumfpiciet, vitámq; fuam conftiào tuet.Nam& hoc vitij proprium eft,quód cüm peccamus,inimicos magis reveremur quàm amicos. Itaque Nafica nonnullis putantibus atque affirmantibus rem Romanam in tuto effe ftatu collocatam, deletis Carthaginenfibus,& in feruitutém redadüis
25 Achzis:nunc veró,dixit,periculofé res noftre fe ha bent,quineque quos metuamus,neque quos reve-—. reamur,nobis reliquos fecimus. Adde his Diogenis I»imscos vl effatum, oppido philofophicum& ciuile.interro.&/efsnqui ganti cuidam,Quo pacto vlcifcar inimicumirefpon probus ejt, dit, fi ipfe probus honeftáfque fias. Cum vident ini micorum equos przclaré fe gerere, aut laudari canes, moleftia affici folent homines. fi agrum probé excultum cernunt inimici,aut bene florentem hortum,ingemifcunt. Quid cenfes futurum,fi te exhibeas fpectandum iis hominem iuftum, prudentem, frugi, in dicendo laudabilem, in agendo purumjin victus ratione mundum,
4 ij

Convician di modus.
2144 PLVTARCH. DE
suleum profundum habentem ín pe&ove con fitum "Tuo,ueneranda cor[ilia unde pullulent?
Ait Pindarus homines vi&os linguam ita ligatá habere,vtmutire nonaudeant. Non fimpliciter hot, neque de omnibus verum eft,fed de his, quifuperà 5 tos fe vidét ab inimicis induftria, bonitate, magnanimitate,humanitate,beneficiis,hac, vt ait Demofthenes,linguam avertunt,os obthurant,fpiritü intercludunt,filentium imponunt.
*Tu te malis melioreit preefta.nam licet, zd
Vis inimico vt xgré fit facere.noli ei exprobrarelafciuiam,molliciem,intemperátiam, illiberalitatem: ipfe fortis efto,caftus, verax, humanümque te& zquum iis cum quibus tibi res eft praebe. Quod fiad y; maledicendum provehere, cura vt quàm longifsimé abfis ab iis, quzalteri obiicis. excute animum tuum, vide vbifis mendofus:ne tuum tibi vitium oc cinat illud tragoedi,
Aliis mederi uis ipfe ulceribus fatens. 20 Siilliteratum dicis,ftudiü difcendi tuum laborémque intende:fi timidum, excita fortitudinem tuam.
Si lafciuum, dele ex animo fi. quod reftat adhuc delitefcens libidinis veftigium.Nihil enim turpius eft aut moleftius. maledicto in autorem recidente. fed 25 ficvt refra&um lumen magis ledit imbecillos oculosjita& maledi&ta grauius offendunt,ab ipfa veritate in maledicétem retorta,Sicvt enim Czacias nubes,ita vitiofa vita opprobria ad fe trahit. Plato fané quoties interfuiffet hominibus contra decorum 30 agentibus, digreffus feipfum folebat ita alloqui: Nümnam ipfe quoq; fortafsis tali vitio laboro? Et qui vituperauit alterius vitam,fi fuam ftatim examinetatque emendet in diuerfam partem dirigens atque avertens,aliquid ex conviciando habebit vtili- 3$ tatis: cüm res ca alioquin invtilis ac vana& videatur& fit. Vulgo rident, fi quis caluus aut gibbofus ipfe;

CAD. EX INIMIC. VTIL. 24$
ipfe,aliis ea vitia exprobret. In vniuerfum veró ridi culum eft iácere convicium in aliü,cüm vicifsim ti bi convicium ab eo reponi pofsit. Quale eft quod Leo Byzantius gibbofo cuidam oculorum ipfiimbecillitatem exprobranti refpondit:Humanum mihiinfortunium vitio vertis, ipfein dorfo Nemefin geftans. Non itaque adulterium obiice alteri, ipfe infano puerorum amore flagrans, neque prodigalitatem,fordidus ipfe. Alcmzon Adraftum hoc maledi&o incefsit, Tibi que maritum interfecit fuum eft foror.
Quid Adraftusinon alienum fed proprium ei reponit opprobrium, Matrem necafli tm manu tua tuam, Et Domitius Craffo: nónne tu ob mortem murenz qua in viuario tuo alebatur plorafti? vicifsim Craífus: nónne tuabfque vlla lacryma tres tuas vxores extulifli? Enimvero non ingeniofus fit aut vocalis aut proteruus oportet quiinfligere alteri maledi?? Gum vult,fed inculpatus.videtur enim deus nulli ita ferió mandaffe vt feipfum nofcat,atque conviciü alteri fa&uro.ne vbi dixit quz voluit,quze non vult audiat.Solet enim his evenire illud Sophocleum: —lingua abufus futili Ixuitus audit qui volens dixit mal£. Hocitaque commodi ineft in maledicédo aliis.Sed non minus vtilitatis eft in maledi&is inimicorum di audiendis. Vnde ab Antifthene di&um eft rete, m aant. jc eum qui faluus effe debeat, opus habere velprobis j,,,,, amicis, vel inimicis vehementifsimis.quod illi admonendo peccantes,hi criminando à vitiisavertát. Sedquoniam noftra etate ad liberas reprxhenfiones voce valdé exili eft predita amicicia, loquax in 3; adulando, muta in caftigando: audienda eft nobis ex inimicis veritas.Sicvt enim Telephus domeftico defügutus remedio,vulnus hoftili haftz fanandum
q ij
Convicio

246 PLVTARCH.DE
probuit:ita quos defecit benevolus caftigator, ij vt inimici fermonem audiant neceffe eft reprehenden tis& punientis culpam: non animum maledicentis, fed rem ipfám confiderantes. lafonem Theffalum qui volebat interficere, gladio vomicam eius aperuit,eáque rupta falutem homini attulit.fic fzpe có vicium ab irato aut inimico nobis inflictum, animi morbum latentem neglectámve fanauit. Sed plerique maledictis impetiti non confiderant an ver illis aliquid obiiciatur,quid fitin maledicente difpi. ro ciunt,& inftar athletarum puluerem conviciorum fibi ipfis non detergent;fed eodé alios confpergunt atque opplent,atque ita cum hislu&antur íéq; mutuó deiiciunt.Enimveró ab inimico crimine aliquo notatus,fi id verum fit, maiore ftudio id expurgare I$ debes,quàm veftis aliquam commonftratam maculam.Si falfum,tamen quarenda eft caufa quz crimi nationi occafionem dedit: cauendámque& verendum, ne imprudentes tale aliquid aut fimile eius quodobiectum fuit committamus.Verbi gratia,La cydem Argiuorum regem comz quzdam difpofitio,& inceffus delicacior, calumnix molliciei obnoxium reddidit.vt& Pompeium, hominem àmulierofitate& libidine remotifsimum, quód vno digito caput fcaberet. Craffus infimulatus eft inceftz 2$ cum Veftali quadam virgine confuetudinis, quód cum ab ea cmere predium quoddám pulcram cupe ret,(epius eam demerendigratia conveniret.Poftuinia quód promtiüs rideret,& cum viris liberiüs colloqueretur,in fufpicionem non feruate pudici- 30 ciz venitjita quidem vt etiam caufam iniudicio cogeretur dicere,& infontem criminis compertá Sp. Minucius pontifex maximus cüm abfolueret, monuit ne verbis vitz caftimoniam non equantibus yteretur. Themiftoclem etiam inno&ium, amiciciz 3f cum Paufania vfus& mifsi crebró nuncij ac litterz, in fufpicionem proditionis vocauérunt. Ergo cüm
aliquid

CAP. EX INIMIC. VTIL. 247
aliquid obiicitur falfum,non id ideó quia verum nó eft,contemni debet aut negligi: fed circunfpiciendum,quodnam tuum di&um aut factum aut propofitum,vel quis eorum qui tecum funt anfam fimilitudine huic calumniz dederit,ídq; ftudiosé cauendum porro& fugiendum.Si enim alij rebus circum venti infperatis atque triftibus difcunt quid fit vtile.quomodo Merope ait: —me uerà fortune uices, Cari[simis meorum mercedis loco Evudiere ademtís,—
quid impedit,quo minus gratis docentem magiftrü admittentes inimicum,vtilitatem capiamus,& aliquid eorum quz nos latebant difcamus? Multaenim inimicus amico faciliüs fentit, càm amator, vt Plato ait,czcutiat in amata re. Odio preter curiofitatem etiam loquacitas adeft.Hiero, cüm ei quidá inimicus oris foetorem exprobraffet, domum fe ad vxorem recipiens, Quid hoc,inquit,rei eft? curtu mihi hoc non indicauiftililla veró, vt erat pudica& fimplex, Exiftimabá,ait,omnes viros fic olere.adeó & quz in fenfus incurrunt,& ad corpus pertinent, & omnium confpe&ui funt expofita;priüs ex inimi cis quàm ex amicis aut familiaribus cognofcimus. Iam lingue continentiam,que pars eft virtutis non exiguaobtemperantem re&e rationi femper habere non poteft,nifi qui exercitatione,accuratione,la borífque contentione pefsimos affectus, qualis eft ira,edomuerit.Voces enim que inuitis éxcidunt,de quibus illud dici poteft, Erupít clauftris uallati dentibus ois, & quód nonnulla verba evolant fortuitó, maxime vbianimiexcandefcentia exercitatione nó fubatta quafi labimur& diffluimus:hac inquam proficifcüturab impotétiaanimi iram regere ignari, propter ruditatem iudicij,& vite rationem ferociorem. q iij
Lingue tto deratio.
Odyff, v, 64.

148 PLVTARCH. DE
Caterüm orationi,leuifsima rei, grauifsima( vt cft apud diuinum Plstociem)&apud deos& apud homines pcena eft pr opofita. Silentium vbique eft impune,neque tantüm, quod ait Hippocrates, contra fitim valet.maximéautem adhibitum vbi maledi&is; impetimur,g grauitatem habet, éftque Socraticum quipp Piam;aut potiüs Herculeum. fiquidem Hercules etiam
Non quantum uel mufca, animum aduertit malcdidiis.
Neque hoc fané grauius& pulcrius eft quiefcere IO
inimico criminante,& maledicum Velut obftreperum fcopulur precternatave:
fed exercitatio potior cft. Condocefactus enim taci tus ferre convicia inimici,facilé etiam feres incitationem vxoris maledicentis, neq; perturbaberis amiciaut fratris acerbioribus vocibus.& patré quoqueaut matrem iacientem vel verbera ingerentem
fineira fuftinebis.Etenim Socrates Xapthippam ferebat,iracundam morofámque mulierem quód faci. liüs cum aliis fe verfaturum putabat,fi iftam fufferre* adfueuiffer.Multo autem przftat inimicorü& alienorum di&cria ac convicia,iras,& obfcenas infecta tiones exercitatione preparatum poffe animo quieto& equo tolerare. Atque hoc modo licet ininimi ciciis manfuetudinem& malorum tolerantiam demonftrare.Simplicitati& magnanimitati atque bonitati plus loci hic eft, quàm 1n amiciciis. non enim tam pulcrum eft, bene amico facere, quàm turpe nó
Aequami- facere id, cüm? ecelvitds eius requirit. Caterüm
mitas adoblata occafione vlcifcendi i inimicum, eum miffum 3
verfus ini- facere, quanimitatis eft, qui veró& miferatur ini9icos.
micum afflidium,& opem fert indigenti,& filiis eius ac familie adverfo ipforum tempore operam fuà Rudiümque defert:hunc qui non amat ob animi hu
manitatem,neque ob probitatem laudat,
Huic peflus atrum eft, atque adamantinutt, Effitia

CAP. EX INIMIC. VTIL. 249
Effitla ferro uifcera ucl vigent. Czfíari cüm ftatuas Pompeij deiectas erigi iufsiffet, Cicero dixit:Pompeij ftatuis reftituendis tuas defixifti. Ithquene laudationi quidem parcendum eft inimici, merito fuo eam reportantis. hoc enim laudanti maiorem conciliat quàm laudato laudem:& cüm alio tempore vituperat,creditur non odio hominis id facere, fed quia factum eius improbet.&, quod pulcerrimum eft atq; vtilifsimum,longifsime abducitur ab inyidendo amicis res fecundas aut familiaribus gloriam rci bene geftz,qui vfu didicit etiam inimicos laudare,neq; morderi eorum fucceffibus, autinvidere iis profperitatem. Etveró quznam alia exercitatio maiorem conferat animis noftris vtilitatem,aut affectionem melioré, quàm qua ex eis invidentiam zemulationémque malignam aufertivt enim in ciuitate multa neceffaria quidem ea, fed tamen mala,vbi confuetudine recepta vim legis adipifcuntur,non facile poffunt aboleri, quantumvis damnofà fint. itainimicicia cum odio introducit invidiam, obtrectationem, leticiam deadverfis inimici rebus, acceptarum iniuriarum memoriam, eáq; in animo relinquit. accedunt fraudes, impoftu re,&infidiz,quód hec putamus adverfus inimicos neq; malé neq; iniufté adhiberi: manéntq;& alté ra dices agüt. quz nifi vfurpare adverfus inimicos caueamus, victi cófuetudine pofimodó etiam ad amicostransferimus.Quod(i re&té Pythagoras in brutis animalibus adfuefecit fuos ad vitandam crudeli30 tatem& iniurias, 1deóq;&aucupes improbauit,& pifcium redemus capturis, dimitti eos iufsit, omnif que non feri animalis cede interdixit:multo profe&ó honeftius eft in diffenfionibus& cótentionibus cum hominib. aliis inimicos nos effe ingenuos, iu35 ftos,& veraces, affe&tüfque prauos& degeneres ac maleficos compefcere. vt in cófuetudine cum amicis animus plane fedatus omni abítincat maleficio.
qv

Vitia cotta inimicos vyfupanda.
p PLVTARCH. DE
Exercebst cum Domitio inimicicias Scaurus,eique atlionem iudiciariam intentaucrat.ante diem iudicio dictum feruus Domitij ad Scaurum venit, indicaturus eorum aliquid quz ad eam ationeg pertinerent,Scaurümque laterent.fed Scaurus indicium non admifit,hominémg; correptü,ad dominum remifit.Cato Mureng dié dixerat ambitus,& arguméta quibus reum peragere criminis poffet conquirebat.eum fequebantur, vt erat moribus receptü, qui obferuarent quid ageretur. ij perfzpé quzrebant Catone,an ifta die aliquidtraé&taturus effet quod ad iudicium Murenianü pertineret. fiaCturum fe eain caufa quicquam negaret,fidem habebant viro,& di fcedebant.Hac quidem maximum continent argumentü Catonianz exiftimationis. fed maius hoc eft atq; pulcrius, quod iufticiá etià adverfus inimicos adhibereadfuefacti nunquam iniufté fumus aut per fraudationé cum amicis acturi. Sed quoniam, vt dixit Simonides, omnibus cafsitis cafsidem oportet effe innatá ,ita etiam omnis natura humana profert ftudiü rixandi,obtre&ationem,& invidiá vanorum affeclá(vt ait Pindarus) hominum:non mediocriter profe&ó rebus fuis cófuluerit, qui iftas animi affe&iones in inimicos quafi effundés expurget,.& cloa cis,vt fic dicá, quibufdam du&is ifta quàm longifsiinéà fociis& domeflicis deriuet. Quod mihi animadvertiffe Onomademus videtur, homo rationü ciuili peritus.qui cum inChio orta feditioneà potentiore flaret parte,hortatus eft focios, ne omnes adverfarios eiicerét, fed quofdam in ciuitate relinuerét.dicebar enim alioqui periculü fore,ne omni bus inimicis fublatis cá amicis extiturz ipis effent controverfiz.Eodem modo ifti in inimicos infumti praui affectus,minüs molefti erunt amicis. INeceffe enim non e(t vt figulus figulo invideat,& cantor cá
Initio Ope- tori icvt Hefiodus cecinitzneq; emulatio malévorun.
lainter vicinos, cognatos aut fratres neceflaria eft, altero

CAP. EX INIMIC. VTIL.— a5
altero ad opes properante,& fuccefsibus vtéte profperis.Sed fiemnino nulla alia ratio inveniripoteft, qua rixis,invidia, cótentionibus libereris: códocefacito teipfum, vt inimicorum lztis rebus mordearis, in iifq; ftudium concertandi tuum irita, imprime;acue.Sicvt enim fciti agricole rofas& violas pu tant fe facere meliores, fi halia& cepas iuxtà plantent:quod in ea excernitur quidquid aliméto acerbum ineft aut feetidum. itainimicus quoque excipiens invidis& malignitatis tuz itus, benevolentiorem te amicis fecunda vtentibus fortuna reddet atq; cómodiorem.Itaque cum inimicis contendendum eft de gloria, potentia;aut licitis rei familiaris incrementis, vt non vramur modó fiin hoc genere ab iis fuperemur, fed& omnia ea obferuemus vnde illi nobis priores fieri potuerüt, conemürq; eorum vincere induftriam,conftantiam laboris,& temperantiam, nófque ipfi obferuemus. qua ratione dixit "'Themiftocles,fibi Miltiadis Marathonia vi&toria fo mnos adimi. Qui enim inimicum exiftimat priores ferre inhonorib. publicis,aut patrociniis,aut reip. procuratione,aut apud amicos vel principes:isfi ab agendo& emulando omnino ad invidendum&animo languendumfe convertat: inani certé inefficacique conflictatur invidentia. Qui veró non excecatur odio inimici, fed vitam eius, mores, dicta, fa&áque vt incorruptus fpe&ator contemplatur: is pleraque eorum, quorum finiftra emulatione correptus eftintelliget ei diligentia,providentia,probífque actionibus parta effe: eodémque contédens, ftudium honeftatis glorizque fuum augebit, vanitate& focordia affectuum amputatis. Sin eveniat, vt inimici adulando,nequiciof& agendo, cauías forenfes tractando, aut operam mercenariam locado in rebus turpibus atq; illiberalibusvideátur aliquid potentiz in aulis rebufpublicífve confecuti, fru&ü inde nonnullü percipere: non modó id moleftiam

Virtute nibil pulerius
PLVTARCH. DE nobis obiiciet nullam, fzd& gaudium adferet, noftram libertatem vitàmq; puram& contumeliz expertem iis opponentibus. Quidquid enim fupra& infra terram eft auri, comparari cum virtute nó meretur: fiquidem Platonem audimus. Eftetiam in promtuSolonis illud habendum:
At nos uirtutem non permutabimus borum, Pulerat; uirtutis nuncra,duitis.
hedum virtuti noftre przferamus: acclamationes theatrorum epulis corruptorum, aut honores& priores accubitus apud eunuchos& pellices& fatrapas regum. nihil enim horum dignum eft admiratione aut emulatione,neq; pulcrum,quod à turpitudine proficifcitur. nifi quod amaus obczcatur 1n cófideratione rei amatz,& facilis fentimus turpitudinem cüm eaab inimicis admittitur. Caterüm neque conceptum de eorum peccatis gaudium, neque dolor nobis ob eorü rede fa&taobortus ociofa effe debent:fed rationes vtrinq; inftituédz ita funt, vt& ecrü erratis cauendis preftantiores& imitandis re&é fa&is non deteriores ipfis exfiftamus.
PLVTATCHI
De amicorum multitudine líbellus.
Enonem Theffalum, quiin differendo fatis videbatur exercitatus,omninóque in fummo(iuxta illud Empedocleum) fapientiz verfari culmine,
Socrates interrogauit, Quid effet vir
tus. cámq; refpondiffet fatis promté atque proterue, virtuté& pueri effe,& fenis,& viri,& mulieris, & magiftratus,& priuati,& domini,& ferui: Tu veró,inquit Socrates,przclare,qui de vna interrogatus

MVLTITVD..AMICOR. 2g
tus virtute, velvt apiarium quoddam virtutum excitafti.non malé coniiciens,abs ne vnam quidem co gnitam habente virtutem homine, plures nominaret. Nonnenos quoque fuübfapnauerit aliquis, qui
$ cüm nevnam quidem firmiter contraxerimus amiciciam, metuimus ne imprudentes in copiam compluriü amicorum incidamus?feré enim perinde hoc facimus, ac fi mutilus cecüfve aliquis vereatur, ne incentimanum evadat Briareum, aut Árgum illum
10 oculorum multitudine nobilem. Atqui maiorem in modum laudamus adolefcenté illum Menandri, qui
fe valde admirariait vnumquenq; bonorum cui amici vel vmbra obtigerit.Iam inter multas alias hec non eft minima caufa cur nullos amicos paremus,
Jj quód multitudinem amicorum appetimus,cüm inftarimpudicarum mulierum fpe& cum multis co&untes,primos quofque negle&os& dilabentes retinere non poffumus.aut potiüs quemadmodü Hyphpyle alumnus illein prato fedens carpebat abum
20 poit alium florem confediatus leto animo, vt eft apud poctam, infantia invtilem reddente dele&um: ita quivis noftrüm ftudio quodam nouitatis& prafentium faflidio recenti femper& quafi virente capitur amico, acfubinde mutatur multas fimul im25 perfectáfque ordiens amiciciasac familiaritates,& ob amorem eius quem fe&tatur, preterit iam partü. Proindeinitio repetito ex ipfa antiquitate,tot à pri Ícis temporibus feculorum decurfum teftem& con filiarium rei huius adhibeamus, confideremüfq; de
3? veris amicisquz fama fitad nos propagata. Inveniemus autem binos femper amicos memoriz. perhibitosyThefeum& Pirithoum,Achillem& Patroclum,Oreftem& Pyladem, Pythiam& Damonem, Epaminondam& Pelopidam. Eft enim amicusani35 mal vnà quidem degens, fed non vtin armento aut graculorum caterua.& quód amicus dicitur alter ipfe, id nihil aliud fignificat quàm binariü effe amiParia amicorem.

Viad.,478
Amicus quo modo deligendus,
a4^[PLVTARCH. DE
ciciz menfuram.Iam neq; feruos,ned; amicos multos exiguo nomifmate emere licet. Quod autem eft nomifma quo amici comparantur? benevolentia& gratia cum virtute coniuncta.quibus rebus nihil rarius fert natura.itaq; valdd amare& amari inter mul tos locum non habet.Sed ficvti amnes in multos di uifi alueosimbecilli fluunt ac tenues: fic vehetnens amor inanimo fidifsipeturin multos, eneruatut. vnde fit vtea etiam animalia prolem fuam magis ament, quz vnum tantüm gignunt:& Homerus carum filium appellat Solunt;atque in fenio natum:— fcilicet cüm alium parentes neque habent neq; fperant. Nosamicum quidem effe vnicum non volumus,fed inter reliquos fit tardé comparatus, ac qui proverbio vulgatum illum falis modium nobifcum ederit:non ita adfcitus, vt hodie qui femel vnà potauerint, aut pila luferint velalea, aut ex caupona, paleftra,foróve vnà difcefferintamici legütur. Por ró cum in domibus diuitum aut procerum magná vident turbam hominum falutátium, prenfantium, füpantium, vulgo eorum laüdant fortunas tot amicos habentium. atqui in culinis corum plures mufcas videre pofsint:neque tamen vel hz efca, vel illi| vtilitate fublata manent.Enimveró ad genuinam a- t miciciam tria requirütur potifsimüm, virtus vt pulcrum,confuetudo vt iucüdum, vfus vt neceffarium. Nam& cum iudiciorecipiendus eft amicus,& confuetudo lzta effe debet,& vfus occafione exigente promtus.quz omnia multitudini amicorum adverfanturymaximé, quod principé locum in hac reobtinet,iudicium.Etenim tion parum temporis requiritur ad deligendum qui in choro re&é colloquantur,remófve pari incitatione ducant, aut rem familiarem probéadminiftrent, velliberorum pedagogi vtiliter fint futuri:nedum fubitó inveniri queant amici omnem vnà parati fubire fortunam, ac quorum

MVLTITVD. AMIC. ij
rum quifque
Socium fecundis effe vebus te uelit, "Tuum nec auer[etur infortunium.
5 Neque nauis ad tantas tempeftates in mare deduci. tur,neque locis munitiones, ant portubus cláuftra ac ageres obiiciuntur tot tantorámque periculorum metu,cótra quot adverfitates auxilium& prafidium pollicetur amicicia verz probated; conftantiz.qui veró non explorati fe pro amicis ingefferüt, cos cüm inftar pecaniz improbe exploramus& deprzhendimus, vel gaudemus fi fc fubduxerint, vel fi adfint,opramus iis liberari. Eft veró graue,& nequaquam facile,amiciciam quz difpliceat diffoluere. Sed quemadmodum perniciofüm ac moleftum nobis cibum neque poffumus fine damno& dolore retinere, neque Éilem qualem fum(imus eiicere,fed facdum& aliis cófufum rebus atque tetrum:ita malus amicus, aut noflra& ipfius cum moleftia nobis adeft, aut per vim cum odio tanquam fel eiicitur. Non itaque facile recipere debemus,neque temere coniungi cum quibufyis nos compellantibus, neq; amare eos qui nos fectantur: fed potiüs fectari di. gnos amicicia. Non enim femper dignum eft quod ample&are quidquid facile paratu eft. nam vt ericam& rubum, quz nos apprzhendunt, calcantes& dimouentes ad oleam vitémve ferimur: fic non debemus perpetuó eos quife nobis applicant admittere in amiciciam, fed ipfi potiüs eos apprehendere, quos experti fumus dignos effe a. micicia, vfuique futuros.. Sicvt igitur Zeuxis quibufdam culpantibus quód tardé pingeret, reÍpondit, Fateri fe, multum fe temporisinfumere pingendo, quia in multum tempus vellet ea duTare,que pinxiffet:ita multo tempore probata amiciciayperdurabit. Quid?facile non eft multos Gmul àmicos diiudicare, cum multis fimul verfari facile?

a6 PLVTARCH. DE
Con[uetu-. immo autem impofsibile cft. Atqui confüetudo id do amico- eft,quo fruimur amicicia: neque dulcius in fe quicvH. quam ea habet prasfentia& vite focietaté.
Non etenim uiui fociis ab[entibus unquam
Confilium capiemus.—& de Vlitfe Menelaus:, 0dyf.4, Wee nos extrema citis diuelleret bora 6» Mutya preebentes,ut amicum eft, gaudia quicquam.
Contrarium amicicia multos cóplexa praítar.Simplex enim amicicia conducit;conciliat,& continet j5 compactos colloquiis& officiis, Ceu niuci partes tmrii[Ja cogita latis Conftrinxere,— vt Empedoclis vtar verbis. talem enim amicicia vnitionem& coitionem vult efficere. Multiplex veró illa difsipat, vellit, aver- rg titque;aliás ali avocans, neque finit benevolentià confuetudine circumfufaac cocunte coalefcere aut agglutinari. Atque hinc ftatim oritur officiorü iusqualitas& ineptus in iis obeundis pudor. Facit enim multitudo amicorum vt invtiles fint ez partes»o amiciciz,quz vtiles effe debebant. cüm alij eliis ho minibus mores,diuerfa diuerlis curz fint. neque enim omnium eodem incitátur ingenia, neq; omnii eadem eft fortuna quibus cum viuimus,& occafionés rerum agendarum ficvt& venti nauigantibus», aliquando adverfx fant;aliquando fecubdz. Quod fiomnes amici eddem opera aliquando indigeant, fufficere omnibus difficile eft cofultantibus, remp. gerentibus,ambiétibus,aut hofpités excipientibus. Sin eodem temporis articulo diuerfis negociis& 50 ftudiis dediti imul poftulent,alius vt nauiganti comitem te prebeas, alius vt ei caufam dicenti fuam ad(s,alius vt eum in reo aliquo accufando àdiuues, alius vt ementi vendentive operam naues, alius vt nuptiali eius fácrificio interfis alius vt funus vnà 5,] Ex Sophoc.. deducasibi veró in ifta amicorum multitudine| tyranno, Suffitibus plena urbs, c7 eft peanibus,
Et

MVLTITVD. AMICOR. 157
Et gemitibus.— ibi neque omnibus praftare officium pofsis,& nulli,abfurdum eft,& multos offendere dum vni ce das, durum. INÓ enim quifquam xquo fert animo negligi fe,qui amat.immó negligen tix amicorum minus fuccenfent,&abfq; ira huiufmodi excufationibus placátur,quibus obliuio przfcribitur.Qui autem fic fe excufat, INÓ adfui tibi in iudicio,advocatus enim fui alterius amici: Non invifi te febricitantem,quód alteri amicis conviuium prabenri nauaui operam: dum ob alterius curá hüc fe neglexiffe fatetur,non diluit offenfam, fed auget adiecta riualitatis materia. Sed nimirum multi tantüm confiderant que commoda percipi ex amicicia pofsint,non obferuantes quid oneris interim eaim ponat: nequemesineruut debere multis vicifsim inferuire eum, cuius multi inferuiuerüt vfibus.Sicvt igitur Briareus centum manibus cibum in quinquaginta inferens ventres,nihil eorum aliquo amplius habuit, qui duabus manibus vni ventri fuffciunt: itaamiciciarum vtilitatibus etiam hoc adeft, quod iis qui fruitur,multis opus habet inferuire,& occupationum, certaminum ,laborümque multorum partem fuftinere. Neque enim audiendus eft Euripides fic przcipiens,
es
1 1 | i
E
Mortalium mediocres effe enm dicet Hyppolito, N fus amoris mutui e folicbiles,
Nec ad medullas pexetrarc intus ultimas:
Interdere ut po[sis facile aut vemitierc,
30 fcilicet velvti gubernaculo nauim, ita vt vfibus ami cicias verfes. Hoc veró,mi Euripides, ad inimicicias transferamus, iubeamüfque contentiones effe mediocres, neque pertinere ad intimam animi meduliam,fed odiajiras,q erelas,fufpiciones ita fufcipijfacilé vt aboleri pofsint. Id autem hic potiàs nobis precipe Pythagoricum, Ne multis manum iniiciamus:hoc elt, ne multos faciamus amicos, neque
r

Damna ex amici,
18 PLVTARCH. DE
multis communem& quafi publicam amplectamur amiciciam,& in contrarium** quiemultosfecum affectus trahit, de quibus vnà cum amicis anxium effe, moleftia affici laborare, pericula fubire, res eft non plané intolerabilis ingenuis ac generofa indole przditis. Verum autem eit illud Chilonis fo phifte, qui dicentinullum fe habereinimicum, refpondit:videris tu mihi amicum etiam nullum habe re. Inimiciciz quippe ftatim comitantur amicicias, lifq; fefe implicant. neque fieri poteft vt amici non fiant iniuriarum,ignominiarum ,odiorümq; participes. inimici enim amicum eius qué oderunt, fufpe&um illico habent, maléq; ei cupiunt:amici fepenu mero invident, obtre&ant,& circüagunt. Oraculü Timefie de colonia ducenda queréti,refpófum fuit Quuere examina apum,uc[parum€7* babebis abundà. Jta qui amicorum gregem quzrunt, incauti in examinainimicorüincidunt. Neq; veró eiufdem funt ponderis inimici iniuriarum memoria& amici gratia. Confidera quomodo Alexander tractauerit Phi lotz&Parmenionis amicos atque familiares:vtque Dionis amicos Dionyfius,Plauti Nero,Seiani Tibe rius torferint atq; necauerint. vt enim Creonti nihil profuit liz aurü& diuitiz, fed ignis fubito inflammatus accurrentem ampleé&tentémque concremauit: ficnonnulli cum ex fecundis amicorü rebus nullum perceperint fru&um, calamitatis eorum& exitij funt comites, quod maximé vfu venit philofophis ac fcitis hominibus. ficvt Thefeus Pirithoo poenas danti vinctóque Compedibus alligatus eft perennibus.
Inpefteait Thucydides maxime eos qui virtuté affectarent, dum fibi ipfis non parcunt, fedfuos invifunt,vnà cü grotantibus periiffe.Itaq; virtute non ita eft abvtendü vt eam aliis alligemus atq; implicemus:feddignis eius eft feruáda cómunio;hoc eft iis,
qui
IO

MVLTITVD. AMICOR. 19
qui vicifsim eodem modo amare& communicare S/mil;nyd, poffunt.Etenim id omniü maxime multitudiné ami 4micicia o. corü impedit, quod origo amiciciz ex fimilitudine"ze. eft. Cü enim bruta cü difparibus mifceátur non nifi ; inuita,fübfidántq;& fubterfugiát, cá fui aüt generi bus libéter mutua quadá affectione fociata cocant: qui pofiit exiftere amicicia vbi móres funt diuerfi, affectus difsimiles, vite; inftituta difcrepátia? Nà concétus quidé neruorü ex cótrariis fonis cóflatur, acutis& grauibus vtcung; fimilitudiné quandá gignentibus. Amicicie aüt cocentus, nullà vult parté effe difsimilé aut incqualéfed oportet omnia diGa,fenfa,cófilia,& affe tus inter fe cóvenire, velvti vno animo in plura diffufo corpora. Quis veró eft 15 italaboriofus& mutabilis& varius homo,vt fe mul tis fimilem reddere atq; accommodare velit,ac non potiüs Theognidem rideat fic precipientemt
Polypodis mentem uerfuti fumes[ub omni ioc 0 Qui uifu prabet fe fimilem lapide.
Atqui polypodis mutationes non penetrant intró, fed in ipfa hunt fuperficie, deníitate& laxitate fua defluxum recipiente rerum vicinarum. Ámicicige eft mores, affectus, fermonem, ftudia,& animi fen?5 fum exequare. Protheus veró fit quidá infelix, neque adcó bonus, qui fubinde przfügiis quibufdam exalio fefe in alium transformet, legat cum litterarum ftudiofis, in arena fit cum palzfirz deditis, veretur cum venationem amantibus, cum ebriofis
3? potet,cum ciuilibus comitia obeat,neque proprios habet fuarum a&ionum lares. Sicvt autem philo. fophi naturam fiue materiam formzac coloris expertem,vt fubiectum,fui mutationibus aiunt modóà
, incendi,modó hurnedari,& aliás in acrem diffolui, 35 aliás condenfari;itaamiéérum multitudini fübiicere oportebit animum multiplicem, verfatilem,mobilem,& facilé mutabilé. Ca:terüm amicicia ftabile
foi
He]

260 PLVTARCH. DE
requirit quippiam,& immutabile ingenium, quod eandem retineat confuetudinem. ideó rarus&inventu difficilis eft conftans amicus.
PLVTARCHI
Libellus de fortuna.
3 Ttam vegit fortuna,non fapientia,
dixit quidam, res humanas non confi-!o 3 lij dexteritate, fed fortuito difpenfari 4l fentiens.Quid ergoinequeiuflicia,neque equalitas, neque temperantia, neque modeftia res humanas dirigunt? fed à fortuna & propter fortunam fadum eft vt in fua perfeueraret Ariftides paupertate,cü parare diuitias fibi poffet?& Scipio Carthagine capta nihil przdz neque videret nequeacciperet?& Philocrates accepta à Philippo pecunia meretrices ac pifces emeret? Lafthenes& Euthycrates ventre ac rebus turpifsimis metiti felicitatem, Olynthum perderent? Alexáder PhilippiF. captiuis mulieribus cüm ipfe abftineret, tum vim facientes puniret? Alexander autem Piriami F. advería fortuna có adactus eft vt ftuprum hofpitis vxori offerret;eáque abdu&a duas continentesbello ac malis impleret?Hec enim fi fortunz adfcribütur, quid impedit quo minus feles,hircos, fimiasdicamus fortuitó cffe gulofos,libidinofos,fcur Virtutes for riles? Sin& aliqua temperantia, iufticia, fortitudo, tin oppo- qui confentaneum eft prudentiam,fi pradentia,con filij dexteritatem nullam effe? cum& téperanria dicatur quzdam cffe prudentia,& iufticia prefentem requirat prudentiam. Ímmó prudentiam qua adhibita circa voluptates officium tuemur,continentiz
& temperantiz nomine dllicimus:eandémque in pe sf riculis& laboribus tolerantiam ac fortitudinem,in contractibus& rebus publicis equitaté iufticiámq; vOCd

FORTVNA. 261
vocamus. Vndefit, vtfifortune imputamus quz coafilij dexteritate preftantur,eidem etiam iuflicie & temperantiz opera fint imputanda:& furari me hercle,& marfüpia defecare,& lafciuire,fortune ac$ ceptum feretur. denique noftris ratiocinationibus valere iufsis, fortune totos nos trademns,quafi ven to quodam inftar pulueris aut quifquiliarum exagitatos atque difsipatos.Iam confilij dexteritate füblata, par eft neque confiderationem vllam rerum 10 relinqui,neque inveftigationem vtilitatis. fed delirauit Sophocles,cum diceret: — quicquid queritur, Licet iínuenire:neglctum ueró, latet. & rurfus,cum res diuidens ait: Difcenda difco,ez"inuenienda fi qua funt, Inquiro:uoti quee funt,à diis peto.
bi
Quid eniminvenireaut difcere pofsint homines, fi fortuna omnia diriguntur? cuiufnam vrbis curia,cu 10 ius regis cócilium non evertitur, fi fortune omnia
parét? cui nos czcitatem exprobramus,quia in eam ceci incidimus. Qui veró non íncidamus,fi confilij dexteritatem, quz oculorum inftar nobis eft, abiicientes, cecam vitz du&tricem eam nobis adfaifci5 mus? Finge veró aliquem noftrüm fic dicere:fortuna przftat vt videamus, non vifus& oculi, quos luciferos Plato dicit. fortuna audimus, non facultate i&um acris apprehendente qui per aures ad cerebrum fertur. quis non vereatur hoc modo fenfibus 39 detrahere? Atqui vifum, auditum, guftatum, olfa&um, reliquas item corporis facultates atque partes natura nobis dedit, vt earum minifterio pruden tia vteretur. Mens enim videt,mens audit, reliqua ceca funt,& furda.Et ficvt fole fublato,quod ad re35 liqua fideraattinet, perpetuam haberemns no&em, vt Heracletus dixitiita preftare reliqui fenfus non poffent abíque mens effet& ratio, vt reliquis anir üj
Mentás vet.

iór PLVTARCH. DE
malibus anteirethomo. Nunc quód potiores fumus,iífq; rmperamus, non cafu aut fortuito fit, fed Prometheus,id eft rationis vfus,hoc efficit,
Fartus equovum,afinorumq;€" boum genus, Munera rependens, que noftris laboribus 22s oU Subeant.— vteft apud Aefchylum. Homina di Alioqui fui ortus natura& códitione plerag; bruta brutis colla. fame quàm nos meliore. alia enim corpibus armanzi tur, détibus,fimulis:& echinus,vt ait Empedocles, Dorfum borret fpinis,es fbicula torquet acuta: tum veró ami&ta funt& fuffulta fquamis, villis,chelis,vngulis duris. Solushomo,vt ait Plato,nudus, inermis,fine calceis& tegmine eft à natura relictus. Vnum fed bec largita;emollit omnía: 5 fcilicet rationis vfum& induftriam ac providentiá,
Vires exiguee[unt mortalium.
Sed calliditate multiplici,
Belluas maris,e tevreftría,
E£ fub calo uolitantia
Oria bomo domat. Nihil agilius equo, nibil velocius:fed hominibus currunt.ferox eft animal canis,& iracüdum:fed homines cuftodit.multá carnis babet porcus, efu fua- ,,* uifsimus efl pifcis: alimentum& obfonium homini funt. Quid maius elephanto, quid adfpectu terribilius? verüm& hicludicrum hominis factum eft, & fpe&aculum in folennibus conventibus, difcitq; faltationes fuas& choreas ac ingeniculare. Atque hzc non invtiliter fpcctanda proponuntur. faciunt enim eà, vt difcamus quó hominem attollat ratio; & quibus rebus eum fuperiorem faciat, vtd; omnia in fuam redigat poteftatem.
Non etenim pugileslu&atorefue profctto
Viii fumus,aut cur[u contendere digni:
fcd in his omnibus proftant nobis bruta.Peritia autem,
30
od 246 ^24 i

FORTVNA. 265 tem,memoria,fapientia& arte fecundumA naxagoram omnia quz 1ipfà habent in noftros vertimus vfus.fauos apü colligimus,lac mulgémus,& res brutorum noftro arbitratu agimus ac ferimus:nihílque
$ hicfortuna, omnia confilio& providentia geruntur. Enimvero in humanis rebus haud dubié cenfentur etiam artificum opera,& fabrorum qui metalla cudunt, qui domos aedificant, qui ftatuas faciunt. in quibus nihil forte fortuna aut cafu abfolui
10 videmus. vtque perpufillum aliquid fortuna interdum architecto aut mulcibero cómodet,certé plurima& maxima operaars feipfa contenta perficit. Hanc rem poeta fic declarauit.
Ve in uiam nunc omnis artificum tribus, Qui filiam trucibus oculis notam louis Colitis ciftas gerentes Erganam[acvas.
HU
eft enim Ergane Opifex. hanc itaque Mineruam operum przfectam, non fortunam patronam agno20 fcuntartes. Ferunt quendam, cüm equum ceteras ad partes quod attinebat lineis& coloribus probé exprefsiffet, fpumam tantüm quz freno concuffo cum anhclitu efflabatur, non ita pinxiffet vt(ibi fatisfaceret, itaque fiepiüs deleuiffet& denuo cona25 tus effet perficere,ad extremum prz ira fpógiam vt erat plena pigmentorum in tabulam cóieciffe:cámue non fine miraculo operi id quod defiderabatur addidiffe. hoc vnum fortunz wfciefm facinus narratur. Ceterüm artifices regulis,amufsibus,mé39 furis ac numeris vbiq; vtuntur, ne quis cafui locus in opererelinquatur. Et quidem ipfeartes paruz quzdam appellantur prudentiz, aut riuuli potiüs prudentie,& fragmenta quedam vfibus vite noftre infperfa:quod ignis Promethei*nigma innuit,
3; hinc inde difperfus. fic enim prudentiz etiam particule quedam in minuta frufta diuife in ordines funt reda&z. Mirum itaque fit, cüm aítes vt
r- iij
Artes fortu n& opponit,

Pridentia
qu id.
2164 PLVTARCH. DE
fuum finem confequantur nihil indigeant fortunz opera,artem omnium maximam& perfe&ifsimam quz fummam humane glorie&& officij contine, nullam etle. Eft quzdam in intendendis remittendífque fidibus prudentia,quz mufica dicitur: eft in apparandis cibis,que culinaria:eft in lauandis vefti bus,quz fullonum. tum pueros docemus feinduere veli us& calceis,dextráque cibum capere, IET panem tenere; quód ne hac quidem ipfa fortuito fiant, fedattentione& peritia opus habeant. maximà veró& ad felicitatem przcipue facientia dicemus non adhibere prudentiam, non rationis vfum & providentiam?Atqui nemo terram aqua madefaciens difcedit, vltró& fortune opera lateres inde exituros Cetidas. neque quifquà lanis& corio partis fedet fortunam precans vt veftem fib1ex iisaut calceos efficiat. qui vero multum auri,argenti,man cipiorum collegerit, in aulis habitet multiforibus, atque ante fe habeatlectulos fumtuofos& menfas:
cenfebit ifta, fi abfit prudentia, felicitatem fore,aut:
vitam beatam, doloris expertem,& mutationis fecuram? Interrogauit quidam reprehendendianimo Iphicratem, quis effet, cum neque arma,neque arcum, neque cetras fere ntium in ordine cenferetur. refpoudit, Eum fe effe, qui hifceomnibusimperaret atq; vceretur.Ita prudétia neq; aurü eft,neque argentum,ueq; gloria, neq; valetudo, neq; diulti»,neq; robur jneq pulcritudo. quid ergo ea eft? id quod recté vti his nibus poteft,ac fingula horum 1ucüda Facit,laudabilia, vilia, cüm fine hacinvtilia,f lerilia,damnoság; fint,& tmoleftism ac dede. cus pofsidenti ea adferant. Przclaré itaque Prometheus apud Hefiodum precipit Epimetheo,
— Nenunera magno Ab Toue miffa unquam accipiat, fed babere vecufet:
nimirü de fortune bonis& externis loqués:;perinde ac
$
t2 A
30
35

VIRTVTE ET VITIO. 26$
acfimufice ignarum canere filtula, aut recitare indo&um,aut equitare ignarum equi gubernandi vetaret:ita eum hortans ne magiftratum gerat cum im prudens fit,néve fit diues, animo przditus illibera$ li,néve vxorem ducat,fub eius futurus imperio.NÓ enim duntaxat res fecüdz indigno oblate occafionem ftultis exhibent malorum confiliorum, vt Demofthenes dixit:fed& profperitas merito maior im prudentibus calamitatum anfa& origo eft.
IO
PLVTARCHI
De Virtute& vitio libellus.
à Eftes hominem videntur calefacere, /d cüm quidem ipfz calorem non adfe«à rant,fuapte natura frigide:(vnde etiá 4 fepe in 2ftu aut febri veftes fubinde iiri mutamus corporis refrigerandi grazo ta)fed calorem qui ex hominis editur corpore, ve[tes corpori adhibitx continent atque comprimüt, | inclufámque corpori non patiuntur difsipari.Idem in rebus error multos decipit,qui fuauiter fe victuros putant,fi in magnis habitent zedibus,multitudis; 0€ mancipiorum& pecuniarum inftru&ti. Atqui nó foris eft vitz fuauitas: fed rebus fuis exingenio fuo táquam fonte voluptatem& gratiam adfert homo. Scd lucente foco domus ad[pcftu quoque fiet
1 Pulcior:—.& diuitie gratiores funt,& glo41 2c riafplendidiorac potentiajfi animi lxticia accedit. ! fiquidem paupertatem etiam;exfuliü,& fenectutem i
facile& placidé ob morum manfuetudinem ac facilitatem ferunt.Sicvt enim aromata gratum odorem etiam lacernis& centonibus conciliat,cüm Anchi3 3; f2 corpusfaniem malam ederet, 1. nfiladefüillantem ueftis bifsine: ] ità cum virtute omne vitz genus moleftie expers Vitiori vi. : v

|
Somnus vitioforum.
266 PLVTARCH. DE
eft& iucundum:vitium iis etiam quz fplendida videntur& preciofa& veneranda fi admifceatur, mo lefta facit;& faftidiofa,& ingrata pofsidentibus. Beatus ifte nuncupatus in foro, Foribus domus epertis eft miferrimus: j
mulier totum occupat imperium, mandat, pugnat.
Et veró facile mala fe exoneret muliere,qui quidem
virfitjnoo mancipium.Vitiis veró tuis non licet remiífo nuncio,iufsifq; fuas res habere, feorfim viuere liberatum iis& quiete frui, Vitium enim in ipfis
habitans vifceribus atque inherens noctes diéfque Abfes face cxurit,crudee mandatty fenttte.
Moleftus eft itineris comes prauitas ob arrogantia, fumtuofus conviua ob luxuriam,concubinaacerba, ry quód curis& folicitudinibus ac emulationibus fomnum avertit ac vitiat. Etenim dormientibus fomnus corporis eft requies: animo interim terrores obverfantur,fomnia,tumultus ob fuperftitionem:
!. Mog . Quiod dormitantem fi me corripit dolor, 20 Lifomniis mifer enecor,—— ait quidam. Eodem
modoinvidia etiam,& metus,& ira,& libido afficiunt.[Interdiu enim vitium foras profpiciens ad alios,iifque fe accommodans,pudore afficitur& occultat affcctum,neque omnino impetibus fuis con- 3j cedit,fed repugnat fiepe ac renititur. in fomnis autem legibus iam& aliorum iudiciis nó ampliüs obnoxium,remotümq; longifsimé à verecüdia& metu,omnem mouet cupiditatem, maliciámq; fuam&
libidinem exfufcitat. nam& cum matre cócubitum 30
affectat, vt ait Plato,& cibis vefci quibus religio interdicitncq; vllo facinore abftinet, fruitürq; flagitiis quantá datur,imaginibus fingendis ac vifis que in nullam voluptatem aut perfe&ionem cupiditatis dc(inunt;fed mouere tantüm& exacerbare affe&tus 3$ morbófq; valent.Vbi ergo eft delectatio vitij, ft nul libi vacuitas curarum& doloris,nullibi feipfo contentum

oi AEREPIReeenepmerm
AIMER AM
j 3 a j 4 1 3
Io
lj
VIRTVTE ET VITIO. 2167
tentum effe,nullibi tráquillitas animi ociámve con cediturtNam carnis quidem voluptatibus bona cor poris temperies& fanitas locum ortámque prebet. animo gaudium aut leticia ingenerari non poteft, nifi vacuitatem metus ac fiduciam& tranquillitatem is pro fundaméto fübfternat. alioquin etfi fpes aliqua aut dele£tatio arriferit, fubitó eam curaaliqua erumpens confundet,ac conturbabir,ficvt tran quillo coelo nauigantibus obie&a rupes. Congere aurum,collige argentum, zdifica ambulationes, im ple mancipiis domum, debitoribus vrbem. nifi animi affcctus fedaueris,&inexpletz cupiditati finem impofueris,téque ipfum metu& folicitudinibus liberaueris:vinum febricitanti colas, mel biliofo offers,cibos cceliacis paras& difficultate inteftinorá laborantibus,qui eos non perferunt, fed ab iis perduntur.Non vides, vt»groti purifsimos& preciofos cibos averfantur, confpuunt, recufant vi oblatos: Poftmodó mutata temperie,bonifq; fpiritibus
20& dulci fanguine natis, caloréque naturali reftitu38
to, furgunt,& vilem panem cum cafeo& nafturtio non fine voluptate edunt? Huiufmodi do&rina apimo ingenerat affectionem. Contentus eris te ipfo, fi didiceris quid bonum fit, quid honeftum. Luxuriabis in paupertate,& rex eris, vitámque priuatam & ociofam non minüs habebis gratam, quàm qux in imperiis& magiftratibus agitur.Philofophiz nauata opera,nunquam iniucundé viues,fed difces omui vitz flatu dele&ari,omni conditione. Laticiá tibi afferent diuitiz, multis benefacienti: afferet etiam paupertas multis curis vacuo:& gloria, cüm honore afficieris:& obícuritas, tuto ab invidia.

Ex Acfchyli Prometbeo yin€lo.
168 PLV.TARXCHI
Deconfolatione;ad Apolloníum líber.
Am indeab eo tempore, quo inaudiui$; filium tuum, Apolloni, adolefcentem, modeftum plané atque frugi,& pietatis in deos parentes, atque amicos ita vt non multi alij obferuantem, imma- jo tura morte extremum vitz diem confecilfe: fcium mé tui doloris zgritudinifque habuifti. Verüm fab ipfum funeris tempus,erat alieni te compellari abs me& moneri vt cafum hunc humaniter ferres: cüm tu ob infperata hanc calamitatem& animo langueres,& corpore: miferari potiüis oportebat. quando peritifsimi etiam medici confertim ingruentibus vi tioforum humorum fluxionibus nó ftatim medicamenta applicant, fed tumorem inde ortum patiuntur foris illitis remediis ipfum vltró conco&ione;o quadam emolliri. Ergo nüc,poftquam tempus,quo maturari folent omnia,aliquod ab ifta effluxit calamitate,animíque affe&io tui requirere videtur ami corum auxilium: exiftimaui me fa&urum officium, fitead confolandum aptis rationibus impertirem, sg quibus& dolor tuus minueretur,& lugubres iftz inanéfque tollerentur eiulationes: Oratio fauci nanque arit eft remedium, Si quis fuo cor eegrum tentpore molliat. Et fapienter Euripides: Remcdia morbis diuerfis diuev[a funt. Dolentem antici ferio beriguus fableuat, Fatuo ninis debetur cafligatio.
Cim enim animum multi affe&us moueant, doloris 3$
ea eft natura,vt omnium hoc grauifsimé faciat. qué
& infaniz nonnullis caufam aiunt fuiffe,& aliorum infaTUUS:

: CONSOLAT. AD APOL..269
infanabilium morborum.ac fuerunt, qui prz dolore fibiipfis mortem confcifcerenr. Iam ex morte filij dolorem egritudinémque animi cócipere,res eft talis,quzà naturali profecta principio non fit in no ftre voluntatis fita libertate. Non enim eos probo, qui feram quandam laudibus ferunt durámque indolentiam:quz neque contingere nobis poteft,neque vt poffe fingas,commodatura nobis effet. abolitura enim erat,quam conferuari maximé oportet,
10 Qu& ex amore vltro citróque exfiftit benevolentia.
1$
Maeroreautem vltra modum efferri, eümque cumu lare immodicé,przter naturam effe affirmo,& à pra uaanimi noftri opinione proficifci. Hoc itaque,vt damuofum& vitiofum,& virtute preditos viros mi nimé decés,vitemus, mediocritas autem affe&iuum noneítimprobanda. Optandum eft, inquit Crantor Academicus, ne egrotemus. fed fi in morbo fimus, fenfus eius aliquis adeffe debet, fiue fecerur pars noftri aliqua,fiue avellazur.Indolentia enim il2o lanó fine magua iadtura homini poteft parari.quippe neceffe eft vc ibi corpus,ita hicanimum plané efferatum effe. Poftulat itaque ratio vt qui fana funt mente,in talibus cafibus neq; nullos neque nimios animi motus fentiant:quorum alterum eft duri& fe ri, alterum diffoluti effeminatíque animi. probé rationes fubduxit,qui fc intra fuos fines continet, ac moderaté ferre nouit quidquid in vita vel iucundá obtingit vel afperum, maturéque ita fecum conftituit, ficvt in populari reipublicz ftatuforte magijo ftratus leguntur, vt fi ea tetigerit te ,imperandum,
fi prateriuerit,equo animo ferenda fit fortuna: ita & rerum humanarum difpenfationi effe obedienter & abíque incufationibus obtemperádum. Hoc qui preftare nequeuntij ne fccundas quidem res ferre
g prudenter moderatéque poffunt.Eft enim inter alia pulcré di&a& precepta etiam hoc:
Non ulla res tam pro[pera accidat ibi;
Modus in dolore.

Quatuor virtutis officia.
Vices reru,
Eurip.[phig.Aul.
270— PLVTARCH. DE
Duas ob banc iufto ut maiores fpiritus.
Aduer[a vur[us animum baud deiiciant tuum,
Fac femper idem fis,ubique firmiter
Naturam,ut aurum in ignibus, feriasts tuam. Recte enim inflituti& cordati hominis eft neq; mu tari ob eventum rerum quz videntur profperz,& conftanti animo decorum in adverütatibus feruare.Et boni ratiocinatoris officium hoc eft,aut pra cauere malum 1ngruens,aut acceptum corrigere& quàm minimum redigere;aut tolerantia fefe mafcula& generofa inftrbere. Quatuor quippe modis prudentia circa bonum verfatur, aut paransid, aut conferuaus,aut augens, aut red vfurpans. hz fint cüm prudentiz, tum reliquarum virtutum regule: quibus in vtraque eft vtendum fortuna,
Non uiuit, omnia cui contingant pro fbera.
& mehercle
Q uod oportet, baud efficics ut fit non opus. Sicvtenim ftirpes aliquando multos;aliquando nul los fructus ferunt,& animalia copiofos aliàs, aliás nullos procreant feetus-& in mari tránquillitatis ac tempeftatum funt vicifsitudines: fic&in vita multzac varie eveniunt circumftantie, que homines in diuerfos fortunz cafus trahüt.in quos difpiciens aliquis,non iepté dixerit,
Non te omnia ad lecta nam
O Agamemnon, Átrcus.
Opus eft te gaudere, C7" narere:
- Mortdlis enim natus s.c ut baud uclis, Superi fic conftituerunt, Et Menandri ifta:
Sinatus es tu, Tropbinte, folus omnium
Hac lege; partu cum te mater cdidit,
Vt femper cant tibives arbitrio tuo,
Felicitatem banc fi quis promit dein:
j

CONSOLAT. AD APOL. zn
Irafcereris iure. nam mala is fide Et improbé egiffet. sin ifdemlegibus, Quibus aerem nos ducimus in lucem es datus Hanc publicam: tecum ut liquido mage fabuler, $ Ferenda funt bec e putanda vcttiiis. Summam rei quod continet totis bomo es: Quo celeris non ullum extollitir animal, Citivfue deiedum into vepitín folo. I0 Meritot fané.cum fit enim infarmiftmus,
Grauifsimis inuoluit fe negociis,
Sua plurima ruina perdit bona.
lam tuneque rebus excidifti illuftribus,
Medioerc C7 obtigit tibi infortunium.
Reliqua ergo perfer fortune in medio fitus.
Sed tamen cüm hic fit rer humanarum ftatus,nonnulli prz ftulticia eó progrediuntur ftolide atq; va
nz iactantiz,vt cüm aut diuitiarum magnitudo,aut ao magiftratus fublimitas,aut in republica fefsio fuperioreloco, vel honores aut gloria eos aliquátulum fuftulitminentur ctiá& infultent inferioribus:non cogitantes quàm inftabilis fit& lubrica fortuna,& quam facilé fublimia deiiciantu r,humiliáque inaljj; tum celeribus momentis mutationum fortunz extollantur.Eft veró non re&é rationes rerum putantis,firmum aliquid in rebus inftabilibus quzrere. Vertente enimvota;pars altera orbitee
Superior inferior altera fubinde fit.;
3o Adparandamporró doloris vacuitatem non eft cer tius medicamétum ratione, indéq; petitaad omnes vitz mutationes przparatione.Sic enim cuique ftatuendum eft,non modó mortalem fe effe,fed& vità fortitum mortalem, réíq; facilimé in diuerfam mu35 tabiles partem. Veré nimirum hominum mortalia funt Ínq; diem durátia corpora,& fortunzaffe&ionéique caduce,om niáque in vita fluxa,
5
Humana re$ quales,—

222 PLVTARCH. DE
Que non pofsit bomo quifquam euitare cauendo: fed,quod eft apud Pindarum,Orci fundum obfcuri calcamus ferreis necefsitatibus.Euripidis funt hec:
Non funt opes ftabiles, fed durant in diem, 1tem,
Velaninima nos euertunt;una adco dies
Deücere fumma,e tollere infima pofitet. Hecomnia reté diétaaiebat DemetriusPhalerius: id tamérectiüs habiturum fuitfe,fi pro vna die momentum temporis dixiffet.
Xedeuntin orbem ves generis mortalium,
"Velluris inftar fru&uum atque alij igent,
Decerpit alios€9* metit nece]sitas.
Et Pindarus alibi.Quid eft effealiquem?quid nullá? Somnium vmbrz eft homo.aptifsima ad perfpicuitatem&admodum artificiofa vfus hyperbola vitam hominum depinxit. Quid enim eft imbecillius vmbra?autquibus verbis fomnium eius effari pofsis: Hzc fecutus eft etiam Crantor,qui iu confolationc ad Hippoclem, cui liberos mors eripuerat, in hanc fcripfit fententiam.Héc ergo funt, qux vniuerfa illa vetus philofophia docet atq; precipit.qua finon omnia admittimus,id faltem nimis eft verum,vitam noftram multis modis laboriofam effe ac difficilem. quod fi non ita eft oatura comparatum, certéànobis ipfis hec ei invecta eft corru ptela:& incerta ifta fortuna eminus nos ac iam inde ab initio comitata nihil fanum aut falutare nobis infert. Mali quedam
' fatalis portio omnibus noftris rebus iam tum admifcetur cum nafcimur.ipfa femina mortalia cum fint, partem huius caufz fuftinét, vnde prauitas ingenij, morbi,curz, aliáque fatalia incommoda mortales infequuntur. Cur autem có orationem avertim us? fcilicet vt intelligamus, nouum non effe fi homint infortunium accidat,fed omnes nos eidem cafui ef fe obnoxios. Improvifa enim eft, vc Th eophraftus ait, fortuna, habétque magnam vim auferendi qua
nobis
5
io
-]
[e]
I
AA

x
CONSOLAT. AD APOL. 2:75
nobis labore parta funt,& quz apparet profperitatem evertendi, neque vlla conílituta temporis vtitur ratione. Hxc& alia id genus facile eft cuivis& apudanimum fuum reputare,& dicta à prifcisac fapientibus viris audire, inter quos princeps diuinus Homerus fic cecinit;
Nil bomine in terris infirmus cetberis aura
Nefcitur, aut perreptat bumum.nibil ille malorum
PofJe fibi fperat centizgere dum wget, ez" dum
Permittunt rebus fuperi gaudere fecundis.
At poftquam cajus inmittunt numina diros,
Lnuito tolerat fatalia tum mala corde.
Huwnanc talis feat enim fententia menti,
Quualen quottidie lucem ipfe Dicfpiter adfert,
Et alibi:
Quid genus inquirís"T ydida firegue noftrum?
Nilortus nofler foliorum diftat ab ortu.
Que uentus modo fundit bumti;modo tempore uerzo
Multa venafcuntur fyluas pa[sim per opacas.
Sic bonum pars ortauiget, pars definit efje. Quaeum imagine humapz vitz víum eíle pulcrà, manifeftum eít ex iis que alio loco dixit:
Cur bominum cau[a tccum contendert coney?
Qui foliorum irflar nati quandoque frequentes
Gratis uc[cuntur telluris frusibus:üdem
Difpereunt quandoque frequentes,robore cafti. Simonides pocta lyticus, cim Paufanias rex Sparc Uinrorum continenter fefe ob res geftas ia&aret, ipfümque fubfannans iuberet fibi aliquid fapienter przcipere: cogaita hominis fuperbia monuit, vt fe hominem effe memoria teneret. Philippus Macedonum rex,cüm eodem tempore tresletos accepif 3; iet nuucios:ynum, quód quadrigx ipfius Olympia viciffent:alterum,quód legatusipfius Parmeaio pu 8na Dardanos fuperaffet:tertid, quód vxor Olymaj
dye,
128.
Wiad. f, 145.
Il/ad,g, 403.

Yirad, P $22,
1. Operum.
274 PLVTARCH. DE
pias marem ipfi peperiffet:manibus ad ccelum inté-| tis,O fortuna,inquitmodico ifthec compenfa damno. fcilicet intelligésfolere fortunam magnis invidere profperitatibus."heramenes,vnus de xxx Athenienfium tyrannis, cüm collapfa domo in qua; cum aliis compluribus ccenabat,folus evafiffet mor tem,multiq; eo nomine ipfum beatum predicarét, magna voce fic exclamauit: O fortuna, cuínam me referuas occafioni. ac non multo póft tempore excruciatus tormeptisiuffu collegarum é vita decef- 10 fit.Sed fingularé laudem videtur commeruiffe Homerus,qui Achillem introducit his verbis vtentem ad Priamtü;ad fe redimendi HeGorei cadaueris gratia profectum: Nunc folio Troiae fede:triftes dolorem 5 Quantum uis macfli fac alto corde premamus: Nil etenim gelidis ploratibus efficiemus. Hanc mifero[ortem fuperi iniunxcre,malorum Expertes, bominum generi nam dolíaín ipfo Limine celeftis primo duo funt pofita aule,| Vnde duflm generum Yupiter mortalibus effert Munera, boc bona funt, aduerfa recondita in illo: Cui commixta"T onans depromit dona, fruetur Nonnunquam aducvfis,rebus quandoque feeundis.— 35 Sed cui fola dedit de diro triftia uafe, Is mifer eft, neque dis bominum nec amabilis ulli, I: terraq; fuos lugubriter exigit annos. Proximus ab hoc gloria& tempore,ac qui fe Mufarum profiteretur difcipulü Hefiodus, inclufa dolio mala ipfe etiá fingit, quo aperto Pandora omne genus malorum per maria ac terras diffeminauerit: Tl cadi tegmen manibus dimouit,e7 unà Perniciem imnifit miferis mortalibus atram. 3 Confedit fub fupremis fpes unica labris, Nec uolucii nifà uacuas exiuit in auras, à Cam

CONSOLAT. AD APOL. z5
Cim Pandora cado priis obdevet improba tegmen. Aft dli pefles dire numeroq carentes Per genus bumanum, poftquam eruperc agantur. Plena malis tellus,plenum eft pelagusQ; malorum. Inuadunt bomines morbi nodu died; Vlt obrepentes e triftta damnaferentes, TdáCetenint Iupiter priuauit uoce)filentes. Ab his pendet Comicus, deiis qui huiufmodi cafus 10 grauids ferunt,in hanc fcribens fententiam: Iam fi mederentur noflris lacrymee malis, Finemá; ploratus dolori ponerent, Auro redemtisuteremur lacrymis. y Nunc res eas, beve,nil curant mortalium, Nibil bis mouentur,cadem fed pergunt uia, Scu tu fleas,feu ficca ferus lumina. Quid ergo proficiemus?nil.fed babet dolor Hunc arboris inflar.fruttum nempe lacrymas. 20 Di&ys quoque confolans Dapaen nimio lu&ui in" dulgentem;ita loquitur: f Putafne Ditem luGibus fled tuis Natum ventiffarumue tibi ob gemitus tunt E 5 Define.intuenst aliorum in infortunia 3 Solare mentem fiet boc, fi cogites In uinadis quàm multi bomines mortem obierigt, Quam liberis orbi müticonfenucrint, Vel ex tyrannide ampla ininfimum ordinem 3o Fucrintredatti.cogitanda bec funt tibi. : Iubet eam confiderare& minora& maiora adver(a ! perpetforum cafus, vt animum inde egritudine le1] uet. Atque huc pertinet ctiam Socratis fententia, Qui céfuit fiin vnum cogereremus noftras adverfi35 tates,ea conditione vt zqualem inde quifque portionem auferrer,plerofq; libenter receptis quas attuliffent abituros, Hoc genere animum demulcédi
1
—

ppm— comm
Mors non eft malum.
226 DPLVTARCH. DE
vfus eft etiam Antimachus pocta. cüm enim morte amififfet Lyden vxorem fuam, quam admodum caram habuerat, leniendi doloris caufa elegiam fcripfit Lyden nomine,in qua enumeratis heroicis cala mitatibus, alienorum malorum commemoratione e fuum moerorem detereret. vt fatis evidens fit, eum qui confolatur lugentem, oftenditque cafum hunc ei cum multis effe communem,his quz aliis evenife demonftrat commemorádis, opinionem zgri de fua calamitate diminuere,fidémque ei facere,nó ef- 10 fe tantum quantum videbatur incommodum. Aefchylus quoq; recte videturincrepare eos qui mortem malum putantjita pronuncians:
Tniuria mors inuifa cft mortalibus,
Summum malorum plurimorum remedium. 5n Eümque imitatus is eft,cuius hzc funt:
O nors ueni noftris certus medicus malis,
Qui portus bunanis es tempeftatibus. Magnum enim eft confidenter poffe dicere,
Quis feruus eft! qui mortem non meditatus eft. & hoc,
Orco adiuuante non umbris ego tevreov. Quid habet tandé mors ita difficile, aut quod adeó moleftum effe debeat? nefcio enim quí fiaz,quod cá 2 adeó cognata nobis fit& familiaris, tamen doloris plena videatur, Quid vgró admirationis meretur res,fi fciffum eft quod erat natura fcifsile,aut liquatum quod liquabile, aut crematum quod vfiile, fi| periit quod erat ita natum vt interire poffet?Quan- 30 do enim non ineft ia nobis mors? cüm, vt aic Heracletusjidem fit viuum ac mortuum, vigilans& dormiens, adolefcens& decrepitum: quia hacin ia, vicifsimque mutentur. Sicvt qui argillam tractat, fingere ex ea animalis formam poteft,rurfümg; dif 3j fingere, iterümqueac quoties libet perp etuó vices
iftas repetere: fic etiam natura ex cadem mater 3A
un|

CONSOLAT. AD APOL. 272
lim auos noftros, poftea patres protulit, deinde no0s,ac deinceps alios ex aliis evoluet: ac fluuiusilleortus noftriabfque intermifsione labens nunquá fubfiftec,ficet& interitus lumen huius cótrarium, fiue is Acheron eft, fiue Cocytusà poctisappellatus. Prima ergo caufa,qua& nobis Solis oftendit iubar,eadem ad caliginofum orcum adducit. Ac mihi imaginem eius rei prebere videtur acrquo circumdamur, alternis vicibus diem ac noctem praftans, 10 inducénfque vitam& mortem, fomnum& vigilia. Hac decaufa etiam vita dicitur fatale effe debitum, quod contraxerint maiores noftri,fitá; à nobis perÍioluendum.quod cft faciundum zquo animo& citra gemitus,vbi creditor repetet. hac enim ratione 1; fummam modeftiam prxftabimus. Exiftimo autem naturam,quod confufionem& breuitatem vitz haberet cognitam,voluiffe nobis terminum vitz przftitutum effe ignotum. eft enim hocin rem noftra, Nam fi prenoffemus, multi profectó immaturis lu20 Cibus contabefcerent,mortémque morte anteverterent.Iam hoc difpice, quot moleftüiis& curis vita noftra invndetur:quas fi enumerare inftitueremus, valdé equidem culparemus eam,& fententiam que apud quofdam obtinet confirmaremus, qua mors 25 vita potior flatuitur.Simonides ca de re fic eft com mentatus: Hontinum eft exilevobur, Cure plerunque inanes: Ercue uitee tempus urgent Alij ex aliis labores, Tncuitabiifa; Mortis erudele fatum, Sorte equa deflinatum gj 0 Uxtàbonismadlifa.. Pindarus autem fic:
Senperuni funt duo
Cur termi» nus vit&$«
notus.

| | |
Alceftide.
Mor: fom
fimilis
Od y, $o, Vid.$ 331.
ni
178 PLVTARCH. DE
Bono mala à diis aniexa[ummis,
Ferre que ftulti probé nequeunt, Sophocle s vero:
Mortalis eft quod abolitus,boc tu gemis.
Lgnarus an fi ura quid lucri adfer T d J
Euripides autem: Natura que fit rebus bumanis tenes? No? cevté opino unde ei im: fic acipe: Mortalibus mors imminet certa omuibus, Nec ullus eft eorum qui certà fciat Virus an fit lucem porra craftinam: Nam quo fit cua[ura fortuna baud liquet.
IO
Cum ergo talis fit vita hominü, qualem ifti tradüt, cur non eorum potius laudemus fortunas, qui eius obcüdis muneribus liberati funt, quàm miferemur ac deploremus eos,vt quorundam fert infcitia? Socrates mortem Perhndiem aiebat effe vel profundif fimofomno, ve| peregrinationilonginquz ac diuturna, vel vtiq; abolitioni animi iuxtà& corporis. qua í[ f houlad deinde examinans, mortem harum rationum nulla malam feri oftédit.Primüm fi fomnus quidam eft mors,dormientibusautem malé nó eft, conflat ne cum mortuis quidem malé agi.Q uid autem attinet differere fomnum eum effe! fuauifsimü, iy qui eft altifsimus? cum omnibus hoc fit notum hominibus. Teftatur hoc etiam Homerus;
Duléis c2 alta t quies, s,placidet fimillima morti,&
Hic fratrem letbi conuenit fedula fomnum,—&
Mortemá; e7* Jomnun geminos.—
quafi oculis ingerens corum fimilitudinem, quod gemelli maxime exprimunt.Alibi etiam mortem fomnum vocat ferreum,conans docere nos, in morte nullum effe fenfum, Neq; infcité pronunciauit hac 3f de re,quicunque verficuli autor eft:
Nam parua mortis[omnus eft myfteria,
20
39
Íomno

en Rr
CONSOLAT. AD APOL. 279
fomno enim veré initiamur morti. Sapienter etiam Cynicus ille Diogenes,cum ante exitü vite obruiffet ipfum fomnus,medicüfque excitaffet,& an grauiüs aliquid accidiffet quereret:refpondit,nihil ef$ femali:fratrem enim fratri antevertere, fomnü mor ti. Quod(i peregrinationi fimilis eft mors ne hac quidem ratione malum eftjimmó autem bonum po tiüs. Beatum enim eft liberari à feruitute carnis,& affectionibus eam comitantibus,que mentem occu
IO pant,ac ftulticia humana implent. Innumeras(inquit Plato) nobis facefsit moleftias corpus ob vius fui necefsitatem. quod fi preterea morbi aliqui íncidunt, ij impediunt veri contemplationem.
ad hecamoribus,cupiditatibus,timoribus, omníf1j que generis fimulacris& vanitate nos opplet.vt revera eveniat, quod ille dixit, nos nihil vnquam fapere poffe.Bella enim,feditiones,& pugnas nullaaliares excitat quàm corpus& eius cupiditates. ob parandas enim opes omnia funt bella: opes autem
20 cogimur parare propter corpus cuiferuimus curan do,qua re occupati philofophiz vacare non poffumus.idq; extremum eft, quod etiam na&os aliquid ocij,&ad con(iderandam veritatem converfos vbique corpus interpellat, turbáíq; dat& percellit,
25 obftàtq; quo minus veritatem cernamus.Itaque revera demonftrat Plato, quod fi aliquando volumus puré aliquid cognofcere,corpus exuendáü fit ipfóq; per fe animo res intuendz.ita demü confequemur quam expetimus,& cuius amatores nos effe profi3? temurfapientiam.eam autem ratio docet nó viuentibus, fed mortuis nobis adfuturam. Si enim fieri non poteft vt corpore przditi quicquam finceré co gnofcamus, alterum horum fit neceffe eft, vt aut nunquam, aut mortui fcientiz fiamus compotes.
35 tuncenim ipfe fecum erit animus corpore feparatus,nó anté,ac dum viuimus,quàm fieri poteft proximé ad fciétiam accedemus, fi nihil cü corpore rei
; f iij
Mors peregrin attons fimilis.
Pbadone.

280 PLVTARCIL DE
habeamus quatenus omnino licet, neque cum eo quicquam nili fumma vrgente necefsitate commu» nicemus neque contagio cius naturz nos oppleamus,fed ab ea puros nos conferuemus, donec ipfe nos Deus eo exfoluet.tum demum puri,& ftulticia €orporeaexonerati cum diis erimus, omnia nobis ipfis fincera cernentes,fcilicetipfam veritatem.Nefas enim cft purum ab impuro contingi. Quare etià fiad aliumlocum mors nos traducat,malum nó efft, adeóque bonum potiiis, ficvt Plato demonftrauit. jo In apolo-. Itaque diuinitus omnino dicta mihi hec videntur à gia. Socratead iudices: Mortem meruere, aliud nihil : eft, quàm falfó putare fe fapere.. Qui enim mortem metuit, videtur fibi fcire quod ignorat. fcit enim nemo,an mors fit omnium qux homini contingere ig poffunt bonorum maximum: meruunt autem eam, quafi certó fciant cffe fummum malum.Nihil ab his difcrepare videtur qui dixit hzc, Nento metuat mortem,laborum teviminum. Deorum io illa vero malis etiam maximis nos foluit.. His tefti- 20 dica de monium ferre dicuntur etiam dij. Multos enim acBlorte. cepimus pietatis ergó id muneris à diis cófecutos. quorum reliquis ob modum commentarij przteritis ,'cos duntaxat commemorabo qui fuut maxime illuftres,& in ore omnium verfantur.Primóque tibi 25 loco referam, quid Bitoni& Cleobi vfu venerit, adolefcentibus Argiuis.Hos ferunt,cüm mater ipforum facerdos effet Iunonis ,ac inftante momento temporis quo adfcendere ad fanum debebat, mulíque vehiculum trabere foliti tardiàs venirent,fubi- 30 uiffe ipfos vehiculum,matrémque ad templum pervexiffe.eam veró maiorem in modum dele&atam filierá pietatejà dea flagitaffe hoc illis vc largiretur, quod effet hominibus optimum. ibi eos in fomnum. folutos nunquam evigilaffe, dea pietatem ipforum 3g morte vt przmío compenfante.Porró de Agamede & Trophonio Pindarus fcribit, eos cüm templum Delphis

IO
I
A
20
1$
CONSOLAT. AD APOL. 8:
Delphis edificaffent,ab Apolline mercedem poftulaffe: refponfümque fuifle, fore vt eam feptima die reciperent, iuffófque interea genio indulgere. obtemperaffe cos, feptimáque nocte fopitos, vite extremü diem eum habuiffe.Ferunt autem ipfum Pindarum,cum mandaffet his, qui ad oraculum fcitandum communi Boeotorum nomine mifsi erant, vt interrogarentquidnam optimum effet homini, hoc ab antiítita refponfi tulifie, Ne ipfum quidem id ignorare, fiquidem autor effet fcriptorum de Trophonio& Agamede.fi tamé experiri velit)non multo poft tempore rem ipfi fore perfpicuam.itag;Pindarum his auditis,ad mortem fe comparafle,& pau lo poft viuendi finem feciffe. Iam de Euthynoo Italo talis hiftoria fertur. Mortuum effe eum fubitó, nulla caufa cognita calamitatis. Ibitum Elyfio patri(qui hancvnicam prolem habuiffet diuitiarum & opum amplifsimarum heredem, vir inter populares fuos Terineos virtute,fortuais, gloriáque prirus) incidiffe fufpicionem hanc, fortafsis veneno necatum effe filium. quod càm quomodo exploraret certo non videret, venifle in Pfychomanteum, facrífque,vt erat in legibus,operatum, indormiuiffeloco. Tum fibi per quietem tale fuiffe vifum oblatum. Venire ad fe patré fuum,& abs fe fuiffe narrato filij cafu magnoperé oratum vt ia caufa mortis invenienda fe adiuuaret. refpondiffe patrem:Equidem in hoc adfum.fed ab ifthocaccipe qua tibi adfertinde enim omnia cognofces,propter quz moeres, qué veró pater indicabat, plane Euthynoi fuiffe ftatura& annis, vt apparebat, fimilem:interrogatümque quis effet,retuliffe hec:Genius fum filij tui. fimálq; porrexiffe codicillos, quibus evolutis Elyfius tres hos verfus invenerit intüs exaratos.
Tenaris bomines in uita vestibus ervant. Eutbynous potitur fatoyum munere leto, v
Ex M. Tallio, fine 1. Tufcul.

Mors[i interitu,non malum.
282 PLVTARCH. DE Sie fuit utilius finiri ipfi; tibit;.
Tales funt narrationes hac de reab antiquis perfcri pte. Denique fi mors perfectus eft interitus& diffipatio corporis animíque( ea enim tertia pars fuit Socraticz cóparationis)ne fic quidem mors in malis numerari poterit.omnium nanq; fenfuum priuationem pigneret,omniq; nos dolore& folicitudine liberaret:&vt nullam bonum,ita ne malum quidem vllum porró nobis adeffet.vt enim bonum, ita etiá eodem pa&o malum neceffe eft rei alicui quz fit& fubfiftatinherere. quod nihil eft,& é rerum natura fublatum, ei neutrum horum adeft. Ergo mortui ad eam redeunt conditionem,qua ante ortum fuum fuerunt. vt ficvt nondum natis nobis neque bene fuit neque malé, ita neq; poft mortem fit futurum. ac quomodo ad nos nihil attinebát que? ortum precefferunt noflrum: ita etiam quz finem fubfequentur noftrum,nihil noftra referent. Etenim dolor reuera baud tanpit mortuos,— quia AMdem puto effc prorfus non nafci, ea" mori. Eadem enim eft conditio poft mortem,quz fuitante ortum. INifi fortaffe ftatuis differentiam aliquam inter non effe ortum,& definere cffe. quo autem id paco, uii aliam putas rationem effe domus aut veftis nobis vita defunctis, quàm fuit eo tépore, quo nondum erant ifta parata. quod fiin his difcrimen nullum fit,f2tis eft manifeftum nullam etiam effe fta tus ante ortum à flatu poft obitum diuerfitatem. Elegans eft Arcefilai dictum, Mors quz mali nomine céfetur hoc vnum habet peculiare ex omnibus qua mala iudicantur, quod prefens neminem vnquam affecit moleftia, abfens& dum in exfpe&tatione eft, moleftiam adfert. Re vera enim multi ob vilitatem animi,& cóceptas adverfus mortem calumnias moriuntur ne noriantur.Preclaré igitur Epicharmus, concretum, inquit, fuit& difcretum eft, redisque vnde

CONSOLAT. AD APOL. 283 vnde venerat,terra deorfum,fpiritus furfum. Quid ex his omnibus iniquum eft?nihil. Quod autem Euripideus Crefphontes de Hercule dicit:
Apud inferos qui fi Jub terra nunc agit, In bis nibil qui iam funt,ipe nibil ualet, mutatis verbis fic efferas licet: Apud inferos qui fi fub terra nunc agit; In bis nibil qui iam funt;nil feret mali. 10 Generofum eft etiam Laconicum hoc: Nunc nos,anté dlij uiguere alii; uigebunts Quorum nos cuum cernere fata uctant, Et rurfus: 8 His neque defungi uifum eft neque uiuere pulerum: Cura fuit re? uiuere. ficit; mori. Admodum autem re&é Euripides de his qui diutur nas Pgrotationes tolerant;pronuncia nt: Odi fuam qui uitam extendere expetunt zo Cibif4 potibusq, ez magicis artibus Fati curJim auertentes,e" mortis uiam: Quos, ciim nibil terre profint,oportuit Abire morte,ez iuuenibus locum darc. At Merope virilibus dictis fpe&antium in theatro 2; animos commouet,hzc dicens: Perícre nation mibi mortalium Soli:nec fola marito fum uiduata ego: "Tulere eafdem calamitates plurimee, quibus non abfurdé hzc fubiungas:
Vbi enim nunc inclyta illa? ubi ifte Lydie
Potens tyrannus Cree[us? aut Xerxes grauem
Qui ponte iunxit ceruicem HellefPontiamz
] Ores ad orcum;obliuionis eg domos
1 55 lure,— opibus vnà cum corporibus fcilicet abolitis. Enimveró im matura mors lu&um nonnullis eiulatáfque exprimit. Verüm& hzc adeó
-—
nn
30

284 PLVTARCH. DE
expeditam habet confolationis vià vt et dam de vulgo poc arum quifque eam obferuaucrit atque indicauerit. Confidera entm quam Mae quidam Comicus tribuit confolanti aliquem qui immaturam mortem lugebat:
De bnmatys ra morte.
Sie nft itifetbaede ve certo i fibi, cliquum quod ille uite cufum profpevé fe exatlurus mortem dicere Intempeftiuam tibi liceret. fin erat Grauis aliqua euentura calamitas ei Mors n lids il illi qu: an iu,co
Ergo incertum cum fit vtilitérneé vita difcefferit, matotibi üfque ita fit miferiis libera us,nécne,non ita grauiter mors eius ferenda eft,quafi omuibus a- I
miísis, qux à viuente confecuturos nos effe opinabamur. Et apud poctam Amphiaraus non inepté videtur confelari matrem Archemori;
ob£ili ij infantis mortem admodam intempeftiuam
Mortdlis nemo eft quem non attingat dolor, Aorbusts. mu li fus thumandiliberi,
Fur[fum ereandi:morsq, eft finis omnibus,
Qe generi bumano angore neciptiequa am adferunt.
Reddenda eft terra terree tum uita omnibus
Metenda ut fruges. fic iubet neecjsitas,
Vt ille uíuat;ille non.nibil bec opu e,
Lugerenature que fiuntlegibus.
Craue nibil bomini quod fert necesitas.
In vniuerfum autem quifque& fecum cogitare,& ,,; cum aliisferió commentari debet, non vitam lonbud). gifsimam effe optimam,fe fed que virtute maxime adminiftratur. neq; enim qui plurimum fidibus cecinit autorauit, aut naues gubernauit, in laude eft;55 fed qui optimé ifta fecit.nam pulcritudo nó in temporis longitudine, fed invirtute& tempeftiua moderatio

CONSOLAT. AD APOL. 18g.
deratione collocáda eft: hoc beatum& diis gratum
cenfetur. Atque hancob caufam excellentifsimos
heroum& à dus prognatos poétz nobis proponüt,
qui antefenectutem vitam cum morte commutent. /$ quando ille etiam
:: Odyf/52 Quen fummo Diuihn Benmtor complexus amore Bfezas Dilexit,Pbarbo neque carior exftitit alter, Nor potuit feni fuprcmum limen adire,
10 Videmus enim quavisin re priores partes tribui nó etatilongz, fed maturitati. nam& inter plantas ez habentur preftatifsime,que plurimum frudus minimo tempore ferunt:& inter auimalia, ex quibus. non longo temporis fpacio plurimum vtilitatis vi35 tanoftra percipit. Preterea fi cum eternitate compares vite tempus, nihil inter breue& longum in. veuies difcriminis. nam de Simonidis quidem fen. tentiaanni C12 aut c c 12 2 punctum quoddam
| funtinfiniti,aut minima potiüs puncti portio.Iuxta | 20 Pontum animalia quedam memoriz traditum eft 1 nafci, quorum vita vnius diei termino incladatur, cum mané nafcantur, meridie vigeant,vefperi confencfcant viuendíque finem faciant. cenféfne, 6 his animus hominis& ratio ineffct,eodem quo nos mo 2 reaffe&ta fore,eadémve illis evétura?feilicet vr qua ante meridiem morerentur, luctus& lacrymarum caufam preberent?quorum autem totum diem duraffet vita,beata predicarentur? Menfura enim vitz eft non longitudo temporis,fed honeftum. Has ve| 30 rà exclamationes, Non opportuit adolefcétem ad: huc«tate abripi, inanes effe& à magna proficifci 1 fatuitate cenfepdum eft. Quis enim dicerét oportuiffe? fed& alia fa&a funr, fiunt, iéntque poftmodà multa, quz dicere aliquis pofsit nó debuiffe fie35 ri. Non enim ea legeinhanc vitam venimus, vtei 9865 ipfi prefcribamus: fed vt iis obtemperemus, Fatum tole qua decreta funt ab vniuerfi gubernatoribus diis, rendwm,

Lutius»yt
fit diminué
dus,
186 PLVTARCH. DE
& confllitutaà fato ac providentia. Quid,qui ita im maturé mortuoslugent,; fuáneid tandem, an veró mortuorum caufa faciüt? fi enim fua id caufa faciüt, quód adem:a ipfis eft voluptas,aut vtilitas quam ex iplis capiebant, aut quód in fene&ute fua fe ab illis alitum iri fruftra fperauerát,certe fui ipforum amori doloris prafcriptioné adhibent: liquebitq; non defunctorum eos defiderio, fed fuarutn cómoditatum teneri. fin mortuorum caufa lugent, excutient :]
facilé moerorem,fi cogitare apud fe velint nullo eos 1
in malo effe: v eteríqn& fapienti adfentientur fentéP ti, qur precipit vt bona quàm maxime amplificemala autem fui 1mopere extenuemus. Ergo fi mü
mus, in loni: numerandus eft lu&us,quàm c« opio if: eum faciamus& maximum: fi, quod veritas rei di&at, malis eum annumeramus, comprimamus eum pro virili& diminuamus atque deleamus. Quod
uàm fit facilé,exemplo confolationis propofito illuftre efficiam. FERREA quendam philofophorum prifcorum ad Arfinoam reginam, quz tum ülij lamétabatur mortem,acce fils,& huiufmodi vfum fermone. Quo tempore Iupiter honores inter dzmones diftribuit, forté tum Luctum abfuiffe, ac omnibus ià diuifis fupérveniffe. cümq; fibi quoq; tribui aliquid honoris poftularet, Iouem omni bus lá in alios infumtis honoribus,Lu&ui largitü effe dolorem& lacrymas qux mortuis impendunrur T um fic intuliffe: Sicvt ergo alij demones eos dili untà
uibus coluntur:ita ad te quoq;, regina, Luctus nó
accedet, fi nullo honorc ipfum afficias. quod fi uis 3
eum honoribus,qui ij ipfi funt attributi, ftudiose venereris,(lacrymis inquam& lamentis) diliget te, fempérque aliquam tibi fu ppeditabit maed ob quam: abs te continenter honoretur. Atque hac oratione ille vfus mirabili arte feminam eam à luctu & lamétatione deduxit. Deniq; vtin fumma dicam,
quzrere liceat exlugente, flatuerit ne finem aliquando
t o
v
A
A

CONSOLAT. AD APOL. 87
quàdo zgritudini imponere, an veró exiftimet eam fibiper omnem vitam effe continuádam. Hoc enim (dicerem) fi decreuifti, omnibus abfolutam numeris miferiam acerbifsimámq; infelicitatem tibi ipfi ob animi tui ignauiam atque molliciem imponis.fin d eft vt aliquando finé facere lu&ui Ítatueris, cur non | iam nunc mutas,téq; ipfum miferia exfoluistquibus enim rationibus ad liberandum te decurfo aliquo tempore vtéris,iis ipfisin prafentia animum adverte exonerág; te moleftia, quando etiam in corporis affectionibus qua ratio maturrimé malum tollit, optima ducitur. itaq; quod eras tempori tributurus, id rationi ac do&tring deferens exime teipfum maIo. At iaquiunt, prater fpem mihi hic cafus& exfpe Infoerati ca Gationem evenit. Enimvero oportebat exfpectare, /iu. premeditatum animo incertitudinem vilitatémq; rerum humanarum: ne nunc imparatus velvtiab ho fübus repente ingruentibus opprimereris. Praclaré enim Thefeus ille Euripideus videtur ad id ge|?? nus eventa fuiffe preparatus,fic loquens:
| Nam qui bec audita à doto memimffem uiro, Ex Tullio s. | Futuras mecum commentabar mferias, Tuc. But mortem acerbam,aut cx[alij marflam fugam,
] ag Aut femper aliquam molem meditabar mali:
Vt fi qua inuctia diritas cafu foret,
H Ne me imparatum cura laceraret repens.
! Sed degeneri qui funt ingenio& exercitatione nul
E la vfi, nunquam eo convertunt animum, vt vlla de
vtili ac decora re cogitent:ad extremas tantüm exorbitant miferias,innoxium corpus adflictantes,&
que egrota non funt, fecundum Achxum, vnà dolere cogentes. Ideó admodum recté videtur przcipere Plato,vtin huiufmodi cafibus quiefcamus: cü
neq; coftatbonümnean malum acciderit,neq; proCia$ quicquam zeré ferendo. dimoueri enim doorem confulando, de co quod fa&um eft. itaque
IO
|: 30
3
s
u-— n

288 PLVTARCH. DE
iubet vt in talorum iactu quidquid cafus tulerit, id o ponere, vbi maxime videbitur effe commodum. non debere ergo nos ficvbi offendimus, pueros imi tari qui manibus lzfz parti inietis vociferátur: fed adfuefacere animos noftros,vt quam primüm eiula- 5 tionem medica arte abolentes, fanandz reftituenLexdelg- deque parti affect operam des Eum qui Lycus &u. leges pofuit,aiunt mandaffe ciuibus, vt in lu&u vefS vterentur muliebri: fignificare e olétem rem eá muliebrem effe:neque convenire viris moderatis& 1o liberali do&rinz deditis.eft enim re vera muliebre, imbecillifg;& degeneris animi lu&us:& vt ad eum muliexes viris,ita barbari Grecis,ác deteriores prae ftantioribus funt propenlfiores. ac deip(is barbaris fi i qui lu&um exércenr; nó animofifsimi hoc Celtae, I5 non Galli, aut qui alij generofo pleni funt fpiritu id , faciunt, fed Aegyptij,S Syri, Lydi, aliique hor um fiBarbaror? miles, Horum quofdam ferunt iu foueas certas fefe Iuclm. per dies complures abdere,nequefolis lumen videre fuftinere, quo is quem lugent priuatus fit.&lon 20, trag cedie fcriptor vt qui aliquid de ftulticia hac inaudiuiffet, quandam introducit fic loquentem:
WNutrix ego ueftra, c7" ucftzee prolis exij, Scrobibus velidlis ad luum quas feceram.
25
quidam veró barbarorum etiam corpora fua naribus, auribus ,aliifve partibus amputaadis fcedant gratificarife aliquid defun&lis putátes, càm 1n hoc genereà natura conftitutam medioerienem excedant. Suntporró, qui nobis fic occurrunt, non 30 quanvis mortem legendam dicentes,(ed immature fublatorum: quód hi nullo eorum potiti fint, quz j vitz noftre bona putatur:nuptias intellige, doétri- f nam,perfectionem;houores in republica magitra-] tus. hec enim potifsimüm dolorem afferreiis,qui- 5$ bus morte alicuius immatura calamitas accidit, cüm fe fpefuaante tempus éxcidiffe fentianr. Hi vero
—

73$
CONSOLAT. AD APOL. 289
veró ignorant,praproperam mortem, quod ad naturam rerum attinet,nihilab aliis differre, Sicvt enim propofitain communem patriam perfciione omnibus neceffarió& citra recufandilicentiam incumbente,aliis precedentibus aliis fequentibus omnes tádem eódem conveniunt: ita etiam nobis ad fatale períoluendum debitum tendentibus, nihilo plus obtingit his qui feris, quàm qui citiüs eó pervenerunt. Quod fi qua mors intempeftiua dici debet, maximéid nomen.competet in puerorum aut infantium, magifq; etiam recens natorum obitum. quem tamen facile& bono animo ferimus: inique & lugubiiteriam etate aliquó prove&orum:ob vanas fpes quas nobis fiaxeramus,putanzcs iis, qui eó ztàtis perveniflent, certam iam effe ac permafuram incolumitatem.. Porró fi etas hominis fpecio x x annorum determinaretur, natum annos X V putaremus iam nó immatura morte decedere, fed ad iuftz ztatis menfuram progreffum: qui autém vigefimum annum aut impleuiffez, aut adeum terminum proxime accefsiffet,omniuo cius fortunas laudaremus, vt vita felicifsima ac perfectifsima(unti. Sin c c annis definiremus curriculum,vtique deploraremus eum qui annos natus centum exfpiraffet,plan&immaturam eius mortem iudicátes. Liguetergo cüm ob hzc,tum ea que fuperiüs differnimus, eam quoq; mortem,quzinrempeftiua dicitur, confolationem admittere. Verifsimum enim vtique eft,minus lacryimalfe Troilum,quàm Priamus erat ploraturus, fi mortuus fuiffec florente etiamnum regno & opibus, quasamiffas defleuit. Vide enim qualia funt que ad filium fuum: Het&orem dicit, hortans cum vt fe à proelio adverfus Achillem fubducat:
Tntra nunc urbis,mi fli moenia, fevues -"Troadas ut, Troef4, nec eximium decus addas Pelidec, funis fboliatus munere uite,
De morte unmatura,
Vliad. x, so.

PLVTARCH. DE
Preterea ntifevare tuum, dum uiuo, parentem Me miferumjn fenij Iupiter quem limine durus Aduerfo perimet fato mala plorima paffum. Occidi poftquam natos.nataf4; uidere Raptari,excindi thalamos, dured, mifcllos Allidi wfantes terree me cernere adegit Exidio in patrie diro. mea deniq; membra Poftremi,cim quis iatlu;uel comminus ilu Infelici anima gelidos ex[oluerit artus;
In primis foribus vaptabit[zeua canum vis.
Md uerà niis eft bomini mifevabile uifu,
Cin canum caput, eg" canum mentum atd; pudenda Occifi fadare canes feris afpiciendum et.
Sic ait cuellens manibus de uertice canos Longeuus. mentem fermo tamen Hedoris ifte Nor flexit.—
Cüm itaq; habeas exempla permulta huius rei, intelligere debes morte non paucos à magnis fuiffe 20 ac difficilibus feruatos calamitatibus, in quas omni no deveniendum ipfis fuerat, fi vixiffent. quz ego exempla, ne nimium extendatur oratio, contentus his quz retuli omitto: fufficientibus demonftrare, non debere nos vltra quàm natura& mediocritas 2 ferunt,ad inanes lu&tus& degeneres eiulatus exorbitare. Crantor ait, vacare culpain calamitatibus maximá effe folatium. Ego ad liberandos dolore animos habere id vim vel maximá dicere nó vereor. Verainmor Ad hec,amare& bene velle ei,qui mortuus eft,non tuos bene. in hoc pofitum eft vt tibi ipfi dolorem inferas, fed »olentia, vtdile&o aliqua commodes ratione. quod preftiteris, fieum bona memoriahonoraueris. Nemo enim bonus lamentis, fed hymnis dignus eft& laudationibus: non lu&u, fed honorifica recordatione: neque lacrymis à dolore extortis, fed primitiis quibufdà(citis. fiquidem is qui 1nter mortales effe defiit,

m
MA
IO
15
20
CONSOLAT. AD APOIL. 291
defit, diuinioris cuiufdam vitz fa&us eft confors, liberatus feruitute corporis,& erünofis iftis folicitudinibus atq; cafibus, quos neceffe eft vt perferát quibus mortalis hec vita obtigit, donec conficiant fato deftinatum ipfis vitz curriculum. quam quidé Vitam nobis natura nó vt perpetuam poffefsionem concefiit, fed pro fati legibus vnicuique certa ratione attribuit. Qui ergo fana funt mente, non debent ampliüs quàm natura& mediocritas poftulát, animo in lu&us invtiles& barbaricos efferri, idque exfpedtare,quod multis evenit, vt prius erumnofz vitz fue finem,quàm lugendi faciant,ínque lugubri (quem propter alios ceperunt) habitu, infelici fe-pulturz ipfi mandentur: eáque obruantur(imul& mcrores ifti,& mala quz fua fibi parauerunt imLo£fus ffnM,
prudentia. de quibus Homericum illud commodé:
vfürpari pofiit. Hos lamentantes atra nox obruit umbra.
Proindein tali re fepe nos ipfos ita compellemus: quid igitur faciemus? an per omne vite tempus miferiz continenti tempus prorogabimus! an potiüs lugendi aliquando finem faciemus. Nam infinitum velle lu&um facere,extremz eft infaniz. cüm videa mus qui 1n fummo grauifsimóq; fuerunt moerore,
35 fipifsime fuiffe temporis progreffu adeó demitigatos, vt apud monimenta, quz fine acerbo eiulatu& pecoris pláctu anté nó eque iam conviuia muficis aliífque ad leticiam excitádam facientibus rebus adhibitis celebrarent. Infani ergo eft, fecum flatuere velle fe in lu&u perfeuerare;Si veró decreueris aliquando eum definere, imul&hoc reputato, tempus effe quod leniturum fit zygritudinem.Etenim quod fa&tum eft, infe&um reddere ne deus quidem poteft. ergo quod nobis nunc preter fpem 9pinionémque evenit noftram, id ipfo fa&o nobis demonftrauit quid plerifque accidere foleat, Quid ergo? an nulla nos difcere do&rina; t ij

19» PLVTARCH. DE neque ratiocinari poffumus,quód "Terra malis fcatetjaduerfis pelagus; redundat.
item illud: "Tales cireum mortales miferie; Fundunt,tótd; fataliamala, Quibus nec in lucem banc uacat exitus. Multi quippe,vt ait Crantorjiíq; fapientes viri non nunc primüm,fed pridem deplorauerunt res humanas,fupplicium iudicantes vitam hanc effe,& fummz calamitatis loco ducentes,nafci hominem.Hoc Sileni de vi ipfum Ariftoteles ait Silenum,cum captiuus ad Mita bumna"^. dam adduceretur pronunciaffe.cuius hec funt(pra judicium- Gar enim opinor ipfa apponere) in Eudemo fiuelibro deanimo verba.^[taquejinquit, praftantifsi- 1$ meomnium& beatifsime,cüm felices cenfemus effe& beatos qui vita hac defuncti funt,tum nefas pu tamus quicquam de iis falfó aut cótumeliosé diceze: quippe qui melioris iam praftantiorífque natura fadi(int compotes. Atque hzc noftrafententia 20 ita vetula eft, vt eius& initiü& autor prorfus igno rentur,fed ab infinita vfque aeternitate continenter eaficeft propagata. Ad hec,vides in ore hominibus effe omnibus iam indeà multis annis tritum illud. Quódnam? inquit ille. Quod(ait)omnium o- 25 ptimum eft non nafci:przftat autem mori quàm viuere:eiüíque rei multis funt diuinitus perhibitateftimonia. Atq; huc pertinet quod narratur Silenü à Mida ifto capti,& à venatione ei fcifcitanti quídnam optimum homini,maximéque expetendum ef- 30 fet;principió refponderenoluiffe, vocémque comprelsiffe.tandem cum vrgendi vt aliquid diceret finem nullum Mida faceret; in hzc inuitum erupiffe verba. Aerumnofi genij,& difficilis fortunz femen in diem durans, quorfum me cogitis ea vobis dice- 55 re, quz vobis nefcire erat melius. maximé enim vacantes dolore viuunt;qui fuaignorant mala.Hominibus
[^

CONSOLAT. AD APOL. 293
nibus auté omnino optimum eft non nafci,neq; par ticipem fieri praftantioris natura. optimum enim omnibus vtriufque fexus hominibus hoc eft. proximum huic,& interea que confequi homo pofsit $ primum eft, quàm celerrime mori... Manifeftum veró eft,c eum pronunciaffejquód melior fit mortuorum quàm viuorum cónditio.Sexcenta alia,rurfüfque totidem alia fimilia adferre ad huius capitis demonftrationem poffem: fed opus non eft protra10 hereorationem. Proindelugendi non funt qui in floréte etate mortem obeunt,quafi fpoliatiiis, quae in diuturna vita pro bonis cenfentur. incertum eft enim, vt aliquoties iam diximus, bonifne an malis priuati fiat, cüm multo plura fint mala quàm bona: 1f quorais hec difficulter,& multis impenfis curis có fequimur,illa vel facillime obtingunt. ferunt enim riala effe teretia ac continua inter fe;invicémgq; fefe multis de caufis infequentia:bona veró deiuncta,& qiie difficülterfub ipfum vit» terminum co£ant. *O[taque videatirobliti effe noftre fortis. Nonenim tantüm,vt e(t apud Eüripidem, Non proprie funt, quas bomines tenent,opes: fed in vniuerfum nihil homo pofsidet propriim.ac de fingulis vfurpare hoc licet;
Res procuramus à Dis nobis ereditas, Arbitrio repofcunt illi quas fuo.
Quapropter iniquiüs ferre non debemus, fi repetunt quorum nobis exigui temporis vfuram concef 39 ferant. quando ne meníarij quidem,niti animü prauum gerant, indignátur vbi apud eos depofita fors repofcitur.& non promté reddenti dicere pofsis haud iniuria, Oblitüfne es ea te hac conditione accepiffe, vt redderes? Idem veró omnibus vfu venit 3 hominibus, Vitanobis contigit, diis eam apud nos fatali deponentibus necefsitudine,neque certus eft definitus terminus ad quem reddendum illud fit t dij
Homini nibil propriis.

Sui cognifio, c7 Modus,
294 PLVTARCH. DE
depofitum: ficvt ne menfarij quidem fcire poffunt, quando repofcenda fit apud eos depofita fors. Qui ergo vel ipfe moriturus, vel liberis morientibus nimis indignatur,nónne perfpicuum eft eum oblitum effe mortalem fe natum fuiffe,& mortales genuiffe liberos? nequc enim fani eft hominis, ignorare hominem animal effe mortale,& ad hoc natum vt moriatur. Itaque fi,vtin fabulis eft, Niobe hanc fenten tiam in promtu habuiffet,quód
Non femper flore liberüm
Vite curfu profpcro
Onufüa fuauc folis intuens iubar, moritura effet:nunquam profe&ó eó indignationis
rolapfa fuiffet, vt& vitam cuperet abiicere ob caOBRA molem,& deos precaretur vt fe ad quamvis grauifsimam perniciem abriperent. Duz funt Delphis infcripte fententiz,maximé ad vite humanz vfum neceffarie, Nofce teipfum,& Ne'quid nimis.Ex his dependent reliqua omnia:ipfa autem inter fe concinunt, alterümque alterius videtur vim declarare,alterimque vicifsim in altero ineft. Itaq; Ion fic dehis cecinit:
Breuis eft, T eipfum fac nóris;[cntentia:
Preflare folus vem fed nouit luppiter. & Pindarus:
Sapientes banc uocem, Ne quid nimis,
Affatim collaudaucrunt.
Hzc ergo aliquis animo infixa tenens tanquam Apollinis Pytluj oracula,facilé fe ad omnes quas fert Vita res accommodare poterit, eáfque dextré ferre, cüm in fuam intuens naturam, tum operam dans vt neampliüs quàm convenit velarrogantia efferatur ob fortunz eventa, vel animum abiiciat, ínque lu&us& eiulatus,ob fortunz vel animi potiüs imbecillitatem,nobífque infitum mortis metum, pron.
um
-—
Io
15
L2]
n l.

€——— P——
CONSOLAT. AD APOL. 19$ &umab ignoratione eorum quz nobis in vita necefsitatis fatíve decreto contingere folent.Egregió eft Pythagoreorum preceptum:
Iniungent diuina tibi quos fata dolores, $ Hosyutut cueniant,anino fer leniter equo. & tragicus Aefchylus: Virtute preditorum eft, ey[apientium, Non fuccenfere in rebus aduer[is deo. io& Euripides: Necefsitati qui cedit mortalium, Sapiens apud nos,C7" diuorum gnarus eft. atque alibi: Eucnta quifquis red fert mortalium, 1— Mibimodeftus is uidetur, C7 optimus. At plerique omnia vituperant,& quidquid eis przter fpem evenit, exiftimant malignitate fortunz ac geniorum accidere:itaque ad omnes cafus eiulát& ingemifcunt, ac de fuz quaeruntur adverfitate fortung.quibus hoc di&o occurrere nó inepte liceat, Non tibi deus nocet,fed ipfe tu tibi officis,& tua malé inftituti vecordia. Hac fcilicet fala& fallax opinio facit, vt quodvis mortis genus ; incufent. Mrituraliquis in peregrinatione:cum gemitu hzc adferunt: Ab mifer, baudiilli genitor uenerandáa; mate CompreJJere oculos.— Moritur in patria,& apud parentes: lamentantur
3o quód é manibus abreptus nihil py fuilu&um iis
reliquerit. Moritur filens,neq; vlla de re mandauit
quicquam:inter plorandum proferunt hoc:
— neque te fuprema uoce monentem Audiui, femper que condita mente tenevem.
s; 9i collocutus ante exceíffum fuit, extremam eam vocem velvti alimentum doloris femper haent'in promptu. Tollitur cita morte: deplot iij
WMiad.^, 452, alibi.
Wiad.e, 779.

Yiíad.J,2:2
Ilrad., 478196 PLVTARCH. DE
1átes dicunt eum effe abreptum.tollitur lenta morte:quiritantur excarnificatum conrabuiffe.denique nunquam deeft prefcriptio luctus& lamentationes excitandi.Hec poete introduxere;primüfque adeó Homerus,ita canens:$
Vt genitor nat lamentans coneremat offa
Sponfi, qui infaido miferos maerore parentes
Affécit.— atq; hec quidem an ree deplorétur, nondum liquet. Videautem quid adiiciar,
Vnieus in fenio natus magnas parentum
Poffeffarus opes.— Quis autem nouit,an Deus paterna quadam providentia& procuratione humani genceris,cernés quae eventura eflent, nonnullos immatura morte tollat? 1 vt nibil iis accidiffe fentiendum fit, quod fuerit abominandum. Graue eft nibil enim, bomini quod fert nece[sitas:
fiue adeó id precedente ratiocinatione contingat, fiue confequatur.multíq; matura morte calamitati- 20 bus grauioribus fubtraéti fünt.& vtile fuit quibutdam vt ne nafcerétur quidem: aliis vt nati illicó extinguerentur:aliis vt aliquantifper viuerentjaliis vt
in vigore etatis morerentur. Hzc ergo omnia mor
ris generaboni funt cófülenda, cum íciamus fatum 2$ effe inevitabile. éftq; hominis probé inftituti premeditátum effe quód qui videnturante tempus naturz debitum perfoluiffe,exiguo nos tempore pracefferunticüm vellópifsimum tépus exiguum pun&ique inftar fitfi cum infinita eternitate compare- 3o tur,& quód multi eorum qui lu&tui indulfiffent, paalo poft fubfecuti funt eos quos luxerant,cü nullam ex lu&u percepiffent vtilitatem, fed Ípontefua miferiis fefe afflictauiffent inanibus.Iam càm peregrinationi in hac vita noftra breuifsimum tem- j$ pus fit prefcriptum,non debemus profedtó infqualidis luctibus infelicifsimóque moerore nofmetipfos
IO
3

CONSOLAT. AD APOL. 97
ipfos doloribus conficere, corporáque noftra doloribus diuturnis excruciare:fed conari potiüs ,vt humaniorem fe&emur meliorémque viuendi rationem, iífque ftudiosé nos adiungamus homini$ bus;nonquife lu&us noftri focios prebeant, eümque adulando excitent, fed qui generofa ac graui confolatione dolorem leniant. Et audire debemus, animóque tenere Homerica illa, quibus He&or An dromachz refpondet,eámque confolatur: Tnfelix, animum rimío ne conficc luu. Nemo equidem iniu[Ju potcrit me occidere fati. At fatum nemo mortali[eme cretus Euitare fuum potuit bonus aut malus unquam. quod fatum alibi fic exprefsit:
Lio]
1 ; Stamina ncuit ci nafcenti qualia Parca. Haocinanimum noftrum inducentes,vano& invtiJi lu&u füperfedebimus, praefertim cum admodum breve fuperfit viuendi tempus; cui parcendum eft, 20 neid lugubribus moeroribus conturbemus,&lu&us infignia deponenda funt, habendáque corporis ratio,& eorum qui nobifcum viuüt falutis.Conducit etiam memoria repetere,quibus aliquádo rationibus vli(imus apud cognatos vel amicos in fimi 25 li calamitate verfantes, cum confolaremur eos& hortaremur vt commünes vitz: cafus communiter ferrent,ac humana humariiter. neque enim commit
Confolatio querenda.
VHiad. f, 486.
Yiad.v, 128,
tere debemus,vt cüm ad aliorum animos dolorele-.
vandos fuerimus fatis inftru&ti,nobis nihil profiti3C ftarum confolationum recordatio. Ergo partem animi quz in dolore eft, ftatim pzoniis rationis remediis fanare conemur: cumin quavis re, quàm in vacuitate doloris queréda, commodiüs dilatio admittatur. Cum enim trit illud apud omnes di&ü, 35 Dilatorem quacunquein re pronunciet cum exitio confli&ari: multo(opinor) magis hoc quadrabit in €um;qui animi moleftis ac difficilibus perturbatiot ov

—ÓÓá(€
Exempla eorum, qui fiori mortem moderaté tulevunt.
198 PLVTARCH. DE
nibus amolliendis tempus prorogat.Intuendum eft etiam in eorum exempla, qui generofé magnóq; animo filiorum mortes placidi pertulerunt. quales . funt Anaxagoras Clazomenius,Demofthenes Athe
nienfis,Dio Syracufanus,rex Antigonus, complu-; réfque alij qui vel maiorum vel noftra vixerunt memoria. Dehis Anaxagoram narrant cüm rerum naturalium caufas auditoribus explscaret,intérq; differendum de filij porte nücium fermone cuiufdam
accipeiet,paululü oratione inhibitaiis qui vnà ad- 10
erant dixiffe,Sciebam filium megenuiffe mortalem. Pericles,qui ob excellentem eloquentiz& fapientig vim Olympius eft vfurpatus, cüm filios fuos am bos,Paralum videlicet& Xanthippum,inaudiuiffet extremum diem obiuiffe,qualem fe gefferit, Protagoras his verbis exponit. Cum fihij,inquit,eius eetate florentes atque egregij intra nonum diem vita decefsiffent,cafum illum abfque lu&tu fuftinuit. Erat enim animi tráquillitate inftru&us: vndc in fingulos dies magna percipiebat emolumenta ad feli- 10
citatem,doloris vacuitatem,& parandam apud ciues gloriam.quicunque enim videbat eum fuos cafus ita obfirmata méte tolerare, magnanimum eum fortémque iudicabat,ac multo quàm ipfe effet przftantiorem,probé fibi confcius fuz in tali re imbe- 25 cillitatis: contrà Periclem ftatim poft acceptum de morte filiorum nuncium, nihilominus pro patriz confuetudine ,albifque indutum veftibus verba ad concionem habuiffe,bonorámque fuiffe confiliorü
principem,& Athenienfes ad fufcipiendum bellum 3o
animaffe. Xenophontem Socraticum hiftoriz tradunt, cüm facrificanti ipfinuncium é bello allatum effet, Gryllum filium in pugna periiffe,fertum capiti detraxiffe,& quónam modo cecidiffet perquifiuiffe.cámq; refponderetur,eum generose fortitér- 3f
que prz ceteris preeliantem,multis hoftium interfectis occubuiffe: exiguo admodü temporis fumto inter

i i 4 i
CONSOLAT. AD APOL. 259
intervallo, dum ratione motum animi compefceret; rurfus impofita capiti corona reliquum facrificij abfoluiffe ,nunciifque hoc refpondiffe: Non vt immortalem,áutlongiuum filium meum redderét, f àdiis poftulaui:(cüm incertum fitan hoc expediat) fed' vt probum ac patrie amantem: cuius quidem fiüné voti fum-damnatus. Dio Syracufanus(ita efiim accepimus) cum federet confultádarum rerum caufa cám arhicis,& domi tumultus magnáque vo10 ciferatio extitiffet,fcifcitatus quid caufz effet,edo&ü(que filium dé tectolapfum periiffe, nihil confternatus,corpufculum mortui 1ufsit tradi mulieribus vt id ficvt confuetudines ferebant fepelirent:ipfe autem deliberationem inftitutà profecutus eft. 1$ Hunc imitatus fertur Demofthenes orator, cüm vnicam& diledtifsimam fibi filiam amififfet. qua de re Aefchinesitaeumaccufat: Septimo à morte filiz dieante quàm lu&u defun&us effet,aut mortue iufta perfoluiffet,coronatus albatüfque rem facram 20 fecit,legéfque violauit improbus,vnica amiffa filia, & quz prima eum patrem appellarat. Hac Aeíchines oratorio more protulit,cü vellet crimipari Demofthenem:neque animadvertit fe eum laudare po tiüs,quilu&ureiecto ftudium in patriam fuum mife ratione domefticorum antiquius fefe habere oftenderit.Antigonus rex,vt accepimus,audita morte flij fui Alcyonei,qui in prarlio cecidilfet, conftante animo in nuncios calamitatis intuens, paululámq; vocem moratus;& vultu ad mocfticiam compofito: o Alcyoneu inquit, feriüs opinione noftra óccubuifti;adeó fecuréin hoftes irruens,& neque tux fa lutis,neq; noftrarum admonitionum rationem habens.Hos quidé viros nemo non admiratur ob animi magnitudinem atq; przdicat: imitari autem fa3; Gaeorum ob imbecillitaté malé inftituti animi non poffunt.Ceterüm cm extent permulta in hiftoriis & Gracis& Romanis exempla eorum qui praclaré
3
A^
30

i t
300 PLVTARCH.. DE
& decenter mortes neceffariorum tulerunt: qua egoretuli,fufficient puto ad permouendum te,vt omnium rerum moleftifsimam,lu&um deponas, fuperfedeifque inani,qug in eum nulla vtilitate propofitaiufümitur opera. Nam qnód homines virtu- f te prarftátes, in prima xtate mortem obiuerint deorum, quibus cari erant,bencvolentia,& iáanre monuiin fuperiore orationis noftre parte,& nunc denuó quàm breuifsimé indicabo, teflimonium. ferés infigui huic Menandri di&o: 10
Juuenis velinquit uitam ,quem dij diligunt.
I
Sed AE fsis; Apolloni carifsime, ita nobis occutres:fuit Apollonius meüs fato ad hoc con(titutus, oportuitque me vita defunctum ab ipfo funerari. Fa teor fanéita naturam noftram,;id eft humanam, ferre. fed alia eft ratio provi jdentis vniuerfum gubernanus,& ordiuis quo totus inundus eft difpofitus. lili enim beátitarem nunc adepto filio tuo fecundü
naturam non conveniebat diütiüs quàm praftitutus ei téporis fere fie terminusin lac vita commorari:fed ita poftulabat natura, vt hoc expleto fatale iter conficeret,revocante eum iam ad fe natura.Dicesimmátura morte abreptum elfe atqui co felicior eft,qui tot malanou fenferit. veré enim dixit Euri-" pides:
Hecuita nomine uita eft,ipfa relabor.
Enimvero Apollonius tuus in pulcerrimo flore eta tis decefsit,perfectus iuuenis ,ufpiciendus& zmulandus omnibus zqualibus fuis: cum& in patrem 3? matrémg; fuiffet pius,& domefticorum ftudiofus, philofophiz deditus ,denique(vt vno dicam verbo) prorfus humanus: vt qui feniores non aliter quàm parentes revereretur,& equales. fodal éfqi. amaret, & przceptores veneraretur,& cüm peregrinis tum 3j hofpitibus ianfuetifsimus effet,& vultu gratiofo, comique humanitate omnibus fuauis esiquEeCo ule

CONSOLAT. AD' APOL. 301
ille tus fuz; piezatis comirante eum faufta acclamatione,ante nos ad eternitatem ex hac mortali vi ta digreffus eft:táquam é conviuio abiens priufquá in errorem ex temulentia aliquem íncideret,quales in longa fenectate acciderefolent. Iam fi, vt probabile eft, veza funt que veteres poctz ac philofophi perhibuerunt, piis poftquam vitam hanc cum morte commutauerunt,ef/e fuos quofdam honores, digniorémquein confefu tribui locum, deftinatám1o Que effe piis animis certam in qua degát regionem: bene tibi fperandum eft de beato tuo filio,qui inter eos viuet. De flatu piorum apud inferos Pindarus poéta lyricus in hanc fententiam differit: Fillget illis iubar oTitanis, 5 Cim terras nox obumbrat, Pratat; puntceis ornata rofis Eórun funt fuburbium, "Thuriferis arboribus, Et aurcos ferentibus frutus opacum, Exercent alij fefe equitatu, Aly fidibus obleciant. Floret apud illos leta verum Onnigenim copia. a Repioó; amena femper Fraerat uariis in ignem ^ Odoribus conictis lucidum, F Diufm fuper aras. o& paululum progreffus in alia lamentatione, vbi de animo loquitur,hec habet:: Felix fors obtigit ommbus, Vite exfoluens laboribus Morse calamitatibus, 3 Vis fumma!etbi corpora deftruit: Supereft imago uiua at cui,
A diis que fola propago dutta eft.
20
—

Platonis ex vltimo Gor gia. de mor tuorum fla tu.
[1] [13 cc «c «c
[1
€ «c «c ec [1j ec «c «c «c &c «€
3o PLVTARCH. DE
H«c dormit membris láborantibus, EiQ fomnia monftrant
Que comitetur uoluptas
Bene fatia, queue pene
Maneant inceftos attus.
Diuinus veró Plato de immortalitate animi multa in libro qui Phedo feu de animo infcribitur, non pauca etiam in libris de republica, Menone, Gorgiàjaliifq; fparfim difputauit dialogis. Sed qua in dialogo de Animo funt ab eo fcripta,ea,ficvt petiiftijfeoríim ad te mittam commentario meo illuftrata,Nunceaadducam,quz huius loci funt, vtilitérq; hic poni poffunt,Socratis ad Calliclem verba Athenienfem,focium& difcipulü Gorgiz rhetoris. SocRATES. Audiergo fermonem perclegantem,qué tu,puto, fabulam arbitraberis cffe, ego verum cenÍco.nam pro veris tibi dicam,quz fum expofiturus. Diuiferunt,vt eft apud Homerum,acceptum hzreditate patris regnum inter fe Iupiter, Neptunus,& Pluto. Fuerat autem de hominibus regnante etiam Saturno hzc lex,valuítque femper etiamnümq; obtinet apud deos,vt quicunque hominum vitam fuà iufté piéque exegiffet, is ea defunctus in Beatorum infulas proficifceretur,ibique omnis mali expers in fumma viueret felicitate.qui veró vixiffet iniufte& impié,is in vindi&e ac Iufticie carcerem,quem Tar tarum appellant,abiret. De his fub Saturno,& primo imperij Iouis tempore iudicabant viui viuentibus, ea ipía die fententiam ferentes, qua rei erant mortem obituri.quo fiebat, vt iudicia malé exercerentur. Itaque& Pluto& procuratores ex infulis Beatorum ad Iouem fe contulerunt, queftique funt vtroque indignos commeare: Ne in pofterum ergo hoc fiat, efficiam ego, inquit Iupiter. Nunc quod malé feruntur fententic, caufa eft quia rei amicti ad
tribunal adducuntur, dum adhuc viuunt.. Multi enim
IO
15
10
30
3

CONSOLAT. AD APOL. 59
nim prauos gerétes animos, veftiti funt pulcris corporibus,natalium nobilitate,& diuitiis:& quando iudicio fiftuntur,multi veniunt qui teftimoniumipfis vitz iufté adz perhibeant. Iudices igitur cüm
$ hisrebus percelluntur,tum ipfi quoque ami&i iudi cant, cüm animi eorum oculis, auribus, dentibus,to
to denique corpore obvelati fint.itaque omnia hec ipfis impedimento funt, cüm fui tum reorum ami&us. Primüm ergo eximenda hominibus eft mortis
Io prenotio.nunc enim terminum vitz provident.éftque à nobis Prometheo iniundtü, vt efficiat ne por1o id pofsint.Deinde in iudiciá venire debent,exuti iftis rebus quas dixi omnibus. mortui enim ad tri bunal venire debent. Sed& iudices de iis cogno1$ fcent nudi ipfi& vita defuncti, vt ipfo animo animü cuiufque fimulacis vita decefsit contemplentur, cum is defertus omnibusà cognatis omnem iftum ornatum in terra reliquerit. fic enim iufté pronunCi poterit. Qui ego cum mecum priüs confti20 tuiffem quàm à vobis fum admonitus,1udiciá commendaui filiis meis,duobus AGanis Minoi& Radamantho,vni Europzo Aeaco. Hi ergo poftquam viuendiin terra finem fecerint, iudicia obibüt in pra10,1n triuio, vbiitinerum eft divortium, vno ad in25 fulas Beatorum,altero ad Tartarum pergente.In Afia Itaque mortuos iudicabit Radamanthus, in Europa Aeacus. Minoi primariam iudicandi poteftatem concedam:vt fi quid alterum eorum fugerit, i,, Ps fententiis eorum examinandis diiudicet,itáque »? iufüifsimo iudicio decernatur,vtrum cuique hominum iter fit ingredicndum.Hzc funr, Callicles,qua
€g0 auditu percepta, vera effe arbitror, indéque fic.
ratiocinor habere rem. mors, mea quidem opinione;aliud nihil eft,quàm duarum rerum, animi fcili35 cet& corporis, à fefe invicem diffolutio. *C ego collecta, Apolloni carifsime, accuratifsiihe compofui, orationémque hanc confolatoriam
«c [14 «c ec [11 ec &c [14 «c «c [11 [1j ec €c [11 [1 «c [14 €c [11 [11 ec Lij [14 €c [14 c [11 [11 ec €c «c ec «c €€

304 PLVTARCH. DE
tibi confeci,apprimé neceffariam&adlu&um prefeatem excutiendum,& moleflifsimo dolori nem imponendum. C omplexusf fum etiam eü honorem, quem abs me deferri diis acceptií fsimo filio tuo Àollonio confentaneum fuit:quo honore nihil opta e bilius eft iis, qui fauít:»ria fui perennique famz profperitate confecrati iam funt. Tui eft offij; obtemperare doctrine n iofirz, fil)que eum te, ini par eft, prabere rept fiatáque invtili illa corporis animique adfl: i£tatione& corruptela, ad io confuetam tibi,8 Cüm enim filtus tuus, huius lucis AR jillib matrémve videritiiam cum diis age fuetudine potiens,vtique huuc vel dum probare non poteft.Proinde animu: nero£i, li berófque fuos amantis viri recij pi fum, matrémque adolefcentis, cognató![que& amicos miferi ifti exime: tranqu illiorémque vite amplcctere formam, que cüm filio gratiisima tuo e- 2 rit, tum nobis omnibus, quibus tu quantz com yenit es cura,
1
nct
c naturalem vitz rationem reverti. adhuc communis
er pia é moeftos te
s.corímo; con
1m iunédi b O- iii
PLVTARCHI
)e tuenda 1 Ífanitate| pre qe. cepta. LY Acftbio e Zeu$e, Perfone diaogifunt|| Moftbio ez Zeuxippus. j, a QS. C H. Laucun mtu Zeuxippe me dicum averis es heri, cüm 1s de phil lofophicis bus nobifcü vellet colloqui? Zzv^ xiP. Equidem neque eum avc crfatus 35 3s 3|(um ego,m: Moíchio, neque nobifcü ille philofopl ica tractare volebat, fugi autem homincm;

SANITATE TVENDA. 30f minem,quod nolebam contentiofo anfam digladiá
di przbere.Eft enim in rebus quidem medicis,qua| lem Homerus effe vult,
multis dignus comporter unus: llíad.a,
5 fed erga philofophiam animo eft parum amico, fem 5!4pérque afperitatem quandam in differendo& morofitatem vfurpat. ac tum quoque adverfum nobis fe ferebat,eminus vociferans,nos qui aggrefsi effemus de falubri vitz ratione difputare, confundendis artium finibus facinus neque paruum neque zquum commififfe,diftin&táque inquiens effe philofophicaà medicis: perinde ac fi de limitibus Phrygum& Myforum ftatucndis ageretur. quinetiam à nobis quedam neque ferió& non tamen invtiliter di&ain orc habebat atquelaniabat. Moscu. Ego veró,Zeuxippe, cum hzc tum alia lubenter animóquepromtoaudiuerim. Zxvx. Philofophi- Medicine co nimirum,Mofchio,es ingenio,& fuccenfes phi-$24dii de lofopho qui ftudiofus rei medicz non fit: indigné- cere pbilo-que fers, fi exiftimet magis fui effe officij vt vi- fophum. deatur geometriz, dialectice& muficz deditus, quàm vt inquirere ac difcere cupiat, in fuo corpore; hoc eft
a Acdibus in propriis quid re, quid mal fiat. 0d,
Atqui plures ad fpe&aculum confluere folent, vbi 392. publicitus pecuniz aliquid inter fpe&atores diftribuitur:ficvt fit Athenis. Et veró medicina dercliquis liberelibus artibus nulli nitore, Copia, iucun30 diratéque cedens, fui ftudiofis premium fpedtandi porró largiturincolumitatem corporis atque fanitatem.Non itaque intentandum id crimen philofophis de fanitate difputantibus eft, quafi veró limites tráfilierint.immó id potiiis vitio effet dandum, 35 i non füblatis omnino terminis locum hunc fibi có munem cum medicis ducerent, in eq; fuauitatem |€um neceísitate iunctam egregio ftudio coníeciau
j
.

Manus calida.
Cibi egrosorum[ano ad/uefcendum.
T PLVTARCH. DE
rentur. Moscnu. Proinde miffum faciamus Glau cum, qui ex fefe perfectus ob affe&atam quandam vult videri grauitatem,& philofophia nihil opus ha beread fuam profefsionem. Tuautem Zeuxippe, totam nobis narra difputationem.&,fi libet,ea primo loco, quzais cum non prorfus ferio effent di&a,reprehenfíaà Glauco fuiffe. Zzvx. Aiebater£go focius nofter,auditum abs fe effe quendam, qui diceret fi femper calerent manus, neque finerentur frigere, non leuiter hoc ad fanitatem conducere. 1o contrà extremitatum refrigerationem, qua calor introrfum cogitur, quafi confuetudinem quandam & affectationem febris ingenerare. qui calor falubriter foras in omnes partes eliciaturad differendam ac diftribuendam materiam. atque hoc qui- 1j dem motum przftare, vbi aliquid manibus agimus, vt ad eas evoceturjibique contineatur calor. quando autem nullum opus manibus facimus, tunc nequaquam nos debere ad extremas corporis partes
frigus admittere.Hoc vnum fuit ex iis, quz rifu ex- 20
ceptafunt. Secundum, fi re&é memini, fuit de cibis quos zgrotantibus exhibetis. Hos ille interdum volebat fumi à nobis& guftari, vt iis nos fani etiamnum adfuefcentes, neque puerulorum inftar formidantes invifámve habentes victus illam ratio- 25 nem,fed paulatim appetitui noftro familiarem reddentes,zgrotantes olim non ab iis tanquam medicamentis abhorreamus, neque molefté feramus cibum nobis apponi fimplicem,& fine condimentis
ac nullum culinz nidorem referentem. Eandem ob 39
caufam etiam aliquando illoti capere cibum non ve rebimur,aut aquam vino prafente bibere,tepidámve zftate,cüm ad manus fit nix. Atque hic ad oftentationem fa&tz& fophifticz talium rerum abftinen tiz vitandz funt,& earum iactationes.ipfi apud nol 3 metipfos condocefaciamus appetitum, vt non inuitus vtilitati pareat, eminüfque animum Avertigus a
—————

SANITATE TVENDA. 307
ib illiberalibus propter vi&us rationemin morbis parum lautam querelis ac lamentis, quibus alij deH plorant fitas fortünas, à magnis iucundifque voluptatibus ad fordidum detrufi abiectámque alimen;$ torum genus;Przclaré di&um eft, Vitam delige o1 ptimam, dulcem eam confuctudo efficiet. Verüm hoc vtile eft etiam in fingulis vitz partibus conari, maxime in victus ratione,vt maxime fani confüetudine nobis familiaria ifta natutzd; noftrz non ad*o verfantia redigamus: memoria tenentes quid nonnullis vfu veniat in morbis,qui gré aut ne vix quidem ferre poffunt aquam aut forbitionem vel pané li calida exhibeantur,impura hzc& molefta,impuros€ importunos qui vti iis cogunt appellantes. 75 Multos etiam lauacra petdiderüt cüm ab initio malum non fuiffet magnum, taritum eo quod non poffent neque(uftinerent cibum capere nó loti:€ quorum numero etiam Titus fuit Imperator, vt affirmant qui zerotüim curauerunt. His additum fuit il1o hid,ferper ea corpora faniora effe qua tenuiora effent:maximé ver fupgiehdam redvndantiam, crapu lam,dcliciarürque vfum, cüm prz manibus eft fefinitas aliquajaut amicorum conviuiim, aut epulz is Ange vel düceexhibenda, aut vbi aliàs largiüs feE S uttaturi funt cibis& poculis, ita vt tibi detre|&are non liceat.tum enit velvt tiáquillo ccelo cor | pustenue& leue ptzparandum eft adverfum ventü & vndas ingrüentes; Difficileenim eft in conviuiis | mediocritatem Confuetámd edendi ac bibendi ra| 3? tionem ita tüeti,vt nó omnibus aliis inoleftus,iniu| cundus,iniportunüfque videare. Ne igitur crapula crapulz,vino vinum,tanquafh ignis igni(vt in proverbio cfbfüpéraddatut, ferió imitaiidum eft quod Philippus ioco fatis elegante egit.Inuitárat e rure 3* quidam ad canam, paucos liabere fecum comites 13 Opriatus:cum autem modice apparatarm ad ccenarn " Philippus plures adduceret» perturbabatur; quod 4j
Repletío corpori yis
tanda.

Inepta verecundia.
308 PLVTARCH. DE
vt fenfit Philippus, ad fingulos amicorum fübmifit qui moneret, vt locum placente relinqueret. itaamicis obtemperantibus,placentámque expectantibus;acideó parciüs vefcentibus appofitis cibis, omnibus ccena ea fuffecit. Sic ergo prepararenos; debemus ad neceffarias iftas inuitationes, vt obfoniobellariis,adeóque etiam ebrietati locum relinquamus in corpore,nouümq; ad ea& paratum adfe ramus appetitum. Cüm veró talis nos fubitó invadit necefsitas,vt corpore onufto& ad edendum bi-1o bendümque inepto ob prcfentiam principum virorum aut hofpitum pudor videatur nos cogere potare cum probé ad potaodum affectis:ibi tum maximéarmatum effe oportet contra ineptam iftam verecundiam,que magua adfert hominibus damna,v- 1 furpandáque illa funt Creontis in tragoedia:
Praftat inimicum fieri bofpes tbi me modo, Quam gemere poftca,nunc agam fi molluls.
Fugiendo enim rufticitatis opinionem in lateró do- 20 lorem vel infaniam fe coniicere, revera agreftis eft & vzcordis hominis,qui rationem cum hominibus citra pocula& nidorem verfandi ignoret.Ipfa enim recufatio,fi dextré fiat& vrbané,non minus gratiofa cft quàm obfequium.& fi quis ab iis qua apponü- s; tur in conviuio fe tanquam à facrare ab(tinens, ad pocula interim menfamque alacriter& hilariter aliquid in feipfum ludat aut dicat,iucundior videbitur vnà fe inebriante aut obfonia vorante. Ac mentionem faciebat focius ille.nofter ex vetuftate Ale- 3o xandri Magni, qui poftquam abbibiffet liberaliüs, Medio prz pudore non aufus adverfari hortanti;& ad nouam trahenti compotationem, denuó merum potauit, ex eóque periit. exiis qui noftra vixerunt ztate, Rigli pancratiafte, qui primaluce ad balneü 35 vocatus à T. Cafare,venit vnáque lauit,cümque femel inde bibiffet,apoplexia correptus fubitó vitam finit.

SANITATE TVENDA. 309
fiiit; H»cnobis perrifum exprobrabat Glaucus ad peedagogos dicens pertinere. neque ad reliqua audienda ille animo promto erat,neq; dicenda nos illoprefente putabamus,neque enim fingula confij derabat. Jam primüm Socrates hortabatur vt caueremus à cibis quinon efurientes ad edendum invitant,& potu, qui non fitientes ad bibendum pellicit.non vfu eorum in vniuerfum ille interdicens, fed docens tum vtendumm effe cum eft neceffe,volu10 ptate que inde percipiturad necefsitatem accommodata. vt cum ciuitas pecuniam aliás fpe&aculis Ld impendi folitam in vfus militiz convertit. Quod e-| nim fuaue fuapte natura eft; id dum nutritioni inferuit,vfurpare convenit. efurientéfque frui debe1j mus neceffario aut fuaui alimento, non communi appetitui vbi fatisfa&tum eft, inuitamentis nouos ciere; Sicvt enim ipfi Socrati exercitatio corporis non iniucunda erat faltatio: ita cui bellaria pro cibo funt, minus is leditur.id fümmopere cauendum 20 eft;ne cum pro naturz modo fatis accepimus,;ac faturi fumus, ifta appétamus. Studio voluptatisingluuiéque circa has res non minüs vitanda eft ambitio,& modi decoríque imperitia,quibus fzpe adducunturhomines vt quzdam edant non efurien$$. tes;& bibantnon fitientes: dum illiberales plane &intempeftiuz ille fubiiciuntur opiniones, abfür-! dum fcilicet effe.(i rara re& preciofa appofita non fruaris; Vt vbere; fangis Italicis, placenta Samia, niuein Aegypto. Hec enim fzpenumeró impel- l 30, lunt ad vefcendum nobilibus rebus& raris, animo vanz gloriole quafi nidore quodam ille&o, corPáfque nulla eius necéfsitate ei inferuire.cogente, vtaliis narrare pofsint quód vefci ipfis obtigeritrebus paratu difficilibus& fupervacaneis, eó35 que fcilicet nomine in admiratione fint. Quo modo etiamnonnulli cubantes iri le&o:cum fuis vxoribus, caris etiam& dilectis, Venere abftinent: us u aj
Vtendum, non àbytedum. faaus bus.

Voluptatibus corporis *vt moderáb
Abflinentie.
310 PLVTARCH. DE
Phrynz aut Laidi perfoluta mercede, corpus malé paratum ad coitum vana opinione du&ti exftimulant& ad libidinem iritant. Ipfa quidem Phryne xtate iam grauior dicebat, fe fzcem pluris vendere propter fuam nobilitatem. Mirum profc&ó eft, & incomparabile hoc commodum, fi quis coaceffis corporis quas naturz exigit necesitas volupta- tibus, immo autem diu corporis defideriis in aGionibus oblu&atus, ac obfcqui cunétatus, difficultérque admodum eius necefsitati gratificatus, aut vt Plato ait mordenti atque vrgenti obfecutus tandem, illafum fe poteft conferuare. Viciffim cupiditates quz in corpus ex animo defcendunt, idque fuis cogunt inferuire& comitari motibus, fieri non poteft quin poft obfcuras& lan- 1$ guidas voluptates maxima ac vehementifsima illata damna relinquant. Minimé veró animi concupifcentia ad voluptatem permoueri corpus finendum eftipfum enim principium nature repugnat.& ficvtaxillarum ritillatio rifum ab animo elicit non lenem aut placidum, fed convulGonis fimilem& moleftum: ita quas compun&tum ab animo corpus voluptates& turbatum concipit, ez à natura aliena funt,& ad flatum eius convellendum atque tumultibus exagitandum faciunt. Cum ergo vefcen-;, dum offertur rarum aliquid aut nobilé, abftincndo potiüs quàm fruendo quzrenda eft gloria. cogitandmque ficvt Simonides dixit, nunquam fe propter filentium, fzpe propter fermonem penitentia fuiffe correptum: ita nobis nunquam parni- o tudinem obortam fuiffe ob repudiatum aliquod ob fonium, aut hauftrum aqux Falerno prolatum, fed Contrà. Czterüm tantum abeft vt vis facienda fit naturz dum vefci aliquare cupimus, vt appetentem etiam plerunque debeamus ad vulgaria& no- 3* bis vfitata avertere, vt adfucfaciamus eum& condo cefaciamus. aa
2
o
Nas

SANITATE TVENDA. ju
Nam fi uiolandum cft ius;regnand: gratia Tulligs exe Violadumefl:—^^^ inquit Themanus ille, Phenifiis improbé quidem.nos rectiüs fic dicemus,6 queren Ewripids. da eft gloria,optime quzretur continentia ad fani- I.O/fic. | f tatemconducibili. Veruntamen funt, quosfordes voraces«& tenacitas eó adigunt,vt cupiditates fuas domicó lrene dom. primentes atque attenuantes, apud alios preciofis alimentis perfruanturjiifque fe impleant non fecüs quàm fi ex hoftico commeatum nulla cum parfimo10 nia auferrent.deinde malé affe&i domum redeunt, viaticum ingluuieiin diem fubfequentem habentes cruditatem. Crates quód cenferet non minimam caufam,propter quam in ciuitatibus feditiones exifterent& tyrannides, effe luxum& nimios fumtuss j 1; iocofé hortabatur ciues,ne vltra létem fubinde auE gendis patinis feditionum caufas preberent. Quif7 que veró feipfum hortetur, ne identidem vltralentes augendo patinas,prateritóque nafturtio& olea H ad* thrium& pifcem pergendo, corpus in tumul Vide sui 1 20 tum ac fluxiones ventris ex redvndantia coniiciat. dam de boc Vulgares enim cibi appetitum intra nature modum edslre. continent:coquorum& opificumartes,& callidiffimz ifte aromatibus conditz cupediz, vt appellat Comicus, femper fines voluptatum proferunt, vti55 litatémque fupplantant. Ac nefcio quo modo fiat, vt vxores cüm fuos maritos veneficio& poculis aj matoriisadoriuntur,execremur averfemürque:interim mercenariis& feruis permittamus vt cibos& E d obfonia tantüm non lenocinio commendent atque veneficio. Ergo tametfiaccrbius videri poteft Arcefilai di&um in adulteros ac libidinofos, Nihil differre anticáve'an poftica corporis parte cing dus aliquis fit: noftro tamen propofito non male congruit. Quid enim intereft, fi veritatem rei fpe35 Ges,fatyriifne aliquis libidinem provocet, aut guftatum odoribus& condimentis iritet, ac fcabiofz partis alicuius inftar pruritu femper titillationéque u ij
—
—

Voluptas corporis nul la,eo nó fan0.
3" PLVTARCH. DE
indigeat. Fortafsis fuus locus eritaliàs, vbiadverfus voluptates dicamus,& que pulcritudo ac digni. tas continentiz perfe fit demonítrabimus. Inprzfentia autem multis magnífque voluptatibus noftra patrocinatur oratio.Non enim tot a&ionibus, conatibus, peregrinationibus aut ludis morbi nos priuant,quàm multis voluptatibus nos fpoliant. vt qui maximé voluptates confectátur, minimé iis expediat fanitatem negligere. Sunt quibus in adverfa valetudine, liceat tamen philofophari, atque e- 10
tiam imperia gefere& regnare.at corporis voluptates alix omnino exiftere in morbo non poffunt, alie vt oboriantur, parum habent genuini ac finceri fed multis alienis confufz contaminatz que affe&ionibus velvti ex eftu& tempeftate emergunt. Non enim in redvndantia corporis Venus locum babet, fed carnis quafi fereno& tranquillo ftatu Veuerem, cibámque& potum voluptas fubfequitur.& fanitas voluptatibus, velvti ferenitasalD
$
cyonibus,commodum tutüámque ortum prabet.E- 20
leganter quidem dictum eft à Prodico, omnium
. Ccondimentorum fuauifsimum effe ignem. Sed veodyf.£
110.
rifsimé dixeris, fanitatém condimentum effe diuinifsimum& iucundifsimum. Elixa quippe ,affata,& co&a nullam voluptatem afferunt, neque 25
grata funt egrotantibus aut crapula naufeáve laborantibus: fano corpori fincerus&integer appetitus omnia facit dulcia,& qua(vt Homerus ait) auidé rapianturatquefümantur. Verüm ficvt Demades de Athenienfibus intempeftiuo belligerandi jo
ftudio deditis dicebat, nunquam nifi atratos pacem decernere:ita& nosnunquam tenui& temperante victus de ratione cogitamus, nifi cüm à medicis vrimur,& medicamenta nobis impinguntur.
quo quidem noftro ftatu deli&a noftra valde fup- 5$
primimus,memoriz eorum relu&antes.& vulgus imitamur hominum;quiintemperantiam& aimium volu

) l |
SANITATE TVENDA. s
voluptatis ftudium fuum difsimulantes, regionem morbo obnoxiam,aut luem publicé graffantem cau fantur. Lyfimachus apud Getas fiti eó redactus,vt fe cumtoto exercituin poteftatem hoftium dedey ret,pofteà cum frigidam bibiffet, Dij boni, inquit, quàm ob breuem voluptatem fummam amifi felicitatem. Nos quoq; in morbis nobifcum reputemus, ob frigidz potum, aut intempeftiuum balnei vfum, aut obfequium in conviuio preftitum nos multas 10. noftras perdidiffe voluptates, actionéíq; honeftas, & iucundas oble&ationes. morfus enim huiufmodi ratiocinationum memoriam fauciat, vt quafi cicatrix reliqua in fanitate nos cautiore vti moneat vi&us ratione. Non enim nimis vehementes appetiU tiones in corpore fano exiftent, neque contumaces, neque infolentes aut quz coércerinon poffunt. fed obfirmandus eft animus contra concupifcentias iftas vbi inter fruendum fefe efferunt& exfultant, tenendámque querimonias earum& eiulatus viles 20 effe ac pueriles,& horum finem fore fublata menfa: ac proinde appetitus iftos nulla iniuria affe&os, nihil nobifcum conquefturos,fed contrà puros ac hilares, non moleftos aut faftidiofos, craftinam diem expectaturos. Huc pertinet quod Timotheus cüm 35 pridie in Academia ceenz Platonis philofophice ac frugali interfuiffet,dixit: Qui cum Platone coenarent, eos poftridie etiam fuauiter viuere. Sed& Alexandrum Magnum narrant dixiffe,cüm Ade cocos relegaffet, Meliores fe habere quos fecum du30 cat:nempe nocturnum iter quod ei prádium,& exilitatem prandij, que ccenam faceret dulcem. Non fum neícius febres hominibus,& ob defatigationes ,& ob nimios cüm atus tum algores accidere. Sed tamen ficyt florum odores imbecilles fuapte 35 natuta,quando oleo admifcentur, vires vigorémq; nancifcuntur:ita externis caufis atq; principiis red. vndantia humorum in corpore velvti fubftantiam
u v
Plenitudo morborum
caufa.

314 PLVTARCH. DE
& corpus fuppeditat.abfq; hac nihil mali caufz il1x inferunt,fed elanguefcunt difsipantürque facile, fanguine tenero& fpiritu puro motum excipiente: vbiautem redvndantia eft humorum, ibi velvt coenum quoddam exagitatur impurum, omniáq; di£- 5 ficilia reddit& pertinacia. Nonigiturimitari debemus bonos nauiculatores, corpüfque fubinde im pletum& oneratum, purgando rurfum& proluédo evacuare:ficvtilli ob auariciam multa in naues cum ingefferunt,adGiduo deinceps aquam exhaurire co- IO guntur. fed corpora noftra habilia& expedita feruare;vt etiam fi aliquando premantur,ob leuitatem füberis inftar furfum fefe efferant. Maxime autem przcauendum eft in. przfenfionibus morborum. Prefnfio Non enim omnes mor bi invadunt nos, ficvt Hefio-. 1j dus ait, Muti,nam uocis priuauit Yuppiter ufu: féd plerique tanquam prznuncios habent& pr&curfores ac precones fuos,cruditatem& motus dif ficultatem. Gravuitás membrorum, inquit Hippo-*? crates,& defatigationes fponteorte, morbum indicant.nimirum ob plenitudinem fpiritu neruorum compreffo& obftru&o. Sed tamen multi,reluctantetantüm non ipfo corpore& in grabatum atque ad quietem trahente, ob gulam& luxuriam feipíos 2 in balnea coniiciunt,& ad propinationes feftinant, velvti obfidione imminente commeatu fe inftruentes, metuentéfque ne impranfos febris corripiat. Qui videri volunt elegantiores, hac ratione non peccant. fed ftolidé admodum, dum pudet crapu- y lam aut cruditatem confiteri& in lecto diem exigerealiis ad gymnafium euntibus& ipfos eodem vocantibus, furgunt&exetcitationibus fefe quoque dant, eadémque cum fanis agunt. Plurimos intemperantiz& molliciei fpes patrocinium à proverbio 3; quzrens, quod vinum vino, crapulam crapula pelli & difcuti ait, mouct, perfuadétque vt omiffo le&o audacter
morborum.
2, Apbor.s

SANITATE TVENDA. any audadter ad confueta redeant pocula. Cui quidem fpei Catonisilla opponi debet cautio, quais dicebat magna imminui, parua omnino aboleri: tenendümq; eft, quod praftat fruftra abftinuiflé& quiey uiffe, quàm fanitatem ad balneum aut coenam fe proripiendo in periculum coniicere. etenim fi mali aliquid fubeft, non cauiffe, non fe inhibuiffe nocebit-fi nihil füberat mali, non obeft corpori abftinen tia illa, qua fadum eft purius. Puerilis autem ille,
IO qui veretur nefe ob repletionem aut crapulam malé affe&um amiciaut famuli fentiant: dum hodie pu det cruditatem confiteri, cras fatebitur fluxionem, aut febrem,aut tormina.
"Turpitcr inopiam,cius fi te pudet, feres:
lj inquit ille.multo turpiüs feres cruditatem,grauitatem corporis& redvndantiam, fi corpus in balneü trahas, velvt nauim putridam rimifque hiantem in mare. Sicvtenim qui nauigantes fub tempeftatem dum inlitore tempus terere pudori habent,deinde
30 in altum provecti turpifsime vociferando& naufeando fe gerunt:ita in fufpicione morbi corporéqs non bene affecto qui parum decorum putant vnam diem in le&o confumere cibóque abflinere, turpifsimé per plures inde dies decumbunt, dum pur35 gantur,& medicamentis oblinuntur, medicifque. adulantur,& demerentur vinum petentes aut frigidam, turpiáque multa& abiecta facere ac dicereob dolorem& metum fuftinent. Et veró qui Corpore n5 propter voluptates fibi ipfis non imperant ,fed cu- fano volu39 piditatibus fuis aguntur aut inclinantur, docendi ptas nulla funt& admonendi, maximam fui partem volupta- fincera. tes exipfo fumere corpore. Et quemadmodum Spartani coquo acetum& falem dantes, reliqua in ipfo quod ma&andui erat animali iubebant
3f quzxrere: ita in corpore eius quod huic exhibetur condimenta przcipua infunt, fifano ei exhibetur, atque puro. Quód enim cibus potüfve

o e— Bá
———ÉÓEÉÁED——ES
Accuratiffina vitlus ratio. in'ytily.
"Morborum pranotio.
a6 PLVTARCH. DE
aliquis dulcis eft,quód preciofus,id à fua natura ha bet,& extra corpus fruentis. fuauis autem fit& iucundus ita demum,fi fruentis corpus fecundum naturam affe&um eo deleGetur.qui veró eumaverfan tur,aut ebrij vel egroti funt apud bosifta omnem 5$ fuam gratiam venuftatémque amittunt. Itaquenon confiderandum efl, an recens fit pifcis ,an purus fit panis, an balneum calidum, an fcortum formofum: fed an qui his frui vult, naufea vacet, corporis tran quillo it fatu, non hefterna crapula vexetur, non 10 perturbatus fit. alioqui ficvt comeffatores ebrij in domum lugentium invadétes,non lzticiam aut dele&ationem adferunt,fed fletas excitant:ita venus, obíonia, balneum, vinum corpori adhibita contra naturam affe&o,pituitam bilémve concitát,tumul- 1 tüque illato etiam fanas adhuc partes corrumpunt: fperate autem voluptatis& dele&ationis cóferunt nihil. Enimvero accuratifsima illa& ad vnguem (vtaiunt) explorata vi&us ratio, corpus reddit.admodum meticulofum& periculis obnoxiü,ipfiáfq;»o animi alacritatem retüdit,omnibus de rebus, cmni tam laboris tractatione quàm voluptatis fruitione fufpicantem finiftri aliquid, nihilque confidenter aggredientem. Oportet autem corpus naualisinftar veli neque fereno& tranquillo caelo nimis có- 25 trahere aut comprimere: neque cüm aliquis fübeft metus,nimis paffo& laxato eo vti. fed concedendü eft aliquid corpori;alleuandámq; eft,neque eó vfq; differenda cura, dum cruditates iam,& fluxus alui immodicus, aut eftus torporéfve ingruant: quibus 30 nonnulli vix tandem tanquam à nunciis aut apparitoribus admoniti febrim effe ante fores, conturbantur,& moderari fibiincipiunt: cüm debuerint eminis ante tempeftatem fibi precauere,velvti qui obferuant Boream( vtilleait)ad maritimum pro- 3$ montorium flatu impingétem. Eft enim abfurdum, cüm crocitationibus coruorum,gallinarum fsdlatio

SANITATE TVENDA. m
lationibus, fuámque furiofis in cceno volutationibus,vt appellat Democritus,ftudiosé animum attendamus, ventorum inde& imbrium prafagia fumentes: motus.nos corporum noftrorum,& 1acta$ tiones ,afectionéfque morbum antecedentes non obferuare,non przcauere, neque indicia futurz in nobis tempeftatis precipere animo. Ergo non ad nutritionem modo corporis quodattinet,& exercitationes notandum eft, an iis corpus fegniüs miIO noríve cum alacritate,quàm confueuerat, vtatur,& an folito ampliüs fame fitive tentetur:fed fomnus quoque fi continuus aut lenis non fit, verüm inzquabilitatem habeat& divulfiones,fufpicionem no bis morbi iniicere impendentis debet. atque ipfa
1j adeó fomniaabfürda fi int,vifaque nobis per quietem offerantur non legitima neque confueta, multitudinem aut crafsiciem humorum internam, fpirituümve conturbationem deferunt.Ip(i etiam motus animi fignificant interdum corpusad morbum 20 effe procliue.nulla enim caufa extante oboriuntur aliquando fübitz moe(ticiz& metus ,repente fpes animo conceptas exflinguentes. ftomachus quoq; facilé quibufdam mouetur, iráfque& dolores celeriter minutifsimas ob res fufcipiunt, lacrymántque 25&animi fefe angunt, cüm vapores exhalationéfque Vitiosé cocuntes, animi(vtaic Plato) permifcentur Circuitionibus, Quibus ergo hzc acccidunt;ij perpendere fecum ea debent,& fcire fi fpiritalis nulla fit caufa,fubeffe corpoream aliquam,quam compri 3o miaut contemperari oporteat. Magnopereautem conducit,vt càm invifis egrotátes amicos, diligenter de caufa morbi fcifciteris: non fophiftarum hoc more& fupervacanea curiofitate, vt inftantias, inCidétias, cómuuitates in ore habeas,& mgdicarum
3j Vocum litterarámque peritiam oftentes:fed vt vilia ec& vulgaria non obiter audias, redyndantiam, defe&um defatigationem,infomnia:maxime autem
Ex aliorum morbis famenda vti litas.

Correthio peccatorum in viclo c7
fimilibus.
De exercita tionibusphi lolosorum."
Sermonis mirifica. vtilitas.
318 PLVTARCH. DÉ
eam viétus rationem, quais vfus in febrim íncidit. Deinde, ficyt Plato folebat aliorum peccatis animadverfis digreffus fecum difquirere; an non ipfc quoquéeodem effet in vitio: ita exemplum ex aliis capias quid tibi vitandum fit, memoriáque tenendum, nein idem íncidas malum,& affixus lectulo dignam gloriatione fanitatem curn defiderio przdices:fed alterius cafus tecum te docear petpendere quanti faciunda fit valetudo bona,quantaque fit attentione& parfimonia eius conferuationi ftuden dum. Expedit etiam in fuam ipfius vita rationem inquirere. Si enim biberimus; ederimus,laborauerimus, aliüdve quicquá prxter ordinem fecerimus, neq; vllum indicium aut przfagiü mali accepti corpus praebeat: nihilominus obferüare nofmet ipfos debemus,ac nos premunire,fi vfi fumus te venerea, aut laffati, quiete& fomno: fi vino liberaliüs vfi, aquz potu:rhaximé autem fi alimentis folidis,carnofisaut variis indulfimus,cibi paucitate, ne quam fu perfluorum copiain in corpore relinquamus. nam cüm ipfa per fe excrementa multorum funt caufa morborum, tum aliis caufis materiam viréfq; fuppe ditát.Eft enim optime didum faluberrima effe hec; Alimenti citra fatietatem vfum, alacritatern 1mptgram ad labores, naturz femirris conferdationem. intemperantia enim coitus, eó quod maxime eam facultatem debilitat qua nutrimentum conficitut; excremeritortim gigmt copiam. Verüm de his fitigulis repetito exordio dilleramus. Primüni de exercitationibus quz ftudiofis litterarum conveniat, hoc dicimus. ficvt is qui fe nihil fcribere iuxta mare liabitantibus de curatione dentium aiebat, vfurh marinz aquz hoc ipfo docuit: rta& nos profiteri pofsimus,non effe cur litterarum ftudiofis de exercitationibus aliqud przfcribamus. Vfus enim fermonis voce pronunciati quotidianus, mirum dictu
quam vtile fit genus exercitationis, non ad faritaté dunta

IO
20
SANITATE TVENDA. 319
duntaxat, fed etiam ad vires: non quidem athleticàs eas, aut quz carnes aupeant& extremas corporis, tànquam zdificij partes condenfent: fed quia principibus corporis menibris, penes quz vita facultas potifsimum eft,naturale robur, vigorémque verum ingenerat. Ac fpiritu quidem augeri robur, alepte demonftrant,qui athletis przcipiunt, vt fricationibus renitantur,eáfque fubinde iptetcipiant, obferuatis femper partibus quz contre&antur,& oleo ac puluere obducuntur.Sed vox cüm fitanime motus ,nonin füperficie, fed intimis in vifceribus tanquam fonte invalefcens, calorem auget, fanguinem tenerü reddit, omnes expurgat venas, omnes aperit arterias, coire& concrefcere humorem nul. lü fupervacaneum patitur, aut tanquam facem fubfidere iis in vafis que alimentü excipiunt ac conficiunt. Itaq; cótinenter orando debemus nobis familiaré hanc facere exercitationé: vel fi fufpicio infinuet,corpus imbecillius effe aut aliquanto lafsius, legendo vel colloquendo.quod enim geftatio eft f1 cum exercitatione conferatur, id lectio przftat vice colloquij, táquam vehiculo orationis alienz vocem molliter mouens atque differens. colloquium concertationem& vehementiam adiicit, animo
15 conatum corporisadiuuante, Omnino autem vi35 dol
tádz funt vociferationes nimiis animi motibus expreffe, vocémque per vim quandam extorquentes. inequales enia fpiritus eruptiones& contentiones, rupturas gignunt ac convulfiones. Qui egerit aut difputauerit, isante deambulandum lUi atque tepida vtatur fricatione carnis& mollitioDejquantum fieri poteft vifcera tangens, fpiritümque leniter complanans ac vfque ad extremitates difundens modus fiicandi(it fenfui gratus,ac citra
Qui enim fic compofuit tumultum in pro Orporis ac contentionem fpiritus,eiexcrementa nihil afferunt moleftiz:& fi intempeftiuü fit
Olorem. fundo co
Leclio. Colloquia.

PLVTARCH. DE
| deambulare, aut per occupationes non liceat, nihil mW eftincommodi.natura enim id accepit, quod ei deui bebatur.. Itaque neque nauigatione,neq; diverfoILE rio excufandum pratexendümve eft filentium: fed
M exercenda vox,etiam fiab vniuerfis derideare.Quo.$ LIMES enim inloco turpe non eft cibum capere, vtique eM| tiam exercereibi corpus inhoneftü non eft:fed turuu pius fuerit metuereac pudoreaffici ob nautarum | agafonum, cauponümque rifum,non quód pila lu| dasaut vmbram pugue exhibeas te deridentium, 1o !! quàm quod inter dicendum fimul aliquid doceas,
quzras,diícas,in memoriam redigas exercédo. So-| i crates dixit, ei qui faltando exercere corpus velit, W opus effe domo vel feptem le&orum capaci.qui càni tu aut fermone,eifufficere fe exercenti ftanti, cu- 1j
bantíque quemvislocum. Id vnum cauendum efl,
ne confcij nobis repletionis, rei venerce, aut defa| tigationis,vocem afperius contendamus:quod mul
tis rhetoribus acfophiftis vfu venit, cüm ad certamen dicendi vel gloria& ambitione, vel fpe mercedis aut propter ciuiles contentiones protrahi fe finuntalieno tempore. Niger fané nofter oratoriam
artem in Galatia docés, forte fortuna fpinam pifcis
deglutiuerat,cüm fubito foris fupervenit alius qui| dam rhetor,ac declamare cepit. ibi Niger, ne fpe
cié concedentis filentio przberet metuens, etiamnum fpina in faucibus herente declamaurt& ipfe.
, fed orta inde magna ac dura inflammatione, impatientia doloris exfecari fibi fpinam introrfum prol fundé vulnere adacto paffus eft. per quod vulnus jo | exemta quidem eft fpina: verüm ipfe eo ex vulnere,
t o uia:
te -| quod fanatu difficile effet, humoréfque affluerent
| parti laf copiofi, mortuus eft. Sed de his inferius
E i erat commodior monendilocus.| Ab exercitatioLn Wrieida la- ne lauari,frigida quidem aqua, plus habet oftenta- 3$|
| stacra. tionis quàm ad fanitatem vrilitatis. Videtur fane|
| hoc pézftare,vt minüs facile ab externis rebus cot-| :
pus

SANITATE TVENDA. 33
puslzdatur, duriciémque corpori aliquam conciliare. Maius tamen iaternis partibus damnum adfertmeatibus ob(iftens,humoréfque cogens,& vapores condenfans, qui femper laxari& digeri fuaptenaturacupiunt.- Pretereaqui frigida lauantur, neceffe rurfum eft vt eam, quam nos fugimus, prorfus accuratam przciféque nimis ftatutam vitz rationem fectentur, fempérq; curam adhibeant ne quid in eam delinquát:quod nunquá non vel quod10 vis peccatum acerbé caftigetur.| Vfus balnei calidi Balneom. multo plus veni meretur.Non enim tantum vigoris roborifque aufert, quantum ad fanitatem conducit eo, quód exordia conco&ioni prebet, eáque lenia: ac iis que conco&tionem effugiuut,nifi plane 5 Éntcruda& in fummo füfpenfa maneant, diffufio* nesdolorem nullum afferentes comparat,occultáfque membrorum defatigationes demitigat.—Veruntamen vbi natura probet mediocriter fatifque | cómodé affe&i corporis fenfionem, omiffo balneo 20 ad igneminvngi prafftat, fi tepore corpusindigeat. VnGlie, | Sicenim conferuatur magis infitus ac difpenfatur calor. Sole neque magis neque minus vtendum eft, quàm temperics acris ab eo profecta permittat. Atque hzc quidem de exercitationibus fufficiat. Ad 25 cibum porró fumendum quando acceditur, fiquidé De cibis effecerunt aliquid ea que anté ànobis de appetitu Pblelogodemulcendo& manfuefaciendo difputata funt, rc-"m. , flat vtaliud: deinceps preceptum fubiungamus. Quod fi eum tanquam vinculis folutum tractare,& contendere adverfus ventrem auribus, vt Cato dicebat, carentem difficile fuerit: danda cft opera,vt ciboruur qualitate copiam minus moleftam reddamus. Itáque eos cibos,qui folidi funt,multümque habent autrimenti,(carnes putà, caícos, ficus aridas,ouaaífa,& qui horum funt fimiles)quádo femper averfari vix poffumus: tenues&leues arripia| mus interim, cuius generis olera funt pleraque,& j X
I Red

TENERE
Carnis efu.
Potus. Lac, Vinum.
Aqua.
31L PLVTARCH, DE
aues,& pifces non pingues. Licet enim his vefcentem& gratificari appetitui,& corpus non affligere. Maxime auté cruditates metuenda funt ab efu carnium. nam hz& initió ftatim valdé pregrauant,& reliquias poft fe malas relinquunt. /.. Ac optimum quidem erat, ita corpus adfuefacere,, vt nullum id carnium requireret efum.non enim ad nutriendum modo largiter fufficiétiatellus producit, fed etiam ad dectationem voluptatémque faciétium copiam: quibus partim nullum apparatum alium requirentibus vefci pofsis, partim fexcentis modis mifcere &fuauiaredigere. Sed quando confuetudo, non quidem omnino naturz ca adverfa, in naturam jam abiit, carnibus vefcendum eft fané: non tamen ad
explendum appetitum,vt lupi faciunt ac leones:fed 1
cüm eas tanquam fundamentum quoddam& munitionem qua reliqui cibi contineantur ingefferimus, alij deinde cibiatque obfonia addantur, que & naturá corporis noftri propiüs attingant,& mentem ininüshebetent noftram, velvti ex tenui& facili materiaincenfam. De liquoribus,lac quidem víurpandum pro potu non eft, fed vt cibus vim validam,& ad nutriendü copiofam habés. De vino id pronunciabimus,quod de Venere Euripides:
Adfismibi, fed mediocris:
Neque me defüituas. Eft enim vinum& potuum vtilifsimus,& medicamentorü fuauifsimum,& de obfoniis omnibus gratifsimum appetitionibus noftris, fi occafionem magis etiam quàm aqua fit probé temperatum. Aqua, & vino(i mifceatur,prodeft:& quz pura inter diluti vfum bibiturjipfum dilutum reddit minüs noxià. Itaquein quotidiano vidu adfuefacere nos debemus, vt duo vel tria pocula aqua ebibamus. hec& vfum vini emollient,& corpori familiarem reddent
aqua potum, ne cüm ed pota opus iinfelentta rei offenp
3

SANITATE TVEND A. ài
offendamurac recufemus;INó enim defunt,qui quo tempore maxime aqua erát bibenda, ad vini ferantur: vt cüm Solis calore vfti funt, cüm horruerunt, cüm vehementiüs perorauerunt;cüm maiore animi $ contentione de aliquare cogitauerunt.deniq;à de-. fatigatione& contentione vinum cxiftimant bibi debere, quód ipfa videatur natura quandam corpori bonam affectionem,& poftlabores mutationem expofcere; Atqui non voluptaté(fiquidem hoc boto naaffc&ione intelligi velis)natura requirit,fed mutationem que medio inter voluptatem& dolorem lococonfituat. Quapropter inhis cafibus& cibi aliquid detrahendum eft,& vino aut abftinendum omnino j aut vtendum diluto interim multa aqux 15 potatione: cüm enim natura fit vinum impetuofa& acri, conturbationes corporis intendit, atque exafperat,& partes affe&tas iritat,demitigationem dehiderarites ac leuigationem.quám rem aqua pra'ftareoptimépoteft. Etenim fietiam non fitientes a20 quam bibamus tepidam à defatigatione,contentio.] ne virium,& eftu:fentimus internas partes relaxari |& leniri. placida eft enim aquz humiditas,& quieta: càm vini humiditas impetuum habeat multum, .. VíÍmqs recétibus affe&ionibus nequaquam amicam ?5 aüt equam; Sin veró eft, qui acrimonias illas& a« Cerbitates metuit, quas nónulli dicunt inediam in&enerare, att(ict pueri miferum putat fi febre imminénté malum przfagieris nó occupet cibo vefci: ,, limes eft inter lias res optimé congruens, aque po39 tus.nam ipfi etiá Baccho fzpenumeró facra Nephaliajid eft fobrietatis,peragimus:re&té nofmet ita có parántes vfu, vt non femper merum defideremus, | Minos quideni lu&us caufa tibiá facrificio ademit [3,&corónamicum tamen fciamus animum qui in do35 lore Git néque cororiis ledi neque tibiarum cántü. Corpus autem ita validum eft nullum, cüi conturbáto& inflammato vinum adhibitum non adferat x ij

A"vocatio
animi à nimiis appeti tionibus cib;.
ÁÀnin cena *yel poft cenam difputandu m.
34 PLVTARCH. DE
aliquid damni.-Lydosaiunt fame premente alternis diebus cibum fumendo,& ioco fe lufüque oble
&ando tempus contriuiffe.: Séd hominem litteris Mufisq; deditum,ficvbi tardis ceenare eoparebit, pro i Aie geometrica'defcriptio, aut libel-$ KisGt cithara, non patientur: àventre agi ac ferri: fedad hzc fubinde convertens à menfa& transferens cogitationes, Mufarumiope MEE MER velvtih arpyas qua ifdam abiget: Scythe cum pocuIis indul; gent,fubi ndearcum tangunt, neruó que fo I0 nitum edentes animum crapula diffolutü sevo & homo Grzcus metuatirrideütes ipfum, odi
modeítiam pertinacé: 3 seris paslsrim emollitat tque d nandrum leno quibuídam ado turjintroducédis formo(is& fumtuofis(Coni: fed eorum quifque,vt ibi dicitur,
Edebat,in fefe intuens, bellaria,
fcllieqt teen MINE ee eer idque caués. eruditi veró;pulcras, multas, eafq; iucundas habér res 20 in quas à gula iritamentis animum oculófq; divertant,fi aliter non poffuntappofita menfa compefcere cupiditatum impudentem ferociam. Iam alaptarü& pedotribarum voces fubinde inculesntimn alimentum difputationibus i in ccenalitteratis corrumpi, capütque grauari:tum pondus habere finamus,cum Indum fallaciam illam fop hifticá,coenantes diffol uturi,aut de cornuta, quam vocant, ratiocinatione fumus difputaturi. Cerebrum Phoenicis dulceadmodum eft, fed dolores capitis inducere fertur. At dialectica in coena bellariü eft nequaquam dulce,interim tamen caput vehementer ledit ac fatigat. Quo: d& ifti nihil etiam aliud fub coenam quzrere ac philofo ophari nobis permittüt de iis rebus,quz pulcre iuxtà funt,& /tilem prebentobleGationem: iubebimus,vt moleftiam nobis faceffere definát,íng; Xyfto& paleftris apud athletas difpt tent,
t tow
39
3

SANITATE TVENDA. 3 tentquos à libris abalienatos,totos dies facetiis& fcurrilibus iocis exigere adfuefaciunt,& vt fcité Arito dixit,fimiles colamnarü in gymnafio, nitidos fcilicet lapideófq; fecerunt... Nos auté medicis pa$ reamus, qui monent femper inter ccená& fomnum facienda aliquam intercapediné:ne cógeftisin corpus cibis& oppreffo fpiritu, cófeftim crudo ac feruido alimento aggrauemus vim concodtricem, fed refpirationem& relaxationem concedamus. Ergo 10 ficvt qui mouenda poft coenam corpora affirmant, non curfuaut pancratio id facit, fed lentis ambu- Ü lationibus,& choreis modificatis:ita nos quoq; exi flimabimusà ccenaanimos noftros exercédos effe, non fané negociis, non curis, neq; fophifticis con- Du 1j certationibus, quz ad oftentationé aut animorum motus concitádos tendunt.Sed mult de rebus na. turalibus quazftiones faciles ac probabiles fuppediHd tantzmultz narrationes que ad difputationé de mo ribus faciát,non eá afperam fed vt Homerus appel- yia.;, F 20 lat menoskea, id eft, animü demulcere quz pofsit. 227.alibi. r& hiftorice ac poctice qucftiones non ineleganter 5 quidam litteratorum hominü fecundas menfas diXerunt. Sunt& narrationes non moleftz,& fabularü recitationes,&de tibia aliquid lyráve colloqui M facilius eft quàm ea ipfa audire."(Terminus autem téporis hic przfigitur,vt iam alimento fenfim fubfidente ac confpirante fuperior effeidque elaborare pofsit concoctio.Porró Ariftorelis defentétia coe-. Ambylatio natorü exfufcitat ambulatio,fomnus à ccena ftatim 4 cepa. 30 captus fuffocat calorem:alij at quiete adiuuari cócoCtionem,motu perturbari digeftioné nutrimenti J putant.ideóque aliis vt à coena ftatim deambulent, aliis vt quiefcant perfuafum eft.Vtriufa; confilij videtur fcopü noninepté attingere,qui fouens àcce37 naquietámq; feruans corpus,animum non illicó ocio det,fed(vt di&ü eft) dicendo& audiédo ea que blanda funt& neq; mordent neq; grauant, fpiritus x iij
E] 3

Te PLVTARCH. DE
De"vemit» diperatatqueattenuet. Vomitus& purgationes C'PUrgatió ventris per medicamenta,turpia redvndantix reme nim 7*- dia,fine magna necefiitate non debent víurpari. v. quod vulgo faciunt, vacuatiouis caufa replentes corpus,& rurfum repletionis gratia exinanientes, contra naturam nó minüs repletionis quàm vacuitatis intolerantes: immó prorfus& plenitudinem vtimpedimentum fruitionis molefté ferentes,& vacuando fubinde receptaculum voluptatibus parantes. cum quidem evidens fit, quid damni inde 1o fequatur: vtroque enim corpus conturbatur& con vellitur. Hocpeculiare vomitui cft malum, quod infatiabilitatem augetatquealit.— Fit enim fames velvti concufsis alueis afpera& turbulenta, attrahitárque vi alimentum, non citra dolorem: appe-! titáfque excitatur non alimentum requirentis famis fitifve fimilis, fed inflammationi quz medicamentorum hauftum applicationémve requirat. inde voluptates nafcuntur celeres& imperfe&a,mul tüm habentes pulfus atque exagitationis atq; Rimu 20 lorum:quibus fuccedunt cótentiones& itus meatuá,& fpiritus includuntur,qui non expe&are poffint naturalis evacuationis tempus,fed in fuperficie corporum verfentur,eáq; fimilia faciant nimis oneratarum nauium,in quibus mercium ia&tura, nó re- 2$. rum fupervacanearum opus eft. Aluiautem conturbationes, vbi medicamentis corrumpuntur atq; liquátur certi humores,plus adduntfuperflui quàm educunt.& ficvt Graecus grauifsimé erraret, qui Grece in vrbe turbz multitudinem molefte ferés, 50 Arabibus& Scythis convenis vrbem impleret: ita nonnulli longifsimeà re&a ratione abfunt, qui ciiciendorum é corporeredvndantium humorü caufa,qui familiares corpori funt& confuetijin corpus iniiciunt coccos Gaidios, Scammoniam, aliáque 3$ medicamentaà temperie corporis aliena& fzuajac quz expurgari debeant potiüs, quàm corpus pur gar
lI0uA————À

SANITATE TVENDA. 3
garepofsnt. Hacigiturin reoptimum eft, moderata& temperante vi&tus ratione corpus ita com
parare, vt vltró fitad evacuationes& repletiones
redé compofitum.| Quod fi tamen aliquando ne$ cefsitas efflagitet, vomendum eft, citra tamen medicamenti vfum& nimiam operam, nulla corporis
cum conturbatione: fed iis que redvndant fponte
fua per gulam foras redeundi permittenda cruditatis vitande caufafacultas. /— Sicvtenim lintea que
1? faponibus aut nitro detergentur, mundiora red1 duntur quàm fi aqua eluerentur:ita medicati vomi- í : tus corpori noxam perniciémqueinferunt.^ Vbi hu aurem adftricta fuerit aluus, nullum ad eam laxan- MI
dam medicamentum ita valet; vt cibi nonnulli, qui
55& molliter eam iritant,& foluunt placide. quorum
& peritia familiaris,& vfus doloris vacuus eft. quibus tamen fi non moueatur, adhibenda eft aliquot
dierum potio aqua, aut inedia, aut clyfter potiüs,
o quàm conturbantia ac corrumpeatia corpus medi?? camentaifta, qux nonnulli arripiunt, quo modo libidinofe mulieres abortum aut foetus interitum efficientia pharmaca, vt impleri rurfum& voluptates
pofsint percipere. Verüm hos omittamus. Alij ab
altera parte funt nimis accurati,& qui ftatis tempo I» f/ata
?5 rum converfionibus inediam fibi imperant. uon re- inedias.| € ij naturam nulla eius vrgente necefsitate cogen tes ob confuetum temporis articulum defraudare feipfam,& neceffario, cum opus non fit, alimento|
]. füuopriuari. Preftat autem his corporis caftigaÀ 3 onibusvti liberis, ita vt non prefentiantur anté,
autearum fufpicio fubfit: ac totam victus rationem
ita inftituere, vtad quafvis mutationes obediens
Corpus, nonobligatü man cipatümve vni fit formu€, aut preceptis animo dierü numeris fiue circui3; tibus. Nam neque tutum, neque facilé, neque ciuile,neque homini,fed conchylio conveniens eft aut
trunco, genus viuédi illud immutabile& coa&um:
x ijj

Ium non ad
fanitatem.
ps PLVTARCH. DE
vbi quis in vmbratilem fefejociofam, folitariam,& amicorum SECO obfcurámq; vitam quàm longifsiméà republica abdens,cibis& abftinentia,motibusac quiete vteretur nesefsitore quadar fibi vltró impofita prefcriptis. idq; nullo mihi modo pro batur. Nonenim ocio acinertia venalis eft fanitas: quz duo maxima funt malorum morbos comitantium.& fi quis bonam valetudinem quiete&aGionüabftnentia putat fe paraturí, perinde facit,
ac(1 quis nihil difpiciendo oculos aut vocem nólo
quendo conferuare inflituat.quid enim ad tam mul tas& hominis officio cófentaneas actiones proderit eifaniras? P roinde defidiam falubrem effe,minime putandum t.qui enim nihil agunt,lani nó poffunt vere dici:cüm cuius rei caufa fanitas expetitur, D eam ign 1uia perimat.Ne qi vero ocio fanitatem 2 nocrates quam Phocion ,aut Theophraftus quam n»alereu ioré eft confecutus.& Epicuro,eiüfq; fectatoribus nihil ad tritam illam cor
poris bonam affectionem cótulit adiumenti omniü feriatum& td gloriam per rtinentium fli fr.
ga. Equidem omnis generis curis conferuanda e
corporis naturalis conftitutio: cüm nullum Pe
genus vicifsitudini bons adverfzQque valetudinis non it obnoxiu m. ed precipue inr epub lic a verfantibus przcipi d eft contrario atque adolefcentulis Plate confuluit modo. Solebatis quoties é fchola difcederet dicere: Videte pueri, vt ocio ad honeftam aliquam rem vtamini. nosautem illis mandabimus, vtlaborerá in res pulcras neccífariáfque infumant, neque ob viliaaut exigua negocia corpus fatigent. Multi enim quavis de caufa feipfos affli&tant vigiliis, peregrinationibus,circuncurfitationibus, nulla propofita vtilitatc,nullo£ne laudabili: fed quia aliis nocere cupiunt, invident,contentiesé adverfantur, aut fterilem 1nanémq; fe&tantur gloriolam. In quos ego pracipué exiftimo

SANITATE TVENDA. 532
exiflimo competere dictum illud Democriti: Animum, fi damni infecti poftulareturà corpore, damnatum crimine eo iri. Apparet quidem Theophra ftumà vero nonaberraffe, cüm translatione verborum quadam vtens pronunciaret, Grandem pro có du&o domicilio mercedem corpori animum depédere.Sed tamen plura ob animum eveniunt corpori mala, fi hocillenon fecundum re&z rationis przÍcriptum vtatur,neque quantam convenit eius cuI0 ram gerat.Solet enim animus, dum in fuis priuatim eft affectionibus,conatibus& inflitutis, corpore ni mium abvti.Iafon fané Pherzus ille, nefcio qua rationeaddu&us,iniufté quedam minuta agenda aiebat:vtiufté poffent maguz res confici. Nos rationi. Quasdoo1j convenienter ciuilem hominem hortabimur, vt in ciocz delerebus paruis remifsionem admittat, ibique ocio& latroni im quieti indulgeat: fi quidem velit ad preclaras& ho dwlgedwn. neftas rationes afferre corpus non laffatum laboribus,non hebes,non fuccumbens oneri, fed in ocio 20(Gcvtin naualibus nauesfolent)refectum: vt animü ad vfus neceffarios vocantem, Latlens equum pullus uclut pofiit fequi. Eam ob rem concedentibus negociis recreare nofmetipfos debemus,ac neque fomno defraudare ne55 que prandio corpus,fed eam cófectari corporis pra tam affectionem,quz inter voluptariam fit& doloribus infeftatam media.quem limitem non obferuátes quidam,mutationibüs corpus adfli&ant, modó nimis preffum duratüámque laboribus, ferri inftar 3? quod é lammisaque immerfum duriciem accepit, rurfus voluptatibus immodicé colliquantes& atterentes,modó diffolutü venere& vino emollitámq; 1n forum, aulam, aliidve negocium quod feruente & contento opus haber ftudio coniicientes. Hera35 cletus aqua laborans intercute,à medico poftulabat vt imbrium abvndantiam in ficcitatem converteret. At plerique in fummo verfantur errore;jqui X ov

4;o PLVTARCH. DE
Hr eum defatipatio,labor,indigentia vfa venerüt,tum | maxime corpora füa voluptatibus humectanda( fic dicere liceat)& colliquanda exhibent:rurfüíq; à vo | luptatibus ad labores convertüt& intendunt. Non Tun enim hác compenfationem natura exigit. quippe$ ME cüm hoc modo illiberalibus& libidinofis motibus I animi à grauibus laboribus ad voluptates deliciáfque impudenter converfis,rurfümque poft volupta tes perceptas animo corpus ad labores negociationéfque protrudente, natura non pofsit eam, quam ro BN maxime defiderat conftitutionem&( vt nautica vT tar locutione)tranquillitatem adipifci, inzqualitateifta femper turbante& tempefítates concitante. T1 At enim qui fana vtuntur mente, jj nequaquam cor LAE" pori voluptates conciliant,dum in labore eft.quip- ij b
peomnino eastum temporis non requirunt, neque Lil meminerunt animo honeftati actionis intento, eiuf tH que leticia& feriis cogitationibus alias cupiditates unm opprimentibus.Quod enim Epaminondas ioco dii xit, viro przftante circa Leuctrice pugne tempus 20 morbo exftin&o: Dij beni,quomodo in tantis negociis vacauit huic mortem obire? id veré vfurpare pofsis de viro vel actionem ciuilem, vel philofophicam aliquam difputationem pre manibus habente: Vnde huic homini nunc fuppeditauit ocium crudi- 1$ tate laborandi, vino fe obruendi, aut veneream libidinem exercendi? Defandiautem iidem laboribus, na&iqueocium, corpus quiete reficiunt, non tam invtiles labores, quàm non neceffarias voluptates, vtpote natürz inimicas, vitantes atque fuientes.Auditu accepi, Ti.aliquando Cefarem di! xiffe,Ridiculum effe virum eum, qui annum vitz€| Cuique fui greffus fexagefimum,manum medico porrigat.Hoc v corporis de- quidem mihi dictum aliquanto videtur proterutus. bere effe no lta autem fentio, debere vnumquenque& cognitas proprie- tas habere pulfuum fuis in arteriis proprietates, tates.(multe enim fingulis funt differentiz) neque ignorare,

SANITATE TVENDA. 351
rare, qua temperie corpus fit caloris aut ficcitatis, quibüfve rebus iuuetur aut le datur, fe ipfum enim non fentit,fuóq; in corpore cecus inhabitat ac furdus,quihec exalio cognofcit,& medicum percun&atur ,aftaténean hyeme meliüs valeat, commodiáfne humidis quàm ficcis vefcatur, naturáne crebrum habeat an rarum pulfum. Hzc& vtile eft habere cognita,& facilé percipiuntur ftudio atque vfu. Expedit etiam ciborum habere noticiam, vtiliá 10 potiüs quàm fuauium, peritümque effe ventriculo convenientium potiüs quàm adverfantium ftomacho,&qus conco&tionem non perturbent, quim quz guftus fenfum valdé titillent.é medico quarere,quid fibi facile fit aut difficile conco&tu,quid vé 35 triinimicum aut amicum,nó minüs turpe eft quàm fcifcitari,quid Git dulce, amarum, aufterum. Nunc vulgó coquorum corrigunt errata, perite fentientes ipfificvbi plufquam oportuit dulcedinis aut falcedinis aut aufteritatis cibo fitadmixtum:ignoran20 tes interim quomodo temperari is debeat,vt corpo ri citra moleftiam profit.Itaque in iure quidem con diendo apud eos raró peccatur:feipfos auté vitiose condientes quotidie,multum negocij medicis exhi P bent.Non enim id ius putant optimü,quod fit dulcifsimum:fed& amara multa, acriáq; admifcent. in corpus veró multa voluptatem conciliantia ad fafidium VÍq; iniiciunt: fiue ignari fiue obliti naturá falubribus& vtilibus voluptatem moleftiz expertem fabilémque addere.Itaq; càm memoria tenere 3€ debemus quz cognata& vtilia fint corporibus noftris,tum cótràin mutationibus tempeftatum anni alifque circumftantiis fubinde victus rationem'cóvenientem vfurpare.Iam quz multi damna fibi ipfis ob fordes& illiberalitatem inferunt, ob fructuum 3; colle&iones& conferuationes pervigiládo,ac hinc inde curfitádo malé affectas corporis partes vitiüm que intus alentes in apertum cóiicientes morbum:
^
Ciborum noticid.

metuendum noneft ne eveniant litteratis& in republica verfantibus viris, de quibus fufcepta eft hzc noftra difputatio.fed alia his cauenda eft nimis anxia minimorum etiam momentorum cura in litteris& difciplinis verfantibus,que eos eó necefsi- y tatis adigitinterdum,vt rationem corporis non habcant,neq; parcant fuccumbenti laboribus,fed cogant mortalem immortali,ac terreftré etherez pari elaborando equalem przftareinduftriam.Czim vt camelo víuvenit, quod ei bos przdixerat, ro cum eidem feruirent domino,& parte oncris leuare ipfum camelus recufaffet, Fore vt paulo poft& ipfum,& totum onus cogerctur geftare:(mortuo enim bouei1d impletum eft)ita animo quoque cótiagit, vt dum defatigato corpori& quietem flagitan- s ti nullam remifsionem concedere vult, paulo póft febri orta aut vertigine,libris& difputationibus omifsis cogatur vnà zgrotareac dolere, Recté itaq; Plato coafulit,neque corpus effe abíque animo, neque fine corporeanimum mouendum:fed quádam 20| effe velvt iun&orum ad bigas equorum debere mo mentorum zquabilitatem.vt quo maximé tempore corpus animi conatus laboréíque adiuuat,eo id ma ximé etiam curemus atque foueamus, pulcrámg; ei illam& amabilem fanitatem preftemus:idqueno- 3$ bis fummum ab eo bonum,omnium quz potefl,exhiberi exiftemus, càm in cognitione virtutis vfüque in dicendo& agendo nullum nobis obiicit impedimen-| tum.|
Coniu——————
-——
—

Coniugalia precepta.
PLVTARCHVS POLLIANO CrEmwidoe S. P. D.
Oft patriam legem,quam vobis in có.
iugialem thalamum conclufis antiftità Cereris impofuit;arbitror etiam orationem noftram vtile aliquid legíq;
confonum fa&uram, fi vos vnà compellet;hymengümqueconcelebrer. De muficis mo dis vuus Hippothorus appellatus fuit quód fcilicec €o equi ad coitum excitarentur.Sed cüm multe finc in philofophia pulcra difputationes, nulli eorum 15 poftponenda videtur effe nuptialis oratio, quz ad vitz focietatem coniungentes fefe demulcens, placidos mutuó fibi cicurélque reddit. Itaque eorum, quz vos in philofophia educati fepe audiuiftis, capita fimilitudinibus quibufdam breuibus comple20 xus,vt eo facilids memoria teneri poffent, commune ambobus donum mitto, Mufas comprecans, vt adeffe Veneri, eique operam fuam dare dignentur: non enim tam lyre aut citharze quàm coniugij& rei familiaris concentum ab iis inftrui oratione,cócin25 nitate,& philofophia convenit. quando etiam prifci Mercurium iuxta Venerem collocabant,vt ofteu Gerent matrimonij voluptatem maximé orationis indigereiitémque Suadam& Gratias, vt docerent
ó coniuges invicem que vellét impetrare debere per3? fuadendo,non pugnando;aut rixando.Solon iube.
batfponfam cum Íponfo coucubituram priàs manucare malum Cydonium: innuens ea re primam Quz ore& voce imitur gratiam concinnam debere eife& fuaauem. In Boeotia fponfam velantes afpha35 ragonia coronát. Hecenim planta dulcifsimum ex afperrima Ípina fru&tum edit:& fponfanon fugient aut afpernanti quod primó infuauem fe& difficiPrima confiietudo,

Amor yerus.
334 PLVTARCHI
lem ipfa przbet;manfuetam ac dulcem vitz fociaii fe praebet. Qui veró primas virginum diffenfiones nonfuftinent;nihilo faniores iis funt qui immature offenfi vux fápore,maturas aliis relinquunt. Multe etiam recés nuptz à maritis ob primas actiones abálienatz animis, eadem funt conditione qua qui 1&um apis pertulerunt dimiffo fauo.Sunt autern inito matrimonio prafertim principio cauend» diffen fiones& offenfe: confiderandümq; eft vafa qua ex partibus compingunturjinitio facile quavis allifione divelli: vbi veró temporis progreffu compages firmata eft, folidéque coaluerunt, vix igni& ferro diffolui.Sicvt ignis in paleisaut pilis leporum facilimé exardefcit,mox autem extinguitur, nifi materiam qux ei fuftinendo& nutriendo fit apta inveniat:ita amor recens coniun&torum à forma corporis incenfüs, durabilis& ftabilis non eft putandus, nifi in ipfis animis defixus mentémque occupans v! uam nancifcatur affectionem. Quemadmodum pifces medicamentis celeriter capiuntur; fed efuiinvtiles fiunt: fic mulieres quz amoris poculis& veneficiis viros captant, voluptatéquein fuám poteftatem redipüt,ftupidos cos,vecordes, corruptotque deinceps vitze focios habent. nam Circe qutdem nihil profuerunt ij quos veneficio mutauetat,?
neq; vllam ad rem eis vfa eft cum in canes& afinos degeneraffent:Vliffem autem prudentem virü,prudentérque fecum verfantem fupra modum dilexit: Quz veró màlüt fatuis imperare viris,quàm obtern perare prudentibus: eorum funt fimiles, qui in Via czcos ducere malunt,quàm videntes& itineris pe ritosfequi. Non credunt mulieres Pafiphaen cum regis effet vxor,bouem adamaffe:cüm tamen videát quafdam, quz aufteros& temperantes non ferunt;
[2]
t —
intemperantibus& libidinofis, velvti canibus qui- 37
bufdam aut hircis,libentiüs cófuefcere. Qui ob icibecillitatem aut molliciem non poffunt inülire in e quos,

1o
1
20
25]
CONIVGALIA-PRAECEPTA. jy
quos,illos condocefaciunt vt fe fubmittant ac inge niculent.eodem modo quidam ducendis nobilibus vel opulentis vxoribus,non fefe meliores redigunt, fed illas deprimuut, vt humilibus faciliüs imperare pofsint.cum oportuerit ratione habita vt magnitudinis in equo, ita dignitatis in muliere, frzno vti. Lunam videmus cum longe Sole diftat illuftrem effe ac lucidam, obfcurari autem cüm ei appropinquat.cótrà pudica mulier maximé cerni debet cum fuo marito,co autem abfente domi fe continere& abfcondi.Non re&é eft ab Herodoto di&um, fimul cum tunica mulierem verecundiam exuere. qua enim cafta eft;pofita vefte verecundiam eius loco induítmaximáque verecundia coniuges teffera maxi mi invicem amoris vtuntur. Sicvt cum fumuntur duz confonz voces,cantus grauiori adfcribitur:ita in familia re&e inftituta omnes res geruntur quidem confenfu coniugum, viri tamen vel imperium vel confilium elucet.Sol Aquilonem viciffe aliquan do traditur. cüm enim ventusadimere homini pallium vellet copiofo flatu, ar&iüs hic id cótraxit atque tenuit. Soleautem pof ventum calidis radiis €um vrente, pre zítu fimul cum pallio tunicam.exuit.Hoc modo plurimz agunt mulieres.maritis vi uüxum erípere conantibus repugnant& irafcuntur: placidis verbis fuadentibus miffum eum faciüt,mediocritatémque feruant. Cato fenatu mouit eum qui przfente filia ofculatus erat vxorem. feueriüs fortafsis vquo.Sed tamen(i eft(vt profe&ó eft)turpe coniuges in prefentiaaliorum blandiri, ofcularn,& ample fefe invicem: qui non fit turpius coram aliis rixari& cóvicia mutua iácere?& cum qua ac amorem pertinent agantur in occulto, qui conVentens fit maritum in caftganda,reprzshendendáve coniuge libertate vti aperta& omnibus conpicua? Sicvt fpeculum auro& gemmis ornatum nihil valet, nifi milem exhibeat rebus imaginem:
Imparum coniugium.
Vereciidia.
Viri imperium.
Vxor mariti fimilis.

amm
Mri
356 PLVTARCH. DE
fic diuitis mulieris nullus eft vfus, vitam viro fimilem jsmoréfque coníonos non gerentis.Vitiofum eft fpeculum à& prauum, quod leti imaginem triftem, triftis ac tetriciletam atque reni ntem prg gbet.ita & vxorinvtilis ac intempeftiua eft,quz lufum qi: rente oble&tationémque viro toruum tue tur, ferias xes agente ludi it ac ridé ques qi uorum alterum 1nfuauis eftalterum contemnentis maritum. Sed quemadmodum geometre dicunt lineas& fuperficies non feipfis moueri, fed motus corporum comitari: ita vxor debet non proprias habere affectiones, fed ma riti feriajioca,aufteritatem vultus, rifümque fubfequi. Qui vxor res fe cum edereac 1 bib ere i moleftéferunt, condocefaciunt eas vt fol
qui non hilaré cum vxoribus fuis vi iuunt, rifui focias non adhibent, docét eas feorfim fibi voluptates quzrere.Perfarum regibus in ceenaac con viuiis adfident reginz: verüm vbi ludeudi& inebriandi incefs it voluntás,eas amandanr,& mufi peliicc eque: advocant.re&té hoc quidé, quod Pid tatis& libidinis fuz participes fieri vxores nolun Ergo fiquis priuatus libidinis incontinens& malé moratus aliquid Ícorto aut a cilla abs fas deliquerit, non indignari vxoraut it ugt 16 ferre debet:: fed exiftimar S
e maritum veritum fua hbidines& teque tia ipfi effe iniuriofum alió divertiffe. Rec s fi mufrcam ament,multos efficiunt muficos:fi litteras, litsthletas; exercitationib us corporis deditos.ita vir fi corporis cultui ftudet, vxorem ornandi corporis ftudiofam reddit,fi volupt indul get,lib E É& meretr cras resí e Clatur,tempera
cula quzdam Spartania interro roremhabuiffet, Non, inquit, f ed vir mecum.hic
ac modeftam. Iuuen taán iam cum VI^
$ )
$9
modus, ni fallor, matronam decet, vt néqut ef ipiat 33
neque morofam fe prebeat viro aliquid tale inceptante,neq; ipfa initium faciat: hoc enim meretricium

CONIVGIAL. PRAECEPT.' 357
cium eft& proteruüm, illud fuperbum& ab amore alienum. Mulier amicos peculiares habere non debet,fed viri amicis vti.Ergo cüm ex amicis primum potifsimimque locum dij fibi vindicent, eofdem
f quos maritus noffe deos& colere folos vxor debet,fupervacaneis autem religionibus& alienis füperftitionibus fores occludere. nulli enim deüm grata funtfacra,que mulier clanculum& furtim facit.Ait Plato felicem beatámque eam effe vrbem,in
IC quahz voces,Meum,non meum,rarifsimé audiuntur:quód ibi cines rebus,quz alicuius funt momen tiquàm maximé vtantur communibus. E coniugio multo magis tolli ifte voces debent. Etenim ficvt mediciaiunt i&us finiftrorum in dextris partibus B fentiritita affici iis quz viro eveniunt mulierem par eft;atq; adeó vicifsim. vt(icvti vincula alternis nexibus robur mutuó accipiunt,ita contmunitas conlugum reciprocam benevolentiam vtrinq; vfurpan tium confter. Ipfa enim natura mifcendis corpori29 bus noftris Vtrinq; partem fumit eáfque confundit, vtamborü commune fit quod producitur, neutríq; liceat quid fuum,quid alienum fit difcernere.Proin de talis opum communitas maxime coniugium deCet, vtin vnam omnia congerant commifceántque
2$ fubftantiam,neque pars habitus alia propria, alia aliena habeatur, fed omnia propria ducantur,nihilalienum. Sicvt vinum àqua temperatü, tametfi aque ad(tplus,vinum tamé vocamus.1ta rem familiarem *quum eft viri appellari, quanvis maiorem partem 3o attulerit mulier.lnhiabar opibus Helena,voluptatibus erat addictus Paris.contrà Vliffes prudens, pudica Penelope.itaque horum coniugium fuit beatü
& dignum zmulatione:illorum coniunctio Iliadem malorum Gracis barbarífque intulit.Romanus ille
3 amicis Gaftigátibus,quàd pudicz,diuiti,formofzd; Vxori nuncium remififfet:pede porrecto, Hic quoQU; inquit, calceus pulcer adfpe&u eft ac nouus,
Y
Communitas reris an contueto,
Lib.s.de rep».
Aemilg Pauli eft.

kl
| 338 PLVTARCHI
b Mslier o- fed nemofcitvbi me premat. Ergo non doti ,non
| mnia i». f? natalibus, non pulcritudini fidere debet matrona,
repofsta de-(edis rebus freta effe,quibus maxime maritum tan
bet babere. git:confuetudine inquam, morum comitate,& obNA fequio:vt ea in fingulos dies non dura,neque mole-$
plo fta,fed concinna& grata iucundáque przítet. Quo
| enim pacto medici febres ex occultis caufis paula!l timque colle&is ortas periculofiores iudicant iis quz illuftribus& manifeftis de caufis exfiftunt: eoM dem quz plerofque fallunt exiles, continétes quo- 1o
LAETI tidianzque offenfz conjugum grauiüs divellát lz! düntque convi&tum.Rex Philippus deperibat Thef
falicam quandam mulerem,que veneficio eum cirqd cumveniffe dicebatur..operam dedit Olympias, vt
FW eam in fuam redigeret poteftatem. cüm in confpe- 1j
|&um ea regine veniffet, neque forma tantüm vi!
T
deretur egregia, fed& collocuta effet neque abie&é neque imprudenter: Faceffant, inquit Olympias,calumniz. tibi tua in teipfa funt repofita veneficia.itidem eam benevolentiam mariti nulla res po teft abolere quam vxor moribus& virtute fibi parauerit, dorem,genus, medicamenta,ipfümque adeo Veneris ceftum infefe ipfa collocans. Rurium Olympias cüm aulicus quidam adolefcens formofam,fed malé audientem duxiffet vxorem: Hic, in-? quit,fi ratione effet preditus,nunquam profecto oculis matrimonium coiuiffet. Enimvero non oculis,non digitis ifta res agenda eft: quod faciunt nónulli, dotem fupputantes fponfz, non exploranSpeculi v^. tes qualis in conviétu fit futura. Socratis eft prz- 30 fu. ceptum, adolefcentes, fi in fpeculum intueantur; turpes forme vitium debere morum virtute corrigere, formofos adhibere diligentiam, ne pulcri] tudinem prauitate morum contaminent. Sic maj trona etiam in manibus fpeculum vbi erit,fic fecum 35 loquatur,deformis fi eft, Quid effem,fi deforet pudicicia! fin elegante forma, Quanti fiam fi M at
tà [s]

CONIVGIAL. PRAECEPT. 559
dat pudicicia? maius enim decus adfert deformiamor moribus conciliatus probis, quàm fi ob pulcritudinem diligeretur. Lyfander cüm Sicilie tyrannus filiabus eius veftes cincinnófque preciofos
g mitteret,dona ifta repudiauit:quód diceret hoc ornatu filias fuas dedecoratum potiüs quàm ornatum iri. Sed prior Lyfandro id docuit his verfibus Sophocles:
Non bec ornatus, fed defovititas,tue Mentis itifer)putabunturt, infamia.
1o
ornatus enim,vt dicebat Crates, cft id quod ornat. przftantautem hoc ca,quz decentiorem faciunt mulierem.non autern id aurum poteft, aut fmarag35 dus,aut coccina unctura, fed que grauitate,modefiiayac verecundia informant. Qui lunoni nuptia. li feu pronube facrificant, ij fel non cum reliqua. conficiunt vi&tima, fed exemtum apud altare abiiciunt: quo inflituto legis autor obfcure lignifica?? uit, coniugio nunquam debere bilem irámquéintereffe. nam matrisfamiliás aulfteritatem effe oportet, vt& vini,vtilem fuauitatéque conditam:non a06$ in morem acerbam,& quz medicamenti infar ingratafit. Xenocratem Plato, virum bonum *5& honeftum alioqui fed moribus aliquanto feuerioribus, hortatus eft vt Gratiis facrificaret. exifimo autem pudicz mulieri apprimé apud virum Sraurs opus effe, vt, quod aiebat Metrodorus, fuaUter cum eo vitam degat neque pudicicia fua fto39 machum ei moueat. nam neque mundicies frugali, neque blandiciz ei quz maritum diligit, negligend funt: cüm morofitas infuauem reddat modeftiam, itémquefórdes fimplicitatem. Quzarriere viro metuit, aut aliquid aliud id genus facere,
35 ne videatur proterua& audax, nihil ab ea diftat, quz vt nó videatur vnguento caput habere delibuFam;etiá oleo abflineat,& ne fucare facié putetur,
y 9
Ornatus.
Ira.
Venufl as.

Ornatus.
Silentium.
349 PLVTARCHI
ne lauet quidem eam. Videmus veró poetas atque oratores, qui genus loquendi plebeium, illiberale, ac malé affe&tatum vitant,rebus ipfis& earü difpofitione ac fententiis artificiofa induftria comparatis delectare ac mouere auditores. itafané matrona 5 etiam re&té faciet, fi omnia fupervacanea, meretricia,& ad pompam pertinentia fugiat atque repudiet:in eóque operam ponat, vt moralibus& ad vfum vite pertinentibus officiis maritum demereatur,pulcritudiníque vitz cum voluptate coniunc eum adfuefaciat.Si qua tamen natura eft au ftera,nibílque iucundi admixtum habet ingenio,neque víu vite fuauior reddi poteft:zquo animo 1d ferre maritum decet.& ficvt Phocion Antipatro refpondit, parum honeftam à fe rem petenti, Non potes me& jy amico vti& adulatore:ita iudicare de pudica& auftera matrona, Non poffe cum eadem fe& vt vxore
& vt corto viuere.Aegyptie mulieres maiorum inftituto calceis non vtebantur, vt domi meminiflent tempus exigendum. hodie domi manfurz fint ple-:o rzque,fi aureos calceos,& armillas,& perifcelides,
& purpuram atque vniones auferas. Theano tunica
fe amiciens cubitum exeruit.& dicenti cuidam, Pul cer hic cubitus eft,refpondit: Atqui non eft publicus.ceterüm pudice non cubitus folüm, fed& fer- 25 mo publicus effe non debet,vocéque ád alienos,tàquam parum conveniente denudatione, abflinendum ei eft.in voce enim infunt indicia omnis generis animi affectionum. Eleorum Venerem Phidias fecitque teftudinem calcaret: quo figno mulieres 3o domi fibi degendum effe, feruandámque filentium monerentur.nam aut viro,aut per virum mulieri lo quendum eft,neque indigne ferendum,fi vt tibicen alienalingua vocem edit propria grauiorem. Diuites& reges cum philofophos in honore habent,& 35 fe& eos ornant. philofophi diuites fi demerentur;
non gloriam illis addunt,fed fibi ipfis auferunt. s mili

CONIVGIAL. PRAECEPT. sqt i
mili ratione mulieres laudem merentur, cüm fe ma ritis fübmittunt:imperium affe&antes,plura contra ] decorum agunt, quàm ipfi viri qui dominium hoc
fufinent.Imperare auté maritus mulieri debet,non s vt dominus rei quam pofsidet, fed vt animus corpori,üfdem affectibus obnoxius,& benevolétia de| vinctus: vt autem animi eft curam corporis gerere, i non tamen voluptatibus eius inferuire ac cupiditatibus: italztum effe debet& officiofum mariti im| 10 perium. Corporum philofophi alia aiuntex partij bus deiunctis conftare, vt claffem, exercitum, alia ex compactis,vt domum, vt nauim, alia ex vnitis&
in vnam naturam concretis,vt animalium. id fi huc
accommodare libeat,coniugium quoque mutuó a1j mantium,ex vnitis conftat:dotis liberümve gratia | cohzrens,ex compadctis:concubitu folo iorum, 1 ex deiunctis,quales contubernio vti quàm vitz có munitate re&tiüs céfeas.Sicvt autem humores phyfici dicunt totos totis permifceriita oportet matri 1 20 monium contrahentium,corpora,opes,amicos, faHh miliaréfque invicem confundi.Etenim Romanus le || gislatorlege cauit, ne coniugum alter alteri donaCommuni»
.*. MEO tas. ret quicquam: non vt nullius rei participes fierent,
fed vt omnia communia iudicarent.Lepti,que Afri | 35 ce vrbs eftmoris eft patrij, vt poftridie nuptiarum | fponfa ad focrum mittat petitum ollam.illa veró ne | gat,neque fe habereait: vt nouercalem focrus ani- Socr. | mum initio ftatim fponfa experta, fi quid poftmo! dó contingat afperius, non ferat iniquiore animo. u 30 Hocnoffe convenit mulierem,& obviamire offen1 farum occafioni.petiturautem hzc ex emulatione | benevolentiz,cui mederi hac vna ratione poteft, fi peculiarem fibi mariti cóciliet benevolentiam,eam quais matrem profequitur non avertat aut demi35 nuat.Filios matres magis amare videntur, quod ab his fe adiuuari poffe putant:filias patres, vt fuo prefidio indigentes.& qui fe mutuó honore afficiunt,
3 y iij

U€———M3Àà
Medea: ver banutrici.
Irarum rvemedium.
Iliad£205
Eurip. Andromacha.
34* PLVTARCHI
operam dant vt quod alteri maximé familiare eft,id alter gratam habere, eóq; appriméfe delectari pre fe ferat, Verüm id fortaffe aliquid diuerfitatis habet.Illud fcitum eft,(i mulier mariti parentibus con fpiciatur plus honoris tribuere quàm fuis,& fi quid. f moleftum accedit,fuos id celans ad viri deferat parentes.fidem enim nobis paramus apud eos,quibus nos confidere oftendimus,& amoré apud eos,quos diligere credimur. Cyri militibus duces mandauerunt,vt hoftes cum vociferatione irruétes taciti ex- Ia ciperent, tacentibus autem eis ipfi fublato clamore occurrerent, Prudentes itidem matronz viris ex ira vociferantibus tacent, filentes alloquio demitigát. Recé Euripides incufat eos qui lyra vterentur ad vini potum.erat enim mufica ad fedádas iras luf. 1j que potiüs vocanda, quàm ad eneruandum eos qui iam anté erant in voluptate. Vos quoque exiftimate perperam cóiuges facere,qui voluptatis percipiendz gratia concumbunt,cüm veró aliquid ire& diffidij obortum eft,fecubant: neque tum potifsimüm 20 Venerem advocant,quz his malis optimé folet mederi. quod& Homerus alicvbi docet, Veneri hunc fermonem tribuens:
Difsidiis quorum longis imponere finem,
Et thalami infueto iamdudum iungere nexu
Conftitui.— Semper quidem& vbique locorum cauenda funt cóiugibus offenfiones mutuz, maxime autem ne in concubitu incidant opera danda.Quzdam cum vr- 5o geretur doloribus partus inftantis, reclinantibus 1pfamin le&um dixit:Et qui pofsit mederi le&us his malis,in quz in le&o íncidi?fed quzinlecto nafcun tur diffenfiones, iurgiajirz, difficulter poffunt alio loco& tempore aboleri.Hermiones videtur verum;y effe hoc verbum:
2:
Me perdiderunt ad me uentitando mdieres male. verum

CONIVGIAL. PRAECEPT. 544
verüm id non fimpliciterfit, fed cüm difcordie& obtre&ationes adverfus maritos talibus mulieribus nonfores duntaxat,fed aures etiam patefaciüt.
Itaque tunc maximé que fapit aures occludet fü- sy/;rrj ca.
$ furis iftis,ne ignis igni addatur.habebítq; in prom gend;. tu Philippi illud, qui fertur amicis in Grecos eum concitantibus, quod beneficiis ab ipfo affe&tos maledicere ei dicerent, refpondiffe: quid ergo agent, fi malé ipfis fecero?& cüm mulierculz calumnia10 trices dicent, Amantem fui te& pudicam viriniqué tra&at: Quid ergo, dicet, fiet fiodiffe eum& iniuriis afficere inciperem? Fugitiuum quidam feruum aliquanto póft tempore cum vidiffet,& infequeretur,ífque in piftrinum profugiffet, Non erat, | 15 inquitlocus vbi ze mallem invenire, quàm hic. Ita ! mulier quoque difcidij libellum meditás ob obtre&ationem:féque affli&ans,ita fecum dicat:quid veró riualis mea maiore cum voluptate cernat, quàm fic me excruciari& cum viro difsidere,domümque 20 eius& thalamum deferere? Athenienses tres arationes facras obeunt.vnam in Sciro,antiquifsimz fege tis monimentum:fecundam in Raria, tertiam fub ipfa vrbe, quam àiugo boum Buzigium nuncupant. His omnibus(an&ior eftaratio atq; fatio procrean pjberm
?5 dorum liberám.& Venerem Sophocles przclaré vo procreatio. cauit fertilem Cytheream. itaq; huic maximé cum | cautione eft danda opera viro& mulieri, abftinen| dámque inceftis& contra leges pugnantibus coni1 fuetudinibus, nequefeminandum vnde nihil nafci 30 velintaut fi quis exiftat fructus, eius pudeat& oc|: cultetur.Gorgia oratore Olympiz orationem reci citante, qua concordiam Grzcis fuadebat, Melanthius: Hicinquit,nobis de concordia confiliá dat, so qu Gbi ipfi; vxori,& ancillz,tribus duntaxat priua35 tim hominibus,concordiam non perfuafit. videba: tur enim amare ancillam Gorgias,& ancille ea de ! caufa obtre&are vxor. Ergo probé concinnatam
y uj

Vereciidia.
1 Hi :J
344 PLVTARCEHI
habeat familiam oportet, qurconcionem autámicos concinnare conatur.faciliüs enim mulierü peccata vulgus fallant, quàm quz ipfi adverfus eas delinquimus.Felem aiunt vnguentorum odore ad infaniam redigi. eodem modo fi vnguentis mulieres; atficerentur,flagitium vtique effet non abftinere vn guentis viros ,fed exigue voluptatis caufa tantam pati illis evenire miferiam. Quando igitur mulieres ad infaniam adigit non vnguenti vfus, fed maritorum cum meretricibus coitus: profecto iniuftum 10 eft, voluptatis gratia parux tantum doloris atque perturbationis vxori inferre: ac non potiüs purum inta&tümque ab omnibusaliis mulieribus ad vxorem accedere:ficvt ad apes folemus, quas creditum eft iritari& pugnare, fi quis re cum muliere habi- 1 ta aggrediatur.Qui ad elephantos accedunr,fplendido, qui ad tauros; puniceo veftitu non vtuntur, quód his coloribus animaliaifta in rabiem vertuntur.tigres traditum efttympanorum circüm pulfatorum fonitu omnino in furorem coniici ac divel. 20 lere feipfas.Cüm itaq; viri quoque fint,quibus coccing& purpuree veftis cofpectus fit moleftifsimus, aut qui cymbala& tympana zgre ferát: quid habet difficultatis abftinere his mulieres, neque perturba reaut iritare maritum,fed placide& conftáter cum 25 eo degere?Mulier quzdam Philippo inuitam fe trahenti Miffam me fac,ait: fublata enim lucernaquzvis mulier cuiufvis eft(milis. id re&é di&um eft in adulteros& libidinofos.Matrona veró maximé exfinta lucerna debet non cuiufvis mulieris fimilis 3o effe: fed càm corpus cerm nequit, elucere pudicicia eius, vnius viri ftudium, modeftiáque& amor. Plato fenes hortabatur,vt coram adolefcentibus ve recundé agerent, vt fic revererifenes illi difcerent. vbi enim inverecundé fe gerunt fenes, ibi nullam 3$ cenfebat adolefcentibus verecundiam ingenerari
poffe. Hoc memoriatenere maritus debet, po vllibi

€
Y
1
20
2
o
A
A
30
3
A
CONIVGIAL. PRAECEPT. 34;
vllibi magis quàm apud vxorem verecundiam adhibere,fentiens ei thalamum fcholam effe aut mode ftie aut impudiciciz. Qui autem abiis voluptatibus vxorem avertit, quibus ipfe fruitur, perinde agit ac qui iubeat mulierem contra hoftes depugnare,quibus fefe ipfe dediderit. De ornatus vero ftudio,te quidem, Eurydice,legere, ac memoriz mandare velim que ad Ariftyllam fcripfit Timoxenes. tuautem, Polliane, noli putare vxorem fibi àcultu fupervacaneo& fumtuofo temperaturam, fiinaliis rebus videat te fumtui indulgere;& gaudereauro inducendis poculis, edibus pi&ura, mulis& equis phaleris ac tegminibus preciofis ornando. Non enim poteft gynzceo luxuria fumptuofa eiici, que in medio obverfatur virorum conclaui. Ac tu quidem ztate iam ad philofophiam maturajiis que demonftrantur ac cum apparatu docentur mores exornatuos,& eam ob rem cum iis, ex quibus vtilitatis capere potes aliquid, verfare ac colloquere. ap veró inftar optima queque vndique colligens, tecümque domum ferens,mulieri tue imperti,colloquendóque amica ei& familiaria optima queque di&a reddito. ; Wand; es ei pater eo frater uenerandad; mater:
vtillaapud Homerum de fuo marito dicebat. ego autem fic iudico, non minüs faceread dignitatem
viri,fi mulier eum fuum preceptorem, philofophá,.
magiftrámq; appellet, rerum quidem diuinifsimarum acpulcerrimarum. Huius enim modi difciplinz id przcipuum habent,quod ab ineptis rebus ftu diifque animos mulierum abducunt. pudabit nimirum faltationis mulierem geometrie gnaram,& magicis incantationibus fe capi non patietur, Platonicis Xenophonteifque incantata difputationibus.Quod f qua erit,quz fe de celo Lunam detra&uram polliceatur, ftulticiam imperitiámque deridebit mulierá, qua ifta fibi perfuaderi palfz fint.
y wv
Ornatus.
Iliad f, 429.
Littere mu lieribus vtiles.

346 PLVTARCHI quippe non rudis aftrologiz,& qux auditu perceperit, quo pado Agauice filia Hegetoris Theffali perita pleniluniorum in quibus deficit lumineluna, cüm przcepiffet ratiocinatione quo tempore luna in vmbram illapfura foret, impofuerit mulieribus,$ perfuaferitque fe lunam coelo detrahere. Equidem nunquam auditü eft mulierem abfq; viri confuetudine prolem edidiffe.informes auté fetus ac carnis moles quz ex corruptis humoribus in vteris cocüt, molas vocant.quod vitij cauendum cft neinanimis 1o mulierum contrahatur: qui nifi femina honeftz do&rinz concipiant& inftituantur virorü opera, ipfi ex fefe opiniones abfurdas,affe&áfque prauos multos gignunt."Tu veró Eurydice inid maximé incübe, vt fapientum przftantiámq; hominum fcité di- rj &a tibi reddas familiaria, fempérquein ore habeto voces iftas, quas virgo etiamnum€ nobis percepifü, vt& virum exhilares,& apud alias mulieres ob ornatum ita multiplicem, ita decentem inadmiratione fis, prafertim nulla partum impenfa. Nam di- 20 uitis alicuius mulieris vniones, autalicuius peregri nz fericas veftes adipifci ií(que teornare non poffis,nifi magna emas pecunia. fed Theanus ornaméta,& Cleobuling,& Gorgus quz Leonid fuit vxor,& Timoclzs que Theagenis foror,& Claudiz 2; illius prifce,;& Cornelie Scipionis fororis;aliarümque illuftris fime mulierum gratis licet tibifumere, iifque te condecorare, vitámque viuere gloriofam atque felicem.Si enim Sappho ob carminü quz pan gebat elegantiam tam magnificé de feipfa fenfit, vt30 ad diuitem quandam fic fcribere non dubitaderit:
Te famd letbum rapict,iacchis,
Nec fuo quifquam celebrabit ove:
Particeps non es quoniamvofarum
un 3 Pieriarum.
cur nonaltiores tibi liceat ducere fpiritus,que non roía

CONVIVIVM. 3)
rofarum, fed fru&uum compos faa fis, quos Mufz ferunt largiuntürque iis, qui doGrinam& philofophiam magni faciunt.
$ PLVTARCHI Septé fapientü Conviuium. DIOCLEsSs
Agnas nimirum tenebras, Nicarche, ingentémq; obfcuritaté rebus offundet téporis longinquitas, quádo iam nunc falfis fermonibus compofitis de rebus quarum recens adhuc memoria 3 eft&des adhibetur. Nam neq; feptem tantummodo illiicvti vobis narrat fuit, conviuio interfueruntfed numerus hominü duplo iftius maior,quorum vnus ipfe quoq; fui,ob artis vfum familiaris Pe riandro,& Thaletis(qui iuffa Periandri apud me di verterat) hofpes:& quicunque fuit qui fermones conviuarum retulit,(quem quidem fatis apparet non fuiffe in conviuio przefentem) malé remis expofuit. Sed quoniam ocio abvndamus, neque feneus idonea cauere fponfione de differenda in ?5 aliud tempus narratione poteft, ita vobis cupientibus rem totam àb initio enarrabo. Conviuium Periander apparauerat non in vrbe ipfa, fed in caenaculo quod in Lechzo eft iuxta templum VeDeris, cui etiam facrificabatur.^Cüm enim ab 39€0 tempore, quo ipfius mater ob amorem 6 vita fcfe fübduxerat, Veneri rem facram nunquam fecflet: tunc primüm quibufdam Meliffz addu&us .omnils eam facrificio placare inftituerat. Proinge vocatorum vnicuique bigz preclaré exor35 nat adducebantur. eftas enim tum erat ,totámque víque ad mare viam ob curruum hominámque multitudinem puluis tumultáfque occupabát,
20
Periandes Veneri fa»
£rificat.

348 PLVTARCHI Caterüm Thales bigas apud oftium confpicatus, leni cum rifu dimifit. Itaqueambulauimus via per agros diuerfa tranquillitatem confectati, tertiüfq; vnà nobifcü Neloxenus Naucratites, vir egregius, & cuiin Aegypto cum Solone ac'Thalete tuiflet fa-$ miliaritatis vfus.is tum denuó ad Biautem erat miffus, neq; caufas legationis fuz ipfe norat, nifi quod in libello fufpicabatur fe eialteram quaftionem figillo munitam portare: mandatum enim erat, vt fi Bias abnueret, fapientifsimis Grzcorum aperiret. 10 Ac mihi quidem,aiebat Niloxenus, codicilli hi(fimülquelibellam nobis oftédebat) infp eratum hoc lucrum opportuné obiiciunt, vt hocin loco vniuer fos vosinveniam.defero enith, vt vides,ad coenam. Ibi tum Thales ridens,Si quid,inquit,mali eft,Prie- 1 nam referas. foluet enim Bias, ficvt& priorem foluitipfequzftionem. Quid ,inquam, id erát queftionis? Vi&imam;ait Thales, miferat ad eum Amafis Aegyptirex, iubens exemtam ex ea optimam ac pefsimam carnem fibi mittere. at nofter praclaré, zo linguam exfectam ad regem perferri curauit.que e! res magnam gloriam admirationémq; peperit.Non hoc duntaxat,inquit Niloxenus:fed& id, quod regum quo; amicicias non refugit, quemadmodum tufacis, Nam cüm te quoque ob alia quadam fu- 21$ fpicit, tum veró mirum in modum ei arridet quód Pyramidis altitudinem abfque vllo labore autinftrumento dimenfus es: fed fcipione ad vmbra; quam iaciebat pyramis, finem erecto, ac ta&uradiorum duobus triangulis conftitutis, demonftra- 3o uifti altitudinem pyramidis ad fcipionis altitudiné ea effe proportione, quà vmbra illius ad buius vmbram haberet. Sed, cuius rei mentionem feci, ob odiumin reges malé audis apud Amafin, füntque ad eum relata tua quedam contumeliosé in tyran- 3$ nos dicta:quiinterrogatus àMolpagora Iene quidTyra"""*- nam vidiffes infolens, Tyrannum refponderis fene:
rurfümq;

CONVIVIVM. 349
rurfámque alicvbi de beftiis orta difputatione, pronunciaueris pefsimam ferarum effe tyrannum, de cicuribus adulatorem. hec enim reges tametfi nihil minüs videri quàm tyráni volunt, auribus ney quaquam zquisaudiunt. Adhazc"Thales: 1fthuc quidem, ait, P'ittaci eft, ioco aliquando ad Myrfilá di&um. Ego veró non tyrannum, fed gubernatoré nauis fi videam fenem,pro miraculo fim habiturus. quódautem ab hocadillum trásfertur hoc dictum, 10 ego id de mutatione hac fentio, quodadolefcens ille, qui càm canem faxo petens nouercam feriiffet, ne fic quidem malé cecidiffe dixit. Itaq; ergo& fapientifsimü iudicauieffe Soloné, qui oblatam tyránidem recufauerit:& Pittacus fifolus dominari 1j nó fuiffet aggreffus,nunquá dicturus erat, Dithicile eft effe probum. Ac Periander mihi videtur tyrannide tanquam» paterno morbo circuaventus non malé emergere fefe,falutaribus adhuc vtens confue tudiaibus ac colloquiis hominum prudentumjitíqs obfequens: neque admittens Thrafybuli ciuis mei confilium, qui eum ad opprefsionem fummorü hominum horratur, Nihil enim difcriminis eft inter colonum qui loco tritici& hordei locuftas cóportare velit& aues,atq; tyrannum qui mácipiis quàm 2; viris malit przeife. Quippe multa mala dominationis vnico hoc compenfantur bono;honore videlicet& gloria,fiquidem bonis aliquis tanquam melior,& magnis vt maior imperet. qui autem fecuritatem decoro neglecto quzrunt, digni funt qui nó hominibus, fed ouibus equis,bobüfq; multis przfint. Verüm enimveró hofpes ifte in fermones nos coniecit nihil ad rem facientes, dum non curat diCere atque inquirere de iis, que congruunt ad caenam euntibus.nifi forté non putas ficvt przbitoris, Qromodo j| 35 ita etiam inuitati fuum effe apparatum.Sy baritz fc- ad convi ] runtur toto antéanno mulieres inuitare foliti, vt 9!" fitac]€is liceret per ocium veftibusauróque ornatis ad cedendum.
—
Sacdiccana od Fibdlaliis
4——nua
2d
39

3jo'" PLVTARCHI
coenam venire. Ego autem plus temporis requirere puto probé ccenaturi legitimam preparationem. quia difficilius eft mores decoré componete; quàm corporis curiofum invtilémque orriatum conquirere. Qui enim fapit,is non fefe tanquá vas implen- f dum ad ccenam apportans venit:fed vt ferio iocóq; aliquid a&urus,audituráfq;& di&urus,provt occa fio conviuarum quemque monebit,fiquidem velint fuauiter vnàeffe. Licet fané obfonium vitiofum averfari,& fi vinum non probetur, ad nymphas con- 16 fugere.at conviua qui caput obtundat,importunus, atq; intractabilisomnem cüm vini& cibi,tum mufice gratiam corrumpitatq; perdit. conceptámqué moleftiam deponere non eft facile, cüm nonnullis per omnem vitam inhzreant niutuz offenfz, velvt jy crapulz quidam fenfus pridianz,ortz ex contumelia inter pocula aut ira. Itaque Chilo rectifsimé; qui cum heri vocaretur,non anté códixit,quàm eorum quiinvitarentur eódem nomina fingulatim co gnouiffet.dicebat enim quibus cum neceffe effet v- 6 nà nauigare aut militare, eorum etiam molefto comitatu ac contubernio vtendum effe. vltró auteni qualibufcunque admifcere fe conviuis, non effe faSceletus Ae- ni hominis. Aegyptij in conviuia inferre folent fceSyprorem. letum, id eft exficcata hominis,atque inter fe com- zj pacta offajhortaríq; conviuas vt meminerint fe non 1ta multo póft tales fore. 1s quanquam ingratus& intempeftiuus comefator, tamé fuum habet locum; non ad potum& voluptates, fed ad mutuum amorem dilectionémque cohortans, monénfque vitam 55 breue tempus fortitam non debere malis rebus lon gam reddi. Inter hos fermones ad ceenaculum pervenimus. Ibi Thales lauare recufauit,quód vncétum fe effe diceret. obiens tamen curfus fpatia,& palzeftras fpe&auit,&lucum ad mare probé exornatum: 35 non quód eorum quicquam admuiraretur, fed ne có
temnere Periandrum, eiüfve defpicere videretur magni

CONVIVIVM. 355 magnificentie ftudium. Ceteros, vt quifque vn&us lotüfve erat, famuli per porticum in conclaue viris deftinatum introducebant. Eatum in porticu Anacharfis fedebat,& ante eum puella ftabat cxías riem eius manibus pe&ens. Hanc Thales ad fe perquam liberaliter adcurrentem ofculatus, atque ridens: Fac ait hofpitem nobispulcrum; ne terribilis adfpe&u nobis, feráfque videatur, cum fit manfuetifsimus. Mihiautem quzrenti qüenam hzc
10 eflet puclla:Sapientem, inquit,& famofam non nofü Eumetidem? fic enim eam pater, vulgo de patris Eumetis, f; i nomine Cleobulinam appellant. Tum Niloxenus: an Cleobu. Nimirum, inquit, eam ob xnigmatum peritiam ac j;,,, fapientiam laudas. nam& in Aegyptum quzdam
iy ab ea propofitz quzfliones pervenerunt. Non fan6 refpondit Thales. his enim illa tanquam taxillis vbiitares fert vtitur,& concertat cum compellantibus. Sed& animi altitudo ineft ei mirabilis,& ingenium ciuileatque humanum, ac facit vt pater
20 ciuibus humanius popularitérque imperet. Omnin0 inquit Niloxenus, ita videtur. ídque apparet intuenti tenuitatem in ami&tu eius atque fimplicitatem. fed quid caufze eft,quod Anacharfin ita amáter curat? Quiarefpondit Thales, viris eft tempe2; rans,multarümque rerum gnarus, rationémque viQus& purgandi, quain egrotis curandis Scythae Vtunturjprolixé ei libentérque tradidit.atque adeó| nunc etiam difcere eam aliquid atque difputare puto,dum virum tradtat iftum atque mulcet.Cüm iam
3o caenaculo appropinquaremus, occurrit nobis Alexidemus Milefius, Thrafybuli tyráni filius fpurius, inde perturbato animo egreffus, iratáfque fecum quadam, quz nos perciperenequiuimus,mufsitás. Is vbi Thaletem confpexit, paululum fefe colligés,
35 atque ad fe reverfus: Atroci,inquit, iniuria nos Penáder affecit,nó paffus me folucre nauim,cüm quidem id cuperem, fed vt ad coenam maneré exorans:

Locus.
—
gh PLVTARCHI
& nunc venienti ccenatum fedem adfignans iudignifsimam,Aeolibus,& infulanis,ac quibufvis tandem hominibus Thrafibulo pralatis.fatis enim evidens eft, defpici ab eo patrem qui me mifit, meámquein eum redvndare contumeliam. Itáne veró,ait Thalesmetuis,ne quemadmodum Aegyptij ftellas aiunt viribus pro loci in quem attolluntur aut devehuntur conditione augeri minuive, ita tibi quoque locus claritatem obícuritatémve adferat.& Lacone illo deterior es, qui cüin eiin choro quodam vltimum locum prafcétus adfigaatfer,Bene;inquit, abs te fatum eft, qui rationem huius quoque loci cohoreftandi repereris. non enim curandum eft quo locoaut poft quos collocemur: fed vt quibus adfidemus,cum iis bene nobis conveniat, ftatim; in nobis ipfis principium ansamque armiciciz ineffe oftendamus,dum non fuccenfemus locanti;fed laudamus quod talibus nos adiunxerit.Etenim quiloci caufa irafciturjis magis ei iuxta quem pofitus eft, quim collocanti fuccenfet,& vtrique infenfus fit. Verba hzc funt, inquit Alexidemus, ac obferuaut vos quoque fapientes honorem fe&ari. fimülque prateritis nobis difcefsit. Nobisautem infolentià hóminis mirantibus, Thales:Iogenio eft, ait, ftupido ac monfítrofo. qui etiamnum adolefcentulus, cümallatum Thrafibulo effet vnguentum praclarum, id in magnam crateram infudit, meróque atfafo ebibit, inimicicia amoris loco perpetrata. Secundum hzc famulus accedens: Iubet, inquit, Pe]
IO
Jj
t ^
riander te vnàcum Thalete venire vifum quid rei30
fit quod modó eft ad eum allatum,temeréne fit natum,an mon(trum fic atque prodigium. iple enim valdé videtur perturbatus, contaminari ac pollui eo facrificium cenfens.hec locutus,in domum quadam nos deduxit,vnam ex his qux circa hortum€- j
rant.Ibi adolefcés quidam paftoralis, vt videbatur,
imberbis adhuc, formanon contemnenda alioqui; expliv

CONVIVIVM. 55
explicato fcorteo facculo, monftrauit nobis infan- Mo»firofuu tem equa,vt aiebat, partu editum, fuperné ad cer- fitus. uices vfque& manus humana forma, reliquas partes equinas habentem, ceterüm in morem hominü $ recéns natorum vagientem.Ac Niloxenug quidem, Dijauerruacent vociferatus,oculos avertit. Thalesautem aliquandiu in adolefcentem intuitus,deinde fübridens, vt folebat identidem dearte mecü iocari: Nümgam(inquit) Diocles Iuftrationem a1? Jiquam molieris, negociómque diis malorum profligatoribus faceffes, re terribilifcilicet atque magna oblata? Quid ni;inquam ego? certe enim, Thales,portenditur feditio ac difsidium, metuóque ne malum in ipfum penetret matrimonium ac pofte35 ros,cüm dea priore nondum expiata, alteram hanc, vt cernisjirz fignificationem edat. Ad hec nihil refpondens Thales, fed ridens difcefsit.ac Periandro apud fores obviam fa&o nobis, fcitatóque quid videretur de fpe&taculoifto, omiffo me, manum eius 20 prehendit,& Quz, inquit, Diocles mandabir,ea tu perocium perages.Ego áutem tibi cófulo, vt equarum paftoribus non vtaris,aut eis des mulieres. Vifus eft mihi Pariander his verbis auditis maiorem in modum dele&ari. nam& rifum tollebat,& Tha25letemamplexusofculabatur.— Tum ille: exiftimo, inquit;o Diocles,iam eveniffe quod figno ifto portendebatur. vides enim quantum damnum ceperimus,Alexidemo nobifcum coenare nolente. Poftquam intró pervenimus, maioreiam voce Thales, Et vbitandem, ait,homo ille indigné tulit fe collocari? locóque commonftrato, ib1 cüm ipfe accubuit, tum nos vnà accumbere iufsit, inquiens vel pecunia fuiffe fe redemturum vt eadem cum Ardalo menfa poffetvti; Eratautem Ardalus Troezenius, tibicé ac facerdos Ardalidum Mufarum, quas prifcus Ardalus Troezenius dedicauerat. Ibi Aelopus, qui nuperà Croefo ad Periandrum, ac pre*

Muli fabala.
Vini yà.
Fruügalitas doclorum.
354 PLVTARCHI
terea Delphos ad oraculum miffus,humili fella iuxta Solonem fuperné accumbentem adfidebat, Mulus, inquit, Lydus fuam in lumine contemplatus imaginem, pulcritudinémque& magnitudinem cor poris fui admiratus,ferocire& equiin morem pro- 5$ currere intendit. mox autem recordatus afini fe£i.lium effe; inhibuit curfum, ferociámque& fpiritus reprefsit. Ad hec Chilo Laconica voce, Tu quog;, ait, tardus es,& muli curfum imitaris. Secundum hzc Meliffa accefsit,& iuxta Periandrum accubuir. 10 Eumetis autem inter ccenádum fedit. C eterüm me "Thales, qui fupra Biantem accumbebam, ita compellauit. Cur non fignificafti;Diocles,Bianti,Naucratitam hofpitem iterum ad eum venire cum quzfüionibus à rege propofitis, vtfobrius& cautus eas. 15 percipiat. Ille veró,inquit Bias;iampridem me iflis adhortationibusterritat. Ego autem noui Bacchü cüm aliàs validum effe, tum à fapientia cognomentum Lyfij(quafi Soluentem diceres) inveniffe. itaque non metuo ne plenuseius ad certamen minus 20 animifim habiturus.| His illiinvicem verbis intet ccenandumludebant. Mihi veró cogfideranti ccenam vfitata ratione nonnihil frugaliorem, fubit apud animum meum cogitare, fapiétum& bonorum virorum conviuia non augere impenfas,fed minue- 25 re potiüs, dum fupervacanei obfoniorum apparatus omittuntur,& vnguenta peregrina ac bellaria, vinorümque precioforum diffufiones. quibus cum Periander quotidie vteretur, vtpote in tyrannide, opibüfque& rebus tantis, tum fefeifüis viris tenui- 30 tate& frugalitate commendabat. nam non aliarum duntaxat rerum, fed vxoris quoque demens atque occultans confuetum mundum, frugaliter eam& modicé ornatam oftendebat. Sublatis menfis,fertífqueà Meliffa diftributis, nos quidem libauimus: 3 & tibicina,cüm paululum ad vota noftra ceciniffet,
émedioabiit. Tunc Ardalus Anacharfin allocutus,

n
20
30
CONVIVIVM. 353 tus, interrogauit an apud Scythas tibicinz effent. qui ex tempore refpondit, Nevites quidem apud Scythas efle. Rurfümque Ardalo dicente, Atqui dij funt Scythis? omnino, inquit Anacharfis, iique intelligentes humana linguz. neque Scythe putant, quod Greci: qui quanquam Scythis eloquio przftare fe cenfent, tamen Deos ofsium& liguorum fonos quàm humanam vocem libentiüs audire opinantur. Quid, intulit Aefopus, fi videres óhoÍpes,noftri temporis fitularum fabros,qui offa hinnuleorum abiiciunt,& afininis vtuntur, meli: fonare hzc dicentes, qua de caufa etiam Cleobulum tibia hinnulea ad fiftulam Phrygiam impulit miraraurem cornigeram ictus gratia. vt mirari fübeat, a&num animal crafsifsimum& à mufica alienifsimum, tamen offa tenuifsima& maximé canora fuppeditare.. Hic Niloxenus, nimirum, inquit;hoc eft quod nobis Naucratitis Bufiritz vitio vertunt, qui aÍninis iam vtimur tibiis, cüm ipfis etiam tubam audire nefas habeatur, quia eius fonus afininz voci eft fimilis. noftis autem afinum apud Aegyptios propter Typhonem in infamiaeffe. Facto deinde flentio,Periander cernens Niloxenum cupere quidem, fed tamen non audere fermonis facerc prn Cipum, Ego veró, ait, ciuitates magiftratüfque 'audo, qui prioreloco hofpitibus, deinde ciuibus tefpoufaà dant. itaque placet vt in przfentia noftri fermones, quippeindigenz& familiares, aliquantulum ceffent,& quafi in concionem aditus permittatur Aegytiis iftisac regiis queftionibus, quas oPtimus lic Niloxenus ad Biantem adfert; D1as auté vult vnà nobifcum excutere. Et Bias: vbi enim ,aut quibus cum malit quifquam de his experiri, fi ita vu5 ferat, quzftionibus foluendis? praefertim cüm
Tex mandauerit,vt à me pribcipium fiat difputatiohi,& ca ordine per vos omnes circumeat. Ad hzc
Yerba codicillos Bianti porrexit Niloxenus;iufsítq; z ij
De foftuls C" ofibus.
Afinus,

De mar? ebibendo.
só PLVTARCHI
apertos coram omnibus legere. eorum quz continebantur fcripta, hzc erat fententia. Amafis rex Aegyptiorum, Bianti Grecorum fapientifsimo s. Certat mecum Aethiopum rex de f: iétix preftantia: vi&üfque aliis in rebus, vltimo locoabfurdam$5 à me&immanem rem poftulat, mare me iubens ebibere: ídque ea conditione, vt fi praftem, multi eius pagi multzque vrbes mex fiant ditionis: fin veró ,oppida que circa Elephantinam funt amittam. Tu quo pa&o id&eri pofsit difpice,&ftatim nos re miffo huc Niloxeno doce. Si quidà me ciues ami. cíque tui defiderabunt,non deero iis. Vale. His recitatis, non multum temporis cunctatus Dias, fed paululum fecum meditatus,& paucula cum Cleobulo, qui ponéaccumbebat,collocutus, Quid nar- i] rasinquit, Niloxene? tot hominum rex Amafis,tan támque ditionis preftantifsimz pofsidens,ebibere mare volet obfcurorum& vilium pagorum gratia? "Tu veró, inquit Naucratites, tuo arbitrio perpende quid fieri pofsit. fndicet ergo,ait Bias, Aethio- 20 pum regi, debere eum interim dum ipfe mare quod nunc eít ebibit, in mare exeuntes fluuios inhibere. nam deco quod nunc eft mari, non de futuro mandatum fuit. Quz fimulatque dixit, Niloxenus pr voluptate non continuit fe, quin ampleGeretur atque ofcularetur hominem. Reliquis autem refponfum Biantis laudantibus atque approbantibus, ridens Chilo: Hofpes, inquit, Naucratita,ántequam mare ebibatur domum nauigans Amafidiindica,nO effe ei querendum quomodo tantum falfuginis exhauriat, fed potiüs vt potabile ac dulce fubdiis regnum fuum faciat. harum rerum callentifsimus, 07 primüfque magifter eft Bias, quibus perceptis Amafis nihil opus habebitaurcaad lauandos pedes pelui qua terreat Aegyptios ,fed omnes ipfum de- 35 merebuntur atque diligent ob virtutem, etiam fi
millies effet quàm nunc videtur invifior. Eft vero, inquit
o
30

CONVIVIVM. 357
inquit Periander,operzprecium vt vniuerfi viritim (vt Homerico more loquar) Amafidi tales contribuamus primitias. Sicenim& illi additamentum ipfa negociatione przflabilius fiet,& nobis ingu5 lisaliquid vtilitatis accedet. Tum Chilo, Principium, inquit, dicendiSolon zquum eft vt faciat, non tantüm quia natu omnibus reliquis eft grandior,& primo accumbit loco,fed maximum ac perfectifsimum quia gerit magiflrratum, Athenienfium
9 legislator. Ibitum Niloxenus fubmiffaad me voce: Profectó, inquit, multa falfó creduntur, multíque funt qui finiftris rumoribus de fapientibus vi11$ deleantur, quos vel ipfi(ibi confingunt, vel ab aliis promté accipiunt. quomodo etiam ad nos in
Ü Aegyptum renuntiatum fuit, Chilonem amiciciz
20
atque hofpitij ius refiguaffe Soloni, quód hicleges mutabiles effe dixiffet. Ridicula,inquam, narratio. itaenim primus Chiloni erat repudiandus Lycurgus,qui vnà cum legibus totam convellit atque immutauit rempubl.Lacedzmoniorum.Ceterüm Solon paululum moratus,Mihi, ait, videtur hac ratione maximé gloriam confecuturus fiue rex fiue tyrannus, fi vnius imperium in popolarem reip. ftatü ciuibus convertat.SubiecitBias:fi primus pareat le15 gibuspatriz. Pofthos Thales pronunciauit, eum
3;
fbi principem videri beatum,qui naturz ordine fenexmoriatur. Quartus Anacharfis:fi folus fit prudens. Quintus Cleobulus:fi familiarium nemini fidat. Sextus Pittacus: fi fubditos princepsita condocefaciat, vt nonipfum,fed ipfius caufa metuant. Vltimus Chilo: principem nihil meditari debere mortale, fed omniaimmortalia. His dictis à Periandro poftulauimus, vt ipfe quoque diceret aliquid.Ille veró vultu non admodum hilari,fed ad feueritatem compofito:addo ergo,inquit, dictas fententias omnes fere fane mentis hominem ab imperio gerendo deterrere. Et Aefopus, vt erat reprez nj
Obf.»
nitio.
Sapientum dicla de
principe.

358 PLVTARCHI
hendendi ftudiofus: Hac igitur, ait, oportebat nos feorfim tra&are, ne dum confiliarij volumus effe& amici principum, eorum fiamusaccufatores. Huius caput tangens Solon ac renidens, Non, inquit, videtur tibi moderatiorem principem actyrannum ?quiorem reddere, qui ei perfuadet praítare non
imperare quàm imperare? Quis veró refpondit Acfopus,tibi malit credere, quàm Deo! cuius fententia ex hoc tibi dato oraculo apparet,
IO
Felix urbs uocem preconis quee unius audit.
Et Solon: enimveró, inquit, nunc quoque Athenienfes vnicum audiunt preconem, nimirum legem, quamquam penes populum reip. fit poteftas. Tuautem coruorum graculorámque voces audire rj peritus, tuam ipfius vocem non accurate exaudis: fed qui vrbem de Apollinis fententia beatifsimam fore pütes qux vnum audit, conviuij hanc laudem effe cenfes, vt omnes differantac deómnibus. Tu enim, infert Aefopus, nullam legem pofuifti,ne inebrientur ferui, ficvt Athenis feruis amoribus& ficca vn£ioneinterdixifti. Cum rififfet Solon, Cleodemus medicus: atqui ficce vn&ioni, inquit leeft ,vino rigatum loqui. eft enim fuauifsimum. & Chilo id fic excepit: itaque eo tanto magis abftinendum eft. Rurfum Aefopus, Et quidem, ait, Thales vifus eft dicere, fore vt celerrime confenefcat.' Hic ridens Periander,fic eft locutus. Meritó quidem nos, Aefope, poenam dedimus, qui prius quàm Amafidis fermonem reliquum in medi pro-59 poneremus,in alias íncidimus difputationes. Tuitaque Niloxene reliquum Epiftolz infpice,virífque his prefentibus vtere. Tum Niloxenus hac.Equtdem poftulatá illud Aethiopicü mhilaliud quàm, vt eft apud Arcbilochum,fcuticam confra&tam ap-; pellare quis iure pofsit, 7
n o
to
Tuus autem hofpes Amafis in hoc querendi genere humanior eft& clegantior.

CONVIVIVM. 359
gantior.Tufsit enim eum explicare quid fit vetuftiffimum, quid pulcerrimum, quid maximum, quid fapientifsimum, quid communifsimum, atque adcó quid vtilifsimum, quid damnofifsimum, quid
$ fortifsimum,quid facilimum. Quid,inquit Periander, refponditne,& foluit fingula ifthzc? Audietis, ait Niloxenus,quomodo,& veftrum erit iudicium. Summam enim in hoc rex nofter impendit operam,
vt neque calumniari refponfa pofsit dici.vere, ne10 que lateat& non arguatur fi quid erratum cft refpondendo. Recitabo autem vobis quo modo reÍpondit. Quidantiquifsimum? Tempus. Quid maximum Mundus? Quid fapientifsimum? Veritas. Quid pulcerrimum? Lux. Quid communifsimum?
: U Mors. Quid vtilifsimum? Deus. Quid damnofif8 fimum? Genius. Quid robuftifsimum? Fortuna. Quid facilimum? Quod fuaue eft. His ita recitatis, Nicarche,fa&óque filentio Thales,Niloxenum interrogauit,an has folutiones probaffet Amafis. Re20 fpondentéque eo, quafdam admiffas ab eo fuiffe, quafdam improbatas, Et veró, inquit'Thales,examinande funt: omnes enim vitia magna erroréfq; habent. quale eft,( verbi gratia) quod tempus omnium rerum vetuftifsimum dixit.quod qui poteft
25 effe verum? cüm pars eius praterierit, alia fit przfens,alia futura:& quod poft nos erit tempus,rebus hominibüfque qui nunc funt recentius effe quivis videat. Iam quod veritatem putat effe fapientiam,
so tantundem mihi videtur ac fi lumen oculum voca"ret. Quod fi lumen,ita vt eft,pulcrum effe cenfuit, quomodo factü eft vt ipfum Solem preteriret.De cetero quod refpondit de diis ac geniis, id audax atq; periculofum eft refponfum: valdé etia à ratio; fie alienum eft, quod de fortuna dixit: non enim ea tà facilé mutaretur, fita validifsima rerü effet atq; robuftifsima.Sed neq; mors cómunifsimü eft, qux nihil ad viuos pertinet. Cateràm ne videamur in
z ii
nn

We| 360 PLVTARCHI
| hd aliorum pronunciata inquirere, noftra cum eorum | dictis componantur.& fi Niloxeno ita videtur,pri| mum ego me offero qui de fingulis interrogetur. Exponam deinceps quid quzfitum: quid refponfum fuerit. Quid eft antiquifsimum? Deus, inquit Thales. ortu enim caret. Quid maximum? Locus. reliqua enim mundus continet, ab hoc continetur. Quid pulcerrimum?| Mundus. omnes enim eius partes ordine aptzeíunt.— Quid fapientifsimum! Tempus. id enim alia iuvenit, reliqua inveniet. Quid communifsimum? Spes. quibus enim reliqua omnia defunt, hzcadcft. Quid vtilifsimum? Virtus. hzc enim reliqua etiam retté vtendo vtilia facit.. Quid damnofifsimum? animi vitium. huius enim przfentia plurima bona corrumpuntur. Quid validifsimum? Necefsitas.ea enim fola eft infuperabilis. Quid facilimum? Quod eft nature confentaneum.nam voluptates etiam funt,quz fepenumero refpuantur. Cüm Thaletis dicta omnes approbaffent: Cleodemus,| Huiufmodi,inquit, Niloxene, Hi| quzftiones proponere& foluere regibus convenit. barbarüs autem ifte, qui mare Amafidi propinabat, breuitate fermonis re£cllendus fuit ea, qua vfus eft i adverfus Alyatten Lesbiis fcripto fuperbé aliquid Ü| infolens mandantem Pittacus. nihil enim refpondit aliud quàm debere eum cepas& calidum paué edere. Hunc eius fermonem fic excepit Periander. Enimveró prifcis quoque Gzcisin more pofitum fuit, Cleodeme, huiufmodi inter fe quaftiones nere. auditu enim accepimus, Chalcidem nphidamantis exequias conveniffe poctas,
AliefoluÍ tiones earii.
Quaflones ii: Upt[p 1805 120€Y
ff ad£ p [
»onendi
quorum tum inter fapientes maximé vigebat gloria, Fueratautem is Amphidamas vir ciuilis, cümque multum negocij exhibuiffet Eretrienfibus jn pugnis ob Lilantem commifsis ceciderat, Sed cum poctarum carmina arte elaborata difficilem moleltámque facerent diiudicationem ambigua vidtoE| T1235
vnde?
A
(*]
pj
10
3

b 4
!
must M
CONVIVIVM. 361
vi&oria,& concertatores gloriofi Homerus atque Hefiodus prz fui reverentia plurimum arbitris dubitationis afferrent:ventum eft ad huiufmodi quefiones,propofuerüntque,inquit Lefches,talia: $ Ma mibi refer bec, que nec prüls uenerunt, Nec poft euenient,—& refpondit Hefiodus ex tempore: Sed louis ad buftum fonitu cdm quadrupedante Frangentur currus ab equis certamine anbelo:
dicitárque ea maximé de caufa magni fa&us ac tripode donatus. Quid veró,iuquit Cleodemus; hec à fcirpis Eumetidis differunt.quos illam animi iocíque caufa ne&entem, vt aliz cingula folent& retiy culaymulieribus proponere fortafsis indecorum nó eft:ridiculum veró,fi eos vt rem feriam tra&ent viri cordati.Ac Eumetis quidem,cüm,vt apparebat, dicere aliquid adverfus Cleodemum cuperet,prz verecundia fefe cohibuit, faciéfque eius tota rubore
1o Oppleta fuit.Sed Aefopus,velvti vlcifcens eam: Au veró ait, non magis ridiculum eft, non poffe nos iRa folueretquale eft quod pauló ante coenam nobis propofuitleni bominem es bumano in corpore fizere uidi.
*5 potéfne explicare;hoc quid fit? Ne fcire quidém opus habeo,refpondit Cleodemus.Et veró,inquit ille,nemo te meliüsiftá rem nouit aut vfurpat. quód fi inficias ire velis,teftes habeo cucurbitulas. Rifit
. Cleodemus:nemo enim medicorum ea tempeftate
3? frequentiüs cucurbitulis vtebatur, idque remedij propter vfum non parum laudis invenerat. Caterim Mnefiphilus Athenienfis focius imitatórque Solonis Periandrum fub hacita compellavit.Equi€m?quum iudico,vt ficvt vinum,itafermo quoq;
3; non pro cenfuaut praftantia virtutis ,fed ex equo inter omnes diftribuatur,ficvt in populari ftatu reipublice. At que iam à vobis di&a funt de domina1 V
Io
Lafs koff.

De populaei reip. flaIs,
ges PLVTARCHI
tione,& regno,ad nos, qui populares fumus, nihil pertinét.Itaq; cenfeo debere vos denuó ea de reip. forma,in qua zquali omnes iure viuunt;viritim aliquid conferre,aufpicante iterüi/Solone. Placuit hec fententia omnibus. Primáfq; Solon: tu quidem,in- 5 quit,Mnefiphile audiuifti cum vniuerfis Atheniéibus,quis meus fit de rep.fenfus. Quando autem nüc quoq; vis audire, videtur mihi ciuitas maxime beata fore& conferuatura popularem ftatá, in qua iniu riz alicuius autorem non minis illzfi quàm qui lzfus eft in ius rapiant atq; puniant. Secundus Bias di xit,eum popularem reip.ftatum effe optimü, in quo legem vniuerfi tanquam tyrannum metuát. Thales: vbi neq; diuites nimis neq; pauperes fint ciues. Anacharfis:in qua cüm reliqua omnia equalia habeá- 1 tur, virtuti tamen potior,vitio deterior códitio deferatur. Quintus Cleobulus pronütiauit populum maxime fa&urym officium, fi ciues reprehéfionem magis metuát quàm legem.Sextus Pittacus:vbimagiftratum gerere non licet malis,licetbonis. Converfus deinde Chilo:ea,inquit,optima eft refpubliCain qua maximé leges,minimé oratores audiütur. turfum vltimus omnium Periander de di&tis horü ita cenfuit, videri fibi omnibus his pronüciatis eam commendari popularem reip.formam,que fimilima 2 fit optimatum in ciuitate gubernationi. Hac quoq; difputatione finita,poftulaui ego,vt domus quomo do regenda fit nobis illi explicarent: quód regni& ciuitatis gubernatio paucis obveniret, quivis aute noftrüm larem domefticum familiámque haberet. 30 Hic ridens Acfopus: Non ita, inquit,res habet: fiquidem in quibufvis illis Anacharfidem numeras: qui non modó non habet domá, fed& ia&atfe hoc nomine,quod domo carens,curru vtatur, quo modo Solem aiunt curru circumvehi,aliáfq; aliam c 35 li obire regionem.Refpondit Anacharfis:Itaque ergo autífolus deorum liber, aut omnium liberrimus
ille
€
[2]
rA o
t:

3 CONVIVIVM. 563 8 ille eftjomnibüfque imperat,nulli paret, fed regnat * ac habenas tenet. Verüm Solis currus quàm pulcritudine excellens; magnitudinéque mirabilis fit,te fcfellit. alioqui non erás eum cum noftro ioci gra$ tiacomparaturus.Videris autem mihi, Aefope, pro Domus ' domo habere lutea&&glina ifta clauftra, perinde quid fit. ac fiteftam,non ipfum animal cochlez nomine afficeres.itaque non iniuria rifum tibi mouit Solon, qui cüm domum Crarfi fumtuosé ornatam vidiffet, non ftatim pronunciauit dominum eius beaté ac fe| liciter habitare:quód bonain ipfo domino fita pod tiis,quàm quz circa ipfum erant, fpectare cuperet. Atque apparet tetuz oblitum vulpis, quz càm in certamen de varietate ornatus cum panthera veniffet,ea que intus fibi effent ornaméta difceptatorem infpiceretubebat:his enim fe magis varié, quàm páthera effet,ornatam. Tu veró fabrorum& lapicidarum opera circumfpicis,cáque pro domo habes: nó ea quz intus quifque fua habet,liberos,coniugium, amicos,familiam: cum quibus probe compofitis fi quis velin fouea formicaria vel in nido aliquo degit,rerámq; communitate vtitur,domum is bonam & beatam incolit. Hzc ego càm Aefopo refponfa volo, tum pro mea ftipe Dioc]i collata. reliqui pro 25 fe fuam quifque fententiam pronuncianto. Tum Familia Solon: Ea, inquit, mihi optima videtur domus, v- qW4"Ph | bi res eft neque iniufté parta, neque in ea vel con- ma. feruanda diffidentie,vel infumenda poenitentiz eft locus. Bias:In qua dominus fua fponte talem fe ge30 rit,qualem foris propter leges. Thales: in qua S rimum ocij domino conceditur. Cleobulus:in qua plures funt qui diligant, quàm qui metuant dominum.Pittacus:vbi neque requirütur fupervacanea, , neque defideranturneceffaria. Chilon: maximé o35 portet domum vtbi quz fub rege eft fimilem effe. adiecítqs.Lycurgum cuidam qui populare imperi (3 Spartz inftituere ipfum iuberet, refpondiffe, Priüs
1o
20
E SARL

364 PLVTARCHI
tu hoc domi tuz facito. Hoc quoque fermone exa&o,Eumetis cum Meliffa exiuit. Cum autem Perian der Chiloni bene magnum calicem prebibiffet, ac Chilo Bianti:Ardalus adfurgens Aefopo ait:Tu veró non hucad nos poculum tráfmittes,cum videas j iftos calicem tanquam Bathyclis poculum inter feÍe circummittere,nemini alteri impertire? Et Aefopus: ne hoc quidem, inquit, publicum effe videtur poculum,ita iamdiu foli adftat Soloni.Tum Mnefiphilum compellans Pittacus:Cur,ait,Solon non bi- io bit,fed verfus fuos teftimonio fuo impugnat hofce,
Ebrietas. Nunc Veneris mibi gratae leti munera Bacchi, Mufaruma;:uiris dant caleticiam,
Subiecit autem Anacharfis: quia tuam illam duram rg timetlegem, qua fi quis per ebrietatem delinquat, duplam eius,quz fobrio ivfligeretur, poenam conftituifti. Tu veró,inquit Pittacus,ita contumeliose in legem meà peccafli,vt& füperiore apno,& nunc
ebrius,premium popofceris atque coronam. Quid zo ni,ait Anacharfis,propofito ei qui plus bibiffet prcmio,primus inebriatus przmiü victoriz pofcereni? aut vos me docete quis alius fit multü bibendi merum finis,quàm inebriari?Cüm rififfet ad hzc Pittacus, Acfopus talem narrauit fabulam.Lupus cüm vi 2$ deret paftores in tabernaculo ouem comedere,propiüs accedens, Quantus, inquit, tumultus exortus effet,fi hoc ego feciffem? Tum Chilo,Re&tóait, Acfopus fefe vltus eft,cui paulo ante cüm os obthurauerimus,nunc videt à nobis Mnefiphilo praripi fa- 39 cultatem refpondendi, interrogato cur Solon non biberet.Ibi Mnefiphilus hác rationem attulit. Scio, inquit,Solonis hanc effe fententiam, vniufcuiufvis ; artis feu facultatis tam diuinz quàm humanz opus
Fimsreri/ effeid potiüs quod ab ea efficitur, quàm quo id có- 35 fit:& finem, quàm quz ad finem pertinent. Nimirum enim textor fuum opus magis dixerit lznam aut

—— M it
CONVIVIVM. 36$
aut tunicam, quàm radiorum difpofitionem,& infu bulorum excitationem. ac faber ferruminationem potius,aut fecuris aciem folidam,quàm aliquid eorum que eius gratia neceffarió fiunt, vt carbonum 5 fuccenfio,& apparatus ramenti lapidum. fed&arl chitectus multo magis nos reprzhendat,(i opus el iusaffirmemus effe non nauim aut, domum, fed li1 gna terebrare,& lutum mifcere.Mufz autem omnino indignentur;fi putemus ipfarum opus effe cithaIo ram& fiftulam, non morum inftitutionem,& affeGuum animi moderationem,que confequuntur qui t cantilenis& concentibus vtuntur. Ergo Veneris e- Veneri e tiam opus noneft concubitus& corporum mixtio, Bacchi oneque vinum& ebrietas Bacchi. fed qui his conci- Y diis ] 5 laturamor,& defiderium, ac mutua confuetudo& familiaritas. Hzc diuina opera Solon vocat, cáque | feait diligere& confectari maximein fene&tute.Eft | autem amoris virorum ac mulierum mutui effe&rix J Venus,ob voluptaté corporibus fimul commifcens 1 29 ac colliquefaciens animos. Multi porró non admo| dum inter fe noti aut familiares à Baccho vini velv] tiignis opera cuiufdam ingeniis emollitis atque hu meGatis principium aliquod cótemperationis interfe amicicizque nancifcuntur.Ceterüm vbi tales 25, conveniunt viri,quales vos Periander convocauit, nibil(puto) eft quod calix aut poculum agat: fed ipfeMufi propofito in medium fermone, tanquam fobrietatis cratera,cui plurimü voluptatis, ioci ferizQuerei item permultü adeft,eo excitant, rigántque& diffandunt amiciciam: plerunq; finentes cya: thum füper cratera quiefcere, quod Hefiodus prohibuit fieri apud eos qui bibere potiüs quàm differere norunt.
1 P] Nanquc ubi fe uino criniti forfan Achini Vliad.d,261 Largils imitant:plenus fcypbus eft tibi femper. Modus biAlioqui teneo, apud antiquos moris fuiffe vt pro- bendi,
i s RN RR
b e

366 PLVTARCHÍ
pinarent invicem,certáque, vtapud Homerum eft, menfura biberent per ordinem, quomodo Aiax par tes carnis ei qui iuxtà adfidebat obtulit. Hac cum dixiffet Mnefiphilus, Cherfias pocta(iam enim crimine eum Periander abfoluerat,ínq; gratiam Chilone deprecante receperat)Nónne, inquit,Dis Iupiter,ficvt heroibus Apzamemnon, potum fundi: di menfüm,vt apud eum conviuantes invicem propinarent? Et Cleodemus: Si, ait, palumbes quadani, ficvt vos narratis, loui ambrofiam adferunt, volatu 10 difficulter egréq; fuperatis faxis concurrentibus,
Od. 61 quas Plantas Homerus vocat: non cenfes etiá necar ipfum paratu difficile ac rarü effe, vt parcé depromtum cuiq; deorum tribuatur? Fortaffe ita eft; refpondit Cherfias.Sed vellem de re familiari difpu 15 tationem repeti,vt quod ei deeft ab aliquo veftrüm explicetur.puto enim omiffum effe, quis modus rei faciunde fit fufficiens. Ad hzc Cleobulus: Atqui,
Modusre; inquit;lex menfüram fapiétibus praferipfit.ineptis familiar, fabulá narrabo,quam mater mea fratri obiecit. Aie- 20
bat enim Lunam à matre petiiffe, vt fibi tuniculam congruentem texeret: ac matrem refpondiffe, Qui pofsim veró,cum te iam plenam, mox in cornuaattenuatam,rurfum dimidio orbe videam? Sic etiam, mi Cherfia, homini fatuo& vitiofo nulla menfura 25, opum eft. necefsitates enim eius fubinde cupiditatibus& fortuitis cafibus mutantur, füntque fimiles Acíopi cani, quem is aithyeme fefe contrabentem ob frigus ac convoluentem cogitare de domo fibi paranda:zftate autem cum porrectus dormiat, ma- 30 gnum fibi videri,& putare neq; neceffariü& magni laboris opus effe tantam ex(truere domum. Nónne enim vides Cherfia,eos qui modó humiles,plané in arctum fe cogunt,vtpote precise ac Laconicé vitu ri, paulo poft nifi omnes priuatorum regámque res 37 potsideant;exiftimare fe ob inopiá perituros! Poftquam Cherfias tacuit, excipiens fermonem Cie emus:

CONVIVIVM. 563
demus: Veruntamen,inquit, videmus vos quoque, qui fapientes eftisjinzqualibus menfuris,fi quis cóparatiónem inftituat,diftributa bona pofsidere. Tü Cleobulus: Nimirü,ait, mi homo, lex velvti textor $ Cuiq; cógruam decentémq;& mediocrem portionem attribuit. nam tu quoq; ratione legis 1nftarin alendis corporibus,vi&us ratione prefcribéda,adhibendifq; medicamentis vtens,non qualia omnibus,fed convenientia fingulis tribuis. Subiecit Ar1o dalushzec. nümnam ergo etiam fodalem noftrum, Solonis hofpité Epimenidem lex aliqua reliquis abfüinere cibis iubet,ac tantüm exiguá partem arcentis famem materie, Alimum Graci vocant: quam ipfe fibi componit voluptatem,fumere ore;itáq; imI$ pranfüm inceenatámq; perdurare? Hzc oratio cüm omnes conviuas attétos tacitófq; reddidiffet, T hales iocans,probé facere Epimenidem dixit,qui molendo coquendóque cibos moleftias fibiipfi facere nollet:quod Pittaco vfuveniret.fe enim cum in Lef 29 bum veniffet, audiuiffe hofpitam fic cantare ad piftrinum:Mole piftrinum,mole:nam& Pittacus molit,rex magnae Mitylenz. Solonautem: miror(inquit) Ardale, legem de vi&us Epimenidis ratione , non legiffe tein Hefiodi fcriptam verfibus. is enim *5 elt, qui primus Epimenidi femina huius alimenti prebuit,dum eum docuit quzrere, ,, Quanta fit utilitas in maluis afpbodelisqy. Exiftimas veró, inquit Periander, tale aliquid He- Malve e$ fiodo in mentem veniffe ,acnon potiüs eum, vt eft albuci v« 39 ad(üduus parfimoniz laudator, ad cibos vilifsimos fin. Dos, quippe dulcifsimi qui fint, voluiffe adhortari? vtilis euim eft maluz efus,& fuauis haftula regia. Lfta veró famem ac fitim arcentia, medicamenta poDeo 1:^. Pa. z
á Hisce audio quàm cibos,recipientia mel& cafeü J 1"E V..
arbaricum:& multa minimé vulgarium feminum.
quomodo ergo non,quod eft apud Hefiodum,in fu mo poneretur clauus,&

———— M
Nullo nutri mento vti, an fummis
fitbomim.
368 PLVTARCHI
Mulorum: 4 opera;atque boum iam cuntla perirent. fi tanto opus foret apparatu? Miror autem tuum,So lon, hofpitem, fi nuper cüm Deliis magnam luftrationem faceret,non obferuauit ab ipfisin templum inferri monimenta atque exempla primi alimenti," cum aliis fponte fua nafcentibus,maluam& albucü: quorum prosabi- eft Hefiodum quoque nobis vilitatem ac fimplicitaté commendare. Non hec modó inquit Anacharfis, fed& vt ad fanitatem inter precipua conducens vtraque] plantalaudatur. Re- 10 &é dicis,ait Cleodemus. Apparet enim Hefiodum medici fuiffe,qui tam accuraté& perite de victus ratione,vini temperie,aquz bonitate,lauacris,muHeribus, coitus tempore,& infantium fefs sione differaerit: Mihi autem videtur Aefopus rectiüs"fefe 1$ Hefiodi difcipulum profeffurus quàmEpimenides ille enim pulcre fuz& varie ac multarum in vfu ornatz fapientiz initium fum(t ex accipitris ad lufcini3t fermone. Cuperem autém Solonem audire.probibile enim eft hunc cüm Athenis Epi neni- 10 de multum temporis vfus fit familiari Iter, noffe Sn de caufa quóve inftituto is talé amplexus fit victus rationem. Quid attinebat, refpondit Solon, ex co caufam quzrere? cum in promtufi fit, proximum à fummo& maximo bono efle hoc, quàm minimüre- 2j quirere nutrimentum: Rdnidem: recté creditum€ eft fummum bonum effe nullo prorí fus alimen to indigere.Hoc veró mihi nequaquá videturjinquit Ci demus,fiquidem licet dicere quod fentio::maximé menfa appofita, quz alimento fublato tollitur, cum fit diis amicicie hofpitiique. patronis confecrata. Sicvt autem Thales ait igne demto totius vniuerfi exftituram confufionem:íic méfa abolita neceffe videtur effe omnes familie partes deletum iri.fimul enim tollitur ignis V eftalis, focus facer,crateres, có-3j viuia, hofpitia qua prima funt& humanifsima hominum inter fe commercia. atque adeó tota vite ratio
30

CONVIVIVM. 369
ratio peribit, fiquidem à negociis aliquod eft homi nibus ad oble&ationes diverticulum,quibus victus apparatio& vfurpatio plurimum praebet materiz. Tam& in agriculturá hoc maliredvndabit.qua cefi í fante tellus nobis relinquetur informis,atque incul | ta,0b vacationem operum repleta fterilis materi, & flauiorum eluuione invndata.vnág; peribunt ar tes omnes atque opificia quibus illa pret, fundamentümgq;& materiam fuppeditat,ac quz illa remo
1o ta nihil funt. Quin& honor diis nullus porró erit: qui Soli exiguus,Lune etià minor habebitur,vbi ad homines ab iis prater lucem& teporem nihilrediturum fit.Toui autem pluuio,& Cereri arationis aufpici.& Neptuno fürpibus profpero,vbi ara erit, vVj bifacrificium?Aut quomodo gratiarum dator Bacchus erit, fi nihil eorum quz largitur ipfe requiremustQuid facrificabimus,quid libabimus,quas offeremus primitias? Omniahec cum fummarü fub.
. Verfionererum coniuncta funt. Equidem brutü cft 20 omnes& vfquequaq; confe&ari voluptates:fugere eutem omnes,ídq; omnino, voluptates, ftupidi eft. Efto enim fuas quafdam peculiares& preftantiotes antmi effe, quibus is fruatur, voluptates. certé nulla eft corpori alia,qua innocétiüs frui pofsir, quàm ab mento voluptas.quod omnibus eft compertü ho minibus. Menfa enim in medio propofita,communi Cant ccenis.rei venerez tenebras pretexunt défas. quia huius voluptatis commuuicationem belluiná impudentémg; iudicant perinde,atq; illius abftiné3o Uam.Vbi finem dicédi fecit Cleodemus,ego fucce92$ in partes eius,Hoc veró,inqua,przteris,quód fomnus fimul cü nutrimento profcribitur.& fomno fublato,fomnia nulla funt,ac vetuftifsima nobis diuinádi ratio aboletur.A d hzc vita informis erit no35 ftrajac quodámodo corpus animo fruftra fuerit circumdatü.plurimz enim eius,& precipuz partes ita funt fa&z, vt inftrumeéta(int nutritionis: lingua viA.
Somnia.

370 PLVTARCHI
delicet,dentes,ftomachus,iecur: quorum nihil vel fruftra,vel ad alios comparatum eft vfus. Itag; alimento qui nó opus habet,ne corpore quidem is indiget.quod eft nihil aliud, quàm ipfum feipfo opus non habere:nemo enim noftrü fine corpore eft. Atque hzc quidem,inquam, ego velvti fymbolum ad patrocinandum ventri dare volui:fi Solot,aut alius habet aliquis quod obiiciat criminis, paratus fum audire. Maxim veró,inquit Solon. nifi fi volumus videri iudicio quàm Acgyptij minüs valere. ij enim 10 mortuum diffe&o ventre Soli oftendüt, deinde inteftinis in profluentem abies, reliquü cadauer vt iam purgatum procurant.Re vera enim corporis no ftri cótaminatio funt iftajatq; orcus velvti apud inferos exitiofis quibufdam fluminibus& vétis fimul 1 atq; igni confufis, cadaueribüfq; oppletus. Viuum Contráe- quippenullü viuo nutritur alimento: fed nos necan fim corum. tes ea,qux animata funt atq; nafcuntur,& vitanon qé&vixe- carere eo liquet quód aluntur& augefcüt,iniufté àrink, imus.Enimveró efu carni abftinere,quod fa&itaf 20 Íe Orpheü illum prifcü accepimus, calumnia magis arguta eft, quàm vera dep ulfio criminis iniuriarü à luxu profe&tarü. Vnicaeft ratio vitandi fceleris,& CN purum fe preftandi,fi quis fe ipfo contentus;nihilg; | eM extra fe pofitum defiderans viuat.Quem veró Deus 25 Fl jta comparauit, vt citra aliorum damnum fuam falu i tem tutari nó pofsit,huic ille naturá iniufticiz prin | i cipium deftinauit. Nónne igitur,mi Diocles, zqut ! t
| erat cum iniufticia fimul exfcindere ventré& ftoma chü& 1ecurtqua mébra nullius bonz rei fenfum ap 3o petitümve ingenerant: coquortü autem inftrumétis fimilia fünt,cultris puta,lebetibus: tur inolitorits, | caminis,& puteorü fofsioni,paníq; coquendo infer | vientibus. Nimirum enim pofsis animadvertere in i multis hominibus animam in corpore effe tanquam 3 :| in- iftr/no abditam, eius tantum necefsitatum Cau^
d fa hac illac circumcurfitantem.Quemadmodó 7

CONVIVIVM. 37 fc&ó nos quoq; paulo anté invicem nó vidimus neque audiuimus, fed quivis noftrüm pronus necefsitati nutritionis inferuiebat.nunc menfis remotis liberati,vt vides, fertífque redimiti inter nos differisg mus,mutuáq; fruimur confuetudine,& ocio, foluti necefsitate expetendi alimenti. Quod fiis ftatus,in quo fumus in prefentia, peromnem noftrá duraret Vità,nónnein perpetuo degeremus ocio, neq; pauPertatem metuentes,& diuitiarum ignaritStudium 1o€nim rerum füpervacanearü ftatim comitatur necef ariorum appetitionem. Iam quod alimentü debere effe putat Cleodemus,vt menfe fint,& crateres,pof? fiti Cereri& Proferpinze facrificari:alius eodé iure dixerit bella debere effe& pugnas:vt muros, naiy ualiáarmamentariág; habeamus,& centü hoftibus Occifis Hecatomphonia immolemus,quam ferüt apud Meffenios legem valerc.alius etiá fanitatem indigne ferat.fcilicet iniqué fuerit comparatum,fi ne, mRineggrotátele&i mollis nullus fit vfus,nullus cul io Citrie,neq; Aefculapio facrificemus, neq; diis auerruncatoribus,& medicina cum inftrumentis medicamentifa; fuis ingloria& abiecta negligetur.quid enim hzcab illo differunt? certe enim cibus vt remedium famis fumitur:& curare feipfos dicuntur, *$ qui vi&us ratione vtuntur certa:quod non yolupta tem aut iucunditatem aliquam confe&entur,fed na ture necefsitati obfequantur. Etenim moleftias quàm voluptates plures enumerare licet à cibo or5a5. 1mm autem voluptati in corpore&locus exi30 Buus,& temporis parum eft:cibi apparandi occupatio& difficultas quantis nos impleat turpitudinibus& doloribus quid attinet dicere?Equidem Homerum arbitror eó refpexiffe, cüm Deos immortales effe eo argumento demonftraret, quód alimeny; to nullo vterentur,; Nan neque edunt Ceveris,neque Bacchi munera potant: Hinc inmortales, cafsi fasguine habentur. A ij
Cibi incom moda.
Il/ad.o341.

37t PLVTARCHI
innuit enim nó viuendi modó, fed& moriendi viaticum effe nutrimentum.Hinc enim morbi corporibus adhzrefcunt, quibus repletio fzepiüs quàm inedia caufam przbet: ac plerunque maioris eft laboris ingeftum cófumere& difsipare alimentü, quàm 8 P,$
comparare. Sed perindeac(i Danaides quaererent ánxie qualem a&urz vitam forent,& quid rei gefturz, i dolij fui tra&tatione liberarentur: ita nos percunctamur, fi contingeret nobis finem facere tá varia terra maríque conquirendi& congerendi in carnem noftram inexplebilem, quidnam effemus a&uri. quia ob imperitiam rerum pulcrarum vitam necefsitatibus inferuientem amamus.Q uemadmodum igitur qui feruierüt, libertatem confecuti pro fefe ac propterfe ipfos ea faciunt, que olim dominorum obeuutes minifteria fecerant. fic anima nüc quidé multis occupata eft laboribus in alendo corpore:fed eo minifteriovbi fuerit exonerata,fcipfam nimirum libertate potitam alet, viuétque in fefe& in veritátem intuens, nemine alió abripiente aut abducente. Hec, Nicarche, de alimento fuerunt difputata. Nondum finem dicendi fecerat Solon, cüm intró venit Gorgias Periandri frater,à Tznaro reverfus, quó miffus fuerat vt oraculis quibufdantita monentibus rem facram faceret, ac pom pam duceret. Eum à nobis falutatum, Periander amplexus atque ofculatus, iuxta fe collocauit. Ibi fratri Gorgias feorfim quzdam renunciauit, ta audienti, vc fatis appareret varié ea narratione affci eum,modó dolentis, mox indignantis, fapé diffidentisymox admirantis fpeciem prabentem. Tandem ridens nos ita affatur: Cupio,inquit,iam nunc vobis narrare quid nuncij acceperim:fed vixaudeo, qui meminerim Thaletem aliquando dixiffe, efferenda ea effe quz funt probabilia, reticenda 1ncredibilia. Sub hec Bias: Atqui, ait,"Thaletis hoc
quoque fapienter di&ü eft, hoftibus etiam vbi credibilia
s c
t b
30
8

1 : 3 ]
———Ch
E
A
10,
i
20
1$h
30
3
CONVIVIVM. 373
dibilia narrant fidem derogandam,amicis etiá qua fidem excedunt credenda effe. inimicos autem ego cenfeo malos& fatuos, amicosab eo dici bonos& prudentes. Proinde,inquit Periander, coram vniueris Gorgia rem expone, aut potis ad nouos iftos dithyrambos illisque affers,recitandis deduc. Tum Gorgias huiufmodi narrationé babuit. Cüm facrificium tribus diebus exattis confeciffemus, vltimáque folenniter vniuerfi no&em infomnem ad litus cum chorea& ioco deduceremus ,Luna mare illufrante,nullóque fpirante vento, fed malacia ac tranquillitate obtinéte,eminus horror quidam maris confpe&tus eft verfus promontorium vergés, incitatione aquz fpumam ftrepitümque edente maBnum,vt vniuerfi non fine admiratione ad locü quó appellebat adcurrerimus. Priufquàm veró poffemus coniicere quid effet quod advehebatur(celeritate enim impediebamur) delphines cófpe&i funt, alij confertim in orbem circumnatantes ,alij adlitus quà lzuifsimum erat preeuntes,alij fubfequentesàtergo& agmen claudentes.in medio autem fu per mare extabat moles quedam vehentis corporis, ignota nobis& indifcreta: donec delphini cocuntes Gad litus vnà applicantes in terram expofuer(it ominem viuentem ac mouentem fefe.inde ipfi rur fum ad promontoriü reverfi maiore quàm ante faltatione luferunt;pre voluptate(vt apparebat) quadam exfultim lafciuientes. Ibi veró plerique de noftris confternati à mari profugerunt: ego& mecum pauci fumus aufi accedere.Invenimus ergo&agnouimus Arionem citharcedum, qui& nomen fuum edebat ipfe»& ami&u innotefcebat: gerebat enim Vefté qua in certaminibus muficis folebat vti.Hunc nos in tabernaculum detulimus. neque quicquam illi erat mali; nii quod celeritate& impetu vecta"onis defatieatus nonnihil languebat. Audiuimus altem€x eo narrationem omnibus incredibilem,
A ij
Arion fabula.

374 PLVTARCHI
praeterquam nobis, qui finem& exitum rei fpeGauimus.Áiebat enim fe, cum iampridem ex Italia difcederein animum induxiffet, litteris Periandri vt id maturaret permotum,Corinthiam nauim onerariam forté tum oblatam confcendiffe. cámque vento veherentur fatis commodo, animadvertiffe fe, nautas ipfi necem machinari, ídque fe deinde etiam ex re&ore nauis cognouiffe, clanculum monente ftatuiffe nautas confilium fuum no&u exequi. Tum fe omni deftitutum auxilio,& in extremis herétem difficultatibus, diuino quodam animi inftin&uimpulfum vt corpus exornaret, ac veftem quain certaminibus obeundis fuiffet vfus pro funebri fumeret.& fub finem vitz caneret,neque liac in parte oloribus palmam concederet.Sic ergo ornatum fe di xiffe nautis, veniffe fibiin mentem vt Pythicam can tilenam pro fua nauífque& comitum falute cantaret:adftitifféque in puppi ad fores, invocationéque marinorum numinum quadam pramiffa, inde ad fides ceciniffe Pythiam odam.Nondum Plané mediü cantilenz cum abfoluiffet,occubuiffe Solem, cófpeGámque fuiffe Peloponnefum. Nautis veró nó iam vlteriüs no&tem przftolantibus,fed ad cedem fe có vertentibus, cüm nudari gladios,& gubernatorem caput velare iam videret, fefe quàm potuiffet longifsiméà naui in altum proieciffe. Verüm priufqua totum corpus fubfideret, delphinis fubeuntibus elatum fe fuiffe, plenum initioanxietatis& ignorationis atque perturbationis. cum autem leniter Veheretur, multófque circa fe congregari delphinos cerneret placidé, oneríque pernices velvti neceffario& publico fübire,fimülque nauis proculà tetgo reli&a velocitatem vectationis argueret: tum veró aiebat fibi neque mortis tantum metum, neque vitz cupiditatem tantam ad animum accidiffe, quantum fibi ftudium incefsiffet, vt feruatus& diis
charus videretur,& firmam deiis opinionem con^ c«pe,
Lad
$
o
I

CONVIVIVM. 37$
ciperet. Simülque fe cüm coelum intueretur ftellis frequentifsimis nitens, lunámque fulgidam& puram exorientem, ftante mari tranquillo vndiquag;,
& fine flu&ibus curfum velvti femitam fciffam prz5 bente:cogitaffe fe cum animo fuo, non vnum duntaxat iufticiz effe oculum,fed his omnibus circumcirca Deum obferuare quz terra maríque agantur. His cogitationibus corporis partes grauatasiam& laffas fuiffe recréatas. Tandem cum ad promonto10 rium appuliffent delphini, quod füblime erat ac pre ruptum,optimé eius afperitatem eos cauiffe ac circumflexiffe,poné adnatantes: donecin terra ipfum, velvt nauim in portum tutum, depofuiffent.vt plan€ fenferit, Dei procuratione fic ve&um fefe fuiffe.
1 Hzccüm Arion expofuiffet:ego,addebat Gorgias, percunctatus fum, vbi putaret nauim iftam appulfuram.refpondit,omnino ad Corinthum,fed multo poft venturam. nam fe vefperi elapfum 8 naui exiftimare vectum effe non. minus 15 ftadiis Ípacium: 20& ftatim malaciam füiffe obortàm.Dicebat praterea Gorgias fe& naucleri nomine,& gubernatoris,
& infigni nauis cognito, emifille naues,& milites qii loca nauibus appellendis idonea obferuareht;
; difsimulato quod fecum ferret Arionem, ne fontes ^5"fuga elabi re cognita poffent. omnino autem diuino cafüi fortunz hanc rem refpondere: fimul enim
& fe huc adveniffe,& fignificatum fibi effe nauim in torum quos emiferat militum poteftatem vnà cum
9 negociatoribus& nautis venifle; Sub hzc Periander Gorgiam ftatim furgere iufsit, deprehensófq; iftos in carcerem compingere,vbi nemo accedere, aut de fetuato Arione eos certiores reddere poffet. um Aefbpus: Vos veró,inquit, graculos meos& coruos differentes fubfannate porro, cüm delphini
35 hoc modo iuuenentur. Ego auté: aliud;inquá, Acfope eft quod dicimus^ liec enim Oratio,cui nos fidem adhibemus,ampliüs mille iam annos durauit,
A dj^

De Herod; morte narfatio,
Delphini
bomi em
D Wiantes,
376 PLVTARCHI
ab Ins& Athamanthis vfque temporibus. Solon veró huncexcipieus fermonem: Hzc quidem, inquit,Diocles,ad Deos propiüs pertinent, füntque nobis fuperiora.humanü eft,& ad nos attinet,quod Hefiodo evenit.puto enim te narrari audiuiffe. Nó. j fanéjinquam.Atqui;ait,auditu digna res eft. Milefius quidá,cum quo Hofpitij ac convictus vfus Hefiodo intercedebat, apud Locros hofpitis filiz pudiciciam clàm imminuerat: re comperta creditum eft Hefiodum ab initio confcium flagitij fuiffe, in!0 eoque occultando operam nauaffe.cüm quidem hic infons, nulla fua culpa 1n iram hominum per calumniam& finiftras incidiffet fufpiciones. Nihilominus eum puellz fratres apud Locrenfe Nemeum fiue nemus ex infidiis trucidauerunr, vnáque affe- 1 clam ipfius Troilum. Citerüm cadaueribus in mare devolutis, Troili cadauer foras in Daphnum fluuium delatum, apud fcopulum aquis ambitü& non procul à mari difsitum deteptum fuit, qui fcopulus etiamnü Troilus dicitur. Hefiodi auté cadauer, vbi 20 primüm à terraexcidit, excipiens delphinorü grex ad Rium& Molycria deportauit. Forté tum Locri folennem conventü agebat apud Rium, ac facris operabantur publicis,que etiamnü fplendidé ifto in loco peragütur. Cüm ver cadauer videreturadfer?f. ri,mirati(vt par erat)ad litus adcurrerunt.cümq; ca diaer recés interfecti Hefodi agnofcerét, gloria ho minis permcu nibil antiquius habuerunt quàm cadis autores querere.ac citó iis fuccefsit res,invétóf que percuffores viuos in mare precipitauerunt,& 39 €eorü domum diruerüt. Ipfé Hefiodus apud Nemeü fepultus eft.& fepulciü eius plerig; peregrini 1gno ant.occultatur enim propter Orchomenios,qui id querát,&reliquias Hefiodi monitu oraculi cuiufdá auferre,& apud fe humare cupiunt.Itaq; fi delphini 3f ita funt adverfus mortuos humaniatq; familiariter affe&i, multo probabilius eft viuis eos opem ferre, : maxi

| CONVIVIVM. 377
maximé vbi fiftulis aut captuinvitantur.Hocenim jam omnibus nobis compertum eft,mufica animalia ifla dele&tari, eámque affectari,& iuxta vehentes in tranquillo cum cantu ac tibiaadnatare. Natatione ]$ etiam puerorum gaudent, certántq; cum nantibus. Itaq; lege non Ícripta cautum iis eft de fecuritate. nemo enim eos pifcatur autlzdit: nifi fi quando in retia ingrefsi pifcationi nocent. tunc enim puerorum inftar delinquentium verberibus caftigantur. Ác memini me de Lesbiis audire, puellam quádam, lla3 ddl 8 mari à delphino fuiffeferuatá. Veré, inquit Pit- de abd tacus, hoc narratum tibi fuit: eft enim res nota,& gmo« ma multorum memoria confirmatur. Lesbum condé-"44e tibus oraculum mandauerat, vt cum nauigando ad 15 flationéappuliffent nomine Mefogaum, quafi Mediterraneum dicas, ibitum Neptuno taurum, Amphitrite ac Nereidibus viuam virginem demitterét in mare. Septé erant duces ac reges,odauusEchelaus princeps deducendz colonie oraculo conftitutus,ifq; etiam num caelebs. Cüm reliqui feptem forte de innuptis liberis cóparaffét, ea forori Sminthei obtigit.hanc igitur veftibus& auro exornar(üt, eràntque cüm loco appropinquaffent conceptis vo Ui$10 mareabie&uri. Eratinter eos qui vnà naui15. gabantadolefcens quidam indolis nequaquam maI?,cuius nomen Enalus perhibetur. is cüm puella ilius amore teneretur,& ftudio eius feruádz ineffa bili duceretur, füb ipfum temporis articulum impetu dato eam complexus,vnàíein mare demifit. Ac 3o flatim quidem fama certitudinis expers, fed cui tamen multi de exercitu fidem adhiberent, didita fuit incolumes eos fuiffeiaterrá delatos. Poftea veró temporis aiunt ipfum in Lesbo fuiffe vifum Enalü, ac varraffe,à delphinis fe é mari in continentem citra periculá fuifie eve&tos. Poffem alia his diuinio12, acmultorum animos quà percellentia quà demulcentia commemorare. fed difficile eft omnibus
A v
IO
20
3;

Anima Core pus, anima , deus manet.
38 PLVTARCHI
fidem facere, Cüm enim flu&us ingens circa infulam attolleretur, hominéfque ad mare accedere non auderent,folum férunt Enalum accefsiffe,& fecutam eum effe polypodum multitudinem ad templum vfque Neptuni, maximo lapidem geftante,,$ quem Enalus dedicauerit. ifque lapis à nobis Ei dicitur.In vniuerfum autem vt verbo dicam,qui inter
id quod fieri nefas eft,&id quod invfitatum eft diflinguere pofsitjintelligátq; aliud effeà vero, aliud ab opinione hominum alienum,is ó Chilo tuum il- 10 lud Ne quid nimis feruans, modum in habenda derogandáque fide tenebit. Pofthzc Anacharfis ita locutus eft... Càm re&éfenferit Thales in omnibus przcipuis mundi partibus ac maximis animan. effe, admiratione dignum non eft quód pulcerrima 1 quzque diuino nutu efficiuntur. Corpus enim animz, anima inftrumentum eft Dei,& ficvt corpus àfefe multos habet, plurimos veró& optimos motus abanima:fic rurfum anima alia fuopte inftindtu agit, inaliis deo fefe vtenti prebet dirigendam at- 29 que eius arbitrio mouendam, cum fit oninium inftrumentorum pulcerrimum,| Iniqué enim fuerit comparatum,fi ignis inftrumentum fit,& ventus,& aqua,& nubes,& pluuiz, quibus multa Deus feruat
& alit, multa perdit atqueabolet: animalibus eum 25 ad nullum prorfus fuum opus vti. cüm rationi magis confentaneum fit animalia fufpenfa à vi diuina,
ei fübferuire, motüfque eius fubfequi, quàm Scythis arcus, Grecis lyras& tibias obtemperare. De1inceps Cherfias pocta cüm aliorum mentionem 1n 30 tulit mirabiliter feruatorum,tum Cypfeli qui pater Periandri fuit.eum enim, cümifsi occifüum puerum admodum oblatum declinaffentpoenitétiáque duGi rurfum quzrerentjinventum non fuiffe, cüm etfetà matre in cypfelam, id eft cumeram, abditus. 1 35 taq; edem etiam Cypfelá Delphis dedicaffe, quod
tunc temporis à Deo fe inhibitum fuiffe crederet ne
1 |

CONVIVIVM. 379 ne vagiret,itáque lateret inquifitores. Tum Pittacus Periandrum alloquens: Bene, inquit, à Cherfia fa&um eft, quizdis iftius mentionem propofuit. Sepenumeró enim ex te volui querere caufam rasnarum iftarum, curtam multz ad fundum palmz torno infculpte fintac qua ratione Deum dedicantémve attingant. Hic cum Periander Cherfiam interrogandum diceret, cui notum id effet, vtpote qui in dedicatione adfuiffet Cypíclo, fubridens 10 Cherfias: Non, inquit, priüs ego id explicauero, quàm ex his intelligam, quid fibi velit eorum ifthuc Ne quid nimis,& Nofce teipfum,&(que vox multosà nuptiis, aliosà fide interponenda deterruit, nonnullos plané mutos fecit) Sponde, praftó no5 xaeft. Quid veró, inquit Pittacus, necefíe eft tibi n05 ea enarrare, cüm Aefopi orationem de fingulis ifs compofitam laudes? Et Aefopus:Cherfias(ait) quoties mecum iocatur, iocatur autem ferio, Homerum iftorum diorum autorem facit. Hedorem 20 enim fui ipfius noticiam habuiffe dicit, qui alios invadens,' Maiori tamen Aiaci concurrere cauit. Vliad.2, & Vliffem laudatorem huius fententiz, Ne quid ni- 547. mis,fic przcipere Diomedi: "Tydideynimium neque me lauda, ned dpa. min 249.
25
Sponfionem autem alij putant eum traducere vt ré periculofam& futilem,his verbis:
Pro prauis fpondere equidem eft ves plena pericli. 0t,
3o herfias autem nofter Aten ait propterea fuiffe à 3?!
Ioue de coelo precipitatam,quód interfuifferfponfioni de Herculis natalibus, qua Iupiter circumven
tusfuit. His fubiecit Solon hzc verba:proinde pareamus fapientifsimo Homero, s;— lemnoxincefsit-nodinos cedere uerum eft. I/ad,u,
ergo libemus Mufis, Neptuno, Amphitriteque: Aa €oque facto, nifi vobis contrà videtur, conviuium

Error cum anim perturbatione, exitiofus.
PLVTARCH. DE
diffoluamus.| Hic fuit, Nicarche,iftius conventus finis.
380
PLVTARCHI
Defuperftitionelibellus.
!! Nfcitia deorum atque ignoratio iam *| indeab initio in duos quafi riuos dimanans,ab vna parte in duris ac refra&ariis ingeniis tanquam in afpero fo—? lo impietatem, quz nullos putat effe deos, ab altera velyti in molliac tenero folo fuperfüitionem animis lenibus ingenerauit. Eftquidem omnis falfa opiniomaxime de talibus rebus, perniciofa:cüm veró animi perturbatio adiungitur, perniciofifsima exiflit. Omnis'enim animi perturbatio, inftar morbi eft cum inflammatione coniundi, & ficvt luxationes artuum humani corporis accedente vulnere, ita animiertores perturbatione comitante periculofioresfunt. Putat aliquis individua corpufcula& inane vniuerfi effe priacipia: falfa eft opinio,fed vlcus non gignit, neque palpitationem, neque dolorem lancinantem. Opinatur aliquis diuitias fummum effe bonum:hic error venenatus eft,animam depafcitur,abalienátque, doraire non patitur, identidem exftimulat, de faxis przcipitat, firangulat, libertatem adimit. Sunt rurfus qui virtutem& vitia corpori adfignant:feedus profe&ó hicerror, non tamen dignus deploratione& lamentis. Alie quedam fententiz funtac opiniones,vt
" i l l !
O miferauirtus.uerbatuedm fis,ego; "Tanquam vei nauaui operam tibi,—— omiffa diuitias largiente iniufticia,& omnis voluptatis ferace intemperantia. huiufmodi opiniones cüm deplorandz funt, tum indigué ferenda, quia vbianimo infunt,
IO.
I$
10
MW
30
3

rum emt ME Rp E
SVPERSTITIONE.$8,
infant, ibi multos morbos multáfque perturbationes vermium inftar ac lumbricorum ingenerant. Proinde, vt deiis dicam de quibus inflitutus eft no bis fermo vitiis, impietas praué featiens nihil effe js beatum, uihil interitus expers, animo quendám videtur fluporem inducere negatione numinis, finifque non crederidi deum effe; eft metu vacare. Superfutionem Graci defidemoniam nominant: qua voce intelligitur opinionem de diis effe turbulenIO tàm,actimorem incutere homini, quem confternat
5
20 bifeeda omnia
25
3o
$5 térremotum in Gallia
& deprimit, exiftimantem quidem effe deos,fed eos acerbos damnosófque effe putantem. Ac videturis qui nullos putat effe Deos(quem impij voce intelligi volumus) oihil moueri numinis mentione: fuperflitiofus autem moueri quidem,fed perverse.illi entm ignoratio ne credat effe quod prodeft cófert: huic, idipfum vt credat effe damnofum. Ergoimpietas opinio eft falía, fuperftitio affe&us animi ex &rrore ortus. l'urpes quidé funt omnes animi moreius vitia. tamen alacritas quedam adeft ob leuitatem, neque impetui ad agendum quicquam feré decedit. hoc commune omnium animi perturbationum crimen eft, quod adagendum vi quadam incitant, rationémque vrBent& circumfcribunt. Solus metus,cüm non minü$ quàm audacia rationis fit expers, vacuitatem ra tonis habet feenem, ociofámq;& perplexam, animuümque perturbat& vincit territum: vnde metum dema, quafi ligamentum, Graci dixerunt. Neque veró vllus metus eft qui perindeab agendo abduCat& hzfitare cogat,atque fuperftitio. Non metuit à mari fibi qui non nauigat: non bellum militiz ex9rs, nonlatrones timet qui domi fe continet, non fycophantam pauper, non invidiam plebeius, non :; non fulmen in Aethiopia ormidatur.qui deos metuit,omnia metuit,terram, máreaerem,ceelum,tenebras, lucem, rumorem, fi& elatio animi
Impietatis
C füperfli tona coms p«ratio.
Metse gitalis affeélus,

Eurip. Orefia,
Somnus fue peufistiofovum.
38 PLVTARCH. DE
lentium, fomnium. Obliuifcuntur herilium minarum ferui dormientes, qui in compedibus funt, iis vincula fomnus alleuat: inflammationes, vulnera, fzua carnis& ferpentia vlcera, doloréfque acerrimi fomno mitigantur.
Morbi leuamen[uaue,e* obletlatio
Vucurda, fomne;quam tempeftiue mibi
Nunc obtigifti.— inquitille. Hoc dicerenon finit fuperftitio. foli huic nulla funt per fomnum induciz, neq; vnquá quiefcere animum patitur, neq; fe colligere eum acerbis& moleftis de numine opinionibus dimotis: fed velvtiinimpiorum regione in fomno füperftitioforü fimulacra terribilia,& vifa monftrofa feruntur:& fuperftitio femper poenas quafdam exercens, miferámq; exagitans animam fo mniis fomno exturbat, à feipfa tanquam ab alio aliquo excarnificatam, durífq;& abfurdis parentem mandatis. Poftquá evigilauerunt, non contemnüt fomnia fuaneque rident aut dele&antur eo, quód nihil eorum quibus turbati fuerunt verum fit: fed vmbram fugientes fraudis innoxiz, re vera fefe decipiunt,ac conturbant, fumtüfque faciunt in agyrtas atq; impoftores incidentes,qui eis fic dicant:
Si teno&urna uifa terruerunt, Hetattue comefatio terrenee:
vetulam voca quz piftrino adfidet,& mari corpus merge tuum,ac per totum diem humi defide. Hui, quàm mala iuueniftis Greci barbara.
coeno contaminari,defidere in fterquilinio, fabbatum feruate,proiicere fe in faciem, turpiter federe, ritu alieno adorare fuperftitionis caufa iubentes. Qui videbantur legitimam conferuare muficam, 1j iufto orecitharceedos canere iubebant. Nos quog; poftulamus, vt re&o& iufto ore Deum invocetis: nequein hoftia quidem examinetis an pura fit& re€ta lingua, interim ver veftras ipforá linguas pervertenIO
n
Ld
o
2]
39
3

H SVPERSTITIONTE. 38$ [| vertentes& inquinantes, abfurdis nominibus ac barbaricis vocibus fcedetis ac pervertatis diuinam atq; àmaioribus acceptam religionis autoritatem. In comcedia quidam adverfus eos qui fpondas au$ roargentóve obducerent non ineleganter dicit,nà debere eos fibi ipfis fomnum fumtuofum facere, quem folum gratis dij nobis largirentur. idem poffis fuperftitiofo dicere, Somnum dij nobis dederüt requiem& obliuionem laborü:cur tu eum tibi perIo petuum redigis tormentum ac dolores miferz animz eo excitas, quz alium ad quem confugiat fomnum non habet? Heraclati eft, viuis vnum effe& communem omnibus mundum, dormientiü quenque in peculiarem divertere. Superftitiofo autem I nullus eft communis mundus. nam neque vigilans ratione re&a vtitur, nequeab eo quod ipfum perturbat fomno liberatur.íed dormit ratio,femper vigilat metus,fuga maliautrequies nulla datur. Terribilis fuit Sami tyrannus Polycrates, Corinthi Pe20 rlander.nemo tamen hos timuit quiinliberá& populari forma conftitutá ciuitaté fecefsiffet. Qui ve1Ó deorü imperium tanquá tyrannidem metuit tetricá& inexorabilem, quó cócedat quó fugiat,quá terrà De; expertem,quod mare inveniattin quá má 25 di partem penetrabis;ibíq; te abfcondens, effugiffe te Deum putabis mifer: Lex feruis hoc largitur,vt Beneficium. i li ertate defpetata vendi fe poftulent, equioréque H 9minoprzfentem mutent. Superftitio deorum ys, mutationem non relinquit, neque inveniet Deum 3o quem non formidet, qui paternos& natalicios ti1€t; qui Seruatores& Propicios metuit horrétque *05, à quibus petimus diuitias, copiam, concorlm, pacem,& verborum factorümque optimum
ccelum. Iam ifti feruitutem pro calamitate ha3; bent,referántque ifthzec: f
Graiis uiro, gravis eft milieri calamitas,
ubi dn wd)

Sp iperstitio morte nom Jour.
Mfica.
384 PLVTARCH. DE Scruire fub dominis parum felicibus.
Quanto deteriorem putatis effe eorum fortem, qui metuunt quosevitare, à quibus profugere vel i. irenonlicet? Are fun. ad quas confugere tutó feruus pofsit,multa funt, quz à latronibus non violan tur templa,& qui hoffen fugit ,fimulacrum aut fanum tenens animáü recipit. Superftitiofas h«c maximé timet& expauefcit,in quibus fpem habent repofitam qui extremorum malorum funt in metu. Noli avellere templo fuperftitiofum: ibienim punituratqueexcruciatur. Qoid multi??. Omnibus hominibus vitz finis eft mors-(irperffitoui ne ca quidem. profert enim hec fuos terminos vltra vite exitum, metümque vita diuturniorem facit ,anne&ítque morti malorum cogitationem immorta ali, etiam tum cum foluitur malis ingredife putans in mala nullum habitura finem... Orci nefcio cuius porte aperiuntur profunde,& fluuij fimul ignis, Stygífque panduntur riui, tenebrxq; obducuntur vilis multis referte(imulacrorum adípectu terribilium,ac voces horrendas em tsentit m. tum iudices & xamificey, hiatüíq;& penetralia malis infinitis plena. Trainiels fuperftitio id ipfum quod non patiendo effugit, expe&ando Gbi calamitofum reddic. Nihil horum eitin impietate. fed ignoratio damnofa,magnáq; animz calamitas eft cecutire in tátis rebus,que noticiam Dei, de multis mentis oculis longé lucidifsimum exczcat. fed,(icvti dixi, perturbationes animi, vlcera tumultus, NN feruitus optnionem deorum fequuntur. Mücari ait Plato cócinnitatis opificem hominibus à diis datam, non lu xus gratia& pruritus aurium: fed quoniam animi circuitiones turbulente& vage in corpore Mufz & gratiz inopia, fepenumeró incontinentia& errore luxuriant: vt rurfum in ordinem eius opera redigi pofsint.nam,vt Pindarus ait,
Qu«IO
n
30
3

SVPERSTITIONE. gt
Quem Iupiter non dilexit, Perturbantur uocem Pieridum audientia:
etenim efferantur,& indignantur. quomodo tigres f aiunt circumfonantibus tympanis in rabiem agi,ita vt ád extremum feipfas dilanient. Minus igitur mali iis e(t, qui ob furditatem Muficam prorfus non fentiunt, neque ea quicquam afficiuntur. Infortunatus fait Tirefias,quod videre liberos& ami 1o cosnon potuit. infeliciores eo fuerunt Athamas& Agaue qui liberos videntes, leones& ceruos effe putauerunt.ac nimirum Herculi furenti vtilius erat prafentes filios neq; cernere neq; fentire,quàm carisimos ita vt hoftes tra&are. Quid ergo? non vi55 detur tibi impiorü affe&us eo modo à fenfu fuperfritioforum differre? Illi omoino nullum agnofcunt Impij fuper numen, hi deos effe cenfenr. illi negligunt:hi terri- ftiofis feli
ile opinantur quod benignum eft,quod paternum core,
doas
eft,& utelarem curam gerit,ac incerum eft,tyran2? nicum,damnofum,& fuum exiftimant.Ergo fabris
erariis,lapicidis, ac iis qui cerea figilla fingunt credentes, humano corpori fimilia putant effe deorum rorpora;ac talia finguntadornántq;& adorant:phi ofophosautem& ciuiles viros defpiciunt,qui deo2: à:4 Hj rum maieftatem docent cum bonitate, magnanimI13o
tate,benignitatáq;& procuratione effe cóiunctam. Ergo illi-nimis fupt flupidi& fidem non habent bonis valibus:illi perturbantur, metuüntq; vnde vtilitatem percipere debebár. omninóg; impietas ftuPorquidam eft deos non fentiétium,nea; fuum bonum agnofcétium:fuperfiitio varios affectus animi Procreát, bonum pro malo ducentis. Metuunt deos fuperftitiofi,&ad eofdem confugiunt, adulautur iis & malé dicunt,invocát& iucufant. Comm unethoc Omnium*fthominum,non femper fecunda vu for102. Dij enim morborum, feoij, erumparümque
funt expertes,&(vt ait Pindarus) effugerunt raucü

386 PLVTARCH. DE
fonantis fretum Acherontis.res humane aliàs aliter
Adverfa vt evenientibus temperantur cafibus. Iam primüm in
ferant impic foperftiofi.
iis qux contra animi fententiam cótingunt mecum cólidera quomodo fit affectus qui nullos credit effe deos. fiquidem aliàs moderatus fuerithomo,taci- 5 tus fert fortunam fuam,auxiliáque fibi& folatia cóparat:quod fi iniquiüs eam fert, omnes fuas querelas in fortunam& cafum dirigit, vociferatárque nó iufté aut à providentia difpenfari humanas res, fed omnia confusé ac promifcué ferri atq; raptari.INon 16 hic mos eft fuperftitiofi. fed etiam fi leuifsimum aliuid acciderit malum, fedet moereudo alios fibi dif ficiles affe&us, magnófque& pertinaces affingens, vltróque fibiingerens metus ,acterrores, fufpiciones,trepidationes,omníqg; lu&u& gemitu percelli- 1j tur.non enim hominem, fortunam;occafionem, féve accufat, fed omnia deo imputat: ab eo in fe inruiffe ait fuxü calamitatis diuinitus immiffe,neq; miferum fe,fed diis exofum hominem à diis puniri ifláq; perpeti.quod non iniuria credit,ita animo af. 20 fectus. Rurfum impius zegrotans reputat memoriáque recolligit quoties cibo fe nimio aut vino onera uerit,aut victus rationem conturbauerit,aut labore contentiore defatigauerit, tum aéris aut loci mutationes infolitas.Quod fiin geréda rep.offendit,& à ij populo ignominia affectus, autapud principé falfo crimine delatus eff, caufa infeipfo& fuis perquirit;
Que pretergreffus,quid geftum in tempore, quid noni
At fuperftitiofo quevis& corporis invaletudo,& 39 pecunie iadura,& lberorum mors,& in actionibus ciuilibus offenfio aut repulfa pro dirirate diuinitus invecta& infultu numinis habetur. itaq; non audet opitulari, aut corrigere cafum, neq; mederi aut relu&ari, ne videatur repugnare deo, efque poenam 3j iufligenti refiftere. Si egrotat, excluditur medicus:
fiin lu&u eft arcetur philofophus confolatum veniens

SVPERSTITIONE. 387
iens. Sine, inquit, me pcenas dare, hominem impium& deteftabilem, diis geniffque exofum. Ho. minis eft deum effe ignorantis,vbi ingens dolorincefsitlacrymas ábftergere, comam defecare; vefté y ponere. Sed fuperftitiofum alloquendi aut fubleuandi nulla permittitur occafio. foris fedet amictus facco, aut fordidis cin&us centonibus: fiepe etiam nudus in coino fe volutans;peccata quedam fua aut deli&a eloquitur, quod aliquid ederit, biberítve,
16 dutaliquó ambulauerit inuito numine.Si veró opti mé cum ipfo agatur,& fuperftiitione laboret benigna,domi fedet,omuis generis facrificiis cireundatus. vetule enim ei tanquam paxillo,vt Bio dicebat, 1d quincuriq; incideriut rem; eam pro amuleto ap35 pendunt. Teribazum ferunt, cüm à Perfis compraheaderetur,ftri&to acinace, vt erat vir robuftus,fefe defendere aggreffum, teftantibus iis ac vociferá. tibus iuffu regis fe ipfum capere, ftatim abiecto enfe manus ligandas porrexiffe.Nónne id de quo difpu20 tamus,eódé modo hábet? Alij repugnant rebus adverfis,eáfque repellunt,& effugia ibi machinantur averfionéfq; incommodorum. Superflitiofus veró nemine alio hoc dicente,ipfe(ibi denuncians,mifeUR fe providétia iuffüque diuino ifta pati, omnem
? abiicitfpem, prodit feipfumi,averfatur opitulantes.
Multa mala de mediocribus exitialia redegit fuper- i ftitio. Midas ille prifcus perturbatus quibufdam vt. SAperfhitiofertur fomniis,animique anxius,eó pervenit maefti."5 Mi
C?, Vt poto tauri fanguine mortem vltró fibi con."P4
39 fcifceret. Ariftodemus Meffeniorum rex, in bello Contra Lacedemonios, cüm canes luporum inftar vlulaffent»& circa lares paternos agreftis herba enata effet, eáque fignaarioli metuerét, animum defpondit,bíque manusattulit. Acnifallor Niciam
9 quoq; Athenienfiü ducem multo erat melius Midz aut Ariftodemi exéplo fuperftitione liberari, quàm metu vmbre Lunge delinquentis ociofum federe,
B ii

Dj citra ignau iam znvocandi.
Míad.»,195.
1lad.2,382
Ib.d.414.
388 PLVTARCH. DE
dum ab hoftibus circumcluderetur, ac deinde xr. millibus fuorum partim occifis partim captis in poteftatem hoftium veniret, turpique morte periret. Nihil enim mali eft, quod interiedu terre Lunaà Solealiquando non illuftratur,&interre vmbram f Luna certis circuitionibus incidit. id miferum eft, quod fuperftitionis caligini íncidens homoita con funditur, rationifque vfus eius excecatür,cüm eum
res maxime flagitant.
*»: 10 Flutlus coerulei iam mare concitant,
Et nubes rapidi preuia turbinis
In gyrum celeri uoluitur impetu: hoc videns gubernator, votis quidem falutem expetit,ac deos Seruatores invocat:inter votanihilo- 1f minus clauum adducit, antennas demittit,
Atque inflata Noto carba[a contrabens
Obdutio tenebris effugit à mari. Hefiodus agricole praecipit, vt antearationem atq; 20 fationem ftiuam tenens vota nuncupet Diti ac Cereri, Ecapud Homerum Aiax fingulari proelio cum He&ore congreffurus, Grecos iubet Deos pro fe comprecari, ipfe illis precantibus fe armat. ac Agamemnon poftquam pugnaturis precepit,[5]
Haftam quil: acuat.clypeumq fideliter aptet: tum demum Iouem fic precatur,
Da Prianti nobis cuertere funditus aulam. virtutis enim fpes, non timiditatis pretextus eft Deus. At veró Iudai fabbato defidentes ociofi 30 hoftibus fcalas muris admouentibus,murófque occupantibus nihil fe mouerunt, fed fuperftitione táquam reti capti fe continuerunt. Talis eft fuperftio rebus& occafiopibus voluntati noftre non convenientibus,& cum periculo coniunctis.Sed neiniu-3j cundis quidem rebus preftat impio füperftitiofus. quales funt ferie, epule ad ad templa, invitationes,
orgia,

na
wA
Io
y
A
39
3
SVPERSTITIONE. 389
orgi2,votorum nücupationes,& venerationes,que folent hominibus effe iucundifsima. Hic(i confideresimpium,videbis eum infano diffluere cachinno, Sardonióq; ifta rifu ludere,& alicvbi ad familiares fubmiffa voce dicere, vano faftu agi& infanire qui deos his rebus coli opinentur: preterea autem mali nihil eum habere. Superftitiofus autem cupit quidem,fed non poteft gaudere aut dele&ari,
Vibs tota cdm fuffitibus veferta fit, Peanibusq; gemitibus e fufpiris
anima fuperftiofi occupatur.pallet coronatus, facri ficans trepidat, tremente voce vota facit; manibus adolet titubantibus, omninóque oftendit nugatum effe Pythagoram, cüm diceret optimé nos habere C ad deos accedimus. tunc enim miferrimé pefsiméq; affe&i animo funt fuperftiofi non aliter quàm fiad vrforü caueas,aut draconü foueas, ceterümve fpecus irét, ad templa delubráqg; deorum adeuntes. Itaque mirari mihi fubit eosà quibus impietatis da- Superftitiomnantur qui deos effe negant,& fuperftitioimpie- /5 effe matas efle non putatur. Atque Anaxagoras impieta- e; impios, tis damnatus eft, quód Solem dixiffet effe lapidem: quàm qui immerios nemo impios iudicauit,qui ne effe qui- deos effe ne dem vllum cenfent Solem. Quid ais? qui opinatur 454 nullos effe deos,impius eft? qui tales effe credir qua les fuperftitiofus, non longé magis impiis opinionibus teneturtEgo fané malim inter homines deme hüc effe fermonem, nullum omnino effe Plutarchá, quàm hoc dici, effePlutarchum hominem inconftantem, mutabilem, pronum ad iram, vindi&tz ob leuifsimas caufas cupidum, ob minima queque inignantem: qui fi vocandis ad ccenam aliis ipfum pratereas, aut occupatione impeditus ad eum non veneris falutatü, mordicus arrepto tibi corpus exedat, aut filium abreptum excarnificet, aut belluam &dhoc educatam frugibus tuis immittat vaftétque iij

Wiad,u, 213.
SupeffittoJi deorum
intmic
390 PLVTARCH. DE proventus telluris. Athenis cüm Timotheus caneret Dianam infanam,furiofam, diuino inftin&u con citam, rabiofam, furgens de fpectatoribus Cinefias cátilenarum conditor, Talis,inquit, tibi deturfilia. Atqui fimilia his atque etiam deteriora fuperftitiofi de Diauafentiunt** neque his meliora de Apolline,Iupone,& Venere. omnes enim hos deos metuuntac tremunt. Et veró quid tam cótumeliosé dixit Niobe de Latona, quàm de hac credere fecit fuperflitio fatuos homines, fcilicet eam maledi. Co iritatam fagittis confeciffe mifere Niobes Sex nakas,totidem natófa. cetate uigentes: adeo implacabilis fcilicet erat, vt exfatiari alicnis calamitatibus nequiret. que dea fi re vera fel habejat, malófque oderat,& ferre maledicta nequibat, neque ridebat potiüs infcitiam ignorationémq; hu manam: fuccenfere profectó iis debuit, qui tantam ei acerbitatem feuiciamq; falfó adfcribunt, raliáq;
de ipfa dicüt ac litteris mádaut.Obiicimus Hecube,
immanitatem vt belluinam& barbaram,qua dicit —N tinam medium iecur eius
Nada uorare queam,— At Syriam deam fuperttitiofi putaot, fi quis menam aut apuam edat, eius crura corrodere, corpus vlceribus opplere, iecur colliquare. An'ergo dicere de-diis praua impium eft, feotire non item? aut vocem poriüs improbam opinio facit maledicentis? certe enim ide maledicta damnamus,quia fignum funt malevolentiz,& qui malé nobis dicunt, eos pro inimicis habemus, vtinfidos& malé de nobis cogitantes. Vides quid de diis fentiant fuperftitiofi! ftupidos, infideles, mutabiles, vindi&tz cupidos, crudeles,& qui minimis rebus offendantur eos effe putant. vnde neceffe eft fuperftitiofum& odiffe deos& metuere. quid ni enim? cü ab iis maxima fibi illata effe, illatámq; iri mala exiftimet. iam qui Deum odit& metuit,
H5
wu o
35
"s

SVPERSTITIONE.$91
metuit, eius eft inimicus.Neque interim mirum eft, quódeos timens, adorat ac facris veneratur,& ad templaafsidet.. Nam tyrannos quoque coli videmus& falutari, iífq; aureas ftatuas poni ab iis, qui $ tacité eos oderunt& execrantur. Alexandrum Hermolaus demerebatur, ftipator Philippi erat Paufanias, Cherea C. Caligule. fed horum vnufquifque inter affe&andum dicebat, Cert? equidem pendes.modó fint uires mibi ponas.
1? Non credit Deos effe impius, fuperftitiofus nullos effe cupit, inuitüfque effe credit, nou audens diffidere. quod fi poffet,ficvt Tantalus lapidem cupità fe remouere, fuperftitiofus opinionem fuam( qua non leuiüs vrgetur)abs fe proiicere, ample&eretur
3$ vtique& beatam duceret impij fententiam, vtliberalem. Nuncimpius quidem füperftitione vacat, fuperftitiofus auté animi inftituto impius, imbecillioreft quàm vt fentiat de diis quod vult. Preterea 1mpius nufquam fuperftitioni caufam aliqua ex pat?? te prebet, fuperftitio& initium prebuit impietati, & ortz patrocinium non iuftum quidem aut honefum,tamen prafcriptionis nó exfors. Non enim in saperfüitio hauc fententiam homines venerunt vt Vniuerfum impietatis €ii$ carere putarent,quod in ccelo, fideribus, tem- origo.
?5 peftatibus, converfionibus& motibus Solis circa
terram, quibus dies& nox efficiuntur, aut alimenUs animalium, frugámve proventibus culpandum
aliquid inordinatámve viderét. fed ridicula fuperftitionis Opera atq; affectus, verba motus,prefligie,
Incantationes, circumcurfitationes, tympanorum
pulfationes, luftrationes impurz, fordidz caftimoni,barbarica& iniufta in templis fupplicia, ac con
tumeliz occafioné exhibuerüt nónullis dicédi,pre
ftarenullos effe deos, quàm qui talia probent, iifq;
dele&enturadeóque fint contumeliof,, fordidi,&
motofi. Nónne enim magis expediebat Gallisiftis& Scythis nunquam in mentem veuiffe aliquid B iij
us o
v

391 PLVTARCHI de diis, uihilq; eos de vllo numine imaginatos fuifÍc aut auditu percepiffe,quàm opinari deos effe, qui fanguine iugulatorum hominum gaudeant, idque effe perfectifsimum facrificium ftatuant? Nónne vtilius erat Carthaginenfibus iam indeab initio Critia vel Diagora ad códendas leges adhibito decernere nullum effe deum, nallum genium: quàm talia facra Gicere, qualibusilli Saturno operabantur? vbi non, vt Empedocles ait reprehendens eos quianimalia fácrificant,
Mutata genitor iugvlans fua pignora forma
YImuolat, eg uanis füdtus ferit acra uotis:
fed fcientes prudentéfq; fuos ipfi liberos facrificabant,& quibus nulla erat proles,ij à pauperibus in- gj fantes tanquam agnos aut pullos auium ad eam rem emebant: adftabátque mater fine lutu aut gemitu, quem fi ederet aut fleret, precio mul&abatur,& infans nihilominus mactabatur.& ante fimulacrum omnia ftrepitu fitularum tympanorümque opple- 20 bantur,ne eiulatus mactati exaudiri poffet. Quod fi Typhones aliquiaut Gigátes diis profligatis nobis imperarent,putáfne alia eos facrificia;aliófve ritus fuiffe defideraturos? Ameftris, qua Xexxis fuit vxor, Plutoni duodecim pro fefe viuos homines s; defodit:quem quidem Ditem fiue Haden Plato ait hoc nominis inde habere,quód humanus cum fit,& fapiens,atq; diues,perfuadendo ac fermone animas detineat.— Xenophanes Phyficus càm videret 1n folennibus f£cftiuitatibus plangere& eiulare Aegy- 39 ptios,apté eos fic monuit: Hi liquidem dij funt,nolite eos lugere:fin homines funt,nolite iis facrificare. Ccterüm nullus eft animi morbus tam multis erroribus perturbationibüfque fcatens, ac tam inter fc difsidentibus& pugnantibus opinionibus refer- 35 tus,atque fuperftitio. Fugiendaitaque hac eft.non tamen€o modo, quo nónullilatronum aut ferarum infultum;

APOPHTHEGMATA. 393
F infultum,ignémve inconfideraté& imprudenter fa
| gientss, Íncidunt in loca invia, vbi precipitia funt & voragines periculofz. Sic enim quidam fuperftitionem fugientes, dum tráfiliunt in medio pofitam
f pietatem, 1n afperam pertinacémque incidunt impietatem.
PLVTARCHI *? Liber, Defcite dictis regum
acímperatorum, quí Apophthe| gmata dicitur.
5j Rtoxerxes Perfarum rex, Traiane Cz. N far Imperator maxime, exiftimans non j minus regiá maieftatem decere& huANNI manitatem parua benigne alacritérq;
Uca Xx wp) accipere,quàm magna largiri,cüm fib ?0 iter acienti operarius quidam ac plebeius homo v| traque manu hauftam é profluente aquam( quia ni| hil habebat aliud) obtuliffet, hilari vultu accepit, | munus non vfu rei oblarz, fed ftudio dantis me| Uens.Et Lycurgus minimi fumtus facrificia Sparte | 3$ conftituit, vt Deos immortales honorandi femper l |
9.
in promtu effet copia. Eo confilio ipfe quoque tenuc tibi munus,ac ftrenam,& primitias philofophie communes cüm offeram, autoris iuxtà ftudium,& Commentarij vtilitatem vt probes rogo, conducet 3o enim ad perfpiciédaingeniainftitutáq; animi prinCipum virorum,qu: magis in dictis eorum quàm a|&ionibus elucent.Sané aliudà nobis elaboratum opus continet illuftrifsimorum inter Grzcos ac Romanos ducum,legislatorum, atque imperatorum vi 1 3512s. Verüm enimveró plerzque actiones admixtam Difloris t
habent fortunam:quaz veró inter agendum, intérq; f2&forwm
animi afc&iones& eventa proferuntur voces atq; d/irime». Y

594 PLVTARCHI
pronunciata, puré tanquam in fpeculis contempládum vniufcuiufque animi fenfum proponunt. Ac Seramnes etiam Pería admirantibus quód cüm fermone vteretur prudenti,actiones tamen ipfius fucceffu diftituerétur, dixit: Se in fua poteftate orationei habere fuam, in actiones fuas fortune ac regi iuseffe. Caterüm in eo quod dixi opere dicta vnà cum factis cómemorata, auditorem ftudio cognofcendi captum,fed eundem ocio fruenté exfpedtát. hic ipfos pro fe colle&os fermones tanquam vitarü yo iudicia& femina legendi tempus arbitror tibi non fore moleftum:cüm breui eius fpacio pofsis multos homines memorabiles confiderare.
Perfz advnco nafo praeditos amant,palcerrimófque qos iudicant. quód tali forma fuit cY Rvs, QUO jj neminem regum ij maloris fecerunt. Is dixit,qui fibi ipfis nollét,cos cogi aliis commoda parare. Item: mapiftratu dignum non effe quenquam, quinon hit
bouuae. meliorfubditis. Cüm Perfz vellét pro fua regione,
re mutat, montofa ea& afperayaliam planam& mollem occu-, pare, prohibuit: quód diceret& ftirpium femina,€ hominum mores locis ad(imilari.
DAR1tv s Xerxis pater laudans feipfum, dicebat fein praeliis& periculis effe folito prudentiorem. Cüm tributa imponeret fubditis, proceres provinciarum evocatos interrogabat an ea effent grauta:
Liberaliter. cümque refponderent effe mediocria, dimidium eius quod propofuerat fingulos pendere iubebat. Áperto grandi malo punico, interrogatus, cuius rei tantam fibi optaret multitudinem,quanta effet gra- 3o norum eius mali,refpondit:Zopyrorum.erat autem Zopyrus amicus regis,& virbonus. Is Zopyrus cüm feipfum nafo& auribus amputatis foedaflet, deceptifq; hac fraude Babyloniis, rebus ab iis przfe&us vrbem Dario prodidiffet: fzpenumero Da- 3; rius dixit, Malle fe integrá habere Zopyrum, quam C Babylonibus potiri.
SzMI

APOPHTHEGMATA. 29;
R SzutRAMIS cüm ipfa fibi fepulcrum códidiffer, Semiramis. i infcripfit hec:Si quis rex pecunia indiguerit, is reclufo hoc monimento,fumat quátum volet. Darius aperto eo,nullam invenit pecuniam,fed in aliam íng cidit infcriptionem, cuius hic erat fenfus: Nifi malus fuiffes homo,& pecuniz infatiabilis, nunquam fanéloculos mortuorum invafiffes. Arimenes cum fratrefuo Xenxz Darij F.de regno contendens,à Ba&triana defcendebat. Ei Xerxes dona mifit, miniftris mandans, vt fignificarent his eum à fratre in prafentia affici, qui fi regnü ob| tineret,primá eiapud fe ftatuerit dignitatem, fummamque potentiam deferre. Xerxerege renuncia- to, flatim coram eo Arimenes genua flexit: Xerxes P autem eum à fe fecit fecundum. Idem Xerxes iratus Babylonis ob defectionem, cum eos in poteflatem fuam redegiffet, interdixit armorum geftauonejiufsítq;&dibus&&ftulis canere, lenocinium & cauponam exercere, ac tunicas geftdre finuofas, 29 Ficus Atticas negauit fe comefturum venum allatas:fed tum,cüm potitus fuerit terra eas producente. Cüm in exercitu deprzheudiffet Grzcos exploratores, iufsit exercitum tutó perfpicere, illfófque dimifit. as AkrOxzRxzsXerxis F.Longimanus cognoméH to,quód alteram manum haberet longiorem, dice| bat Magis regium effe addere, quàm detrahere. Hic primus in venatione fociorum iufsit eum qui velet ac poffet; primum coniicere telum. Idem pri30 musinftituit, vt cüm principes viri fupplicio affi£crentur, non corpora fed veftes quibus fe exuiffent fagellarentur,& non crines capitis evellerentur,fed tiara deponeretur. Satibarzani cubiculario : iniuftum aliquid à fe petenti, cüm intelligeret hoc 3 fieriimpetrandorum trigefies ci» Darecorum graT,62m pecuniam à qucftore iuffü fuo allatam tradi dit;inquiés:Accipe Satibarzana.hoc enim largitus,
Mollictes.
Supplr[n
&
H i] t ]

Magnifice.
Humane.
Sobrié.
Regum colloquia.
Anlici.
In maled;cum.
Infla iudicia.
396 PLVTARCHI
nihilo pauperior fuero:ifthuc veró fi feciffem,effcm iniuftior.
cvRvs minor cüm Lacedemonios ad focietatem belli hortaretur, dicebat fe fratre effe cordatiorem, pláfque meri illo bibere poffe ac meliüs ferre:illum 1n venatione difficulter in equo, terrore oblato ne in folio quidem manere.Hortabatur vt fibi viros au xilio mitterent, promittens fe peditibus equos,€quitibus currus,iis qui villas pofsiderét pagos, qui pagos his vrbes daturum,& argentum atque aurum IO non numero fed pondere largiturum.
Huius frater ARroxERxzs,Mnemon(id eft Memor)cognomine,non tantüm compellantibus liberalifsimé vacabat,fed& vxorem fuam iubebat pilen ti aulza dimouere,vt poffet ab iis qui vellent com- 1$ pellariin via. Cüm ei pauper quidam pomum eximiz magnitudinis obtuliffet,hilare accepto co: Per Solem,inquit, videtur hic mihi commiffam fibi vrbem de partia magná redacturus. Cüm impedimenta eius quadam in fuga effent direpta, ficus come- 20 dens aridas& hordeaceum panem, Quantz;ait,voluptatis imperitus fui,;
PanvsATIS Cyri& Artaxerxis mater, eum qui liberé cum rege colloqui vellet,byfsinis iubebat v-— ti verbis. 5
OnoNTzs regis Ártaxerxis gener ignominia à rege irato affe&us ac damnatus dixit: Quemadmodum digiti rationes fupputantium modó cc122; modó vnitatem reprafentantzita regum amicos aliquaudo fummo;mox infimo haberi loco. 39
MzxuNoN, qui Darij exercitum adverfus Alexan drum duxit,militem quendam mercenarium fuum, qui multis& impuris conviciis Alexandrum profcindebat,lancea feriens: Ego,inquit, te alo non vt maledicas Alexandro,fed vt contraeum pugnes.— 35
Aegyptiorum reges legem fuam quandá feruant,
qua iuramento obftringunt iudices, vt rege ipfo in: iuftam

[3 o
APOPHTHEGMAT A. 397
iuftam flagitante fententiam,ei morem non gerant. Porris Thracie rex, cüm bello Troiano ad ipfum fimul&à Troianis& à Grecis veniffentlega-—^ ti: Paridi fuafit, vt Grecis Helenam redderet, fe ei Liberale e f daturum duas formofas feminas pollicens. filium. Tzsnzs Sitalco pater dicebat,fe cum in ocio effet &àmilitia vacaret, nihilo meliorem fuis equifonibus(bi videri. Corvs eum,qui panthera ipfum donauerat, leone Io remuneratus eft. Hic cüm natura iracundus, acerbéquein miniftrorum deli&a animadvertens ,cüm hofpes quidam fictilia ei vafa attuliffet tenuia& fra. Ire decline gilia admodum,alioquin elegáter ac fubtiliterfcul- tjo. pturis celaturífque adornata: hunc quidem donis 1j affccit,fed vafa ifta omnia confregit, quód vereri fe diceret,ne miniftros, ea fi confringerent,fzuiüs pu niret.
In ocium.
IvoaTHYRSsYS Scytharü rex, cüm expeditionem adverfus ipfum Darius feciffet,Ionum regulis fuafit Vt ponte quo Ifter inftratus erat foluentes iugum z"ariJ excuterent. cámque ob fidem Dario datam id recufarent, proba& ignaua cos vocauit man«
Cipia, Arzas Philippo fic fcripfit, Tu Macedonibus im ?j peras,hominibus bellandi peritis.Ego Scythis, qui etiam adverfus famem fitímque pugnare norunt. Equum porró ftrigili purgans, legatos Philippi 1nterrogauit,an hoc quoque rex ipforum faceret. Ameniam tibicinem przftantifsimum cüm cepiffet, 3o Canere iuísit.mirantibüfque reliquis, iurauit fe malore cum voluptate audire hinnitum equi. SCILVRVS moriturus,cum xxc filios poft fe effet rcli&urus, fafciculum haftilium fingulis porre- Concord Xie confi ees UY iingulis on cordia. .(e Coniringere infsit.cüm nullus id preftare pof 35 fetipfe hingulatim fafci vnum poftalterum eximens fregit; docens cos,iunctos quidem inter fe, vires ha bituros ac perduraturos:fin veró difiungerentur&

398 PLVTARCHI
diftordiis agitarent,in&rmos fore.
GzLo tyrannus Carthaginienfibus ad Himerari debellatis, pacem corponés cum victis, coépit eos inter conditiones pacis hanc quoque adfcribere, Lpíos in pofterum liberos Saturno nunquam immolaturos.Szpenumeró ad cülturam agrorum tanquá in militiam Syracufanos hic eduxit, vt& regio cultu melior redderetur, neque ipfi ocio corrumperentur. Cum pecuniam ipfo pofcente ciues tumultuarentur,mutuarn fe petere dixit,bellóque confeGo reddidit. Cüm in conviuio lyra circunferretur, eámque conviuce ordine componerentatque canerent, ipfe equum iufsit adduci,& in eumfaciléatq; expedite infiluit.
HizRo,quiin tyrannide Geloni fuccefsit,nemtnem dixit fibi intempeftiuum effe qui libere adverfum fe loqueretur.Qui arcanum enunciarent,eos í4 cere iniuriam dicebat iis quoque, quibus id parefacerent. quód non modó eos qui efferant, fed hos quoq; odimus qui iniaudiunt quz nolumus. Expro- 29 brauerat ei quidam oris fóétorem.itaq; vxorem fua culpauit,quód nunquam id fibi indicaffet. illa vero ita fe excufanit,quód diceret, Se putaffe omnes viros hoc modo olere. Xenophani Colophonio vgre fe duos feruos alere querenti, Atqui Homerus, in-35 quit,qué tu traducis, mortuus etià amplius cc122 alit.Epicharmum poctam mulétauit, quód is indecorum quippiam vxore przfente dixiffet.——
DioNysivs fenior cüm oratores publici forte legerentur,ipfiq; littera m obtigiffet, dicenti Moroj9 logus eris(id eft,ftultas orationes habebis) refpondit:Imo monarcha fine tyrannus ero. habitáq; or2tione ftatim eft àSyracufants imperator creatus. 7 nitio ftatim tyránidis cüm oppugnaretur à ciuibus coitione facta, amicíq; hortarétur vt dimitteret Im» perium potiüs quàm captus necaretur:ceruens bouem à coquo iugulari ac celeriter corruere, INOnne,
D

3 APOPHTHEGMAT A. 399 ne, inquit, indignü efl nos metu mortis tam breuis Cupiditas tantum deferere imperium? Filium, quem fucceffo-'mperg. rem tyránidis erat habiturus, vbi deprehendit viri liberi vitiaffz vxorem, iratus interrogauit, Ecquid
$ talis facinoris ipfi effet confcius. cámq; ei refpoderetadolefcens, Tu non habuifti tyrannüpatréneq; Disternituyinquit,filiá habebis tyrannü,fi(ic pergas.Rurfus tas eius, cum in eius conclaueintraffetpoculorümq; aureorü&argenteorü multitudiné ibi offendiffet, exclay— 10 mauit:Non eft in tetyraunidis capaxingenium,qui Liberalitotà me acceptis poculis nullo eorü ad parandü ti-.£er. biamicum vfus es. Pecuniam cüm exigeret à Syracufauis,viderétq; eos lamétari,ac deprecari,& inopiam prztendere,nouam inftituit exactionem, idq;
1j bis térve fecit. cüm autem denuó imperás tributá, ridere eos audiuit,& in foro ambulantes falfé di- AFZatà. &ain ipfum iáccre,finem fieri 1ufsit,dicés: Nunc nihilipfis eft reliquü pecunie,quádo nos contemnüt. Matre;cuius przterierat iam ad nubendü&tas,ma20 rito fe dari poftulante:Ego,inquit,ciuitatis legibus Ingenue. vim facere poffum,nature legibus nequeo.Cüm ma leficia reliqua acerbévindicaret,veftiü furibus folis. Pepercit,vt Syracufani cogerentur aliquádo finem Caliidé, Conviuandi& fefe invicem inebriandi facere, Ho25 fpes quidam feorfim dicebat indicaturum fe ipfi raUonem ac dodturum quomodo infidiantes ibi pre| nofceret.iuffüfque dicere, Da,aiebat, mihitalentü, Callide. Yt videaris percepiffe indicia infidiantium. dedit ei ti] hoc Dionyfius, fimulans ea fe cognouiffe, miratüf- li 3o que eft hominis aftum. Interrogatusà quodam, ociosüfne effet: Iflhuc veró, inquit, abfit vt vnquam| mihi contingat. Inaudiuerat duos adolefcentes de ipfo& tyrannide multa contumeliose locutos efS inter pocula, vtrunque ad coenam vocauit.quo35 rum cüm alterum videret in vino multa ineptiTe atque effutireyalterum raró& cauté bibere:hunc vt malevolum& inftituto animi hoftem interfecit; Vivum.
à

Tyrannora dona.
Pecunia,
Mercenars
philofophi.
Pbilofopha.
Hereditas, Virtus.
4co PLVTARCHI
illum vt natura futilem& per temulentiam convicjatum dimifit. Reprehendentibus quibufdà quod ornaret& eveheret malum ciuibüfq; invifum homi nem:Etenim(inquit)volo effe aliquem, quime magis exofus fit. Corinthiorum legati munera quziis j offerebat, recufauerunt legis refpe&u, que donaà principe fumere prohibebat. eos indignam rem dixit facere,qui quod vnum bonum«(t tyrannidi,abo leant,doceántque beneficia etiam tyrannorum effe formidanda. Audiuerat queadam ciuium habere au 1o rum domi defoffum:id(ibi eum adferre iufsit. cámque is paululum fuffuratus in alià migraffet vrbem, fundámque ibi emiffet, revocatum iufsit reliquum omne aurum ad fe recipere, neq; porró rem vtilem invtilem facere. li Drouvsivs Iunioralerefe aiebat multos fophiftas,non quód eos magni faceret,fed quod propter
eos vellet in admiratione effe.Polyxeno diale dicenti,ego te redargui,refpondit:nimirum ver egoautem re ipfà te convinco.: tuis enim rebus di mifsis,me& mea fe&aris.Exutus tyranuide, eiquidem,qui quid vtilitatis Plato& philofophia contu liffentinterrogabat,refpondit: vt tantam mutatio" nem zquo poffem animo ferre. Qusréti autem,qut factum fit, vc pater ipfius pauper& plebeius impe- 2] rium in Syracufanos obtinuerit,ipfe cyrannus&ty ranui filius eam amiferit: pater(inquit)meus ad res gerendas fe contulit cüm popularis reip.ftatus effet 1n odio,ego,cüm tyrannidi invideretur. Alteri hoc ipfum fcifcitanti refpondit, paterne fe non fortu- 32 nz,fed tyrannidis relictum hzredem.: AcaTHocrss filius fuit figuli. Is rex& dominus fa&us Siciliz, fictilia pocula interferere folebat aureis, eáque demonfítrans adolefcentibus dicere; Induftria fe& fortitudine hoc confecutum vt aurea nunc faceret qui lutea finxiffet anteà.. In oppugnatione vrbis cuiufdam nónulli de muris eü conviciis impe5

APOPHTHEGMAT A. 401
impetiuerunt, Figule,dicentes,vnde militibus perfolues flipendia. placidus ipfe,& fubridens, Hanc, inquit, cepero.expugnatáque vi vrbe cum venderet captiuos:pofthac,inquit,fi mihi maledicetis, cá: 5 dominis veftris expoftulabo. Accufabant Ithacéfes Salsé,
ipfius nautas,quod ad infulam appellentes nonnihil
pecoris abftuliffent, atqui inquit Agathocles, cám
ad nos veniffet rex vefter, non ouibus tantüm ablatis,fed excccato infaper paftore abiit.
D':o,qai Dionyfium tyrannide eiecit, audiens à 0 Callippo bi infidias parari,cui omnium amicorum Vi/f4in meholpitümq; maxime fidebatinguirere noluit, quód!^mifera. diceret moriendum potiüs effe quàm viuendum, v binonab hoftibus modoó,fed etiam ab amicis fibi ef
3j fetcauendum.
ÁRCHELAVS inconviuio quodam poculum aureum petente,familiari quidem, fed improbo, EuriIo
pidiidiufsit puerum dare.tu quidem dignus es qui flagitesinquiens: Euripides autem etiam tacens id
Euripidis laus.
40 accipere mererur. A garrulo tonfore interrogatus quomodo tonderi vellet, Tacente;inquit;te. Cüm
iripides formofum Agathonem in cóviuío ample Iv varrg[is, &eretur atq; ofcularetur iam pubefcentem:ad amiC05 dixit, Nolite mirari.pulcrorum enim etiam poft 2$ autamnü durat pulctitudo.Timotheus citharoedus
minus fua exfbectatione donum ab co acceperat,&
haud obfcure incufabat,& aliquando cantans incifum iftud, Tu terrigenum argentü laudas,in Archeaum torqueret:fubiecir Archelaus: Tu verà id pod ftulas.A qua àquodam perfufus, amicis adverfus ho minem inftio
gantibus;atqui,inquit,non meis perfudit,fed eum quem me putauit effe.
; Puiippya Alexádri patrem"Fheophraftus tradit non maieftate modó regni aliis regibus prafli35 tile, fed fortuna etiam, moribüfque& moderationc.Is Philippus Atheniéfum laudabat fortunas, qui
quotannis decem imperatorum deligendorum coC

Nemefis.
Humanifer.
Maledici vt 8
tratlandi.
nora In inera tos.
Scit£.
402 PLVTARCHI
piam haberét: fe dicebat intra multos annos vnum modó ducem reperiffe Parmenionem.Cüm vna die multis de profperis eventis nücij ei adferrentur, O fortuna,exclamauit, pro tot tantífq; bonis paruum aliquod mihi retribue malum. Poftquá Grzcos de- 5 vicit,non defuerüt qui ei fuaderent vt vrbibus prefidiaimponeret.refpondit autem,malle fe diu beninum, quàm exiguo tempore dominum perhiberi. Maledicum iubentibus amicis eiicere: non, inquit, facià,ne circumiens apud plures nobis obloquatur. 19 Deferebat Smicythus Nicanoré,vt qui femper Philippo verbis detraheret:putabántq; amici accerfendum effe hominem,& fupplicio afficiendum. tum Philippus: profe&ó ait, Nicanor nó eft deterrimus Macedonum, confiderandümq; eft ne penes nos a- 1j liqua fit culpa.cognitóque Nicanorem graui premi inopia negle&um à fe,dono aliquo iufsit affici.rurfum inde Smicytho narrante, miris regemlaudibus à Nicanore pafsim ferri, Videtisjinquit,in noftra ef fe poteftate vel bene vel malé audire?Athenienfium 20 oratoribus gratiam aiebat fe habere, quód crebris conviciis meliorem fe redderét. nam conari fe cüm verbis tum factisfuis eos mendacij convincere. In pugnaad Cheroneam Athenienfes quotquot erant capti;gratis dimifit.qui cüm przterca veftimenta&5 ftragula repofcerent,Macedonibüfq; crimina inten tarent,ridens Philippus, Nónnej,inquit,vidétur vobis putare Athenienfes, talorum lufu fe effe à nobis victos? Clauicula in bello fra&a,cüm medicus cuius operain ea fananda vtebatur, quotidie aliquid po- 39 fceret, Accipe,ait, quantum lubet: habes enim clavi culam. Duo erant fratres, Vterque& Altervter. de quibus hunc cüm videret prudentem& rebus agen dis aptum,illum fatuum ac ftolidum, Altervter, inquit, Vterq; eft, Vterq; autem,neuter. Confülentes 35 vtacerbé Athenienfes tractaret,abfurde fentire dixit,qui tot tantáque glorie caufa agentem ac tolerantem

-—————
—
ÁÀPOPHTHEGMATÁ. 402
tantem iuberent gloriz theatruni evertere. Iudex Glorie fiu. inter duos rnalos cóftitutus; alteri vt€ Macedonia dévm. abiret,alteri vt eum perfequeretur imperauit. Op. I»/alos, portuno loco caftra pofiturus, cum audiret ibi non effe pto iumentis alimenta: Qualis tandem, inquit, Vita. eft vita noftra,qui etiá ad afinorum commoda eá co gimur difpenfare? Caftellü quodpiá munitum occu pare flatuerat: ibi exploratoribus referétibus plane expugnari non poffe: éftne,ait, adeo inacceffum,vt eóaur(i portans afinus nó pofsit pervenire?Lafthe-,: nes Olynthius& focij indignabantur,conquerebá. Pea. tárg;, quód nónulli de Philippi comitatu proditotes ipfos appellarent.ád hzc Philippus,Rudes&a. Libere yogreftes homines effe Macedones;at folereligonem*** 9 ligonis noinine afficere.Filium hortabatur,vtin col oquio cum Macedonibus gratiá captaret, cómita- Comitas, téq; fibi;vdum alius regnaret,multorum animis conciliandis potentiam pararet. Eidem confüluit,vt dé Callidé, ,. 5 quiin ciuitatibus largiter poffent& bonos& ma ?? los fibi amicos faceret, illifque vteretur, his abvteretur. Philoni Thebano,cuius hofpitio vfus erat atque beneficia expertus cum obfes Thebis ageret; nullum munus fuum admittenti:Noliinquit,opi-^ hionem invicti adimeremihi, dum benefaciendo& L/Perali1j demerendo te reddar inferior.Multos bello captos im aliquando füb hafta vendebat,indecéter fedens tunica reducta, inter mancipia tum quidam exclamaut;Parce mihi Philippe, ius enim amiciciz tibi pá,, ernum eft mecum: querentídue Philippo occafio39 nem& modum huius amiciciz, explicaturum fe di XIt, fi propiüs admitteretur. adductüfque aliquan-, tulum Vt demitteret lená monuit:nunc enim ipfüm Gratis ani Turpiter federe.dirittite hücjait Philippus. veré es himjid quod ignorabam,bene mihi vult;& amicus na qeerfaciens,ab hofpite quodam inuitatus ad coe -,, multos fecum adduserar: quem vbi perturbari idit, quàd nó(atis effer apparati, mifit ad fingulos Callide, C i
3j
X
ic

404 PLVTARCHI
qui placent locum relinquere eos iuberent.iifque obtemperantibus,& ob placentz expectationé parciüs edétibus,ccena omnibus fuffecit.Mortuo Hipparcho Eubocnfe, dolorem quem morte eius cepetat non obfcuré tulit. cámq; illum quidam diceret 5 tempeftiué vita defun&um:Sibi quidem,inquit,mihi veró premature, cuius obitu preventus fum, ne dignam ei fua amicicia referrem gratiam. Incufari fe ab Alexandro audiens,quod filios ex pluribus faMagnani- fciperet mulieribus, ita eü refellit: Quin tu multos 1o miter. na&usde regno tecum certaturos, virtuti operam da,vteo nó propter me,fed propterte potiaristIuffità; eum Ariftoteli animü advertere& phifofopha Philofo- rinejinquiens,multa talia facias, ob quz ego comphia. miffa peenitudine moueor. Antipatri quendam am!) cum in iudicum collegiüm cooptauerat. fentiés auSeeé,— temeum barbam capütq; tingere,remouit,quód di ceret fidelem in negociis tractandis eum fe non cen fere,qui mala fide crines tra&taret. Iudicio praeerat Machztz cuiufdá,dormitánfq; nó obferuabat qui- 20 bus ille iuribus fe tuereturjideóqs damnabat:tü exclamante Machata fe provocare,iratus, Ad qué inquit,provocas?ad te ipfum,ait ille,ó rex,fiquidé vigilás& attentus audias.Ibi excitatusPhilippus cüm ad fe re&tiüs rediiffet, fentirérq; iniuriam Machztz fieri,non refcidit quidem fententiá, fed mulé&tà reo imperatam de fuo perfoluit. Rogatus ab Harpalo, vt pro quodam ipfius cognato ac famibariiniuriarü quarundam reo mul&am depcnderet ,eümq; caufi cognitioni fubtraheret,ob quam videbatur reus fer 39 monibus hominum vapulaturus: Przftat eum, rePrudenter. fpondit,quàm nos malé audire. In digne ferentibus amicis,quod ipfum Peloponnefij,de quibus erat be ne meritus,Olympiaca feftiuitateexfibilarent:quid ergojinquit, facient fi maleficium ànobis accipiát? 3 Magnani- Cümin expeditione quadam diutiüs dormiuiffet,a
mier.— fomno cxfurgens, Tut fe dormiuifle dixit,vigiláte interim

—
APOPHTHEGMATA. 40$
interim Antipatro. Ruríum dormiente interdiu ipfo, Grecífq; qui ad fores convenerant indignantibus& culpantibus, Parmenio dixit: nolite mirari quod nunc dormit Philippus: vigilabat enim idem 5 vobis dormientibus. Fidicinem quendam in coena volebat corrigere, ac de pulfandis neruis differere. illeautem,abht veró à te, rex, ifta calamitas, vt me meliüs ifthec tu noris.Quo tempore cum Olympia de& filio difsidebat, venit ad eá Demaratus Corin thius.Is à regeinterrogatus quàm bene inter fe cóvenitet Grecis: nimirum,refpondit,de Grzcorum concordia tibi eft inquirendü,intimis tuis hoc modo tecum confentientibus.his ille verbis ad rem reGiüs perpendendam excitatus,pofita ira in gratiam 1j cum fuis rediit. Anus queda inops fepenumeró pe tiuerat vt caufam fuà difceptaret, acinterturbabat frequenter.refpondente Philippo, non vacare fibi, fubiecit:noli ergo regnare. quod ille di&um admiratus,non illam modó,fed& alios ftatim audiuit. ALEXANDER puer etiamnum, Philippo multas przclaré gerente res,non eft gauifus, fed pueris qui vnà educabantur dixit, Pater mihi nihil faciet reliquum, cümqg; refponderent patrem ipfi ifta parare, Et quorfum;inquit,proderunt, fi pofsideam multa, 5 agamnihili Quia agilis erat& celer pedibus,hortaatur eum pater vt ludis Olympiis ftadiü curreret. fa&urum fe refpondit,fi cum regibus certandü curfu foret.Addu&tam ad fe iam nocte fatta puellà que vnà cubaretjinterrogauit cur tam feró veniret.qux cum refpondiffet preítolatam fe dum maritus fomno fe daret:acerbe increpauit famulos, quód parum abfuifet, quin ipforum culpa adulter fieret. Diis adoléti liberaliüs, ac fiepe thus corripienti ads a Lond: pedagogus,Sic,inquit,largiter tibi, T ei" Nerii thuriferam regionem in tuá i Betis pote atem.Alexander ea potitus,per lita5 eum fic compellauit:Talenta aliquot thuris&
C mnj
io
20
30
Antipater.
Libere,
Aliena cuYans.
Regis offiaum.
Gloria s1adium.
Regius ani mus.
Café.
DPA Magnifice,

Magnifice.
Frugaliter,
Barba.
Magnifice, 1000000,
PLVTARCHI cali tibi mitto,vt me thuriferz etiam regionis dominum fact fciens,fordidus erga deos effedefinas. Preelium ad Granicü commiffurus,Macedones hor tatus eft,vt largiter ceenarent, omniáq; in medium conferrent:quippe cras hoftium opibus coenam in-; ftru&uri. Amicorum quodam Perillo dotem filiabus Petentí,r calenta obtulit.cámque is fufficere x diceret, Tibi,inquit,accipere tantum fatis eft, mihi dare non item, Difpenfatorem iufferat Anaxarcho philofopho dare quantum pofceret,cámque is eum 1o € talenta petere diceret:Re&é,inquit,facit, qui intelligit fe habere amicum,qui tantum dare& pofsit & velit. Mileti confpicatus multas ftatuas athletarü qui Olympia& Pythia viciffent, Vbi, inquitjifta tá erant corpora,cüm barbari vrbem veftrá oppugna- rj rent?Regina Cariz Ada cibos& bellaria curiofifsimo apparataà cupediariis& caquis artificio fubinde ad ipfum ftudio quodá oftentandi mittente:Meliores fibi effe dixit coquos,iter nocturnü quo pran dium,& parcitatem prádij qua ccenam fibi fuauem20 redderet. Omnibus ad pugnam paratis, cüm interrogarent duces ecquid praterea mandaret: Nihil, inquit, quàm vt menta Macedonü radantur.cámq; miraretur Parmenio, Anyait; ignoras in pugna nullibi faciliàs virum quàm barba apprzhendi? Cüm2$ Darius cci» talenta offerret, Afizque fru&us quali portione fecum percipiendos,ac Parmenio di xiffet accepturum fe conditionem fi Alexandri loco effet:& ego me hercle, fubiecit, fi Parmenio eífem.Dario autem refpondit, neque terram duos foo les,neque Afiam duos reges füftinere. Dimicatur jam ad Arbela de fumma rerum,cüm quidem hoftis inaciem cccc1222» virorum eduxiflet, acceferunt amici de militibus conquerétes,quód 1j 1n ten toriis colloquia agitarent, componeróntq; inter fe3$ totam fe in fuum luctum verfuros predam,nihilque
indein zrarium regis illaturos: tum fubridens Alexander:|

APOPHTHEGMATA. 407
xander: Bonajinquit, nunciatis. audio enim colloquia hominum non fugere fed vincere paratorum. Multi tum ad eum accefferunt milites, bono effe animo iubentes,neque multitudine hoftium terreri, ; quine axillarum quidé ipforü fcetorem effent fubflituri.Explicatis iam aciei ordinibus,militem quédam vidensamento haflile aptare,8 phalange vt in- vfam pravtilem eiecit,qui tum demum arma pararet, cimiis'*4 effet vendum. Epiftolam quandam à matre allatam Arcem. 10 que arcana& quafdam adverfus Antipatrum crimi nationes cótinebat,legens vnà pro moreinfpiciente Hephaftione,non vetuit:fed epiftola pelle&ta digito manui fuz detra&to,Hephaftionis ori figillum impofuit.In templo Ammonis ab antiftite Iouis apIj pellatus filius,dixit,Non effe hoc mirum. Iouem enim qui natura omnium fit pater, optimos fuorum filiorum nomine dignari. laculo crus ictus, multis concurrentibus eorum qui ipfum fepenumeró folebát Deum falutare ,renidéte vultu, Hoc quidem, 20 inqüit,fanguis eft,vt videtis,non ille Huntor,qui fuperim manat de corpore dium. Ilíad,.340 Laudantibus nonnullis Antipatri frugalitatem, qui aufteré& fine luxu viueret: foris, inquit, Antipater albo panno prztextus, intus totus eft purpureus. r,(15. 25 Hyemein magno gelu exceptus conviuio abamico' rore. quodam,cüm is focum ignémque exiguum intuliffet;autligna eum,aut thus adferre iufsit.Antipatridas formofam pfaltriam adduxerat in conviuium: €a vifa commotus Alexander, Nümnam, inquit, 3ocam tu amas? confeffo, Impure, ait, quin tu eam€ Amoris fau conviuio educisiPythonem Euij tibicinis amafium ror Alexan Cafànder vi ofculabatur. quod cüm videret mole- der. fté Euium ferre Alexander, iratus adverfus Cafandrum exfiluit,vociferans: per vos etiam amare non 35 licet quenquam.Cüm ad mare dimitteret Macedonum quotquot zgroti aut mutilati effent, monftratus ei quidam eft qui re&é valens inter eegrotantes
C iij
Apparatus
Magntu d. nnus.

408 PLVTARCHI
tamen nomen fuum retulerat. Adductus in confpe&ü Alexandri& examinatus, faffus eft fe hoc pratextu vfum ob amoré Telefippz ad mare proficifcétis.quefiuit rex, quis huius nomine conveniendus eflct: cámq; liberam effe comperiffet, Proinde, inquit,mi Ántigenes,perfuadeamus Telefippz vt nobifcum maneat.liberam enim cogere nó eft noflrü, Mercenarij Cum Grecos qui mercede apud hoftem militabát milites:.— viuos in poteftatem redegiffet, Atheniéfes iufsit in compedibus adferuari,quód era mererent alimentis é publico fuppeditantibus: itémque"'Theffalos, quód agrum,quem pofsiderent optimum, non cole rent, Thebanos miflos fecit, quód his folis diceret feneq; vrbém neq; aprum reliquá feciffe. Ex Indis celeberrimum arte fagittádi,& qui traiicere fagittà peraunulá diceretur, cüm cepiffet, artis fue fpecimen edere, recufantémq; ira motus necari iuísit.is cüm ad fuppliciü duceretur, dicebat ducentibus fe exercitationem multisià diebus intermififfejideóq; metuiffe ne aberraret.quod vbi Alexádro renuntiatum eft, donis affect hominem dimifit,admiratus eü,quód mori maluiffet, quàm gloria fua indignus videri. Taxiles de regibus Indorum vnus occurrens Alexandro,hortatus eft ne bellum fibi inferret, ncve pügná confereret: fed fiue inferior efferaccipe-? ret,fiue fuperior,conferret bencficia.huic refpódit, de hoc ipfo certandum,vter alterü pofsit beneficus fuperare. Inaudiens Aornum petrá in India natura loci inexpugnabilem effe, fed à formidolofo homine teneri. hoc, ait, facit, vtlocus ifte iam facilis captu fit. Alius qui faxum quod inexpugnabile putabatur tenebat,fe ipfum locámque Alexandro dedidit.hunc& copiis prefecit Alexander,& regionem ei adiecit,fatus: Sapere mihi vir hic videtur, viro bono fe potiüs credens,quàm munitoloco. Capta 3$ petra, cüm amici dicerent eum factis Herculem fuperaffe: ego veró,inquit;ationes imperiámq; men
Amor glovía.
Loci natur4,
Modeffé, í

APOPHTHEGMAT A. 409
ne vni quidem dicto Herculis squalia'arbitror. Amicorum quofdam fentiens talis ferio lufiffe, mulGavit. De primis& preftantifsimisamicorum,ma- Lud. ximé venerari vifus eft Craterü, amare Hepheftio$ nem. quód áb illo regem, ab hoc Alexandrum diligi diceret. Xenocrati philofopho r talenta dono miferat.quz cüm is repudiaret, non£feindigereinquiens, Nullümne, ait, amicum habet Xenocrates? AmicibeMihi quidem Darij diuitiz vix fuffecerunt in ami- 7efacen10 cos impendenti, Poft proelium Porusab ipfointer- dum. rogatus quomodo fe vellet tractari, refpondit, Regie.rurfümque interrogatus, ecquid vellet preterea, omniain Regié contineri addidit. miratus itaq; Regié. Alexander fapientiam viri& virtutem,meiorem pri 5 finaditionem eifübdidit. Audiens fibià quodam maledici, Regium eftjinquit,malé audire cum bene facias. Moriturus iam in focios intuens, Video, inquit,magnum fore meum funebre certamen. Mor-' tuoipfo Demades orator dixit exercitum Macedo- px. ?O num imperatore carentem fimilem videri Cyclopi excecato. Prorrmazvs Lagi F.crebró apud amicos ccenabat& dormiebat. quod fi quando conviurum preberet,eorum pocula, veftes ftragulas,& menfas 5 viurpabat,ipfe plura neceffariis non pofsidebat:diem Magis regium effe ditare quàm diuitias pofsi- Magnifice, ere.
ÁNTIGONV s continenter pecuniam exigebat.cámque diceret quidam Alexandrum non fuif30 fetalem: Nec iniuria, inquit. ille enim metebat Afiam,epo ftipulas colligo.Militum quofdam videns thoracibus& galeis indutosludere pila, dele&atus eft,acciuítq; eorum duces,laudandi gratia. hos au-.[eff2, tem potare inaudiens,muniaipforü ad milites tranf 35 tulit. Mirantibus omnibus quod cüm iam fene&tutem attigiffst,benigne humanéque imperaret, hanc reddidit caufam,Olim fe potentiam qu&fiuiffe,nüc Prsdenter. Cv

PLVTARCHI
gloriam& benevolentiam captare. Philippo filio pluribus prefentibus interroganti quando caftra ; moturus effet, Quid, inquitian metuis ne folus tuIncuri*— bam nóaudias? Cupiéte eodem adolefcente diverfum.—. tere apud viduam quz tres habebat formofas filias, C4['*. vocata ad feei qui hofpitiis defignádis preerat NÓ, inquit,filium meum ex iftis angulis expediesiLeui morbo cüm laboraffet, recepta fanitate dixit, Hunc fibi morbum nequaquam accidiffe incommode: eo Homo,€nim fe monitum,ne mortalis cum fit,animo effera- 10 tur.Cüm Hermodotus in pocmate eum Solis flium appellaffet,Diverfum,inquit,nouit qui matulam mi hi fert. Dicente quodam,omnia honefta&iufta efRegis pote- fe regibus, fübiecit: Omnino, barbarorum quidem d. regibus. nobis fola honefta pro honeftis, fola iufta pro iuftis funt habenda, Caufam in iudicio habebat . Marfyas frater, petebátq; vt deea domi cognofceInnocent!» vetur, fed Antigonus:Si culpajinquit, vacamus, difcepteturin foro& cunis aufcultantibus. Hyeme aliquando caftra loco rerum neceffariarum copia 20 deflituto pofuerat necefsitate iubente. ibi càm milites, nefcientes in propinquo efle, maledicerent 1Patientet-. pfi, tentorium baculo dimouens, Infortunium zit; habebitis, nifi longiüs hinc digrefsi me conviciis profcindetis, Ariftodemo vni de amicis ,fed qui coqui filius effe credebatur, confulenti vt fumptuü Sali. minus faceret,munificentiámque contraheret: Tui, inquit, Ariftodeme fermones cinctum culinarium redolent.Athenienfibus feruum ipfius honoris gra tia ciuitate donantibus:Nollem,aiebat,vllum Athe 30 I» offent4- vienfüm abs me flagris cedi. Adolefcente quodam far Anaximenis rhetoris difcipulo orationem, quam ftudiosé erat premeditatus,coram fe recitante;VOlens aliquid meliüs cognofcere interrogauit. q!! cüm obmutuiffet, Quid aisjinquit? 5
Suntbac infcripta codicillis quos tenes?
Alium

APOPHTHEGMATA. 4d
Alium audiens oratorem, qui diceret anni tempus niuiacum fatum ftirpidefluá feciffe regionem: NO finem facies, dixit ,apud metanquam apud plebem loquendi?Trafyllo Cynico denarium pofcenti, re; fpondit,Rege dignü nó effe hoc donum. fubiicienti;Da ergo talentum,retulit, Capturá,hanc non effe: Cynico convenientem.Demetriü filium cum naui- Argste. bus multis magnífq; copiis mittensad liberandum Grecos,gloriz lucé€ Gracia tanquam fpecula aie10 batin orbem terrarü emicaturam.Antagorc pote Gloriosé. congrü elixanti,catinümq; fua manu agitanti à tergo adfiftens,Putáfne,dixit, Antagora Homerü Aga Is curio memnonis res geftas defcribentem, congrum eli- fum, xaffe? refpondit ille: Tu veró,rex, Agamemnonem 1j credis iftas res gerentem curiose inquifiuiffe an aliquisin exercitu congrum elixet? Per quietem imaginatus erat Antigonus,Mithridatem auream metere fegetem.huncitaq; interficere fatuit,DE M E TR10; filio confilium aperuit, iu20 reiurando ad tacendum obftri&o. Demetrius acci- pideliter, to Mithridate,ad litus maris deambulauit,& ftimuloquiin haftili imo eft in arena infcripfit, Fuge Mithridates.atqs hic reintelle&ain Pontum profugit, ibíq; regnü ad vitx vfq; finem tenuit. Idem Deme25 trius Rodü oppugnans,in fübvrbio quodà cepit tabulá, in qua Protogenes Ialyfum pinxerat, cámque Rodij mifsis preconibus hortarétur vt tabule pat- Artificá bocerct,rcfpondir,Patris fe potiüs imagines, quàmile go.— là pi&uram corrupturü.Pace cum Rodiis facta,ma» 30 chiná quáab expugnádis vrbibus Helepolin appellauerat,apud eos reliquit,futurá fug magnificentie, & ipforum fortitudinis argumentum. Defecerant Patrentey Athenz,& vrbe potitus ciuibus iam ob cibi inopiá c» liberae malé habentibus, cüm ftatim ci data effet cócio, fru Lifsime. 35 mento ciues donauit, intérque concionandü dere prafente,barbarifmà fecit.ibi vnus quifpiá de multitudine afsidente acclamauit quomodo dicendum

———
Pie r5 paerem.
Fortiter.
Fora.
Parentum merita. Phlofophia.
Voluptas.
Arcana.
P PLVTARCHI
congrué fuiffet.tum Demetrius, Huius,inquit,correcionis gratia aliis vos 122 medimnis dono.
ANTIGONVYS fecundus,Demetrij F.cüm pater captus monuiffet eum per litteras,ne fi quid ipfe àSeleuco coa&us fcripto mandaret, obtemperandum,aut vrbibus decedendum fibi putaret, vltró ad Seleucum fcripfit fe e1 toto regno cedere,obfidémque fe pro patre,vthic dimittatur, offerre. Nauali prelio cüm Ptolemzi legatis congreffurus, dicente gubernatore multo plures numero effe hoftium naues:Me veró,inquit,ipfum prefentem quàm multis comparas? Cedens aliquando hoftibus ingruentibus, fugere fe negabat, fed commodum aiebatà tergo fitum fe perfequi. Adolefcéte,qui nonadmodum bonus videbatur miles,natus patre viro forti, 55 flipendium paternum poftulanti:ego, inquit, mi adolefcens mercedém& munera dare propri, non paterne virtutis caufa dignis foleo. Mortuo Zenone Citienfi,quem omnium maximé philofophorum in precio habuit, dicebat theatrum fuarum a&io-?0 num periiffe.
Lvsrumacuvs in Thracia circumventus à Dromichata, cüm fe exercitámque propter fitim in poteftatem hoftium tradidiffet, poftquam captiuus bibit, Proh deüm fidem, inquit, quàm exigus?f voluptatis gratia feruum me de rege feci. Philippidem comcdiarum fcriptorem amicum familiarémque fuum interrogauit, Cuius vis rerum mearum participem te faciam? refpondit ille, cuiufcunque volueris,exceptis arcanis.
ANTIPATER Occifum ab Alexandro Parmenionem cüm audiuiffet, dixit:Si Parmenion infidiatus eft Alexandro, cui tandem credendum erit? fin veró,qui agendum eft? De Demade oratore iam 2tate provecto dicebat, eius tanquam victime con- 3 fe&z nihiliam prater ventrem reftare& linguam.
ANTIGONV s tertius fcribebat ciuitatibus, ft
qud
t
i
30

APOPHTHEGMAT A. 415
quid contrarium legibus per epiftolam mandaturus effet,ne parérent, fed ipfum ignoratione lapfum. cenferent. ldem cüm Diane antiftitam vidiffetex-^^ cellenter formofam, ftatim Ephefo cum fuis difcef-: $ fit,ne quid inuitus inceftum perpetraret. Cafe. ANTIOCHVS cognomento Accipiter(hoc enim Hierax fignificat) bellum de regno adverfus fratrem Seleucum gerebat, qui càm à Gallis vi&tus Fratrum 4nufquam appareret, putaretürque in pugna conci-!!!IO fus,pofita Antiochus purpura pullam induit vefté. paulo poft audita incolumitate fratris, diis rem fa- i3 cram ob letum nücium fecit, ciuitatibüfq; fibi füb-| ditis vt ferta gererent imperauit. Evnzws s ftructisà Perfeo infidiis periiffe pu Ij tabatur.. Quz fama cüm effet Pergamum perlata, Attalus eius frater fumto diademate, duttáque ipfius vxore regnum occepit. Póft fratrem viuere& Pérgamü venire inaudiens,cum ftipatoribus ci pro more obviam iuit,haftile gerens. Eumenes eum a?0 manter falutauit,ínque aurem infufurrauit, .. Vxorem baud duc-nifi defuntum uideris. aliud per omnem vitam quod offenfz fpeciem przberet nihil neque fecit neque dixit, fed& moriens Vxorem ei regnámque tradidit. Vicifsim Attalus ?5 nullum faorum liberorum( habebat enim complur65).educauit, fed Eumenis filio adulto viuens re-| gnum detulit. Pynunnvsiflispufionibus interrogatus cui* nam regnum vellet relinquere, Ei refpondit, qui de 3" vobis acutiorem habebit gladium. Interrogatus de Pythone& Caphafio tibicinibus, vtereorum preflantior effet, refpondit: Polyfperchon imperator. Cüm duobus proeliis viciffet Romanos,multófque amicorum& ducum amififfet, Si adhuc femel ,in35, quit, Romanos vincemus;actum eft de nobis. Sicilia éxcidens, cüm inde foluiffet, converfus retró ad amicos diyit:qualem Romanis& Carthaginenfibus
Idem.

Libere.
Reges rarà de fe vera audiunt.
Liberalita vtilis.
aemulatio,
414 PLVTARCHI
paleftram relinquimus.Militibus Aquilz cognomé ei tribuétibus:Quid ni(im aquilajinquit, veftris armis tanquam folidis alis fubleuatus?Audiebat adolefcentes quofdam multis inter pocula maledi&is| ipfum profcidiffe. eos poftridie vniuerfos ad fé ad«$ duciiufsit, primámq; ex iis percunctatus eft, an de ipfo talia dixiffent.omnino,refpondit liic,talia:pluráq; his dixiffemus,fi plus vini nobis fuiffet.
ANTIOCHvs isquiiterum in Parthos expeditionem fecit, in venatione quadam dum feras in- 10 fe&atur;ab amicis& famulis aberrauit,cafamq; ho: minuti egenoruih ignotus iis intrauit. cámq; inter coenandü mentionem regis irituliffet,refponfum eft effe regem alioqui bonü,fed qui pleraq; amicis prauis hominibus mádaret, acnegligeret ac pr nimio 1 venandi ftudio fzepenumeró res neceffarias omitteret. Actuncquidem tacuit. Sub lucem autem cüni ad cafam venirét fatellites,& allata purpura diadematéq; agnofceretur: Ab eo,inquit,die,quo vos rccepi, heri primüm veros de me fermones audiui. 20 Obfidenté Hierofolyma Iudzi vt maximam fuam feftiuitatem poffent celebrare, feptem dierum indu cias popofcerunt. Nonid modo concefsit ,fed€ táuros auratis cornibus ápparauit,aromatümq; co^ piam& vfquead portas cum pompa deduxit;tradi- 1 táque ipforum facerdotibusvi&imain caftra rediit: Quod mirati Iudaii, ftatim poft exactos feftos dies deditionem fecerunt;
TuzMisTOCLESs adolefcens etiarinuni potabat ac ícortabatur. fed poftquam Miltiades 1mperator3? ad Marathonem barbaros vicit, nonampliüs oftenderelicuit Themiftoclem aliquid contra officium facientem.Mirantibus mutationem: Non finit(Inquit)dormire meaut focordem effe tropheum Mil tiadis.Interrogáti vtet effe mallet,Achilles an Ho*3; merus,refpondit:Tu veró malléfne Olympico certamine vidor effe, an praeco qui victorum nomina procla

APOPHTHEGMATA. 41; proclamaret?Xerxe magna illa claffe Grzciam invadente, metuens ne Epicydes, vnus de popularibus oratoribus,homo turpis lucri ftudiofus& timidus, imperium na&tus vrbem perderet, pecunia data e à petendo imperio detraxit. Adamanto nauali pugna cum hofte decernere trepidante,& fibi Grecos ad eam cohortanti atque animanti dicente,O Themiftocles, flagris cedere moris eft eos quiin certaminibus priüs quàm iubentur fürgunt: refpondit: nzitaeft Adimante: fed neque coronantur qui iufto tardiàs prodeunt. Eurybiade baculum tollente ac plagam minante, Feri fané, inquitmodó audias. Cum non perfuaderet Eurybiadi vt inanguftiis na. | uale proelium confereret, clàm ad barbarum mifit, | I5 hortans ne metueret Graecos fugientes. Cámque
is parens huic confilio vi&us effet, rurfum miffo ad
eum internuncio fuafit vt quàm primüm ad Helle| fpontum fugeret: cogitare enim Grecos de ponte | refcindendo. vt dum feruaret Grzcos, ipfius faluti ?0 con(ülere putaretur. Seriphio cuidam obiicienti,
no propter fefe,fed propter vrbem celebrem ipfum
effe: verum, ait, dicis. ceterüm neque ego fi Seriphius fuiffem,fa&us effem nobilis,neq;tu,fi Athee nienfis.. Cüm Antiphates formbfus, qui aman^ tem priüs ipfum fugerat atque fpreuerat,gloria ma£^ potentiáque auctum accederet atque adularetur: Heus, inquit, adolefcens, Seró ambo, fed tamen fápere cepimus. Poftulantià fe Simonidi, vt ententiam quandam iniuftam ferret: Neque tu,in39 quit, pocta bonus effes preternumerum caneres, neque ego princeps probus,fi contraleges iudicarem. Filium füum erga matrem petulantiüs fe geréLem ,omnibus Grzcis potentia antecellere dicebat.Gracis enim imperare Athenienfes,Athenien35 fibus fe, ibi vxorem, huicfilium. Dehliz procis à probum diuiti pratulit:quód diceret virum fe malle pecuniz, quàm pecuniam viri egenté adícifcere.
-^
Io
Callide.
Patria.
Iufié,

Vicinus.
Iningratos.
Ip fluida.
Sermo.
Fortuna.
Fortiter.
Societas.
Pasienter.
416 PLVTARCHI
Fundum vendens, preconem indicare iufsit commodum eius effe vicinum. Athenienfibus ipfum cótumelia afficientibus, Quid laboratis, inquit, fzpe ab iifdem affe&i beneficiis? Ac platano fefe comparabat,fub quam confugiunt homines orta tempefta te: reddita ferenitate, pretergredientes folia eius ftringuntipfamque dicteriis inceffunt. Eretrienfíés fubfannans dicebat eos inftar teuthidum pifciü gla dios quidem habere,fed cor non habere, Eiectus Athenis primüm, deinde etiam Gracia, ad Perfarum regem fe contulit.iuffüfque loqui,fermoném auleis fimilem effe dixit. nam eorum n morem, exporre&um quidem oftendere formas,contractum autem occultare.Petiítque tempus fibi dari dum Perlicam linguam addifceret, vt fuo arbitrio fuis ipfius vetbis,non perinterpretem, regi fuam poffet explicare fententiam. Multis donis ornatus,& celeriter ditatus,pueris fuis dixit:Periiffemus pueri,nifi perifÍemus.
MrRoNr»zs bellum contra Bocotos faciens,expeditionem Athenienfibus denunciauerat.cüm inftaret hora exeundijac céturiones fignificarent nódum omnes ad figna conveniffe:preftó funt,ait,qui pugnaturi funt,iifque vfus alacribus,hoftem vicit.
AxisTIDES cognomento Iuftus femper pro fcac folus remp.gefsit, focietatefque fugit: quód parta amicorum przfidio potentiafolerer ad iniuftos conatus animare.Athenienfibus eó tendentibus, vt oftracifmo ipfum vrbe eiicerent,homo rufticus litterarámque rudis teftà ei attulit,petiíitque vt nomen Ariftidis infcriberet.Nofti veróinquit, Ariftidem? Non equidem,refpondit rufticus: fed moleftum mi hi eft Iufti cognomentum.tum Ariftides filens nomen fuum teftz infcripfit, eámq; homini reddidit. Intercedebat ei cum Themiftocle inimicicia. cum eo miffus aliquó legatus, Vífne(inquit) 6 Themiftocles inimiciciam in finibus deponamus?fien?
videbii]
A
j
10
3

APOPHTHEGMAT A. 417
videbitur reverfi eam rurfum fufcipiemus. Tributa Grzcisimponens,tanto rediit pauperior,quantum in peregrinationem infumtum fait. Acfchylus in Amphiaraumhos fecit verfus:
; Ned; enim uideri, fed uult effe is optimus, Vera laus,
Sulcum profundum in pe&ove confitum fuo Habens,uencranda confilia unde pullulant.
hi cüm in theatro recitarentur, omnium oculi funt 10 in Arifidam coniedti.
PrnicLEspreturam gefturus, chlenam fumensita feipfum folebat alloqui;MementoPericles liberis te imperaturum, Grecis, atque Athenienfibus.Aeginam abolere iubebat, tanquam oculis Parzei damnofam. Amico falfum à fe teftimonium, Amicicia, quod iureiurando erat fanciendum, exigenti, Amicum fe víque ad aram effe refpondit. Moriturus feipfum felicem predicauit, quód nulli Athenienfium atre veftis gerenda caufa fuiffet.
ALciBIADzS ctiamnum puer in palzftra ita comprehenfus,vt non poffet effugere, collu&antis mànü momordit.qui cum diceret,Mordes,ficvt mu liercs:refpondit, Nequaquam, fed vt leones. Cané polsidebatperpulcrum, emtum r x x minis. ei caudam amputauit, eó id fe facere dicens,vt habeat Athenienfes quod de ipfo loquerentur, neq; in alias IDquirerent res eius, Ad ludum aliquando litterafium veniens, rhapfodiam Iliadis popofcit màagiftrum: eíq; cüm nihil Homericü fe habere diceret, Homerus. colapho impa&o tranfit. Veniens ad fores Periclis, audiuit eum Occupatum effe,ac circumfpicere quomodo rationes poffet Athenié(ibus redderc: Nónne,inquit;praftabat excogitare rationé,ne eas redderet Evocatus ab Athenien(ib.à Sicilia ad dicendam caufam,cüm quidem capitis anquireretur, aladidit fefe: ftultum effe dicens reum quicümfugere,| iudicium liceat, quzratquiineoíe defendat. Ac Wudicia.
D
| [: 5 8 $
ox

Error in bel
lo,
Cautio bdlica.
Natales.
Imperatovis CABlio,
418 PLVTARCHI
dicenti cuidam, Non fidis patriz de te iudicaturat ne matri quidem,inquit. metuerem enim ne per errorem atrum calculum pro albo in vrnam iniceret. Audito fe& qui cum ipfo erant morti ab Athenienfibus addi&os effe, Oftédamus,ait,illis nos viuere. 5 Simülque fe ad Lacedzmonios contulit,& bellum Decelicum contra Athenienfes excitauit. LaAnMACHVscenturionem quendam commifsi erroris caufa verbis increpabat.ac refpódenti,poft-| hac fe nihil tale admiffurum,hoc referéba:; In bello 10 non licet bis peccare. I»HicRATES defpiciebatur, quód cerdonis filius effe putaretur. tunc primüm exiflimationem fibi peperit, càüm faucius ipfe hofté vna cum armis viuum corripiensia fuam trauftulittriremem. 1577 cüm caftra in regione amica& confaederata pofuif fet, accuratéque ea vallo& foffa commudhiuiffet, Quzrenti cuiüfnam metu hoc faceret: refpondit; Turpifsimam effe imperatoris vocem, Non putáráPugnam contra barbaros inftruens, aiebat vereri fc 28 Iphicratem barbaris non effe notum. fuó enim nomine aliis hoftibus terrorem fe incutere. Rei capitalis poftulatus,adverfus calumniatorem dixit: Vide quam rem agas,qui infante bello fuades ciuitati vt de me potilis quàm mecü decernat. Cüm ei Har- 25| modius,vpus de prifci illius Harmodij pofteris,exprobraret ignobilitatem,refpondit:Meum à me ine Cipit penus,tuumin te definit. Interrogatus à quodam oratore, quis tádem effet, qui ita magnifice de feipfo fentiret,equéfne,an fagitarius,anpeltam ge39 rés,an pedefter: Nihilinquit,horum, fed quíciam hifce omnibus imperare. TimorHrvs fortunatus videbatur effe imperator ,ac hoanulli inuidi pingebant vrbes vltro inipfius dormientis naffam fe induentes.dicebat itaqj, 35 Si tantas ego vrbes per fomnum capio, quid me vigilantem putatis fa&urum? Quodam de audacibus ducibus Á

APOPHTHEGMATA. 419
ducibus vulnus acceptum Athenienfibus demonftrante: Meveró,inquit Timotheus, puduit, quód cüm ego dux vefter in Samo effem, prope me telum catapulte décidit.Oratoribus Charetem commen| j dantibus,talémq; debere Athenienfium effe impe" ratorem dicentibus:non, inquit; imperatorem, fed
a€um qui imperatori(tragulam veftem portet.
| Caann1AS dicebat optimum hunc effe impera| torem, qui maximé cognitas habeat res hoftium.
to Proditionis vnà cum Iphicrate accufatus, gymnafium frequentabat, folitáq; hora prandebar. repr&henfáfq; eo nomine ab Iphicrate: Proinde, inquit, fi quid finiftrum denobis flatuerint Athenmenfes, fqualidum te& ieiunum,me pranfum vntbmq; interficient. Solebat dicere, terribiliorem effe ceruo- Imperator. rum exercitum leone duce, quàm leonum agmen
ducente ceruo.
HzczsiPPvs cognomento Crobylus, adverfus
Philippum Athenieafes infligabat.cümg; é concio-|,
1o ne quidam occlamaffet,Bellü introducis? Omnino, Libertas. Inquit:atq; atras etiam mehercle veftes,& publicas funerationes,funebréfa; orationes, fiquidem liberi
Viuereneque facere Macedonü imperata volumus.
*« Prruzas etiamnum adolefcens progrediebatur
? in publicum, dicturus contra decreta de Alexandro
1 promulgata.cámoq; diceret quidam, Tu adolefcens|
| cum fis,de tantis rebus audes dicere?Enimveró,inquit; Alexander, quem vos Deum decreto veftro fa CtiSnatu quàm ego minor eft.
3 Pmuocrouzm Athenienfem nemo nequeridentem vidit, nequelacrymantem. Coactaconcione Grawiter. dicenti, Videre mihi ó Phocion cogitabundus:Re*!nquit, coniicis.delibero enim an aliquid amputare pofsim de verbis quz fum ad populum faj;&urus. Oraculo Athenienfibus fignificatum erat,
vnum effe in ciuitate qui omnium adverfareturfen
FentUs. cum qusri iuberent quifnam ille effet,
Í D ij
Animosz.
5

Vulg: iudiCim.
410 PLVTARCHI
ac vociferarentur,Seillum effe Phocio dixit:Soli e. nim(ibi nihileorum probati, quz vulgo fierent ac dicerentur. Aliquádo dicens fuam fententiam, cüm placerefe,& equaliter ab omnibus approbari fuam videret orationé£, converfus ad amicos:;Nümnam,$ inquit, mihi imprudenti prauü aliquod di&tü éxcidit? Poftulátibus ad facri£ciá quoddam fpem Atheaienfibus,cóferentibüfq; reliquis,aliquoties vo catus, Puderet veró me,inquit, vobis donare, huic (fimul creditoré demonftrabat)nó reddere.Demo- 1o fthene oratore dicente, interficient te Athenienfes fi infanient: Planéjinquit,me,fi infanient: te, vbi fapient. Ariftogato iudicü fententiis morti addictus, cüm iam moriturus in carcere flagitaret vt Phoció ad fe veniret,hüncq; amici ad malü hominé accede- v re prohiberét:& vbi tandé,ait;Phocion,Ariftogato né mallet aliquis cópellare?Irafcebantur Athenienfes Byfantiis, quód in vrbé non admififfent Chareté millum cü copiis prafidio ipfis cótra Philippi. ibi Phocio nó füccenfendü fociis diffidentibus, fed 20 ducibus potiüs fidé nó merétibus pronunciás,, ipfe dux eft creatus,admiffüfq; à Byzátuis fidé fibi habétibus,effecit vt Philippus reinfeda difcederet. Alexádro rege C taléta dono mittente ipfi, quafiuit ex adferentibus,quá ob rem dc tantoAthenienfium numero fibi foli iftuc largiretur Alexander.cüm refpóderent, folü ipfum àrege bonum virü judicari: talé ergo,inquit,me& videri& effe patiatur.Pofcéte Alexádro triremes populóq; nominatim Phocio* né prodire iubente& in medium cófulere,furgens: 39 Suadeo igitur,ait, vt velipfi armis potétiá obrineatis, vel potétium amici fitis. Allatus incerto autore erat de morte Alexádri nuncius.ad qué cüm oratores ftatim in roftra provolaffent;bellámq; abfq; mo ra vlla fufcipiendü autumarent, Phocion expedtare 3$ iubebat,rémq; certó explorare,nam(dicebat)$i ho
die mortuus eít Alexáder, cras etiá ac deinceps erit mor

APOPHTHEGMAT A. 4?
mortuus.Leofthenes Athenienfes in bellá Lamiacü i coniecerat, magna fpe ob nomen parádz libertatis & imperij exagitatos. huius orationé cuprefforem Gmilem dicebat effe Phocio:quz cüm fint pulcre,& $ procere, fruCtum tamen ferunt nullum. Rebüfg; initió profperé fuccedentibus,& ciuitate victimas e oblztum nuncii immolante, interrogatus An rem ita geftam non vellet: vellem, inquit, altero modo ; decretum fuiffe: hzc fic acta effe placet. Macedonii 0 busAtticáincurfantibus,orámq; maritimam popu. | lantibus,eduxit qui etate erant ad militiáapti.mul! tis autéad ipfum concurrentibus hortantibüfq; vt d tumulo qué monflrabant occupato ibi aci£ inftrue| ret:Dij bonijinquit,quàm multos duces,paucos mi | U5 lites video?cómiffa tamen pugna vicit,&Nicionem | Macedonum duc£ interfecit. Non multo póft tempore Athenienfibus bello vi&is prefidiü ab Antipatro efl impofitü.cuius prefectus Menyllus pecunia Phocioni cüm offerretindigné id Phocio tulit, Ne2? que hunc Alexádro meliorem effe dicens,& minüs honeftas accipiendi caufas habere, qui olim repudiaffet. Antipater autem dicebat duos fe amicos habere Athenis Phocionem ac Demadem,quorum alterum nunquá adducere potuiffet vt miffa dona ac25 cipere, alterü nunquam dandis muneribus exfaturaffct. Fidem abs fe iniuftam quádam actionem poftulanti Phocio:non potes,inquit, Antipater, Pho€ionem& amicü habere& adulatorem. Poft morté Antipatri forma reip.populari conftitutajin cóciohe pronunciatü eft Phocionem amicófq; eius morte mul&andos effe. Ibi reliqui flétes cm ad fupplicium ducerentur, Phocioni tacité eunti inimicorü quidam obviam fa&us in facié exfpuit. Tum ad ma]. Biftratum refpiciens Phocio, Nemóne,inquit,com3; pefcet hunc contra decorü agentem? Vnà moriturü Euippum;ídq:deplorantem& indigné ferentem fic tompellauit;Pigétne te cumPhocione morizAllate
D iij
Cen[láter.
Graniter.
Patienter.

Pie.
Comilter.
Libri,
Coma.
4 PLVTARCHI
iam cicute poculo interrogatus filióne aliquid mdaret: Mando, inquit,tibi fili, atq; hortor te, ne Athenienfibus memorem te iniuriarum.przbeas. PisisrRATVvs Athenienfium tyrannus, cüm ab €o fatta defectione fociorum quidam Phylen occupaffent,venit ad cos veftem ftragulam portans. Interrogátibus quid vellet, Aut vobisjinquit, perfuadere volo,vt mecü in afty redeatis,aut fiid non cófequor,vobifcü hic manere,& ad eá rem inftru&tus
veni.Delata apud ipfum erat mater, quód adolefcétem quendá deperiret, cum eóq; rem haberet metuente fibi& crebró recufante. Hunc ad coenam vo catiit,eáq; pera&ta percun&atus eft, quomodo tra€atus eflet:refpondentig; Iucüdé:hoc,inquit,quotidianum tibi erit,fimatri mez placueris.Thrafybu lus filiá ipfius amabat, obviámq; aliquando factum ofculatus erat.inftiganti ea de caufa adverfus illum vxori Pififliratus: Si, inquit, amátes odio profequimur;quid faciemus iis,quibus in odio fumus!virginem porró nuptü tradidit Thrafybulo. Comefatores quidam in vxorem ipfius inciderant,multáq; lafciué dixerant atque fecerant.qui cüm poftridie lacrymis adhibitis veniam flagitarét à Pififtrato: Vos quidem,inquit;in pofterum date operam modeftiz.
mea vxor heri nufquam omnino prodiit.Ducturum*
aliam vxorem interrogantibus filiis ecquid eo id fa ceret,quod ipfos improbaret:refpódit,nequaquam veró fed vos laudo,cupióq; alios preterea tales liberos nancifci,
Dznzrnivs Phalereus regi fuadebat vt libros de regno& principatu pararet ac legeret. de quibus enim amici reges monere non audent, eain libris exftare.
Lycvnevs Lacedaemonius ciues adfuefecit ad alendam comam, inquiens ea formofos pulcriores; deformes terribiliores reddi. Pofcentem vt popula
rem reipubl.formam Sparte inflitueret, iufsit ed omi
n
35

APOPHTHEGMATA. 423
domi fuz id facere. Domos non nifi fecuri& ferra Fueralitas. xdificare iufsit:fore enim fic, vt pudeat in vilia domicilia pocula,& ftragula,& menfas fumtuofas inferre.Pugillatione& pancratio interdixit,vt ne fec
j iocum quidem vi&os fe fateri fui difcerent. Vetuit iifdem fepius bellum inferre,ne ij hoc pacto pugnaciores reddantur. Itaque inferioribus temporibus Antalcidas Agefilao vulnerato dixit, preclara eum do&rinz premiaà Thebanis reportare, quos1nuiIo tos exercuerit, docuerítq; bellum gerere.
CuamiLLVvsrexinterrogatus cur tam paucas leges Lycurgus pofuiffet,refpondit,eos qui paucis vterentur verbis non habere opus multis legibus. Ferociüs fe adverfus ipfum gerenti de feruis halo- Ira.
15 tibus vni, Per Caftores, inquit,occiderem te nifiirafcerer. Interrogatus cur comá Spartani nuttirét: Coma. quia, inquit, omnium ornatuum hic minimo conftat fumtü.
. TzLEctvs rexfratri ciues apud ipfum accufan20 t, quód fe non tanta quanta ipfum benevolentia profequerentür, Caufa eft, inquit, quód ferre iniu- Iniurie fe. ris tu non nofti. yonia.
TuüroPoupPvs quadam in vrbe oftentanti murum& querenti pulcérne videretur& altus,refpon
25 di, Nefi mulierum quidem fit.
AncuipaMvs bello Peloponnefiaco fociis po- Belli fumÍcentibus, vt tributi certam prafcriberet quantita- ts, tem,Bellum,ait, definito non alitur emolumento.
zo f BnasipA s inter caricas muré cum cepifietmor30 lusab eo dimifit. tum iis qui aderant, Nihilinquit, ita paruum eft,quod falutem fibi non paret,fi vlcifci adorientes audeat. In proelio iaculum fibi per fcutum ada&um é vulnere extraxit,eóque ipfo hoftem interfecit. interrogatus autem quomodo vulnera35 tus effet, refpondit: Prodente me fcuto, Poftquàm hic liberatis qui ad Thraciam habitabant Grzcis in pugna occubuit, miffos Spartam legatos
D iij

Modsfic.
Fortiter,
n2
Fraus.
414 PLVTARCHI
fcitata eft mater eius primüm, an honefté mortuue
ffet filius;& laudantibus eum Thracibus,neque fimilem eius quenquam futurum dicentibus,Erratis, inquit, hofpites.fuit Brafidas vir przclarus, fed habet Lacedzmon multos eo fortiores.
A o 1$ rex dicebat Lacedemonios noninterrogare quàm multi, fed vbi fint hoftes. Et apud Mantineam vetantibus pugnam cum hoftibus conferere quód numero vincerent, dixit: Adverfus multos pu gnet neceffe eft,qui multis vult imperare. Cüm Elei laudarentur quod Olympia iufté adminiftrarent,
uid dignü, inquit ,admiratione przflant, fi toto quadriennio vnü per diem iuflicia vtütur? Pergentibus autem laudare qui ceperát:quafi veró, inquit, mirü fit fi re pulcra, nimirum iufticia, pulcré vtuntur?Homini malo fzpius querenti quifnam Spartanorum fit optimus,refpondit,Is,qui tui eft difsimilimus. Alij interroganti quanta fit Spartanorum multitudo,reddidit: quanta fufficit malis arcendis. Idémg; alio quzrente, Multi;inquit, tibi videbuntur Lacedzmonij,fieos pugnantes fpectes,
LvsaAN»zRcumfliabus ipfius Dionyfiustyrannus preciofas veftes mififfet, non accepit: quod vereri fe diceret, ne filiz iis indutz turpiores viderentur. Culpantibus ipfum, quód multa per dolum agendo parum dignum Hercule fe gereret, dixit: Vbi leonina pellis non fufficitibi adíuenda eft vulpin2.De agro controverfo cum viderenturArgiui iuÍtiora quàm Spartani afferre argumenta, ftringens
IO
b
20
ta E
gladium, Hunc,ait,qui tenet,is optime deagrorum 39
finibus difputat. Cernens Lacedamonios non fatis habere animi ad oppugnandos Corinthiorum muros, cum€ foffa leporem profilire videret, Hos; inquit,metuiftis hoftes, quorum ob ignauiam muris lepores indormiunt. In concilio liberiüs à Megarenfi quodam compellatus, Tuainquit,verba ciuitate indigent.
Asr35

APOPHTHEGMATA. 41$
AezstLAvs dicebat Afiz incolas fi libertate frue rentur,malos:fi feruirent,bonos effe. Cüm folerent Quis ma» illi Perfarám regem appellare magnum: quomodo, ga. | aiebatjis me maior eft,fi non iuftior eft& temperan : 5 tior/De fortitudine& iufticia interrogátus,vtra ha 1 rum maior effet, Refpondit nihil opus fore fortitu] dine,fi omnes iufti effemus. Noctu fubitó caftra ex hoflico moturus,cüm amafium videret ob imbecillitatem relinquià tergo& flere,Difficile eft,inquit, 10 fimul mifereri& fapere. Menecrati medico,qui Iupiter cognominabatur, in epiftola ad fe fcribenti, Menecrates lupiter Agefilao regi S.refcripfit: Rex Agefilaus Menecratifanam mentem. Cüm ad Corinthum Lacedemonij viciffent Athenienfes eoIj rümque focios,multitudine hoftium occiforum au-; dita dixit: O infelicem Graeciam ,quz tantum ho- Inteflina minum ipfa(ibi interemit, quantum fatis eratad v- bella, niuerfos viacendum barbaros.Olympiz à Ioue oraculum ex animi fententia confecutus, Ephorífq; iubentibus Apollinem Pythium eadem dere confu lere;profectus Delphos ex Deo quzfiuit, An quod vifum effet patrijidé ipfe probaret. Pro amico quodam apud Hidrieum Carem intercedens,itaad hüc fcripfit: infons eft Nicias,miffum eum fac:fi autem. p,jyy,, fons€ft,mea caufa eum dimitte, omnino autem dimitte-Inuitanti ad audiendum hominem, qui lufcini? vocem imitabatur, dixit ipfam fe fepenumeró audiuiffe lufciniam. A pugna Leuctrica cm lex iueret 19nominia omnes affici qui trepidaffent: Ephori videntes vrbem virorum vacuam, ignominiá iftam abolere ftatuerunt, Agefilaóque legis conden Sapienter. Se autoritatem detulerunt, Hic igitur progreffus in publicum;Iubeo,inquit, leges à craftina die ratas effe. Miffus vt regi Aegyptiorum ferret fuppetias, 3$ cüm ynà cum eo obfidereturab hoftibus, quorum multitudinis partem tantüm aliquátam fuorum nu- Sfrafagemero zquabat, iíque foffam circum ipforum caftra"^
bt
In faperbis
20
MH
30

Vera olori4.
Proditoris
fdes.
416 PLVTARCHI
molirétur:iuffus à rege in aciem fuos educere& pugna decernere,Ego vcró,inquit, nó impediam quo minis hoftes nobis fant,quod inftituerant, equales.cüm iam foffàm ferme in orbem abfoluiffent, in ea quz adhuc reftabat intercapedine aciem inftru-; xit,proclióque commiffo equali ordinum vtrinque latitudine, vi&toriam reportauit. Moriens amicis mandauit,ne vllum fibi fi&ile aut pictum monimen tum(fic enim appellabat imagines) facerent. fi quid enim egiffet preclari,id fibi monimentum fore:alio- 10 qui vel magnam flatuarum copiam nihil ad gloriam condu&urum efle.
AncnripAuys Agefilai F.catapultz cernens telum,tunc primüm Sicilia allatum,exclamauit: Her culesactum eft de virtute viri. m
Acrs iunior, Demade dicente gladios Laconi-; Cos ob paruitarem devorari à praftigiatoribus:atqui, refpondit, gladiis maxime Lacedemonij fuos hoftes tangüt.Iubentibus Ephoris milites fuos pro-| ditori tradere,negauit alienos fe crediturum ei qui 20 proprios prodidilfet.
CLroMENzspromittenti daturum fe ipf gallos quiinter pugnandum moriantur: INe dederis, inquitmihiiftos,fed quiinpugnainterficiant.—.
P AsoARETVSs inter trecentos, qui primarius im vrbe honor erat,non alle&us, letus ac renidens abiit, gaudium fe ex eo inquiens percipere, fi ciuitas trecentos ipfo meliores habeat ciues.
DanoNipAs abeo qui chorum conftituebat vltimo collocatus loco, Bene veró, inquit fa&um. 3 invenifti enim huius quoque ftationis ornanda rationem,
NicosrRATVs Árgiuorum dux Archidamo pttenti vt caftellum fibi quoddam proderet, mercedífqueloco magnam pecuniam& nuptias Spartane 5 mulierís quam vellet,folis exceptis regus,pollicentitefpondit:Non tu es ex Herculis pofteritate. hic|
eni
t2

APOPHTHEGMATA. 4217
enim terras obiens malos fuppliciis affecit:tu debo nis malos vis redigere. EvpAmipAS in Academia videns Xenocratem r, philofograndi iam natu cum difcipulis philofophantem, au pjos, $ diénfg; virtutem ab co quaeri: Et quando;inquit, vtetur eaoRurfum philofophü audiens difputantem, folum fapientem effe bonum imperatorem: verba quidem,ait,admirationem merentur, fed qui diCit,eum tube nunquam circumfonuerunt, j 10 ANrrOcHVvs Ephorus, audito Philippum Meffeniis agrum attribuiffe, quefiuit An 1d quoque eis dederit,vt pro eo pugnantes pofsint vincere. — AwrALcIDAS Athenienfi Spartanos appellanti indo&os,Soli ergo,inquit,nos nihil malià vobis di| 35 dicimus.Alij Athenienfi dicenti,Enimveró nos aliquoties vobis à Cephifo profligatis inftitimus, reÍpondit:Sed nos nunquam vos ab Eurotarepulfos perfecuti fumus,Sophiftalaudatioüem Herculis recitaturo, Quis veró,inquit,eum vituperat? EPrauMiNON»A Thebanorum imperatore, nunquam Panicus terror exercitui fncidit.Dicebat hic, Militari pulcerrimam effe mortem in bello. Pronunciabat exercitatie. grauis armaturz militum corpora debere effe exercitata non athleticé tantüm, fed& militari ratione. *5Itaq; obefos oderat,& quendam eorum exercitu eiecit, dicens ventré eius,prz quo fua virilia videre nequiret, vix tribus pofle aut quatuor fcutis tegi. Adeó autem frugali vtebatur victus ratione,vt inui Frugalitas. tatus aliquando ad coenam à vicino, cüm inveniffet ibibellariorü,obfoniorum,vnguentorümq; appara tum,ftatim difcefferitjinquiés:Ego te facrificare pu tabam,non luxuriare. Coquo collegis rationem de fumtu aliquot dierum reddente, foli olei impenfi multicudini fuccenfuit:profeffus non fumtü fe egre 3$ ferre,fed quàd olei tantum intra corpus effet receptum. Ciuitate diem feftum agéte, omnibüfq; vino Cura pre & conviuio deditis, occurrit cuidam familiarium psélico.
340
30

Grauster.
Contemisus pecunie.
4:18 PLVTARCHI
fqualidus& cogitabundus, mirantique& caufam quzrenti cur folus ita affe&us obambularet;refpon ditivt liceat vobis omnibus potare& animo effe ociofo.Malum hominem,qui mediocrem aliquá culpam commiferat, Pelopida deprecantenon dimifit: 5 amafia autem orante,abfoluit: huiufmodi donajinquiens,accipere meretriculas convenit, non imperatores.Lacedzmoniis bellum inferentibus cüm ef fent allata Thebanis oracula, cladem quzdam, vi&oriam alia denunciantia: hzcad dextram, illa ad 10 finiftram tribunalis poni iufsit.quo peracto, furgés, Siinquit, ducibus parére vultis& in hoftem pugna re,hzc vobis oracula funt,profpera oftendens: fi pe riculum przlij formidatis,hec funt, deteriora mon flrans. Cüm iam ad hoftem cum copiis accederet, 1$ & tonitruextitiffer,interrogantibus fuis quid figni ficari tonitru eo putaret,refpondit:deum attonitos reddidiffe hoftes, ftuporémq; iis inieciffe, qui cüm prope apta loca effent,iniquo loco caftra ponerent. Eorum quz ipfi eveniffent bona atque commoda, 20 omnium hoc fibi aiebat accidiffe iucundifsimum, quod vtroque viuente parente Lacedemonios ad Leuétra viciffet.Solitus aliàs videri vn&o corpore, vultüque fereno, poft illam pugnam poftridie procefsit fqualidus atque humilis.& interrogantibus 2$ amicis ecquid adverfum obtigiffet, Non fané, inquit,fed heri fenfi me animo altis quàm re&um eft elatum fuiffe: itaque hodie immoderatum illud gau dium caftigo.Sciens autem Spartanos id genus calamitatum tegere,vt magnitudinem cladis eorü demonftrarct,cadauerum receptionem non fimul vni veríis,fed fingulatim vrbibus permifit: quo deprzhenfum eft amplius&153 Lacedaemoniorum cecidif fe. Cum Iafon Theffalorum tyrannus Thebas( nam ea cum ciuitate fedus ei focietáfq; intercedebat) 55 veniffet,& Epaminondz admodum egcno duo uillia aureorum mitteret: aurum Epaminondas repudiauit,
3o

ite
35 ciderat,ac trophaüi
APOPHTHEGMATA. 429
diauit,cámque Iafonem confpexiffet, Iniuriam, inquit,mihi infers vltró.& 1. denariis à quodam ciue mutuó fumtis,eo fretus expeditionis viatico in Peloponnefum irrupit.«Rurfum cum ei rex Perfarum tria Daricorum millia mififfet: acerbe Diomedontem obiurgauit, qui tantam nauigationem confeci fet corrumpendi Epaminondz gratia. regíque eum renunciare iufsit, fe ei gratis fore amicum, Thebanorum commodo ftudenti: incommoda autem eo10 rum meditátijhoftem, Cüm Argiui facti effent Thebanorum focij,& legati Athenienfium in Arcadiam mifsi vtrofque culparent,atque Calliftratus orator ciuitatibus his Oreftem& Oedipum exprobraret: fürgens Epaminondas:Fatemur,inquit,apud nos pa
1j tricidam,apud Argiuos fuiffe matricidam.verüm iftosà nobis eie&os Athenienfes receperunt. Spartanis veró multa& magna Thebanis crimina impin gentibus dixit: Hi quidem veftrz breuiloquentiz finem impofuerunt.Poftquam Alexádrum Pherzoào tum tyraunum, hoftem Thebanorum, Athenienfes
focium fibi fcedere iunxerunt;pollicitum fe ipfis mi nam carnis femiobolo venditurum: Nos veró, inQuit Epaminondas, Athenienfibus ligna ad coquen das carnes iftas gratis fuppeditabimus: fed(i quid
25 tentabunt noui, agrum eorü depopulabimur.Boeotos ocio diffolutos cupiens femper in armis conti nere,cüm Baeotarcham( fic fummum apud eos magiftratum vocant)diligerent, hortari folebat vt denuó confültarent. fe enim fi crearent ducem, mili3o tandum ip(is fore. Regionémque ipforum fupinam
atq; apertam, belli orcheftrá appellabat, quód eam Tenere non poffent nifi manu clypei anfziuferta, Chibrias apad Corinthum Thebanos paucos quof
im fub ipfos muros cupidiüs pugna progreífos oc bi conftituerat.quod deridens i non trophzum aiebat,fcd Triuie
Epaminondas,ib n.-. H2 àtuam itare.folét enim Triuiz ftatuas ante portas
Salse retortum conyicium.

Fiducia fuis
450 PLVTARCHI
in triviis ponere. Nunciante quodam, Athenienfe? exercitum nouis armis ornatum in Peloponnefum mififfe, quid tum poftea,inquit? an gemit Antigenidas nouas fiftulas Telline nacto?erant autem tibicines,Antigenidas optimus, Tellis pefsimus.Armige rum fuum competiens multum pecuniz accepiffeà quodam qui captus fuerat: Proindejinquit, fcutum tu mihi redde,tibíque cauponatü eme in qua vitam exigas.diues enim& vnus beatorum factus,non voles adhuc pericula adire. Interrogatus, féne meliorem putaret imperatorem, Chabriam, aut Tphicratem,refpondit: Hoc diiudicatu difficile eft dum viuimus.Reverfus ex Laconica,capitis poftulatus eft, cámq; eo reliqui duces.crimen erat,quód Bocotarchiz contra leges quatuor prorogaflet méfes. Tum reliquos duces in ipfum culpam conferre iufsit, tan quam ab eo coactos.Ipfe veró prafatus fe non dicédo plus quàm rebus gereudis valere: Si tamen, ait; omnino aliquid cft ad iudices dicendum,poftulo v* fimeinterficitisjnfcribatis damnationem columne alicui;vt ícire pofsint Greci, Epaminondam"'Thebanos inuitos adegiffe ad vaftandam incendiis Laconicam,nihil hoflileà 15 anis paffam, Meffeném^ que poft ccxxxab excidio annos condendam:&in vnum corpus vt redigerent Arcades, ac redderent Grzcis liberum fuarum legum vfum.hzc enim funt ifto expeditionis tempore acta. His auditisaudices multo cum rifu difcefferunt, non admiffo ad fuffragiaferenda populo. Vltima in pugna accepto vulnere in tentorium relatus, Daiphantum vocauit, aC poftillum follidam. quos cim interiiffe intellexilfet,fuait fuis vt pacem cum hofte componerent,1m pératore iam carentes.& verba eius res comprobauit,ita preclaré ciues fuos nouerat.: PzroPrpas Epaminonde collega, dicentibus amicis rem eum negligere neceffariam, pecunie fcilicet conquifitionem,Me herclejinquit;pecunia e: €
1G
[e
ac 20
35

APOPHTHEGMATA. 431
eft neceffaria huicce Nicomedi, monftrans hominé claudum& mutilum.Cüm exeuntem ad pugnam oraret vxor, vt feipfum feruaret, Aliis,inquit;hoc cófulendum cfi,principiautem& imperatori, vt ciues ? feruet. Quodam militum dicente,Incidimus in hofes:Qui magis,refpondit, quàm illi in nos?Poftquá violata ide Alexander Pherzorum tyrannus in vin culis eum captiuum tenuit, maledictifq; impetitus ab eo dixit, Acceleras tibi morté? Omnino, inquit, vttanto magis iritati Thebani fupplicium dete fumant.Thebz autem tyranni vxori ad fe venicnti,mi raríque dicenti quód ita hilaris effet in vinculis, Egojinquitte multo magis miror,quz non vincta Alexandrum fers.Liberatus Epaminondz opera,gra15 tiamfe habere Alexandro dixit. nunc enim maxime expertum fe effe,non ad bellum modó,fed etiam ad mortem animo fe effe forti.
Io
Romanorum Apopbtbegmata.
M. cvnivs reprehendentibus quibufdà quód deagro bello capto patuam fingulis portionem attribuiffetmaximam publicaffet:optauit ne quis foret Romanorum, qui exiguum agrum putaret quo aleretur. Sammites accepta clade ad eum venerunt ?5 aurum offerentes. Elixabatautem tum forté rapas
in olla.Refpondit itaq; iis, Nihil opus auro effe qui
ic ceenaret: fibíq; vtilius effe imperare aurum peffidentibus,quàm aurum pofsidere. C. rasnicivs audito Romanos à Pyrrho vi39 tos,Lzuino dixit,ion Epirote Romanos,fed Pyrrhus vicit. Cüm liberandorum captiuortm gratia ad Py:-hum veniffer, multam ab eo auri oblatum non a. zepit.Poftridie Pyrrhus curauit, vt maximus elephas Fabricio ignoranti à tergo ftatueretur& 35 vocem ederet. quod vbi fa&um eft, converfus Fabricius,fubridénfque;Mejinquit,neque aurum beI1 neque bellua hodie perculit. HortantiPyrrhe;
£0
Pecunia cótemtus.
Principis of
ficum.
Fragaliter.
Magno omnia 4nsmo,

Maledefla fpernenda.
43^ PLVTARCHI
vt fecum maneret,proximóque à fe loco imperaret: Hocjait,netibi quidem conduceret.nam fi me Epirotz noffent,à me mallent quàm à te regi. Confulatum gerenti Fabricio Pyrrhi medicus per cpiftolam promifit, fe iubente ipfo Pyrrhum veneno ne«aturum.eam epiftolam Fabricius Pyrrho mifitjiuffitque animadvertere,pefsimé ipfum& de amicis iu dicare& deinimicis. Cámq; infidiis cognitis Pyrrhus medicü fufpendiffet,& Fabricio captiuos gratis reddidiffet,non accepit hos ea conditione Fabri cius,fed totidem captiuos reddidit, ne mercedem beneficij accipere videretur, non gratia aliqua in Pyrrhum collati, fed ne putarentur Romani dolo interficere tanquam aperto Marte vincere non valentes.
Fanivs Maximus nolens cum Annibale proclio congredi, fed copias eius meditatus tempore atterere,pecunie& commeatus inopes,fectabatur hoftem per afpera& montofaab altera parte ducens. ridentibüfq; multis& pedagogum Annibalis eum di&titátibus,contemtis di&eriis fua fequebatur cófilia.& amicis dicebat, qui maledicta& cóvicia metueret, hunc fibi timidiorem exiftimari eo qui hoftes fugiat. Cüm auté collega ipfius Minucius quibufdam hoftium deiectis in omnium effet ore,virq; Roma dignus ferretur, dixit Fabius, Magis fe à proÍpero Minucij quàm adverfo eventu aliquid timere mali.Eámque paulo póft in infidias delapfum,;ac de fua& exercitus falutein fummo verfantem periculo, fubveniens ipfe magna cum ftrage hoftium feruauitItag; Annibal ad amicos dicebat:Nonne pre dixi vobis,à nubecula ifta montibus infidente terpeftatem aliquando in nos erupturam? Poft Cannepfem cladé conful creatus Claudio Marcello collega,homine audace,atque identidem cum Anniba 3$ le proeliari ftudente, ipfe fperabat nemine pugnante mox exercitum Annibalis mora eneruatü animos
defpon

Io
APOPHTHEGMATA. 433
defponfurum.itaq; dicebat Annibal, magis feà non pugnante Fabio, quàm pugnante Marcello fibi timere, Eratapud Fabium delatus Lucanus quidam miles,qui ob amorem mulierculz cuiufdá frequenter noctu à caftris evagaretur. Hunc cüm alioqui in armis admiranda etfe virtute inaudiuiffet, capi occulté atque ad fe afferri mulierculam iuísit. addu £láque ea,vocato ad fereo:deprehenfum eft,ait,no Guteà caftris contra leges abeffe. fed ne hoc quidem me fcfellit,irenuum teanteé fuiffe. meritis igi* turpeccatatuis tua condonata funto, in pofterum
1j
30
autem nobifcum eris: habeo enim fideiuflorem. fimülque produ&am ei tradidit amicam. Tarentum, quod prefidio tenebatur ab Annibale, abducto per fallaciam hofte quàm lógifsimé,recepit ac diripuit. fcribeque interrogáti quid de facris fimulacris ftatuiffet, Relinquamus, ait, Tarentinis deos iratos. Cüm autem M.Liuius, qui Tarentinam arcem przfidio tutabatur, fua opera eum Taréto potitum diceret:aliis deridentibus, Vera, inquit Fabius, dicis. nih enim tu vrbem amififfes,nunquam ego recepiffem. Sene&uteiam ingrauefcente, cüm filius eius conful in publico magna hominum frequentia offiCio fungeretur, cófcenfo equo ad eum adiuit.cümque fihus miffo li&ore defcédere eum ex equo iuffilfet, reliquis pudore affectis defiluit ex equo,& Contentiore quàm«tas fertet impetu accurrit ad filium,amplexáfque eum, Red, inquit, fapis fili, fentiens quibus prefis,& quantam imperij maieftatem adeptus fis,
SciPr0 maior quod ocij à gerendis imperiis& repub. erat litterarum ftudiis infumens, dicebat in ocio fe plura quàm aliàs agere.
Scipio iunior,cüm vi expugnaffet Carthaginé, 2c milites quidam captam virginem eleganti forma ipli adducerét atque offerrent: Perlibenter, inquit,
accepiffem, fi priuatus, neque cum imperio effem.
Salse.
Magrffva[71 deni ius.
Ocium.

Ip ciuem pietas.
Grat? exeplum.
434 PLVTARCHI Cüm eppégnaret vrbem Bathaam, fupra quam extabat templum Veneris, vadimonia iufsit e promitti: nimirum tertia poft die de caufis cogniturus
litigantium in illo Veneris templo. pollicitámque
impleuit vrbe ea capta. Interrogatus Scipio maior j inSiciliaà quodam, qua re fretus auderet exercitum in Africam adverfus Carthaginienfes traiicere: demonftrauit ei ccc viros qui in armis exercebantur, turrímque ad mare excelfam: hócqueaddidit: nullus horum eft qui non meiubente fit confceufa hacturri precipitem fefe in mare deiecturus. Idem cüm perveniffet quó intenderat, occupaffétque regionem,& caftra hoftium combvfsiffet, Carthaginienséfque mifsis lepatis pacem his conditionibus componerent, vt fe belluas, naues, pecuniámque 55 daturos promitterent: iidem veró Annibale ex Italiaadvec&to refumtis animis pactorum ducerentur poenitentia. intellecta re Scipio dixit, Se pa&is iam non ftaturum, nifi addant 155 talentorum propter accitum Annibalem. Deinde illis devis, ac legatos mittentibus qui pacem& pacta ambirét, ftatim eos iufsit difcedere, auditurum fe eos negans antc, quàm L.Terentium adducerent. Erat autem L.ille Terentius vir bonus, captusà Carthaginienfibus. quem poftquam adduxerüt, eo in tribunali poné fe collocato, ita demum Carthaginienfibus refponfa dedit;pacificationémq; confecit. Atq; huic Scipioni triumphanti comitauit Terentius pileum gerens tanquá libertus.& iis qui funeri adfuerunt Scipionis efferédo,vinum melle mulfum propinauit; reli- 3o quáq; iufta liberali ftudio perfoluit. fed hzc pofterioribus a&a funt téporibus.Cüm rex Antiochus,ià
Romanis in Afiam cótra ipfum tranfvectis,de componenda pace mififfet ad ipfum:Refpódit hoc prius
faciendü fuiffe, non iam, vbi frenum fefforémq; rex 55 receperit. Decreuerat fenatus,vt ex erario€1 pecunia darctur,hoc cüm quaftores illa die nollent apeIre,
ie
t» o
to vA

J
APOPHTHEGMATA. 43;
rite feipfum aperturum dixit. fe enim, qui id pecunia impleuiffetin caufa fuiffe cur clauderetur.Graubus criminibus accufatusapud populumà duobus Petilliis, Hac ipfa, inquit, die Carthaginienfes 5& Annibalé deviciiitag; nunc coronatus adfcendo ad Capitoliü,rem ibi facram fa&turus:qui volüt,de me ferant fuffragia.atque hzclocutus,adfcédit, fequente populo, deftitutifque qui ipfum accufabát. T. Qvixcrivs Flamininus ita fuit mature illuftris,vt nondü obitis tribunatu plebis,pratura;atq; edilitate, tamen conful renunciaretur. Imperator miffus adverfus Philippü, perfuaderi fibi paflus cft, vtcum eoin colloquium veniret. cümq; Philippus obfides peteret,quód illum multis ftipatum RomaS nis,fe cum paucis adelle videret Macedonibus, ita refpódit:Hanctu circa te folitudinem ipfe effecifti, amicis cognatífq; interficiendis. Vi&o pugna Philippo, in conventu Ifthmico preconis voce omnes Grzcos liberos& facultate fuis legibus vtendi donatos pronunciauit. Quotquot auté Romanorum Annibalici belli tépore captiapud Grecos feruiebát,horü vnumdffeng; 15 denariis redemtüAchai, vuiuerfos ei dono dederüt.iíq; Romz triumphum ducentis currum funt fecuti,pileos in capitibus geftantes,qui mos fuit libertatem é feruitute confecu torum. Achiuos bellá inferre Zacyntho molientes, monuit ne inftar teftudinü prolato extra Pelopónefum teftá fuá capite periculo fefe exponát. Quo tépore Antiochus magno cü exercituin Grzciá contédebat,omnibus ob multitudiné& armaturá metu perculfis,ad Achzos huiufmodi fabulá recitauit.fe Chalcide apud hofpitéin coena quadam miratum fuiffe multitudiné carnium. hofpitem veró fibi dixife,omnes eas carnes fuillas effe, condimentífque 35 duntaxat& apparatione differre. itaipfos quoque non debere regis copias admirari; quod nominari audiant lancearios; cataphractos, pedeftres,
Jj
To
20
30
Eiducia fus.
Magnifice.

Pecunia.
Confidéter.
Maenanimier.
Omen.
436 PLVTARCHI
fagittarios equeftres. omnes enim 1ítos, Syros effe armaturz neício quibus modis differentes. Philopeemeni Acheorum praetori, multis equitibus ac 'rauis armature militibus inftructo;pecunie autem 1nopi, illudens, Manus eum aiebat habere& crura, 4 fed ventre carerc. nam& corporis eo habitu erat Philopcemen.
Cn. Donrrivs,quéScipio maior pro fe adiunxit L. Scipioni in bello contra Antiochum, vt hoftium exercitum exploraret, ducibus quos fecum!o habebat ftatim adoriri hofles iubentibus, nó effe fa tis temporis refpondit ad tam multa hoftium milia occidendum, direptifque eorum impedimentis in caftra redeundum& curandum corpora. cras hoc fe tempeftiué fa&urum.& poftridie commiffo pro-- 5 lio 1. milia hoftium interfecit.
P. LiciN1vs cos. victusà Perfeo rege equeftri proelio amiferat c5 c15 1 ccc viros partim occifos partim captos.cüm autem poftpugnam Perfeus legatosad ipfum de pacificatione mififfet, refpondit vidus vi&ori, debere eum fuas res arbitratui Ro manorum permittere.
Pavivs AEMiLIVS fecundum petens confulatum,repulíam tulit. Bello autem contra Perfeum& Macedones moram trahente ob ducum imperitiam 2l & molliciem,conful creatus,negauit fe populo gratiam habere. non enim fe honorem requifuuffe, fcd eum fibi inopia imperatoris alterius delatum effe. A foro domum reveríus, Tertiam filiolam flentem reperit, caufamque ei querenti ea refpondit, Perfeum(catellum hoc nomine babuerat)mortuum effe.accipio, inquit, fauftum hoc omen. In exercitu cum inveniret multum ferociz ac garrulitatis, 1n imperatoris officia militibus fefe ingerentibus, ac curiose multa agentibus, Quiefcere eos iufsit, ac 37 gladios modó acuere:fibi reliqua cure fore Excubias(ine gladio& hafta iufsit peragi, vt eO magis
fomnum
t
le]

Lie]
y
10
ul
30
3
APOPHTHEGMATA. 437
fomnum vitarent, quia fpes adverfus hoftem fe defendendi omnis ademta erat. Cum per montium extremitates in Macedoniam perveniffet, hoftiümque videret inftructam aciem, Nafice hortàti vt ftatim eos aggrederetur, Facerem, inquit,fi tua effem «tate. fed me diuturna experientia docuit non inire pugnam ex itinere adverfus exercitum fuis difpo fitum ordinibus. Vi&o Perfeo cum pro gratulaUone victorie cóviuia exhiberet, Eiufdem dicebat effe peritiz exercitum hoftibus valdé terribilem,& amicis conviuium admodum iucundum reddere. Cüm Perfeus captus duci in triumpho recufaret,In tuajnquit,hoc eft poteftate.nimirum ei facultatem conícifcendz necis largiens. Potitus innumera pecunia,nihil quicquá de ea ipfe accepit,genero duntaxat fuo Tuberoni pateram argenteam quinque pondo appendentem virtutis premium eximium dedit. quam primam argéteam fupelle&ilem in Aemiliam domum veniffe ferüt. De quatuor filiis fuis iam anté duos adoptandos tradiderat. reliquorum quos domi fuz retinuerat alter quinq; ante triumphum diebus vitam cum morte commutauit,annos natus xr v, alter quinto poft triumphum die, anno &tatis duodecimo. Progreffus in publicum,popu9 calamitatem cius lugente, Nunc, inquit, patriz metuere demum defino, poftquam fortuna quz felicitatem calamitatibus folet compenfare, in meam incubuit domum, eiáfq; clade profperos reip. fucceffus vlta eft.
Caro marorad populum verba faciens, intemperantiam eius& luxum perftringens aiebat, Difficile eft loqui ad ventrem auribus carentem.& mirati fe, quomodo falua pofsit effe vrbs, in qua pluris vendatur pifcis quàm bos. Aliquando imperia muIerumin viros nimis quàm vfitata inceflens dixit:
Omnes homines mulieribus imperant, nosomnibus hominibus, nobismulieres.—Aiebat mallefe E uj
Peritia.
In luxum.

Honor.
Ira.
PLVTARCHT
nullum pro beneficio collato gratiá adipifci, quàm ob delictum non dare poenani.omnibüfq; fe peccan tibus,fe vno excepto, ignofcere. Inftigàs magiftratus ad imponenda fontibus fupplicia, dicebat, Eos qui male agentes prohibere poffent,neq;id faceret, eorum flagitiis affentiri. Adolefcentibus erubefcétibus aiebat magis fe dele&ari, quàm pallentibus. Odiffe fe affirmabat militem qui inter deambulandum manus,in pugna pedes moueret:& qui clariüs fterteret, quàm in congreffu pugne vociferaretur. Pefsimum effe principem, qui regere feipfum neguiret. Vnumquenquefeipfum maxime reveren debere:nunquam enim effe finefeipfo, Cüm videret multis pofitas ftatuas, Malo, inquit, homines quzrere cur Catoni non fit pofita ftatua, quàm cur fit. Parcé vfurpare poteftatefua iubebat potentes, vt liceret eam femper habere. Qui virtuti honorem detraherent,eos aiebat virtutem adolefcentiz adimere, Magiftratum aiebat& iudicem debere neque opus habere exhortatione ad iufte, neque pati exhortando fe permoueri ad iniufté agendum. Iniufté fada vt autori non fint, omnibus tamen efle periculofa. Hortabatur fenes, ne feneétuti cui aliàs multa adeffent incommoda, turpitudinem à vitiis proficifcentem fuperadderent.Iratum ab infano tépore duntaxat differre. Miniméinvideri iis,qui fortunam:quo animo& moderaté ferrent. non enim nobis,fed iis quz circa nos funtinvideri. Qui ridiculis rebus feriam impenderent opéram,eos aiebat
in rebus feriis fore ridiculos. Honeftas actiones,
neearum fama efflueret é memoria, confirmádas aliis effe honeftis a&ionibus.Reprzhendebat ciues; quod magiftratus femper iifdé deferrent, inquiens: Aut magiltratum gerere putatis rem effe nó magni precij; aut paucos effeea dignos. Quiagrum mar vicinum vendiderat,mirari fimulabat fe, quód mari effet valentior. qu enim mare vix illuuie prolueret,
1o
1j
wv o

APOPHTHEGMATA. 439
lueret, ea eum nullo negocio abforpfiffe. Cenfu- Salié.
ram ambiens, cüm ceteros videret rogare populum &adulau, ipfe vociferatus eft populum opus habereacri medico& magna purgatione: non itaq; blan $ disimum,fed inexorabilem aliquem& feuerifsimü effe deligendum. hec dicens,pre omnibus eft cenfor renunciatus. Docens adolefcentes audacter pugnare, dicebat fgpefermone ac voce magis quàm gladio& manu terreri fügaríque hoftem. Bellum I0 gerens adverfus Beetis fluuij accolas, càm ob hofium multitudiné in difcrimine verfaretur,& Celtiberi pacifcentes c c talentorum mercedem auxilia promitterent, Romani non finerent eum hanc barbaris hominibus promittere:Erratis,inquit.fi e15 nim vincemus,non de noftra, fed hoftium pecunia perfoluemus:fi vincamur,neq; qui exigat erit, neq; àquo exigatur. Cüm autem plures cepiffet vrbes, quàm dies in hoflico egiffet,( vt ipfe defe profitetur) nihil tamen preter cibum& potum inde fe ac20 cepiffe ait. Militibus viritim libram argéti largitus, preftare dicit multosà militia cum argento, quàm paucos cum auro redire. ducum enim nihil prater gloriam debere in provinciis augeri. Militiz quinque habebat famulos. quorum vnus cum duo emif25 fet mancipia,neque res Catonem latuiffet, antequá in confpe&tü domini veniret, fufpendio vitam fibi ademit. RogatusàScipione Africano vt Achzis exulibus opem ferret, reditum in patriam flagitantibus,pre fe tulit nihil fe iftud curare negocium.In 3o fenatu autem multis ea de re habitis fermonibus, furgés;Perindejinquit,ac fi deeffet quod ageremus, fedemus hic difputantes de Grzcis fenibus, à noftrifne ij,an vero ab iis qui ifthic funt vefpilionibus debeant efferri, Scripferat Poftumius Albinus hi35 ftoriam Greco fermone, veniámq;à le&oribus pete bat.quem fübfannans Cato,Dandam ei veniam aiebat, decreto Amphic&tyonum coaus fcripfiffet.
E iij
Salsé.

| Amicicia.
Odyff.n, 491
Liberaliter
440 PLVTARCHI
SciPioNEM iuniorem tradunt L1 v, quos vixit, annis,nihil emiffe,nihil vendidiffe, nihil edificatle. atque in rantis opibus non nifi xxxi argenti, duo auri pondo eum reliquiffe: càm quidem Carthagine potitus fuiffet,& magis quàm vllus alius imperator milites collocupletaffer,| Polybijautem preceptum feruans,operá dedit, ne prius é foro difcederet, quàm aliquem compellantium quocunqg; mo do ibi familiarem amicámque faceret. Tuuenis etiamnum tantam defe fortitudinis& prudentiz opinionem excitauit,vt Cato maior interrogatus de militantibus ad Carthaginem quid fentiret inter quos etiam Scipio erat,de hoc pronunciátit,
Wie fapit folus:reliqui uelut umbra uagantur. Cümque ab exercitu Romam veniflet, ad fummam rei gerendz populus eum vocauit, non ftudio ipfi gratificandi, fed quód eius opera facilé citóque fe Carthaginem capturos fperarent, Cüm iam intra muros Carthaginis veniflet,& Carthaginienfes ex
pq: ur arce fe defenderent, ac mare inter caftra ipfius& at
cem non effet profundum: confulenre Polybio vt ferreos murices fpargeret,aut tabulis vada confterneret clanos eminentes habentibus,ne traufire hoftesad oppugnandum vallum poffent,refpódit: Ridiculum effe captis muris intra vrbem progrefíos hociamagere ne cum hofte fit pugnandum. Cum inveniffet eam vrbem repletam ftatuis dopariiíque Grecauicis éS1cilia advectis,edixit vt fingulis vrbib. venirent qui dignofcerent fuáque auferrent. Nihil quicquam fuorum quenquam paffus eft vellberum vel feruum de praeda accipere, acne emere quidem,omnib.aliis direptioni vacantibus. C.Lalio amicifsimo fuo in petitione confulatus operam nauans,e Pompeio(putabatur is tibicinis effe filius)
o
Ul
30
quzfiuit, an ipfe quoque confülatum effet petitu- 3
rus.refpondit is neque fe ambiturum,& comitia Cu Lzlio obiturum, eiá(que petitioni ftudio pod : j tulatu

[(o]
20
i
30
35
APOPHTHEGMATA. 441
tulaturum. Hoc illi credentes, decepti funt,renunciatümq; eft Pompeium in foro circumire ac prznfare ciues.Tum reliquis ftomachantibus,ridens Sci pio:Noftrajinquit,ftulticia hoc fit,qui quafi nó homines, fed deos precaturi iamdudum moras nedtimus expectaundo tibicinem. Certamé erateiin petitione cenfure cum Appio Claudio. qui cüm diceret, fe omnes ciues nominatim compellare ,Scipione feré omnes ignorante:Vera,ait Scipio, dicis. nonenim mihi cura fuir multos nofle, fed à nemine ignorari, Et cüm effet Romanis bellum adverfus Celtiberos,fe competitorémque legatos aut tribunos militum mitti ad exercitum poftulauit,belligerantibus de vtriufque virtute fententiam teftimoniümquelaturis. Cenfor creatus, adolefcenti equum ademit, qui quo tempore Carthago obfidebaturjinftru&a fumtuofa ccena, placétam mellitam ad eius vrbis formam confe&am,& Carthaginis no mine infignitam, diripiendam convivis propofuiffet.& querenti curequo mulé&aretur, Quia,inquit,
eprior Carthaginem diripuifti. C. Licinium videns accedere,Scio,inquit,hunc peieraffe. quia autem nemo accufat eum, non poflum ipfe actor iudéxquefimuleffe, Mitfusà fenatu tertium, vt ait Clitomachus,
Vtmitorum bominum mores ac iura uideret, Vibéfque,gentes,& reges inviferet:vt Alexandriam pervenit, egreffus eft naui, procefsitque cooperto Capite. circüm veró curfitantes Alexandrini rogauerunt vt retegeret faciem,defiderióque eius vidédi captis fpe&andam praberet: vocémque& plaufum eo impetrato fuüftulerunt. quorum ambulationem cüm rex ob ignauiam& molliciem corporis *gré magno nifu zquaret,Scipio Panetio in aurem infufurrauit: Iam nunc Alexandrini frudum noftrz Peregrinationis ceperunt, qui propter nos regem viderint deambulantem. Vnum omnino ea in leE v
e
Salsé
Senere.
Iusie,

44* PLVTARCHI
gatione habuit deamicis comitem Panztium, feruos quinque.de his vno in peregrinatione mortuo, alium nolés emere, Roma acciuit. Numátinos cüm infuperabiles putaret populus, qui multos iam Romanos duces viciffent,Scipioni fecundum confula.$ tum detulir,eius belli perendi gratia. Cüm autem multi nomina fua ei militie darent,inhibuit hoc fenatus,defertam fore ifto pa&o Italiam dicens.fed& pecuniam que ad manum& parata erat fumere e non pafsi funt,& reditus vectigalium ei deftinaue- 10 runt,quorum nondum appetierat tempus. Adhoc refpondit Scipio, Pecuniz fibi de fuo& amicorum facultatibus fore fatis. id veró reprehendit quod de militibus erat decretum. quod diceret bellum graue effe,(i quidem ob fortitudinem hoftium toties vi&ti effent Romani, contra tales: fin ob ignauiam ciuium, militibus talibus gerendum. Vt venit ad exercitum, multum ibi confufionis,intempeDifiplina rantiz,fuperftitionis,luxüfq; reperit. Itaq; ariolos, militaris,— facrificulos,lenonéfque ftatim exturbauit,& omnia jufsitamouere vafa, demts olla,veru,& figlino poculo; argéteorum poculorum nullum duabus libris maius permifit habere volentibus. lauacro interdixit, qui invngerentur quenq; à feipfo fricari 1ufsit, quod diceret iumentis fricante opus effe quia manibus ipfa carerent. Prádere iufsit obfonium nullo ignicoctum, in ccena accumbétes edere panem aut pultem fimplicem,& carnem elixam fiue affam.ipfe fago amicus nigro obambulauit, lugere fe inquiés turpitudinem exercitus.| Càmíncidiffetin Mem- 3 mij cuiufdam tribuni militum iumenta, que gemmis ornata ac Thericlea geftabant pocula, Talis,inquit, cüm fis, mihi patrizq; tead xxx dies, tibi ipfi per omnem vitam reddidifti invtilem. Alij clypeum oftentanti przclaré ornatum, Clypeus quidem, inquit, 6 adolefcens pulcer eft: ceterüm Romanum
virum magis decet in dextra fua fiduciam babere, quam

APOPHTHEGMATA. 44j
quimin finiftra collocatam.—Vallum tollenti,&
admodum fe premi dicenti, Non iniuria;inquit.ligno enim huic magis fidis quàm gladio.Videns có- Cautio im.
iunctam cum infama hoftium temeritatem, dicebat peratoria. j fe tempore fecuritatem redimere.bonum enim imperatorem,itidem vt medicum,ad malum curádum
vltimo demum loco ferrum adhibere. nihilominus
tamen fuo tempore adortus Numátinos fudit.Quo
tépore fenioribus pulfos culpantibus quod eos fu1o giffent quos toties in fugá conieciffent,ferunt qu&
dam Numantinorum dixiffe, Oues quidem eafdem
effe atqueantea,fed alium habere paftorem. Capta
Numantia;acto fecundo triumpho,de fenatu& fociis in contentioné venit cum C. Graccho. ibi cüm 15 indignabundus populus pro roftris dicenti tumultu fa&o obftreperet: Nunquam,inquit, me exercituum conclamátium perterruit vociferatio,nedum
convenarum fremitus me percellat, quorum non
matrem effe,fed nouercam Italiam noui. Gracchó?0 que cum fuz factionis hominibus clamante, Interficiendum effe tyránum, Meritó,inquit,patric bellum facientes me priüs fublatum volunt. Roma enim Scipione incolumi cadere non poteft, neque viuere Scipio Roma everfa.
Caxzcirtivs MaTELLvs cüm de caftello munito oppugnando deliberaret,centurioni dicenti decem duntaxat amifsis viris eo potiturum,Vifne,inquit, vnus ex illis decétu effe? Interrogatusà quoam iuuene centurione quid effet fa&urus;refpondit,Se tunicam fuam, fi fui eam fibi confciam confi- Arcanum. li putaret,exuturum& crematurü. Scipionis,cum quo viuus Inimicicias exercuerat,mortem grauiter moleftéq; tulit,filiófqs fuos fubire feretro eius portando iufsit. diifque dixit gratias fe agere Rome caufa, quod alibi non exftiterit Scipio. C.Manivs obfcuro natus loco,geftis militiz reb. cüm fe ad honores in republica capeffendos contucómic
cy umen ertum,
2$

PLVTARCHI
Mapnis a- Jiffet, edilitatem maiorem ambiuit.vidénfq; fe eam nimus. nonimpetraturum,eadem die minorem petu. paffüfque repulfam,tamen de prima inter Romanos di gnitate non defperauit. Varices invtroque crure cüm haberet, fecandas eas medico prabuit: alte-.$ riüfque fectionem folutus, abfque vllo gemitu,& ne contractis quidem fuperciliis fuftinuit. ad altePrudens pa. yum tranfeuntem inhibuit,non effe inquiens remetenia.—. dium ifto dignum dolore.— Alterum 1pfo gerente confulatum, Lufius forore natus ipfius, vim adole. 10 fcentis cuiufdam Trebonij militantis pudicicic intentárat,erátque ab eo interfectus.Accufatusà mul tis Trebonius, nihil inficiatus cedem tribuni, caufam protulit atque demonftrauit.| Tufsit Marius coronam, quz ob res praeclare geflas donari folet, 1$ afferri, eáque Trebouium ornauit. Oppofuerat Teutonibus caftra locoaquz 1n0pi.& dicentibus fe fitire militibus, demonftrans amnem prope vallü hoftium decurrentem, Ifthinc, ait, petià vobis poteft potusfanguine venalis. Orauerunt itaque mi- 20 lites vt eó duceret, fanguineipforum adhuc humido,necdumob fitim concreto. Bello Cimbrico Camertes viros c15 ob rem bene geftam vniuerfos ciuitate Romana donauit, nullius legis beneficio. reprzhendentibüfque fa&um refpondit, fe przar- 25 Lere. morum ftrepitu leges non potuiffeexaudire. BelBellum. lo ciuili fofía cinctus& oppugnatus, tolerauit omniaidoneam operiens occafionem rei gerendi. Vbiquidem Popedio Siloni( eratis hoftium dux) dicenti,fi es, Mari,magnus imperator, defcende& 30 proelio decerne: refpondit:Immó tu fi magnus es imperator,cogito me inuitum decertare. Sta— LvrATIvS CArvrvs bello Cimbrico cüm haná- beret caftra ad flumé Athefin, fuíq; barbaros tranfitum moliri cernentes retró cederent: videns fupá 35 feinhibere non poffe, ad primos aufügientium ordines celeriter fe contulit:ne fugere hoftem vid ucem

APOPHTHEGMATA. 44$
ducem fequi viderentur.
Syr14cognomento Felix,hzc duo maxima fortune munera putauit, Amiciciá Metelli Pij,& Quod non deleuiffec Athenas,fed vrbi peperciffet.
$ C.PoriLLIVsàfenatulitteras Antiocho attulit, que eum ex Aegypto iubebant exercitum abducere,neque regnum pupillorum Ptolercci vita defun€&ti ibi vindicare. Accedens per caftra, eminus ab Antiocho comiter falutatus, non reddita falute e10 piftolam tradidit. qua lecta cüm deliberatione habita refponfurum fe rex diceret, palmite Popillius orbem circa eum defcripfitinquiens: Hic ergo ftás delibera& refpoude.| Omnibus magnanimitate hominis perculfis, cüm Antiochus profiteretur fe 5 ex(ententia Romanorum a&urum, ita demum regem falutauit amplexáfque eft Popillius. LvcvrLvs in Armenia cum decem grauis armature militum millibus& mille equitibus contra Tigranem contendebat,inftru&um c 1 millium exer20 cituiidque pridieNonas OGtobris,qua die Cimbri anté copias Cepionis dcleuerant. dicéte tum quodam,iftam diem abominari Romanos& formidare: pugnemus ergo, inquit;hodie ftrenué, vt hác diem
Maieflas P.
"
quoque ex nefafta& trifti feftram letámque Roma- Omen re25 nis redigamus. Cámqueà cataphractis maxime fibi futatum,
metuerent milites,bono eos effeiufsit animo. plus enim in fpoliandis iis fore laboris, quàm in vincendo.Primus ad tumulüaggreffus,cüm motum videret barbarorum,exclamauit:Vicimus ó commilito3ones.nullóque fubfiftente períequens hoftem,quinque duntaxat Romanorum amifsis, vltra c millia hoftium interemit. Cn. PoupPzivu Romani tanto profecuti funt amore, quanto patrem odio.— Adolefcens totum fe 35 Sylla partibus addixit, nullóque etiamnum gefto magiftratu, nequein fenatum alle&us, multos per Italiam conícripfit milites.& vocantiad feSylla,

446 PLVTARCHI refpondit, Non fe fine fpoliis& nullo fa&o fangui^
ne imperatori fuum commonftraturum exercitum.
neg; ad eum anté accefsit, quàm hoftium du&ores
multis viciffet pugnis. Miffus deinde in Siciliam legatus, inaudiuit milites in itinere faciundo fzpe evagari,vímq; hominibus facere,& predas avertere;
Igitur eos qui temere oberrabant& circumcurfitabant,fuppliciis compefcuit.A feautem mifforü gladiis figilla impofuit. Mamertinos,quód ab adverfariis ftetiffent,vniuerfos neci dedere conftituerat.
"Tum Sthenis, qui orator ea in ciuitate principatum
tenuerat, iniuíté agere Pompeium dixit, qui ob vnum fontem multos innocentes vellet occidere. fe
folum in culpa effe qui amicis perfuafiffet,inimicófque vi adegiffet ad Marianam factionem defendenVirtuti pre dam. Miratus Pompeius hominem, Gratiam fe demium da- lii facere Mamertinis pronunciauit,talem fecutis Eum. virum, qui patriam fua vita haberet priorem. ignouítque& ciuitati& Stheni.Cüm traieciffet in Africam adverfus Domitium, eámq; magno fuperaffet?
proelio, falutatus ab exercitu imperator, negauit fe hoc ornamentum accepturum, recto adhuc ftante hoftium vallo.itaq; milites, quanquam imbre largo incumbente,caftra hoftium diripuerunt. Reverfum Sylla cüm aliis honoribus benigne affecit tum primus Magnum cognominauit.triumphum autem pe tenti negauit, quód nondum effet in fenatum receptus. Ad hec Pompeius iis qui aderant dixit,Ignorare Syllam,quód plures orientem Solem adorent; quàm occidentem. quo audito Sylla exclamauit, "Iriumphet. Seruilius tamen vnus ex optimatibus indigne id ferebat,multíque militum triumphoreclamabant,dona quedam expofcentes. Vbi quidé Pompeio dicente, Omiffum potiüs à fe iri trium* phum, quàm vt militibus adularetur, dixit Seruilius:Nunc demum fe intelligere,effe Pompeium re vera magnum;triumphóq; dignum.Moris Roman?
Magnanme.
eraty
A
D o

A
Io
I
20
iy
35
APOPHTHEGMATA. 447
erat, vt equites qui conftitutum legibus tempus mi litaffent,equos in forum ad cenfores adducerent,ibique quoties& fub quibus meruiffent ducibus, e.narrarent. Proinde confulatum gerens Pompeius, equum ipfe ad ggnfores Gellium atq;Lentulum deduxit:interrogatáfq; pro more. Omnéfne obiuiffet militias, refpondit: Omnes,& quidem fub meipfo imperatore, In Hifpania na&us fcrinia epiftola. rum Sertorij,in quibus multz erant principum virorum litterz, nouandarum rerum& convellendi prafentis reipublice flatus caufa Sertorium Romá evocantium:omnes eas combvfsit, refipifcendi largiens corrigendique occafionem malis. Phraathi Parthorum regi mifsis ad ipfum internunciis peten B vt Euphrate limite vteretur, refpondit Romanos 1U5 potis pro termino habituros. L. Lucullus poft Obita imperia voluptatibus fefe luxuíq; tradiderat, Pompeiümq; vituperabat,qui aliena etate negociis fcfe implicaret.ad hec Pompeius, Magis aiebat alienum effe à fenio luxuriare, quàm gerere rempubliC?m. Aegrotanti medicus cófüuluerat vt turdo veÍceretur, nullus autem poterat inveniri, quód anni tempus eratab eorum captura alienum.quidam inVentum iri aiebat apud Lucullum, qui perannum €osaleret. Ergo dicebat, nifi luxuriaret Lucullus, Viuere Pompeius nequiret? iuffóq; valere medico, vfus eft re facilé parabili.. Cüm Roma ingens frumenti oborta effet caritas,creatus verbo quidéanDonz procurator, reipfa dominus terre marifqs, in Aficam,Sardiniam,Siciliám q; nauigauit, magnáq; Vi frumenti congefta,Romam properauit. Exiftente autem graui tempeftate,& gubernatoribus trepi dantibus primus nauim confcendit,cvellique mandato anchoram exclamauit, Nauigare neceffe eft; viucre nó eft neceffe, Dete&o eius cum Cafare diffidio, Marcellino cuidam» qui evectus à Pompeio»
26n$ mutatis ad Cefaré tráfiuerat,multa in fenatu
Hunaniter.
Senelus.

Fiducia fui.
448 PLVTARCHI
contra ipfum dicéti: Non te,inquit, pudet Marcelline mihi convicium facere, qui te é muto loquentem,de famelico vomentem fecerim? Catoni acerbé ipfum reprehédenti,quod fibi fzpenumeró predicenti Cefarem augeri potentia ad detrimentum
opularis ftatus reipublice,noó advertiffet animum, refponditzTua confilia magis à diuinatione,mea ab amicicia proficifcebantur potiüs. De fe ipfoauté liberé hoc przdicabat, omnem magiftratum fe& occepilfe fua,& depofuiffe aliorü opinione citiüs. A Pharfalica pugna in Aegyptum fugiens,€ triremi fua tranfiturus in pifcatoriam cymbam à rege miffam, converfus ad vxorem& filium aliud nihil dixit,quàm Sophoclea ifta:
Eicnim tyranni quifau is intrat in domum, Fit ferus cius,liber etfi uenent, Tranfgreffus, cüm gladio feriretur, femel tantüm ingemuit, nulláque emiffa voce caput obvoluit vefte ac procubuit.
CiczRo orator,cüm cognomen eius exagitaretur di&teriis ,amicique hortarentur vt id mutaret, dixit fe Ciceronis nomen effe&urum Catonum,Ca tulorum,Scaurorümque nomine illuftrius.. Poculum porró aureum diis dedicans, prenomen fuum noménque litteris infculptis,cognomenturm Ciceronis cicere celato indicauit. Oratores quialtum clamarent, dicebat ob imperitiam dicendi ad vociferationem,ficvt claudos ad equum confugere. Erat Verri filius, qui in flore«tatis pudiciciam fuam malé cuftodiuerat. Ei Verri Cicero, molliciem fibi exprobranti,ac cinedum appellanti:Nefcis, inquit, filiis effe intra fores conviciandum. Metello Nepoti dicenti,plures teftimonio tuo perdidifti,quàm patrocinio feruafti, refpondit: Quia euim plus mibi fidei eft quàm facundiz.— Eidem interroganti quo
patre natus effet, Tua, inquit, mater cis tibl ithici

APOPHTHEGMATA. 449
difficilius effet refpondere fic interrogato. Erat enim ea impudica, Metellus autem leuis& inconftás atq; cupiditatibus obfequens. Hic cüm Diodoto, quo oratoriz artis doctore vfus erat, coruum lapieum in monimento ftatuiffet,dipnam ei relatá gra tiam Cicero dixit,quód is volare Metellum,non di cere docuiffet. Audito Vatinium inimicum fuü,hominem alioqui prauum, mortuum effe, cim poftea viuere eum cognouiffet, Malé, inquit, pereat, qui mentitus eft malé, Cuidam qui domo Afer putabatur, dicenti non audire fe ipfum dicentem, Acqui, iaquit, aurem habes foraminis non expertem. Quodamin iudicio Popilium Cottam ad perhiben dum teftimonium vocauerat, qui fe iureconfultum profitebatur, homo indo&us& ineptus.is cüm nihil fefcire diceret, Putas forcafsis,ait,de iure teinterrogart. Hortenfio oratori,qui accepta mercedis locoà Verre Sphingeaurea, fibi obfcuriüs aliquid . Gicentife enigmatum foluendorum imperitum ef20 fc aiebat, refpondit: Atqui Sphingem domi hàbes. Voconio occurrens tribus filiabus deformifsimis comitato, placide amicis dixit: Pbobo olim non finente bic feuit liberos. Càn Fauftus Sulle F. propter eris alieni magnituinem profcripfiffetfe auctionem facturum fuorum onorum: Hanc,inquic, magis probo, quàm paternam profcriptionem. Ortointer Czfarem& Pom peium difsidio, dixit NolTe f: quem fugere, ignofare quem fequi debeat. Pompeium reprehendit, 30 quód vrbem deferuiffet ,ac Themiftoclem potiüs quàm Periclem effet imitatus, rebus non illius, fed huius tempeftati fimilibus. Ad Pompeium cüm veniffet, duceretürq; poenitentia, interrogatus ab eo VbiPifonem generum fuum reliquiffet, Apud foce3j rum,refpondit,tuum. Et cüm quidam quià Cafare ad Pompeiü defciuerat prz feftinatione fe equum teliquiffc ibi diceret: melius e equo fuo quàm fibi
[*

Fama.
410 PLVTARCHI
confuluiffe dixit, Renuncianti Cefaris amicos effe vultu tetrico, Ais, inquit,eos Cafari bene velle, Poft Pharfalicam pugnam cüm d t Pompeius, & Nonius quidam feptem adhuc ade(f? aquilas dieee idebqi bene fportdum, Recte, inquit,mone-$ res fiadverfus graculos effet pugnandum. Caefar rerum potitus cüm deiectas Pompei ftatuas erigeret honorifice, Hoc, inquit, facto fuas Cafar figit. Tantum veró bene dicendo ftuduir, rantíque €am rem duxit, vt cüm caufa ipfi oráda effet coram!9 centumviris, diéq; appetente Eros feruo nunciaret in fequentem diem differri iudicici, hunc libertate donauerit.
C.CAzSAR adolefcens dum Syllam fugit, fnciditin pit: jt45, primümq; exigentes fummam pecu- 5 nix derifit, quód ignorarent quem cepiffent, duplümque cius daturum fe promifit. Deinde habitus iftodia dum cogeret pecuniam,mandauit eis vt nt, féq; fnere dormire. orationes etiam& Ma fcribebar;ipfisq; recitabat,& non admo-? iudantes, ftupidos barbarófq; appellabat ac furum R eos per rifum minabarur, quod& lo poit.allata enim qua feredime, et pecu(fus, viros nauéfq; ex Afia collegit, latro; reptos in cruces egit, Roma cum Catulo principein ciuitate viro de pontificatu maximo Cet tans, matri progreffurum in campum ad fores víai comitanti,Hodie,ait,aut pontificem maximum,aut exulem habebis lim, Pompeiam vxorem dimiferat, quam corruptam à Clodio effe rumor fercbat. 39 quo nomine cim Clodio effet di&us dies, citatus ipfe teftis nihil de ea finifiri dixit.& interroganti actori,cur ergo nuncium vxori remififfet, refpódit: Quia Czfaris vxorem etiam criminis puram oportet effe. Res Alexandri gcítas legens, fleuit, dixítq; 5 amicis. Quo natu Alexander Darium vicit, eo ego
adhuc nibil egi. Oppidulum in Alpibus tranfiens nullius
am vous
[s]

APOPHTHEGMATA. 4m
nullius nominis,amicis quaerentibus an ibi quoque Ambitie. tumultus& contentiones effent de principatu,meditatus aliquantulum: Mallem, inquit, hic primus effe, quàm Romz fecundus. Audacia& magna faci$ noraíacienda aiebat, non deliberanda.& e Gallia provincia contra Pompeium proficifcens, traiecto Rubicone lumine, Omnis, inquit, iacta efto alea. Cüm Poiapeius Roma ad mare fugiffet, Metellus quiararij curam gerebat, volentem ipfum inde pe-. cuniam fumere, prohibuit, occlufitá; erarium. ei mortem minatus eft, cófternatóq:, Hoc,inquit,mihi, 6 adolefcens, difficilius eft dicere quàm facere, Militibus ipfius Brundufio tardé ad Dyrrachium ! tranfvehentibus, omnibus ignorantibus lembum S confcendit, conatüfq; eft mare traiicere. cüm veró
1o
nauiculam flu&us poené obruerent, aperiens fefe gubernatori exclamau:t: Fide fortunz,íciens te Ce larem vehere.prohi^itus tamen eft tráfmittere tem : peftatis violentia,& co:curfu militum egerrimé fe o
rentium, quód ipfis non confidens alium exfpectaret exercitum, Commiffa pugua càm viciffer Pompeus, neque perfequeretur victoriam, fed in caftra reduceret, dixit Caefar: Hodie victoria erat penes "n hoftes, fed non habent qui vincere nouerit. Quod ad Pharfalum Pompeius exercitum inftructum ftaTe& exfnetare hoftem iufsit, id Cafar reprzhendebat, vehementiam& impetum militü qui fit curÍu cü quodam quafi furorein hoftem tendentibus, gs*um eneruauiffe dicens. Pharnacem Ponticum priIno acceflu cüm fuperaffet,ad amicos fcripfit: Veni, Vidi, vicisSciptone in Africa pulío victóg; cüm Cato fibi necem confciuiffet: dixit invidere fe Catoni 2ortem, quando is fibi falutem invidiffet. Male fu,,"Prcantibus de Antonio quibufdam& Dolabella,& 35 25 ii$ vt fibi caueret monentibus: Non hos, inquit, feseeiimes& pingues,fed graciles iftos ac pal; um monftrans& Cafsium. In coena ferF aj
I

47 PLVTARCHI
mone incidente quodnam mortis genus effet optimum,refpondit Inopioatum. CazsAR,quiprimus Auguftus eft cognomina tus, adolefcens etiamnüi Antonium repofcebat millies feftertiüm, quam pecuniam ex Iuhj Cafaris in-$ zerfecti domo isabftulerat: cupicbat cnim perfoluere Romanis legatü Iulij, viritim denarios Lxxv. Antonio autem pecuniam detinente, ipfum; fi faperetabftinere hac poftulatione iubente, hareditatem patetnàm profcripfit ac védidit, legatóq; perfoluendo benevolentiam fibijodium ciuium Antonio parauit.Rymetalces Thracó rex ab Antonio ad ; ipfum defecerat, focietatémq; hanc immoderate in || conviuiis odiofeó; iaGtabat. itaq; Auguftus cuidam ! Iroditor. reliquorü regum propinás dixit:Ego proditionem d amo, proditores non laudo.Cüa Alexandrini vrbe wi capta acerbifsima queque exfpeQarent, confcenfo Ni tribunali Arium Alexandrinum iuxta fe ftatuit, vrbià; fe parcere dixit: primüm ob eius magnitudiné
: atque pulcritudinem,deinde propter autorem eius 29 b i Alexandrum, deniq; in gratiam amici fui Arij. Ero1 H."n : Sestre. tem fuum in Aegypto procuratorem audiens COturnicem que in pugna omnes vinceret, infuperaj 7^. NN. E.* P. dl bilífq; effet, emiffe atque comediffe,acciuit,& inqui
fiuit: faffümq; malo clauis affigi iufsit. Siciliz pro- 2] curatorem Arium loco Theodori conflituit:cümg; ei quidam libellum exhibuiffet,in quo fcriptü erat: Caluus, aut fut eft Theodorus Tarfenfis, quid tibi E videtur? fübfcripfit, Videtur.à Mecenate, quicum vitam agebat,quotannis in nataliciis dono accipie- 39 pon bat pateram. Athenodoro philofopho domum redeundi ob fenectutem petenti veniam, cócefsit.qui cüm valedicens eihzc verba protuliffet: Cm iraIr^, fceris, Augufte, nihil anté vcl dixeris vel feceris, H quàm tecum xx1v orationis elementa repetieris: 3$ 1 manu eius arrepta Auguftus, etiamnum, inquit,tua!
mihi opus eft prafentiayac per totum porró annum fecum

APOPHTHEGMATA. 473
fecum detinuit, Silentij, inquiens, tutum effe prz- Silestissm. | mium. Audito Alexádrum, cim annos natus xxxts pleraque fubegiffet, anxium fuiffe de materia agendiad reliquum tempus: Mirór, inquit, Alexandrum $: non cxiftimaffe maioris effe opere imperium partum bene conftituere, quàm párare.. Lata de adulteris legein qua dereorum eius flagitij iudicio& fupplicio erant omnia definita, poftea in adolefcen vem;'qui cum Iulia adulterium commififfe dicebaturyitattistrruit; manibüfq; eum pulíauit. qui cum exclamaret, Legem tuli(ti 0 Caefar: ita poenitudine eft correptus, vt coenam ea die recufauerit.. C.Cx H fari filiz fuz filio, cüm eum in Armeniam mitteret, .] precatus eft à diis gratiam Pompeijj, audaciam Alej 1$. xandri; fortunam fuam conced;. Romanis autem fe 1 imperij fui heredem reli&urum dixit, qui nüquam bis vna de re confultauerit: Tiberium innuens. Tumultuantes iuuenes qui in honore erát volens com / pefcere,cüm nou abimum adverterent, fed obftre20 perent: audite,inquit, iuuenes fenem,qué iuuenem || fenes audiuerunt. Quod peccaffe aliquid videba| turpopulus Athenienfis,ab Aeginafcripfit ad'eum.
8 Exifttmo non vos fallere me iraféi vobis: alioqui e-- Hunani:: nici non exegiffem hyemem Aegina.aliud nihil vel
H$ dixiteisvel fecit. Cüm vnus de Euryclis accufafatoribus effufiüs libertate dicendi& ad faftidium
vfque vfus, ad hec verba prolapfus effet: Si hectibi, Cfr, non videntur magna, recitareeum mihi
M iube feptimü Thucydidis. 1ratus Auguftus eum fe
inde auferre iufsit. audiens autem effeeam de Brafid pofteris fuperftitem,acciuit verbifque medioenter caftigatum dimifit. Pifone domum àfundamentis vfque ad fummum te&um accuraté exzdi* ficante: Animum,inquit, exhilaras meum:— ita edificans, ac fi Roma fit futura fempiterna.
io
ter,
3
F ij

Tutum imperiom.
Ir vaniloquum.
Principum ve/poufa.
Miad.u si
Dientis fores,
474 PLVTARCHI
Apophthegmata La
coníca.
$
Gaficles Lacedemoniorü rex cuidam miranti quód auditionis aliás ftudiofus Philophanem tauien fophiftá non admitteret, refpóditfe debere eorum. cnes7] effe difcipulum, quorum etiam filius 10 effer. Idem interrogatus quomodo princeps abfq; ftipatoribus effe poffet tutus, refpondit: fi fubditis ita imperaret, vt pater filis.
AczsiLAV s magnusille forte quodá in conviuio magifterium nactus, pincernzg interroganti 1j quantum cuiq; conviuarum vini iuberet apponi: Si multum,inquit, vini in promtu eft,cuivis quantum poícet fundito: fi parum, equaliter inter omnes diftribue. Malefico quodam conftáter tormenta perpetiente, Quàm valdé, ait, malus hic homo eft, in 20 res malas ac turpes tolerantiam perfeuerantiámq; impendens.Laudante quodam rhetorem,quod ma gna dicendi facultate res paruas exaggeraret:Ne fu torem quidem; inquit, probum putem, qui paruo pedi magnum circumdet calceum. Dicenti quodá, 2 Affenfus es,idà; repetenti(zpiüs: omnino, inquit, affenfus fum, fi res 1ufta efl. fin minàs,dixi fand, verüm affenfus non fum. inferentíque, At veró reges par eft implere
Q uod capite anmuerint;—— refpondit: Non 29 magis, quàm€quü eftivt qui regem accedunt, petàt dicántq; iufta, cófiderato quid occafio& decorum repis ferat. Quoties laudantesaut vituperantes audiret,cenfebat non minus dicentium mores cogno fcendos effe, quàm eorum de quibus dicerent.Pue- 35. rum ipfum etiamnum,cüm puerorum nudorum exhiberetur fpe&aculum, chori magifter loco obfcuro cone

LACON. APOPHTHEG. 42$
to conftituerat. obtemperauit, quanquam jam rez defignatus, ita fatus:Beue haber:oftendá enim non loco virum, fed viro locum cohoneftari, Medico Fiducia fai. quodam rationem medendi corporis malo ei def monfiranti non fimplicem,fed multis fubrilibus ac fupervacaneis admixtam'Accaflor,iuquit,nifi mihi vita eft deflinata,non fum vi&urus etiam omnibus ifus vfurpatis. Adftans aliquando are Mineruz, quz ab ede zrea Cbalcicecus dicitur, bouémque , 1o immolans,morfus à pediculo,nihil reveritus in con | fpeduomnium arripuit eum& occidit, his additis verbis: Per deos,iucüdum eft vlcifciinfidiatorem, Vliio. etiá poné aram. Alio tempore videns murem à pue 5 ro tenente trahi de feneftra, eümque mordere manum téüentis ac profugere, reiis qui aderant often fà dixiéquando minimum animalculum fic propulfat vim illatam, quid exiflimandum eft viros debere facere? Bellum regi Perfarum illaturug liberana5 corum gratia Grecorum qui in Afa erant: oracu? lum Dodonzum confuluit. acceptóq; refponfo, vt expeditionem ficvti animo agitabat, ita füfciperet, id refponfum Ephoris expofait:hi eum iufferüt Del phos pro£cifci,déq; eadem re fortem fcifcitani. EG iique cum veniffer, itarogauit:Apollo;démne ti51 Videtur,quod patri?Eóq; adftipulanteimperator creatus,expeditionem fecit.Eius 1n belli initio Tifiphernes Ageflaum metuens,pacis impetráde cau fa ptomiferat,regem vrbibus Grzcis libertatem,& quas ipf haberent legum vfum permiffurum: mox manis 3 repe evocatis ad fe copiis bellum ei dehunciauit,nifi Afia decederet. Grata fuit hec perfidia Agefilao,Gimulánsq; in Cariam fe du&urü,cüm €0 cogeret fuas copias Tifaphernes, converfo itinerein Phrygiam irrupit,plurimifq; vrbibus,& in35 genti poritus ef pecunia. Cim quidem amicis di- Pezidia e» xit; Impium effe iniufté fidam datam violare: hoftes caliditasdif ] 9utem deci pere, aó iuftum modó effe& laudabile, fé. F iij

Sirata gema.
46 PLVTARCHI
fed fuaue etiam ac lucrofum. Equis cüm deftitueretur, Ephefüm reverfus eft, opülentifq; iniunxit, vt profe quifq; equum virümq; preberet)hócq; pado ipfe vacationem militiz haberet. ea ratione fubito équi equitéíg; idonei timidorum diuitümque loco$ colle&i funt.qua in re imitari fe Agamemnonem di €ebat, qui eccepta bona equa hominem ignauum ac diuitem militie immunem feciffet. Vendentibus nuda mancipia(quo ceperat ex hofte) fe&toribus, & veftium mulus exiftentibus emtoribus, corpora rg autem alba& omnino tenera ob educationem intra parietes& in vmbra fadam omnibus deridentibus, quippe invtilia& nauci:adfiftens Agefilaus, Tec, inquit, funt propter qua, ifti adverfus quos pugnatis. ApudLydiam cüm ingenti hoftiü fira- 1$ ge Tifaphernem profiigaffet,& regis ditionem popularetur, isd; pecuniam dono ipfi mitteret, paciftcationémq; pofceret, refpondit,Pacis compofitionem fore in reipublice Spartanze poteftate: fe ditandis militibus magis dele&ari,quàm opibus pof- 29 fidendis: hoc autem fibi pulcrum videri, fi Graci non accipiant ab hoftibus dona, fed manubias adipifcantur.Megabuten Mithridatis F.qui erat formo Íifsimus,offerendi ofculi gratia accedentem(admo... dum enim amari fe putabat) declinauerat.cümq; 15 25) finem feciffet accedendi,requirebat eum vltró.tum amicis dicentibus ipfum cffe in culpa, qui pulcri ofculum formidaffet, pr timore non ampliüs venturi: paululum tacité fecum meditatus Agefilaus, Nihil,inquit,attinet,eü à nobis adduci perfuaden- 30, do.malle enim mihi videor huiufmodi vincere cupiditates, quàm populofifsimá hoftium repugnaatium vrbem capere.melius eft enim fuam ipfius con feruare libertatem, quàm aliis eam adimere. Ceteraaccuratus& iuftus, in amicorum caufis cxiftima- 3$. bat nimiam iufticiam prztextum effe cótra eos.Fertur fané epiftolium cius,pro amico apud Hie P dads isa arem
]
3

LACON. APOPHTHEG. 497
Carem fic intercedentis, tale. Si infons eft Nicias,
miffum eum fac: fi autem fons eft, mea caufa dimitte,omnino autem dimitte. Ac in plerifque fané ami
corum rebus talis fuit Agefilaus. eft tamen vbioc$ cafionem ad vtilitatem potius accommodauit. Cafiraenim aliquando mouens non nullo cum tumul3 tu, invalidum à tergo relinquens amafium precantem,& cum lacrymis revocantem,converfus: Diffi
cile eft, dixit,fimul mifereri& fapere. Victus ratioI0 ne nihilo quàm qui vnà degebant vfus eft meliore.|
abftinuit omnino fátietate& crapula: fomno víus
€ft non vt domino, fed eum actionibus habuit fuis
Obedientem. Frigus& eftum ita facilé tulit, vt folus tempeftatibus anni vteretur Tentorium X
5 inmedio militum habens, nullo meliorem le&um
habuit. Afsiduéinore hochabebat,ducem nó mol
B licie& luxu, fed tolerantia ac fortitudine debere fubditis anteire. Itaque cuidam interroganti,quid Dux.
boni leges Lycurgi Spartanis attuliffent, refpodit,
20 Contemtum volüptatum.Admiranti eius,reliquorumque Lacedemoniorum in veftitu& vi&u fru| galitatem: Hac,inquit, femente vitz libertaté me| ümus. Hortanti vtaliquid de feueritate vitu$ reDittéret, monentig; ob incerta cafuum fieri poffe. 5 vt poftmodo nunquá viuere molliüs detur,refpondit: Ego veró me adfuefacio vt in nulla mutatione mutationem quzram. Senior etiam factus,eandem à Viuendi tenuit rationem.ideó quzxrenticur magno » in frigore tanto ipfe natu fine tunica obambularet, refpondit: Vt imitentur iuuenes exemplum fenioTumatqueprincipum. Thafij per agrum ipforum €um exercitu tranfeunti farinam, anferes, bellaria; placentas, aliófque cibos fumtuofos potáfque miferunt.folam autem farinam accepit,reliqua eos, vt 35 nulli vfui ibi futura, auferre iufsit. cüm inftarent, bu Omnino acciperet precarentur, in feruos diftri uere iufsit.quzrentibüfque caufam, dixit: Qui vit»
$
Frugalitas,

Inani lono fis contétus,
/ Inlgusxum.
Munitie.
VE ci A o n ln: dn
4:9 PLVTARCHI tutem colunt, eos non admittere huiufmodi gule delicias. aliena enim à liberis ea effe; quibus feruilia ingenia alliciuntur.Rurfum Thafiis eum,quod inagna ab ipfo feadeptos beneficia fentirent, cemplis diuinifque honoribus venerantibus, eáque de$ ze legatos mittentibus: vt legit quos honores fibi decernezeni], quzfiuic€ legatis an ciuitas ipíorum homines in deos poffet convertere: cüm affirmarent, Agedum, inquit, vos ipfos primüm deos facite: eo facto, credam vobis poffe me quoqueà vobis in deum inutari. Cüm Gracie in Afia gentes decreuiffent ei in nobilifsimis vrbibus ftatuas ponere:refcripfit: Nullum mei efto fimulacrum,neque pictum, neque fi&um, neque artificio vllo adernatum. Confpicatus in Afia domum, quadrangulis laqueatam trabibus, dominum eius interrogauit, ecquid ibilocorum arbores nafcerentur qua drangulz, refpondenti, non, fed rotundo: quid ergo, inquit, an fi quadrangulz nafcerentur,ro-| tundas faceretis? Interrogatus olim quà víquehi- 29 nes Laconicz pertingerent:haftam vibrans,quó^' vfque, inquit, hzc pervenit. Alij interroganti cur Sparta muris careret, ciues commonítrans armatos, iftos effe dixir Sparte muros.Alteri hac ipfa de re percun&anti refpondit, vrbes non lapidibus& 1$ lignis,fed virtute inhabitantium debere effe munitas. Hortatus eft emicos fuos, vt non pecuniz ,fed fortitudinis& virtutis fiant locupletes. Si quando aliquid vellet celeriter à militibus peragi, id pti mus ipfein confpecte omnium aggreffus eft. Hoc o; gloziabatur, quod à nemine fuperaretur laborádo, & fibi magis quàm fubditis impetraret. Cüm quidam Laconem claudum videret in bellum exire,& equum quzreret, Non fentis, inquit, bellum opus habere maneatibus,u0n fugientibus? Interrogatus 55 quomodo magnam paraffet fibi gloriam, refpondit, Contemnendo mortem. Quzrente quodam cus

LACON. APOPHTHEG. 455 €ur ad tibie cantum Spartani pugnarent: vt, inquit, ad numerum iis incedentibus timidi fortéfque fint 1n confpectu. Fortunas Perfarum regis predicante, iuuenis admodum: Neque Priamus, Sapienter. f inquit; ifta etate calamitofus fuit. Subacta magna Afiz parto,ftatuit adverfus ipfum regem ducere, finémque ocio eius imponere, quo is abvfus Grzcorum oratores folebat corrumpere; Evocatus au, tem ab Ephoris ob bellum quod à Grazcis Spar10 te imminebat, cuius caufa erat pecunia rege Perfarum tranfmiffa, fatus bonum principem debere parére legibus, ex Afia abiit, magno fui defiderio Grzcis ibi degentibus reli&o. Et quia nomifma Perficum fagittario erat fignatum, caftra mouens W dixit, trigiura fagittariorum millibus à repe fe cx Afia expelli,"Tot enim aureis Daricisà Timocrate Athenas perlatis, ac inter oratores diuifis, populi ad bellüm contra Spartanos fufcipiendum con citati erant. Ephoris autem in hanc refcripfit fen20 tentiam. Agefilaus ephoris S. Magnam Afiz partem** Íubegimus barbaros profligauimus,& in Ionia mul** tum armorum parauimus. Sed quoniam mead de-** nitum venire diem iubetis, fequor epiftolam,feré** NA ribs& antevertam.Imperium enim gero non mi-** J ly fed ciuitati ac fociis. actum imperator veréiu-** ftéque Imperat, quando regitur à legibus& epho-** 715, aut fiqui funt alij in ciuitate magiftratus. Poft- Magifiraquam traiecto Hellefponto per Thraciam fuit pro- f ficifcendum, nullos barbarorum precatus eft, fed 39 mifit ad inpulas gentesquzfitum, vtrum vellent € per ipforum regionem vtfociam, an vt hoftilem tranfire. Ceteris amice eum admittentibus ac deducentibus, Troadenfes, à quibus etiam Xerxes mo. (vt fertur) tranfitum donis redemerat mercedis 3$ nomine ab Agefilao poftularunt c talenta argent,& totidem mulieres. Irrifit eos Agefilaus, dicéníq; cur nonredà veniffent acceptum quod peMagno ani

460 PLVTARCHI
tebant,, adduxit exercitum, collatífque fignis eos« multa ipforum cum(trage fudit,atque tranfiir. Ma cedonum regi cim eandem propofuiffet quzftionem, ífq; fe deliberaturum diceret:Deliberet ergo, inquit, nos pergemus. miratus itaque audaciá eius.$ Macedo, fibique timens, vtamicum tranfire 1ufsit. "Eheffalorum, qui hoftium erant focij, agrum populatus eft, miísis Lariffam Xenocle& Scythaamiciciz cocunde caufa.Qui cüm comprehenfi cuftodirentur, reliquis grauiter hoc ferentibus, ac cen- 10 fentibus debere Agefilaum obfidere atque oppugnare Lariffam,fatus nolle fe alterius iftorum virorum interitu vel totam mercari Theffaliam, pactis conditionibus eosrecepit. Audito pugnatum efle apud Corinthum,& Spartanorum plané paucos, 1 Corinthiorum, Athenienfium,reliquorümq; fociorum permultos occubuiffe, nullam in vultu lzti: ciam, aut ob victoriam animi elationem prz fe tuBella inte-.]it: fed alté du&to gemitu,O infelicem,dixit, Grefina. ciam, quz tantum hominum ipfa fibi interemit, 20
quantum fatis erat ad vpiuerfos vincendum barbaros.Pharfáliis ipfum vrgentibus& exercitum ipfius vexantibus 1 2 equitibus eos fudit, tropheümque fub Narthacio ftatuit,& omnium vi&oriarum hac maxime delectatus eft, quód fuo inftru&o feorfim 2j equitatu, eo folo fuperatfet hos,qui re equeftri maximé feia&abant. Diphrida Lacedemone mandatum ei adferente, vt ftatim ex itinere in Boeotiam irrumperet: quanquam id ftatuerat alio tempore& maiore cum apparatu facere, paruit tamen ragi- 30 flratui,&accitis x x millibus eorum qui ad Corinthum caftra habebant, in Boeotiam invafitjprzlióque ad Coroneam congreffus cum Thebanis, Athenienfibus, Argiuis,& Corinthiis, vidoriam obtinuit. Et quanquam corpus eius multis vulne- 3 ribus malé fuit eain pugna mul&atü, que omnium eius temp eítatis fuit tefte Xenophonte maxiniont,

3
LACON. APOPHTHEG. 46
hil tamen reverfus domum in vitz& vi&us ratiotione poft tot vi&orias profperófq; facceffus mutaut, Videns ciuium quofdam cquis alendis fibi arrogare famam acfüperbire, Cynifce forori per$. fuafit, vt confcenfo curru ludis Olympicis decertaret. volens demóftrare Grecis certamina iftanon virtutis alicuius, fed diuitiarum effe& fumtuum. Cum haberet fecü ftudioféq; tradaret Xenophontem fapientem, fuafit ei vt filios fuos Spartam acI0 cerferet, ibíque educaret, vt inftituerentur omnium pulcherrima difciplina imperandi ac parendi. Aliàs interrogatus, quámnam ob caufam Spartani aliis feliciores effent; refpondit" Quia plus quàm alij exercent fe in imperando& obediendo. Ly. 3 findro mortuo cum inveniffet magnam factionem, quam ille ftatim poft reditum ex Afia adverfus Agefilaim excitauerat: animum adiecit ad demonfirandum qualis dum viueret ciuis fuiffet Lyfander, cümque orationem legiffet in libro reli&am, 10 quam Cleo Halicarnaffenfis compofuerat, Lyfander antem fuerat ad populum habiturus derebus nous,& immutanda republica: ftatuit eam in medium proponere,Sed cüm de fenioribus quidam ea pelle&a vim dicendi artificiümque metuens,fuade25 ret ne éfepulcro effoffum produceret Lyfandrum: Obtemperauit eamque rem omifit. Eos autem,qut clanculum fe ipfi opponebant, palàm quidem non inceisit.fed conficiens hoc vt quidam eorum fe duC65 aut alio cum magiftratu fequerentur, demon30"iratit eos vbi poteftatem adepti effent, malos effe aC rapaces.accufatis deinde opitulans atque patrocinans, familiares fibi redegit,atq; ad fe traduxit,ita Vtnullum deinde haberet adverfarium. Petentiàfe vt ipfius nomine fuis in Afia hofpitibus fcriberet,vt 3; quod iuftum erat confequi poffet: Mei quidem,refpondit, hofpites vltró faciunt quod iuftum eft,me Suam nihil fcribente, Monftrabat ci quidam vrbis
Obedittia.
Inimici v&
tractandi,

Contemtus Ferüm tne ADIUN.
462 PLVTAR CHI
alicuius muros validé admodá exftru&os,& qua rebat, Pulcróíne eos iudicaret? refpondit: Ita per deos, fed nó vt viri, verüm vti mulieres intus habitent. Megareníi cuidam ad fe de vrbe glorioséloquenti: Adolefcés,inquit,tui fermones m agna opus habent potentia.Quz alios admirari videbat,ea ne noffe quidem ftatuerat. Et cüm aliquando Callipides tragcédiarum hiftrio, celebris apud Gracos famz& cui omnes multum tribuerent, primüm ei occurriffet atq; falutaffet, deinde proterué in comitatum fe ingefsiffet, atq; oftentaret,fperans blan dé fe ab Agefilao compellatum iri,tandem diceret, Non agnofcis me rex, neque inaudiuifti quis fim? intuitus in eum,Nónne,inquit,tu Callipides es. mi mus! Vtaudiret quendam,qui vocem lufcinizimi I$ tabatur,rogatus renuit, quód diceret fe ipfam fepe audiuiffe lufciniam.Menecrates medicus quiain quibufdam defperatis morbis vfus erat fucceffu felici, cognominabatur Iupiter. quo titulo cü vteretur importuniüs,& aufus fuiffet ad Agefilaum fcri- 20 bere, Menecrates Iupiter Agefilao regiS.non edis reliquis refcripfit: Rex Agefilaus Menecrati fanam mentem. Càm Conon& Pharnabazus claffe regia mare obtinerent,ac coram Laconice maritimá op-; pugnarent, Athenienfium autem Aftu muniretur* prebente pecuniam Pharnabazo: pacem cum rege Perfarum fecerunt Lacedemonij,miferántq; vnum de fuis ciuibus Antalcidam ad Tiribazum, qui regt ipforum nomine Grzcos in Afia habitantes trade-" zet, pro quibus Agefilaus bellum gelferat. quo fa- j €um eft improbifsime, vt huius rei infami particeps effet Agefilaus. Inimicus enim ei crat Anralcidas, pacémq; omnib.viribus machinabatur, quód bello Agefilaus crefceret, fummámq; adipifceretur gloriam& potentiam. Enimveró dicenti Laceda- 2d monios ad Medorü partes inclinare, Imo, refponcit, Medi potiüs Laconifant. Interrogatus aliquando,vtr&

LACON, APOPHTHEG. 46
do, vtra virtutum harum, fortitudinis&iufticis, przftantior effet: Refpondit nullum fore vfum fortitudinis nou prefente iuflicia. omnibus autem iufliciam colentibus, nihil opus fore fortitudine.
1 Afianis regem Perfarum ex confuetudine magnum appellantibus, Quid,inquit, maior me eft,fi non iu flior eft,neque temperantior? Qui in Afia habitabant, eos aiebat in libertate malos, fi feruirent,bo« noseíle. Interrogatus, quo quis maximé pacto in»
Io terhomines przclarum invenire poffet nomé: Refpondit, fi optima dicat,& pulcherrima agat, Ducem aiebat debere adverfus hoftes audacia,adverfus fubditos beneuolentia inftrudtá effe. Quzrenti quid pueris effet difcendà, Hzc ait, quibus etiá ad
XM virilem provecti etaté vtátur. Ius dicens,cüm actor bené dixiffet,reus malé,atq; hic identidem inculcatet, Ageilae regem tutarileges oportet: fi, inquit huic, domá tibi aliquis tuá perfodiffet, aut veftem abtuliffet,putáfne architectü aut textoré tibiopem 7? latuá fuiffe?Pace compofita epiftolam ad feà rege Criptam,&à Perfa quodá cum Callia Lacedzmonio miffim, in qua hofpitiü& amicitia offerebátur,
nO accepit: fed regi iufsit renunciare,nihil eh opus
» habere ad fe mittendis epiftolis. nam fi amicum fe ^ Iexoparte& Greciz perat,ipfum fummopere ei fo Teamicum:fin veró indiari deprzhendatur, nó ef1 quod fe credat ipfi amicum fore; etiam fiplurimas acciperet epiftolas. Ferát eum,quód impenfiffimé liberos fuos diligebat, domi in arundine cum puerulis ludendi gratia equitaffe. confpe&ümq; à quodam amicorá, monuiffe, ne cuiquam hoc diceTet priufquam ipfe quoq; pater effet factus. ConUnenter cum Thebanis bella eo gerente,&in pus Bna quadam vulnerato, Antalcidam ferunt dixiffe:
35 Pulcram à Thebanis mercedem reportas, quos iaui tos& nefcientes pugnare docuifti. Nam revera nar Tatur, nunquá bellicofiores fuiffe Thebanos, quàm
Gloria.
Tudicis effieium,
Amer libevim,

464 PLTTARCHI
Wi tüm temporis,ob crebras Lacedzmoniórum adver
| Hi fus eos expeditiones. Idcirco etiam Lycurgus ille |
prifcus in legibus,quas Retras appellant, vctuitfe
Ls pe contra eofdem bellum gerere, ne ij bella /
tionem difcerét. Vtintellexit moleftum ef quódin continentibus expedition cedzmonios ipfi tanta multitudine fequi tur, vt eorü numerum demonftraret, om iufsit inter fefe permixtos federe, fcorf monios.Tum przconis voce furgere iufsit, figulos,& poftquam hi furrexerunt, fufores dei erarios,tum fabros,póft archite&tos,deniq lórumartificiorum id genus tra&atores.ità fac
Milites ve[S
] da
eft, vt vniuerfi propé focij furgerent,nemo Lacee moniorum:his enim per leges non licet tractare vl. 15$
lam fordidam artem. ridens ergo Agefilaus, Vide
tis,inquit,quáto nos plures quàm vos milites e tamus. Ín Leu&rica pugna multi Lacedzmor gerant,€ obnoxij erantinfamiz legibus decretz. Ibi càüm Ephori viderent vrbem viris vacuam, qu? tunc militibus opus habebat,cogitabant quo pa^to faluis legibus illos tamen infamia liberare
alid.— que Ageíilao munus legis ferenda iniunge
| in publicum progreffus, Nouarum, inquit, leg autor quidem non fuero: neque enim iis quz
addere, detrahere, aut in iis mutare quicquam Velim. Bene autem habet, vt leges noftrzà craftina
| die fint rate. Epaminondam autem tonta cum procella& eftu irruentem, quanquam pauci effent in
i To duce qua gnaad Mantineam hortatus eft Lacedemonios, Vt tim fitum,- omifsis reliquis in folum pugnarent Epaminódam:
folos, inquiens, prudentes effe fortes,& illo necato
facilem fore de reliquis victoriam, fatuis& nullius
precij hominibus.ídq; confilium exitus comprobauit, Cüm enim vinceret Epaininondas, fugientibus
Spartanis; huncfe obvertentem&[uos vocantem 1: 5 quidam
vrbe, arcuit tamen Lacedzmone& repulit. In pu- 20
5

LACON. APOPHTHEG. 46
quidam Lacedzmoniorum lethali vulnere deiecit. tum reverfià fuga qui cum Agefilao erant, dubiam reddiderunt victoriam, Thebanis multo quàm anté deterioribus, Spartanis melioribus apparentibus. $ Cümpecuniz egerent Spartani ad bellü,vt qui militem alerent peregrinü,profectus eft in Aegyptum Agefilaus mercede militaturus regi Aegypti ipfum accerfenti. Contemnebatur autéab Aegyptiis ob veftitus vilitatem,putantibus regem Sparte itidem I0 vtPerfarum vifuros fe in fplendido corporis ornatumalé de regibus opinantes.oftendit euim eis deinde maieftatem& gloriam prudentia& virtute effe parandam. Cüm autem videret eos qui in pugna adfuturi ipfi erát,terreri periculo ingruente ob mul 5 titudirem hoftium,( erant enim ducenta millia)& fuorum paucitatem:ftatuit ante conflium nemine confcio animare eos:itaque manui fübftrate vi&toriam infcripfit,fumtóq; ab ariolo iocinore id in ma num notis infcriptá impofuit;aliquandiüq; tenens, 10 dubitare fe& animi pendere fimulauit tantifper dá àiocinore notz receptz& infixz funt. tunc fociis eam fcripturam monftrauit,deos,inquiens,ea vito riam polliceri.quod illi certum boni fucceffus argu ment( fe habere putantes,ad pugnam animati funt. 1; Hoftibus veró ob multitudinem caftra Aegyptia foffa circumvenientibus, ac Ne&anabi(huicenim regi opitulabatur)iubente in aciem educere ac decertare, Nolo, inquit, prohibere quiu hoftes, id quod agunt, nobis fiant equales. Póft exiguoin30 terítitio foffe extremis diftantibus, acieeo ipfo in interftitio inftru&a, equalis latitudinis ordinibus cum hofte pugnans, paucis fuis militibus fudit hofles,magnámq; eorum ftragem edidit, ac multü pe -- Cuniz Spartam mifit.Ex Aegypto in patriam rever35 tens,eain nauigatione vita decefsit.cüm quidé fuis moriens mandauit, ne vllam fui corporis fingendo aut alia imitatione pararent imaginé.$1 quid enim,
Veflas.
Frags vtilis
Stratage[TA

Preditor.
Fortstey.
466^ PLTTARCHI
aiebat, me eft preclaré fa&um,id monimentum mi hi erit fin veró,ne omnes quidem ftatuz, hominum opera illiberalium.
AcxsiPOLIS Cleombroti F. narrante quodam Philippum intra paucos dies Olynthum ever.$ tiffe: Atqui per deos, inquit, multis modis maiori temporis fpacio talem vrbem nó condet. Obiicien ti ipfum, cum rex effet vnà cum iis qui atate florebantobfidem fuiffejnon mulieres& filios ipforum: Quia enim,rcfpondit, iuftum rectámgq; eft nofmet- 10 ipfos noftra peccata luere. Cum vellet 6 patria catulos accerfere, quidámque diceret venales Spartz nullos cffe: Anté, inquit, ne viri quidem:fed nunc funt.
AczsiPOLIS Paufaniz F, Athenienfibus de 1$ controverfia quz ipfi cum iis erat ad Megarenfium provocantib.iudiciü:Turpe;inquit, eft principibus Gracie minus effe ius notum quàm Megarenfibus.
Acers Archedami F. mandantibus aliquando Ephoris, vt affumta iuuenum manu quendaiin eius 20 patriam fequeretur,qui effet ipfum in arcem du&urus,refpódit: Quomodo veró,Ephori,convenit tot iuuenes credere ei, qui fuam ipfius patriam prodit. Interrogatus qüznam difciplina maximé exerceretur Spartz,Peritia,inquit,imperandi& parendi.Di s cebat Spartanos non querere numerum hoftium, fed vbifint. Ad Mantineam cüm prohiberetur pugnare quod hoftes numero vincerent, Neceffe eft, inquit, contra multos pugnet,qui multis vultimpe rare. Interroganti quot effent Lacedemonij, re- 39 fpondit, quanti ad profligandos malos fufficiunt. Corinthiorum muros perambulans, cum fpe&affet eos fublimes, validos,& in longum porre&tos fpacium, Qüznam,inquit,hic habitant mulieres? 50phiftz dicenti Orationem omnium rerum effe opti 35 mam,Proinde, inquit,tu,cüm taces,nullius es precij. Cüm Argiui accepta clade ferociüs ei occurrerent,

Modest
md dm
LACON. APOPHTHEG, 26; tent,viderétq; fociorum plerofq; turbari, dixit:Bono cfte animo viri;vbi enim nos;qui vicimus,forrnidoincefsit, quid putatis animi effe iis qui à nobis fuerunt fuperati? Abderitarü legato, cüm is tádem fi&to multa loquédi fine interrogaret quid ciuibus renunciaret: Hoc, inquit,referes, quàm diu tibi vifum fuit loqui, tam diu metacitü audiuiffe. Laudan tibus Eleos,quod iuftifsime Olympicum certamen adminiftrarent, Quid preclari eft;iuquit,quàd toto 10 quinquennio per vnicum diem iufticia funguntur?
Narrantibus invidere ei quofdam ex altera familia, refpódit: ergo& fua ipfis molefta erüt mala,& preterea mea amicorümq; meorü bona. Confulenti vt fugientibus hoftibus tranfitü concederet:QuomoY do, inquit,pugnabimus contra eos qui fortitudine freti nos fubfiitunt, fi in eos nó pugnamus, qui prae timiditate fugiunt?Proponente quodá de libertate Grazcis paranda fententias, non ignobiles quidem eas, fed exfecutu difficiles, Tuajinquit,hofpes ver£o bavim& pecuniam defiderant. Dicenti Philippum ipis Graeciam inacceffam redditurum, Sufficit, inquit, nobis ó hofpes in noftra verfari terra. Legatu5 Perintho Spartam miffus, cum poftlongumfer monem demü interrogaret Agin quid refponfi Pe3$ rinthiis ferret, Nihil aliud, inquit, quàm te, metatente, vix tandem finem loquendi fecitie. Cüm folus veniffet ad Philippum legatus, ifque quzreret quid ita folus veniffet:refpondit, Etenim ad vnum. Iam feniori quidam antiquas leges videns elangue 3o fcere, prauáfque alias obrepere, dicebat Sparta res
VA
Invidia.
urfum verfum inverti. Tum Agis periocum: Hoc Omnia i» 1 fit, rationi convenienter fit. nam puer ipfe audiui perm reist.
patrem meum dicere, furfum verfum res fua etate
inverfas effezidémq; isfe puerum ex fuo patre audiuiffe aiebat, non ergo mirand,fi pofteriora priorius deteriora eveniunt, fed fi quando meliora aut
fimilia Obtingerent. Interrogatus, qua quis ratione G i
i

m
Lucrim.
Oratio,
468 PLVTARCHI
liber permaneat, refpondit, fi mortem defpieiat.
À e1$s iunior Demade dicéte prefligiateres gla« dios Laconicos ob paruitatem deglutire:Atqui,imquit, gladiis potifsimum nos hoftem impetimus. Prauo homini fepenumeró interroganti quis effet g Spartanorum optimus, sefpondit: Qui tui eft di fimilimus.
Ac15s vltimus Lacedemonior& regum perinfidias captus,indictáq; caufa damnatus ab Ephoris, cüm ad laqueü, quo erat ei guttur elidendü, duce- 1e retur,cuidà miniftrorü,quem plorare videbat:Defi nejinquitme deflere, qui tam fceleraté atq; iniufté mort? addictus, meliore fum quàm qui me necát có ditione:atq; fic locutus funi vltró ceruicé prebuit.
AlcROTATY Ss parentib.poftulantibus vt in-!$ iufta quadam in re opera ipfis nauaret, cüm aliquan diu verbis repugnaflet, grauiüs vrgentibus dixit: Quandiu vobifcum vixi, nullam habui iufticiz noticzam, fed poftquam me patriz eiáíq; legibus tradidiftis,& ad iufticiam honeftatémque pro viribus 29 facultatibüfque veftris erudiuiftis, conabor his potiüs quàm vobis obfequi.ac quoniá vultis me optima agere, optimum autem eft cüm priuato,tf multo ctiam magis principi id quod ef iuftü:agam que vultis,quz vero dicitis detre&tabo. z
ArcamrNzs Telecli F.interrogatus quo quis pacto regnum optimé conferuaret, refpondit, 5i lucrum pofthabeat. Alij querenti cur donaà Meffeniis nó accepiffet,refpondit:Quia iis acceptis fieri non poterat vt cum legibus pacem tenerem. Di- 39 centi viuere ipfum contract, fatis alioquin opulen tum, praeclaram effe dixit e& qui fit locuples viuere fecundum rationem, non fecundum cupiditates.
ANAXANDRIDAS Leonis F.cuidá exfulium iniquiüs ferenti, Heus tujinquit,non quod ab vrbe 3$ fis alienus grauiüs eft ferendum ,fed fià iufticia effes.Eiquiad Ephoros quedam non quidem gii
e

| LACON. APOPHTHEG. 469
| fed tamen verbofiüs equo verbis explicuerat, Ho1 fpes,inquit, re neceffaria vteris nulla necefsitate po | fulante.Interroganti cur feruis hslotibus agros co lendos traderent,non ipfi curarét, refpondit: Quia 7 cos parauimus non vt ipfos, fed vt hos curaremus. Quodam dicente, Exiftimationem effe damnofam, 3 beatüimq; fore qui de gloria paranda nou laboret: ] hac, inquittua ratione agitsofi erunt beati.qui eE] nim facrilegus aut iniufte agens famam curaret!InI? cerropáti cur Spartani in bellis ita auda&er pericu la adirét,Refpondit, Quia nobis ftudio eft vt folici : ti imus de vita,non, vt alij,timidi.Interrogatus cur capitalis j€üm de vitaanquiritur in iudicio, caufa à feniori- iudicia. E] bus per complures dies difceptetur,& qui abfoluiI U tur, nihilominus reus maneat, fic refpondit. plures dies iudicto impendi, quód in tali cafu error correGionem non admittat. interim reum legibus teneri, quia hac lege permiffum(it re&tiüs aliquid de eo decernere. ANAXANDEREurycratis F.quzrenti cur pe- Periméa. cuniam in grarrü non colligerent Spartani,refpondit, Ne cuftodes ei przfecti corrumpantur. AwNaxrLAs,miranti cur Ephori regibus non affurgerent, cüm quidem ab iis conftituantur: cau1$(ajnquit,eadem eft cum eajob quam ephori funt. ANDROCLIDAS Laco mutilatus pedem inter milites fuá nomeu profcffus eft.prohibentibus, quód eum mutilum dicerent, Atqui, inquit,non fu gientem fed manentem oportet pugnare in hoftes. ÁNTALCIDAS 1n Samothrace cüm initiaretur facris,quzrenti facrificulo ecquid in vica flagitij perpetraffet: fi quid, ait, tale egi, noruat ipfi dij. Atheaienfiindo&os appellanti Spartanos,dixit:So à li ergo nos nihilà vobis didicimus mali. Alij Athe| 33 nienfi dicéti, Nos quidem vobis à Cephifo pulis£z penumeró inftitimus: at nos,iaquit,vobis náquam GratiZquid 2b Eurota, Interroganti qua quis ratione maximé f4raG uj
OTNETEee Ra mae ee
z0
mem

Mulier.
[P
Prudenter.
470 PLVTARCHI
placere hominibus poffet, refpódit,Si dicendo eos quamplurimum delectet,& in vitz vfu maxime cis profit. Sophifte cuidam laudationem Herculis recitare volenti, Quis enimjinquit,e vituperat.Age filao ia pugna àThebanis vulnerato, Habes,a:t,mer cedem, qui eos inuitos ignarófq; pugnare docueris.videbantur enim Thebani cótinentibus in ipfos Agefilai expeditionibus bellicofi fa&i. Muros Spar tz aiebat effe iuuenes,terminos autem haftarum cu
fpides.Quarenti cur in bello gladiis breuibus vte- 19
rentur Spartani, caufam reddidit, quód comminus in hoftem pugnarent.
ANT1IOCHYVY s Ephorus; audito Meffeniis agrum à Philippo adíignatum,An,ing uit,vim quoq; iis dedit, vt de eo pugnantes vincant
ARISEVS,cüm quidam non fuas, fed alienas Jandarent mulieres, Me hercle,inquit, de pulcris& Boneftis mulierib. nihil temere dici, fed quales ez fiat omnib. extra maritos ignotum effe oportebat.
Aliquando per Selinuntem Sicilie vrbem iter faci- 20
€ns,in mopimento quoda hanc legit infcriptioné Hos reftinguentes Mars forté tyrannida fuus, Poné Selinuntis mania ftrauit bumi.
tüm ille: meritó eftis interfecti aggrefsi tyránidem 1j
ardentem reftinguere, quz vt conflagraret finere potius debebatis.
A x 15 T o,laudante quodam Cleomenis di&ü, qui interrogatus quod effet boni regis officium,refponderot, Amicis bene, inimicis malé facere'quan j9
tojinquit, mi homo rectius erat amicis bene facere, €x inimicis autem amicos redigere? Hoc conftat pri mum omnium Socratem dixiffe,eíq; vt autori acceptum fertur. Interroganti quot numero effent Spar
tani, Tot, inquit, quot hoftibus arcendis fuffi- 4$
ciant. Recitanti cuidam funebrem orationem 1n
Athenienfes à Lacedzmoniis£afos, Quales, inquit»
5

LACON. APOPHTHEG. 471 quit, putas effe noftros ,à quibus ij vidi funt? ARCHIDANMIDA slaudanti Charilaum,quód omnibus ex equo mitis effet, Qui poteftinquit,iu fte laudari, qui etiam malis fe mitem przbet? Cui$ dam Hecateum fophiftam reprzhendenti, quód in convi&um ipforü(quod fyfsition vocant)receptus nihil diceret:Ignorare mihi videre, dixit, Quód qui dicere nouit;tempus etiam dicendi non ignorat. ARCHIDAMVS Zeuxidami F. interrogatus
10 quínam Sparte przeffent,refpódit:Leges,& magifiratus exearü przfcripto. Laudanti citharcedum,: eiüfq; peritiam admiranti,Mi homo;inquit,quis ho Oe ww nor apud te erit bonis viris, qui fidicinem adco au P6 dont des? Cüm ei quidam fidicinem commendaret ab ar-"T
U te: Hic quidem(dixit alio commonftrato) apud nos bonus eft iuris coctor, innuens nihil praftare actificium quod voce voluptatem gignit ei quod obfonio aut iufculo parando voluptatem conciliat. Pollicenti fe vinum ei dulce redditurum, Quidatti
8o net, inquit? nam& plus infumetur,& virilia reddet minüs vtilia. Caftra ad Corinthum metatus, cüm e
oco muris vicino prodire lepores cerneret,commi litonibus dixit:Facilé hoftes in noftram venient po Omen, teftaté. Arbiterà duobus fumtus,addu&tus in Chal Arbitrium
a; ciccci Minerug fanum facramento devinxit,ftatu- egregium. 10$€05 ei quam tuliffet ipfe fententiz, qua confeqare, Pronunciare fe dixit,non nifi prius compofita. lite ipfos indeabire debere. Cüm Dionyfius
gó Sis tyrannus preciofas veftes filiabus ipfius minon accepit,quàd vereri fe diceret,ne his inüt deformes ipfi viderentur. Filium audaciüs pu gnare adverfus Athenienfes videns, Aut adde, inquit, virib.aut aliquid de animi elatione deminue.
y cn RCHIDpAMvs Agefiai F. Philippo, quiad Sslentium. ed aora potitus litterasad ipfum dede- jfateiti: nores refcripfit: Si tuam vmbram metiaris,:
prahédes eam nihilo quàm fuit ante vi&oriá effe G iij
Grawifer,

47. PLVTARCHI
longiorem. Interrogatus quantum regionis Spartani pofsiderent, Quanto, refpódit,haíta pertingiInepta cu. nus. Cüm Periander nobilis laudatifsimüfq; medi
viofitas.
tus.
Perfidia.
Vltie.
cus inepta carmina fcriberet: Quánájinquir,de cau fa profcito medico cupisappellari malus pocta? In$ bello cótra Philippum, fuadentibus nonnullis proculàpatria pugnandum effe: Non hoc ait,confiderandum eft, fed an hoftem prelio fuperaturi fimus. Laudantibus ipfum quod Arcades viciffet, refpondit: Praftabat eos prudentiaà nobis, quàm viribus I0 effe victos.Imprefsione in Arcadiam fa&ta,Eleos Ar cadibus auxilium velle ferre audiens,fic per litteras compellauit:Archidamus Eleis:bonum eft quiefceBell; jam, re.Sociisinbello Peloponnefiaco querétibus quan
tum pecuniz fufficeret,& tribtum definiri fibi po- 1$ ftulantibus, refpondit: Bellum determinato fümtu non ali, Vbi catapultz tormentum vidit,tü primüm ex Siciliaallatum, exclamauit: Hercules, periit viri virtus. Grecis ei obtemperare,& foluere cum Anuigono& Cratero Macedonibus inita pacta, liber- a9 tatémq; ample&ti recufantibus,quia moleftiores fibi fore Spartanos quàm Macedones putarét: Ouis, dixit femper voce vtitur eadem:homo multis& va riis,dum conficiat quod vult.
AÁSTYCRATIDA s,poftquá Agis rexad Me- 2j galopolin fuit ab Antigono pugna fuperatus,dicen ti, Quid facietis Spartani?àn Macedonibus feruietis? refpondit: Quid?an impedire poteft vi&or,ne pugnantes pro Sparta mortem oppetamus?
B 14 s infidiis circumventus ab Iphicrate Athe j? nienfium duce, militibus interrogantibus quid faciendum foret: Quidaliud,inquit,quàm vt vos ve: ftr faluti confulatis,ego pugnans moriar.
BhAstipAs muréincaricisà fe deprelienfum morfus ab eo dimifit. tum ad eos qui aderant cóver3j f oratione, Nihil, inquitjita eft exiguum quod faluum effe non pofsit, fi vim inferentes seii Se
eat»

LACON. APOPHTHEG. 485 deat.Quadá in pugna telo per clypeum adacto vulneratus,hoc ipfo evulfo hoftem interfecit.interrogatüfq; quomodo vulnus accepiffet,refpódit, Prodente me clypeo. In bellum proficifcens, Ephoris $ fcripfit: In bello omnia pro viribus re&té geram;aut moriar. Poftquam liberatis qui in Thracia habitabant Grzcis in acie cécidit, mifsíq; Spartam legati matré eius Argileonidem convenerunt:primüm ea quzfiuit,an honefté obiiffet Brafidas.deinde Thra10 cibus eum laudibus ferentibus,nullámq; alium effe talem dicentibus,Erratis,inquit,hofpites.vir egre- Modefté. m gius fuit Brafidas, fed multos eo przftantiores ha- Wl bet Sparta.| DanoNrpAs vltimoloco in choro confti| X tutusabeo qui chorum inítitucbat, Laudo te, in- Fiducia fui. quit,chorage,qui ratione inveneris,qua hunc quo1 quelocum alioquiignominiofum cohoneftares. Danrs ad poftulataab Alexandro miffa, quibus decreto fein numerü deorum referri iubebat: 29 Concedimusjinquit, Alexandro, vt i ita vult, Deus vocetur, DantiNp»As PhilippoinPeloponnefum irruente,cüm quidam diceret fore in periculo Lacedemonios, nifi cum illo pacem componerent,refpon3$ dit Semivir,quid mali nóbis expectandum eft, qui mortem contemnimus? DzngcvLiLIDASs Pyrrho, ad qué 1am exercitum ad Spartanorum fines habentem miffus erat legatus, imperanti vt Cleonymum regem fuum recifo perétalioqui cognituri nihilo fe aliis fortiores effe, refpondit:fi deus es,nihil te metuimus,nulla tibi or tà nobis iniuria.fin homo es, nihiló nobis preftas. EMARATVS Verbis ab Oronte afperiüs tra &atus,dicéti, Duriter te vfus eft,Demarate, Oron3 tes:refpondit: Nihil is in me peccauit.nocent enim Adglario. nonqui cx odio loquuntur, fed qui gratiam blaniendo captant.Interrogatus à quodam, cur LaceG v

Selentourm.
liie.
Blendacib.
In philofopho.
474 PLVTARCHI
cedemone ignominia nctarentur qui clypeum ami fiffent, non item qui galeam aut thoracem, retulit: quia hzc fui ipforum caufa geftaut,clypeum autem propter communem ordinem. Audito fidicine, videtur, inquit, mihi hic non malé nugari. Quodam in confeffu interrogatus,an ob fatuitatem quidam, aut potius ob inopiam materie dicendi taceret: atqui;inquit,ftultus tacere non poffer. Quzrenti cur rex cüm eflerSparta exularet, refpondit, Quia maiore vi funt leges eius ciuitatis. Períz cuidam, qui 19 continentibus largitionibus amafium ipfi abftuliffet, ac diceret, Heus Laco,venatus fum tuum amafium,refpondit:Minimé veró,(ed emifti. Defecerat quidam Perfa à rege fuo, eíq; Demaratus perfuaferat vt ad regem redirct.quem cü deinde rex necare intenderet, Demaratus: Turpe, inquit, eft 0 rex, à quo cüm inimicus effet panas fumere defeftionis nop potuifti, eum nunc amicum factum abs te occidi. Parafito regis fepius exilium fibi exprobranti refpondit:nolo,hofpes,tecum contendere: cófumfi enim vitz ordinatos fumtus.
EcPREPrEs EphornsPhrynidis mufici fides de nouem duas afcia przcídit,inquiens: Noli maleBcium Muficz inferre.
EPAENETVS omnium aiebat peccatorum&f iniuriarum caufam effe homines mendaces.
Ev2o1pAS quofdam audiens mulierem laudantes alienam improbauit, dicens omnino de mu^ liebri natura apud exteros nullum debere fermonem fieri. dl
EvpAMIDAS Archidami F. Agidis frater,Vi* densin Academia Xenocraté iam grandi natu cum difcipulis philofophantem, quafiuit quífnam effet ifte fenex.cüm refponderetur,fapientem effe, vn&q; eorum qui virtutem quzrerent: Et quando,inquit, D) vtetur virtute, ficam etiamnum quzrit. Philofophum audiens differere folum fapienté effe bonum
7 imperaBu bi

LACON. APOPHTHEG. 47$
imperator: oratio(inquit) admiratione digna,fed qui dicit fidem non meretur: non enim eum tubz circumfonuerunt. Venitad Xenocratem Eudamidas, cüm is explicato propofito iam finem dicendi 5 feciffet. ac quodam comitum dicente, Quando nos venimus, ifte ceffat differere: non iniuria, inquit, fi Argate. quidem iam dixit quz voluit. addenti, Atqui expe^ dicebat audire, Quid, ait!an fi veniremus ad 1am coe natü,iuberemus eum denuó ccenare? Interrogatus 15: cur ciuibus bellum contra Macedones molientibus ipfe quiefcere decreuiffet: Quia, inquit, nihil mihi opus eft eos erroris convincere. Alio Perficis vidoriis commemorandis eum ad bellum exhortante, Videris,inquit,mihi ignorare hoc idem effe, Y acfiquisquod c 12 oues fuperaffet, contra 1. lupos pugnandum fibi duceret. Cum fidicen quidam placuiffet, rogatus qualis fibi 1s videretur, refpondit, Magnus delinitor in re exigua. Laudante quodam Athenas, dixit Non poffe meritó laudari eam *? vrbem, quam nemo propterea dilexerit, quód ibi effet fa&us melior: Argiuo cuidam dicenti Lacones deteriores peregrinando fieri, quód à patriis Pererinadefcifcerent legibus: At vos, inquit, Spartam ve- tie, » nientes non deteriores abitis fed meliores. Alexan $ droapud Olympiam edi&to omnibus exfulibus reitum in patriam permittente folis demtis Thebanis: Infelix quidem, aiebat, 6 Thebani hoc ediGum vobis,fed gloriofum. vos enim folos AlexanYo c metuit. Interrogatus cur ante pugnam Mufis Itarent, Vt, inquit, actionibus bona obveniant Preconia, TEE .EvRYcRATIDASs Anaxandtidz F.querenti cur de contra&tibus Ephori quotidié ius dicerét, teipondit: vt etiam in: hoftico nobis invicem cre35 damus, z EVXIDAMVYSsinterroganti cur defortitudiat léges non fcriptas feruarent, neq; potiüs literis

Leges sson fripra.
Salas veio.
PLVTARCHI
conceptas adolefcentibus ad legendum proponerent: quia, inquit,condocefaciendi funt vt facinoribus fortibus potiüs animum advertant,quàm fcri pturis. Aecolo quodam dicente virtutem affe&tanti commodiorem bello pacem effe, Non per dcos;in- f quit:fed ei mors quàm vita eft melior. HzRoWN»bAs Athenis quodam ocij damnato, càm adeffet idQ; inaudiuiffet, oftendi fibi petiit iftum, quitam liberalis criminis effet convi&us. TuzraRIDASs gladiumin cotefubigens, cüm!9 interrogarctur acutüfne effet, refpódit:Acutior tft quàm calumnia.: TusmisTEAsvatescum przdixiffet Leonids regi fuam& exercitus ad Thermopylas internecionem,réxque ipfum Spartam ablegaret, prztextu f$ €o vt quz futura erant fiznificaret, re ipfaautem vt ne vnà is petiret:non fuftinuit abire, fed dixic, Pugnatum fe,non nunciatum à patria miffum. THEOPOMPY s IDterroganti quo quis modo regnum tutó confervaret,refpódic:Si iuftam dicendi libertatem amicis permittat,& fubditorum, quantum feri poteft, vindicet iniurias. Hofpiti dicenti apud fuos fe ciues amatorem Laconum appellari, Preftabat,inquit,ciuium te quàm Laconü amatorem nominari. Legato Elide miffo,qui fe iccirco 5 à ciuibus aiebat miffum,quod folus Laconicam imttaretur viuendi rationem, Tuáne,iaquit,an reliquo rum vita melior eft? refpondente fuam, Quomodo igitur, inquit,feruati ea poteft vrbs,in qua de multis vnus tantüm eft bonus? Dicente quodam Spartz falutem inde proficifci, quod reges ad imperandum haberet idoneos, dixit non eam effe caufam, fed quod ciues obedire noffent. Pyliis maiores honoces ipfi decernentibus fcripfit, Mediocres honotes tempore augeri,nimios aboleri.:/ 5 TurRY cro NxDelphis domá proficifcés cum
ia Ithmo videret anguftias ab exercitu Philippi oc«upatas
39

LACON. APOPHTHEG. 437
tupatas,dixit:Malis vobss,6. Corinthij,ianitoribus vtitur Peloponnefas. TüscrTAMENES iudicio Ephororum addiGus morti, fubridens abibat.ac quodam eorum qui $ vnàaderant rogante ánne Sparte leges contemnetet,Nequaquam refpondit.fed lztor banc mihi fol- Mers, uendam effe mul&am, quam poffam neq; precario neq; foenori fumpto quoquam praftare.
HiPPopanmvs cum Agide, quitum Archidamoin caftris aderat, à rege Spartam miflus vt ibi res neceffarias adminftraret, NÓnne,inquit, honefliüs moriar pro Sparta fortiter pugnans*( excefferTatautem iam annum ztatis octogefimum) ac poft modo famptis armis,& ad dextram regi adftans in pugna mortem obiig.
, HiPPocRATIDASfatrapz Cariz, qui per litteras fignificabat Lacedzmonium quendam con fcium infidiarum fibi ftructarum eas reticuiffe,que"R rtbátq; quid de eo ftatuendum putaret, refcripfit: ?? Simaguo eum aliquo affecifti beneficio, interfice: fin verà, ditionetua eiice,hominé ob timiditatem ineptum ad virtuté. Occurrenti adolefcenti,quem Cosfortis. amator infequebatur,& colorem pre pudore munn: Cum ralibus, dixit, ambulandum eft,quibus cum vifus eundem retineas colorem. CarLiCRATIDASs clafiis praefectus, Lyfan 71 amicis flagitantibus vt faceret ipfisfacultatem—. cuiufdam inimici interficiendi, eóq; nomine 1. ta. b»e. lenta offerentibus quanquam ad ftipendia nauali30 bus fociis danda admodum pecunie egeret, tamen non affenfit.cámque Cleander vnus de confiliariis Kceret,Eoo fituo fuiffem loco;accepiffem:refpon- Magnstult; Et ipfe,fi tuo.Sardes ad Cyrüm iuniorem profe do animi, 1!5 confeederatum Lacedemoniorum, impetranMibi pecuniz ad ftipendia clafsiariis perfoluen
*»qua prima venit die, Cyro iufsit nüciari fe ipfius
t0 Oquiü expetere: cámq; refponfum effet Cyrum

Homerus, Hefrodus.
478 PLVTARCHI bibere,Expectabo;inquit, donec biberit.ac tum quí dem, vt fenlit congrediendi fibi copiam non fieri, difcefsit relicta de fe ruftici hominis opinione. Poftridie iterum audiens eum bibere,& non prodire: fatus maiorem in id operam impendendum,vt nihil$ indignum Sparta agatur, quàm pecunia vt paretur, Ephefüm rediit: diris profecutus eos,qui primi fefe barbarorum contumeliis expofuiffent, eófque docuiffent propter diuitias aliis infultare.iurauitq; co ram prefeutibus, fe, vbi primüm Spartan rediiffet, 10 omnia conaturum vt Grecos in concordiam redigeret,barbaris ita terrorifuturos,neque eorum auxiliis,dum fe invicem premerent,opus pofthac habi turos. Interrogatus quales viri effent lones,refpon dit:In libertate rali,ferui boni. Cüm Cyrus clafsia- 1y riis. ftipendia, ipfi autem xenia miliffet, remifsis xeniis fola accepit ftipendia, Nihil fibi cá Cyro opus effe priuata amicicia:ad fe enim pertinere, eam,que cum rep. Lacedemoniorum effet fa&ta, inquiens. Apud Arginufas nauali preelio decertaturus, Her- 29 moni gubernatori monenti ex re effe claffem abducere, quód multó plures effent Atbenien(ium triremes,refpondit: Quid tum pofteaffugere quidem & turpe eft,& damnofum Spartz,optimum eft manentem aut mori aut vincere.& ante conflict cüm audiret arufpicem ex extis vaticinari exercitut vlGoriam, duci obitum, nihil territus, ídque tantüm fatus, Non in vnius vita verti res Sparta:ac fe mortuo nihil deceffurum patriz,deceffurü autem fi hoftibus cedat. Cleandrum fuo loco fubire iufsit prz- 30, fc&urz clafsis,& ad proelium nauale fe cótulit.ínqj €o occubuit. CriszonmsRorvsPaufinisF.hofpiti c patre de virtute contendenti, Eó vfq;,inquit,pater te praftabit,dum& tu genueris. 3 CrzomwzNsrs Ánaxandride F.Homerü Lace
dzmoniorü poctam effe dicebat, Hefiodum feruorum
t2 v

Io
y
1o
i
$^
3f
LACON, APOPHTHEG. 4j
tum helotum.illum enim precepiffe quormodo bellum fit gerendü:hunc, quomodo agri colendi. Hic aliquet dierum pa&us cum Argiuis inducias, cüm exploraffet eos tertianocte dormire, fretos indudis, adortus partim necauit,partim cepit.cümq; ei violatio iureiurandi exprobraretur, negabat fe vnà cüm diebus no&es in eo complexü fuiffe. addebátque aliàs quocunque quis hoftes modo lzderet;& apud deos& apud homines fummo iure factü putari.Vfu tamen ei venit, vt& tí Argis(quorá occupan dorum gratia fidem fefellerat datam) nó potiretur, cüm mulieres Argiuz arma€ templis detrahentes iis eum propulfarent:& poftmodó mente captus,ar repto quodam cultro à talis vfq; ad loca lethalibus opportuna vulneribus fefe diffecaret,itaq; inter ridendum ac ringendum vita abiret. Vate dehortantei ducendo ad Argos exercitu, ignominiofümq; fore difceffum inde predicente, duxit tamen eà ad vrbem: cümg; portas inveniffet claufas,& mulieres in muris ftantes: Hic tibi;inquit, videtur inglorius receffus vbi mortuis viris mulieres portas occlufeTUn5 Argiuis ei periurium& impietaté exprobran tibus:Penes vos eftinquit,malé vt mihi dicatis:penes meymalà vt vobis faciam. Legatis à Samo proli. xa prorfim oratione hortantibus vt bellá PolycraU tyranno faceret,fic refpódit:Eorum quz dixiftis, prima non memini, ideóq; ne media quidem intelligorvltima verà mihi non probantur. Cüm maritiT:u5 predo incurfiones in aprum feciffet Laconicü, effetá; deprzhenfus, ac diceret,Se nó habuiffe vne Tüpendia militibus fuis perfolueret,neq; feab ha
entibus potuiffe impetrare vleró vt darent, itaque veniffe, vt vi auferre;; Compendiofam hanc effe dixit maliciam. Maledi&tis ab improbo quodá profciffus, Videre, inquit, mihi propterea omnibus Ralé dicere, vr nolis defendendis noftris convi« 9/5 epus de tua malicia dicendi praripiatur.
Perfidía m$
impunit.
Improbe,
In verbo
fum.
Scité in wa ledicem.

498 PLVTARCHI
Quodam ciue dicente bonü regem debere vfquequaq; benignum effe:Sané, inquit, dum nó exponat fe contemtui.Diuturno vexatus morbo,cüm animü luftratoribus nonnullis atq; ariolis, de quibus ante diuerfum fenferat, adverteret,miranti fa&tü: Quid, aitjmiraris?non fum idem qui anté,mutatus itaq;& fententiam mutaui. Sophifta quodam de fortitudine differente,affatim rifit.dicétíq;, Quid rides Cleo menes,audiens de fortitudine differenté, càm quidem rex fis: refpondit.Idem,hofpes,feciffem hocar 10 gumentum tra&ante hirundine: aquila autem perorante, quietifsimé audiuiffem. Cum Argiui dicecerent fe acceptá cladem exfarcituros:( Graci hoc anamachaftz dicunt:macha(tz pugnaturü effe)miror, inquit, fi duarum fyllabarum additio meliores vos,quàm eratis anté,reddidit.Delicatiufculam viuendi rationé obiicienti,retulit;przftat hoc, quàm iniuftum effe. tu quidem, etiamfi fatis locuples, tamen amore pecuniz teneris. Quidam vt fidicinem €i commendarer,cüm aliàs laudabat hominem,tum? optimü de Gracis fidicinem effe aiebat.huic Cleomenes quodam,;qui poné erat,oftenfo,Mehercle,di xit, hicapud mecoquorum optimus eft. Meander Sami tyrannus ob irruptionem Perfarum Spartam confugerat,eíq; oftendebat quantum pecunie attu Di liffet,donóq; offerebat quantü accipere vellet.acce Peusis. pitnihil: fed veritus nealiis ciuium ea elargiretur, ad Ephoros fe cótulit, atq;€ re Sparte fore docuit, fi hofpes fuus Samius Peloponnefo difcederet, ne quem corrumperet Spartanü.Ephori parentes corr 3o filio, ea ipfa die publico edi&o cedere Meandrum iufferunt. Dicenti, cur Argiuos devictos, qui fepe bellum contra vos fufceperunt,non deleuiftis? Nequaquá delendi nobis funt, refpondit,ne defint qui iuuenes noftros exerceant. Interroganti cur Spat- 3$ Spolá,^ tanicaptaex hoftibus fpolia non fufpenderent diis: Quiajinquit,é timidis capta funt.taliaautem ese

LACON. APOPHTHEG. 484
éerniáb adolefcentibusneq; diis dedicari cóvenit. CirkomzNssCleombrori F.offerenti gallos pugnaces; eófque iater pugnandum mori dicenti: Quin tti, inquit,aliquos horum mihi da, qui interfi f ciant eos, vtpote preftantiores;: LanoraAS cuidam verbofiüs dicenti, Quorfum, inquit, de paruis rebus magna texis exordia? càm rei quantitatem oratio debeat zquare. LrorYcHIbBAS primus dicenti pro occa- Mntatio fa» io fionü ratione ipfum effe mutabilem:refpondit,Non feni, enim ficvt vos propter veftram maliciam: Intetroganti, qua quis ratiode przfeotia bona potifsimüm conferuare poffer,refpondit:Si non omnia fertunz committat. Rurfum interrogatus, Quidnam maxiWU méingenuis pueris fit difcendum. Ea, retulit, qu prodeffe queunt virilem ztatem affecutis. Queren ti ctr pauco potu vterentur Spartani,refponditzNe alij de nobis confultent,fed nos pro aliis.: Sobrietai. . LzorYcHIinÁAS Artiftónis F.nartanti, Male io tibi dicunt Demarati filij: refpondit, Non me herce miror.bene enim eorü nemo loqui pofsit. Cum ptopioris porta peffulo fe draco circumplicauiffet; Idque oftentum vates dicerent: non fane,dixit,hoc Contra fo; mihi videtur; ccterüm tum putarem effe portent, perftitiong. 5 fipeffulus anguem circumplicauiffer. Philippo Orphei ficrificulo extremé pauperi, dicentiabs fefa- Sale. cris initiatos poft mortem beatos effe: Curjinquit, ftue non quamprimum moreris, vt definas tandem infelicitatem tuam,paüpertatémqi plorare. Lt o Eurycratida F.interrogatus quánam in vr béaliquis tutifsimé habitaret: refpondit, Inea, in. qua omni ciuium poffe(siones effent equales; plu Aeqsalitas. rimümq; haberet virium iufticia, minimum iniuftici. Ad Olympiam videns curfores operam dare vt 35 cüm emitterentur carceribus alius alteri fraüdem Vicloria ficerer: Quanto,inquit, maius ftudium eft curfori- fraude bus de celeritatis ,quàm iufticiz laude? Intempe- P4754:
jo

Fortiter.
" PLVTARCHI
ftiué cuidá de rebus nó invtilib.difserenti, Hofpes, inquit,preter ré vteris realioquinvaldé opportuna. LroNinas Anaxandride F. Cleomenis frater,cuida dicenti, Nihilo nobis es przftátior,quàm €o quod regnum geris,refpondit:atqui nunquá rex f vefter fictus effem,nifi vobis praftaré. Proficifcens ad Thermopylas, vt cá Perfis dirnicaret, vxori Got goni fcitanti quid ipfi mandaret. Vt bonis, inquit, nubas,& bonam prolem parias.Ephoris dicentibus paucos ipfum ad Thermopylas ducere:fatis,refpon 19 dir,multos,ad id quod fumus a&uri. Rurfum quzrentibus,an aliquid aliud ftatuiffet agere,fic refpon dit: Verbis pre me fero, ire me vt barbaris tranfitus intercludam: re vera proficifcor moriturus pro Grzcis.Poftquam in Thermopylas cum fuis venit, /j ita eos eft allocutus. narrant barbarum effe in vicinia, nos autem tempus terere.jam enim aut morien dum cít nobis, aut vincendi barbari. Dicente quodam fore vt fagittz barbarorum etiam folis confpe &um eriperent: fcitá ergo erit,inquitin vmbra pu- 19 gnare. Alij nuncianti,Prope nos funt hoftes,refpon dit: Nimirum ergo& nos prope ipfos fumus.Dicen ti, ades ó Leonida cum paucis contra tantá decertaturus multitudinem,refpondit.(i numero«flimatur res,ne tota quidem Gracia fufficiet, exigua por 1$ tio barbaricarü copiarü:fin virtute, fatis eft hec ma» nus.Alteri idem dicéti; At enim, dixit, multos addu co, quippe morituros. Xerxi in hác fcribenti fenten tiam, Licet tibi, fi contra deum pugnare nolis,&à meis velis flare partib.foli vniuerfis imperare Gre- 39 cis:fic refcripfit,Si bona vitz coguita haberes, vtiqi alienarum rerü cupiditatem depofuiffes. mihi quie dem potius eft mori pro Gracia, quá in omnes gen tiles dominationem obtinere.Eidem fcribenti vt ar ma fibi mitteret, rcícripfit, Veni& accipe.Cüm ado P tiri iam vellethoftes,& polemarchi reliquos eu1uberent exfpectare Íocios:Quid, inquit, an nó jb

LACON. APOPHTHE6C. 48$
qui fant pugnaturilaut nefcitis folos eos cum hofte manum coriferere, qui reges reverentur& metuüt? Milites monuit, vt ita pranderent, tanquá apudinferos coenaturi: Interrogatus cur optimi nobilem morté obfcurg vite anteponereot, refpondit:Quia hoc proprium naturz, illud fibi effe cenfent. Cum cuperet adolefcentulos eripere neci,& liquidà fcitet id non paffuros, vni poft alterum fcytalam deditac cü eaad Ephoros mifit. Sed& de his qui iam atate erant perfecta, tres eodem modo voluit feruare. ij autem accipere fcytalas noluerunt. primus aiebat fe non vt tabellarium,fed vt militem in exercitu effe: alter,praftantiorem fe fore fiin pugna adeffct: tertius non poft,fed ante hos fe pugnaturum. LocmHacvs, Polyznidis& Saronis pater, quodam nunciante alterum filiorum effe mortuum: iamdudum,inquit,noram fore ei moriendum. Lvcvncv s legumlator, vt ciues ex vfitata vi Edwcateopk Gus ratione(viuebant autem delicate) ad magis fo v5. 19 briam traduceret, virtutiíq; ftudiofes redigeret,ca tulos duos educauit iifdem natos canibus, horümque alter domi defidentem ad gulofitatem adfuefecitalterum ad venationem condoccfecit.deinde In concionem eos produxit, propo(itifque quibuíà; dam gulz iritamentis, leporem etiam emifit.vtrogs ad id fe incitante, ad quod erat adfucf2&tus,cüm lepoté alter cepiffet,dixit: Videtis,ciues, hos iifdem Datos parentibus,educatione admodá difsimiles ef " liii exercitatione magis quàm natura ad virtu mnos formari? Quidá dicunt,nó produxiffe eum catulos eorüdem canü, fed alterum e dom: defidem ribus alterü de venaticis fuftuliffe, ac domefticü ab €o fuifse venationi,venaticü catulum voracitati adfuefa&tü, cámq; vtroq; ad id fe proripiente,quod ei erat fadum vfu familiare, ciuibus oftendifset quan tum ad meliora aut deteriora ftudia conferret edu&atio, dixifie: Proinde vos quoque Spartani, vide3

4t4 PLVTARCHI
tis,nihil nobis illam vulgo celebratá nobilitatem, du&ümque ab Hercule genus prodeffe, nifi ea agimus, quibus illeomni alia humana gloria& celebri tate maiorem fibi parauit, honefta per omne vitim difcentes exercentéfq;. Cum agrorum diuitionem f ita inftituiffet, vt omnium ciuium portiones effent zquales, fertur poftea temporis aliquando 8 peregrinatione revertens cüm agros Spartanorum pettranfiret recens demeffos,cofpicatus aceruos equa
Aequalitae, les iuxta fefe iacere, delectatus fuiffe, vultáq; reni- 10
dente comitibus dixiffe, Videri(ibi totum agrü Laconicum,fundum effe fratrü multorum nuper diuifum. Nouis porró tabulis introdu&tis, conatus eft etiam domeflicá fupellectilem apud omnes equalem redigere, vtinequalitatem omnem aboleret. B Animadvertens autem ciues difficilime paffuros pa
Nomifma. làmfibiifta adim;, aureo&argéteo nomifmate abSf sitia,
rogato, folo iufsit vti ferreo;ac definiuit quantum eius equare vniufcuiufque facultates deberet.Hoc fado, omnis iniufticia Lacedzmone exterminata 29 eft.Nam neque furari,neque muneribus corrumpi, neque defrzudare alium aut rapere quifquam pote rat porró, cüm neque occultare iniufté partumliceret, neque pofsidere id magnum haberetur, neq; vfus periculo careret, neque in commerciis apud 1 exteros locum haberet.Przterea omnibus fupervacaneis rebus Sparta interdixit. Quarc nullus mercator, rhetor, ariolus,aut circulator,aut fupelledilis fapervacanex opifex Spartam veniebat: cüm ibi nomifma vtile abolitum effet, folámq; ferreü vfur- 19 paretur,cuius mina Aegineníis quatuor affes zreos valeret.Vt autem luxum exfcindere,& diuitiarü ftu dium exflirpare poflet,convictus(fyfsitia,quod Cibum multi vnà caperent, Greci dicunt) inftituit. Proinde caufam quaerentibus, cur ea introduxiffet, jj ciuéfq; ita diuififfet, vt pauci armati fimul difcumberent,refpondit:Vt promté mandata capeffant,& fi quid

m" LACON.APOPHTHEG. a4;
fi quid rerum novarum moliantur, penes paucos fit 4 peccatum. Aequalibus autem portionibus cibus po tüfque cunétis diftribuebatur,& non hac modó in re, ied& vefte flragula,vafisq;& aliis in vniuerfum f. omnibus rebus nibil amplius diuiti erat atque pauperita ergo diuitiis ad vtilitaté redactis,cum neqs yti quifquam,neque oftentare eas poffet, familiaribus dixit: Preclarum eft, focij, rebus ipfis demonfrare diuitias,id quod dicuntureffececas.Id quo-—,, 1o que precauit,ne domi priis cibo potáq; faturati ad, Diistieesiyfsitia venirent.& non bibentem edentémque fe-*^ cum reliqui culpabant vtintemperantem,ac qui ob molliciem vi&us communis effet impatiens. Mul|&abatur etiam, qui eius criminis effet compertus, | 5 Agidiquidem regi non multo poft tempore debellatis Athenienfibus domum reverfo,femélque cum ] vxore volenti coenare, ac partes fuas qui adferret | mittenti,polemarchi eas non miferunt: eumque po firidie Ephorire cognita mul&auerunt. Caterüm 30 Ephori huiufmodi inftituta Lycurgi molefte ferentes, coitione f3&ta maledictis eum profciderunt,lapidibüfq; obruere aggrefsi funt.Fuga cüm fe per fo rum proripuiffet,& ceteris evitatis in fanum Minersz Chalciaeci confugiffet: Alcander eum infequens, refpicientis oculum baculo excufsit. Hunc Lycurgus plebis fcito fibi traditum vt pcenas fume: ret,neque vltus eft,neq; obiurgauit:fed adhibitum fuo convi&ui ,laudatorem vitz rationis quam vnà vfurpabat, ftudiofümq; omnium fuarum actionum 3? reddidit. Monimentum autem fui cafus pofuit ad fa num Ghalciaeci, facellá Mineruz Optiletidis. nam oculi Dorien(ium iftorum lingua optili dicuntur. Interrogatus curfcriptis legibus non effet vfus,refpondit: Quia re&é inflituti atque educati norunt 3$ vtilitatem temporis.Aliis fcifcitantibus cur ad fafti gium domus faciendum fola fecuri, ad ianuam fola ferra vti,nullo alio inftrumento permififfet,refponH uj

Virgin um educatio.
Celibatus,
486 PLVTARCHI
dit: Vt ciues mediocritatem feruent in omnibus quz in domum inferunt, ncque eorum quicquam pofsideant, que ab aliis magnifiunt, Ex hac confuetudine tra&um efseaiunt,quod Leocychidas prior, rcx Sparte, coenans apud quendam, confpicatus fa- f fügium domus magno fumtu exftructum& laquea tum,quzfiuit ex hofpite,nümnam ifta in regionear bores nafcerentur quadrangulz.Interrogatus prsterea Lycurgus, cur vetuifset contra eofdem hoftes fiepius expeditionem facere: caufam attulit, Ne Ie fzpius defendere fe adfuefcentes periti fiát rei bellicz.Ideo nó leuiter vitio datum eft Agefilao,quód continentibus in Bceotiam expeditionibus Thcbanos bello pares Lacedemoniis redepifset. Percunanti cur corpora virginum curfu,luéta, difci& iaculi ia&u exerceret, refpondit: Vt in valido corpoe fetus validas agens radices pulcré adolefcat, ipízà; deinde mulieres robore in partu fret dolores facile fuftineant atque füperent: vtQue fiita neéefsitas.poftulet, pro fe fuisq; liberis& patria pof- 10 fint pugnare. Repichendentibus virginum 1p pom pisfolet&nibus nudationem, caufam: ue 15 requi rentibus: Vtinquit,eadem cum viris exercentes ftu dia,neque viribus corporis& fanitate, neque 251m coutentione& vitute iis cedant, popularémqg; de. 1 fpiciant opinioné de fe. Hinc cft,quod Gorgo Leonide vxor narratur peregrinz cuidam mulieri a ipfam dicenti, Sole vos Lacenz viris imperatis,re fpondifse: Solg enim nos viros parimus. Ludorum nudoráü fpectaculo interdicens clibibus; addénf- 39 que ignominiam;accuraté providit, vt ciues liberis procreandis darent operam. Ceclibes honore&cu tu, quem fenioribus adolefcentes debent, priuauitEt quod in Dercyllidam dictü fuit,à nemine eft reprahenfum, quanquá praeclarum alioqui imperato" 5 rem. accedenti enim ei quidam iuniorü fede nó decefsit, inquiens: neque enim tu genuifti Iqui mi^
hi olim

LACON.APOPHTHEG. 467
hi olim cefsurus fit. Pretereainterrogatus Lycurgus cur virgines fine dote nuptum dari iufsifseid refpondit: Ne vel ob inopiam alique manerent innuptz, vel propteropes expeterentur fed quivis j in mores puellz intuens, virtutem in dele&tu feque retur, Eadem de caufa etiam fücandi artificium vrbe eiecit."Tempus etiam ineundi matrimonij conftituit vtrique fexui. caufamque rogatus hanc expo fuit, vt valida nafcerentur perfectis corporibus. 19 Miranti cur nouo marito concubitu cum fponfa interdixiffet, iufsiffétque eum maiorem diei partem totámq; no&tem cum zqualibus degere,cum fponfa autem furtim& cauté congredi: eó, inquit, hec tendunt, vt& validi corporibus maneant, neque W fitietas inceffit,& amor femper fit recens, prolémque edat validam. Vnguentum ex vrbe fuftuht, vt olei perniciem: itémque tinturam, vt fenfus adulationem. omnibus veró fucandi exornandique cor poris artem tractantibus, Spartam inacceffam ef30 fe iufsit, quód malis artibus mores corrumperent, Tanta fuit ifto tempore mulierum pudicicia tantümque abfuit à leuitate earum quz poftea temporis exftitit, vt crimen adulterij apud ipfas ha» bitum fit pro incredibili. Ac fermo memoria fer3j tur Geradatz cuiufdam 6 prifcis Spartanis, qui interrogatus ab hofpite qua poena Sparta in adulteros vindicetur, nihil enim fe videre hac de re iLycurgo ftatutum refpondit, Nullus apud nos fit adulter, Inferepti, Quid autem, fj aliquan30 do exifteret? taurum, inquit, pendere cogitur tante magnitudinis,vt capite trans Taygetum porre&o ex Eurota bibat. Dicenti, Quomodo poffit tantus inveniri taurus! fübiecit: Quo veró paQo Spartz. pofsit adulter. exiftere, vbi diuitiz, gi Ixus,& fucus ignominiofa cenfentur, verecunlia autem, modeftia,& fübditorum obedientia obtinent* Poftulanti vt populo adminiftrationem (GHD an

Angute,
Coma,
Improbe,
498 PLVTARCHI
reip. traderet Lycurgus:Tu prior,inquit,domi tuz imperium domefüicis tuistrade. Interrogatus cur tam modica& vilia conftituiffet facrificia, refpondit:Ne vnquam deos venerari ceffemus. Querenti cur hzc duntaxat ciuibus permififfet certamina, in quibus nemo manum intendens victum fe profitetur,refpondit:ne quis eorum inter laborandum defpondereanimum adfuefcat.Scitanti cur crebró iubeat mouere caftra:vt,inquit, pluribus hoftes damnis afficiamus. Alij querenti cur turrium ac muro- I0
rorum oppugnatione fuis interdixiffet; refpondit, neà muliereaut puero aut eorü fimili homine przftantiores interficiantur. Confultantibus Thebanis de facrificio& lu&u quibus Leucotheam venerantur,fuafit,Si deam effe crederent, ne lugerent:fiho minem,ne facrificarent tanquam numini. Quzrentibus ciuibus quo pa&o hoftium infultus amoliren tur,Si,inquit,pauperes fitis,neque vnus altero amplius quzrat. Interrogantibus etiam de muris quid feritiret, negauit Vrbem munitione carere, quz viris non lateribus coctis cina fit. Comam quoque colebant Spartani, Lycurgi memorantes dictá, qui comam formofis pulcritudinem augere, deformes terribiliores reddere pronunpciafset. Idem precepit fuis, vt fi praelio hoftem fudifsent ac vicifsent, tátifper modo infequerentur fugientes,dum victoriam cóftabilirent, deinde ftatim fe reciperent. non modó,quia Grzcanicum non efset cedentes interficere: fed& vtilis hec ratio. hoftes enim fifcirent cedentibus parci, repugnantes occidi, fugam pugna vtilioré fibi arbitraturos. Interrogatus cur hoftum cadauera fpoliare vetuifset:Vt ne; inquit,fpo liis intenti pugnam negligant, fed fimul cum paupertate ordinem feruent.; LvsANDER cüm duas eiftolas mififset Dionyfius,& vtram mallet filiz afferre iufsiffet, fatus
ipfam filiam reQiüs dele&urá, vtraq; fumpta i ie
D
;
210
30
35

E LACON. APOPHTHEG. 489
Hic homoverfutus,& pleraque fraudibus mifcens, iüfque in fola ponens vtilitate, veritatem aiebat nihilo meliorem effe mendacio, fed vtriufque dignitatem& precium vfu definiri. Reprzhendentibus
f ipfum,& indignum Hercule dicentibus,quod pleraq; impofturis ageret, dolóque res nó ingenue gereret,ridens refpondit: Vbi non fufficit leonina pel lis,adfuenda eft vulpina.Aliis vituperantibus ipium ob violatum iureiurandá,quod Mileti dixerat:Pue10 ros talis, viros facramentis decipi debere refpódit: Cüm Athenienfes ex infidiis viciffer ad Aegos potamos,famág; preffos vrbé dedere cocgiffet,Ephoris fcripfit: Captz funt Athenz. Argiuis in controverfia de agris adverfus Spartanos iuftiora fefe af3f ferreargamenta dicentibus,gladiü ftringens: Qui huncjinquit,tenet, is optime de finibus agrorum di fputat.Bocotos, cum per eorum ditioné effet tranf turus, cernens in vtrang; nutare partem, mifit qui interrogaret, Recífne fe haftis vellent, an veró de2o mifiis tranfire. Megarenfi cuidam in concilio liberiis ipfum appellanti, Tua, inquit,hofpes verba ciuitate opus habent, Cum defeciffent Corinthij,& iuxta eorum muros ducens fuos videret ad oppuBnationem parum habere animi, lepus autem con35 fpiceretur foffam tranfilire:Non pudetinquit,Spar tani hos hoftes metuere, quorum ob ignauiam muris lepores indormiunt. Ia Samothrace oraculum confülentem facerdos cüm iuberet dicere, quod in vità fua maximá perpetraffet fcelus, Tuóne,inquit,
$0 an deorum iuffutrefpondenti,Deorum:tu itaq;,ait, apage hinc,& ego diis, vbiinterrogabunt, dicam. *rfz querenti quam reip.formam maximé probaIet:1n quajinquit, fortibus& ignauis fuum tribuitur. Dicenti, laudo te& defendo, refpondit, Duos
3; fe ruri habere boues, quibus tacentibus, fe tamen exquifité noffe vter eorü piger fit, vter induftrius. uidam peregrino convicia in ipfum iacienti dixit:
Hr
Omeis.

1gfé.
456 PLTTARCHI
Crebró ifta dicito, dicito abfq; intermifsione,fi for tafsis animi tui mala,quibus plenus videris effe,pof fis egerere.Alíquo poft mortem eius tempóre obor tà fociali controuerfía. Agefilaus domum Lyfandri venit infpe&urus ea de re litteras,quas fecumis re- f tinuerat.Invenit autem librum Lyfandro fcriptum de repub.in quo erathzc fententia, regnum familie Eurytionidarü& Agiadarum adimendum,ínq; medio ponendur effe,repémq; ex optimatibus creandum:ne pofterisHerculis is honor haberetur,fed iis 19 qui imitarentur virtuté Herculis.qua is ad deos eve &us fuit. hác orationem cí vellet evulgare ad ciues Apefilaus, vtoftenderet qualis ciuis Lyfander fcfel lier, eiüfq; amicos traduceret: Lacratidam ferunt ephororü tunc principem veriti ne oratio ca perfuaderet,inhibuiffe eum ac monuiffe,N6 effeeruen dum éfepulcro Lyfandrum,fed orationem confepe liendam,vafré& ad perfuadendum apté cópofitam. Qui filias eius ambiuerant, mortuo autem eo,quod pauperem fuiffe cum liqueret repudiabant, ephori 16 mul&auerunt, quód quem ob diuitiará opinionem coluiffent, hunc iufticiam eius ac probitatem paupertate arguente fpernerent..
MAMERTE s legatus aliquó miffus cà quo-; dam ifthic felix predicaretur ob multitudinem ami corum, Habéfne,inquit,indicium certum quo probare pofsis quis multos habeat amicos? doceri feid poftulantiR ebus,ait, fecundis.
NicANpzRnarrante quodá Argiuos ipfimtledicere, Paenas ergo,inquit, dabunt, qui de bonis? maléloquátur. Quztenti cur comá& barbá alerent Spartani,refpondit:Quia virum& maximé ornat,& minimo fumtu cóftat proprius ornatus. Athenienfi cuidam dicenti, Nimium ó Spartani ocio eftis dediti; Vera,inquit,dicis:at non,vt vos,in quafcunq; res 2 operam impendimus.
PANTHOEDAS inAfialegatione fungens,o"
ftenden

LACON, APOPHTHEG,. 4gi
ftendentibus quibufdam murum probé munitü,Per deos, inquit, bofpites, pulcrá eft eynzceum.In Acz demia philofophis multa& preclara differentibus, ac deinde exipfo quzrentibus, quid fentiret de his $ difputationibus: Equidé, inquit, przclare funt,fed nullius pracij, cm vos iftis rebus pon vtamini. PavsANrASs Cleombroti F. Deliis deinfula fue iure adverfus Athenienfes difputantibus, ac di centibus Lege apud ipfos receptum effe,vt neq; pariantin infula mulieres, neq; mortui fepeliantur: Et quomodo, inquit,Delus patria veftra fit, in qua neque natus eft quifquam veftrüm, neq; erit poft mor tem? Cüm exfules ipfum in Athenienfes vt duceret exercitá, hortarentur, dicerénta; Olympicis ludis
Cüm renunciaretur vi&or, à folis Athenienfib.fuiffe exGbilatum: Quid veró putatis, inquit,qui beneficio accepto me exlibilauerunt, fa&uros fi lzdanturf Querenti cur Tyrteü poctá Spartani donaffent
,&uitate;refpódit: Ne vnquá videremur peregrino
39 vfi duce.Imbecillo bomini terra maríq; decertandá effe faadenti, Vifne, inquit, veftib.te exuere,& often
ere qualis homo pugná nobis fuadeas? Mirantibus
nóuullis inter fpolia barbarorü fumtuofas veftes, di
Xit: Preftat aliquem ipfum magni effe precii, quàm
re$ pofsidere preciofas. Poft Plataicam de Medis vi
oriam, mádauit fuis vt preparatam Períz coenam
ibi apponerent. quz cüm effet admirabili luxu adornata, Der deos,inquit,gule deditus fuit Perfa,qui fotrerum compos,noftram appetit mazam.
3" PAVSANIAS Pliftona&is F. interroganti cur de antiquo iure nihil Lacedemone liceret convellere: Quia, inquit legum in viros,non virorü inleges de
et effe autoritas Exful hic cum Tegez laudaret La
T ced monios,& quidam diceret, Cur ergo nó man35&fü Sparte, fed folum vertifti! refpondit: Quiane medici quidé apud fanos, fed apud zgrotos folent verfari Jaterrogáu quomodo Thraces pofsét vinci,
y
&
-€—
Tyrtew.
Grauiter.
Leger.

492 PLVTARCHI
Siinquit,optimü exercitui ducem praficiamus;Me-. dico ipfum vifitanti,ac dicenti, Nihil habes mali:retulit, Id fit, quia te medico non vtor. Amico reprehendétiipfum, quód cuidam medico male diceret, non expertus ipfum,neq; paffus quicquá:Si,inquit, expertus eum effem, non viuerem.Et dicenti medico,Senex es factus:quiajinquit,te non adhibui medicum. Optimum dicebat effe medicum,qui zgrotos non conficeret putrefcendo, fed quamprimum fepeliret.- 19. PazbARETYs dicéntequodam magnum effehoftium numerum: Tanto,inquit, maiorerit noftra gloria,quia plures interficiemus. Videns quendam natura mollem à ciuibus propter placidos mo res laudari,dixit: Neq; viros mulierum fimiles de. i$. bere laudari, neque mulieres virorum fimiles, nifi earum aliquis vfus íncidat. Non alle&us in trecen- torum numerum(qui primus in ciuitate erat hono ris gradus) hilaris ac renidens€ comitiis difcefsit, revocatüfq; ab ephoris,& caufam rifus fui interro-?9 gatus: Hcjinquit,eft,quod gratulor ciuitati, que €€ c quàm ego fim meliores habet ciues.:
PrtrisTARCHvSsLeonidzF, qusrenti caufam,cur nonà primis regibus cógnomentum ducerent: Quia, inquit, illis vt imperarent ac regnarent 25, ln nimis fa- neceffe fuit;pofterioribus nequaquam. Cüm advoWh,^ catus quidá ridicula diceret, Non cauebis, inquit, hofpes, ne quomodo continenter in palzftra fe exercentes palzfte evadunt, itatu quoq; identidem rifum captans,ridiculus fias. Narranti effe maledicü 50. quendam qui ipfum laudet: Mirum,inquit,nifi aliquif'ei me mortuum effe dixit. de viuo enim nemine beneilleloqui poteft.;: PrizisTONAXxPaufanizF.cüm Atticus quidam rhetor Lacedzmonios indoctos vocaret, Ve- 35. ra,ait,przdicas.foli enim Grzcorum nos mali nihil à vobis didicimus.;
In tiedicos.
Grasiter.
PorLx

LACON. APOPHTHEG. 49i D
Porvponvs Alcamesis F. cuidá crebró ho Miss. fibus minanti, Non animadvertis, inquit, maximá te vindictz parté fic infumere. Cüm exercitü duceret cótra Meffenios, interroganti cuidá an pugna5 re cum fratribus vellet: Non fané,inquit,fed ad ha reditatem nódum diuifam proficifcor. Cüm Argiui poft trecentorü pugnam denuó ingenti pugna vniuerfi eBent vi&ti, hortabantur Polydorum focij ne occafionem dimitteret, fed rectà ad Argos duceret,
To vrbémq; occuparet: quod fore aiebant facilimum, i vinis occifisfolífq; fuperftitibus mulieribus:refpon T dit:collatis fignis hoftem fuperare ego pulcrum iudico: vtautem vrbem occupem, qui de finibus di- Tufzieie e tionis dimicauerim,iniuftü mihi videtur.veni enim xemplum|
!5 nóvrbis capiendz,fed agri recipiendi gratia.Qug- i» bel. renti curin bellis Spartani pericula fortiter adirét, refpondit: Quia revereri duces didicerunt fuos, non metuere, Eis
| o PorvcRATIDASs ci aliis miffuslegatusad | regis praefectos,ipterrogatus priuatímneadeffet,an publico nomine,fic retulit:fi cofequimur quod voamus, publicé: fi repulfam patimur,priuatim. ,: BOEBIDA Ss ante pugnam Leu&tricam dicen
j tibus nonnullis, iftam diem manifeftaturam qui fit
3$ virbonus: Magni,inquit, zftimanda talis eft dies.
30 Y$ fertur cüm loco quodam iniquo& aqux Callide e» txperte à Clitoriis obfideretur, pactus effe agrum foleranter. € üsbello partum traditurum, fi de proximo fonte
jo omnes qui cum ipfo erant bibiffenr.Iureiurando pa &is vltro Citróq; firmatis,fuos convocaffe,regbüq; detuliffe ei qui non biberet. nullo autem fitim cohi
ente,omnibüfas bibentibus poftremum ipfum defcendiffe, feq; aqua confperfiffe,& przfentibus adhuc hoftibus difcefsiffe, ditionémq; vt qui non bi35 biffet, obtinuiffe,
Trrtrcrivsnarranti, malé dete loquitur pa1e tüus:non facerer,inquit,i non effet faciundum.

Certamen Sirtuts.
494 PLVTARCHI
Fratri querenti nó cadé fe beneuolentia qua ipfum apud ciues accipi, iifdem ortum parentibus,refpon dit: Non enim item,vt ego,ferre nofti iniurias, Interrogatus caufam confüetudinis Spartang,qua fenioribus iuniores affurgunt: refpondit, Eó id fieri, vt adfueti hoc honoris deferre alienis, tanto magis venerentur parentes. Quzrenti quantas pofsideret opes,refpondit, Non maiores quàm fatis eft.
CHARILAVS interrogatus cur tam paucas leges pofuiffet Lycurgus: Quia, inquit, paucalo- 1$ quentes paucis opus habent legibus.Querenti cur Spartani virgines detectas, mulieres velatas in publicum emitterent:Quia,inquit,virgipnibus queren di funt viri, mulieribus opera dànda vt feruent maritos.Heiloti cuidam afperiàs ipfi fe opponenti:In- 1$ terficerem te,inquit,nifi iratus effem. Interrogatus qüznam effet optimareip.forma,refpondit: In qua piurimi de virtutis laude abíque feditione certant. Caufam fcitanti cur Sparte omnia deorum fimula-— era effent armata: Ne,inquit, quz opprobria homi- 20 nibus obiiciuntur ob ignauiam in deos rcferamus: ac ne inermcs noftrijuuenes diis vota nuncupent,
Spartanorum€9 Laconum apopbtbegmata, ubi autoris nomen ferà non exprimitur, M
Samiorum legatis longa v(is oratione Spartani refponderunt: Primorum obliti fumus: eámqueob rem pofteriora non intelleximus, Thebanis cótrouerfiam quibufdam de rebus mouentibus, dixerüt: Aut fummiísiores oportet veftros animos, aut ma- 3$ iorem effe potentiam, Laco quidá interrogatus cut tam prolixam aleret barbam,refpondit: Vt canos vt dens, nihil iis indignum in meadmittam. Laudante quodam optimos bellatores, Laco: Ad Troiam,it, fuerunt. Alius cüm audiret quofdam in ccena fead 5$ bibendum invicem cocgiffe, dixit:An etiá ad edendum? Cüm Pindarus fcripfiffet Achenas CA s
e Gre

LACON. APOPHTHEG. 49$
fe Grzciz, dixit Laco quidam, Vtique Greciam eollapfuram, qua tali inniteretur fulcro. Spe&antá in tabula pi&os Spartanos qui ab Athenien(bue occiderentur,ac dicenti, Fortes fané Achenienfes, $ excipiens Laco verba, In tabulajinquit.Cuidam cae - lumnias admittenti Laco, Define, inquit, contra me aures impendere.Qui fuüpplicio afficiebatur, ac fe nolentem peccaffe dicebat, ei quidam dixit: noleus itaque etiam poenas da. In difceffu videns qui- ceneffatip io dam homines in curribus federe: Abíit, inquit, vt bener,, ibi fedeam, vnde feniori affurgere nonlicet, Chij Spartam profecti càm à coeoa in Ephoreo vomuiffent,oletümque feciffenr in fellis Ephororum:prin« Cipió inquifitum accurate eft in autores facinoris, W forte ciues effent: fed vbi fenferunt Ephori Chi» 95 eff:, edixerunt publicé, Chiis permiffum effe turpiter agere. Quidam amygdalas duras videns duplo vendi, An, inquit, rari funt lapides? Laco càm plumis lufciniam nudaffet, ac parum ad. 3o modum carnis reperiret, dixit: Vox tu es,& ni» hil preterea. Laco Diogenem canem videns ftatám eneam ample&ti cüm effet acre frigus, interTogauit, An ries? neganti, Quid ergo, inquit,ma- In offentdo £hum facis? Laco Metapontino cuidam timidita- sores, *j tem obiiciebat.qui cüm diceret, Atqui multum agri Argutà, alieni nos pofsidemus: Ergo,inquit,non timidi folàm,fed iniufti etiam cftis. Peregrinus quidam Spar t£ re&us vno ftans in pede, Laconi dicebat: non atbitror te tamdiu vni pedi poffe infiftere. refpongo dit Laco: fané. fed nullus eft anferum, qui hoc non Pofsit. Ia&anti fe ob artem oratoriam» Laco quie àm: per Caftores, inquit,neque eft,neque erit ars vlla fine Veritate. Argiuo dicenti apud Argos mul- vegas, ; s effc Spartanorum fepulcra, refpondit Laco:at Paftz AÁrgiuorum nulla funt. innuens SpartaO5 Ízpe Árpos adiuiffe ,; Argiuos Lacedzmo25m nunquam. Laco captiuus cum venderetur,

496 J. PLVTARCHI praconi clamánti Laconem fe vendere, os obthuz rauit, Captiuum,irquiens,proclama.Aera apud Ly fimachum merentium quidam ab ipfo interrogatus an ex halotibus vnus effet:putas veró,inquit,Laconeià dliquem ad tuum denarij beffem venturüt The$ bani vi&tisad Leu&tra Spartanis cüm ad ipfum Eurotá accefsiffent, ac quidam gloriabundus diceret; Vbi funt Làcones quidam Spartanus ab lis captus; Abfuntjinquitialioqui vos huc nó veniffetis: AthenienGibus Spartani vrbem dedentibus ac Samü dun taxat fibi relinqui poftulantibus,refponderüt:Quo tempote veftri iuris non eflis, alios vobis dari poíci tis.hinc proverbium: | Quá non babet feipfum, babere wdt Samunt. Yfaex bé- Cüm Lacedemonij vrbem quindam vi cepiffent, 5 fte Ephori dixerunt: Periit paleftra iuuenum, non habiturorum concertatores; Aliam vrbem,que fzpe negocium exhibuerat Spartanis,tege ipforum pollicente fe funditus deleturum,non permiferuntjinquientes: Noli abolere aut delere cotem iuuétutis. In palzftra fe exercentibus nullos adiunxerunt p*dotribas, vt ne artis, fed virtutis iftud effet certainen: itaque Lyfander etiam interrogatus quomodo efset victusà Charonte, refpondit, Artificij vatietate; Philippo, cüm in agrum Laconicum veniffet, per litteras querenti amicümne ipfum vellent aut inimicum venire, refponderunt Spartani, Neutrumi.Legatü quem ad Antigonum Deimetrij F.miferant, quatiquá in penuria ille ab hoc medimnum tritici in caput ciuis impetratum adferebat; tamen quód regem appellafset Antigonum, mul&auerunt. Cüm prauus homo optimam tuliffet fententià:pr?bauerunt quidem eam, fed ab eo àd hominé qui ho nefté vixifset tanquam eiu$ autorem tranftulerunt. Fratribus inter fe litigantibus, patré aiul&auerunt» 3 quód difsidere filios pateretur. Peregrinum fidicinem mul&auerunt, quód digitis fides feriret. Duo pueri
REEL ge

LACON.APOPHTHEG. 45
jüiéri pugnabant. horum alter alteri falce vulnus le thale intulit. cum'autem pueri familiares,qui pacis componendz gratia intervenerant, promitterent
fe vltores fore,& percufforem interfe&uros:Noli$ teobíecro, iuquit:fieret enim hoc iniufté, idé enim ipfe fa&urus eram, flrenuus fuiffem,& antevertiffem. Alius pufio, cüm appetiiffet tempus quo lege iubebantur ingenüi pueri furari quidquid poffent, turpe autem habebatur deprehendi: fociis vulpejo culam furatis, ipfiQ; vt adferuaret tradentibus, vbi quz(itum venerunt qui perdiderant, fubter tunica abdiderat beftiam: qua cüm efferata latus eius víz quead vifcera corroderet, tanien fe continuit ,D6 fürtiuam rem proderet. illis deinde digrefsis cüm
!5. equales viderent quid effet perpeffus,reprzhenderéntque fa&um, przftare dicentes vulpeculam detegere, quàm vfque ad mortem occultare: NNequaquam,inquit. nam moriendum potiüs fuit in doloribus, quàm furti compertum ob molliciem vita 10 türpiter potiri. Obyvij quidam in itinere fadi Lacohibus dicebant; Fauit vobis fortuna. iam enim là« trones hine difcefferunt. tefponderunt:nó pet Mar tem:fed latronibus fuit fecunda, quód innosij non inciderunt, Laco quid Íciret interrogatus, refpon$$ dit:Libereffe, Duer Spartanus captusà rege Anti89no& venditus,oniniBusin rebus emtori morem gefsit, quas libero convenire putabat: iuffus autem matulam adferre»recufauit feruitürum fe negaus ac Vrgente domino, cectum confcendit, fatüfque, $0 5cies quid emeris, przcipitemi fe inde dedit,ac vita decefsit. Alius cum venderetur,quarenti,Probüfne eris fite emero: refpondit, Etiam fi non emeris Alius captiuus cmi venderetur,& przco proclama tet Mancipium venido: fcelefte,inquit,cur non di j5.cis captiüum?Laco quidam clypeum mufca infigni Uerat,non excedente vius inufcz quàtitatem. cüm eridentes€um nonnulli dicerent latendi caufa ab.
1
Patientia.
Fortster.

458 PLVTARCHI
eo fa&umhoc effe: Immó, inquit, vt agnofcat. ita enim propé ad hoftes accedo, vt cernere pofsint - ánfignis mei quantitatem. Alius allata in conviuio lyra dixit: Non eft Laconicum nugari. Spartanus interrogatus an tuta effet Spartam via, refpondit:$ * Pro-eo atque defcenderis: Leones enim venatum prodimus, lepores in latebris venamur. In lucta quidam cum apprehenfus collo.ad terram detraheretur, neque corpus fuftinere poffet, collu&an tis brachium momordit.cümque hic diceret, Mor- IO des ó Laco ficvt mulieres: refpondit,|Nequaquam,; fed vt leones. Claudus in militiam proficifcens cüm derideretur, dixit: Non fugientibus opus eft, fed flantibus& locum fuum tuentibus. Alius fagitta i&us cüm animam ageret, aiebat Non mortem f! bi moleftam effe, fed quód nulla re gefta necatus effetab effeminato fagittario. Quidam cumin diverforium publicum fe recepiffet, cauponi, cuí apparandum dederat obfonium, cafeum oleümque pofcenti, Quid, inquit, fi cafeum haberem, an przterea obfonium requirerem? Felicem przdicanti Lampidem Aeginetam, quód przdiues putabatur ob multarum negociationibus deftinatarü nauium poffefsionem, Laco quidam dixit: non moueor felicitateà funibus pendente. Laco ci, qui mentiri ipfum dicebat, Quia enim inquit, liberi fumus:reliqui nifi vera dicant, eiulabunt. Intendebat quidam cadauer rectum conftituere.cüm autem omn!à experto res non fuccederet,Prote&tó,inquit,opor-., tebat aliquid intuseffe. TY NN 1CHVS Thrafybuli filij mortem magno tulitanimo. extátque 1n hunc.tale epigramma: exanimis Pitanam Tbrafybulus in afpideuerit, Argiui feptem udnera eui dedevant,— 3f. Cunda gerens aduerfa vogo pater buncce orutntum,
"Fymichus imponens protulit fta fenex: Ploret

LACON. APOPHTHEG. 49g
Plorentur timidi.te fili ficus bumabo Lumina, qui meus es, qui Lacedeemonius,
Cim Alcibiadi Athenienfi plurimum aque preberet balneator, Laco dixit: cur huic velvt immundo& admodum fordido plus aqua affundit? Philippuscàm in Laconicam irrupiffet, Spartanifque vniuerfis videretur exitium imminere, dixit cuiàm Spartano, Quid nunc facietis Lacones? refpondit is, Quid aliud, quàm moriemur fottiter? foli enim Grecorum nos liberi effe,& non obedire aliis didicimus. Poft cladem duce Agi$ acceptam, cüm Antipater obfidum loco poceret L pueros, Er go cL E s tum ephorus dai turum fe eos negauit, ne malé educarentur,& ab Educatie.
inflitutis patriz. defcifcentes ciuitati incommod! fierent: fenum autem aut. mulierum duplum, fi vellet, numerum obtulit. cümque Antipater atrocia minaretur nifi darentur, publico nomine re, aofpondit: Si difficiliora morte imperas, facilius nobis erit mori. Senex quidam Olympiz commiffum certamen fpe&are cupiens, fedem non inVentebat, cámque multa obiretloca, à nemine admiffus contumeliis infuper dicterifsque exagita- batur: cüm autem ad Lacedzmonios veniffet, oTmn65 ei pueri'affurrexerunt, multique viri loco ceffcrunt.quem morem vniuerfis Gracis plaufu apPesto» fummífque laudibus vehentibus, fenex ilte.
jo Concutiesns canam barbam, e tempora cana: Proh,in
quit, calamitaté:norunt omnes Greci quid fit honcftum,fed€o foli vtuntur Spartani.Idem aiüt Athenis quoque eveniffe. Cüm enim agerentur Panathenza, Attic; fenem contumeliose vexabant vo 3 cantes vt locum daturi, neque tamen fiaccefsiffet TCciptentes. qui ciim pené prater omnes iuiffet, Vt Venit ad eos qu: Lacedzmene fpcecatum misi
] I ij

T hi$00 PLVTARCHI j erant, vniuerf reli&is fubfelliis locum dederunt ei. I quod factum cüm populus magno cüplaufu& ad| miratione approbaffet, Spartanus quidam,Per Cab ftores,inquit,norunt Atheuienfes quid fit honeftü, Wy médicos. fed non agunt. Mendicus à Laconc flipem petebar. 5 hic veró, Si darem, inquit, tibi, eó magis mendicares. ná huic tue deformitati caufam przbuit is qui primus tibi dedit,eóq; teignauum reddidit.Lacon videns quédam diis ftipem colligentem,Non curo, ait,deos mepauperiores. Quidam cum deprzhen- 19 diffe adulterü cum vxore deformi, Infelix, inqvit, qua tehoc co&git necefsitas. Alius rhetorem au» | diens magnas torquentem converfiones orationis,
| Aecaftorjinquit,fortis iftehomo eft,nullare propo fita tam bene voluenslinguam. Quidam cüm ve-/$| niffet Spartam, ac cerneret quem honorem fenibus iuniotes haberent, Hac fola in vrbe dixit expedire
Tyre.— fierifené. Lacointerrogatus qualis effet Tyrtaus,
f Vtilis, refpondit,ad blandé ducendos iuuenum ani mos. Alius exoculis laborans ad pugnam ibat.interrogatus quó iret,aut quid fa&urus,qui hoc modo effet affectus: Si nihil aliud agam, inquit, hofiis faltem gladium hebetabo.Bvgis& SPERTIS Lacedzmonij fponte fua profe&ti funt ad Xerxem Perfarum regem, paenas perfoluturi quas ex ora- E: culo debebat Lacedemon ob interfe&tos praecones Perf ad ciuitatem miffos. Vtad regem venerunt, iufferunt eum ipfos quo vellet modo pro Lacedzemoniis interficere.Abfoluti à rege virtutem corum admirante, rogatiq; vt fecum manerent, dixerunt: Atquipoffemus hicviuere,patria legibüfg; relidtis, iisQ; viris pro quibus morituri tantum confecimus iter?& Indarne duce impenfiüs orante, ac promittente equali eos in honore fore cum primariis 1r€| gis amicis, refponderunt: Videre nobis ignorate, 3 Libejs, Quanta fit libertas: quam qui fapit, non permutaet Perfarü regno, Lacon hofpite, qui pridie drm : X ecli30

LACON. APOPHTHEG. for
declinauerat, fplendidé eum precario fumpta vefte ftragula excipiente pedibus veftem ftragulam calcauit, inquiés:Propter iftaheri nein ftorea quidem dormiui. Alius cá Athenas veniffet,viderétq; Athe $ nienfes falfamenta& obfonia pracone proclamante vendere, veGtigalia exigere, lenociniü exercere, multáq; alia parum decora agere, nihilque inhoneflum ducere: reverfus in patriam, ciuibus interrogantibus Quales Athenis res effent,refpondit,.Om 10 niapulcra. periocü& fimulationem innuens, apud Athenienfes omnia pulcra putari,turpe nihil. Alius quadam de re interrogatus, negauit.& cum qui interrogauerat refponderet,Mentiris: viden, inquit, vanü te effe hominem,qui interroges de re tibi noY ta? Venerunt aliquando legati Lacones ad Lygdamin tyrannum. qui cum aliquoties colloquio diem produxiflet, tandémque iadicari iuberet valetudine fe non fatis effe firma, refponderunt: Atqui per deos non colluctatum advenimus, fed collo10 cutum. Laconem quidam facris initians, dicere iubebat cuius maximi fceleris fibiipfi confcius effet. refpondit Laco, diis id notum effe. inftantémque & omnino profitendum effe dicentem, interrogauit, Cui ergo id indicandum eft, tibine an deo? ?*f cümj refponderet, Deo: tu ergo, inquit, interim recede. Alius noctu fepulcrum prateriens, fpe&rámque imaginatus, hafta irruir, eáque id traiecit dicens: quà fugis anima bis moritura? Alius cüm vouiffet fe precipitem à Leucata fefe daturum, 39 altitudine confpecta abiit retró. càmque id ei vitio verteretur, dixit: Non putaueram hoc votum alio matore voto indigere.Alius in proelio gladium hofiiam incuffurus, cüm audiret receptui caniitum non intulit.& interrogatus cur peperciffet hofi quem necare ia CR refpondit: Quia melius eft imperatori parére quàm interficere. La- Obediétia. €0 quidam ad Olympiam vi&us, dicenti ColluI iij

got PLVTARCHI
&ator tuus te fuit melior, Nequaquam, inquit, fed deiiciendi peritior.
IusrTiTvTA LACONICA.
Ingredientium in fyfsitia vnicuique maximus na Arcana, tu oftendens ianuam:per has, aiebat,nullus effertur fermo. Maximé apud eos probabatur ius attü quod vocabant,ita vt feniores carnem non requirerent, fed eam adolefcentibus concederent. Eius gratia fertur Dionyfius Sicilie tyrannus Laconicum cocum emiffe, ac iufsiffe vt nulli parcés impendio ius illud coqueret.co&tum autem cám guftaffer, indignatum exfpuiffe.tum ei cocum dixiffe: O rex,corpore prius Laconicum in morem exercitato,& abluto in Eurora ius iftud ceenandum eft.Lacones vbi mediocriter in Syfsitiis biberüt, domum abfq; face abeunt.non enim licet iis vel hác velaliam viam ire cum lumine: vt adfuefcant in tenebris& nodu audaéter& fine pauore ambulare. Litteras vfus gratia difcebant, reliquas difciplinas vrbe fua exigebat; vt& peregrinos homines. Inftitutio ipfis erat bene obtemperaudi,labores tolerádi,& in pugna aut vincendi aut moriendi. Permanebant abíq; toga, vnicam in annum fumebant tunicam, fqualidi corpora,& plerunque lauacris vnétionéq; abftinentes. Simul dormiebát adolefcentes gregatim ac turmatim in toris, quos ipfi congerebát arundinum quas Eurotas fert fumma manibus fine ferro defringentes. hyemelycophonas quos vocant fubfternebát, & toris permifcebant, quód ifta materia vim calefa. 39 ciendi putabatur habere.Permiffüm erat amare pue ros preclara indole preditos,fed turpe iudicabatur, fi quis ab animo ad corpus amorem transferret.& qu: polluiffe aliqué crederetur,is infamis per omne vitá habebatur.Mos erat porró vt iuniores à fenio- 3$ ribus iuterrogarentur, quorfum irént,& cuius rel
gratia:ac qui non refponderet, vel pratextus nedteret,
M

LACON.INSTITVTA. 56
ret,obiurgaretur.quife prefente peccantem nó ca- Caf[iigatio. fligaret verbisin eadem erat culpa cü delinquente: & qui egre ferret feincrepari, 1n magno etat probro.Qui in aliquo deli&o deprehédebatur,cogeba tur aram quádam in orbé circuire: compofitáq; fui ipfius vituperationem cátare, quod nihil erat aliud, quàm ipfum à feipfo obiurgari. Condocefaciebant pueros, vt nó fuos modó parétes revererentur,iifq; obedirét,fed& omnesalios fenes,iííq;& de via decederent,& de fedibus affurgerent,& prefentibus quiefcerent. quo fa&tü efl, vt quifg; praeffet non,vt aliis in ciuitatibus, fuis tantü bberis,feruis,atq; bo nis,fed vt de fuis,ita& de vicini rebus curam gereret:vt quàm maximéinter fe cómunia haberent omnia,& tanquá propria quivis procuraret. Puer pu nitus ab aliquo fi id ad patrem deferret, turpe erat patri nó alia porró addereverbera.ex fua enim quifque difciplina perfuafum fibi habebat, nihil quenquam pueris inhoneftum mandare, Furabantur ado 20 lefcentes etiá cibi quidquid poterant, difcentes cal lidé infidiari dormientibus, aut negligenter fua adferuantibus.Deprzhenli pcena erát plagz& fames. d COna enim tenuis dabatur, vt fuapte opera inopiá Medic abs profligare coacti auderent& aftuti fierent,& cü hac vtlitas. !5 de caufa parce cibus dabatur,tü vt adfuefcerent náquà repleri,fed famem poffe ferre. fic enim exiftima ant eos& in bello maiori fore vfui,fi etiá poft inediam noffent laborare:& temperantiores atq; fruga uores fi in lópius tépus fumptus exiguus fufficeret. »& fi abfa; obfonio cibus proximus quifg; vfurpareturjid ad augendá corporü fanitaté NT códu Cere,cü corpora pofsét in altü ac profundü ali, neq; obítaret nutrimentá incremento in altitudiné.quin & ad pulcritudine corporü hoc conferre, gracilem enim& laxá corporis habitü formádis artubus effe obfequentem.cü alimento multo vfa ob molem refi—. fant. Modulationibus quoq;& càtilenis nó minus MuficaI iij

Terpander,
Timotheus.
Sepulcra,
$64 PLVTARCHI impenderunt ftudij, quz fimulum haberent ad excitandum augendámq; animü, impetümq;& quaft inftin&um quendam ad agendum ingenerarent.di. &i0 fimplex erat; minimeq; fucata. materia, laudes eorum qui przclare vixiffent, ac pro Sparta occu- H buiffent,& beati predicarentur.item vituperationes eorum qui timide fe gefsiffent, quippe vitam miferam infelicénq; degentium:tum exhortatio ad virtutem,& gloriatio&tatibus confentanea. Tres enim chori erant in feftiuitatibus pro triplicis ra- 16 tione ztatis, quorum princeps fenum fic canebat: Olim inuentutem nos ftrenuam egimus. cui refpondebat virorum ztare vigentium chorus: Fortes Jumus n05:fac,fi uis, periculum, im H tertius puerorum cantabat:: 5 Nos erimus bis pre'ftantiores plurimo. Embaterij quoq; moduli ad fortitudiné, audaciam, mortifq; contemtum animabant, quibus vtebantur cum choris&ad tibiam ducentes in heftem. Lycur gus enim bellicz exercitationi muficz adiunxerat 2 ftudium,vt nimium belli ftudium modulatione tem perat concinnitatem naucifceretur. Itaq; ante pugnam Mufis immolabat rex, vt pugnantium forent memorabiles a&tiones,bonáq; digne fama.Neq; pa tiebantur quenquá prifc mufice modü egredi.fed 1$ & Terpandrum admodum vetuftü citharoedum ac fua etate fidicinum principem, heroicorümq; facinorum laudatoré mul&auerunt ephori, citharámq; erademtam in publico affixerunz,quód vna chorda ampliüs intendiffet vocis variádz gratia. fola enim 30 fimplicia probabát carmina.Et cá Timotheus Carnea certaret, vnus ephororü arrepto cultro quafiuitab vtra parte vellet abfcindi neruos qui feptem effent plures. Vniuerfam de fepulcris fuperftitioné Lycurgus abítulit,conceffo vt in vrbe mortui fepe- 3$ lirentur,& moniméta effent templis vicina.Suftulit
& pollu iones,& nihil permifit cum cadauere humari

LACON. INSTITVTA. fof.
mari, verü illud in punicea vefte ac foliis olez com poni eodem ab omnibus modo iufsit.Infcriptiones quoq; monimentorü, nifi fiquis in bello cecidiffer,
& lu&us eiulationéfq; aboleuit.Peregrinando Spar
$ tanis interdixit, ne mofes peregrinos, vitzd; male
inftitutá rationem addiícerent.Quin& arcuir Spar
tà peregrinos,ne in yrbem illi fe infinuantes malum
aliquid ciues docerent.$1 quis ciuium non patereturpuerorum inftitutionem,is iure ciuitatis exclu1o debatur. Sunt qui dicant peregrinos quoq; huic fe
inftitutioni accommodantes, admiffos à Lycurgo
fuiffe in partem ciuitatis ab initio deftinatá:vendereautem nó licurffe. Vicinorü feruis itémq; canibus& equis,nifi domini vfu eorü indigerent, vti lif cebattanquam propriis. fed& rure fiquisaliquare
J opus haberet,aperto vicini penu inde neceffaria au
ferebat;penüq; obfignatü relinquebar.Punicea vefteinbellis vtebantur. ná& color virilis videbatur,
&ob fimilitudinem fanguinis formidiné imperitis
90 oblaturus, vtilífq; ad Glendà hoftéob eandé rem,
fi quis vulnus accepiffet. Cü callido cófilio hoftem
Viciffent,bouem Marti mactabant:fi aperté,gallum.
ducesadfuefacientes ,vtnonpugnaces modo, fed
callidi etiam fierent. Votis hoc annectebant, poffe
3$ ferreiniurias, Votum autem erat pulcra poft bona
confequi: nihi] praterea. Venerem colebant armatam ,omnéfq; alios deos tam mares quàm feminas
aftatos faciebant: omnes eos virtute militari przditos innuentes.Proverbio iactabant,
35— Poftquam manum, operi adimóris, Fortunam inuoca: innuentes dei opem implorandam non effe,nifi rem aggreffus ipfe(is, aliquídq; egeris. Vt puerosab erietate averterent, feruos iis vini plenos demonftrabant.Moris erat apud ipfos, nó pulfare oftia,fed 35 foris clamare, Strigilibus nó ferreis,fed& calamo fa &is vtebantur.Comadias& tragcedias non audie3t ne vel ferió yelioce contra leges dicentibus
I v
P ecctitinmti
Punitea vefiu.
Votum.
Labor,

PLVTARCHI
arciles— aures preberent. Archilochum poctam, cümis vez sbus, niffet Spartam,eadem hora expulerunt,quód in càr mine quodam eum fcripfiffe intellexiffent, praftare arma abiicere,quàm inori. * is Nunt aliquis noftva fe ex boftibus afpide iatlet, Sub ucpre quam reliqui inuitus integram. Illa quidem ualeat.nunc ipfe à clade fuporftes Emam fuo non deteriorem tempore.
Pueris& puellis cómunia erant facra. SciRAPHI- 10 Iolsxwm. AM ephori mulctarunt, quód multi ipfum iniuria afficerent.Saccos folitum baiulare necarunt, quód pratextam facco inferviffet. Adolefcenté à gymnafio verbis corripuerunt acribus, quód viam noffet,
quz ducit ad port, vbi in trivio colloqui homines 55 folebát. Cephifophonté profeffum de quavis re per integrü diem fe dicere poffe, vrbe eiecerunt, dicentes:Boni oratoris effe orationé rebus equalem habere. Lacedzmone peri perintegrum diem flagel lis cei fepenumeró ad morté vfq; apud Dianz Or thiz aram,leti alacrésq; tolerant, atq; interfe de vi &oria certát,in eo pofita, quis diutius magifq; perferat verbera: victorémq; fumma confequitur gloria. Certamen illud flagellatio dicitur,& quotannis : habefer. Vná hoc eximium& apprimé felix parafíe Ocwn», videtur Lycurgus ciuibus. Ocij abvndé.nam artem attingere fordidam omnino ipfis non licebat: n€q; opus erat laboriofa ant negociofa pecuniz acquifitione, cüm plané omnem honoré& admirationem
Auaticie diuitiis iamademiffet, Heilotes agros colebant, ac jo obwisiti, antiquitus conflitutos reditus pendebant:cum diris agendum ftatuiffent(i quis plurislpredium locaffet. caufa erat, vt& heilotes lucrum facientes co libentiüs operá nauarent,& domini folito amplius
Nawtc4— non requirerent. Cauit etiam lege, ne Spartani v6 5j "" nautz fierent, vel nauali proelio pugnarent. Pofterioribus tamen temporibus, naualibus pugnis de: certae

LACON. INSTITVTA.$0?
Certauerunt:marífque imperio potiti,rurfum deftirunt, videntes mores ciuium corrüpi, Sed& in hac re,& in aliis,inconftantes fuerunt. Aliquando enim qui pecunias Spartanis collegerant, morti fuerunt
$ adiudicati,quód Alcameni& Theopompo regibus oraculum erat datum,:
Nil Spartam perdet,nifi cara pecunia fatta. Amari.
Nihilominus Lyfander captis Athenis, multumau— ri argentíq; intulit Lacedemoni, probatümq; eius
1 id atum& honor ei habitus fuit. Enimveró Spartsquidiu inflitutis Lycurgi ftetit,iureiurandámq; Lycorg leratü feruauit: perannos 12 princeps Gracie fuit, ewm yu. cüm lepum bonitate,tü gloria reliquis fuperior vtbibus, Paulatim veró defcifcentibus ciuib. diuitia5 rümq; ftudio& iniqua auaricia irrepentibus:cü vires deminutz fant, tum animi fociorü maiorem in modum abalienati.Et tamen ifto rerum fuarü ftatu, cir Philippum Macedoné vi&oriaad Cheroneam potutum, omnes Graci terra maríq; ducem renun0 ciaffent;itémq; Alexandrü eius F.poftfuba&tosThe
anos:Lacedemonij quanquá& muris carentem vr £m incolerent,& continentibus bellis ad paruum
effent reda&i nümerü, multóq;imbecillorés& oppreffu faciliores redditi, paucás admodum à Lycur
25 go latarum legum feruátes reliquias, neq; his, neq; aliis deinceps Macedonü regibus focios fe expedi- Sparte ruitionum prebuerunt,aut in cómune cócilium fe ad- ne. inxeruntyaut tributi contulerunt,donec prorfum pofthabitis Lycurgi legibus, tyrannidi fuorum cijo unm fübiedti nibilo: prifcorü inftitutorü feruátes, Priftina gloria& libertate amifsis, reliquorum fimies funt fad, Ínq; feruitutem reda&i, Et nunc Romanis ,ficvt& ceteri Grzci,obediunt..
- Lacenarum apophtbegmata,
n AxciLromrs Brafidz mater,cüm occubuift lius ipfius,& ab Amphipoli Spartam nonnulli

Medeiie.
Vinum,
1s molles,
T PLVTARCHI
profe&i ipfam conveniffent, quafiuit ex eis, an ho: nefte& Sparte convenienter Braüidas mortem oppetiiffet. magnifice eum prdicantibus, affirmantibüfque preftantifsimum eum Lacedemoniorum in id genus rebus gerendis fuiffe, refpondit: Fuit,hofpites, vir przclarus meus filius, fed multos Lacedamon habet viros eo fortiores.
Go n c o regis Cleomenis filia, cüm patrem Ari ftagoras Milefius magna pecuniz pollicitatione ad bellum pro Ionibus contra regem Perfarum fufci- 19 piendum hortaretur, ac quanto magis repugnabat verbis,tanto plura adderet:Corrumpet te,dixit,mt pater homuncio hic peregrinus,nifi eum quamprtmiüm domo exturbas, Mandanti patri aliquando vt frumentum cuidam mercedis loco daret, dicentiqi" eum fibi tradidiffe rationem, qua vinum mite redderetur:proindejinquit,mi pater,&vini plus exhau rietur,& bibentes magis luxuriabunt,erántq; dete riores.Calceos videns Ariftagore à feruo fubne&ti: Paterjnquithofpes hic manus non habet.Peregri- 20 num quendam molliter aclenté accedentem depulit; inquiens: Non tu hinc te aufers, qui ne ea qutdem potes,que mulieres przftant?
GYRTIAS, cümQquodam tempore Acrotatus nepos ipfius in pnerorum conflictu multis acceptis plagis pro mortuo domum referretur, domeftcis& familiaribus plorantibus,Non,inquit;tacebitisioftendit quo fanguine ortus fit.neque vociferari debent boni, fed medicina applicaré.Cum é Cre ta nuncius effet de morte Acrotati allatus, dixit il- 39 la: Annon debuit cüm ad hoftes veniffet, aut illos interficere,aut ipfe mori?mihi quidé iucüdius audt tu eft, feipfo e, patria, maioribá(íq; dignà mortem oppetiiffequàm vt longum tempus viueret Sinom
DAMATRIAfliüad fereverfum,timide&1pH jf indigne fe gefsiffe eü audito,interfecit.In hanc epi gramma fertur tale:
e
M
peat

LACON. INSTITVTA.$09
Peccantem in leges Damatríon ipfa peremit Spartanum,mater de Lacedaemoniis. Alia Laczna filium, qui ordines deferuiffet, vt indignum patria necauit,inquiens:non mea eft hec $ foboles. de qua hoc extat epigramma:
1 peffum proles mala nunc, tenebras, petitum: Eurotas ceruis ne fluatut timidis. 1 catuleyi tta fors pe[Jummanestg petitum,
0m. Indigno Sparte[it tale:non peperi. Alia cüm fugaferuatum ex hoftibus intellexiffet filium, ficad eum fcripfit. Mala de te fama fpargitur.aut igitur hanc elue,aut viuere ceffa. Alia.cüm filij à proclio fugiffent,& ad ipfam venirent:quó,in3f quityperfugere voluiftis mala mancipiatan huc( fi mul vefte fublata ventrem nudatü eis oftendebat) vnde exiftis,redituritQuzdam filium adventantem cernens, interrogauit quo loco res patria effent. càmg;is refponderet,occidione ciues effe occifos, 10 fablata eum tegula petiit atq; interfecit, dicens: Er goteinfauftz rei nuncium illi iniferunt nobistCüm quidam matri narraret fratré honefta morte obiiffe:Nonjinquit,ea,turpe eft talis te comitatus occan fionem dimififfeQuedam cüm quinq; filios in bellum emihiffet, ftans in fubvrbio expectabat pugnae exitum.cümg; ei quidam adveniens fcitáti quid rei 3Seretur renunciaret filios omnes occubuiffe: pra» uum,inquitymancipium,non hoc quzrebá,fed quo jo loco effent res patriz.cüm refpóderet,victoria fuos potir: ergo,inquit, mortem quoq; filiorum nó iaVitaaudio.Ad quandam,que filium fepeliebat,anicula accedens dicebat, Heu fortunam. tum illa,Per Caftores, inquit, propiciam. cuius enim rei gratia Cum peperi, vt pro Sparta moreretur,id fum confe5 cuta.lonicz cuidam mulieri glorianti de fuo quoam preciofo texto,Lacena commóftratis quatuor fuis filiis elegátifsimis:Huiufmodi, inquit,eife opor

PLVTARCHI
tet honefte mulieris opera, hífque eas fefe iacta re. Alia, cüm auditu accepiffet filium peregre malé fe gerere, fcripfit ei: Mala de te Ípargitur fama. aut abole eam, aut viuere define. Affne huic eft illud. Chij exfules cüm veniffent Spartam, mul. f tade Pag p AR ET 0 vulgabant crimina. acciuit eos TELEVTIA mater, criminibüfque auditis, cüm fontem iudicaret filium, ita per epiftolam com pellauit. Mater Pzdareto: aut. viue re&tiüs, aut ifthic defperato Spartam reditu mane. Altera fi. 0 lio criminis alicuius caufa in iudicium vocato, dixit: Aut crimen amolire, aut vitam. Alia claudum filium in pugnam emittens, Fili, inquit, ad fingulos greffus virtutis recordare. Aliafilio revertentià pugna, in qua vulnus in pede acceperat,& ex 9 €o magnum percipiebat dolorem: Si, inquit, fü virtutis fis memor,& dolore leuaberis,& bono eris animo. Laco in bello ita erat fauciatus, vt cüm aliter nequiret, quadrupes cogeretur incedere ei, cüm puderet ipfum ita effe deridiculum, 12 mater: quanto, inquit, preftat, de virtute gaudere, quàm ob rifum fatuum pudore affici? Alia cim filio afpidem traderet, eámquead rem bene gerendum hortari vellet: Fili, ioquit, aut hanc,| aut fuper hac. Alia&lio in bellum proficifcenti porrigens fcutum: Hoc, ait jpater tuus femper feruauit. itaque aut tu idem facito, aut peri. Alia filio dicenti paruum fibi effe gladium, Adde, inquit, greffum. Alia audito filium re probé geftain acie T cecidiffe, Meus enim, inquit,erat.alterum audiens? fuga ob timiditatem fibi falutem paraffe, Non enim, inquit, meus erat. Alia cüm narraretur&lium ipfius in pugna ftatione fua feruata cecidiffe:Hunc, inquit, fepelite, Ínque ipfius locum frater eius fuccedat. Alia cüm folenni pompz ducendx intere 3$ fet, nunciato filium in przlio victoria potitum€
vulneribus quz multa accepiffet mori: non um &oler

LACON. INSTITVTA. D
Y
&o ferto, fed iatabunda proxitnis mulieribus di. xit: Multo pulcrius eft, amice, vincentem inacie mortem oppetere,quàm fuperftitem vincere Olym pia. Cum quidam forori narraret fuz, filium eius mortem generose obiiffe: refpondit ea: quantum. tius nomine gandij, tantum tui gratia mihi dolorisaccidit, qui comitatum tam honceftum non affecutus fis. Ad Lacenam mittebat quidam percundtatum, an vitio vellet adfentiri. refpondit ea, puellam fe didiciffe patri obtemperare, ídque fe- Caffé. ciffe, mulierem autem viro. proindeffiquidhone-——' ftum peteret, primüm id liquidó declararet. Virgo inops interrogata quid dotis effet fponfo allatura, Dos ef? tide paternam, inquit, pudiciciam. Laczna interrogata Z?4,parene àn virum adiuiffet: Non, inquit, fed vir me. Quz f^» Vir» dam occulté compreffa virgo, cüm fetum inter-"^O. fcilfet, tanta patientia dolores pertulit, vocém. F^r4fist que protinus inhibuit, vc& patrem& vicinos par- 9^4 tus fefellerit:opprimente magnitudinem doloris 10 metu dedecoris. Lacena cum veniret, interro8:ta quid fciret, Fidelis, inquit, effe. Aliaeadem
conditione, cüm ex ipfa idem quereretur: Noui,
inquit, domum bene incolere. Quzdam fcitant1; Probáne effet futura fi ipfam emeret: Sum ,inQUIt, proba futura, etiam fi nonemas. Alia dum venderetur, preconi quid noffet quzrenti libefà,inquit, cfle noui. Cámque emtor quzdam ei
iniungeret, non decentia liberam:hoc fata Flebis, qui tibi talem poffefsionem id invideris, mortem fibi ipfa confciuit.
A
Hi
o
$* d
M

Hiercil.fur,
E PLVTARCHI pemulierum virtuti,
bus,líber.
S3 Lia eft, 6 Clea, de mulierum virtute AN mea, quàm Thucydidis fententia. Is | enim ei primam laudem tribuit femiW| nz,de qua foris minimus eft velanbo 2| nam velin malam partem fermo. cen- 1s fens nimirum vt corpus, ita famam quoq; bonz mu lieris domi inclufam effe, neque in publicum exire debere. Mihi autem elegantior videtur Gorgiz opi nio,qui mulieris non formam,fed famam vult multis effe notam. Et Romanam legem maximé probo, iy uz mulieres itidem vt viros poft mortem publice laudari pro dignitateiubet. Itaque optima Leontide vita defun&a, cüm ftatim, tunc mihi tecü colloquium fuit non expers philofophice confolationis:tum in prefentia quidquid reftabat corum,que 2o ad docendum eandem effe viri ac mulieris virtutem differuntur,hiftorica demonftratione tibi confcripfi. Non eft hic nofter commentarius ad voluptatem auditione parandam accommodatus. fed ta meu fiexemplorum hzc eft natura vt perfugdendo 25 fimul oble&ent, oratio non abhorrebità venuftate demionftrationem adiuuante,neque verebitur Mufis admifcere Gratias, pulcerrimo( vt ait Euripides)coniugio:maximé cüm ab animo honeftatis cu pido captet fidem. Agedum enim fi dicentes ean: 30 dem effe virorum ac mulierum artem pingendi, tales à mulieribus eláboratos proferremus picturas, quales Apelles, Zeuxis, aut Nicomachus reliquerunt:effétne qui nos reprehenderet,ac gratificandi & delectandi maiorem nos, quàm fidem faciendi 55 rationem habuiffe diceret? non fané opinor. Rurfum fi pocticam imitandíve artem eandem 2x iu pe hoc ieru

DE VIRTVTIB. MVLIER,;i lierum& virorü affirmantes,Sapphüs carmina cum Anacreonteis;aut Sibylla cà Bacidis oracula compararemus;iufténe aliquis culpare démóftrationem pofft, quód gaudentem ea& voluptate affe&um
f auditorem ad fidem propofito habendam adducerctinó profe&o: Atqui fimilitudinem ac difcrimen mulieris atque virilis virtutis alivüdé redtiüs difcere non pofsis, quàm fi vitas vitis,& actiones actio, nibustanquam magnz artis opera componens,coa
10 fideres eandémne habeant formam atque effigiem Semiramidis& Sefoftris magnificentia; Tanaquilidis& Seruij regis calliditas, Porcie magranimit5& Bruti, Timoclee& Pelopide, fi ad vim iftarum virtutum praecipuam iefpiciatur. Alias enim 5j qualdam differentias virtus; tànquá colores quofdam peculiares accipit ob diuerüitatem natüra,ad. fimilatürg; moribus, temperiei corporis; cibo& viueridi rationi eius cui ineft. Aliter enim fortis fuit Achilles,aliter Aiax: neq; prudentie Neftoris fimiào lis fuit Vlifsis prudentia: neque eodem modo iufti fuerunt Cato& Agefilaus: aliter niaritü dilexit Eirene quàm Alceítis: diuerfa fuit ratio magnanimitatis Corneli:& Olympiadis. Neq; tamea eo ad. ducdmur, vt raultas& diuerías coufítitüamus forti2 tudines, prudentias,& iufticias: dum modó diuerhates Giaguloram nullam virtütem fua definitione excludat. Proinde exempla nimis trita,& que tibi (quippe verfatain frequeritilibrorum le&ione) co
;üXa etf? puto, in prafentia omittam,nifi fiqua di30 gna memoratu fugerunt eos qui ante nos vulgaria
licé nota inlitteras retulerunt; Quando autcm mulieres multa przclara faciriorá cüm publice
tom priuatim édidcrunt; pauca quaedam de publiCs referre Operzprecium videtur:
3 TROADES. i Qui a5 Ilio, cüm id everteretür, profugerüt,eoFum jieriq; tempeftatis vi,& obimperittam nauis K
"
& puo

$14 PLVTARCHI D£
gandi,marí(q; ignorationem ad Italiam funt delatí: & ad Tiberim fluuium egré portubus ac ftationibus neceffariis fubvecti, pervagati funt regionem, quzrentes qui ipfis locorü iftorü conditiones enar rarent. Interim mulieribus cogitatio incidit, qualemcuriq; fedem quavis in terra potiorem effe recte fuas res gerentibus hominibus quàm errores& na uigationem:patriámq; eá effe faciendam,cüm amiffa recuperari non pofsit. Proinde confpiratione fa&a, naues cremauerunt, duce facinoris Roma, vt 19 aiunt.Hoc fa&o,maritis opitulatü nauibus ad mare contendentibus occurrerunt, metuentéfq; iram eo rum, aliz maritos, aliz neceffarios amplexa, blan: déq; deofculatz funt,eiq; fuauitate animos eorum Ofinli mos. deliniuerunt.Inde mos ortus eft etiamnum durans, 1$ vtRomanz feminz cognatos ofculo falutent. Nam necefsitatem nimirum cernentes Troiani, fimülque humanos& benignos experti incolas eorum locorum, fa&um mulierum probauerunt, ibiq; cum Latinis habitauerunt. PHOCIDES.: Phocidum facinus à nullo nobili fcriptore commemoratur. fed virtutis laude nulli muliebri fado cedit. teftimonium ei ferunt magna facrificia qu Phocenfes hodiéq; ad Hyampolin peragunt;ac vetufta decreta, Singulas hiftoriz totius partes ego 1! Daipbátu, vita Daiphanti perfcripfi. Phocidá res ita geflaeft. Implacabile bellum erat ortü inter Theffalos&Pho cenfes. Hi enim principes ipforum& tyrannos n Phocicis vrbibus vna die vniuerfos necauerant: illi 2? autem c c L Phocenfium obfides trucidauerant; omnibüfq; cum copiis per Locros in Phocidem irrumpebant, decretóq; fa&o iubebant nulli adulto parcere, pueros& mulieres captiuos abducere. Ibi Daiphantus Bathyllij F. qui cum duobus collegis 55 Phocenfium reip. przerat, fuis perfuafit, vt ad pugaam conferendam Theffalis obviam irent me. ieres
i

VIRTVTIB. MVLIERVM.-mj Tierés autem cum liberis vnum in locá ex vniuería Phocide condücerent, eámq; congeftis lignis cingerent;ac cuftodes adderenr, mandato vt fifuos vi&os fentirent, confeftim materiam accenderent,ac T corpora combvrerenr.Hzc cum effet reliquorü fen tentia, vnus in cócilio fürgens, Aequum eft, inquit, vt mulieres duoq; iftuc probent,alioquin omittendum eft, neque vi eó funt adigende. Qui fermo vt pervenit ad mulieres, ipf e nor convenerunt, 10 itáq; fieri debere decreuerunt, Daiphantümq; coronauerunt,vt qui optimé rebus Phocicis cófuluiffet. Idem quoque pueros aiunt concione priuatim convocata fciuife. His itaactis, Phocenfes ad Cleo nas Hyampolidis cum hofte conflixerüt, vi&toriáq; y funtpotiti; Decretum hoc Phocenfium, Graci Apo naam, vtpore defperatis rebus auda&ter fa&tum,ap Pellauerunt. Omnium autem feftiuitatum fuarum maximam Elaphebolia Mineruz Phocenfes in hunc vÍque diem quotannis peragunt atque celebrant,
*? voxà feriendis ceruis du&ta eft.
CHIAE.
Chij Leuconiam coloniam duxerunt tali de cauQuidam in Chio non minimi nominis matrimo& nim conttaxerat. citm autem fponfa 1n curru duCeretur,rex Hippoclus fponf familiaris, qui vnà cá reliquis aderat,oborto ex ebrietate iocandi ftudio, n eurrum infiluit, non animo vllius iniuriz faciend fed communem cobfuetudinem lufümq; fecu , Ut.tamen hucfponfi amici interfecerüt. Inde cüm 30 Chij irz diuine argumenta cernerent,oraculo con fulto iufstfunt percuffores Hippocli necare. cámque vntuerfos eius czedis fontes fe effe dicerét,vniuerfos deus iufsit vrbe excedere, fiquidem vniuerfz Ssiio ifto fe obftrinxiffent.Ita demum fontes, ca-35 diía; focios aut approbatbres,vtcung;& multos& potentes, in Leuconiam deportauerunt. Hanc CoTonenGbus ademtam primüm cum Erythrzis pofK 1i
The]]als à Phocehfibus vicli,

$6 PLVTARCHI DE
federant Chij. Poftea temporis bello cá Erythreis Jonum potentifsimis contracto, cüm hi ad Leucopiam ducerent exercitum, Chij impares fe viribus videntes,padti funt exceffuros fe Leuconia,vnátan tum quoq; chlzenam, vnámq; tunicam fecum aufe-$ rente. Mulieres autem Chios obiurgabant,quódar mis dimifsis nudi per hoftes effent exituri. cümque hi dicerent iureimrádo adhibito fe 1d prorififfe,mo nuerüt ne arma relinquerent, fed hoftibus d'cerent haftam effeloco chlenz;clypeum loco tunic viro 1$ animofo.Cüm obtemperaffent Chij,liberéq; adver fus Erythrzos locuti arma oftenderent: territi eorum audacia Erythrzi funt,nemóq; eorum accefsit aut prohibuit, fed difceffum eorum gratum habuerunt. Atque hi quidem à mulieribus edocti audere,$ hoc modo tum feruati fant.Sed nihilo minoris virtutis facinus eft Chiarum mulierü, longo póft perpetratü tempore.Philippus Demetrij F. vrbé Chio rum oppugnans, fuperbum ac barbaricum edidum
propofuerat,quo feruos ad defc&ionem ad fe invi- 19 tabat, pollicens iis dominarum coniugia& libertatem. Mulieres veró atrociatque effera correptz ira vnà cum feruis ipfis quoque vnà iodignantibus&
ferrum auxilium ferentibus, cum impetuin muros evafefidei, runt,lapidéque& tela congerentes', ac pugnantes MN exhortantes& ammantesyipfeQque etiam ad extremum hoftem profligantes& telis impetentes; Philippum repulerunt: càm quidem ad hunc nullus omnino feruorum tranfiuiffet. AROGIVAE. p Inter res à mulieribus publice praeclare geftas, pullum iliuftrius extat facinus certamine,quod ArTdéfile, gius pro patria adverfus Cleomené Telefillz poetriz hortatu obiuerunt.Hanc ferunt nobili ortá familia,cü effet corpore morbis obiioxio,deos de pa-3 randa bona valetudine cófuluiffe: oraculóq; monttam vt Mufás co.eret,dez obtémperaffe,(tudiümq; in cate

VIRTVTIB, MVLIERVM. 15
in carmina& harmoniam collocaffe:& cüm morbo liberatam effe,tum ob poéticam in admiratione mu lieribus fuiffe.Cá Cleomenes Sparte rex multis Ar giuorü occifis(fabulaeft quidam numerü eorü per! hibét i22 c12€12 12 ccrxxvir) adipfam vrbem duceret, impetus& diuinitus quz dá iniecta audacia mulieres que etate integra eflent excitauit ad propulfandos à patria hoftes, Proinde Telefilla duce arma capiunt,propugnacula occupant,muros
lo coronaciugunt, non(ine admiratione hoftium. Ae Cleomenem quidem repulerunt, multos fuorü defiderantem. alterü regem Demaratum(vt Socrates ait)qui in vrbem pervenerat& Pamphyliacü occupauerat,vi'exturbaruat.Hoc modo vrbe feruata mu
y. lieres quz in pugna ceciderant, in via Argiuafepul ta fantà ciuibus: fuperftitibus autem premiü virtu tis dedicatio Martis conceffa eft.Pugnatü alij feptima die,alij ipfo iu nouilunio tradüt mepfis, qui nüc quartus,olim Hermazus,id eft Mercurialis,apud Ar
19 piuos dicitur. Ea die etiam hodie Hybriftica(id eft contumeliofa) facra agunt, mulieres virilibus tuni€s& lznis,viros muliebribus vittis ac velis veftien tes. Virorum penuriam vt exfarcirent,mulieres non (vt Herodotus narrat)feruis, fed vicinorü optimis
*j Inciuitatem receptis coniunxerunt:quos ille videantur contemnere& ignominia afficere in concubitu. Itaque legem pofuerunt, quz nuptas barbam iubebat habere, quando cum viris concumberent.
PERSIDES. 9^— Cyrus cüm Perfasab Aftyage rege& Medis abalienaffet, prcelio vi&us eft. Perfis autem fuga fe ad Vrbem recipientibus, cüm parum abeffet quin fimul hoftesirruerent,occurreruntante vrbem mulieres, veftibüfque furfum ab inferioribus partibus attraii Bis dixerunt: quà fugitis omnium hominum pefsimi: non quidé fuga hàc penetrare poteftis,vnde exi flis.Hoc Ípe&aculum,atq; hzc vox pudoré incufsit K uj

fig."PLVTARCHI DE Perfis, féq; ipfos culpantes converfi funt,& inftauráta pugna hoftes fuderunt. Inde lex politaà Cyro eft, vt quoties rexin vrbem intrat, fingulis mulieribus aureus detur.Ochum ferunt;alioquin etià praAuaricie e, üum hominem& regum auarifsimum» femper cirsemplum. cumiuiffe vrbem, neq; ingredi vnquá voluiffe,itàq; mulieres dono defraudaflíe. Alexander veró bis intiauit,& grauidis duplum dedit. CELTICAE.
Celta, antequàm Alpes tranfgrefsi Italiz ed obtinerent partem quam nunc incolunt,é graui& implacabili difcordia in bellum inciderant ciuile.Mulieres auté inter mcdia arma progreffe, cognitis cós. troverfiis, tam dextré eas& inculpaté dhiudicauerunt, vt admirabilis ear exarbitrio amicicia omni- 1$ um cum omnibus per vrbes finguláfq; familias exfti terit. lag; in pofterum à Celtis mos feruatus eft, vt confültatiopibus de bello& pace mulieres fuas adhiberent,& lites cá fociis ortas earum opera difceptarent. Quare in fuo etiam fecdere,quod cum AuCeltari cb mibaleicerünt, fcripferunt: fi Celz haberent quo Annibale^ nomine Carthaginienfes accufarent, iudicium fore Carthaginienfiü ducum ac prefe&orü in Hifpania: fi veró Carthaginiéfes Celtis aliquid obiicerét, cau fs cognitioné futuram penes Celtarum mulieres 5$ M ELIAE.
Melij càm folo ampliore indigerent, Nymphzo iuuene pulcherrimo coloniz ducenda przfetto,na vigauerunt, deo iubente ibi habitare, vbi à quibus" portabantur amitterent, Accidit autera vt cüm ad 39. Cariam nauibus applicatis egre(si in terrá effent,nà ues tempeftate perdereatur. Cares auté qui Crya fam iicolebant, fiue inopiam eorü miferati,fiue audaciam metuentes, habitare cos fecü iufferunt, partéq; agrifui impertiuerunt.deinde, cum viderét eo5 3 breui temporis fpacio magna feciffe increméta; per infidias eos interficere ftatuerunt, conviuio She:
inftru

VIRTVTIB. MVLIERVM. 59
in&ru&o. Forté virgo quzdam Caria, nomine Caphena,Nymphzum amabat.quz cüm ifta agerétur, non fuftinens falutem amafij negligere,conlilium ei ciuium aperuit. Cüm ergo Cryaffenfes venirét eos f vocatum, refpondit Nymphaus moris nó effe Gra cis ,ad coenam venire fine mulieribus, quo audito Cares,eas vt fecum adducerent iufferunt, Tà Nym pheus re Meliis expofita, ipfos tunicatos& inermnes fecum ire ad coenam iufsit, mulierum autem I9 quamque gladium fub finu geftare& fuo marito afidere. Sub mediam caenam cum Cares tefferam dediffent, Graci articulum temporis rei gerendz adeffe fentiéces,fimul omnibus vxoribus finus pandentibus gladios arripuerunt, barbarófque adorif ti vniueríos interfecerunt: agróque& vrbe ea potiti, aliam nouam condiderunt, Cryaffámque nouam appellauerunt. Caphena autem Nymphzo nupfit, dignámque beneficio gratiam& meritos henores confecutaeft. Digna autem eft admiratione 3? mulierum taciturnitas atque audacia,& quód nulla earum inter tam multas ne invita quidem prz metu officium prodidit. TYRRHEMNMAE,. Tyrrheni cüóm Lemnum& Imbrum occupaffent, 35 Athenienfium mulieribus Braurone abreptis filios procreauerunt, quos vt femibarbaros Athenienfes infulis expulerunt. Hi cum Tznarum appuliffent, Lacedzmoniis in feruili feu halotico bello vtilem przbuerunt operam, ideóque ciuitate& matrii» moniis dignati funt. Quodautem in fenatum& ad cófilia non adhibebantur, venerunt in fufpicionem quafi nouarum rerü moliendarü caufa coirent.Itaq; a Spartanis comprzhenfi& in carcerem cóiedii,accurate cuftodiebantur, cupientibus liquidis& fta35 bilibus eos convincere argumétis. Captorum verà Vxores ad carceré venerunt,multífq; obfecrationib. & precibus à cuftodibus impetrauerunt, vt ad maK inj

ge PLVTARCHI DE!
ritos intromitterentur, faluature eos& compellaz turz.Poftquá intró venerunt, celeriter viros lecum permutare veftes iufferunt, muliebribáfq; in veftibus exire.Ita mulieres quidem parate ad omnia adverfa in carcere manferunt, viros autem decepti cu$ ftodespro vxoribus dimiferunt. Exinde Tyrrheni Taygetaoccupauerunt, helotéfa; ad defectionem fu&mq; focietaté pertraxerunt, qua reSpartani cüm in magnum veniffent metum, pacem cum iis perinternuncios compofüerunt, ca conditione, vt rece- 19 ptis vxoribus, acceptag; pecunia& nauibus difcederent, alibíq; agrü& vrbem nz&ti,coloni Laced moniorum cognatiq; haberentur. Fecerunt hocPe lafgi,Poili duce& fratre eius Crataida Lacedzmoniis.ac pars quidem eorü in Melo fedem fixit:pleri-! que cü Polli in Cretam nauigarunt, oraculiq; even tum periclitati funt. refponfum enim fuerat,vbi deà & anchorá amiliffent, fore finem errorum, ibíq; eis effe vrbem condendam. Cüm ergo ad locá Crete, qui dicitor Cherronefus(id c(t peninfula) appulif- 20 feut,no&u panici terrores oblati iis funt. quib.con fternari tumultuaria feftinatione naues confcenderuat, relito in terra Dianz fimulacro,quod à maio ribus acceperant Braurone in Lemnum advectü,&
à Lemuo femper fecum circumtulerát. Cüm autem 25 tumultu fedato nauigantes id defiderarent, Pollis, qui fimuletiam anchorz vnguem decffe fenferat, (vienim attracta anchora is in faxofis, vt apparet, locis abruptus erat) oraculum Pythiz finem fuum confequi iam dicens, figno datoretró nauigauit 1n 30 Cretam, occupauítque regionem, multííq; pugnis cum viciffet hoftes, Ly&um aliáfg; vrbes in fuà poteflatem redactas incoluit. Itaque Lyctij& Athenienfium fe cognatos matrum caufa ducunt,& Spar tanorum colonos. 3
LYCIAE.
Fabulofum eft quod cveniffe in Lycia dicitur, : quan

VIRTVTIB. MVLIERVM.$2
guaRquam ei fama teflimonium ferat. Sic autem narratur. Amifodarus, quem Ifaram Lycij nominant, ex colonia Lyciorum quz apud Zeleam erat cum nauibus venit piraticis,duce Chimaro, homi5 nebellicofo, caterüm crudcli& effero. eius nauis in proraleonis, in puppi draconis habebat infigne: Multumis mali fecit Lyciis,infeftümq; habuit maré,vt neque nauigarihoc, neq; maritimz vrbes habitari poffent. Hunc cum interfeciffet Bellerophon Io tes, fugientem Pegafo infecutus,& Amazones quoque eieciffet, nullam retulit ab Iobate gratiam, fed cft ab eo iniuflifsimé tratatus. Itaquead mare accefiit, ac Neptunum precatus eft vt Iobatz regionem fterilem invtilémq; redderet, votifque faWf isretró difcefsit. Flu&us autem elatus terram invndauit: erátque atrox fpeGaculum, cüm fublime mare fequeretur eum& agros occultaret. Cüm deprecantes viri Bellerophontem non mouerent,mulieres occurrerunt ei, tuoicis füblatis corpora denudantes. itaque pra pudore eo retró recedente, flu&us quoque( vt aiunt) fimul recefsit. Alij fabuam vitantes, non exfecrationibus mare ab eo addu&um dicunt: fed cum pinguifsima pars planiciei ad mare effet humilior,fupercilium mótofum,quod prater litus maris porredum vndas arcebat, fuiffe à Bellerophonte perruptum: cámq; mare vi inferretur,& planiciem illuuie tegeret, viros Bellerophontem deprecando nihil impetraffe, mulieres au tem fa&toagmine circumfufas obtinuiffet vt 1pfas Teveritus iram poneret, Suntquiaffirment, Chimzram illam poctarum fabalis nobilitatá, montem 9nnino fuiffe Soli oppofitum, in quem Solis radij cüm refle&erentur,& eftum vehementem ac quafi igneum in planiciem retorquerent, factum effe vt 3; fruges marcefcerent. Bellerophontem autem caufa mali itelle&ta,przcipitij eam partem quz erat le üifiima,& maxime Solis radios reflectebat,excidif. K v
Piu
1j
30
Bellerophon. ti fabula.
Chimara,

$12 PLVTARCHI DE
fe.cámq; ei non haberentur gratiziratum ad vlcifcendum Lycios fe bitis ,àmulieribus autem fuiffe placatum.Nymphis quarto de Heraclealibro caufam adfertà fabula maximé remotá. Aprum;qui in agro Xanthio animalia& fructus perderet, tuiffe interemtum à Bellerophonte, neque ei vllam relatam gratiam.[taque eum Xanthios fuiffe exfecra tum, impetrafféq; vt totum folum falfuginem emitteret, terrequeamarore indito omnes fruges corrumperentur. idq; duraffe, donec mulierum vidus 19 reverentia deprecantium, Neptunum exorauerit vt finem irz faceret. Atque hinc legem effe apud Xanthios, vt nó à patribus,fed à matrib.nomina fumát. SALMANTICAE.
Cüm Annibal Barcz F.antequam bellum Roma- 1 nis inferret,in Hifpania Salmanticá vrbem magnam oppugnaret, metuentes fibi oppidani, promiferunt imperata fe fa&uros, daturófq; Annibali c c c argenti talenta,& c c c obfides. vt Annibalab obíidione deflitit mutata Salmantici fententia promif- 1e fis non fteterunt. Itaque reverfus eft,vrbémque diripiendam militib. propofuit. Ibi tum prorfus perterriti barbari, pacti funt, vt liceret liberis corporibus difcedere tunicatis,relitta vrbe, armis,opibus, & mancipiis. At mulieresratz in viros iaquifitum 1$ fingulatim, fe exploratum non iri, gladiis fumtis occultatífque viros exeuntes comitata funt. Egreffis omnibus Annibal cuftodiz caufa Mafzfylios addidit,ínque fubvrbio eos his ftipatos continuit.reliqui promifcué vrbem diripuerunt. Mafzfylij au- 5o 'tem magnam agi predam cernentes, continere 1€
ampliüs, aut captiuorum cuftodiz intenti effe non potuerunt: fed indigné fuam ferentes fortem, 1p quoque abiuerunt vt prede partem peterent. Interim mulieres viros fuos exhortatz funt clamore, eífa; gladios tradiderunt. atqueadeó nonnulle ipf cuftodes funt adortz: inter quas vna Ban; noni
Lex de nos 1iribus,

VIRTVTIB. MVLIERVM.$33
noni interpreti haftam eripuit,eáque ipfum, quamvis thorace indutum, feriit. viri aliis fugatis, aliis
occifis, frequentes vnà cüm mulieribus effugerunt.
Annibal nuncio rei accepto infecutus, quos in fuf gaarripere potuit, necauit:reliqui montes cüm atugiffent, czde evitata, poftmodo fupplicibus mif
fis deprecatoribus, gratia impunitateq; impetrata,
in vrbem ab eo funt reducti. MILESIAE.
Milefias virgines quadam tempore, atrox animi
& abfurda incefsit perturbatio.qua de caufajincertum: nifi quod putabaturacris temperies veneno
infecta,& ad infaniam excitandam parata, mutationem itam animorum atque abalienationem effeI$: ciffe.Subitó omnes mortis cupiditas,& ad'vitam fu
fpendio finiendam furiofus impetus egit.& multz
€làm cáfecutz funt quod volebant. Verba& lacry
mx parentum, amicorümq; alloquia nihil agebant,
fed Iefe interficiendis omnem ipfas cuftodientium
zo induftriam atque calliditatem vincebant. ita vt calamitas diuinitus immiffa,& remediis humanis videretur validior; donec quidam homo prudens legem promulgauit, que iuberet omnes quz fibi fuÍpendio mortem confziuiffent,nudas per forum ef3j ferri. Hzc lez fancita, non inhibuit modo, fed&
omnino aboleuit illam qua virgines laborabát mor
Us cupiditatem. Magnum veró argumentum eft ba
nz indolis ac virtutis, metus ignominiz:& quod
nihil formidantes morté ac dolorem, quz omnium
39 maximé terribilia habentur,turpitudinis taméima&inationem non pertulerunt,neq; fuftinuerunt dedecus poft mortem ipfis eventurum.
du C IAE.
Cianis virginibus mos erat, vtad facra publica
j; Coient, diémq; vna exigerent, proci autem ludentum& choreas ducentium fpectatores erát. fub ve
fperam autem fingularü domos adibánt, invicémq:
LES]
Verechdia.

$24 PLVTARCHI DE
parentibus& fratribus inferuiebant, ade vt pedes eorum abluerent. Szpe eandem plures amabant;ita
Caflua- modefté atquelegitimé, vt puella vni defporfa, remor.
liqui ftatim eam amare definerept.Mulicbris autem huius modeftiz ,vt in fumma dicam, hic foit fru-$ &us, quod apud Cianos annorum 12 c c fpacio neq; adulterij vllius, neque virginitati oblati extra matrimonium vitij mentio vlla fuit.
PHOCIDE S.,
Cüm Phocen(ium tyranni Delphos occupaffent, contráq; eos à Thebanis bellum, quod Sacrü vfurpatur, gereretur: Baccho addict mulieres, quas "Thyadas vocát,furore correptz,acted; per noctem erroribus, imprudentes Amphiflam venerunt: vt; erant defatigatz,nec dum ad fefe redierant,corpo- 9 ribus fparfim in foro demifsis obdormiuerunt.Amphiffenfium autem vxores veritz, ne quia multityzannorum milites ea in vrbe, Phocenfibus nimirum facdere iun&tayaderát, iniuria aliqua Bacchis fieret: in forum vniuerfz procurrerunt,tacitzq; in orbem 19 adftantes, neq; aggrefTz dormientes,fomno folutis aliz aliis operam dederunt,cibümq;,obtulerót,tan démq;à maritis hoc impetrauerunt,vt eas tutó dedu&as ipfz ad fines vfque comitarentur.
VALERIA& CLOELIA. na
Lucretiam, viri vxorem illuftris& genere regtbus propinqui, vfus eius hofpitio mulieris quidam de filiis Tarquinij,eius qui cognomine Superbus,a Romulo feptimus rex Romz fuit, vi conftuprauerat. hzc re amicis atque neceffariis indicata; con. 3 feftim feipfam iugulauit. Hoc flagitium,& virtus mulieris, Tarquinium regno eiecit. Pulfus cüm alia multa gefsit bella, conatus regnum recipere:tü Por fenz Etrufcorum principi perfuafit, vt magno cum j exercituad Romam expeditionem faceret. Romanifimul& bello& fame prefsi, cognito Porfenam
sion bello tantum, fed& iufticia atque humanitate P

VIRTVTIB. MVLIERVM. f$
przclarum effe, arbitrium huic caufz Tarquinianz detulerunt.Contumaciter hoc Tarquinio recufante, ac dicente Porfenam iuftum arbitrum non fore, fi in fide focietatis non perfifteret: eo omiffo
1 Porfenahoc egit, vt Romanorum amicus, quem hi Etrufcis ademerant agro, captiuifq; receptis, difcederet. datis eihancob rem obfidibus decem pueris, totidémque puellis, tamctfi nondum confe&is pa&is, omnem ftatim belli apparatum dimifit. 9 Virgines, quas obfides datas dixi, cum fub lauandi praícriptione ad fluuium aliquantulum lopgiüs à caftris procefsiffent, vna earum Cloelia ipfas exhor tante,tuniculis circum capita alligatis,aufz funt flu uium vaftum atque vorticibus profundis periculoIf fum magno cum labore tranare, invicem fefe tenen tes, epreque vlteriorem in ripam evaferunt. Sunt qui Cloeliam dicunt nactam equum, eo confcenfo fenfim tranfiuiffe, aliífque natantibus ducem fe prebuiffe,& animum verbis adieciffe, opémq; tuvo liffe. quo hi vtanturargumento, mox dicetur. Romani vbi eas faluas rediiffe videre, audaciam quidem& virtutem admirati funt, reditum tamen non probauerunt,neque vinci fe fideab vno homine fufüinuerunt. Itaque additis qui deducerent in cas ftraeos Porfenz remiferupt. cum tranfiffent fluuium, parum abfuit quin per infidias à Tarquinio interciperentur. confulis tamen Poplicolz filia Valeria cum tribus famulis occupauit in caftra Por fene effugere: reliquas Porfenz F.armis ftatim fupi petiis lanis ex hoftibus eripuit. Adductas ad fe confpicatus Porfena, quzfiuit qüznam autor fuiffet huius cconfilij.tum Claehia, reliquis, quód ei metuerent tacentibus, ipfa de fefe indicium profeffa
€t. Magna autem admiratione permotus Porfena,
Ji equum egregié ornatum adduci iufsit, eo Cleeliam 9nauit, vniuerfifq; benigne& humané fuis remifit. Hoc fgnomulti docere volunt, Clacliam eque
Fidei eve plume aliud huma nitatis.

$26 PLVTARCHI DE:
amnem traieciffe. Alij hoe negant. fed Porfenaci aiunt,virtutem eius audaciámq; muliebri maiorem admiratum, dignatü effe dono quod bellatori conveniret viro. Sane equeftris ftatua pofira eft mulicris in viafácra; abaliis ea Cloeliz, ab aliis Valeriz attribuitur.
MICCÁ&K MEoISTO;
Ariftotimus auxilio regis Antigoni tytannide; quam in Eleos occupauerat,conftabilita,iniqué admodü atq; immoderate fua vfus eft potentia.quip- 19 pe homo natura ferus; barbarífq; ftipatoribus corpus tyránidémq; eius tutantibus convenis feruien? pra metu,multa ab iisin ciues contumeliose, multa crudeliter facta difsimulabat. Quo in numero fuit Philodemi calamitas. Huius enim filiam formofam, Miccam nomine,quidam tyranni peregrinis militibus aliquot dux przfe&us Lucius, cótumelis inferendz magis ftudio quàm amore düctus cüm cuperet corrumpere,mifit qui eam accerferent.Parentes quidem necefsitatem animadvertentes,ire eam iubebant.Micca veró,vt erat generofa indole,animoque magno,patrem amplexa fuppléxq; obfecrari,pa teretur potius mori ipfam, quàm ita turpiter atque iniufte virginitate fpoliari.Interiecta mora,ipfe Lu-.... cius libidine ac vino ebrius, inter potandum profi- 23 luit iratus. cümq; Miccam inveniflet caput intcr pà tris habentem genua,fequi fe iufsit. detre&anti veftem deripuit, lagrífq; eam cecídit, tacité dolores perferentem, cüm pater& mater poftquam depre^ cádo& flendo nihil fe proficere fentirent, deos ho;ó minéfg; teflarentur atrociafe& iniqua pati, tádem barbarus ira& crapula plané in furorem actus,virgi nem,vt in patris tum finu faciem habebat,confodit. Neq; hoc animum tyranni flexit facinus.fed& mul tos interfecit,& plures iis in exfulium eiecit. nam yg octingenti ad Aetolos veniffe dicütur extorres, flagitantes vt fe in vxoribus& liberis à tyranno see . rendis

VIRTVTIB. MVLIERVM.$27
rénidi$ iuuarent. Paulo póft Ariftotimus vltró propofuit ediétum,quo mulieribus,fi qux vellent,permittebat proficifci ad maritos, ac de dotalibus bonis quantü vellent fecum ferre. Vbi fenfitomnibus
f. gratü effe hoc edictü,(nam amplius 1 5 c erant que Íe ad iter parabát) diem definit ad quam confertim irent, tutum fe iter ipfis przbiturü fimulans. Cüm dies appetiiffet,& mulieres ad portá convenirent, pecuniámq; congeferent,& pueros aliz in vlnis ge Ie flarent,aliz curribus imponerent, acfe invicé praRolarétur: fübitó multi à tyráno immifsi fatellites, eminus clamore elato eas manere iufferunt: cum au tem appropinquaffent, mulieribus vt retró abirent imperauerunt, currüfq;& vehicula invertentes per ipfas retró impulerüt nihil cuiquá parcétes,& neq3 abire,neq; manere, aut infantibus opitulari finétes: quorü alij curribus excidentes peribant, alij curribus füpervehentibus delapfos elidebantur, deniq; €as vniuerfas cum. clamore& flagris tanquam oues
'9 mutuó fefe trudentes& evertentes in carceré com Pulerunt,& pecuniá ad Ariftotimü retulerunt, Hác Tem càm grauiter ferrent Elei,Baccho facrz mulieTes, quas fedecim vocant, fupplicibus ramis& ftem màtibus dei famtis in foro obvias fefe Ariftotimo tulerunt, decedentibüfa; ob reverentiam ftipatoribus,tacitz primüm adftiterunt, fupplicátorias fron dcs pretendentes.At Ariftotimus, fimulatq; depre Cir ea5 pro mulieribus fenfit, ftipatoribus iratus&
o cum clamore exprobrans quàd eas pafsi effent ac3 cedere, effecit vt alias trudendo, alias verberan0€ foro exigerent. vnamquanque porró, duobus talentis mul&auit. His ita a&is, Hellanicus Elide confilium de opprimendo tyranno agitauit,re cum aliis compofita: homo quem vt fenem& duobus fi3r lis orbatum, 1deóque nihil quicquam a&urum tyraunus negligebat. fimul etiam exfules ex Aetolia Hraiicientes, in agro Eleo Amymonam locü cómodam

48 PLVTARCHI DE
dam arcem bello futurum occuparunt, compluréfque ciuium Elide profugientes ad fe receperunt. Ariftotimus, cui mecum ifta obiiciebant, ad captiuas fe contulit,rémq; terrendo fe faciliüs quàm gra tia confe&urum ratus, mándauit vt mifsis ad maritos littetis difcedere ex ea regione iuberentini face rent,vuiuerfas fe contumeliose vexatas nécaturum, liberis anté interfe&is,minitàns. Cüm aliquandiu inftaret atq; dicere iuberet an factura effent quod poftulabat,relique nihil refpondeutes,intuite funt I6 fefe mutuóstacita invicem benevolentia fignificantes; üihil(e metuere,neq; minis his terreri. At Merortitudo. gifto Timoleontis vxor,& cüm maritiytum propriz mulier. virtutis caufa citerarü facile princeps;non dignata
,; affargere, neque reliquas pafía, fedens tyranno re- p
55 fpondit.Sivir effes cordatus,non vtiq; de viris cum
,» mulieribus colloquereris:fed ad Ipfos,vt quiin nos
55 1u5 habent, miliffes meliori inventa oratione; quàm
j2 E nos decepifti.quod fiauté defperato te dsper-—
55 fuafurum, noftra opera imponere illis moliris:neq; 29
5» fpetare debes te nobis denuó verba daturum,& aby» fit tam nullius ij confilij vt fint, vt dum parcant mu
5» lieribus& infantibus fuis, patriz prodant liberta5» tem;non enim tantum mali eft nos ámittere,quibus
5» quidem aliàs carent,quantum boni eft ciues toá fz;» uicia& infolentia liberare. Hec fata Megiftone Art ftotimus animi impos, filium eius adfeiri ilicó iuffit ,anteoculos matris eum necaturus. quem cüm quarerent miniftri inter alios ludentem& lu&a fe exetcentem, mater eum nominatim vocans: Ades 3o hucjinquir fli,& antequam fentias ac intelligas,liberare acerbá tyrannide. mibi enim difficilius fuerit feruientem teindigné, quàm morientem cernere. Ariftotimum veró ftricto gladio ipfam iam màtrem impetiturum,irág; concitum in eam ruentem, Cylo vnus de familiaribus, cui tyrannus fidem habebat, càm quidem is ipfum odiffet, fociífas facta: ab Hcl

VIRTVTIB. MVLIERVM.$29 3b Hellanico confpirationis effet, reftitit,eümque avertit orans, monénfque, Indignum forehoc iplo,& muliebre fa&um, non conveniens principi viro& rerum gerendarum gnaro. itaq; vixtandem
$ Ariftotimus; cüm ad fe rediiffer, inde abiit. Magnum veró oftentum ei fattum eft. Cüm. enim me- O/fentum. ridié cum vxore cubaret, pratdiümque effet paratum, vifa eft aquila in acre fe librans fupra do, mum, ac quafi prudens& dedita opera lapidem iuloftz magnitudinis in eam partem te&i deiecit, vbi erat cubiculum in quo iacebát Ariftotimus. fimul autem defuper ingenti fonitu exiftente,& foris clamore fublato ab his qui auem viderant, perterritus , tyrannus re Cognita vatem acciuit, quo folebat afy fidue in foro vti; perturbatüfque interrogauit quid ifto figno portenderetür. Vates bono ipfum effe ani mo iufsit, quód excitatus& adiutus effetà Ioue. ciutum autem quibus fidebat,iis dixit, vindidam ty, Tannicapitiimpendere, ac iamiam illapfuram. Ita29 que etiam Hellanico vifum eft non cunctandum,: fedpoftridie rem gerendam. Noétei(ta Hellanicus Semmism. per quietem 1maginatus eft alterum filiorum füóTum mortuorum fibi adftare, ac dixiffe: Pater, quid tibi&ccidit vt dormires? cras te ciuitatis dicem ef35 fe oportet; Hoc ille fomnio confirmatus, focios ad inftitutum exequendum cohortatus eft. Et Ariz ftotimus audito Craterum auxilij fibi ferendi eraUa Olympie cum magno exercitu caftra habere; ,,"ntum concepit audacis, vt abfque ftipatoribus 30 in fotum Cylone comitante defcenderit. Hellani€us occafione confpecta; tefferam, qua data ad irrucndum fuos à compofito fuerat hortaturus, non proruiit: fed ambas intendens manüs, clara voce, j Cid Cg; inquit» viri bóni: przclarum eft su Tum 1n medio patriz certaturis. Primus /51 Cylo enfe ftri&to quendam comitum Ariftotizu ferüt. Thrafybulo autem& Lampide adverfis
aM es

520 PLVTARCHI DE
fefe ei inferentibus Ariftotimus fuga in Iouis templum evafit. Hac e interfecerunt,& cadauere in fo rum protracto, ciues ad libertatem vocarunt. Neque veró multum anteverterunt mulieres fuas. ftatim ez procurrerupt cum gaudio& eiulatu, viriíq; circumfufze eos coronauerunt. Deinde multitudine ad tyranni domum confluente, vxor eius cu-: biculo claufo fefe fufpendio vita eduxit. Erant tyranno duz filiz, virgines adhuc& forma pulcerrima, iámque nuptiis tempceftiuz. bas Elei captas foras protraxerunt, omnino quidem necaturi, fed prius excruciare ac contumeliis afficere volentes. Quibus occurrens cumaliis Megifto vociferata eft, Indignum veró eos facinus meditari, qui populum fe profitentes liberum, facinora libidinofo- 1$ rum tyrannüm imitentur. Multis dignitatem mulieris reverentibus, libere loquentis ac ploranus, placuit omifsis contumeliis, ipfis vita fefe exuendi permittere poteftatem. Cüm intró addu&tas virgi-. nes iufsiffent abfque mora necem fibi confcifcere, 20, maior natu Myro cüm zonam folutá collo circundcdiffet, fororem confalutauit, hortatáque eft vt fe imitaretur, ne(inquiens) abiecté nobifque indign6 finiamus vitam. Iuniore precante vt fibi prius moriendi copiam faceret, cingulámque apprehen- 2$ dente, Neque anté, inquit, quicquam tibi oranti denegaui,& nunchanc quoque tibi facio gratiam. ego autem id, quod morte ipfa mihi eft grauius, tolerabo,fpectans te carifsima me priüs morientem, Proinde cüm docuiffet fororem cingulo j9 ceruicem elidere, vt mortuam vidit, depofüit atque texit. ipfa autem Megiftonem orauit, vt curam fui gereret, neque pateretur mortuam fe indecore collocari. Itaque inter eos qui aderant nemo fuit ita acerbus, nemo ita infenfus tyrannis, qui non 5$ defleret aut miferaretur virginü egregiá indolem.
Hac exempla rerum à mulieribus publice prrcbt geftiI]

VIRTVTIB. MVLIERVM. jg
geftarum de innumeris pauca hac fufficiant.Singularum autem pulcra facinora fparfim vti fefe nobis offerent referemus: nihil arbitrati temporum ordine prefentem indigere narrationem.
[] PIERIA.
Ionum, qui Miletum fe contulerant,nonnulli ob natam cum Neleifiliis difcordiam Myuntem funt prrfedti.quibus ob defe&ionem Milefij bellum mul táque damna intulerunt. Neque tamen id bellum
lo omnino induciis commerciífque carebat, fed quibuídam feftis diebus mulieres Myunte Miletü com meabant.Erat inter Myuntios Pythes quidam vir il lufiris, eid; vxor Iapygia, filia Pieria.Is cüm feftiuitas Mileti inhonorem Dianz effet,& facrificium, 5 quod Neleium dicebatur, eó vxorem& filiam mifit, precatas vt ei fe pateretur intereffe feftiuitati. Ibi Phrygius Nelei filiorum potentia primus amore Pieriz flagrans, cogitare cepit quidnam przftate poffet ei quammaximé gratum. illa veró fignificauit, nihil fibi fore acceptius, quàm fi efficeret, vt frequenter fibi Miletum& multis comitate venire ICeret, Senfit MNymphius,amiciciam fuis eam ciui95 ac pacem expetere, bellümq; pacauit. Ex eo celebris vtrag; in vrbe,íng; honore fuit Pieria:ac muleres Milefi» etiamnum optant itafe amari à viris, VtPieriam amauit Phrygius. POLYCRIT A. Propter Nezram Hyphficreontis Milefij vxorem ellü inter Naxios& Milefios ortum fuit. Eaenim Cum amaret Promedontem Naxium mariti fui bopitem, corpus cum eo mifcuit, veritáq; iram maricum eo in Naxum nauigauit. Eam Promedon fup P'icem Veftz collocauit. Naxiis autem mulieré fub prafcriptione fupplicationis in gratiam Promedon 35 tis non dedentibus, bellum quod dixi, conflatum eft. Milefiis càm alij multi,tum Ionum ftudiofifsiDé Erythrai auxilia tulerunt; bellámque hoc traLi
1)
2
2
H
—
30

$3 PLVTARCHI DE
&um magnis calamitatibus, tandem virtute mulieris finitü eft, ficvti ceperat mulieris ob prauitatem. Diognetus Erythrzorum dux munitionem quandam fibi commiffam tenebat,opportuné admodum contra Naxiorum vrbem fitam. itaque& magnam 5 Naxiis predam abftulit,& mulieres ac virgines liAffutéfa-./ beras.Harum vnam,nomine Polycritam,amore caGum.
dio.
ptus, fecum non vt captiuá,fed vxoris loco habuit. Evenit vt in caftris Milefiorum dies ageretur feftus.ibi càm omnes poculis effent ac conviuiis de- 10 dini, rogauit Dioguetum Polycrita, vt liceret fibi fratribus partes placentarum mittere.cámq; is permitteret ac iuberet, plumbeam tabellam placenta inferuit, mandato ei qui eam fratribus adferebat,vt folos vefci iuberet fratres iis quz mittebat.Hi cüm 59 offendiffent tabellam,& legiffent quz fcripferat o lycrita,(hortabatur autem vt no&u hoftes adorirentur, ob ebrietatem fefto die contractam plané focordia diffolutos) rem ducibus Naxiorum fignificauerunt,& permouerunt vt fecum exirent rei 20 erende caufa. Occupato à Naxiis caftello, multifque hoftium interfe&is, Diogneto precibus Polycrita à ciuibus impetrauit falutem. Ipfa autem ct uibus ad portam occurrentibus magno cü gaudio, collaudantibáfqs& ferta ferentibus, magnitudine Morsex gau laticig exanimata ,in ipfa porta cóncidit mortua.
atque ibi fepulta eft,& monimentum ejus vocatur Liuoris tumulus:quód invidia quadam fortunz fafcinata Polycrita putaretur meritis honoribus non potuiffe frui. Hec Naxiorum hiftoricorum eft narratio. Ariftoteles captam Polycritam fuiffe non dicit, fed confpe&am à Diogneto, fui eum amore 117 retiuiffe, ipfmq; promififfe omnia fe,vt ea potiretur, dare ac facere paratum effe. at Polycritam fead. ipfum venturam pollicitam, fi vnicum quippiam a 3j eo obtineret, fuiffe. cámque1d iureiurando interpofito Diognetus cófirmaffet, tradi fibi Delium po ftula$5
30

VIRTVTIB. MVLIERVM.$33
ftulaffe,(id enim caftello nomen erat) aliter fe morem gefturam ipfinegaffe. victum amore Diognetum,& iureiurandi permotum religione;Polycrite caftellum,hócq; eam ciuibus tradidiffe. ItaINaxios $ rurfum Milefiis pares viribus factos, pacem in fuas leges confeciffe. LAMPSACE. Codridz genere, patria Phoczenfes fuerüt duo gemini fratres Phobus& Blepfus. quorum Phobus io primus à Leucadib,petris in marcfe dedit, vt Charo Lampfacenus fcriptum reliquit.Is Phobus,vir po tentia& dignitate preditus regia, cum nauigaffet Parium fuorum cauía negociorum,amiciciam& ho fpitij ius contraxit cum Mandrone Bebrycum re15 ge, eorum qui Pityoeffenfes cognominantur,eíque àlvicinis bello infeftato auxilium tülit. Mandro autem nauibus avehenti Phobo curn alia detulit officia, tum partem vrbis agríq; largiturum fe promifiti Phoceorum coloniam liberet Pityoctlam de26 ducere. Phobus cum id confilium ciuibus probaffet; fratrem mifit, qui colonos có deduceret. Stetit fané promifsis Mandro.Sed Phoczi,cü fpoliis,preda, opibüfq; magnis é finitimis barbaris potirentur, Invifiprimüm, poft etiam terrori Bebrycibus fue25 tunt. Cupientes itaq; iis liberari,càüm Mandro homo probus& iuftus perfuaderi fibi nó pateretur vt mala fide cum Grzcis ageret, peregre co profecto moliti funt,quomodo eos per dolum necarét.Lampface autem Mandronis filia virgo,cü infidias prz3o noflet, primáà facinore hoc amicos& domefticos avertere didis aeereffa eft, impiam docens eos rem & atrocem perpetraturos, fi benefa&ores,& quorum auxiliis in bello vfi effent, eófq; iá ciues, interCerent.vbi non perfuafit,occulté Grecis quid age 3y retur detexit, vtá; ibi cauerent monuit. Phoczi facrificio quodá& conviuio apparato, Pityocffenos in fübvrbium evocauerunt: ipfi in duo diuifi agmiiij

Tyrannids ftngulare exemplum.
fi4 PLVTARCHI DE
na, altero vrbem occuparunt, altero homines trucidauerunt. Sic vrbe potiti,Mandronem acciuerüt, vt de fuis confilium vnà caperet:Lampfacénq; cum ea ex invaletudine mortua effet, magnifice in vrbe fepeliuerunt, cui& ab eius nomine Lampfaci nomen impofuerunt. Vt autem Mandro proditionis vitabs fufpicionem,habitare cum ipfis recufauit,pe tiitq; vt mulieres liberique defunctorum ad fe mitterentur: Phoczi abfque omni maleficio ftudiose €os miferunt.& Lampfacz cüm initió heroicos ho!? nores habuiffent, poftmodó vt numini facrificandum decreueruntjidque decretum adhuc ratum eft apud eos. ARETAPHILA.
Aretaphila Cyrenza, non ita prifca fuit, vt quz 7$ belli Mitbridatici tempore vixerit:fed virtute& rebus geftis comparari cum heroidibus poffe meruit. Filia fuit Aeglatoris,vxor Phedimi,illurium virorum,forma egregia, prudentia fingulari,& rerum ci uilium dextre gerendarum non ignara. Hanc cómu 20 nes patri: calamitates illuftrem reddiderunt. Nicocrates enim occupata in Cyrenzos tyrannide, cüm alios ciuium multos interfecit, tumfua manu Melanippum Apollinis facerdotéídq; facerdotium ipfe invafit.Maritum quoq; Aretaphile Phedimum 2$ interemit,& ipfam inuitam vxorem duxit. Infinitis aliis contra leges infiitutisadiecit hoc. cuftodes ad portas vrbis conftituit, qui mortuos quotquot efferrentur violarent, mucronibus eos pungentes,& materiam ardentem applicantes: ne quis ciuium 30 fub mortui fpecie clàm efferri vrbe poffer. Enimveró Aretaphile cüm propriz calamitates molefte erant:(quanquam tyrannus ob amorem ipfius, quo fuba&us erat, maxima potentie parte frui eam fineret, mulierique huic foli cicurem& man- 5j fuetum fe praeberet, durifsimus alioqui& efferus) tum apprimé patrie vicem dolebat; pi

VIRTVTIB. MVLIER.$535
gnis modis atrocia patientis. Iugulabatur enim civium vnus poft alium, neque erat vnde vluio fperaretur: cüm exfules timidi plané atque infirmi, hinc inde difperfi effent. Itaque Aretaphila fpes
f patriz in fe folam recipiens, zmulatione quadam Thebes Pherex pulcrorum egregiorümque conatuum, adiutoribus tamen fidelibus& domefticis( quales huic res ipfz fuggefferunt) deftituta, venenis maritum interficere aggreffa eft. Quam
10 ad rem dum fe parat, materiam cogit,& vires paratorum periclitatur, non fefellit delato iadicio,& argumentis perquifitis, Calbia Nicocratis mater, fcmina ad cx des natura procliuis atque implacabilis, cenfuit ftatim. interficiendam effe,
3j priüs tamen contumeliose tractatam, Aretaphilam. Nicocratis autem ire moram iniiciebat viréfque adimebat amor: eique affectioni excufationem parabat, quód Aretaphila animose criminibus fe opponebat,& fcfe defendebat. Quz vbi 20 vidit fe convinci, neque locum effe veneficij negaudi, faffa venenum fe, non tamen exitiale, paraffe: magnis, inquit, eft mihi de rebus certamen, qua enim gloria fruor, quáque potentia ob tuam ergame benevolentiam, ea me invifam multis red5 didit malis mulieribus. quarum ego metuens veneficia& technas, animum induxi contrà quedam moliri: fatua fortafsis,& muliebria, mortis tamen non digna fapplicio. nifi forté tibi iudici videbitur vxor interficienda amatorij gratia venefiCi, quod amplius, atque tu velles, diligi voluerit. Vifum eft Nicocrati Aretaphilam hoc modo fe defendentem quxftioni. fübiicere, przfidente tormentis Calbia immiti implacabilique muliere. At enim Aretaphila in cruciatibus ita fibi conftitit, a35 deóque invi&am fe prebuit, vt ipfatandem Calbia invita& defatigata concefferit, ac Nicocrates fide innocentiz. fibi(a&a, miffam vxorem
L iij

56 PLVTARCHI DE
fecerit,tortured; poenitentia du&us fit.Exiguo autem intermifTo tempore, ftatim amore fuperatus ad eam venit,benevolentiámque blandiciis& honoribus reparans, eius vfus eft confuetudine. Illa vero, Calidji; duetormentis ac doloribus nihil fracta effet, deme 5 rendo fe everti paffa non eft: fed ad ftudium honeftatis accedente quadam pulcri propofiti tenendi pervicacia, rem alia via inflituit aggredi. Filiam habebat fatis elegante forma,& iam viro maturá.hanc tyranni fratri Leandro fubmifit, vt eum inefcaret, 19 adolefcentem qui voluptatibus propofitis facile ca peretur, fama tenet, Aretaphilam preftigiis& veneficiis vfam ita comparaffe filiam,vt adolcícentem €i manciparet, ac de fanz mentis vfu dimouerct. Poftquáin caffes incidit, precibüfq; multis à fratre impetrato matrimonio eft potitus:partim eum puel la à matre doa inftigaread libertatem ciuitati red dendam, quando in tyrannide ne ipfi quidem liberé effe, aut ducende retinenda üe vxoris poteftatem babere liceret: partim amici Aretaphilz gratificantes fubinde calumnias eiadverfus fratré aliquas& fufpiciones fuggerere. Leander vbi Aretaphilá fenfit eadem confilia tra&antem, negocium aggreffus Daphoidem famulum fübornauit, qui Nicocratem iuffn ipfius necaret. Deinceps autem Aretapbile 2$ animum non advertit, fed fatis illicó demonftrauit fratricidam fe effe, pon tyrannicidam:cüm ftolidé& infolenter rebus preeffet. Erat tamen Aretaphilz fuus apud eum honor atque potentia, non inimicam fe gerenti, neque palàm repugnanti: fed 30 occulté fuas res difponenti. Ea primüm adverfus Leandrum concitauit bellum Africü,pelle&o Anabo quodam regulo ad incurfandam regionem hoflilitérque ad vrbem accedendum. Deinde amicos & duces apud generum culpauit, vt ad bellum non 3$ alacres, fed pacem magis quietémque requirentes. quam quidem etiam flagitare tyranni res aiebat, fi firmum

1o
lj
30
3j
VIRTVTIB. MVLIERVM.$37
firmum in ciues vellet obtinere imperium. fe quoque promittebat pacificationem confecturam,& Anabum ad coiloquendas cum eo res addu&uram, fi ita iuberet, priufquam immedicabile aliquod damnum eo ex bello acciperetur. Mandante fic vt age ret Leádro,priüs ipfa cáAfro eft collocuta,magnitque donis& multa promiffa pecunia impetrauit, vt tyrannü ad colloquium venientéà fe comprzhenfum iri polliceretur. At veró Leander cun&tari,& ta men verecundia Aretaphile,interfuturá fefe colloquio dicétis,permotus,abfq; armis& pre(idio exire:ac vbi propius accefsiffet, confpe&o Anabo tergiverfari,& ftipatores operiri cupere. focrus cótrà przlens eum quà cohortari, quà incufare: ac tádem Cü mora ne&eretur, manu inie&ta audacter plané ac proterué ad barbari adducere, cid; tradere.Leáder cófeftim abreptus ab Afris, comprchenfus, vin&üfque eft adferuatus, donec promiflam mercedé Aretaphilz amici, comitátibus reliquis, ciuibus,attulerüt.Horü enim pleriq; renüciata,ad locü colloquio deftinatá excurrerunt:& confpe&ta Aretaphila, parum abfait quin ire in tyraunü obliti,fupplicium de £o fumere aliis rebus pofthaberét. atq; adeó primü hunc libertatis ceperunt fructü, nihilq; aliud eo du Xerunt antiquius,quàm vt eam lxti flentéfq; falutaTent, tanquam fimulacro alicuius dei circüfufi.aliis gutem fupra alios afflentibus, vix tandem fub vefpe Tam recepto Leandro in vrbem reverterüt.Ibi poftquam honoranda& laudanda Aretaphila cupiditau fux fatisfeceruntita demü ad tyrannos converfi, Calbiam viuam cremauerunt, Leandrü culleo infutum In mare abiecerint, ab Aretaphila autem contenderát, vt gerendae gubernandzá; reipublicz fo ciam fefe adiungerer optimatibus.llla veró,táquam fi variam& multis conftantem partibus in theatro fabulam Vía; ad coronz donationem peregiffet, imulatq; liberá effe vidit ciuitatem continuo in gyv

pt PLVTARCHI DE
nzceum fefe recepit, omníque rebus tractandis fe
admifcendi repudiato ftudio, reliquum atatis inter ftamina cum amicis& familiaribus exegit. CAMMA.
Inter Galatiz tetrarchas potentifsimi erant Sinatus& Sinorix, genere etiam invicem propinqui. EratSinato vxor, quam virginem duxerat, Camma nomine, nó formz duntaxat przftátia& etatis flore fpe&abilis, fed multo magis ob virtutem in admi ratione habita. non enim pudica modó& maritia- 10 mans fuit,fed& prudens& magnanima, acpropter manfuetudinem benignitatémq; fubditis mirifice accepta. augebat etiam fplendorem, quód Dianz, quam deam maximé colunt Galatz, facerdos, femper in facris pompis& apud facrificia magnifice or- 1$ nata fpectabatur.Eam cüm deperiret Sinorix,& neque pellicereneq; vim facere viuo marito poffet,facinus aufus immane, Sinatum dolo neécauit:exiguoque interpofito temporis fpacio, Cammam ambiuit, in fano frequenter degentem, cafümq; mariti non abie&té aut miferabiliter, fed animose ferenté, prudentérq; intentam occafioni vlcifcendi Sinortgis. Is vero afsiduis ambiebat mulierem precibus, videbatürque ei non prorfus dceffe honeftain fpeciem oratio: aliis fein rebus przftátiorem tuiffe Si- 25 nato, ac interfeciffe eü non malicia,fed amore Cam mz impulfum. Illa initió non admodum afperé denegare, ac deinde paulatim molliri videbatur. nam & amici ac familiares inftabant, Sinorigem cuius maxima erat potentia demerentes, fuadebántq; vt 39 affentiretur& vrgebant. Tandem concefsit Camma,& ad fe venire Sinorigem iufsit, vt coram dea matrimonium ftipularentur invicem.Venienté blan dé excepit,& ad aram adduxit, cámq; dex libaffet é patera,reliqui partem ipfa haufit, partem ei ebiben 3 dam propinauit. erat autem mulfum veneno infeQum. Poftquam bibiffe eum vidit, claro fublato S? eiulato

VIRTVTIB. MVLIERVM.$39
eiulatu deam adorans: Te, inquit, venerandifsima dea,teftem invoco,huius me diei caufa vitam à mor teSinati produxiffe, táto tempore nullum ex ea fru &um adeptam prater fpem vltionis. quam confef cutanunc ad maritum meum defcendo. Tibi veró omnium fceleftifsime hominum,loco thalami& nu ptiarum apparent fepulcrum tui. Hzc càm audiuiffet Sinorix,& agere iam venenum,corporíque mo» tuminferre fentiret, vehiculum confcendit, vt agi16 tatione& concufsione fibi mederetur.ftatim autem eo reli&o in lecticam fe pofuit, ac vefperi e mortuus. At Camma cüm per no&em duraffet, audito €um viuendi finem feciffe, leto animo exfpirauit. STRATONIC A. Fadem Galatia Stratonicam Deiotari,& Chiomaram Ortiagontis vxores protulit, dignas memo ratu. Stratonica cum eflet fterilis, maritümg; legitimos liberos quos heredes regni relinqueret defiderare fciret, perfuafit ei, vt alia ex muliereprolem 39 füfciperet,(ibíq; eam fubderet. Deiotaro fentétiam admirante,vxorifq; arbitrio rem totam permittente:formofam eaex captiuis virginem Electram nomineadornauit,& Deiotaro copulauit: natófque
€x ea liberos tanquam fuos amanter ac magnifice 5 educauit.
5
CHIOMARA. Quo tempore Romani duce Cn.Manlio vicerát Gallos Afiaticos, qui iidem Gallogreci dicuntur & Galatz, vfu venit Chiomarz vt inter alias ipfa 3? quoq; duceretur captiua, Qui ea potitus erat centuriohomo& libidinofus& auarus, pudiciciz eius vim fecit. Vi&us deinde pecuniz cupiditate,cü mu lier corporis fui liberandi gratia magnam ei vim auri pollicita effet, eduxit eam ad locum,quiamne fe8$ cabatur, hunc càm tranfiuiffent qui eam redemtum venerat Galate, datóq; auro Chiomará recepiffent, Vài corum illa innuit, vt centurioné;qui ipfam tum

$40 PLVTARCHÍ DE
ample&ens valedicebat, percuteret.cámque is paruiffet,& caput occifo amputaffet, Chiomara 1d gre mio involutum fecum abftulit,cámq; ad maritü veniffet, ante eum proiecit.& mirante€o, ac dicente, O mulier,przclara res eft fides: omninoyinquicfed id pulcrius eft, vnum tantü viuere qui mecum rem habuerit. Cum hac muliere Polybius fcribit fe collocutum Sardibus, miratámq; fuiffe animi magnitudinem eius ac prudentiam. MVLIER PERGAMENAMithridates Galatarum praftantifsimos rx fub amiciciz fpecie Pergamum evocatos cüm tractaret contumeliosé ac pro imperio, omnéfq; id indigne ferrent: Toredorix Tofioporü tetrarcha, vir& corpore robuftus,& animo magno przditus:in fe rece pit, velle fe Mithridatem,quádo is in gymnafio pro tribunali fedens ius diceret, arreptum cum tribunali in convallem precipitare. Cüm forte fortuna Mithridates in gymnafium ea die non afcendiffet, Galatáfque ad fe domum fuam vocaret:bono idem 19 animo fuos effe iufsit,cámq; conveniffent,vndique in eum impetum facere, corpüfque eius divellere. Non fefellit hoc Mithridatem,fed re ex indicio cognita Galatas vnum poft alterum iugulandos tra-, didit.Deinde recordatus adolefcentis inter eos cuiufdam, qui elegantia formz reliquis antecedebat zqualibus omnibus, miferabatur eü,ac fa&tum mutabat, fatifq; prz fe ferebat, vgré fe interitum eius ferre, quem inter primos necatü fuiffe putabat. mi-, fittamen qui viuum relinqui iuberent fi nondü periiffet. Nomen adolefcenti Bepolitanus erat: eique mirabilis cafus evenit. cum enim comprehenderetur, pulcram& preciofam, geftabat veftem, quam dum fibi puramà fanguine feruare cupit carnifex, ideóq; paulatim detrahit,vidit regis nunciosaccur rere, nomen Bepolitani clamantes. Ita huicauariCia, quz multos perdidit, infperatam attulit faluteme
IO
n

VIRTVTIB. MVLIERVM.$4t
tem. Toredorix auté occifus,& fepultura cadaueri proiecto negata eft. Muliercula autem Pergamena, cum quais viuus confueuerat, aufa eft mortui corpus componere& humare. quá cuftodes deprehen 5$ famad regem adduxerunt. Fertur fané Mithridates aliquantulum fuiffe confpectu puelle affectus, cüm iuuencula plané fimplex videretur:magis tamen inflexitanimum, quod caufam ei facinoris fuiffe amatoriam audiebat.itaque ei permifit, vt veftitu& or1? namentis de bonis ipfius fumtis auferret ac fepeliret Totédorigem. TIMOCLEILA. "Theagenes Thebanus de ciuitate eandé cü Epamiiónda;Pelopida,aliífq; optimis viris fe&atus fen 55 tentiamjin comniuni Gizciz ád Cheroneam clade occübuit, cü iam viciffet& perfequeretur fibi oppofitos.Is enim fuit;qui vociferanti, Quovfq; perfequetis? refpondit, Vfqiad Macedoniam. Mortuo ei forot fuperfuit, quz teflaretur& ipfum virtute 16 generis& natura magnum illuftrémq; fa&ü virum. huic tamen mulieri contigit fru&um percipere fuz Virtutis przclarum, vt tanto faciliüs ferret quátum inipfam ex publicis redvndauit calamitatibus. Cüm ; enim Thebas in poteftatem redegiffet Alexander, $ aliíq; alias vrbis pattes pervagantes diriperent,domum Timoclee occupauit homo nihil minus quàm modeftus, fed infolenter iniurius atQue ftolidus, Thracice cuiufdam turmz dux, Alexandri cognominis, fed plané cetera difsimilis. Is neque genus, eG; vitam mulieris reveritus,cum fefe vino impleuiffetà ccena, dormire Timocleam fecum coégit. neque hunc iniuriarum finem fecit,fed prztercaau rum argentámg; requirebat, fi quid horum ea reconditi haberet;adhitis partim minis, partim polliCitationibus, quód habiturum fe eam perpetuó vxo risloco diceret. Illa anfam ab eo fibi prabitam arripiens: Vtinam veró, inquit,hanc nodem mors mea

$42 PLVTARCHI DE
antevertiffet:vt omnibus rebus perditis faltem corz pus cótumeliz inexpertü conferuaffem. nunc quan do res itaacta eft,& ce diuinitus mihi tutorem, dominum,virámq; datü exiftimare debeo, non fpoliabo te tuis rebus. nam me quidem id futuram video, quod tu volueris.Habui mundum muliebrem,& po cula argentea, nonnihil etiam auri& nomifmatis. cüm auté vrbs caperetur,ancillis mandaui vt omnia convafarent,abieciq;,aut potiüs depofui in puteum aqua carentem paucifq; notü.eft enim te&us operculo, vmbrofümq; circa nemus occultat. Hactibi accipienti faufta(int: mihi quidem apud te erunt ar gumenta& indicia fortunarum ac fplendoris familig mez.His auditis Macedo,n6 exípectara die con feftim ad locum perrexit ducente Timoclea, ac hor 1 tum claudi iufsit ne quis fentiret,tunicatüfq; in puteum defcendit. Horribile autem eum ducebat ad fupplicium parca, irrogante id Timoclea. fuperné enim adftans,cüm é voce fenfit eum in imo cfle,mul tos iugefsit lapides, multos etiam magnófq; ad volutosancille iniecerunt donec eum contuderunt atque obruerunt faxis. Macedones vbi de ca re fa&i funt certiores, fublato cadauere, cüm iam edi&um effet ne quis Thebanorü occideretur, captam Timocleam ad regem adduxerunt, facinüfq; narrauerunt. Alexander ex vultus conftantia,lentóq; inceffu grauitatem generofamq; indolem ratiocioatus, principio quzfiuit quanam effet mulier. Illa ve ró impauidé prorfus& confidenter, Mihi, inquit, frater fuit Theagenes quiad Cheroneam dux exercitus& cótra vos pro libertate Greci dimicans ce cidit, ne quid nobis tale accideret. cá auté perpeffa fim genere meo indigna,mori non recufo.potiüs enim hoc eft,quàm viuentem aliá talem expetiri no&em,nifituid prohibeas.Humanifsimus quifq; ad. ftantium ad hzc lacrymas emifit.Alexádro miferart
mulieré,vt miferatione fuperioré, non fubiit.admiTi gatus
"Vltio dis Witid.

VIRTVTIB. MVLIERVM.$4
patus auté virtutem,orationémq; qua fatis grauiter
fc notatum fentiebat, ducibus mádauit vt attenderent przftaréntqs, ne porró talis cótumelia familiz
alicui illuftriinferretur. Timocleam autem dimifit,
f omnéfq; qui eam cognatione attingere invéti funt. ERYXO.
Batti, eius qui Felicis cognomentum tulit, filius fuit Arcefilaus, moribus patri nequaquam fimilis. Nam& viuens e pater talento mul&tauerat, quód
Io propugnacula edibus fuis circumpofuiffet:& mortuo patre,cüm& ingenio effet afpero,(vnde& coBnomen Áspzmir reperit)& amico malo vteretur Laarcho;pro regetyránus fuit.Laarchus autem cüm affectaret tyrannidem,ac Cyrencorü optimos
ij aut pelleret vrbe aut interficeret, culpam in Arcefiaum conferebat: tandémque eum in morbum grauem actabificum propinato lepore marino conieCit, vitág; exuit:& ipfe imperium occupauit, Batto cius filio id fe adferuare pretendens. Filius porrà
?9 Arcefilai& quia claudus erat,& propter ataté contemnebatur: matrem eius magni faciebant plerique, feminam pudicam atq; humanam,& familiarius multis potentibüfgs ftipatam. Itaq; eam Laarchus demerens,nuptias ipfius expetebat, promittei bátque fe ea du&ta Battum adoptaturum,& focium regni habiturum. Eryxo(ita enim appellabatur mu
17) re cum fratribus deliberata,Laarchum cum his s8cre iufsit*fe fingens affentiri.Laarcho cum fratrius Eryxüs locuto, cüm rem illi de induftriatrahe30 rentmorámq; producerét, Eryxo ancillam ad eum "ttt, nunciátque: Fratres in prafentia repugnaTe.quód fi fecum concubuiffet,finem eos diffentien
i faduros,& conceffuros nuptias.veniret itag; ad fe no&tu fi videretur-fa&o enim initio,reliqua faci3; le fucceffura, Voluptati hzc fuerunt Laarcho, anim0q; ob bládicias mulieris vana fpe protinus inflatoyventurum fe vbi ipfa iufsiffet;pollicitus eft. Hzc

AriftodeTW.
544 PLVTARCHI DE
àutem Eryxo agebat Polyarchi, qui fratrum üátü erat maximus,confilio.Conftituto coitus tempore; Polyarchus occulté in cubile fororis introdu&us eft,(tipatus duobus adolefcentibus gladios tenentibus, pcenáfq; de iece patris exacturis, quem Laar$ chus recéns interfecerat. Laarchus ergo ab Eryxone vocatus, abfq; tipatoribus venit,&ab irruentibus gladiisque ferientibus adolefcentibus interfe&us eft. Cadauere tràns murum eie&o, Battü produ&um regni paterni fuccefforem declarauerüt,pri 1 ftinámq; reipublice conftitutioné Polyarchus Cyrenzis reftituit. Aderát ea tempeftate permulti milites Amafidis regis Acgyptiorum,quorü fideli ope ra vfus Laarchus,& propter eos non minimé terribilis ciuibus fuerat. Hi ad Amafin níiferunt,qui Po- 1$ lyàrcliu& Eryxoné accufarent.Is cüm indignaretut, ac de bello Cyrenzis inferendo cogitaret, matrem eius moti contigit:iuftaq; ipfo faciente,renün ciatum eft illud Cyrenai. Placuit itáq; Polyarcho fui excufandi gratia ad Amafidern proficifci: cámq; Eryxo vnà ireac periculá obire vellet, mater etiam Critola, quantumvis vetula comitem fe adiupxit, máxime autoritatis mulier,vtpote foror Batti quon dám Felicis.Poftquam in Aegyptum venerunt,cum| aliis máiorem in modum cauíam fuáin probauere; tum ipfe Amafis maximo opere pudiciciam fortitudinémq; Eryxonis eft amplexus; doniífque honoris gratia affectos& regio more tractatos Polyatchum ac mulieres Cyrenam remifit. XENOCRITA.;
Non minorem admirationem meretur Xenocrita Cumana, ob fácinus in Ariftodemum tyrannum. Qui Mollem hunc à iollicie cognominatum putant, ignoratione veri id faciunt. Fuit enim Mollis di&usà barbaris, quafi Ephebus: quód adolefcen- y tulus admoduminter equales adhuc comam alentes,quos( vt apparet) coroniftas à coma diabicm 3 i
39

VIRTVTIB. MVLIERVM.$4$
bellis Contra barbaros claruit,non audacia modó& opere rnilitari, fed calliditate etiam ac providentia víus fingulari. Itaque à ciuibus in admiratione habi tus,& ad rnaxima imperiaevectus fuit. Romanis quoque miffus eft fuppetias adducens, cüm ij bello vrgerentur ab Etrufcis Tarquinium Superbum in regnü reftituere conantibus.In ea expeditione,que diu durauit,omnia in gratiam militü agens,mapifq; popularem captátis fauorem quàm ducis perfonam Bereus,perfuafit eis vt fe in invadédo fenatu,eiicien difque vrbe Cumana optimis potentifsimífq; ciuibus adiuuarent.Inde potitus tyránide,iniuriis quas in mulieres& ingenuos pueros exercebat, omnia fua fuperauit flagitia. Memoriz enim proditum eft, maículos eum pueros condocefeciffe vt comam ale rent,aurümgq; geftarent.mulieres autem cocgiffe vt tonderentur rotundé, chlamydes epheborü geftarent,& tuniculas perbreues. Erat Xenocrita quzdá Cumis»puella patre nata, qui tum in exfilium actus erat. Hanc Ariftodemus fingulari amore ardens fecum habuit,non adducam aut perfuadendo conciliatam fibi, fed ratus vtcunque graturh futurü puel^*,quód cum tyranno viueret,& à ciuibus fufpiceretur ac beata putaretur. At Xenocritam hzc nihil mouebant. fed cüm molefté ferebat fe nullis pa&tis nuptialibus,abfa: vlla defponfione cum viro degeI6tum eorum qui tyrannum oderant libertatis patri? cedebat defiderio nemini.Forté tá eo tempore Ariftodemus foff regionem quandam ambiebar. quod opus neq; neceffarium erat neq; vtile,tantüm ad vexandos laboribüfq; atterendos ciues excogitatum. Erat enim fingulis certa menfura egerende terr
& delignata atque imperata.* vt vidit accedentem Ariftodemum, declinauit, tunicáq; faciem ve4t.€0q; digreffo cüm adolefcentes per iocum&
ikendi gratia quzrerent, quid effet caufz, quód Íolum pre pudore fugeret Ariftodemum, neq; aliis
M

$46 PLVTARCHI DE
maribus eodem modo afficeretur. plané ferió refpondit, Solus enim inter Cumanos Ariftodemus vir eft. Ea vox cüm omnes tágeret,generofos etiam pudor infligauit ad recuperádz libertatis ftudium. Et quidem ipfam Xenocritam aiunt càüm hoc inau-$ diuiffet,dixiffe: Malle fe quoque pro patre, fi ei reditus effet iu patriam datus, terram portare, quàm in tanto luxu& potentia cum Ariftodemo viuere. Hiec confirmauerunt eorum animos, qui principe Tymotele in Ariftodemum confpiraueraut, cümq; to eis aditum fecurum praeberet Xenocrita,& Ariftodemum inermem atq; cuftodiz expertem: non magno negocto irruerunt,eámq; trucidauerunt. Hoc modo Cumz: duarum mulierum virtute libertatem receperunt:altera cogicationem eis rei gerendz, fü mulümq; iniiciente, altera ad rem conficiendam au xilium ferente. Cüm autem magni honores& dona ampla Xenocritz offerrentur, omnibus ea repudiatis hoc petiit,vt Ariftodemi cadauer fibi fepelire liceret. Neque hoc tantüm à ciuibus impetrauit; fe & Cereris eam facerdotem fecerunt: rati hunc honorem non minus gratum dez, quàm Xenocrit? decorum fore. PYTHIS xor.:
Pythz quoque vxor,qui Xerxis ztate vixit, à fapientia& humanitate commendatur. Inciderat(y* aiunt)maritus eius in metalla auri:& quas inde con fequebatur diuitias, nó moderate amplexus,fed in* expleti animi ftudio perfequens, cüm ipfe fupra mo dum ei negocio vacabat,tum vniuerfos ciues có addu&os ex equo fodere, aut egerere,aut purga? au rum cogebat, omnibus aliis a&ionibus operibüfq; prorfam neglectis, Multis tum percuntibus,omnibáfg; animü defpondentibus,mulieres adianváPy| this vxoris fefe contulerüt, ibiq; de more fupplica- P tiouis figná depofuerunt. Ea,difcedere his,& bono
effe animo 1ufsis, aurifabros, quib. maxime m à

VIRTVTIB. MVLIERVM.$47
ad fe acciuit, domíq; inclufos iufsit panes,bellaria, poma,&alios cibos quibus maxime delectari Pythen nouerat, ex auro omnia conficere. Iuerat tum forte Pythes peregre. Qui vt domü rediit, ceenáq; $ popofcit, auream ei mulier menfam appofuit, nullo efui apto cibo,fed omnibus aureis inftructam. Cum initio deleQatus artificio naturá imitáte, fatur fpeGaculi pofceret cibum: quodcung; peteret, 1d aureum ei mulier attulit. Indignanti,& efurire fe re10 fpondenti: atqui, inquit,harum tu nobis rerum copiam,nullius praterea parauifti. omnia enim artificia, omnis vfusaliarum rerü defertus eft. agros nemo colit,& pofthabita fatione, plantatione,alimentorámq; é tellure cóparatione, fodimus invtilia ac 5 quarimus,nobis ciuibüfq; extremá exhibentes mo leftiam.Permouit hzc oratio Pythem:& quanquá à fe&uris aureis non plané deftitit, contentus ramen quinta ciuium parte ad hanc rem, reliquos agricultur?&artibus incübereiufsit. Is Pythes cüm Xer ?oxem in Grzciam proficifcentem fpleudifsimé excepilfet,donífq; amphifsimis demeritus effet, hanc fibi petiità rege ieri gratiam, vt cüm plures haberet filios,vnus eorum immunitate militie donarctur,qui domi marens fenem patrem curaret. Xerxes ve*5 ro iratus,hunc vnum, quem fibi relinqui pater orauerat, iugulari ac diffecari iufsit. caftrifque moti5 reliquos omnes abduxit eis fratres qui omnes
civerfis in proeliis perierunt. Qua ex re cum ma30 expertus, quod vitiofis folet fatuifque evenire hominibus. Nam& mortem timebat,& vitam vgré to lerabat.cámque& viuere nollet,& vitam prouceT€ nequiret, hoc egit: Agger in vrbe erat magnus, perq; eam amnis labebatur, quem Pythopolité no3 miuabant.Eo in aggere monimentü fibi parauit,fluu1q5 alueum ita avertit, vt delapfu fuo fepulcrum attingeret. Opere perfecto, vxori vrbé imperiümq; M ij
£num animi dolorem cepiffet Pythes, idem in fe eft,
Stulte auari exitus.

$48 AQVAE ET IGNIS
omne commifit,mandato ne ad monimentum accederet,fed fibi quotidie coenam lintri impofitam per amnem demitteret, tantifper dum linter cum cibo inta&o fepulcrum preterveheretur: hoc fi eveniret, tum mittendi faceret finem, féque mortuum fciret. Hoc ille modo vitz reliquum confumpfit. Vxorautem rebus przclaré profuit, ciuibüfque ma lorum mutationem parauit.
A quáne, an ienís fit vtilíor,
Initio C- fageamn an Indarus pronunciauit, aquam effere| rum optimam, aurum autem flagran] tem igné.is ergo palàm pofteriorem I$
| locum igni afsignauit. Adftipulatur
3 4 huic Hefiodus, ita fcribens: Principio fatlum cbaos eft.—
nam voce Chaos pleriq; eum exiftimant exprefsiffe aquam ob diffufionem,quz eft Grzcis chyfis.Ce 29 terüm teftiam in vtranq; partem qualia funt momenta.Sunt enim qui ignem vniuerfi principiü effe pronunciant,eümq; tanqua femen& gignere ex fefe omuia,& in fefe facta cóflagratione recepturum. Onmifsis itag; autoribus, rationes ipfas confidere-. Proagua, mus in vtrá nos partem inclinent. Nónne autem id vtilius eft, quo femper continentérg; indigemus,& quidem plurimo!quomodo fupellex,aut inftrumen tum, atque adeó amicus aliis prefertur, qui nobis quavis hora& ad quafvis occafiones vtendi przfto 3
eft. Atqui ignis non femper vtilis cft:&aliquando
eum molefté ferimus atq; amolimur. Aque& hyeme& zftate,tam fanis quàm egrotis,noctu diéque;
denig; nunquam non vfus eft& opus. nimirü enim mortui hincalibantes dicuntur, quód humore ca- 5j
reant, ideóq; vita fint priuati. Deinde abfque gn!
multa fuerunt: fine aqua nullus vnquam homo. Eft vero
D

COMPARATIO.$49
veró id quod initió flatim& ab ipfo ortu hominum exftitit, vtilius eo quod poftea temporis inventum fuit. liquet enim illud naturam nobis vt rem neceffariá dediffe, hoc ob vfus fupervacaneos ftudio ma$ chinationéq; partum effe. At veró dicinon poteft quando aqua caruerint homines: neque eius inventor deorum aliquis aut heroum perhibetur. Ignis vfus nuper adeó, vt aiunt, à Prometheo eft repertus. ita fineigni, non abfque aqua vita fuit. Et non I? effc hocà poetis confictum,noftra demonftrat vita. Sunt enim quedam hominum gentes,abf3; igni vitam degentes, domibus focifque carentes,& fub diuo agentes.Quin& Diogenes cynicus minime igni Diogenes eft vfus.qui etiam polypum crudá deglutiens, Tan I$ tum dixit,pro vobis adeo periculum.Abfa; aqua au tem neq; commodá,neq; omnino tolerabilem quifquam putauit vitam. Quanquá,cur in hasme coniiCio anguftiastcüm infinite finc alie naturz,quz folo feré homine ignis vfum fciente, abíqueigne nu?9 triuntur& viuunt pafcentes, volantes, repentes, aluntárq; fru&tibus, radicibus, carnibus,fineigni. Sine aquaautem nihil viuit neque marinum, neque aereum, neque terreftre.& ipfailla carnivora animalia, quz bibere Ariftoteles negat,mero tamen humore vitam füftentant.Eft autem omnino id vtilius»abíque quo nulla conftat aut perdurat natura. S ranfeamus nunc ab iis qu vtuntur, ad ea quibus nos vamur, ftirpes inquam& fructus. Horum alia prorfus expertia funt caloris,quedam exiguam eius & obfcuram habent partem. Humor autem omniU$, quorum ftirpes terra continentur,nafcendi,au gefcendi, fru&ümque ferendi fuum caufaeft. Iam quid attinet me enumerare vinü,oleum,& alia qua vindemia nobis fuggerit, aut que mulgemus,& in promtu fita cernimus? quando 1ipfum quoque triti€um; quod alimentum ficcum putatur, mutatione, puttefaione,diffufionéq; humoris nafcitur.Porro M 1j
30
35

$;o AQVAE ET IGNIS
autem vtilius hoc eft,quod nunquam nocet. Ignis veró facile perniciem affert: aqu natura nufquam eft damnofa. Inter duo id quoque vtilius cenfetur, quod minimo apparatu fuum exhibet vfum. Atqui ignis vfus fumtum materiámq; defiderat: ideóque magis eo diuites& reges vtütur, quàm pauperes& priuati. Habet autem aqua id humanis vfibus commodum,quód xqualiter omnibus proftat,& fimiliter non indiget inftrumentis, non fupellcétile, nibil extra fefe defiderat, bonum eft feipfo pertcGum. Adhzc,minus vtile eff, quod multiplicatum fuam vtilitatem amittit.quod fané igni accidit tanquam fere voraci,& obiecta infumenti,& quiaarte magis fciráque moderatione quàm füapte natura fit vrilis.Ab aqua nihil vnquam timendum eft. Pra- 77 terea de duobus illud vtilius iudicatur, quod cum altero coniungi poteft. Sed ignis quidem zquá non recipit, neque eius communione prodeft. Aqua autem igni adfcito conducibilis eft. nam aqu fuapte natura calidz remedium habent adveríus mor-? bos ipfis etiam fenfibus manifeftum. Etignem profe&ó humidum nufquam reperies. aqua autem tam calida quàm frigida, humanis apta cft vibus. Adde, quód cüm quatuor fint elementa, aqua quinMare. tum, vt fic loquar, ex fe produxit elementum, mare? puta, quod vtilitate illis inferius oon cft, cüm alias ob res, tura ob hominum commercia. Vitam enim noftram agreftem alioqui& commerciorum expertem hoc elementum coniunxit ac perfecir, mutuis auxiliis directam, ac permutationibus communitatem amiciciáfg; concilianté.Heracleti eft,fi folc careremus,noctem nobis futurá perpetuam.Licet autem nobis eodem modo dicere: abfq; mare fuiflet, animal fuiffet homo omnid animalium ferifsimum & impudentifsimum. Nunc mare ab Indis vité Gr cis advexit,& tranfinarinis frumenti vfum 6 Grecia attulit,&€ Phoenicia litteras memoria adver : obli

COMPARATIO.$51
obliuionem remedium acciuit. vinum quoq; appor tauit. denig; maior hominü pars ne abíq; fructu& inftitutionis exfors effet, praftitit. Quomodo ergo non it vtilioraqua,quz cleméto exceditignemiAn ? verópotiüsproigne dicendialiquishzc babeatar|, gumenta, Quatuor elczenta deus vniuerfi condi- Pro 1g. torad omniumrerum effedionem conftituit. quz elementa rurfum hoc ipfo differunt, quod aqua& terra matériz inftar fubiiciuntur effectioni, ac fin19 guntur:£63; ornatum& ordinem,adeóq; vt fint& procreent confequuntur, quód ab aere& igne tanquam artificibus formantur:& cüm antea tanquam mortua iacerent ,ab hisortus fui initium habent. Ignis veró in efficientitus caufis dignitate hic preD flat. Quod dixi, indutione poteft intelligi. Terra enim abíque calore, fterilis eft,& infrugifera. ignis fua eruptione& vi diffundendi materia turgentem fertilem reddit. Quam enim aliam adferes caufam, cur faxa& aridiores montium partes fteriles fiot, ?? quàm quód ignis vel nihil, vel parum nácifcuntur? Ia vniuerfum autem, tantü abeft vt aqua ex fcfe fufficiataliis rebus gencrandis aut conferuádis,vt ipfa quoque igne deffituta pereat. Calor eoim eft, qui ; quemadmodü cxterarum rerü formam naturamq;, ?$ ita aqui etiam conferuar.& calore deficiente, putrefcit aqua: ita vtaqug interitusac quafi mors fir penuria caloris.Nimirü enim paluftresaqua,& ali qui uó proflaunt ,autexitu carentibus in cauitati: bus inclufz tenentur,vitiofe funt,acad extremü pu 39 trefcunt:quód motum,cuius agitatione calorin rebus fouctur atq; conferuatur,habent uullü.Contrà àquas que maximé feruntur atq; concitantur,viuas vocamus,quódiniis calorem motus cótinet. Quo; modo auté duabus rebus ratione vtilitatis cópara3 tis,hac nó praferatur, quz efficit vt fit altera quod quid£ignis aque cóferc.Enimveró vtilius cft id,quo prorfus fummoto animal perit. liquet enim id, quo M iij
Aqua viua.

ij ! y
GE PEe ecemee
s AQVAE ET IGNIS
fublato res interit, caufam fuiffe ei, vc fubfifteret in natura. At humor etiá cadauerib.adeft,neq; omnis aboletur. alioqui non putrefcerent humida corpora: cüm putrefactio fit ficci in humidü mutatio, aut potius humidi in carne corruptio. Tum ipfamors;f nihil eft aliud, quàm omnis caloris priuatio.vnde fit vt fripidifsima fint cadauera. adco, vt fua frigiditate hebetent acies nouacularum admotas.. Quin etiam in ipfo animali que minimum fortita funt caloris, minus etiá habent fenfus.vt(verbi gratia)ofla 1o & capilli,& quz à corde abfuntlongiüs. Fere enim fenfus largior minórve adeffe intelligitur, pro eo atq; caloris in re plus eft aut minus.Stirpes quidem & femina,non humor producit,fed calidus humor. frigide enim aquz aut minus funt frugiferg, aut prorfus fteriles. Quód fifuapte natura tertilis effet aqua, omnino oportebat ipfam quoq; ex fefe proferre fructus. illa veró fructibus nocet. Ià alio fumto initio fic ratiocinemur. Ad ignis,quatenus ignis eft, vfum aqua nihil indigemus, immó aqua vium 1 ignis impedit, eámque exftinguit atque abolet. in plerifque autem rebus aqua nifi igne adiuuante vfui non eft. aqua enim calida aptior vfibus eft, alioqui damnofa. Eft veró inter duo illud vtilius, quod fcor fim fuos prebet vfus, neq; altero indiget. His accedit, quód folo tactu vtilis eft aqua lauantibus aut contre&antibus.Ignis per omnes fenfus fuam vtilitatem fpargit.non folo ta&tu,fed procul etiam vifus prodeft. vt accedat reliquis eius vtilitatibus multi- d tudo emolumentorü. Ceterüm id falfum eft, quod dicituraliquos homines abfq; igni effe. in vniuerfum enim carere eo nullus homo poteft: difcrimina in hoc genere, vt& aliis in rebus, fatemur effe. Mareautem vt effet vtilius ,à calore eft confecutum:; quoniam magis quàmaliz aquz à calore afficitur. pro fe enim nihil à reliquis differebat aquis. Qu! veró ignem foris adhiberi fibi non requirunt, non
Hu
€01

COMPARATIO. D eoid faciunt, quód nihil opus habeant calore: fed ob abvadantiam inliti caloris hocfit. vt hac quoq; in parte 1gnis priores ferat: quandoquidem aqua nunquam ea eft conditione vt non indigeat exterf nis, virtus fua ignem feipfo facit contentum. Sicvt ergo ducem preftantifsimum cenfemus, qui vrbem ita infiruit,vt externis pon indigeat auxilus:ita hoc quo3; elementum dicemus porius, quod cfficit, vt pleriiqs in rebus extra nos nihil deideremus.Quod
10 idem de aliis volo intelligi animalibus, quz caloris externi non indigent. Et veró in contrariam fenten tiam fic poffumus argumentari. Melius id cffe, quo foli vtimur, eiüfq; bonitatem ratione percipimus. Alioqui ratione quid códucibilius eft homini, quid
X vrlius? Dices: atqui eo carent bruta. quid,inquam? an propterea minus vtilis eft, inventus ex providen tia vtilitatis, Denique quoniam huc nos oratio deduxitfcire velim quid arti in conferendis ad vitam commoditatibus przftet aqua.Ignis veró& reperit
19 omnes,& conferuat artes.itaq; etiam Vulcanü prin cipem ac ducem artium faciunt. Dixit Arifto,temporis nobisad vitam dati exigiui fompum quafi ve&igalis exa&orem dimidiamauferre partem. Ego autem fic dico: etiam fi quis tenebris obtinentibus
*5 vigilaret pertotam no&tem, nullum fore huius viglliz fru&um, nifi ignis bona nobis diei reprafentaret,noctífque& diei difcrimen aboleret. Itaque fi nihil homo habet, cui ratione vtilitatis vitá poftpo nat:ignis,qui vitá multiplicat, quomodo nó merea30 tur omnibusanteferri rebus? Deniq; cuius temperiem fenfus omnes maximé participant, id haud du bie arbitrari debemus effe vtilifsimum. Nónneautem animadvertis humore nullá perfe vti fenfum, nifi in etus temperie fpiritus aut igbis fit admixtus?
35 Omnis autem fenfus igne, vtpote vitalem ingenerante facultatem, communicat: maxime omnium vi fus, qui acutifsimus eft fenfuü corporis;ignea quev
Sommntus.

554 PLVTARCHI
dam natura exfiliens càm fit:& qui fidem nobis fecit efle deos. quà accedat, quod à Platone eft dictü, vifu animum hoc confequi, quód cceleftium corporum converfionibus fefe poteft accommodare.
PLVTARCHI
Capitulorum defcríptio:hoc eft, Quafílionum folutío, fiue problematum.
QVAESTIONES ROMANAE.
E TRSRUS Vid caufz eft cur fponfa iu nuptiis iu od ENNEN beatur aquam& ignem tangere? An rj B S JA quód horum, quatenus in elementis P(ac principiis numerantur, alterü mas Ride: eft,alter femina:& ignisprincipia mo tionis fuggerit,aqua fubiecti ac materiz facultatem obtinettÀn quia ignis luftrat,aqua purgat:debet au tem quz nubit puritaté ac caftimoniá conferuare? An quód ficvt ignis abfq; humore nutriédi vi deftituitur, éftque aridus,aqua autem abfque calore fterilis eft& ociofa, ita mas quoque& femina feorfim nihil valent, coniunctione eorum vitz confuetudo perfeda ànuptiis redditur? An id figoificare volunt, alterum ab altero deferi non debere, fed eos infocietate qualifcunque fortuna perfiftere, eriam ita rebus ferentibus, vt preter ignem& aquam nihil boni vnà frui detur? 39
Curin nuptiis quinq; faces,( cereos ipfi vocant) non plures his aut pauciores accendunt? An quias vt Varro ait,pratores trinis,pluribus ediles vreban turab his autem fponG accendüt ignem? An quód cüm vtantur compluribus aliàs etiam numeris, tut 3$ alioqGi przftantior atque perfectior impar creditus eft, tum ad nuptias melius quadrare vifus ad
eni

QVAEST. ROM ANAE.$55 enim dividi fe patitur, partéfque eius zquis inter fe Paris crm viribus contendunt. Impar autem omnino ditfindi Pars nume fe non fert, fed divifus femper aliquid relinquit. In- P^ Y55 ter impares porró omnium maxime congruit nu- quine. ptiis quinarius.nam ternarius primus eft de imparibus,binarius primus de paribus:ex his tanquà mare & femina mifcetur.quinarius, Aut potiüs, quoniam lumen procreationts fignum eft, mulieres autem ad quinq; plerunq; pariunt, totidem vtuntur facibus? Aut quia matrimonium contrahentes quinq, deorum ope indigere putát,Iouis perfe&i, lunonis perfe&z, Veneris, Suadz,ac Dianz,(ca Lucina eft)quá parturientes invocant. Quamobrem de multis que Rome funt Diane templis; id folum non intrant viri, quod eft in vico patriciof Anid fitob fermonem vulgatum? narrát enim mulierem ibi dez cultum exhibentemà quodam vi fuiffe compreffam, eümq; à canibus difcerptum.inde fuperftitionem natà, ne viri eó intrarér. Cur reliquis Diane fanis foliti ceruorü cornua afligere, ei quod in Auentino eft E oum cornua affiXerunt!. Fortafsis vt monimentum effet antiqui cafus. Fuit quidam in Sabinis Autro Coratius. is vaccam habebat magnitudine& forma reliquis przitantem:monitiiq; à vate quodam,qui in Aventino bouem hanc Diane immolaffet,ci fatafummam poteltatem deferre, vrbémq; iphus Italie totius regno potituram, Romam fe contulit bouis ibi mz&andz gratia. feruus autem regi Seruio clàm id vaticiniu, idque rex Cornelio pontifici indicauit. tum Cornelius Antroni mandauit, vt ante facrificium aqua Tiberis profluente fefe ablueret:fic enim legibus prefcriptüm effe litaturo.ita hic lotum abiit.interim Seruius occafionem immoland: vacca 1n ho norem Dianz precepit, mactatz que cornua templo affixit, Hoc& Iuba narrat,& Varro. nifi quod !C Ántronis nomen non habet, deceptámque

Ariflinus.
$56 CUDLUVTARCHI
non à Cornelio facerdote Sabinum, fed ab«dituo refert.
Cur quos peregré mortuos falfó fama nüciauit, reveríos non per fores admittunt, fed cófcenfo te&o in domum demittunt? Fabula omnino eft,quod$ Varro pro caufa adfert. Cüm bello apud Sicilià magnum nauale proelium fuiffet commiffum,multófq; fama mentiretur periiffe qui erát fuperftites,hos do mum reverfos, intra breue tempus vniuerfos fuiffe mortuos. vnum ex illis domi fuz ianuam forté for- 10 tuna occlufam offendiffe, neque aperire potuiffe. ipfum cüm ante fores obdormiuiffet, per quietem Ípe&rum vidiffe, quod ei przciperet, vtfe detecto in domum demitteret. cümq; confilio huic paruiffe,longámq; vitam feliciter exegiffe,atque huius ab 5 exemplo iftam fuiffe introductam confuetudinem. Quid veró, fi ea quoq; Graecis moribus eft fimilis? Grzci enim profanos habebant,neq; iis fefe permifcebant, neq; ad facrificia admittebant eos, quibus fa&um fuerat funus& fepulcrum táquam mortuis. Et relatum in commentarios reperi, Ariftinü quendam ea ipfa obftri&um religione Delphos mififfe, qui pre fe deprecarentur,& quo pacto difficultatibus, in quas legum autoritate compulfus erat, fefe; extricaret,rationem oftendi peterét. ei ficà Pythia fuiffe refponfum:
His,peragit quecunque puerpera,rité peradis Omnibus ad fuperüm tua dona altaria fifics.
eümque oraculo probé intelle&o, mulieribus fefe 3" quafi renatum przbuiffe lauandum,vinciendum,laé&endum. ídque reliquos deinde, quos idem cafus excepiffet, imitatos fuiffe omnes, noménque iis faGum Hyfteropotmi, quód fcilicetà credito exitio quafi poftliminio revertiffent.Sunt qui hunc de Hy 5 fteropotmis expiandis morem ipfo putent Ariftino priorem, prifcümq; fuiffe. Non itaq; mirum e^»*
: Romani
20

QVAEST. ROMANAE. 557
Romani tunc quoque eos quos femel fepultos ac rebushumanis exemtos effe fuerat creditum,exiftimauerunt non debere per oftium ingredi,per quod facrificatum exitur, ac facrificatu reditur: fed eum deorfum exaére volueruntin atrium fub dio pofitum demitti. Expiationes enim omnes folent fere fub dio peragere.
Quare mulieres ofculofalutant cognatos fuos? Anidfentiendü eft, quod plerifq; probatur! Interdi&um vfa vini mulieribus fuiffe: ac proinde nelatére poffet fi qua vinum bibiffet, fed à familiaribus inter congreflum deprzhenderetur, ofculandi morem fuiffe inftitutum. An veró quam adfert Ariftoteles philofophus caufam,ea recipienda eft?Id enim quod fama pervulgatum eft, multífq; locis adfcribitur, facinus"Troadum,ab iis inItalia perpetratum fuit. nam ib1 cüm poft naui appulfum viri effent di grefsi, mulieres ignem nauibus iniecerunt,vt erroribus finem imponerent ac nauigationi. deinde fibi metuentes à maritis,cognatos& familiares,vt quifquefe obtulerat, cum fuauio funt amplexa. iráque placata vt in gratiam fuit reditum, hoc deinde eis
blandiendi genus retinuerunt. Aut potiüs datü eft hoc mulieribus, vt honorem fimul eius potétiámq; concilians, fi viderentur multos ac probos habere Coguatos& propinquos?Siue hoc verius eft? cü effet legibus interdictum cognatarum nuptiis, víque ad ofculum tamen amori permiffum progredi, eàáq; fuit confanguinitatis teffera& communicatio. An« Hiquitus enim fanguine iun&as Romani non copulabant fibi in matrimonio, vt ne nüc quidem materterasaut forores.Seró cóceffum fuit,vt ducere con fobrinas liceret:ídg; tali de caufa. Vir quidam, pecu niz indigens, aliis honeftus,& gratia populari nemine inferior, confobrinam habere putabatur vxoris loco, ad quam hereditate dos magna perveneT3t,eàq; ratione diues ipfe effe.cui cum effet eo noVI. Ofculi tos.
Nuptis cie propinquis.

VII. Donationes eoniugum.
VIII.
lx,
PLVTARCHI
mine dies dicta, populus omiffa caufz cognitione eum abífoluit,decretoQue facto nuptias confobrina rum permifit publicé, coniugio autem füpcriorum graduum interdixit.
Cur donationes inter maritum& vxorem prohi bitz funt? An quemadmodáü Solon donationes mor tis caufa factas valere voluit,iis tátüm refcifsis quz necefsitate extortz,aut muliere perfuadente fadt effent:nimirum quód necefsitas vim animo faceret, voluptas autem eidem imponeret.an,inquam,eodé modó Romanis fufpectz erant coniugum. donatio neszAut potiüs,quód fignum benevolentiz futilifimum putarent effe donum,(dant enim etiam alieni& nonamantes) ideó iftud demerendi genus coniugio fuftulerüt,vt abfq; mercede gratis,ac pro pter fe non alius caufa coniuges invicé amarét! An, quia muneribus capiüdis maxime corrüpuntur mu lieres vt alienos admittant viros, grauitarem iis CÓ ciliare cenfuerüt quód fuos nihil dantes diligerét An hzc eft verior ratio, quód mariti& vxoris 0mnia debent effe cómunia? Qui enim accipit quod datur, is difcit pro alieno putare quod datum non eft: itaque pauca invicem dantes, rcliqua omnia adimunt.
9
A- 2 Curà genero aut focero donum capere vetitum
fuit? A genero, quiaid per patrem videbatur ad vxo rem rediturü.àfocero, Quod iuftum videbatur nihil accipere eum,qui nihil daret.
Quamobrem rure aut peregré domum redeun'tes mariti,premittüt qui Hia ipfos fignificet? An quia hoc eft probitati vxoris fuz confidentis viri (nam ex improvifo& fübitó fuperveuire, fpeciem infidiarum& infenfz obferuationis habet)ideo dát operam vt defiderantibus fe atque exfpectantibus vxoribus letum fui adventus nuncium offerant: Aut potiüs quód ipfi refcire cupiunt,faluáfne& de
fiderio fui affedtas vxores domi fint offenfuri? Vcl quoniam

QVAEST. ROMANAE. f$9
quoniam plura fant mulieribus domeftica negocia & rei familiaris occupationes plures, mariti vbiabfunt,varizQue curz& difcurfus: ideó adventus nü cium accipiunt, vt omifsis iftis negociis abíq; tumultu ac fuauiter maritum excipiant? Cur deos velato capite adorant, càm alioquin:
hominibus obviam fa&ti venerandis, caput, fi forte eo teo incedunt, detegant!hoc enim eít, quod Capitis nwqueftionem videtar facere difficiliorem. Narrant datio c» ve Aencam cüm rem facram faceret, Diomede pretere 4*7 unte eaput vela(fe, itaq; facrificium abfoluiffe. Hoc fi verum fit, noa eft alieum à ratione, fed confentan,vt quemadmodum adverfus hoftem caput te gimus,ita amicis& preftantibus hominibus obviá dati idé nudemus.& quód deos velato capite venerantur,non propriü id eft,fed fit per accidens, facto ifto Aenez in cófüetudinem tracto. Quod fialia eft afferenda caufa, vide neid modó quxrédum fit,cur 1 veneratione deorum caput tegatur: alterum veTO eius fit confe&arium. Nam quód corá potentioribus hominibus caput nudant,non faciuntaugendi honoris eorum gratia,fed vt eos invidialiberent potiüs, oftendántque eos non pofcere fibi eofdem cum diuinis honores, neq; ferre aut gratum habere eodem fe quo deos modo coli.Deos autem operto Capite adorauerunt, vel quód ea reanimi demifsiohem cófiterentur, vel potiüs,quód verentes ne qua Vox niali ominis foris accideret, V(que ad aures veftem furfum attrahunt. hoc enim eos admodum vi"are, exeo liquet quàdad oraculum confulendum aCcedentes,tinnitu gris circumfonátur. Aut,vt Caftor tradit, qui Romanainftituta Pythagoricis accommodar, vt oftendant genium: qui in nobis eft eorum qui extrà fant ope indigere iifq5 fupplicat6: Capite operiendo per ambages arguétes animum à corpore occultari atq; tegi. CurSaturno facrificantes capita habent rereQa?

$60"PLVTARCHI
An quia velare caput inflitutum eft Aenez, Saturni Saturnus autem facrificium multo eft vetuftius? An quód ca quals dew. pita operiunt coram corleftibus diis: Saturnum aurem inter inferos terreftréfqg; deos numerant? An quód veritati nihil opertum eft,nihil occultü? nam veritatis patrem Romani Saturnum( qui Cronos
Grzcis dicitur)effe cenfent.
. XI. Curveró Cronum hunc veritatis patrem faciüt? Veritas Té- Siue quód tempus eft Cronus,vt nonnulli philofoporifilya. phorum interpretantur: veritatem autem eruit tem Io
pus.fiue quód feculum Saturni cüm fabulz ferat iu ftifsimum fuiffejprobabile eft plurimum fuiffe vfum veritate.
XIIL— Cur Honori facra facit aperto capite? An quód honor fplendida eft res, illuftrífq;& aperta, qua de 1$ caufa etiam egregios honoratóíq; viros-capire retegendo venerantur: idcó numini quoque eiufdem nominis hunc ritum exhibent?
XIIIL— Curparentes efferunt filij velatis capitibus, filie nudis capitibus, pafsísque crinibus? An quia filiis 20 venerandi funt patres tanquam dij, filiabus autem lugendi vt mortui, lex vtrique parti fuum decoro
In luf res conveniensafsignauit officium? An quialudui ma
ite. ximécongruit,quod eft alienum à confuetudipe?fo lentautem fere mulieres te&is, mares nudis capitt- 25 bus in publicü progredi. Nam apud Gracos etiam fi qua calamitas íncidit,tondentur mulieres,viri co mam alunt: cum alioquin hi tonderi,ille crinem g* ftarefoleát. Aut potiüs de filiis prior caufa melius eft allata. nam fuper fepulcris parentum circüagunt o fe, vt Varro fcribit,ea tanquam deorum templa colentes: crematííque parentibus cüm primüm os reperiunt, mortuum diuinam effe confecutü naturam dicunt. Mulieribus omnino non licebat caput obnubere. Etenim narrant hiftroriz, primum omnium 3$ Sp. Carbilium vxori nuncium remififfe ob fterilitaDvoi4. tem: fecundum Sulpitium Gallum, quód fm iflet

QVAEST. ROMANAE. ge
diffet vefte attra&a caput tegere: tertium P.Sempronium, quód fua vxor ludos funebres fpectaffet. Cur Termino, quem Dgü cenfent;& facris ter- X V minalibus honorant,nullum'animal immolatur? An quia Romulus terminos agro populi nullos pofuit, vtliceret progredi, aliifque ademtum adiicere fuo, & putare omaem ditionem ad fe pertinere, quam (t Lco ille dicebat) hafta affequi poffent: Numa autem Pompilius, homo iuftus,ciuilis, ac philofo! phus, limitibus fuum agrum à vicino diftioxit,iifqs Termiaum nuncupans infpectorem atq; cuftodem amiciciz& pacis, exiftimauit fanguinis purum,nul láque inquinatum cede debere feruari?
Cur ferus aditu templi Matutz(que Leucothea X VL
Grzcis eft) prohibentur: vnam duntaxat matronz
introducunt,& colaphos genis eius infligunt?. An hz ipfe alapa: fignü funt inrerdi&i: reliquas autem arcent fabulam fecutz? Ferturenim Ino ex emulatione adverfus maritum, quem ancillam amare fu ^ fbicabatur, in infaniam prolapfa filium perdiditfe, eam ancillam Graci Aetolam domo, nomine Antipheram fuiffe tradunt. Itaqueapud nos Cheronez &dituus ante fanum Leucothez ftans, accepto flagello edicit, Ne quis feruus intret,ne qua ferua, ne quis Aetolus,néve vlla Aetola.
Cur ab hac dea nulla fuis, fedfororum liberis
9naprecàtur? An quódIno fororis ftudiofa fuit, eiüfque filium enutriitzin propriis autem liberis infelix fuit? aut aliàs etiam confuetudo hzc boni mo ris eft, multámque necefsitatibus conciliat benevolentis,
Curmulti diuitum Herculi decimam fuorü bo- X IIX. norum confecrant? An quód is quoque Rome decimam boum Geryopi, partem depofuit?Aut quód iecit ,ne Romani porró decimas Etrufcis penderent? Aut hac quidem fide digna hiftoria nulla con firmantur? Herculi autem vt voraci& largiter cee

562 PLVTARCHI
naoti copiofibs facrificauerunt? Aut potiüs nimias diuitias ciuibus invifas carpentes,iifq; tanquá corpori nimio incremento turgentialiquid detrahentes, maxime honorari ac delectari huiufmodi contraCtione abvndantiz putauerunt Herculem, cuius vita fuit modicis contenta rebus& frugalis?
XIX, CuràlIanuario nouum annum aufpicantur?. ÀnMenfium tiquitus enim Martius primus fuit menfis nameravro,— tus, quod cüm aliis multis manifeftum firindiciis,
tum eo przcipué, quód quintus à Martio menfis Quintilis,fextus Sextilis,reliquiq; fic deinceps nominantur vía; ad vltimum, qui December appellatur, numero decimus à Martio. quz res nonnullos mouit vt opinarenturatq; affirmarent etiam antiquos Romanos nó duodecim, fed decem menfibus 1? annum compleuiffe, quorum nonnulli plures xxx diebus haberent. Alij fic tradunt, Decembre à Mar tio menfem effe decimum, lanuarium vndecimum, Februarium duodecimü, quo menfeluftrationibus vtuntur,& defunctis parentant anno finiente, mu- 29 tato autem ordine Ianuarium primum factü, quod Kalendis Ianuarij cófules primi eiectis regibus Ro m magiflratum iniuerunt. Probal ilius eft, quod alij dicunt. Martium à Romulo, homine bellicofo Martifq; cupido,& qui Martis filius putaretur, C- iu teris menfibus prapofitum effe, vtpote Martis cognominem. Numam veró pacis ftudiofum,& qui c ues à re bellica ad agriculturam tranfdere cuperet; Ianuario principém locum afsignaffe, lanóque magnos honores detuliffe,vt qui civilis& terro colen jo dx quàm belli fuiffet fludiofior. Verüm hoc confidera, an nonpotiüs Numa anni principium fumferit noftrz nature magis accomtnodatü. In vntuerfum enim in his quz circulo circumaguntur,natura nihil eft primum aut vltimü: fed arbitrio hominum 5 alius aliud temporis ftatuit initi. Optime vero, qu!
Bruma, poft folftitium hybernum anni exordium faciunt : quando

QYAEST. ROMANAE.;6
quando Sol progrediendi fine fato convertitur,& ad nos curfum refle&it: tunc enim in ipfa quoq; nà tura converfio quxdam fit, quz luminis tempus auget,& tenebrarum minuit,nobífque propiüs admo uet principé atque dominü vüiuerfe fluxe naturz. Curmatronz domi fuz facellum muliebris dem, quam Bonam vocant,ornantes, myrtü non tüferüt: quanquam omnibus germinantibus& florentibus ftadiosé ad eani rem vtantur?. An credendum ct fa bule, quz perhiber Faulij cuiufdam arufpicis vxorem cüm clàm poto vino nó fefelliffet;3 marito vitgismvrteis fuiffe caftigatam:ideóq; mulieres myrtum non iuferre, fed vinum ei fub la&tis appellationelibare? An veró quód cüm ab aliis rebus pura, tum maxime rei Venere, facra ifta peragunt? non enim folàm maritos; fed omnes in vnidterfüm maIc$ domo exterminant, cüm dez factis operantur titibus.Itaque myrtum vt Venerifacram abominan , tir.Nam quar hodie Murtia Venus dicitur,ea fcili2? cet olim Myrtia fuit dicta:*
Cur picum Latini venerantur, eóq; vniuerfi maBaopere abítinent?An quia Picum veneficio vxoris Iutatum in picum auem fabula fert,& oracula pro, muacaffe,ac re(ponfà interrogantibus dediffe? An 35 hoc quidem omnino incredibile eft& móftrofum? aliaveró fabula probabilior, Roniulo& Remo ex^ pofitis nó rantüm vbera lupam prabuitfe,(ed& piCum frequéter advolaffe ac bucceas in ora inferuiffi Frequenter enim etiamnüin locis qua'füb montibus fita fünc ac fylueftria, vbi picus, ibi ctiam lupus vifitur,vt narrat Nigidius. Aut potiüs Gcytalie aues alus diis facrs, ita picus Marti facer eft? eft €nim audax& ferox auis,roftrümq; habet ita robu,,""5Vt quercus etiam exfcindat,cüm roftri i&ibus 95 víque ad medillag, pervenerit. Cur lanum bifrontem fuiffe credunt, talémq; fia. X X lI. B"ht& pineunt? Num quia genere Graus ex la».
1]
30

$64 PLVTARCHI
Perrhcebia fuit, ac profectus in Italiá, fedibus apud Barbaros pofitis linguam vitzd; rationem mutauit? hoc enim narratur.ÁÀn veró, quód Italos feris vtentes iniuftífque moribus fuadendo ad aliud vite genus traduxit ,agriculturáque& ciuiliinftitutione f compofuit?
XXIIL— Curquzadfunera pertinent, in templo LibitiVenssortW! qo vendunt, quam eandem effe cum Venere cen4$ SETUU(eet? An hoc quoque vnum eft de Nume regis fa20" P5 venter inflitutis quo difcerent ab his rebus non ro jrie abhorrere, neq; pro piaculiseas ducere? Autpotiüs eo monebantur caducum cffe, quod effet natá, vna eadémq; dea& ortibus& interitibus prefidente? Nam Delphis quoq; Veneris Sepulcralis(Epitymbiam ipfi dicunt)eft imaguncula,ad quam evo- 1$ cant eorum manes,quibus libant. xxtJp Curtriaprincipia menfis habent,nó eodem dieKalesde, rum numero diftin&a? An Iubz fides habenda cft? No»e, isKalendis dicit populum fuiffe à magiftratibus vo idw.— catum,&eiindictas in quintum abinde diem Nonas: Idus autem diem facram habitas. Aut potiüs cüm tempus Lunz vaiietatibus definirent, animad verterunt quovis menfe tribus eá maximis variari differentiis. quarum prima eft,cüm occultatur con greffa cum fole: altera, cüm radiis folaribus elapfa, primüm in occidua plaga confpectui fefe offert: ter tia,cüm Soli oppofita pleno erbe fulget.itaque occultationem eius vocant calendzs,quia omne quo occulté& furtim fit,clam appeilant,tracto inde ver bo celare, Primum autem Lune confpe&um Nonas aiunt iuftifsimo nomine vocari, cüm fit nouilunió. Eidüs aut ob pulcritudiné dici creditur, quód tum integra Luna eft lucida: aut cognomines effeloui. hunc Dia, fpeciem feu formam Greci édos appellant. Neque veró oportet numerorü fubtilifsimam X tationem confedari, aut fi quid exiguum rationes - offendat, calumniari. quando hodiéque,cocleftium motuum

QVAEST. ROMANAE.$6
motuum obferuatione artificiofa interim tanto au&a incremento, tamen inzqualitas motionum peritiam mathematicorum vincit, ratiocinationém« que fübterfügit.
Cur diebus poftridie Kalendarum ,Nonarum, y y y,* atque Eiduum exire vrbeaut peregrinari non licet? pies arp, Anid fit ea de caufa quam plerique putát,& Liuius frue nefatradidit? Poftridie Idus Quin&iles, quas nüc Iulias ffs. vocant,tribuni militum legiones ad Aliam fluuium
1o educentes,à Gallis pugnatupt victi, vrbémqueami ferunt.Is dies càm nefaftus effet iudicatus fuperftitio(vtfolet) morem hunc amplificauit, eidémque religioni obnoxios fecit etiam dies poftridie Kalen darum& Nonarum. Aut multafuat, que contra hanc opinionem dicuntur? nam& alia die clades ea accepta fuit, quam diem Alienfem à flumine di&am abominátur:& cüm multi int atri iue nefafti dies, non eofdem in omnibus obferuant menfibus,fedin vnoquoque provt res tulit:& veri fpeciem nullam
10 habet, vnam Idibus proximé pofteriorem diem omnibus que Nonas atque Kalendas continenter Infequuntur, hanc füperftitionem cóciliaffe. Viden um igitur, numnam ficvt de méfibus primum diis
cceleftib
us confecrarunt; fecundum diis manibus, ?$ quo me
nenfe& luftrationes quafdam peragunt;& defunis parentant: ita etiam dierum initia quáfi& Principes ftatuerint tres eos quos diximus cuiufq; menfis, feftófque hos dies& facros effe voluerint: proximos autem ab his demonibus& vita defun30 üis deftinauerint, nefaftófque& ad agendum ineptos effe iufferint? Nam Graci etiam in nouilunio diis rem facram facientes,proximum ab eo diem he roibus ac geniis addixerunt; craterümqne fecundus heroibus heroinífq; mifcetur. Omnino autem 35 tempus quidam ef numerus,numeri autem princi» plum Vnitas, facra habetur. binarius,qui eam exciP!» Principio opponitur,vt parium primus.Par auuj

$66 PLVTARCHI
Numeror&, tem numerus imperfedtus eft& mancus atque infidiférimcn. nitusi:lficvt contrà impar definitus,finiens,atq; perfe&us. Ideo Nonae quinto die Kalendas,Idus nono die Nonas fubfequuntur, imparibus enim principia deBniuntur. Qui veró principia iofequuntur dies, pari numero cüm ceufeantur, ordinis eam dignitatem ac vim non habent. itaque his diebus actionem nullam aut peregrinationé ordiuntur. Quid li huc pertinet fabula Themiftoclis? contendiffe aliquando.diem poft feftum diem proximé fuccedentem cum fefto. die, obiecifféque, Hunc multum haberelaboris ac mole(tiarum, fe ocium prebere,& faz cultatem per quietem fruendi iis quz ad feftiuitatem fuiflent parata: refpondiffe feftum diem: vera dicis:fed ego nili fuiffem; nunquam tu effes.Hoc au tem Themillocles di&crio duces Atheniepfiá, qui ipü fucceflerant, refutauit, Nunquam eos fuiffe exftituros figaificans, fiipfe vrbem non conferuafferz Cüm itaq; omnis feria profeiio& a&io apparati requirat& difpofitionem, Romani utem feftis die' bus.nihil adornare confueuiffent,&eque vll cure extra cultum deorum intenti effent, adeóq; quod etiamnum edicunt pontificesad facrificiaacceden tes,Hocagerent: haud abs re fuit, quód ftatim à fe: 2 riis itec ingredi aur d&tionem-fufcipere noluerunt. quippe. imparati.cum effent;domi diem à feriis proxiünum medxtandis apparandífas rebus confumferont. An qütmádmodum hodiéq; cum in teinplis deos adoranerunt, manere folent atq; afsidere: ita 23 facris quoq; diebus non ftatim agendo dicatas fub.' iecerunt,, led intercapedinem: quandam fecerunt, cüm difficilia multa& preter voluntatem hominibusinteragendum eveniant?:
XXVL, Curinlu&u mulieres albas gerunt veftes, albát-: Albste lv». que vittas?. Anid faciunt exemplo magorum qui?? gebant. adverfus Plutoné& tenebras lucido& illuftriami&u fe muniunt? Aut ficvc defun&i cadaucr albo int voluunt

QVAEST. ROMANAE.$67
voluunt tegmine, ita etiam amictos volunt effe nc? ceffarios? Corpus autem hoc modo ornant,quia ani mam non poffunt, quam volunt puram illuftrémq; profequi,vt pera&o difficili ac vario certamine iam dimiffam. Siue lucum maximé decent vilia& 6implicia? que autem colore infc&a funt, partim lu-. xum, partim fupervacanearum rerurm ftudium arguunt. non enim minus denigro,quam de cccrulea colore dici poteft: dolofie funt veftes, dolotus color iam nigra ex fefe quz funt,non arte,fed natura tin&a funt,vmbrofoq; colore permixta.Solum itaquealbum fiacerum eft mixtureq; expers, purum; & tin&ura non imitabile;ac proinde optime conve nit iis qui fepeliuntur.Mortuus enim fimplex quippiam fa&tus eft& impermixtum, ac purum: fcilicet nihil aliud, quàm à corpore tanquam fucco colorem inducente liberatus: Socrates fcribit, Argis in lu&ualbas geri veftes aqua elutas.*
Cur omnem murum facrum intaminatümq; habent, portas non item? An vera eft Varronis fententia'muros propterea facros exiftimandos,vt pro iis propugnarealacriüs ciues, mortemque etiam oppe terefuftineant.(Etvidetur Romulus quoque fratrem propterea interfeciffe, quód facrum locum& inacceffum tranfilire aggreflus, tranfcendendum profanámq; reddiffet.) Port autem facrz effe non poterant, cüm per eas& alia neceffaria,& cadauera etià efferrétur. Itaq; vrbem qui de nouo condebát, aratro cui bouem marem& feminam fübiunxiffent, locum quantum erat murus occupaturus defignabant: portarümque dimenfi fpacia, vomere exemto aratrum earum locis intactis transferebát. quód Omnem terram aratam facram& inviolabilem cenferent futüram.
Cur pueros Herculem iuraturos non finuntiureiurabdum hocintra domum facere, fed exirefub dium iubent? An ea eft vera quorundam opinio,
j N uj
XXVIL
NX XIIX. Iureiurandum.

£68 PLV TARCHI
quia Hercules nó fit delectatus vita parietibus cin&a,fedfub dio& peregréfolitus degere? Aut quia* deus ifte non indigena, fed peregrinus& hofpes fuit? Nam Bacchum quoque non turant fub tecto, huncquoque peregrinum. Án veró hec iocotan- 5 tüm pueris dicütur? aliàs veró hac ratione cobibere eos à leuitate& iurandi temeritate voluerunt, ficvt Fauorino placet. nam ifte quafi apparatus cun &ationem iniicit,facultatémq; deliberandi prebet. Wi Hunc ritum non communem, fed Herculi peculia- 19
b! rem fuiffe c Fauorino aliquis affirmauerit, iis quz de eo narrantur confideratis. adeó enim religiofum hacin re fuiffe tradunr Herculem, vt femel dun taxat iurauerit, foli nimirü Phyleo Augez F.Ideóque etiam Pythiam hec ficramenta Lacedaemoniis 1f exprobraffe, quód diceret melius vuliüfquefore, citra iurciurandum promiffa implere.
!1 ERU Cur nuptam non patiuntur ipfam tranfcendere Jl d limen domus, fed fublatam tranfportant pronubi? fitit. 29
An quia in prima raptione mulieres non vltrà intrauerunt domos, fed illatz funt?aut quia videri vo luntnon volentes,fed vi coa&te eó ingredi, vbi funt virginitaté amiffura! aut hoc fignü eft, exire etiam eds,domümve relinquere non debere,nifi vi eiician tur, ficvt vi introducta funt? Nam etiá apud nos in*$
Boeotia in nuptiis axem plauftri ante fores cremát,
innuentes fponfz manendum effe, fublato avehendiinítrumento,
XXX Curíponfamintroducentes dicere iubent; Vbi tu Caius, ego Caia?. An quia hac conditione padta30 intrat, vt particeps omnium rerum& gubernandz familie fit? itaquehzc verbaid Gigoificant, Vbitu dominus eris& paterfamiliás, ego domina cro&
| materfamiliás. Nomine autem Caij& Cais comt munibus, vfi funt peculiariter.quomodo iurecon- 3i
Hi fuiti Caium, Seium, Lucium, Titium nomen ei de
In quo agitur imponunt.& ,hilofophi Dionis aut
"T heonis

QVAEST. ROMANAE.$69
Theonis voces vfurpant.Aut quia Caia Czciliaho nefta fuit ac proba matrona, vxor vnius de filiis Tar quinij? cui Caiz in Santi templo ftatua prifcis tem poribus pofita fuit cum fandaliis& fufo: que domi acte vitz,induftrieQue funt figna.
Cur in nuptiis canitur ifteomnium fermonenotus Talafius?. An àlanificio, qui Gracis eft talafia, talafum pro talaro dicentibusi nam fponfz introdu Gz vellus fubfternunt, ipfáque fecum colum& fu| fum importat, ac mariti ianuam lana coronat. Án verum eft,quod hiflorici tradiderunt?eft autem tale.Quo tempore Romani Sabinarum filias Romam ad fpe&aculum profectas rapuerunt, Talafio(erat autem hic Talafius iuuenis re bellica preclarus,& Cetera probus)virginem infigni forma plebeij quidam& eius clientes afferebant, tà; id eo poffent tutius,neque interciperentur aut virgo ipfis eriperetur, vociferabantur eam fe Talafio adducere. ita teliqui honorem Talafio habentes,fauftis acclama20 tioribus& cóprecationibus eos func profecuti ac comitati, cümq; feliciteriftud cóiugium cecidiflct, morem introduxerunt aliis quoque Talafium accinendi,vt Hymenzum folent Graci.
i Cur fimulacrahominü,que Maio menfe de ponte ligneo in flumen abiiciuntur; Argeos vocant!Án quód antiquitus barbari ifta loca 1ncolentes hoc modo interficiebant fi quos Grzcorum cepiffent:
ercules autem,cuius virtutem admirabantur,doo€uit eos more interficiendi peregrinos dimiffo, fi39 mulacris eum reprzfentare, iífque-iaciundis reliBione fe foluere? Argeos autem, fiue Argiuos antiquitas fimpliciter quofvis Grecos nominauit. Nifi hoc potius fentiendum eft: Cüm Arcadibus Argiui ob viciniam inimici haberentur,Euandrum à Gra37 cia profugü cüm in iftis cófediflet Italie locisjiftam odij& inimiciciarum memoriam conferuaffe?
Cur antiquitus foris non coenabant abíque filiis
Nv
XXXIL Arjei quid
xxxi.

i $
Es
XXXV. Larentia due.
$70 PLVTARCHI
pueritiam etiamnum agentibus? An hoc eft quod etiam Lycurgus inftituit, vt pueri in phiditiaintro ducerentur,affueturinon belluino more aut incom poüité, fed modefté voluptates adire,cüm haberent fenes qui infpicerent ac moderarentur? Immo vel$ magis hcc caufa fuit,vt filiis przfentibus ipfi patres verecundiüs ac modeftiüis lefe gererent i Vbi enim (inquit Plato) inverecundé agunt fenes,ibi neceffe eít adolefcentes fieri impudeutifsimos.
Cur cüm reliqui Romani Februario menfe mor 1o tuis parentent, D. Brutus, vt Cicero narrat, menfe Decembri hocegit?.(Is autem Brutus eft quiLufitaniam peragrauit,primüfq; cum exercitu Obliuio nem fluntum tranfit.) An quemadmodum fub men fis& diei finem folent vulgo mortuis iufta perfol. 1j uere, ita rationi confentaneum eft etiá vltimo men fc& anno definente id fieri? vltimus auté menfium eft December. An quia diis manibus ifti honores habentur, quos venerari tempeftiuum eft omnibus frudibus iam perfectis? Aut quia tunc potif- 29 fimüm mentio inferorum eft facienda, cüm appetentefátione terra incipir moneri? Aut quia Saturnoà Romanis eft hic menfis confecratus, quem in Manibus,non füperis diis cenfent. Aut cum Saturnalia fint ipftituta, fefliuitas facilà maxima,& in P qua conviuiorum oble&ationifque plurimum vfar paretur,horum quoque primitias quafdam mortuis tribuere placuit? Quid fi falfum omnino eft, folum Brutumifto menfe parentaffe? cüm Larentiz quoque menfé Decembri parentetur,& ad fepulcrum jo €ius libationes offerantur.
Quid veró caufz eft, quód Larentiam tanto afficiunt honore,cüm fuerit meretrix?Aliàm enim fuiffe perhibent Accam Larentiam Romuli nutricem, quam Aprili menfe venerantüt. Sed Larentiaícor- 3$ tum,cuius cognomen Fabula editur;hac ratione innotuit. Aedituus quidam Herculis abvndans;vt fit,
; 0C10;

QVAEST." ROMANAE. gt
peio,folebat dies ludo talorumac cuborum confumere.& quodam trempore;cum cafu factum eífet vt fociorum ludi nemo adeffet, tedij impatiens ipfum deum ad cuborum ludum provocauit, hoc pactus, $ vtfi viciffet Deum, aliquid ab eo benefici] confequeretur: fin viétus ipfe effec, fe deo ceenam exhibiturum,& puellam elegantem qui cur? concum, beret. tefferis deinde duabus; vaa pro deo, altera pro fe propofitis ac ia£tis, fnperatas/ftetit pa&tis;ac 1? deo& ccená adornauit fplendidiorem;& Earentiá, que palàm corpore quzítum faceret, ci'ceenzadbi buit, faníg; foribus claufis intus eam reliquit.porrà aiunt eam à Deo cognitam non humano fuiffe moreiuffamq: prima lucein forum prodire,&in quem V primü incideret, eü obferuare amici ciámq; eius caprare-Larentià vrfürrexit& iuit, Faruntio cuidam occurriffe homini opulento, fed liberorum experti &iam etatead fenium vergente:qui poftquam. noutiam ipfius habuit, cüm viuus familiz prztecerit, *9 tum moriens hxredem inftituerit. Larentiá poftea temporis fub mortem opum fvarü bzreditaté P.R. nuncupaffe: ideóq; honores ei iftos haberi. , Cur Rome portarum vna appellotur Fencftra, iuxta quam cft Fortunz qui vocatur thalamus? An 5 quód Seruius fortuna vfus fecundifsima, cum Fortuna confuefcere creditus eft,per fenefiráad ipfum commeante?: An hoc quidem fabulofum eft?'quos niam autem rege Tárquinio Prifco mortuo Tana4o quil vxór Seruij,mulier prudeos& regia,capite per fenefttam exferto ciues allocuta permouit, vt SerUo. regnum: deferrent: loco id cognominis fuit inditum?
*- Curintereaque diis confecrantur,lege permif- XXXVIL fum eft vt fola fpolia(ináturtempoze corrumpiat-'
3v queaboleri, neque ea licet reparare aut in&aurare? An vt exiftimantes gloriam priorem fimul cum fpoliis intercidere» femper nouum aliquod virtutis

XXXVII.
47». PLVTARCHI
monimentum parate operá dent! Aut potiüs,quód €üm tempus figna contentionum cum hoftibus habitarum obfcuret, odiofum eft& nimij difcordiarum ftudij ea reficere atqueinnouare? Nam apud Grecos etiam parum laudis adepti funt, qui primi lapidea aut erea ftatuerunt trophza.
Cur Q.Metellus,vir prudens ac ciuilis creditus, cüm effet fa&us fammus Pontifex,aufpiciis vti poft Sextilem menfem, qui nüc eft Auguftus, prohibuic? An quoniam ficvt diepafcente aut adulta iftas res 19 &gitamus, iténg; initio& medio menfis: cauemus autem à diei fine& menfis tanquam agendo invtilibus: ita ipfe ctiam tempus anni poft finitos octo menfes reliquum, pro vefpera quadam anni iam ad exitum vergentis ac deficieatis habuit? An vero 5g auibus vtendum eft vigentibus& integris? tales autem funtante zftatem: circa autumnum motbis & imbecillitate languentaliz, alix pulli adhuc funt & imperfectz, alie omnino ob anni tempeftatem nufquam vifuntur,in alias ave&x regiones. 10
Cur qui facramento militari non tenebantur, etiamfi aliàs in caftris& exercitu verfarentur, non habebant ius interficiendi aut vulnerandi hoftis? (Rem fic haberc, Cato Maior in epiftola quadam ad filium demonftrauit, qua iubet eü fi tempore com- A pleto militiz exaütoratus effet,domum redire: aut fi manere vellet cum exercitu, ab imperatore poteftatem cedendi necandíque hoftisimpetrare;) An quód folam necefsitatem oportet homini hominis necem permittere: qui nulla lege nullóve mandato i? hominem occídit, is homicida eft? ideóque Chryfantá laudauit Cyrus,quod fublato iam gladio hoftem interfe&urus, vt receptui cani audiuit, cede fibiinterdi&um putans hominem intactum dimifit. Aut quód qui in preelio manum cum hofte eft i$ tonferturus,fi formidine vidus pedem referat, non
debet hoc impune ferre, aut exlex effe? non enim tantum

QVAEST. ROMANAE.$72
tantum vtilitatis feriendo hoftem adfert,quantum damni fugiendo. at qui exautoratus eft, legib.proinde militaribus non tenetur: is veró qui rogauit vtquz militum funt fibi liceat agere, rurfum felegibus iam& imperatoris iudicio fubmifit?
Cur Iouis flamini non licet fub dioinvngi? An quia eriam filios in confpectu patrum,aut generum vidente focero nudari inhoneftámque nefáfq; patabatur,neque antiquitus vnà lauabant? Pater wutem eft Iupiter,& eius oculis maximé expofitum videtur quod ef(übfidio. An quemadmodü in templo aut fano nudare fefe nefas eft, itrsacrem etiam füb aperto ccelo& dio reverebantur, vt diis geniifque refertum? itaque ergo plerafque res neceffarias fub tecto facimus, domi nofmet occultátes,& deorum fübtrahentes confpe&ui. Autalia quidemfoli cerdoti;alia lex per facerdotem omnibus imperoeft modo apud nos coronatum effe, comam; ferro armatum Phocenfium fines nó ingredi, propria funt facerdotis munia. pomum non guftareanre zquinodium autumnale, vitem nó pu fare ante zquino&tium vernum, feré à magiftratu Vniuerfis rmperatur: vtrumque enim vt fuo fiat tem Pore,edicitur, Eodé planà modo apparet apud Rominos proprium effe hoc pontificis, vt equo non vehatur, neque plures tribus no&esab vrbeabfit, neque pileum(apicem ipfi vocant)vnde flaminis ha et nomen, vnquam deponat. Multa veró alía pontifici dicta,ad omnes alios pertinent.de quibus hoc etiá eftfub dio nó invngi.Ifta enim ficci(vt verbum exprimamus) corporis invnétio valdé malé apud Romanos audit:& exiftimant non vllam aliam rem magis in caufa fuiffe quód Graci ita emollirentur,
in feruitutem redigerentur, atque fuere gymnafia& palzftrz:que res multum tedij, maliqueocij Vrbibus inferrent, vnde extiterint pueror& obfceni amores,& corruptelz corporum apud adolefcenBaoti ritus,

XLI. Nomifna prifcum.
Nomina ye
tera. XLII.
Aerarium,
$74 PEVTARCHI
tes ob fompos, ambulationes, motülq; fuis omnia legibus déterminata, ac victus exquiitiorem vulgari rationem. quibus rebus Graci paulatim, ac ue fentientes quidem armorum vfu abdicato; gratum habuerunt loco bonorum grauis araárur militum& equitum, agiles,palettrite, foF:nofiá; nominari. Hane veró molliciem difficulter poffunt cffugere,qui fab dio nudantur:qui voró domiinvngun tur,& corpora fua curant,ij nihil peccant: Curantiquum nomifma ab vna parre lanibifron tis imaginé, ab altera natis aut puppim aut proram infculptam habet? Án; qua vulgata eft opinio ,in honorem hoc fit Saturni, nauigio in Italiam adve&il Authocei cum multis aliis eft communctnam lanus quoque, Euander,& Aeneas mariin Italiam^? appulerunt. Id profe&tó probabilius eft,cüm vrbibus alia bono fint, alia neceísitatibus inferuiant: aC bonorum maximum fit bona legum conftitutio;necelfariarum autem rerum,copia:quandoquidem I-. nus eis vite rationem tradidit ordinatam mofibus ad manfüetudinem redactis; abvndantiam autem rerum neceffariarum praebet fluuius, eas partim à mari, partim ex agris convehens:ideó nomifma mo nimentum legumlatoris quidem liabuit caput bi, frons ob mutationem, vt docuimus, factam, fluuij autem nauigium.Alio etiam vfi fünt nomifmate,cut boseratinículptus,& ouis,& fus. quod re maxime pecuaria fe alerentjindéque opes pararent; Hioc& nomindapud veteres multa funt dedu&a, vt Sul, liorá,vt bubulcorü, vt Porciorü: autor Feneftella. Cur Saturni templo vtunturloco zrarij, ibidég; contractuum monpimentaadferuant? An quia obttnuitopinio,regnáte Saturno auaritiam apud homines iniufliciámq; locum non habuiffe, fed fidem iufliciam? Aut quia Deis ille fructuum atq; agriCu turz preeffe creditur? Hoc enim falx defignat:non
id quod Hefioduim imitatus dixit Antimachus. E Honc
"—
Mae

36
3 d
QVAEST. ROMANAr. s7$ Husc eontra fitus eft birtus, genitalia patris Acnonide Coli Saturnus falce vcuellens,
Fx vbertate autem frugum& venditione pecunie nifcitur copia.itaque Saturnü autorem cuftodémque eius faciunt. Huic fententiz teftimonio effe id poteft,quod coitus in forum; qui nono quoque die celebrantur,(Nundinas vocant)Saturno funt cófeCrati.frugum quippe abvndantia,venditioni& emtioni prebuit initi. Aut hec quidem vetufla funt? Primus auté edem Saturni erariü fecit poft exactos reges Valerius Poplicola,cüm fentiret locum iftum munitum effe& confpicuum atq; ab infidiis tutum.
Cur legati, vndecunq; Romam mifsi,ad Saturni &dem accedunt, ibíque nomina füa dant praefectis erri? Anhocfiteó,quód Saturnus cüm fuetit pe regrinus, hofpiribus gaudeat? Authiftoria potiüs quzftionem foluit? Antiquitus enim, vt apparet, quzítotes legatis munera mittebant,quz lautaa di cebantur, egrotantium curam fufcipiebant, mortuiíque funus& publico faciebant. nunc autem ob multitudinem legatorum qui veniunt,fuümtu omilfo id tamen feruatur,, vtlegati accedant prafectos £ranj, qui eorum nomina in tabulas referunt.
Cur flamini Diali non licet iurare? An quia tormentum liberorum eft iufiurandum? facerdotis auten&animum& corpus oportet torturz effe cx. Pets. Aut quia non convenit de rebus paruis fidem non haberi ei, cui facre& maximz funt credita Aut quia omne iufiuranduman exfecrationem perIutij definit? Eft autem exfecratio triftis res& mali ominis: qux caufa eft, vt dira imprecari aliis facerdotes per leges non pofsint.Et fané laudi datum eft Athenis facerdoti, quz populo iubente Alcibia*n devouere noluit, votorum fe, non deteftandi caufa antiftitá effe inquiens. Aut quia publicum eft periurij periculum, fi homo impius ac periurus
Lastia.
XLIV,

Sobrietas.
XLVI, Horta.
XLVII.
$76 PLVTARCHI
pfo ciuitate vota nuncupet ac facris operetur?
Cur Veneralibus multum vini effunditur é templo Veneris? Aa verum eft quod plurimi narrant: Mezentium Etrufcorum imperatorem Aenez per internuncios pacem ea conditione obtuliffe, vr fibt is annuum vinum daret:& abnuente Aenea, fuis id vinum promififfe(i prelio vi&or difcefsiffet: Aeneam cognita eius pollicitatione, diis vinà id confecraffe, partáque victoria vinum e congeftis vuis fa&um ante fanü Veneris effudiffe.An hoc figuo monebant feítos dies fobrié,non per ebrietatem debere agitari? quod dij magis dele&entur bimium merum effundentibus,quàm bibentibus.
Cur Hortz templum antiquitus femper manfit
apertum? Anquia, vt Antiftius Labeo tradit, 2b!
hortando di&am deam, qux ad honeftas actiones exhortaretur& incitaret, exiftimauerunt vt ioduftriam fempérque occupatam nunquá cun&tari debere,nunquam inclufam impeditámve teneri? Aut
potiüs ea eft, quam nunc Horam dicunt, agilis dea*
& multis intenta negociis, quz cü obferuet omnia & folicita fit, nunquamab ea res humanas negligi voluerunt indicare? Aut potiüs id quoque nomen, vt multaalia, Grzcum elt, fignificátq; deam ipfpi1o
cientem res:(horán Grzcis eft videre) ideóq; eius 2
vt pervigilis femper apertum eft cempluim? Quod fi Horam ab hortando recte deducit Labeo, videndum an non potiüs indidem dicatur orator, qui
confulendo fuadédóq; exhortetur& incitet, quàm;
aborando feu precando, vt nonnulli volunt.
Cur Vulcani fanum Romulus extra vrbem pofuit? An quód filius Martis cü exiftimaretur, propter fabulofam illam Vulcani adverfus Martem Ve neris caufa fimultatem, Vulcanum in eadem vrbe eodémq; cum Marte domicilo effe noluit? Aut hoc quidem ineptum eft? fed illud templum iam inde» initio edificatum à Romulo fuit, vt ibi vnà cü co*lega

QVAEST. ROMANAE.|
lega fuo Tatio curiam haberet,in qua de rebus arca
nis cum fenatu abfque interventoribus quieté pofent confultare? Aut cürn Romz ab incendiis flatimà primis temporibus multum effet periculi, colendum quidem deum igni prefectum,fed extra vr
bem locum ei afsignandum ftatuerunt?
Cur Confalibus feriis equos afinófque coronát, XLV III.
& ociari(inunt? An quiá feriz iftz Conío,qui eque
fter Neptunus eftaguntur, afinus tum equo cófors lC eft;iuxtáq; fruitur vacatione làboiis? Aut quia tum commoda náuigandi maris tempeftas exhibita; iumentis quálemcunque quietem praebet?
Cur qui magiftratum petebant, mos erat vt hoc 1I. abfque togis in indufío facerent?fic enim Catotra- Mos. petédy dit.An ne'argentum in finü geftantes fuffragia redi magi/trarii. merent* Aut potiüsquód magiftratu dignos non generis nobilitate, opibus, aut famá,fed vulneribus & cicatricibus cüm ludicarent,vt confpicua hzc ef
fent; abfque togaconlitiaobibant? Aut quemadmodum prznfando, orádo,& fefe fubmittendo, ita nuditate quoque corporis humiliter gratiám popu 1Captabant? , Cur flamen Dialis vxore mortua Flaminio dece- L. dittfic enim Ateius tradidit? An quia ccelibe mifeTor cft qui vxorem amittit? qui enim vxorem duXit;éius domus pérfe&a eft: qui du&am amifit, eius nó imperfecta modo, fed& mutilata eft familia?Aut quia in plezifque facris rebus obeundis vxor eiad€t, neque eaabfente peragieas faseft? Caterüm"s VXOre mortua confeftim aliam ducere neque factu Difcidium Ortafsis facile,neque vt fit humanum videtur, Ita- coniugi. que etiam antiquitus vxorerh repudiare non licuit, 3c ne nüc quidem licet: nif; quod hoc permifit eius ; 1&1 Bratia 1nterpellatüs noftra ztate Domitianus: acerant autem difcidio matrimonij facerdotes,terribilia multa& invfjrara atque triftia agentes. MiDU$ autem hunc morem flaminis Dialis mirabitur, Oo

$5 PLVTARCHI
Cenfortrs qui obferuauit etiam cenforum altero vita défüfmos. éto,alterum abdicare fe cenfura opus habuiffe.Mor tuo quidem Liuio Drufo cenfore, collega eus Aemilius Scaurus abdicare nó ant voluit, quàm eum tribunorum plebis quidá duci in carcerem iufferüt;$ L! Cur Laribus, quos Praflites proprie vocant,caLares Pres nis przficitur, 1pfi autem caninis pellibus amiciunfrites. tur? An przftites funt qui prafunt, ideóque cuftodiam domus eius curz, alienífque eos terrori effe par eft, domefticis manfuctostqualis eft canum na- io tura. Autid verius eft, quod nonnulli Romanorum dicunt?ficvt qui Chryfippum fe&antur phjlofophi, dicunt oberrare quofdam fnalos genios, quibusloco carnificum dij vtantur in puniendis flagitiofis & impiis hominibus:ita Lares genios quofdam effe 1 diros ac furiarum naturz affincs ad pübiendum fa€&os, quiin vitas& familias lhiominü infpiciant. itaque canum exvuiis vefliri,& canem eis adfidere,vt callidis fcrutari atque vlcifci malorum facinora. ZI. Cur Man& Genetz canem immolant, votóq; pe tunt ne quis domi natorum bonus fiat? An quod hzc dea orttii ac partui preeft intetitui obnoxiórum acfluxorum corporü?( luxum enim quendam & generationem,feu generationem fluxá vox à manando duda indicat) vt igitur Greci Hecatz, fic Romani Genctz cané immolant pro domi naícentibus. Argiuos ctiam Socrates ait cane Lucinz rem facram facere,ob facilitaté pariendi. Votum autem quid fi non ad homines pertinet domi nafcentes, Bonus pro. fedad canesivthos optentnón bonos aut placidos, moro.;/ fediracundos fieri& terribiles, Aut quoniam venuflé boni dicuntur, qui mortem cum vita commu taueruünt, hoc voto oblique precanturne quis domefticorum moriatur? Arque hoc alienum putare nemo debet.pam in foedere Árcadum cum Sparta- 35 nis facto fcriptum effe Ariftoteles teftatur, Neminem Tegeatarum debere bonum redigi,(id sf iex terfici

OVAEST. ROMANAE,$79 terfici)(i auxilij caufa reb.Lacedemoniorü ftudeat.
Cur ludis Capitolinis etiamnum preconisvoce LIIL— proclamant Sardianos vinales,& fenex quidam lu Sardiaus, dibrij gratia producitur bullam collo appenfam ge rens puerilem? An quia Veientes Etrufcorum popu lus perlonguin tempus Romulo bello reftiterunt,
áncqueis vltimam vrbem cepit,inultófque captiuos fub hafta vendidit vnà cum ipforum rege, futilitatem eius& ftalticiam deridens? nam Etrufcià Lydis originem trahunt, Lydorum primaria vrbs Sardes. ideó Veientes Sardiánorum nomine procla mant,& in hunc vfque diem ladicri grátia norem iftum conferuant.
Cur locus vbi carnes publice venduntur,macel- L1V. lumdicitur? An confüetudo vt multaalia, ita hoe Macellum, quoque vocabulum à mageris( qui Grzca lingua fünt coci) deprauatum retinuit? fuut enim C& G Coguatz literz,& G littera feró vti ceperuntà Sp.
Carbilio adie&a reliquis:& qui blefi fant, lingua ob hebetudinem aberrante à R littera ad I. delauntur. Authiftoria rem explicabit? Ferunt enim Rom: latronem truculentum fuiffe, nomine Macel
um,qui multis devérberatis vix tandé captus, fupplicióq; affectus,& ex pecunia eius locus carnibus publice vendendis 2 dificatus fuerit,nomen ab ipfo
abéns,
Cur Idibus Ianuarij tibicinib. permiffum eft per LV. Vrbem circuire, veftem indutis muliebrein? Ànhoc Tibicines. fit Propter caufam quz fubiicietur?Magnosillisho Liuins lib. nores Numa rex religionis caufa contulerat. qui- nono aliter. bus cüm poftca tribunis militum confülari poteftate remp.adminiftrantibus priuarentur,vniuerfi Ro ma Tibur fecefferunt, defderati inde,quód religio animos tenebat Romanoráü, nemine facrificiis prerinente, accitíque cüm non obtemperarent, fed Ti
Ute manerent, libertus quidam magiftratib. promifitoccultà(e eos Romam reducturum. Inftru&o
1]

gto PLVTARCHI
proindepollu&u, tanquam fi diis rem facram feciffet, invitat tibicines, adhibitis etiam conviuio mulieribus,& per totam noctem compotatio,ioci,cho rez Que protrahuntur. tum fubitó ficia trepidatione, improvifo patroni fuperventu feperturbatum ait, perfuadétque tibicinibus vt vehicula circumquaque pellibus obtecta confcendant, Tibur fe eos revecturum dolosé promittens.ibi circumadis vehiculis cos, qui per temulentiam& tenebrasanimadvertere vbi locorum effent nequibant, vpiuerfos Romam prima luce perfert. erant autem pleriq; veftibus floridis& muliebribus ami&i ob no&urnam comefationem& conviuium. Exinde cum magiftratu tibicines in gratiam redierunt,decretümq; eft vt tali habitu iftum diem cis per vrbem vagari liceret.
Quamobré Carmentz templum matronz& antiquitus dedicaucrunt,& hódie in primis colunt? Memoria proditum eft matres, cüm vfu vehiculo: rum quibus iumenta trahendis iungerentur fepa-? tus ipfis interdixiffet, inter fe confpiraffe,neq; vterum: gerere fe, neque párere velle, ac viros hac ratione vlcifci.ídq; fecerunt, donec mutata fententia víus vehiculorum conceffus fuit.Exinde cum párerent, fecunde& liberorum copia clare templum 2$ Carmentz pofuerunt. Ea Carmenta nimirum Euan dii mater fuit, nomine fuo Themis, aut, vt alij volunt, Nicoftrata. que cüm in Italiam veniffet, oraculáque verfibus illigata caneret,à Latinis Carmen ta dicta eff, voce à carmine deduda. Sunt qui Carmentam putent effe Parcam ,ideóque ei matronas facrificare.ratio auté nominis hzc eft: Carens men" te,ob inflin&us videlicet diuinos,quibus ad fatiloqua fundenda carmina impellebatur. Lor a
Cur Ruminz facrificantes mulieres, lac vidime? invergunt, vinum non adhibent? Anquiaruma La tinis mammam fignificat:& ruminalem ficum ear
appelIO

QVAEST. ROMANAE.;f
appellant, ad quam lupa mammá Romulo prebuit: ergo Rumina,id eft lactétibus ac nutricibus& alen dis pueris przfe&ta merum non admittit, quod eft infantibus perniciofum? $..— Curfenatorü alios patres confcriptos,alios fim LI 1X: pliciter patres vocant? An patres& patricij vocan Patres datur qui initio à Romulo funt le&ti, qui poffent fuos P!/cespatres ciere: qui veró poftmodó à plebeiis adícriptifant;patres conferipti dicuntur? 1^ Curcommunisfuitara Herculis& Mufar? An LLx. quia Euandrü litteras docuit Hercules, vt Iuba narrat: réfqs ea videtur perhonefta, cum fitteras Prifci amicis ac cognatis traderent.Seró ceptüm eft mer,€ede doceri. primüfque ludum litterarium aperuit Ludys Irtte 5 Sp.Carbilius, Carbilij libertus,eius qui primus vxo raris. rem dimifit, Quare cüm dux(int arz Herculis,mulieres nihil r. x. umuntneq; guftant deiis que in earum altera immolantur? An quiapoft facrificium iam peractum 29 füpervenit Carmenta? Hoc idem familie Pinariorü accidit, qui indenomen habent.nam exclufi ab epu lisjaliis edentibus efuriunt. quod Grzcé eft penán. "t propter fabulá quz de tunica& Deianira fert? ur tutelarem Romz deum, máfne fit an femi- L XT, D2,dicere aur quzrere, eiüfq; nomen efferre nefas efiquod quidam interdidtum à fuperftitione repeFünt narrantes Valerium Soranum malé periiffe, qued nomen illud edidiffent. An quia,vt nonnulli ;9 210m Romanará fcriptores tradunt, carmina que3? dam funt& przftigiz quibus dij eliciuntur:quibus VÉ Romani cum putarent fe quofdà hoftium deos ad fe traduxiffe, cauere voluerunt ne idé fibi ab aliis rvenitet? Itaque ficvt Tyrij vincula iniicere fimu3C"15 dicuntur, alij autem cüm eaad lauacrum aut 3 Iuftrationem aliquà deducunt, fideiuffores pro reCIV exigunt: ita Romani tutifsimé ac conftantifsiI€adferuari deum crediderüt,qui neq; de nomine ij

g82 PLVTARCHI notus aliis effet. An quéadmodü Homerus fcripfit. "Terra eft communis emdis codleftibus una, vt homines vniuerfos deos colerent equo iure terram tenentes: ita prifci Romani falutis publiez aus torem occultauerunt,quod vellent non iftum duntaxat,fed'omnes etiá alios deos à ciuibusfuis coli? LxIL Curiunter Feciales maximus eft is; quem patrem Pater pa- patratum appellant?is autem eft qui liberos habet tratw,— viuo adhuc patre fuo.atq etiamnü priuilegium autotitatémq; aliquam retinet:pretores enim corpo 12 ra quz ob fognam& floré etatis cuftodia opus habebant pudica; eorum fidei commendant. An quia & liberos reverentur fuos,& timent genitoresi. n ipfum nomen rem explicat?eft enim patratum qua, 1liad.a,7c, perfeétum& abfolutum:& perfectior aliis putaba-1$ tarqui viuo patre pater effet fa&us. Aut iureiurandi& pacis prefidem oportet Simul( vt ait Homerus) prorfum& retroríüm videre? id veró maxime przftaze pofsit, qui& filium habet dequo confultety& patrem qui cum deliberet,^--^ c. m: Curregi facrorum magiftrat gerere aut oratio" Pis"//" nemad populum habere nó licet?An quod antiqui tüs-reges pléraq;& potifsima facra peragebát; ings immolandis hofiiis facerdotibus aderant:cüm vero modum non feruareht, fed fuperbé iniquéque do-: minarentur, Greci plerique iisomnem adémerunt potentiam, id rantüm relinquentes vt diis facra fa-cerent. Romani autem regibus omnino eie&is, facrificiis alium prefecerunt, neque magiftratum ge^ rere eum, neq; cum populo agere finentes:z vt nunquam nifi in facris feruire,& in gratiam deorum fuftinere regnum viderentur? Sané à maioribus tràdito ritu ante Comitium rex facrorum poftqua rem diuinam fecit,fugafefeindeéforoproripit-^—.. LXIV, Cur menfa cüm tolleretur, femper omnino ali- 55 quid fuperea volebant relinquit. Àn hac ambage
fignificabát femper ex portis aliquid in futurü refer '-— vandum,
Iliad.o,193.
30

QVAEST. ROMANAE.$83
uandum,& in prafenti die fubfecuturz aliquam ha bendam rationem? Aut fcitum putabánt appetitum cohibere,eümq; reprimere dum adhuc aliquid àd fruendum in promptu efl? minus enim appetunt abfentia, qui prafentibus abflinere didicerüt. Aut erga famulos aliquid habet humanitatis mos ifte, qui(ic quodámodo videntur à dominis ad focietatem menfe admitti? non emm tantum delc. &anturaccipiendo, quantum participando.Aut rerum facrarum nulla vaquam deber inanis relinqui? eft autem menfa facra. Cur virprimó cum fponía non congrediturluce,fed in tenebris? Au pra verecundia, quodante coitum alienam exiftimat? An ctiam cum propria ve recundé coire doGtus?' Aut quemadmodum Solon mandauit vt fponfa manducato malo Cydonio in thalamum veniat, vt prima falutatio non iniucunda fitaut inprata:fíc Romanus legiflator occultari voluit fi quod éffec corporis fponfz vitiü? Aut eo more illiciti coitus damnantur, vbi etiam legitimis pu deradhibetur?! : Cur Circorum vrii nomen eft Flaminio?An quód Lx V1. cum de prifeis Romanis quidam: Flaminius vrbem àgro donaffet, eius reditibus vfi funt ad equeftria certamina? cámq; adhuc füpereffent pecuniz,viam 6x ea firauerunt, quam ipfam quoque Flaminiam ap pellauerunt? PRHIBEERS Fort eugia Cur qui fafces perüt, li&tores dicunturAn quia rx VII.
Romulum fequebátur lorain finubus gerentes, qui Licferes. bus vincirent fontes? vulgus enim Ronianum alligare, qui puriàs loquuntur, ligare víurpant pro vin ciretAn hodie littera C vocabulo intercelata vfurpatur: antiquitus autem litores,quafiliturgi,id eft qui publica minifteria excquerentur, dicti funtzNe35 mo enim fere nefcit, etiamnü in multis Grzcorum legibus liton legi pro publico.
CurLoperci(hi funt qui Lupercalibus nudi, fo- LXIEXO ij

$84 PLV TARCHI
Luperci. lífq: precin&i fubligaculis difcurrüt,& fcutica obCan". viosferiunt) canem immolant? An quia Lupercalia vrbis funt luftratio,& fiunt menfe Februario,cui ab expiando nomen eft:ipforámque dies februatus dicitur, cum februatio purgamentü fignificet? Iam cane in piaculis feré omnes vfi funt Greci, vtuntürquein hunc vfq; diem eo pro piaculari hoftia nonnulli: Hecatzq; inter alia purgamenta etiam catuli offeruntur, expiandófq; catulis tangunt, quam februationem fua lingua perifcylafcifinü vocant. Aut 10 lycus lupus eft, Lycea Lupercalia? canis ergo animallupo inimicum Lyceis immolatur.Aut quia Lu percos per vrbem diícurrentes allatrant,& vexant canes? Aut quia Pani ifta fiunt facra,cui canis gratus eft ob caprarum cuftodiam?
LXIX. Curfcfto die,qui Septimontium dicitur, vfu ve-' Sepimon- hiculorü quz iumentis traherentur,antiquitus abtm, fünuerunt, idq; etiamnum obferuant antiquitatis
ftudiofi?Feriz autem iftz inftitute funt propter adiectum feptimum Romz collem,quo faa eft fepti-*9 collis. An,vt quidà Romanarum rerü fcriptores pu tant,quia vrbis partes nó funt omnino inter fe con iun&tz? Authocquidé nihil ad rem facit? Sed cüm vrbe condenda magnü opus peregiffent,iámg; vlte riüs incrementü vrbis nullum animo conciperent,?f, quietem cüm fibi tum iumentis quorum opera fuiffent vfi,periftas ferias parauerüt?. Autcüm vellent omnes fefliuitates ciuium prefentia ornari,eam ve ró in primis qux ob contra&tas in vnam multas vrbis partes inftituta erat,ciuibus vfu vehiculorum1u 39 mentariorum ifta die interdixerüt, ne vrbe cui dies agebatur feftus,exirent? d LXX. Curfurti,aut alíus feruilis deli&i damnatos furfwrofer.. ciferos dicunt?NÓónehoc quoq; vetufte accurationis argumentü eft? Qui enim ferui fui nequiciofum 5 fa&um cormperiffet,cocgit eü duplex lignum,quod
curribus fubiici folet,(furcam Romani appello : pt

QVAEST. ROMANAE. 58$
per viciniam circumgeftare in confpectu homin, vtab eo fibi porró cauendum effe fcirent.Itaq; a fur cz geftatione dicebatur furcifer. Cur ad cornua boum cornipetarum fcenumalli- LX X I.
f gabant,quo obvij monebantur vt fibi cauerent! An Fenum in quia ob fatietaté luxuriant petulátéíq; funt boues,€or»v. equi;afini,& hominesificvt alicvbi ait Sophocles:'
At tu ferocis pullus ut patus nimis,
E Buctis eg uentre plenis.—
Ideóque M.Craffum faenum in cornu habere dicebant Romani:& qui alios in repub.folebant exagitare,ab illo fibi cáuebant,& preteribant hominem
paratum ad vlcifcendum& oppugnatu difficilem. V quanquá poftmodó di&um fuit Cefarem Craffo foc
num ademiffe, cüm is primus inrep.eum contemfiffet éqs ei oppofuiffet.
Curaugurum,quos anté aufpices nominabátla- Lx X T1.
ternas femper effe apertas voluerunt, neq; opercu- Lucerna 4n ioo vnquam tegit Án paruas res magnarum volue- gr».
runt effe tefferas, more Pythagoricorü? Vr enim hi
thanici infidere, ac ignem gladio agitare vetabàt:
ita prifci multis vfi funt obfcuris fignificationibus,
maxime rerum facrarum. de quibus etiam lucernz ?5 hocinftitutum eft.Nam lucerna refpondet corpori
animum continenti, qui lumen eft, fempérg; debet
intelle&us effe apertus ac perfpicax, nunqua inclui aut flatu extingui.Iam càm venti fpirát,aues non
Conftanter manent, neque firma auguria exlibent, 39 quiatum vagantur& inzqualibus aguntur volatibus. iftaigitur confuetudine docent captanda auBuria, nó cum venti flant, fed cum eft tranquillitas, &apertislicetvtilucernis.——
Carinterdi&um erat auguri, Si vlcus haberet, EX XIII. 3$ aues obferuare?. An id quoq; arguméto eft, animo ab omnib. moleftiis ac quafi vlceribus& morfibus Vacuo, finceróq;& ociofo debere facras res tractav

LXXIV. Fortuna,
LXXV.
386 PLVTARCHI
ri? Anürationi confentaneum eft, cüm neque vidi» mam aut auem vlcerofüm vfürparet quifquam reifa crz faciunde gratia,capiendíve augurij: multo mais ipfos augures curare, vt puri fincerique&integriad diuinaindicia obferuanda fe conferant? Vlcus enim videtur quedam effe mutilatio& pollutio corporis.
Cur paruz Fortune, quam Breuem vocant, faut Seruius Tullus dedicauit? An quód initio humilis & obfcurus,matre batus captiua,Fortune beneficio ad reguum Rome evectus fuit? Aut magnitudinem potiüs mutatio iffa quàm exiguitatem Fortunzindicat? Omnium veró maxime videtur Seruius For tunz vim diuinam extuliffe, omnibüfg; eam infcri-— püffe a&ionibus. Non enim Fortune duntaxat bo-!f n& fpei, auerruncz, blanda, primigenig,& virilis templa condidit: fed& proprie Fortuns xdes cft,
& cóvertentis,& bene fperantis,& virginis,& quid teliqua perfequar cognomina?cüm vifcata etiá For tunz templum fit, quafi eminus nos captantis& re- 20 bus adhibentis. Quin hoc vide, annon deprzhenfo Fortunam miüimis momentis plurimunr poffe, inultífque vfu veniffe vt exiguis plané rebus aut eve nientibus aut non contingentibus maxima confe-"m querentur vel perderent, paruz Fortunz teniplum dedicárit:docers animuri tebus effe ádvertendum, nihílque eorum quz offeruntur ob paruitatem effe heglipendum. d us n , Cur lucernam non exftinguebant, fed vltró con fumi atq; exftingui finebant? An venerabantur eam id vtcognatam& germanam ignis perennis& inexflinguibilis?: Án eo fignificabant, animata nifi noceant,interficienda non effc?animalis autem fimilis eft lucerna ,'quód& alimcto habet opus,& à fcipfa motum habet,& cüm exftinguitur, vocé edit quafi 35 necata. Aut hic mos docet,neque ignem, neque»lhin rem neceffariam, cuius copia nobis fuppeditet, : perX
Io

QVAEST. ROMANAE. 58
perdere nos debere, fed aliis relinquenda effe quibus vfus eft iis,vbi nas non ampliàs indigemus: Cur qui nobilitate generis aliis preftare videbantur, lunulas in calceis geítabant? An; vt Caftor ait, fignum hoc eft habitationis fupra Lunam qua fertur,& quód poft mortem rurfus anime Lunam fub pedibus habebunt? An hoc prifci habuerüt exi mium,quierant Arcades cum Euandro,& ante Luham natidicebantur?. Aut, vt multa alia, hoc quo? queinflitutum erat, vt rebus fecüdis elati ac fuperbientes, mutationis Fortunzin alteram partem admonerentur?Exenplo videlicet Lunz,qua
Primdimrecens exiftitécdligine:——
Eulgore debine fubinde faciem Jplendidg
Augefcit illuftvans: ez cum pulcevrima
Renidct orbe pleno,rurjus exuit.
Lungn fuuit paulatim, C7" ad uibium vedit,
Aut obedientiz fic adfuefcere difcebant, Lunz exemplo preftaritiori parere non recufantesi& quemadmodumillafecandas obitpartes,.— Pbasbei femper radiis intenta nitoris, vt canit Parmenides: iza ipfi quoque contenti cffe fecundo loco magillratibáfque obtemperare, ab lifq;potentie& honorum fructu aliquo impertiri. Curannum Ioui,menfes Iunoni confecrant? An quàdin deos invifibiles& foli iptelligentie notos regnum obtinent Iupiter& Iutio: in cos qui confpe »&uipatent;Sol& Luna? Efücit autem Sol annum, Luna menfes. Neque fimpliciter cenfendum eft hos iftorum effe imagines, fed ipfum in materia Iouem effe Solem;ipsamquein materia Iunonem effe Lunam.:'ideóque Iunoni nomen cft à iuuenefcendo:& Iunonem vocant Lucinam, qua& Lucidam di Ceres,putántq; eam in partibus auxilium ferre mus lieribus,vt& Lunam.vnde illud:
LXXVI.
LXXVII?, Inpiter. "Tune,

LXXIIX.
Sinifira,
LxxIX.
Sepulcti bo por,
PLVTARCHI
Per eerideum aftrorum polum; Partus celerantemá; Lunam,
facilimé enim mulieres fub plenilunium videntur prolem eniti.
Cut aues finiftrz que dicuntur, in aufpicio habentur pro addicentibus? An verum hoc non eft, multófque decepit? An(im(trum(fi quis probabilibus argumentis velit vt1) à finendo di&um eft? ideóque auem quz actionem fufcipi permittit,fini- 10 flram pro finifteria vulgus malé dicit.An res ita habet? càm Afcanio Aenez F.Gigna cüm Mezentio col laturo fulgurà laua vi&oriam portendiffet, rem in omen tra&tam in pofterum quoque fuiffe obferuatam./Alij tamen Aenez hoc vfu veniffe dicunt. Et 5 quidem Thebani, quód lzuo cornu in pugnaLeué&trica fudiffent hoftem atque viciffent, deinceps omnibus iuproeliis principem locü finiftra acieiattribuerunt.Aut potius verfus ortum Solis intuentibus ad lzuam eft feptentrionalis müdi plaga, quam 29 nonnulli dextram& füperiorem mundi partem appellant?hac eft Iubz opinio.Quid fi finifiris natura imbecillioribus augures quafi vim quandam addere,& defe&um exfarcireita ratione voluerunt? aut terreftria cocleftibus oppofita cenfentes,qua nobis leua videntur,arbitrati funt deos à dextrà mittere?
Cureius qui triumphum egiffet,ac deinde mortuus crematüfq; effet, licebat os fumtum in vrbem inferreac deponerethoc enim Pyrrho Liparzus tr dit. An hocfitin mortui honorem?Nam iis qui re$ preclaré gefsiffent,atque imperatoribus hoc dederunt Romani, vt in foro fepelirentur: vt Valerio& Fabricio. quorü tamen pofteros aiunt ita invidiam honoris iftius declinare folitos, vt funeri in forum allato fax ardens fubiiceretur, ftatimq; auferetur:? facultate duntaxat fepulturg in foro fic confirmat.
Cur cüm publico epulo exciperent eü qui Biss

QVAEST. ROMANAE. 8g
phum duxiffet,à confulibus mifsis internunciis pe- Trivmpbs tebant,ne ad coenam venirent? An quód locum afsi ts. gnari honoratifsimum triumphator: oportebat, tra
, Cari; eum maguificentifsime,& domum deduci
$, peracta ccena:que omnia confulibus; fi intereffent, nulli alij licebat deferri?
Cur purpura pratextam veftem tribunus plebis XXCI. non geftat,aliis magiftratibus gerentibus? An quia Tribwsatus omnino magiftratus non eftinam neque lictores ha- plebi,
10 bet tribunus plebis,neq; pro tribunali fedens refpG fa dat,neq; initio anni( quod alij folét inagiftratus) 1neunt,neg; dictatore creato abdicat,fed omni magiflratuum iure in hunc translato; ipfe folus officiá retinet fuum:vtpote non magiftratum gerés,fed di3. nerf fun&ionisordinífa; perfona.Atq; vt oratores nonnulli exceptionem negant effe iudicij genus, cá contrarium eius quod iudicij eft preftet:(iudicio enim fententia fertur,exceptione infringitur& aboletur)eodem modo cenfent tribunatü plebis impe?0 dimentum potiüs magiftratus effe; aliquídque huic adverfuni, quàm magiftratum.Obviam enim ire po tentiz mágiftratus,nimiámq; eius licentiam retündere,murius eft& poteftas tribunatus plebis. An ve 1 liec& horum fimilia afferu nt,qui caufas commi^5 nifcintirtSed cum tribunatus plebis populi volunHate extiterit; popularis etiam ratio vim ineo obtiDetmagnüma; habetur non fupra plebem fe in£riunatu efrre, fed ipterveniétibus ciuibus habitu, 20 amictu,vi&üfq: ratione effe fimilem?Faftus enim có ulem pratorémq; decet.tribunum plebis(vt dicebat C. Curio) conculcandum fe prebere convenit, heq;maieftatem in vultu prz fe ferre, aut aditus ad fe difficiles facere, vel moleftá multitudini,fed propter hanc aliis ódiófuii, popularibus auté tractabiem promptüniq; effe.Eam ob rem id quoque recePtum fuit,vt tribunorum iannz nunquá clauderenturfed no&es diéfa; aperte effent tanquam portus

XxCcilL | Fafces.
PLVTARCHI & perfupium ope indigentibus. Quanto. autéfubmiísiüs fe pro fua perfona gerit. tanto magis augetur potentia tribunüs.. publicus enim exiftimatur. quod ad vfum attinet, omnibüfq; acceffus velvti ara:éftq; honoris gratia facrofanctus& inviolabilis. f quando etiam incedens in publico..*-*, omnibus lege piacularis luftratio mandatur; tanduam pollutis. i s Pied. esce Cur Pretorum fafces colligati feruntur, appen" fis fecuribus? An id figno eft,itari tnagiftratus non 15 debere efle in procliui& folutá?an folutio fafciuta, quz paulatim firymoram aliquam irz iniicit& cunCationem,& nonnunquam fecit vtfententia de fup plicio exigendo mutaretur? lam cum vitiorum alia fint fanabilia, alia infanabilia: virgis corrigebantut t; qui emendari. poterant, fecuribus aipputabantur immedicabiles.: Cur Romani; cü ináudiuiffent à 8letonéfiis, qui eftpopulus barbarus,immolaturh diis hominem effe,corum magiftratus acciucrunt,vt poenas de ii5 fa:0 merent:cüm autem appareret leis cuiufdam jufiu idfa&tü,miffos eos fecerunt,fed ifto facrificioin po fterü interdixeruntiipfi auté non multis anté annis, duos viros totidéQ; mulieres ín foro boario;alteros
Grecos, alteras Gallas,viuos defoderunt? Videtur;;
enim abfurdü ifta facere,& barbaris tanquá nefaria exprobrare eadem. An diisitinolare homines,ntfas putabant geniis autem; necefsiratem cogere? Aut qui confuetudine ac lege ifta facrificia recepiffent, eos peccare exiflimantes, ipfi Sibyllinis libris jo mandantibus iftud fecerunt? Narrant enim Elbiam quandam virginem equo vehentem fulmine ictam, repertámq; fuiffe equum nudum iacentem, nudam quoque virginem ipfam, tanquam dedita opera ve ftibus à genitali membro tedu£tis, calceis, annulis, jj capitifqs redimiculo hinc iiide difperfis, lingua extraos exferta. Tam vates refpondiffe,ingens em - riu

QVAEST. ROMANAE. sóx brum faerit virginibus oblatum,forédj vt publice id innotefceret, fed& equitum copiundum fore quoddam dedecus.Ibi barbari cuiufdam equitis fer uum indicium detuliffe de tribus Veftalibus virginibus Aemilia, Licinia,& Martia,füb idem tempus vitiatis,& quz iam diu cum viris incetam confuetidinem habuiffent,de quibus viris effet etiam Butetius indicis dominus: Et Veftales quidé erimimis convi&tas,pcenas dediffe. Ceteri vt atrociin re pla cuiffe, vtà facerdotib.Sibyllini libri confulerétur. ibiinvéta fuiffe oracula,quz eventura ifthzc& málum publicim allatura predicerent: cuius àverten«
1 canfa peregrinis quibufdá& alienis geniis duos Grzcos, totidem Gallos homines viuos eo inloco defoffos Romani iubebantur dedere. Pe
Curà media noe dici fumunt initium?An quia XXCIIT.— reipublice conftitutio principio fuit militaris?tnam D'& exof* in re bellica pleraq; no&u antà capiuntur vtilia con^^". filia. Aut actionem ordiri. fub ortiim folis volent65;&pparatui noctem deftinauerunt? Priüs enirà
paratos ad agéndum par eft accedere, noninteragendum fe parare: quod Myfo Chiloni fapienti refpondit,h eme ventilabrum fabricans. Aut quia meridies pletifa: inis eft publicas& ferias res agen
Ij mediam no&em plácuit pro exordio fümi? cuius T^1 mágnum argumentum eft; quód nullus RomaQu5 magiftratus poft meridiem fcedus aut pactum
Xt. Aut quia ortu occafuds Solis principium& f
nii5 diei definiti non poffunt? Quo enim modo ple Tq; fenfus arbitrio diei principiüm'diiudicant primumSolis ortü, notis autem plenam eiufdem ocCultationem:nullum habebimus zquino&ium, fed p» magnitudinem Solis nox etiam illa quam maxim€?qualem diei credimus, die erit breuior. Quod Puter mathematici abfardo huic medentes acnoGis difcrimen ih appulfu cétri folis ad horizontem feu finitorem circulum conftituunt, id evidentiam

XXCV. Muliersé li bertas,
yo PLVTARCHI
evertit.fit enim ifta ratione,vt diem effe negare,& noctem etiamnü durare cogamur fateri, cüm adhuc infra terram multa luce manente Sol noftram plagá illurat.Quando igiturortu& occafu folis principium diei& noctis ob dictas difficultates non poteft percipi,reftat vt pto principio diei fümamus illum articulum temporis,quo Sol velin medio coli eft,vel in oppofito eius pücto. hoc autem pofterius meliüs cógruit. Sol eniri à meridie verfus occafum à nobis fertur:à mediz notis pun&o verfus ortum 10 adnos..;:
Curantiquitus mulieres neque molere finebant, neque coquere? An memoria pa&orum cumSabinis initorum?2 Poftraptum enim Sabinarum,& bellum pace mutatum 1d quoque in pais fcriptü fuit, Mu- I$ lierem viro Romano neque molere debere neque coquere;;: ED .. Cur menfe Maio mulieres nó ducuntur?/An quia 4s medio loco inter Aprilem eft& Iunium,quorü ille Veneti:hicIunoni facer eftjnuminibus matrimo- 29 niorum tutelaribus,velantevertunt Maium, velTunium przeftolantur? Aut quia menfe ifto maximam expiationem peragunt,(imülacrá nunc de ponte in fluuium,antiquitus homines iacientes? ideóq; etià 'Haminicam, quz Iunonis habetur antiftita, leges zd £unc iubent effe tetricam,lauacróg;& ornatu abftinére; Aut quia multi Latinorum ifto menfe parentan£ mortuis? atq; ideo fortafsis Mercurius co men fe colitur ,à Maia nomen ducente. Aut verius eft quodalij dicunt?Maium à feniorum,qui funt maio- 30 res,Iunium à minorum&tate nomé habere, qui funt iuniores: mdgis autem cóvenit nuptiis iuuentus; Vt & Euripides monet:
Etenin fene&us Cypridem miffam facit: T
Annifa: onuflos N enus auer[atur uiros.
itaque Maio non contrahunt matrimonium, fed in Junius

$
QVAEST. ROMANAE,$93
Iunium continuó fequentem differunt.^
Cur nuptarum comam difcriminant haftz cufpi- XXCVII, de! An id fignum eft primas vi& bello fuiffe du- Comam ba Gas? Aut monentur nupte;quia bellicofis iwngan- 4 drfcertur maritis, debere ipfas ornatu vti fimplici&à lu.."€'*: xuac mollicie alieno? quemadmodum Lycurgus fo res& faftipia edium iubés ferra& fecuri, nullo alio adhibito inftrumento fabricari ,omnem luxum fupervacaneámq; operam pracídit. Att per ambages
19 1nnuttur; folo ferro coniugium difciffum iri? Aut
5b
20
30
3
quia pleraque ad nuptias pertinentia ad Iunonem referuntur? Junoni autem facra habetar hafta,& Plérzque eius ftatua hafta nituntur, ipfa; dicitur dea Quiritis, hafta enim antiquis Quiris nominaatur.inde Mars Quirinus víurpabatur.
Cur pecunia qua fpectaculis impenditur, Lucar XXCVIII, dicitur? An quia multi circa vrbem funt luci diis Lwcar. confecrati, quorü reditus in Ípectaculainfumebát?
Cir Quirinalia feftum ftultorum appellant? An XXCIX. 9 dies ifte his erat deftinatus» Vt Iuba fcribit, qui Q'rinalia
fuam curiam ignorabant? Aut quód qui Fornacali- f^"ltoris fébus feriis ob occupationes, peregrinationem, ve] //. i
'Snorationem nor facrificaffent in fua tribu,iis perDiffz fuerunt ifte feris harum loco obeunda?
Curin facrificio Herculis nullus alius deus no- XC. mnatüt, neque intra fepimenta cánis confpicitur? Hercules. ic enim tradit Varro. Án ideó alium deum nonno mnant,quia femideus cenfetur Hercules?Aut quia adhuc inter homines degenti Euander aram pout;& Vi&imám obtulit? id enim nonnulli tradunt.
nniüm autern animalium nullum infeftius habuit *ercules cane.hic enim ei plurimum negocij identidem exhibuit,& Cerberus canis fuit.ac preter omni? cüm Licymnii&lium Oeonum canis caufa interfeciffent Hippocoontidz,coactus pugnam com
DItCre, cüm alios fociorum inultos, tum Iphiclum amifir, e ii n
ead

194 PLVTARCHI Cur patriciis non licebat prope Capitolitim haz
bitare? An quia M. Manliusibi habitans tyrannidem affe&tauit?propter quem illa familiaiureiuratido fefe obftrinxit,nemini fe ex ea Marci prenomen fa&uram. Autantiquus tenebat metus? etenim Po plicolam hominem magis quàm quifquam fuerit alius popularem non deftiterunt calumniis 1mpetere potentiores,metuere veró plebs;antequám do m fuá 1pfas diruit,qp ea imminere foro videretur. XCIL Cureumqui aa am rom donabát quer 19 Coron4 ga? An quód vbique copia in expeditionibus eft 49tré€4- quercus,& quidem nullo negocio? Aut quialoui & Iunoni, facra eft ifta corona, quibus diis vrbium tutelam adfignant? Aut prifca eft hec Arcadü con fuetudo, quibus aliqua eft cum quercu cognatio? Í Primi enim hominum é terra enati creduntur, ficvt uercus inter ftirpes prima. xci,^ Curadaufpicia maxime vfi fant vultutibus? An Valtwrum. quód Romulus Romam condens duodecim vulwatwr4,— turesobferuauit? An quiaauiui omnium minimé 2 ifta frequenter confpici folet? non enim facile in ullos vulturis incideris: fed ex remotis locis alic: vndé fuübitó advolant:vnde fequitur,corum confpe &ualiquid portendi. An hoc quoq; ab Hercule didiceruntiSi tamen verum eft quod Herodorus fcripfit, Herculem in aufpicio capiendo maximé deleCatur fuiffe vulturibus oblatis, quód hanc orbnt* um volucrium carnivorarum iuftifsimam cenferet. Primüm, quia nihilanimatum tangit aut necat:i quod aquilz faciunt ,accipitres,& qux noctu volant aues: fed folis vefcitur cadaueribus. Deinde quód fit quoque nature& generis cadauera pr?terit. netto enim vnquam vidità vulture aue güfari: cüm aquilz& accipitres maxime infectentur& occídát aues.at veró vt eft apud Aefchylum; 3$ Incefta adis fit oportet;fi wolucrem uortt.
Praterea hecauis minime omnium aliarum homini
nocet

QVAEST. ROMANAE. tjj
nocet, cm neque fruges perdat; neq; plantas,neq; vllum manfuetum animallzdat. Denique fi verum eft quod Aegyptij perhibent; totum vulturum genus effe femininum,& concipere fubfolani flatu excepto, ficvt arbores Fauonij admiffo fpiritu: emnino probabile eft prafagia ab iis dacia, firma ef€& erroris vacua: cüm in aliis agitatio circa coitum, tum rapinz, fug, infe&ationéfque multum tumultuationis& incertitudinis exhibeant.'
10 CurAefculapij fanum extra vrbem eft? Anquia X CI Y. filubrius extraquàm intra vrbem degiputant?qam Atfcwlas Grzci quoque feré locis puris& fablimibus poli. Pss ta Aefculapij habent facraria. Aut quód deum illum Epidauro accerütum veniffe Romam exiíti* manü Epidaurij autem noa in vrbe, fed procul inde témplum Aeículapij habent. Aut quód angue apud infulam étrireme egreffo&€ confpe&u hominum füblato, ipfum deum arbitrantur locum fui templi indicaffe?
19 Curcaftimoniam feruantibius víaleguminum eft X€ Y Interdidum? Anfabam ob eafdem quas Pythago- Lequmitn, Dici caufas abominati funt? lathyrum autem& ere
inthum(hoc eft pifurn, puto,& cicerem)quod lath&erebo ,id eft letho& Orco nomina horum
?5 funtaffinia? Aut quód ad circum potationes funebres& mortuorum evocationes maximé vtüntur le Buminibus? Aut potiüs quia ad caftimoniam afferI6 Oportet Corpora pura& tenuia? legumina autem flatus generant,& fuperfluitatem gignunt mul 39 ta opus habentem expurgatione. Aut quia etiam ad
-* veneream inftigant ob. flatumfn& fpirituum ge nerationem?
Cur Veftales vi
rgines fi pudiciciam prodiderár, X C VI. non alio afficiunt I
fupplicio, quàm quód viuas defo Sefulm
35 diung? An quia mortuos cremant: cremare aurem""p9icaqomque ignem facrum nion cuftodiuerit pie, iniu- 79 p4n^
Rari effect" Aut quia Corpus fummis confecratum
8j

$96 PLVTARCHI
ceremoniis interficere,& manus adferre facre mu^ fieri, nefas cenfentes, ipfam vltró niori volentes infra terram demiferunt, in exftructum ad hoc domicilium, vbi& lucerna ponebatur ardens,& panis, átque lactis& aqux nonnihil, deinde cerra fuperné ingefta occultabatur locus? Ac nehoc quidem mo do defunt&tos fereligione putabant, fed hodiéque mos obtinet, vt ad illum locum facerdotes accedentes parentent. xcVII. Cur Idibus Decembribus exhibitis equeftribus 1 Eqiw Mar]udis, dexter equus vi&or Marti facer immolabaà) immola- cur,& caudam aliquis amputatam fert ad locum cui Lais Regia nomen, arámque cruentat,de capite alij àfacravia,alij à Suburra defcendentes depugnant?An, quz eft quorundam opinio, equo Troiam captam 08 putantes,equum ple&unt?vt potequi fint
^Troum[plendida proles natis iita Latinfan.
Aut quia animofa e(t beftia,& bello aptaatq; Martialis equus?diis veró ea potifsimüm immolant,que?9 jisaccepta funt& cóvenientia? vi&or autem equu* maéctatur,quia deo vi&oria eft accepta ferenda. Aut redtiüs hoc dicetur, opus illius Dei ftatariá effe pugnam, vi&oriámque ftando fuos ordines qui fervant de fugientibus reportare: itaque puniri cele-35 ritatem vt fuge commmeatum,moneríque ifto arguméto ciues, fugientibus nullam effe falutis fiducia: xcVIIL Curcénfores vbi magiftratum occeperunt,pihi Anftres fa- prius habent locatione alimentorum profacrisan-| e feribus,& fimulacriexornatione? An quia voluntiÓ abiis ordiri, que fumtuum& occupationis minimum defiderant? Aut pro veteri beneficio animalibus bac refertur gratia, quód Gallos Roma capt? jam muros Capitolij fuperantes canibus dormientibus fenferunt anferes, vigiléfque fuo clangore ex 3 citauerunt? Aut cenfores,cüm rerum maximarum
cuftodia ipfis demandata officiiq; ipforum eflet ac curaté

QVAEST. ROMANAE. 597
euraté obferuare& infpicere in facra,res publicass vitas,mores,rationémque vitus:initio ftatim vigilantifsimum animal procurant, eáque induftria ciues hortantur, vt facrorum curam diligentem ge$ rant? Simulacri autem illuftratio neceffaria eft. minium enim quo antiqua fimulacrainducebant, colorem habet facile evanefcentem.
Quid caufz eft, quód cüm alios facerdotes in lo XCTX. cum damnatorum atque folum vertere iufforum fa- Augwr.
1o cerdotióque priuatorum facerdotum fufficiant:foliauguri, etiamfi fummorum flagitiorum compertus habeatur, non abrogant facerdotium, quandiu viuit? An quód facrorum arcanaà quoquam qui fa cerdos nonfitcognofci nolunt? Aut quia iureiuJf randi, quo fanxit ie nemini difciplinam iftam traditürum, eum abrogata dignitate fadum priuatum foluerenoluntreligione? Aut non magiftratus vel dignitatis, fed fcientiz artífque nomen eft augur?
Vt qui vatem né vates fit prohibere conetur, per*9 inde agat, ac fi mufico ne muficus, aut medico ne medicus fit, velit edicere: cüm vt maximé titulum deroget,fcientiá tamen adimere non pofiit. Alium Porró non creant,quód numerum avgurum ab ini3s tio conftitutum retinere volant. is
Cur Idibus Sextilis, quinunc Auguftus dicitur,€. ferie funt vtriufque fexus feruis,mulieres auté tum Servorum maxime lauare& purgare capita ftudent? An hoc ferie. feruis datum,quód ea die Seruius rex natus€ captis ua fait ancilla? lotio autem capitis ab ancillis fería39 rum caufa cepta;etiam ad liberas pervafit?
Quare pueros bullis ornant? Anin honorem ra CI. ptarum id quoque, vt multa alia, decretum earü na Belle. us eft? Aut Tarquinij virtutem hoc modo vene- Tarqwrantur?[s enim etiamnum puer in pugna adverfus?'&
35 Latinos fimul Etrufcófque commifla fertur in hoftes impetum dediffe, delapfüfque de equo irruentes auda&er fübftitiffe, Romanorümque animos au
P ij

551 PLVTARCHI
xiffe:fufísá; magno prcelio hoftibus, quorum interfecti funt fedecim millia rege patre fuo virtutis ac rei optimé geftz illud premium accepiffe. An quia antiquis formofos feruos amare inhoneftü nó erat, (quod etiamnum comcediz teftatum faciunt) ab$ ingenuis autem maximopere abftinebantiideóque vt nenudis quidem incidentes errarent, id infigne liberigeftabant? An ad ordinis hoc quog; fignum rationem commodam pertinebat,tanquam frenum. immodeflie iniectum,cüm puderet in viros evade- 1o re priufquam puericiz fignum depofuiffent?Probabile enim non eft quod Varro tradit, quia confilium (Grzcis hoc bule eft) Aeolicé bolla dicatur, hoc pueris fignum probi confilij fuiffe additum. Sed vide an non bullam quoque propter Lunam geftent? 1 Lunz enim figura,cum dimidiato fulget orbe, non eft globi fimilis, fed lentis aut difci formam pta fe fert. vtque opinatur Etnpedocles, etiam fubicda €i materia. à
€IL^ Curpueris nono, puellis o&auo die nomen imponitur? Am caufa eft naturalis, quod priüs pucllis? femina enim citiüs augetur, ad vigorem pervenitatque abfaluitur quàm mas? Dies porró poft feptimam fümunt. Sepeima enim periculofa eft in.. fmnribus, cüm aliàs, tum quód ea die vmbilicus Die, décidit plerifque. quod antequam fit,plantz quàm Nueré, animalis fimilior eft infans. Aut maribus& feminis
"hunc dierum numerum cenfuerunt congruere, Pythagoricos fecutitHi enim marem imparem numerum vocant, parem feminam. Impar enim fcecundus eft,& in compofitione preflat pari: diuifisque in vnitates ambobus, par inftar feminz vacuum in medio relinquit fpacium, impar femper medium habetplenum. Aut quiaomnium numerorum nouem primus eft quadratus, natus ex ternario qui 35 eft impar& perfe&us: o&oautem, primus eft cubus natus é binario pari? oportetautem marem | quadra;

QVAEST. ROMANAE. 555
quadratum effe,& agilem,& perfe&um: feminam cubi inftar ftabilem, domi affixam,& non facilé mo bilem, Hocaddendum, Sicvt nouem quadratus cft. ternarij, octo cubus binarij: ita mares tribus feminas duobus vti nominibus.
Cur-eos, qui patrem certufh non habent, fpu-€ n.
rios appellantt Eft quidem Gracis fporos femen. Spurg. Íed tamen verum non eft quod idem putant,& rhetores inorandis caufis afferunt, ic dictos quód promifcuo femiue fint nati. Sed Spurius przno- Pregemimen eft, vt Sextus, Decimus, Caius, Porró non ma. integra fcribunt Romani prenomina, fed aut vnica littera notant, vt Titum, Lucium, Marcum, fic: T.L. M, aut duabus, vt Tiberium, Cneum,fic: Ti. Cn. aut tribus, vt Sextum, Seruium, fic: Sex. Ser. Spurius quoque duabus litteris indicatur, Sp. lifdem litteris etiam nothos fignificant S. P. nimirum Sine Patre. quz res errori anfam prebuit, cüm Spurius& incerto patre natus iifdem elementis notarentur, vt hi quoque fpurij vfurparentur. Eft & alia, verüm abfurdior ratio. Aiuntà Sabinis pudenda mulieris fpurium nominari: itaquefic ignominiosé appellari qui ex non nupta muliere natus effet.*
Cur Baccho Liberi Patris nomen impofue- C1V. runt! An quód bibentibus libertatem ingene- Liberpárat! plerique enim per ebrietatem feroces, libe- ter, tique nimium funt. Aut quia liba exhibuit? Aut, vt Alexander tradit, ab eo, quod Bacchus apud Eleutheras Bceotie vrbem Eleutherius, id eft liber, di&us fuit.:
Cur publicis feriis mos non eft nubere virgines, C V. nubunttamen viduz? An caufa eft,quá adfert Var- Neptiz, T0? Virgines nubere inuitas& triftes, mulieres autem cum leticia: fefto autem die nihil cum moleftia, omnia lubenti animo fünt agenda. Aut quia decori eft virginibus nuptias earum multis prafenPoau

PLVTARCHI
tibus peragiidémque viduis dedecori?primz enim nuptiz optanda funt& in precio:fecunde votis recufandz,quód vel cum turpitudine nubunt viuente priore marito,vel cum lu&u,fiis fit mortuus.itaque viduz ad fuas nuptias quiete magis gaudent quàm frequentia hóminum& tumultu. feftiuitates porró multitudinem ad fe trahunt,neq; nuptiis vacare patiuntur. Autquia fefto die raptis Sabinis virginibus bellum eft exortá, religio ipfis inde fuit
virginumnuptiasfeftisdiebus celebrare?^^ 19 vr— CurFortunam Primigeniam Romani veneranfortuga, CUI An, que multorum eft Romanorum opinio, er- Tullo ex ancilla, vt fertur, nato Romz regnum Fortune beneficio obtigit? Aut potiüs quód ipfi
Romse fui ortus initia fuggefsit Fortuna? Aut cau- I5 fam res habet magis ad naturalium rerum contemplationem referendam?nimirü omnium rerum prin cipium effe fortunam,& naturam ex eventis fortuitis con(lifui, quando fortuita eventa ordinem interfefortiuntur. DM
CVIL Cur fcenici artifices Baccho facri, hiftriones diHifiione, Cuntur? An veram caufam Cluuius Rufus? Is narLisius ini- rat prifcis temporibus C. Sulpitio& Licinio Stotio 7, lone Cofs.peftem Rome graffatam omnes ad vnum fcenz adminiftros exftinxiffe. itaque alios requirentibus adveniffe ex Etruria multos bonóíq; eius rei artifices:inter quos gloria& vfu artificij longitfimo praftantem reliquis fuiffe Hifirum nomine:ab
eo czteris quoque hiftrionum nomen fatum.»
ciix.| Curcognatas non ducunt vxores? An vt coniu 3
Copnatens giis augeant necefsitudines, multófque fibi parent duéle, cognatos aliis dando, ab aliis accipiendo mulieres? Aut metuentes fibi à difcordiis coniugialibus, que
exortz inter cognatos, preter coniugum debi- m tunramorém etiam naturz iura effent abolitura? Aut videntes/mulieribus ob imbecillitatéopus effe
multis defenforibns, noluerunt cognatas ducere; vtipfis

QVAEST. ROMANAE. éer
vt ipfis auxilio effe poffent fi à maritis iniuria afficerentur?
Quamobrem flamini Diali non licebat farinam aut fermentum tangere? An quia farina alimentum eft imperfe&tum& crudum? nam neque manfit triticum 1d quod erat,neque fadum eft quod fieri debet,nimirum panis:fed(imul& feminis vim amifit, & vfum cibi non eftaffecutum. Ttaq; pocta farinam mylephaton translatione vfus dixit, quafi interfeCum& perditum molendo frumentum. Fermétum cüm ipfum natum eft ex corruptione,tum fariná cui admifcetur, corrumpit, vt languidior fiat& inefücax.omninóq; fermentatio putrefactionis fpeciem gerit: quz fi modum excedat, plané acidam reddit & perdit farinam. Ra s
Quare eidem interdi& eft contau carnis cruda? Anis mos quàm longifsime à crudorum efu abducit? Aut eadem quam de farina attulimus cau fafubef?: Caro enim neque animal cít,neque cibus adhuc eft reddita: affatio& elixatio qualitatib.eius mutandis formam demum aliam inducunt. recens autem& cruda caro nequeadípe&um quidem habet purum& labis expertem, fed deformem vifuiq; adverfüm,& vlcerofum. ET ? Cur eundem lex iubebat canis& capre cüm taGu,tum nominatione omninoabftinere? An capre abominabantur lafciuiá, faetorémq;! an quód morbo comitiali animaliftud obnoxium eft, contagionem mali metuebant ad eos perventuram, qui tum vefcerentur capra, aut eam tapgerent, cüm in morbo eft? Caufam morbi tradunt effe anguftiam meatuum per quos fpiritus fertur, ob quam is fepe inlercipitur. pro areumento vfurpant vocis tenuitatem. nam& homines morbo Herculeo correpti exi . em Vocem emittunt, balatui adfimilem. Cani fortfsis minus adeft fcetoris& lafciuiz. quanquam "nt qui canem& arce Athenienf,& Delo infula mp y
CIX. Farina, Fermentit, Flamen. Iouis.
Epilepfia.
Cani,

ox TLVTARCHI
aiunt arceri,propter coitum in propatulo:quáfi verÓ boues, fues,& equi non promiícue& palàm,fed intra thalamos proli dent operá? Ifti veram caufam ignorant. Quia canis animal eft pugnax, idcó afylis& facrofan&is prohibetur facrificiis, in quibus$ omnis periculi exfors perfugium fupplicibus conceditur. Veri ergo fimile eít Iouis quoq; facerdotem, vtpote viuum,facrümq; perfugij fimulacrü,ad fe libere admittere quofvis fupplices& deprecantes,nemine arcente autterrente.]taq; le&ulus ei po!9 fitus erat ad ipfum domus veftibulum:& qui ad genua eius accidiffet, is ea d1e à verberibus& fupplicio immunis erat: ac fi vinctus accefsiffet, foluebaSupplican» tur. Vincula autem foras nó per ianuá, fed de te&to
diritu.
inpublicum proiiciebantur.Nihil vero fupplicibus!$ profuturum erat, fi ita benigno,& humano fe prebente flamine, canis adliftens hanc veniam petituCanis. ros tertuiffet atque arcuiffet. Enimveró canem anexiLtiqui non vfquequaque mundum effe iudicabant. nam& nulli coelitá is immolabatur:& Hecatz ter- 20 zeftri in trivio ceenz loco miffus, piacularis facri, avertédi mala expiandiq; gratia facti partes obibat. Lacedemone porró Marti, deo cedibus deditifsimo,catulos infecabant. apud Bacotos publicum eft facrificium, quo cane in duas difciffo partes, per earum medium tranfibant, ipfi Romani Lupercalibus menfe Februario cane litant, Itaque abs re non eft, quod facerdoti fupremi ac purifsimi numinis familiz fuz canem aut aliquid cum co rei habere nefas ftatuerunt. 2^ .. Cureidem nonlicet ederam tangere, neque per viam tranfire,vbi vitium propagines in fublimi funt pretentz! Anhzchorum fant fimilia, Non edere in curru, neq; infidere choenici, neq; fcopas tranfcendere?non ifla metuentibus aut caueri volenti- 5 bus Pythagoricis, fed aliis rebus per has ambages
Viswm, interdicere.Advinü enim refertur,quod fübire vit
prohi

QVAEST. ROMANAE. 693
prohibetur facerdos:fcilicet nefas effe eum inebriaHi. qui enim ebrij funt,eorum fuperius capitibus eft vinum,atq; ea degrauat& premit:cüm par it voluptate ifta fuperiores effe,& non vinci à vino, fed ei $ moderari. Ederam autem an vt fterilem& invtilem Edere: hominibus, imbecillámque& ea de caufa aliis quibus innitatur opus habentem, vmbráque& virore fuo multis quafi preftigiando imponentem nó voluerüt abfq; emolumento& fruftra in domibus ali, 6& circumplicare fe aliis ftirpibus, quibus ea re nocet,folámque occupatiHanc quidem ob rem edera & Olympiis facris arcetur:& neque Athenis in Iunonis,neq; Thebis in Veneris facris reb. vllus ede12 fylueftri locus eft. Bacchanalibus, aliifq; id geS nusfacris, quorü maior pars peragitur in tenebris, adhibetur. An hoc ipfo etiam figno orgia Bacchi vo lebant effe vetita? Bacchicis enim furoribus deditz mulieres, re&à ad ederam feruntur, eámq; difcerPunt manibus arripientes,& vorantes.ita vt nó pla ?? né careat quod nonnulli dicunt, ineffe fpiritü edeT6;qui de ftatu rationis deturbetmentémq; abalicDct,exagitétq;,& profus ebrietatem à nullo ortam Vino inducat, ac permoleftam: fi quis alioquin ho,, hinum ad concitationes animi furiofas, inftinatáf^7 ve diuinos(it proclivis.:
Cur iifdem flaminibus Dialibus permiffum non €f vt mapiftratum fufcipiant aut ambiant? cum Umen& li&orem habeant,& fellam curulem,hoj Doris gratia, vtQue ferant equiore animo magi3 ftratuum gerundorum facultatem fibi ademtam? An quia in Gracia etiam aliquibus in locis facetdotium dignitate regno cüm zquale effet, repulfam paíffos facerdotio dignati funt? Aut poUs, quód cüm certe&ordine definite effent facerdotum aCiones, regum veró ordine carenus infinitz, fieri non poterat] vt qui rex fimul facerdófque effet, diuerfi generis in cundem

Mapifira£us medico
fimilis.
IT.
Adultere pana:
04 PLYV TARCHI
temporis articulum incidentibus negociis vtrum^ que procuraret:fed neceffe erat futurum vtroq; vrgente alterum omitteret, itág; interdum deos rité nó coleret;interdü ciuibus effet damno? Aut quód in magiftratus humanos intuentes, cum non minus neceísitate eos,quàm poteftate adminiftrari obferuarent: populíq; principem(quod de medico Hippocrates pronunciauit) multa horrenda adípedu videre,multa tangere,& ex alienis miferiis pro fru&u fuas capere moleftiassimpium rati funt iftü diis Io facrificare,& aufpicéeffe diuini cultus,qui damnationibus& capitalibus, lethóque finitis fuppliciis ciuium(nonraróà etiam ccgnatorum& domeflicorum, vt Bruto víu venit) interfuiffet.;
Quaftiones Grzca.
EIER) vr funt apud Epidaurios conipodes MAE S artynii Rempublicam trattabant?9 É cxxcviri. Ex his fepatores deligebant,quos appellabát Artynos.ma!0F E j porró populi pars ruri fo ebat verfari. vocabantur aute conipodes,quafi pulueripedes, quód agnofcerentur€ pedibus puluerulentis,quotiesin vrbem veniebant. S Que eft apud Cumzos Onobatis? nomen hocà confcenfo afino eft fa&um.Deprzhenfarum in adul terio mulierem in forum producebant,& in lapi e omnibus confpicuo fiftehant, deindeafino impofi- 50 tam circa vrbem circumducebant, poftea rurfum in eodem lapide adítare coa&ta,infamis per totam habebatur vitam,& vocabatur onobatis. lapidem autem ob eam rem vt pollutum abominabantur. Maiftratus etiam apud hos fuit, qui phyla&tes dice- 55 batur à cuftodiendo.Eum qui gerebat,reliquo tem
pore carcerem cuftodiebat. Nocturno autem em ci

QYVAEST. GRAECAE!— 6oj
cilio in fenatum veniens, manu inieCta reges educebat, ac detinebat donec occult latis fuffragis de iis iudicaffet fenatus,iniufténe agerent nécne.
Quz eftapud Solenfes Hypeccauftria! Sicap- HL
$ pellabant Minerue antiftiram,quód auerruncandorum malorü gratia certis quibufdáfacris operatur.——
Qui funt Cüidiis Amnemones,& quis Aphefter? IV, Exoptimatibus viri i x delecti erant,quibus per omnem vitam tanquam infpectoribus vtebantur,&
9? eorum fümmisin negociis autoritatem fequebantur. Amnemones;id eft immemores di&os fufpi« cari licet,quód fa&torum rationes ab iis non exigebantur: aut potius me hercle, quód plürimum valerent memoria; Aphefter autem dicebátur,qui fen
P tentias interrógabat:;
Qui fünt apud Arcades& Lacedemonios chre- V. fiiid eft boni? Lácedemonij Tegeatis reconciliati, fedus pepigerunt,& communem columnam ad Al pheum pofuerunt: in qua inter alia foederis capita
16 hoc fcriptum erat, Meffenios regione pellunto,Neminem bonum ficiunto. hoc Ariftoteles interpretans,ait eo fignificarTegeatarum neminem debere interfciqui auxilij caufa Láconicis rebus ftuderet;
,;, Quis eft apud Opuntios Crithologust voxhor- VI.
7 deua legentem defignat. Grecorum pleriq; in ve- Hordesm tuftifsimis factificiis hordeo vtebantur, ptimitias!n/acrfietus ciuibus offerentibus.Przfidi itaq; facrorum,&€^ primitias iftas colligenti,hoc nomen fa&tü eft.duos autem habebant facerdotes: vnum qui deorum, alterum qui geniorum facra adminiftraret.
Que funt ploiades nebulzique maxime imbrera Coriceptum haberent,& circumagitarentur, fic appellabantur.Theophraftus libro de iis quz in fublimi fiunt quarto: Ploiades inquit, nebulz funt,&
id confiftunt.immobiles autem& colore albo di£ Srentiam quandam materiz indicant,neque in aq"amnequeinfpiritumconverfa,;—^—^"

xL
PLVTARCHI
Quis eft Beotorum Platychatas!Sic appellabát tedibus dprifve fuis vicinos& conterminos,tanquá plurimum pofsidentes. apponam autem vnam vecem ex legethefmoph ylacij feu archiui, cüm fint pluravocabula.—*$
Quis eft apud Delphos Hofioter,& cur vnum de menfibus appellant By iumtHofioter eft victima quz immolatur cüm creatur Hofius;( vox fan&umt notat) Quinq; autem funt hofij per omnem vitam, multí(quein rebus adfunt vatibus, atque vnà etiam I facrificant: quippeà Deucalione genus crediti trabere, By(ius menfis,vt plerig; putant, Phyfius eft,
à nafcendo fic di&us. eft enim veris initio,quo tem pore pleraque nafcuntur& getminant. Sed res ita non habet.Non enim Delphi B littera pro Ph vtun- f tur(vt Macedones,qui Bilippum,Balacrum, Beronicam dicunt, quz funt Philippus,Phalacrus,Phe: ronice) fed loco littere Pfolitrbatein dicere& bicron,que funt pateín'& picron. Eft ergo Byfius di&um pro Pyfius,quod eo menfe deum fcitátur.At- 29 quehzcfententia convenitcum antiquis Depho-' rum obferuationibus. Menfe enim ifto eraculá prm0 exftitit, fed feptimanam iftam deo natalitiá putant, polyphthonümq; nominant,non à coquendis phthoibus,qued eft placente genus, fed quód sul:$ tatum refponfa deus edat. Seró enim cepitfingulis menfibus oracula requirentibus refpondere, anti quitus femel duntaxat in anno vaticinabatur Pythia, ídq; ifa die: vt Callifthenes& Anaxandridas tradiderunt. C.
Quid eft phyximelum? planta eft exigua& humi iacens, cuius germina pecus inambulans conculcat atque affligit,& incrementum impedit.cüm itaque fe fubiicir,&ad iuflam magnitudinem perveni evitátis ouium iniuriis ac damnis, phyximelum di- 5$ citur, teftis Aefchylus. à
Qui funt apofphendoneti? quafi fundarum(i
:; i:: pulfos

QVAEST. GRAECAE,^&o5
pulfos diceres. Corcyram infülam Eretrienfes incolebant, Charicrate autem à Corintho cum copiis profecto, bello ab eo victi, confcenfis nauibus domum verfus nauigarunt. ciues re matüré animad. f Veríà, arcuerunt eos patria; fundífque impetentes egredi in terram non funt pafsi. Cüm itaque neque perfaadere hominibus rigidis, neq; vim facere mul ttudini eorum poffept,in Thraciam nauipauerupt.; Ibi loco occupato, quem prius coluiffe Methon 1? Orphei depofteris vnus fertur, vrbem Methonam nominauerunt; ip(i à vicinis apofphendoneti funt appellati; , Quid eftapud Delphos Charila? Delphi tres de- X11. I^ceps nono quoq; anno agunt folennitates, Septe Delphica 1j rium, Heroida, Charilam. Septerium imitationem /4cíficia, habet pugne Apollinis cum P thone,& à pugna fuge dei ad Tempe, aut M PAS alij enim fugiffe eum ferunt, quód peracta cede opus expütione haberet: alij Pythonem faucium& fugien ?0 tem via, qui nunc Sacra dicitur, cum infequeretur, fuperveniffe ei recéns à vulnere mortuo,& funerato àfilio; cuius nomen Aex, id eft capra, perhibent. Septerium ergo harum, aut fimilium rerum mitatioeft, Heroidis pleraque fabulofam habent ir rationem, Thyadibus notam;exii$ que aguntur, Iquidà quis excitationem Semeles coniiciat rePrefentafi, De Charila hzc traditur fabula. Fame ob anni ficcitatem vrgente Delphos, cum lier5& vxoribus ciues ad fores regis fupplices ve30 nerunt; Is farina& leguminibus notiores fibi (nón enim omnibus fufficiebat) impertiit. puella *utem paruula cum accederet orba parentibus,& inflaret petendo, calce malar eius percufsit, cal. Cumque in faciem eius coniecit. hec, vteratani: mo minime abie&g| pauper alioquin& defer A,€ medio fe fübduxit, cingulóque foluto fauses illigans fefe fufpendit, Tum crefcente penus

PLVTARCHI
ria,& morbis accedentibus, Pythia regi refpondit, Placandos effe manes Charile virginis quz ipfa fibi mortem confciuiffet. Vix tandem inveftigato id no men puelle quz alapam accepiffet fuiffe, piaculare quoddam facrificium peregerunt; quod etiamnum nono quovis anno fir. prefidet rex;& farinam legumiriene impertit ómnibus& peregrinis& ciuius. infertur puerile finiulacrü Charile. poftquam omnibus datum fuit; rexid calceo ferit: quz autem Thyadum cít princeps; fimulacrum ad confragofum defert locum; ibique collum fune cingen tes(imulacri; id defodiunt:vbi olim Charilafepulta fuerat: d XIIL. Quid eft mendicatoria caro apud Aeneeanes? Szpiüs migrauerunt Aeneeanes. Principio enim 1$ cum habitarent circa Dotium campum, indeà Lapithis ad Aethicas fuerunt expulfi. Póft Molofsiz regionem quz eft circa Auum occupárunt, yndeiis nomen Parauzi fa&um fuit. Deinde Cirram obtenuerunt. vbi cum iuffu dei regem Oenoclum lapidibus obruiffent, in regionem Inachoamni àdiacentem defcenderát; quz tum ab Inachiis& Achiuis tenebatur. His erat oraculum datum, fore vt fi pattem agri darent, vniuerfum amitterentiillis;po titüros effc, fià volentibus acciperent. Tum Témo * Afluté fa- péiriiitter Aenesanes nominis vir,pannis óbfitus, wn,^ peránique géftans in morem mendici, fe ad Inachios contulit. cui cüm ludibrij caufa rex glebam terre tribuiffet ftipem petenti, acceptá eà in peram coniecitmuneréq; optimé contentus ifto fefefub- 39 duxit,nihil porró exigens.feniores hoc mirari,& in memoriam revocare oraculum,regem adire,hortaríque, ne rem negligeret, fed hominem apprahenderet. Temo animaduertere quid ij cogitarent;fü gáque dataad fuos evadere, vota Apollini heca- Di tomba. Secundum hac fingulari proelio reges con grefsi funt. ibi cüm Hyperochum nias

QVAEST. GRAEC AE. 6oó gem videret comite cane contra fe venire Phemius Aneanum rex,iniufté agere dixit quifocium ad pugnam adduceret:& avertentem fe canis abigendi
gratia lapidis ia&u interfecit, Sic Aeneanes potiti
E
ei ditione, pulfis Inachiis atque Achzis lapidem iftum tanquam facrum colunt, eíque rem facram faciunt, ac adipe hoftiz eum tegunt.cümque Apol linihoftiám perfoluunt, Ioui taurum immolantes, partem carnium eximiam Temonis pofteris tribuunt,ac mendicatoriam carnem appellant. uínam funt apud Ithacenfes Coliadz,& quis Phagilus? Adverfus Vlyffem procorum ab ipfo necator rieceffarij editionem mouerunt. arbiter ad.Ícitus ab vtraq; parte Neoptolemus, iudicauit debere Vliffem vt fanguineinquinatum exfulare Cephallenia, Zacyntho, atque[thaca:focios autem& familiares procorum quotannis pro dámno rei£a. miliari Vlifsis illato, ei pendere multam. Itaqs Vliffes in Italiani commigraüit, multam filio dedicauit, eíque ab Ithacenfibus folui iufiit. erat autem fari návinumi fui riellisoleum,(al,& victims adultioz 165 phagilis; Ceterüm Ariftoteles phagilum ait efagnum. Porró Eumeum cum fuis Tclemachus liertate donatum ciuibus inferuit: éftq; ab Eumeo Coliadatum genus, Philitio Bucoliorum. Quz eft canis lignea apud LocrosiLócrus Phy. fcij F; Amphi&yonis N.ex Cabiá filium liabuit LoCrum,cum qiio poftquam in difcordiam Íncidit,ma 8^6 ciuium numero affümto oraculum de colonia deducenda confuluit: tulítque refpotfum ibi fe vrem condere deberé,vbi morfus effetà cane lignea. àri traiedo rubum caninum(fic cynos baton exprimo fruticeim fpinofum)calcavit,vulneréa; vexa75, pet aliquot dies ibi CcOmmotatus, fegionis natufa confiderata, Phyfcenfes, Hiantheám qi condidit,vrbéfque alias quz à Locris deinde Ozolis cult2(unt.Ozolas autem quafi fcetidos fi diceres, Lo

PLVTARCHI
cros 3lij propter Neffum putant di&tos,alij propter Pythonem, quià mari ciectus in regionem Locrorum,ibi computruerit. alij foctorem eos contraxiffe putant, quód pelles ouium ac caprarum pro vefitu gererent,& plerunq; inter caprarum greges vi uerent. Alij contrà fic dictos quafi fragrantes autumant, regio ipforü floribus abvndet.é quorü numero eft eiá Architas Amphiffenfis, qui fic fcripfit,
Vitiferaminnumeris fragrantem€ odoribus illam| 45 Macynam iucundam.—
Quid rei eft, quod Megareníes aphabroma vocantiNifus rex Megaridis, quz ab eo Nifza fuit conominata,e Boeotia vxorem duxit Abrotá, Onche ft filiam,Megarei fororem mulierem infigniter pru' dentem juxtà atq; pudicam. Eam vita functam Megarenfes vltró luxerunt.& Nifus vt eternum cimo nimentum conficeret, offa ipfius quas ea gefsiflet veftibus amiciri iufsit,& ab eius nomine aphabroma appellauit.Videtürq; gloriam muleris deus de- 2 fendiffe. nam Megarides feminz cum veftem mu-. tare fepius ftatuiffent,femper prohibuit. L
xVIL Quid eft doryxenus! Antiquitus Megaris regio
colebatur per pagos, in quinque partes diftributis ciuibus: dicebantur auté Heraenfes,Piracnfes,Merarenfes, Cynofurenfes,& Tripodifcei.Hos cü Co rinthij(qui femper*Megaricam in fuam redigere po teftatem conati funt) in bellum ciuile conieciffent, id tamé equiratis ftudio ab iis placidé fuit ac focia-$ liter geftum. Agricolis emm nemo quifquá faciebat 3 iniuriam. qui captus effet, certo fe precio redimere opus habebar, quod nó anté exigebatur quam effec dirniffus.captiuum enim qui ceperat, domum abdu cebat,impertitüf4; eum fale& menfa fua, domü di-; mittebat.qui preciü fui redimendi afferebat, is laudabatur,& amicus eiusqui ceperat ipfum perpetuus
manebat, ac pro captiuo doryxenus; id eft be "

QYAEST.. GRAECAE. 6it
hafta bellica partus appellabatur.qui fraudem folution feciffet, non apud hoftes modó, fed etiá apud ciues infamis obiniufticiam& perfidia habebatur. Quid eft palintocia? Megarenfes cum eieciffent tyrannü(uum Theagenem, non diu ciuilem tenuerunt modeftiamimox oratoribus nimiam eis& meram propinantibus( vt Platonico more loquar)i- Megarenftli berzatéj,omiino corrupti, cá aliis in rebus petulan- petulantia, ter diuites tra&auerunt, tum in edes eorum vene10: runt, vtq;(ibi fplendidum appararetur conviuium poRularunt: ac fi repulfam paterentur, vim libidinémq; in omnes exercuerunt, Denig; fa&to plebiffcito, à feneratoribus fenora quzipfis perfoluerát repetiuerunt:& factum hoc à receptione fenorum tj palintociam dixerunt. Qüznam eft Anthedon,de qua Pythias dixit,
Fecatum bibe uinum,ut non Antbedone degens:
neque enim Boeotie Ánthedon vini ferax eft mulao UI Calauria antiquitus di&a fuit Irene á femina.Irenà,quam fabulantur natam Neptuno& Melanthea Alphei flia.Pofimodo cüm Anthes Hyperéfq; cum fuis ibi habitarent, dicta fuit Anthedonia& Hype142. Oraculum, vt Ariftoteles tradit,tale fuit:
M Feeratum bibe uinum,ut non. Antbedone degens, fut Hypere Jacrer,quod ibi fine fece bibiffes,— Mnafigato autem fcribit, Anthum Hyper fratrem Camnum infantem fuiffe amiffum, Hyperémq; vaBatum eius querendi caufa,Pheras ad Acaftum aut 30 Adraftum veniffe, vbi tum forté Anthus feruusà po culis erat; hunc in conviuio fratrem ,.cui poculum 9 Prebebat,apnouiffe& clàm ei dixiffe, ias Feecatum bibe uinum, ut non Anthedone degens. Quid fibi volunt tenebra apud quercum; quz 35 Prieng memorantur? Samij& Prienzi bello commiffo, mediocribus invicem damnis feaffecerunt. collatis autem fignis,Piienei Samios milletrucida-:

612 PLVTARCHI
uerunt. feptimóque póft anno cum Milefiis pugna congrefsi ad locum qui Quercus dicitur, optimos primófq; ciuium amiferunt. quo tempore Dias Prie na in Samum miffus legatus claruit. Cüm autem Prienzas mulieres calamitas hzc grauiter perculif- 5 fet, exfecratio& iureiurandum maximis de rebus conftitutum eft per tenebras ad quercum: quód ibi liberi, parentes, viríque earum mortem op petiiffent.
Qui funt qui apud Cretenfes dicuntur katakau- 10 te? Tyrrhenos ferunt, qui quo tempore Imbrum ac Lemnum tenuerunt, Athenienfium filias& vxores éBraurone rapuerunt, fedibus pulfos in Laconicam veniffe,& cum cius regionis mulieribus tantum habuiffe commercij, vt etiáliberos ex iis pro- 7j crearent. Ob fufpicionem vero& calumniam coa&os Laconica cum vxoribus& liberis excedere; Polli& Fratre ducibus,in Cretam appuliflc.ibi bellum cum incolis gerentes,multos qui in pugnis cecidiffent infepultos iacere paffos fuiffe ,'cüm& hu. 20 mare initio ob bellum& pericula non vacaret,& pofteà cadauera tempore corrupta& putredinefoluta tangere. IbiPollin excogitaffe honores quofdam& priuilegia immünitatéfque,quarum alias facerdotibus, alias cadauerum fepultoribus tribue 25 ret, vtá; perpetua ifta effent, diis Manibus ea confecraffe: fortitum deinde cum Fratre fuper iis fuiffe. Itaquealiis nomen facetdotum, aliis catacautarum à cremandis cadaueribus obtigiffe. vtrofque— feorfim fuam remp. habere. cámque Cretenfes mu-(9 tuo furtis& rapinis fe infeftent, adalias humaniter ipfis conceffas immunitates id quoque accedere, quódab iis omnia id genus maleficia abftinentur.
Quid rei eft puerorum fepulcrum apud Chalcidenfes? Cothus&Aeclus Xuthi FF.inEubcram ha 3$ bitatü venerunt,cüm Aeolenfes plerafq; infulg eius
partes obtinerent, Oraculumautem Cotho datum erat,
4

QVAEST. GRAECAE. 68
erat,fi emiffet cerram,fore vt rebus vteretur fecundis, hoftéfque fuperaret.Facta exfcenfione,mox inciditin pueros ludentes apud mare. quibus fe cüm addidiffet focium,ac multa peregrina ludicra mon$ ftrauiffzt, vt fenfit ea ipfos cupereaccipere,negauit fe alia icge dacurum, quàm fi terram ab ipfis accepif? fct.pueri proinde terrà humi fublatam ei dederunt, ludiciifg; acceptis difcefferunt. Aeoles re compertà, cüm hoftes nauibus contra ipfos adveherentur,
V0 ira doloréq; conciti pueros interfecerunt. Sepulti funt ruxta viam,qua ex vrbe ad Euripum itur,locüfque Puerorum fepulcrum dicitur.
Quis eft Argis Mixarchagetas,& qui funt Ela- XXITK fizi Mixarchagetam appellant Caítorem,& apud fe Caffores. putantfepultum. Pollucem autem colunt vt vnum dé diis Olympiis feu coelitibus. Iam quidá funt de pofteris Alexidz Amphiarai filie, morbum comitialem avertere cüm exiftimétur, à depellende Elafiz dicuntur.
39 QuideftEncnifma Argiuorum? Qui cognatum aut familiarem amiliffet, folebat ftatim à lucturem ficram Apollini ficere,ac xxx poft diebus MercuI10.Exiftimant enim ficvc corpora mortuorum terrà, itaà Mercurio animas excip!. Apollinis autem
5 miniftro hordeum dantes, carnem hoftis accipiunt, ignémque vt pollutum exítinguentes, aliun€ nouum accendunt, quo carnem eam coquant, €amq; encnifma appellabant à nidore ducta voce.
» Quid figuificant alaftor, aliterius, palamnzus? nonenim fides habenda eftaliterios di&os perhibentibus, qui famis tempore obferuant molentes (hos Greci vocant alüntas))& farinam diripiunt. Verüm eft alaftor qui perpetrauit alafta, id eft obliWioni nunquam mandanda, fed diuturnam habitu35 ramemoriam. alterius, quem vitare(aleuafthz) ob
improbitatem convenit. Hzc Socrates ait facinora in tabulis zreis infcripta fuiffe. Q. ij

Aspeaanes.
XXVII.
Preco fponfam accerftt.
EXIIX.
6t4 PLVTARCHI Quo fenfu fit, quod qui Aeno bou& Cafsiopzam
abducunt, iis virgines que cos deducunt vfque ad fines; accinunt
O utinam in dulcem nunquam patriam redeatisi
Aencanes primüm à Lapithis pulfi circa Aethiciam, deindeapud Molofsidem& Cafsiopeam habitauerunt.quz regio cim nulli effec ipfis vfui;moleftófq; preterea haberét vicinos, in Cirreum cam pum Onoclo rege ducente tranfiuerunt. vbi cum 10 grauis ficcitas& crebra vrgeret,oraculo(vt fertur) iufsi Onoclum interfecerunt, rurfümque vagati, eam occupauerunt regionem, quam nunc obtinent bonam& feracifsimam. itaque non iniuria diis pe tunt ne vnquam iu patriam antiquam redeundum fit fed latis rebus ibi permanendum.
Cur apud Rodios in facellum Ocridionis non ingreditur przco?: Àn res ita habet?Ochimus Cydippen filiam defpondit Ocridioni. fed Cercaphus Ochimi frater, cüm amore puell laboraret;preconi(nam per hos accerfi fponfas moris erat) perfuafit, vtfponfam acceptam fibi adduceret. quo facto Cercaphus cü puella profugit:& Ochimo demum iam fene facto rediit. Rodi itaque fanxerunt, iniuriz iftius caufa,ne quis preconum intraret in facellum Ocridionis.
Curapud Teneidios in Tenz fanum tibiciai intrare, ibidémque Achillis nomen proferri nó licec? Cüm nouerca Tenem hunc folicitaffet de incefto concubitu, Molpus tibicen falfum teftimoniü contra Tenem dixit. quo fa&tum eft vt Tenes cum forore profugerein Tenedum fit coactus. Achilli por ró(vtaiunt) Thetis mater feueré mandauerat ne Tenem, quippe Apollini carum, necaret, vníq; famulorum negocium dederat, vt animum adverte- jj ret, Achillémq; moneret,ne per imprudentiam Teni necem inferret. Sed cüm Achilles Tenedum populans

QVAEST.-GRAECAE..
pulans fororem Tenz, vtpote f rmofám, infequeretur, Tenéfque obviam iens pro forore propugnaret, eáq; fuga elapía ipfe effet interfectus; Achilles re cognita famulum occidit, quód prefens eum non monuiffer, Tenémque fepceliuit.huius fanum eft ho diéque, in quod neq; tibicen intrat, neque Achillis in eo nomen auditur.;
Quis eft apud Epidainios poletes? Epidamnij Illyriorum vicini,cüm fuos ciues cum iftis commer cia agitantes videreut deteriores fieri,& ea de caufafibi à nouis rebus metuerent, ad contractus& permutationes iftas quotaunis vnum fpectatz vitz ciuem delegerunt, quiad barbaros commeans omnium ciuium nomine cum his negociaretur, poletéfq; ab ifto commeatu diceretur.
XXIX, Pradeus fáum.
Qüznam eftad Thraciam Arzni a&a? Andrij& x x x.
Chalcidenfes cum fedium petendarü caufa in Thra ciam nauipaffent, 3anen vrbem communi iure proditione deditam ceperunt. audito autem Acan- Acantbw,
thum à barbaris defertam, duos miferunt eó exploratores. qui càm ad vrbem accefsiffent, hoftéfque plané profugiffe deprehenderent, Chalcidenfis prior excurrit tanquam ciuibus fuis vrbem Occupaturus. at Andrius cüm eum curfu non affequeretur, haftam coniectam valido i&u vrbis portz infixit, ac fe hafta Andriis vrbem eam pracepiffe pronunciauit. Orta hinc difcordia,qua tamen in bellum non erupit, ita convenit inter partes,vt Ery'
thrzis, Samiis, ac Pariis arbitrium difceptatióque'
controverfie deferretur. hic cüm Erythrzi ac Samij fecüdum Aandrios litem dediffent, Parij autem Chalcidenfium caufam probaffent: eo loco Andrij conceptis verbis Parios deteftati funt, féq; nullum poftmodó dandarum aut accipiendarum mulierum commercium cum illis habituros pronunciauerüt. Itaque litus illud Areni appellarunt,cüm ante DraQ. ij
Conis diceretur.

PLVTARCHI
XXXL— Curthefmophoriis facris Eretrienfium mulieres non ad ignem carnes,fed ad Solem affanitriea; Calligenaaminvocant? An quia captiuis quasà Troia abduxit Agamemno vfuvenit vt ibi thefimophoria cum facerent,tempeftatead nauigandum apta obla$ ta fubitó avete funt,imperfecto facrificiof
Qui funt Milefiisaenautz? Thoante& Damafenore tyrannis deiectis, du Mileti fodalitates vrbem obtinuerüt, quarum altera Plontis,altera Cha romacha dicebatur, cüm autem potentes pravaluif 10 fent, rerámq; fummam ad fe tranftuliffent, deliberaturi de maximis negociis in nauigia ingrefsi ,ac longéà terra prove&i, fa&o decreto reverterunt, hinc illis aenautarum nomen, id eft femper naugantium. 1 5
XXXIIL Quamobrem Chalcidenfes locum qui ad Pyrfophium eft,acmzon lefcham, id eft etate vigentium conventui ac confabulationibus deftinatum publicé locum, appellant? Nauplium ferunt perfequenz tibus ipfum Achzis fupplicem fadum Chalcidenfibus, quà diluiffe crimina, quà alia vicifsim Acheis obieciffe. Chalcidenfes nequaquam de eo dedendo cogitaffe:fed metuentes ne dolo interficeretur, pratidium ei adolefcentum ztate vigentium addidiffe,eóq; inloco confüituiffe, M
Quis eft qui boué benefactori immolauit? Apud Ithacam in ftatione erat nauis. piratica, in eáq; fenex cum teftis picem continentibus. Ad hanc forté fortuna portitor appulit Ithacenfis,nomine Dyrrhias qui feneai nullius fui commodi caufa, fed d precibus ac miferatione illius indu&tus redemit, cadorum etiá nonnullis hortatu eius emptis. Poftquam difceffu przdonum data eft licentia; fenex Pyrrhiam ad fi&ilia ifta adduxit, oftendítque multum auri argentíque pici permixtum. ita Pyrrhias 3$ fubitó ditatus, cüm aliis officiis fenern coluit, tum
bouem ei immolauit. Hinc proverbio dicunt, Nemo be

QVAEST. GRAECAE. 67
mo bene merito boué immolauit preter Pyrrhiám. Cur Bottieorum puellis mos fuit choreas ducen x x x v. tibus dicere, Eamus Athenas? Cretenfes, vt perhibetur, ex voto primitias hominum Delphos miíerunt, Mifsi cum viderent nullam ibi rerum copiam effe, inde in coloniam profecti primüm incolueruntIapygiam,poft Thraciz iftam partem,que Bot tizorum dicitur,obtinuerunt, permixtis Athenienfibus. Apparet enim adolefcentes, qui tributi nomine ab Athenienfibus mittebantur, à Minoé non fuiffe interfe&tos, fed pro feruis detentos. horum ergo aliqui facti& habiti Cretenfes, vnà cum reliquis Delphos mifsi erant. Itaque Bottizorum flliz gentis fuz memoriam celebrantes in feftiuitatibus canebant;Eamus Athenas, Cur Eleorum mulieres Bacchum in facro carmi- XXXVI, ne hortantur vt bubulo pede ad ipfas accedat?ac bis accinunt, Digneraure? Hymni hzc eft forma: Veni heros Bacche maritimum ad templum fan79 Gum cum Gratiis ,ad templum pede bubulo. An Bubulus quia bouigenam nonnulli& taurum cognominant pet. Bacchum? Aut bubulo dicunt pro magno? ficvt boopin pocta dixit magnis preditam oculis,& bugaium qui fe gloriose laCtaret. Aut potiüs,quia pes
?5 bouis innoxius eft, cornua damnofa,fic deum horrantur vt lenis veniat atque innoxius? Aut quia multi hunc deum aratri& fationis inventorem fuiffe putant?
Cur Tanagrzis ante vrbem locus eft, nomine XXXVII.
30 Achilleum? inimicicia enim ei potiüs cum hac vrbe quàm amicicia fertur intercefsiffe, vt qui inde matrem Poemandri Stratonicam rapuerit,& Aceftorem Ephippi F.interfecerit. Parmander itaq; Ephip P1pater cum Tanagrica regio etiamnum per pagos habitaretur, in Stephonte(loci hoc nomen eft) ab Achzis oppugnatus quód focium expeditionis fe addere nollet, noctu eo loco deferto Peemandriam
Q. v

e TPLVTARCHI
muro muniit.aderat ei Polycrithus architectus,qui opera eius contemnens atque ridens, foffam tranffiliit.iritatus Pcemander faxum grande,quod ibi oc cultatum erat antiquitus, noGurnis quibufdam facris impofitü,arripuit, cod; ferire Polycrithum vof lens,iactu aberrante filium Leucippum i&um interfecit.Erat itaq; ei€ Boeotia profugiendum,& pere» gré alicuius ad lares fupplicandum: verüm idimprefsio ab Achzis in Tanagricam iam tum fa&a red debat difficile. itaque Ephippü filium ad Achillem 16 fupplicatum mifit. Ephippus cüm Achilli vt veniret perfuafit, tum Tlepolemo etiam Herculis F.ac Pencleo Hippalcmi F. omnes ipfi genere propinquos.ab his Peemander Chalcidem dedu&us;ibiq; apud Elephenorem à czde expiatus,honorem viris Ig habuit, omnibüfque facra loca adfignauit, quorum nomen fuum retinuit Achilleum.
XXXIX.—— Quifantapud Baeotos pfoloes,& zolextiMinye
Fororis ext£lias ferunt Leucippaio,Arfinoam,& Alcathoam fu
plvm. rore correptas efum humanarum carnium appetiuiffe. fortitàfq; munus tradendi ad necé filij,ac ol tigiffe Leucippzivt filium Hippafum traderet: hüc ab iis fuiffe difcerptum.Hinc maritos ipforum,quia pre luctu& dolore veftibus vterentur fcedis, pfoloss di&os quafi caliginofos à fqualore: ipfas autem eoleas, tanquam oloas,id eft diras.Atq; etiamnum earum pofteritatem his afficiunt nominibus Orchomenij:& quotannis fugantur feftis Agrioniis à facerdote Bacchi flri&o gladio, licétque deprohenfam interficere.& quidem necauit noftra ztate Zoilus facerdos. Verüm ea res infelix ipfi vrbíque fuit. nam& Zoilus levi admodum ex vlcere in diuturnum lapfus morbum computruit ac deceffit:& Orchomenijin caufis publicis damnati multatíque facerdotium à familia tranftulerunt, deli- 5$
eréq; ex tota multitudine optimum inftituerunt.
XXXIX.. Curquifpontefuain Lycecum intrant, lapidibus obruun

QVAEST. GRAECAE ótg
obruuntur ab Arcadibus, qui per imprudentiam, Eleutheras deportantur? An quafi liberatis hoc mo do hifce fermoni fides paraturfvt fimilis fit locutio, Ad Eleutheras,qualis eft:
In regionem Antelds.——& Ad jedem uenies ArcJantis.—
Aut fabulám fequi przftat? quoniam foli de Lycaonis filiis Eleuther& Lebadus facinoris,quod in IoIo uem molitus füit pater, infontes fucrunt,& in Boco tiam fugerunt: vnde& Lebadenfibus ius ciuitatis €um Arcadibus inrercedit. ergo Eleutheras relegant qui in loui facro& inacceffo loco imprudentes rei fuerunt. Architimus in Arcadicis fcribit D. quofdam qui Lyczum intraffent per ignorantiam, ab Arcadibus traditos fuiffe Phliafiis, ab his Megarenfibus.inde cum Thebas mitterentur apud Eleutheras fuiffe imbre, tonitribus, aliifque cceleftibus denunciationibus: detentos. atque inde etiam lo10co nomen Eleutheras factum. nonnulli affirmare. Quod autem Lyceum ingreffus vmbram nullam à iacere putabatur, falsó di&um eft, quantumvis Cteditum.An fieret hoc, quod acr fe in nubes cogeTet, ac quafi tetricum vultum propter ingreffos induerett aut quia necatur 1ngreffus* nam occiforum animas ajunt Pythagorici neque vmbram iá€er6, neque conniuere. Aut quód fol vmbram gignit, lex autem folem adimit intranti? atque hoc involucro te&um proponunt. Ceruus enim vocafur qui intrauit.& hac de caufa Cantharionem Arcadem, qui ad Eleos bellum Arcadibus facientes perfugerat,ac cum przda per Lyceum tranfiuerat, bello foluto Spartani;ad quos ab Eleis fe cótulerat, Arcadibus tradiderüt, iubente deo ceruü reddere.
, Quis eft Eunoftus heros Tanagrz,& cur lucum XI, eus intrare mulieribus nefas et? Elieus Cephifi& ciadis F. pater Eunofti fuit, cui nomen impofiD

PLVTARCHI
tum ab Eunofta nympha quz eá enutriuerat,aiunt. Hic Eunoftus vt honeftus& iuftus,ita pudicus etià fuitatqueaufterus. Eius amore captam ferunt Ochnam vnam de coloni filiabus,confobrinam fuam.
à qua folicitatus ad concubitum, averfatus mulierem& convicio infe&tatus, ad fratres eius abiit querelam deipfa propofiturus. fed Ochna Eunoftum occupauitapud fratres accufare, víque fe ab €o compreffam mentiri: obtinuítque vt Ochemus
& Leo(hi enim erát fratres eius)adolefcentem per jo infidias exceptum interficerent. Percuffores filij Elieus in vincula condidit. Ochna autem peenitentia facti animique perturbationibus compulfa, fimul vt fe molc(tia ob amorem concepta exoneraret, fimul fratrum miferatione ducta, rem vt erat rj Elieo vera narratione, í(que porró Colono expofuit. Colono iudice fententiam ferente, fratres Ochnz folum vertere. Ochna precipitem fefe dedit: fic refert Myrtis Anthedonia poctria. Eunofti autem facrarij& lucus ingreffu atque etiam accef- 10 fu ita diligenter arcebantur mulieres, vt fiquando terremotus, ficcitates, aliave oftenfa accidiffent, (quod fa&um eft fepe) Tanagrai ftudiosé atqueadeó curiose inquifiuerint, námnam mulier aliqua fefelliffet loco ifti propinquans.& fuerint qui dicerent, é quibus eft Cladamus vir illuftris, obviam fibi fatum effe Eunoftum, lauandi gratia ad mare accedentem,quód lucum ipfius mulier quedam intrauiffet. Sane Diocles in commentario de facellis edi&um refert Tanaprcorum de iis, qux Cladamus 30 renunciaffet.
Vndein Beeotia apud Eleonem fluuius, Scamanderdi&us ef? Deimachus Eleonis F. cum Hercule,cuius erat focius, ad Troiam oppugnandam fuit profe&us.quod bellum cüm,vt fit,traheretur,Glau 3 ciam Scamandii filiam, que ipfum deperibat admifitgrauidámque fecit:póft ipfe in pugna Me

QYAEST. GRAECAE,^. ému
fum Traianos occubuit. Glaucia metuens ne admifsi comperiretur, ad Herculem confugit, eique amorem fuum,& habitam cum Deimacho confuetudinem narrauit. Hercules,quód& mulierem mif feraretur,& genus viri probi ibíque familiaris fupereffe cuperet jin naues Glauciam recepit: cümqs filiam partu enixa effet, cum eo adducam in Bosotiam Eleoni tradidit. Ei filio Scamandri impofitum eft nomen;regnauitque iis locis.& Inachii fluuium
to àfeScamandrum, proximum amnem de matris nomine Glauciam appellauit, fontem vxori cognominem effe iufsit Acidufz,ex qua tres habuit filias, quas Virginum nomine etiamnum colunt.
Vnde tra&um eft proverbium, Ifthzc rata efto?
V Dinon Tarentinorum dux,vir bello preclarus,cüm ciues quandam ipfius fententiam manuum( vt fit) elatione imptobaffent, ac przco fententiam que vi ciffet proclamaret: ipfe manum furfum intendens,: Hec veró(atebat;fuam fententiam innuens) melior Vincat mee
*0 eftSicnarrauir Theophraftus. Apollodorus in Rhy lor pars tino addit, cüm preco dixiffet: Hec fuffrapiahabeg!"forem. Plura,fubieciffe* Hac autem meliora:& pauciorum fententiam iufsiffe ratam effe.
Vade vrbs Ithacenfíum Alalcomenz appellatur? XLIII, Quód Anticlea virginitate per vim à Sifypho erePta Vlifem concepit. hoc plures afferünt. Ifter
Alexandrinus infui$ commentariis retülit,nuptam Anticléam Lacrte& adductam ad Alalcomeneum quod eft in Boeotia, Vliffem peperiffe. indéq; eum quafi vrbis nomen commendantem pofterisin qua effet natus,Ithacz vrbem eodem nomine donaffe, *ui funt qui in Aegina monophagi dicuntur? *ginetarum qui ad bellum Troianum funt profe; magna pars in prceliis, maior in mari vi tempe77. flatum periit.Cüm itaq; i r À-rnt.Cum itaq; paucos fuperftites neceffanj recepiffent,viderénta; reliquos ciues in lu&ibus acmarore effe, rati funtneq; gratulandü publice,

PLVTARCHI
neque palàm diis facrificandum:fed domi fug ingu li eos qui feruati erant conviuiis comiter excipientes,patres,cognatos;fratres,aut familiares;ipfi méfis miniftrauerunt, alieno nemine in domum admiffo.Eam rem reprafentauntes,facrificium Neptu-$ no celebrant, quod Thiafi dicitur, vbi feorfm per fedecim dies conviuia agitant nullo adhibito feruo.deinde Veneri operantes, finem feriis imponüt. hinc monophagi;id eft feorfim edentes vocitantur, Cur[ouis Labradenfis in Caria fimulacrum non IG fceptrum aut fulmen,;fed fecurim elatam tenetiHer cules Hippolytam cüm necaffet, inter alia arma fecurim quoque eius captam, Omphala dono dedit. Lydorum poft Omphalen reges eam geftauerunt, vtvná de aliis rebus facris,fuccefforía; itidé tradita!* fuit:donec Candaules dedignatus, cuida fociorum ferendam eam dedit. Poftquam veró Gyges defe&ioneinita, Candaulz bellum intulit, venità Mylaffenfibus Arfelis auxiliares Gygi copias adducens: interfecítque& Candaulen& focium,bipen- 29 némquein Cariam inter alia fpolia pertulit, Iovifa; adornato fimulacro, cam iti in manum aptauit,Labradeümque nominauit louem.Labram enim Lydi vocant, quod Latini fecurim." Cur Tralliani eruü Kathartera, id eft luftrale,vo cát,vtuntürq; eo maximé ad expiationes& piacula ria? Leleges& Minyz quondá Tralles, regionémqj ad vrbem pertinentem pulfis vi Trallianis occupauerunt. Reverfi poftliminio Tralliani;rerámq; po* fiti, quotquot Lelegum non perierant, neque pro* a dnerque ob inopiam ac imbecillitatem remane ferant Trallibus,eorum neque viuentium neqímoyientium dut pereuntium vllam habétes rationem, legem tulerunt, vt 6 quis Trallianus Minyam Leleémve occideret, is medimnum erui fi neceffariis 3f interfe&i demetiretur, caftus purüíq; cadis habezetur.Heccine eft caufa? Qus

QVAEST, GRAECAE. 62$
Quz caufa eft proverbij apud Fleos vfitati, Atro €iora quàm Sambicus pateris? Sambicus quidam Eleus cü haberet multos fub fe miniftros,multa(vt fertur) donaria enea Olympia pofita accidit atque
y vendidit: tandémque Dianz etiam Epifcopi(hoc e(t infpe&tricis) cognominatz fanum, quod Elide eft,& Ariftarcheum dicitur, compilauit. A quo facrilegio ftatim Captus, per integrum annum tormenta perpeffus eft, queftione ex ipfo de fceleris
10 fociis habenda, itaque mortuus, adagio locum fuis mileriis fecit.
Cur Lacedemone iuxta Leucippidum templum Vlifsis facellum eft dedicatum? Ergieus quidá,vnug depofteris Diomedis, paífus fibi eft à Temeno per1f fuaderi vt Palladium Argis fuffuraretur, confcio ac focio facinoris Leagro. hic Leager cüm effet Tc» meni familiaris, poftmodó cum eum fibi iratum haberet, vnà cum Palladio Lacedemonem migrauit. Reges eum promté exceperunt:Palladiámque pro.
20 pe Leucippidum templum ede dedicata locauerunt, Delphófque miferunt, qui oraculum de eo adíeruando ac retinendo confülerent. his refponfum eft, vni eorum qui id fuftuliffent cuftodià eius demandandam. ergo ibidem facellum Vlifsi pofuea; cunt,quem aliàs quoq; ob coniugit Penelope cum fua ciuitate coniun&tum cenfebant.
Cur Chalcedoniz feminz hanc feruant confuetüdinem,vt alienos viros, magiflratü maximé,com pellantes,alteram genam obtegant?Erat Chalcedo5? nenübus bellum adverfus Bithynos, omnis gerieris iniuriis in prefcriptionem eius iritatis. Zepoetus Ix Bithynorum omnes fuos in bellum educit.Chal cedonenfes auxiliis Thracum aucti, Bythynorum 3grum incendiis populationibüfq; vaftant. ad Pha.
35 lium autem àZapeaeto perinfidias impetiti, re ob ferociam& ordinum megle&am rationem mac gefta, amplius o&o millibus militum amittunt.
XLVIL Proverbiis e Sábico.
XLVIIL
Palladium;
XLIX,

624|^» PLV TARCHI
internecionem Byzantij averterunt,quorum in gr tiam Zapztus pacificationem admifit. Cüm autem Chalcedone magna effet virorum penuria; plerzq; mulieres necefsitate adattz funt vt libertis&inqui linis confuefcerent. aliz quz viris carere, quàm fic matrimonio frui,mallent;ipfz per fefe expediuerüt fi quid erat apud iudices& magiftratus negocij,alterá veli partem à facie diducentes.qua veró nupfe rant, pudore ductz quod iftas fibi virtute praftare fentirent,eundem morem funt fecutz. io
Í. Cur Argiui ouesquas iniri volunt, ad Agenoris lucum feturz caufa abigunt? An quia optimé greges curauit Agenor, pecudümq; copia omnes reges fuperauit?..:
LI. Cur Argiuorum pueri quibufdam feriis per1ó- r$ cum lufámque ballachradas feipfos appellant? An quód primos qui ex agris in planiciem ab Inacho funt dedu&i, piris fylueftribus vi&titaffe aiunt? Ícilicet quód tü primüm Grzcis in Peloponnefo confpectz effent achrades, 1d eft pyra fylueftzia, cá reio illaetiamnum à piris Apia diceretur. poftmodà apios, id. eft pirum fylueftre, achras nomina" ri cepit, un [30 Quid fübeft caufz, quód Elei equas extra fine fuos educunt, cum ab equis eas confcendi volunt! t An imprecationem. Oenomai fic aborninantur?is enim cim ftudio alendorum equorum omhibus regibus anteiret,equófqs amaret maximé, multa& di ra imprecatus eft iis quiequos in Elideadmitteret:
XII,— Curapud Cnofsios moris erat,vt mutua fcenore 39 pecuniam accipientes, eam raperent? An vt creditorem fruftrantes, rei violent actionis eo grauius punirentur?:;;
LIV., CurinSamo Dexicreontis Venerem ipvocant:; An quód Samias mulieres cüm prz luxu& luxuria libidini indulgerent, Dexicreo circulator piacularibus quibuídà ritibus adhibitis vafania ifta fele
20

QVAEST. GRAEC AE. 6i;
Aut verius eft quod dicitur?Dexicreo cá effet nauclerus Samius, mercatura faciund gratia in Cyprüm nauigauit. eum iam nauim oneraturum Venus nihil aliud importare quàm aquam iufsit,& ily: licó avehi.Paruit confilio, multáque impofita aqua | foluit. mox cüm altum ventorum filentium& tranquillitas in mari obtinuiffet, reliquis mercatoribus I]& naucleris fiti laborantibus aquá divendens,mul| tum corraáfit argenti Itaque dez fimulacrum à fe no
10 minatum dedicauit. Hec narratio(i veca eft, videtur dea non vnum ditare,fed multos vnius minifterio feruare voluiffe,
Quare Samus, quando Mercurio Charidotz,id L V. eft munifico, facrificant, permiffum eft furari& ve3 ftesaliorum clepfere, fi quis hoc velit agere? Quia oraculum fecuti facta ex infula migratione in Mycilen, decem annos é latrociniis vixerunt,quibus fi nitis cá rurfum ad infulam nauigaffent, hoftes fuos devicerunt,
20. Quzorigo éft vocis Penema in Samo infulalo- L VL. Ci nomen exprimentis? Amazones Bacchum fugien
tes é ditione Ephefiain Samum evaferunt.ille nauius conftru&is transfretauit, confertóque proelio multas eo in loco concídit, quem fpe&antes à.copiafluentis fanguinis panzma appellauerünt.ex admiratione. Qui occifas has aiunt, ex. his nonnulli remad Phleeum geftam afferunt,& offaearü'monftrantur. alij Phlceum qioque illis morientibus ruptum pérhibent, magnam& penetrantem vocem 30 edentibus,. Andron'qui vocatur Sami,( eft autem edes) cur r vrr, '"Pedetes(nomineà compedibus dudo) appellatur? uar Geomori(aprarios iütelligeres)poft necarum Damotelem; fublatámq; eius tyrannidém;Samiam 35. r€mp;in fua haberent peteftate,Megarenfes/bellum erinthiis intulerunt, colonizSamiorum; compe-. des fecum ferentes C vtaiunr) quibus captiuos inM
Samioruns

626 PLVTARCHI
duerent. Geotmori te cognita,raptim Perinthiis ai xilio miferunt fub nouem ducibus naues inftruttas triginta. quarum duz extra portum proveéte, fulminei&z perierunt; duces reliquis vfi vicerüt Megarenfes,viuófque ex ipfis ceperunt 15 c. Ea vi&o ia itaaucti funt ducibus animi,vt de evertéda paucorum in patria cogitarent, quz penes Geomoros erat, dominatione.occafioné ipfis pre&buerunt reip. principes,qui per litterás mandabant,vt Megareofes captiuos fuis ipforü impeditos compedibusad. I? ducerent, Has illi litteras acceptas Megareofibus clanculum oftendunt: vtQue fe ipfis io Samialiberandarep.focios adiungerent,perfuadent. Reconfiliis communicatis tractata, placuit compedum à nulos excutere, ficque demum cruribus Megaren- T fium aptare compedes ,ac ne ob laxitatemn de pedibus defluerent inter eundum, loris ad cingulaalligare.Sic inftru&tos Megarenfes,& gladiis fingulis armatos,poftquam ad Samum applicuerunt naues, pet forá in curiam duxerunt, omnibus fercibi Geo 15 moris confidentibus: figno deinde dato, Megarenfcs impetu fa&o eos trucidarunt, Liberata ad hác
modum vrbe, Megarenfes, quotquot vellent;in ci^
- eitatem fuam admiferunt. edéque ampla exftruéta compedes pro monimento fufpenderunr.qug fuum» illud indeíortita eft nomen:
Llix,.Cürapud Coos Herculis facerdos in Antimachia muliebri indutus vefte, capite vittato,facrificium aufpicatur? Hercules fex nauibus à Troia ave &us, tempeftate adverfa víus que naues eius per-? deret,vnica ad Cón vento compulía ad Laceterem (loci hoc nomen)excidit;armis virífque reliquiscf teris omnib.rebus amifsis. Ibi cüm in oues incidiffct, à pafore vnum petiitarietem. Paftori nomón
Hereulis c fuit Antagoras. qui cüm robore corporis vigere^ Antagoré lu&z banc conditionem Herculi obtulit, vt ariepuguse. 7 temi Antagoram vicifiet, auferret. Poftquam co2feruerunt

OQVAEST. GRAECAE. 617 feruerunt maritis, Meropes Autapotz, Greci Herculi opem tulerunt, acrifque exorta eft pieva. Iri hac tradütit Herculem advetfariorum mültitudine de&itigatum àd Threfliim confugiffe mulierem,&
$ fefelliffe, cüm fe texiffet muliebri vefte. Deinde áütem cüm debellaffet Méropes,& expiatis effer, Qutta Altiopi filià, veftem fumfit floridari.itag; ed iàloco, vbi pugnatur füit,rem facra facit ponti. Ex. fponfi auteci fpónfis amplectuntur muliebrem io induti ármi&um.
Vnde Megarz genus éft Haisafokyliftón? TI e£ freni illa popularis in repub. potentie liceiitia, quz pálintociam etiam& lacrilegium protulit, accidit vt mifsi Delphos confultuci otaculiiii atque ad fóleanem feftiuitatem Peloponefij legati, càóm per Megaricam ireüt,apud Aegira cum vxoribus& libetié vt tes tülerát in quadrigis ad paludetipernócárent. Megárenfium autem ferociftimi ebrie: fate; petulantia, mmahitatéque incitati, quadri:
gas dn paludem devoliérunt; ita vt multi legatos tiri fderinr fuffocati. Ac'Megarenfes quidem in ifta téip.confufióne Hagitiüm iftud itprure effe pa fi füriE; funphy&oints autem j habita ratione fa3 i ctofaa qiue 4d Delphos niifsionis; fcéleratos iftós partit éxetem liumáaórüm fufiplicio, pártiri exilio'pcetas perdere co&gerunt. Horum flagitiofoz
"pum pofteri Hamafotcyliftz, uai veliieulorum dévolufóré$ nomiaares;^^^
appellatifunt:
E

Vmbilicus Terra,
628 PLVTARCHI
Cur oracula edi defierínt, commentatío.
| QyirAs quefdá, Terenti Prifce,aut J| olores fabulantur ab extremis terrz V partibus ad medium eius volatu tenuj dentes Pythiz eodem conveniffe ad : locum, cui Omphalo, id eft vmbilico 1o nomen eft. Poftea autem temporis Phaftium Epimenidem fabulam hanc vanitatis coarguiffe apud Deum: cámque oraculum accepiffet ambiguum at» queobfcurum,dixiffe,.——: Non equidem terree, aut extat medius maris umbo,|. 1$ Aut fuperis folis bomimum non cogmtus ullieft. Atque hunc quidem meritó vltus eft. deus, fabulae priíce, tanquam pi&ture conatüin probitatem inuirere. Enimveró paulo anté Pythia noftra state à Calliftrato ada, evenit vrà diuerfis terra finibus 26 Delphos convenirent;duo facri viri:- Demetrius grámaticus é Britannia Tarfum, que ei patria erat; revertens,& Cleombrotus Lacedemonius.Hic diu per Aegyptum& /Trogloditicam vegatus;;& magnam maris rubri partem fubveGus erat ,.non fane 2y negociandi gratia: fed. homo fpectandi-& parandi fibi plendoris cupidus; cüm effet re fatis lauta,non magni ducens poffefsionem opum is quz füfficerent ampliorem, his rebus'ocium infamebat,hiftoriámque colligebat quafi materiam philofophic,cui 3o (vtaiebat) theologia finis erat propofitus. Et quia nuperapud Ammonem fuerat, fatis pro fe ferebat cetera fe non valdé admiratum: de lucerna autem perpetuó ardente rem narrabat dignam animadverfione, de quaex facerdotum fermone percepif- 35. fet. fubinde enim quovis pofteriore anno minus
elei abfumi quàm pracedente: atque hoc illos pro certo

ORACVLORVM DEFEC. 6:
certo argumento annorü inzqualitatis ducere,que fequentem aunum femper breuiorem fuperiore faceret. quód probabile fit minori tépore minus abfumi. Mirantibus qui aderant,Demetrius ridiculum effe pronunciabat, velle ex tam minutis rebus tam arduas indagare.nó enim hoc elfe(id quod Alczus ait)ex vngueleonem pingere,fed é papyro& lucere naoccafione petita ccelum fimul& totum vniuerfum mutare, ac mathematicam fcientiam funditus abolere. Tum Cleombrotus: Nihil, inquit,borum iftos viros perturbauerit,neque vero accurata fubtilitate fuperari fe à mathematicis concedent:quos facilis in tam longis motuum ac temporum intervallis ratio fefellerit annorum, quàm iftos olei men fura,cüm ob infolentiam rei quz evenit femper accuraté obferuent eam. Iam multis actibus impedimento fuerit, Demetri, qui non concedat exigua magnorum effe argumenta: atque hac ratione mul"irum artium demonftrationes,multarü przdictiones perimentur. Sané vos quoque rem non paruam demonftratis, Heroés corpora fua folitos lz»uipare nouacula, eo quód apud Homerum in mentionem nouaculz incidiftis.& antiquum effe pecuniam in fenore ponere docetis, quod apud eundem quidam dicit:
Namque boe augetur mibi magna pecuxia pridem. augeri enim interpretamini fenerando. rurfum no&em eo acutam cognomináte,arripitis hoc didum Cupidé, atque hoc ipfum traditis effe, quód vmbra terre quippe globofz, turbinis feu metz figuram
abeat. Preterea quis medicos peftilentem zítatem przdicere ex telarum aranearum multitudine, ut vernis fici foliis cornicis pedem referentibus Pàttetur, qui contendat parua magnorum nó poffe effe indiciatquis menfuram Solis ad congium heminamve explorari finet? aut laterculum hunc,qui ad uperficiem foli acutum angulum fua inclinatione
iij
Parua effe magnorum arguméta..
Tiad.n, 173
Odyfy.265 lia.n. 394.

6e PLVTARCHI DE
facit, menfuram effe concedet altitudinis eius, quam mundi vertex femper confpicuus fupra horitem attollitur? Ifta enim ex Ammonis faccrdotibusaudire licebat. Aliud ergo querendum eft quo eos oppugnemus, fi volumus oftendcere,ficvt à ma-$ ioribus noftris accepimus,Solis motum eodem ordine conflare, nequeab eo vnquam defofcere.F:c Ammonius philofophus(intereat enim colloquio) ., NonSolis duntaxat, exclamans áiebet, fed totius An anni de ádeó caeli caufa agitur. Si enim auni decrefcunt, 99*4nh^— peceffeeft iter Solis quod ab vnius folftitij puncto àd alteram tenditur, contrahi, vt non maneat tauta finitoris pars: quantam effe tradunt mathematici, fed fubinde curtetur auflrinis partibus verfus feptentrionales coar&atis. quin& aftas noftra bre-!$ wor fiat oportet ac frigidior, Sole ipteriüs curfum fle&ente,& parallelos maiores tropicis fignis defcribente.vmbilici quoque Solis quos pnomontcsà recto angulo vocát Graci, Syenz confituti no am pliüs vmbra carebunt eirca folfüitium xftiud.&mul te ftellarum inerrantium intervallo diminuto loca fua deferere, quedam etiá mutuó fe tangere& con fundi cogentur.Qvod fi dicant,reliquis fuum equa liter ordinem tuentibus, vnius Solis motü fibi non conftare:neq; caufam poterüt monítrare, quz cum folum ex táto ftellarum numeroaccelerare motum fuum cógat,& eorü quz in ccelo fieri fenfu deprzhenduntar pleraque conturbabunt:planifsime vniuerfa ea, quz Lunz Solis refpettu eveniunt. Nihil ergo iftis opus habemus, qui olei méfura diícrimen arguant: defectus enim Solis& Lune mutui, cum vel hec in vrabram terrz à Sole proie&am íncidit, vel ipfead lineam fupralunam pofitus à nobis confpici non poteft,optime rem detegent. vt porro vanitatem iftius ratioriis explicare nihil attineat. Át 3 veró,inquit Cleombrotus, raenfuram olei ipfemec
vidi,frequenter ab cis monftratam.& prafentis anniquan10
leo t

ORACVLORVM DEFEC. éy
ni quantita sà prifca aberat permultum. Refpondit Ammonius.Ergone res ea fefellerit reliquos ho mines, apud quos ignes coluntur adferuantürque per temporis pocaé infinitü fpacium? Quod fiquis tamen omnino verá effe rem ponat, equidem przftat caufam adícribere frigiditatibus aliquibus& humiditatibus aéris,quibus ignis languefactus non pofsit multum conficere alimenti, neque opus eo habeat: aut ficcitates contrà& caliditates caufari. iam enim audiui qui de igne dicerent, hyeme eum meliüs ardere plüfque habere virium, frigorein fefe coactum ac(lipatum: in zftu autem ráritate contracta imbecillum reddi atq; languidum: & fub Sole accenfum remifsiüs agere,materiámque molliter invadereac tardiàs confumere.Maxime ve ró liceat cauíam in ipfum conferre oleum. nó enim abfardum eft, olim id ex recenti natum ftirpe plus aquei habuiffe admixtum, minüfque alendo valuiffe: pofteà coctum in perfecta planta ac coactum,ea20 dem quantitate plus potuiffe, ignémgq; faciliüs fouife,* oportebat Ammonis adminiftros feruare propofitum fuum, quanquam abhorrens ,à fide& infolens. Vt finem dicendi fecit Ammonius, ego: Quintu, inquam, Cleombrote, de oraculo no3$ bis enatra. antiqua enim fama multum ei diuinita35
tis tribuit, nunc quidem videtur emarcefcere. Tacente Cleombroto,& oculos in terram coniiciente, Demetrius: Nihil, inquit, attinet deifto percun&ari.oraculo,& caufam quzrete, càm videamus oracula quz in his funt locis obfoleuiffe, atque adeà duobusaut tribus exceptis, omnia defeciffe. id potiüs indagandum cft, quibüfnam caufis exftin&a fint. Nam vt alia taceam, Boeotiam, quz fuperioribus temporibus ob oraculorum multitudinem vocalis admodum fuit,nunc prorfus defütuerunt oracula, tanquam amnes ficcati, ingéníque diuinationis quafi«ftu quodam abolitz K iij
lenis tdg tura.

6j: PLVTARCHI DE
penuria regionem occupauit.neque enim alibi hodie, quàm apud Lebadiam Bocotia hauftum vaticinationis refponfa defiderantibus praebet: reliqua partim filent oracula, partim vafta prorfus defertáOral, Que iacent. Atqui ea tempeftate, qua Medi bellum Mardonio Grecia intulerunt, Amphiarai oraculum non minori'fama clarebat. Sané vtrunque tuuc confuluit Mardonius:& vatesapud Lebadiam, Aeolicaliagua mifsisà barbaro refpondit, ita vt hofiorum(fic vatum focios appellant) nemo intelligeret: furore 19 diuino id figoificante, nihil ad barbaros pertinere oracula, neque iis voce, quam intelligere poffent, refponderi;Seruus auté qui miffus erat ad Amphiarai, per quietem imaginatus eftapparere fibimini-, ftrum dei. ab.co primum verbisfe ciici fano deum I5; abeffe dicente. deinde manibus pulfatum,cüm perftaret, magno faxo ab eo in caput ictü effe. atq; hec quafi vocis loco fuerunt futura denunciantis. Vi&us eft enim Mardonius non rege,fed regis procuratore& minifiro Grecos ducente,& faxo ictus cé- 20 cidit,(icvt Lydus fe percuffum in fomnis putauerat. Floruit tum etiam apud T'egyras oraculum,vbi natum Apollinem aiunt, duorümq; alluentium ri vorum alterum Phoenicem(palmam arborem,)alte rum. Elzam(oleam) quidam etiamnum nominant. 25 Medici belli tempore, Echecrate vaticinante, deus victoriam Grecis& robur predixit. Rello autem Peloponnefiaco Deliis infula fua exturbatis oraculum Delphis allatum ferunt, quo iuberentur locum quzrere, quo inloco natus fuiffet Apollo, ibíq; fa- 10 crificia quzdam peragere. mirantibüfq;,& dubitatione perculfis quód non in Delo fed alibi natus Apollo diceretur, addidiffe Pythiam, cornicem eis locum indicatürum.Profectos deinde Chzroneam veniffe,& ibi mulierem, in cuius cauponam diver- 3$ terant; audiuifle cum hofpitibus quibufdam Tegyxas euntibus de oraculo colloquentem, eófque di* gredientes

ORACVLORVM DEFEC. 65
gredientes eam Cornicem(hoc enim erát mulieri nomen) confalurantes: atque fic oraculi fententia percepta, Tegyris rem facram feciffejneque multo póft tempore reditumin patriam confecutos fuiff fe. Recentiora etiam horum oraculorum documen ta exftiteruntiquz oracula cum prorfus jam obmutuerint, operzpreciü eft nos, cüm apud Apollinem Pythiam convenerizus, caufam mutationis querere, Dum hzc colloquimur, intereaà templo pro« 10 grefsi ad fores curiz feu lefche venimus, in quam Cnidij folebant coire. ingrefsi, amicos,quos volebamus conventos, fedentes offendimus& adventum noftrum przftolantes. Quiefcenübus ibitum reliquis, quód ea diei erat hora, vt vel vngerentur, velathletas fpe&arét,Demetrius leniter fubridens: — Mentiar;an potids uerum cloquar,—: inquit? nihil mihi prz manibus haberevidemini, quod dignum difquifitione fit: adeó vos ego ociofos& vul tibus in hilaritatem folutis hic defidere confpicor. 20 Eius verba excipiens Heracleo Megaren(is: Non enim(ait)quzrimus qua fit ratio quód lacio in preterito Ieci A in E, in longam breui mutata,& fyllabarum imminuto numero;effertur,autà quo primitiuo deducantur vocabulo hz voces, Melius,Peius, Optimü,Pefsimum. Hzc enim& alia id genus corrugant frontem: de aliis licet placidé difputare ac Iüquirere fuperciliis quietis,& abfque vultus triftiCia, aut adverfus przfentes morofitate. Nos ergo, inquit Demetrius,accipite,& queftionem in quam incidimus, huius loci propriam,& Apollinis caufa ad omnes pertinenté: ac videte,ne inter ratiocinan dum füpercilia adducatis. Poftquam permixti eis adfedimus,& quaftionem in mediá propofuit Demettius:confeftim profiluit Cynicz fe&z philofc phus Didymus, cognomento(quod éià vagándo tanquam erroni factum probabile videtur) Planetiades: ac fcipione duobus aut tribus editis ictibus REY

834 PLVTARCHI DE exclamauit:Eho,eho, fcilicet rem difficilem& mulz tz indigentem difquifitionis adfertis nobis? nimirum veró táta malicia per humaná difsipata genus mirum eft,6i non tantüm(quod przdixit Hefiodus) Verecundia& luftaindignatio( que Nemefis dici. tur) humanam reliquerunt vitam: fed Providentia etiam diuina convafatis oraculis omnino abiit; Immó ego hoc contrà vobis difputandum propono, cur non iandudum ab cdendis oraculis animum Apollo averterit ,aut ei Hercules rurfum aliáfve deorum tripodem fuftulerit, oppletum obfcenis& impiis quzftionibus, quas deo proponunt:alij eum tanquam fophiftam tentantes, aljj de thefauris, hereditatibus, inceftífve nuptiis fententiam fcitantes. vt quidem palàm coarguatur PyPythagoraa thagoras erroris, qui unc fibi ipfis maxime praftateiat9r, re, quodad probitatem attinet, homines dixerit, quando ad deos accedunt: cüm qua convenit vitis aut perturbationes animi coram feniore homineinfciari atque tegere, ea aperta ac nuda homi- 19 nes deo exponant.. Plura di&uri lacerna Heracleo arripuit.& ego, detoto numero feré ci maxime familiaris: Define, aiebam, mi Planetiade,laceffere deum iritabilem,& ingenio nequaquam leni.quanquam, vt Pindarus ait, hoc ei eft iniunctum iudicio deüm, vt hominibus fit benignifsimus.€ fue is Sol eft,(iue dominus patérque Solis vltra omnem vifüi expofitam collocatus naturam, verifimile nom eft eum noflra state homines voce fua dediguati, quibus nafcendi, nutrionis, vitz ac 3? intelligendi caufaipfe eft. neque hoceft confentaneum, Providentiam, quz velvti benevola mater omnia ad vtilitatem noftram parat atq; conferuat, in fola diuinatione rationem habere acceptarü Injuriarum,& quam ab initio largita fit nobis,eà adi- 3$ mere:quafi veró non tum quog; inter homines màli bonos numero vicerint, cüm oracula multis in terra

ORACVLORVM DEFEC,. terra partibus vocalia fuerunt. Itaque hue fodes adfide,& pa&is'cum perverfitate, quam nunquam nonorstione tua foles inceffere. Pythicis induciis, nobifcum aliam quandam cur oracula delitum fit 8di caufam perquire, quz res propofita eft: Apollinem autem iritare caue, eumque propicium relinque. His ego verbis tantum perféci, vttacens per ianuá exiret Planetiades. Silentio aliquandiu exin. defa&o, Ammonius me compellans, Vide fis, in? quit, 6 Lampria quam rem agamus,animümque diÍputationi adverte, ne deum in cauía huius rei effe negemus.Qui enim alia quadam de caufa non voluntate dei patat oracula defntle, füfpicionem insCitea ne extitiffe quidem diuinitus, fed alio quodam copiffe modo. neque enim maior aliaaut po^ tentior vis eft,quz abolere diuinationem pofiit, Gquidem eaeft deiopuseft. Sand mihi Planetiads ferma càm ob alia non probabatur, tum ob inconftantiam quam deo tribuebat, qui modó averfaretur improbitatem, modó rurfus admitteret: non aliter, quàm li quisrex aut tyrannus alteris foribus malos excluderet, alteris intromitterct, iiíque refponfa daret. Sed càm deos 1d opus inaximé decest,quod maximum fit& fufficiens, nuf?5 quam fupervacaneum, vbique plenum& nihil extra fe requirens: fi quis hoc fumeos, communis hominuia penurim, quam fuperiorum teaperum leditiones& bella toti fer&. orbi terrarum 1nveXerunt ,maximagm parzem Graciam feufiffe:(quip- Hozizu; 3?pe vniuerfa Grecia hodie vix tria millia. gra- pensna. US armature militum poflet prebere, quantas Copias olim Íola Megareníum ciuitas mifit ad Platgas fc ratiocinezur, deum fi multa rcliquiffet oracula, nibil aliud a&urum fuiffe, quàn 3 Grecis vaftitatem arguturum: huius ego. fubtlitatem commen:i admodum probauero. Quorfum enim prodeffet oraculum,(i vt quondam

636 TPLVTARCHI DE
effet Tepyris autapud Ptoum? vbi interdiu homi^
nem invenires pecus paícentem. Et veró huic ipfi
huius loci oraculo& tempore antiquifsimo,& fama clarifsimo illatam à dracone femina, belluaízua, folitudinem, idque longo tempore inacceffum
fuiffe narrant: vacationem non recte, fed prepofteréaccipientes. Solitudo enim beftiam potius adduxit,quàm beftia folitudinem effecit. Poftquá verà dei voluntate Grecia vrbibus creuit,& locus fre
quentári hominum copia cepit, duabus vfi funt vatibus, que per vices ad cortinam federent: erátque
etiam tertia delignata, tanquam adfidens iis. Nunc
vnica eft antiftita: neq; incufamus,.cüm eius opera
" confultoribus fufficiat. Non igitur incufandus eft
Apollo. diuinatio enim que reliqua eft, omnibus
; fufficit,& vnumquenque adeptum quod volebat
Tiad.555- dimittit. Itaque ficvt Agamemno przconibus vfus
nouem vix continuit concionem pre multitudine:
hac autem paucis póft diebus vnam vocem in theatro ad omnes pervenientem fentietis. ita quondam
pluribus vocibus ad plures vía eft vis fatidica:nunc
contrà mirari debuiffemus, fi pateretur oracula invtiliter aque inftar diffluere, aut refonare quomodoin folitudine faxa paftorum& pecoris voces red
dunt.Cüm hzc dixiffet Ammonius,& ego tacerem,
Cleombrotus me appellans: lámne, inquit,hoc tu
concefsifti, oraculorü deum& autorem effe& ever
for& Non fané,inqua.Nullum enim oraculum,nullum vaticiniü aboleri à deo ipfe affirmo.Sed quemadmodum multis aliis rebus, quas dij nobis conficiunt atque apparant, interitum natura infert, aut
materia potius priuationi obnoxia retexit atq; mutat quodà preftantiore caufa fuerat conditum: 1t
Derii'ope diuinand: quoque facultatem arbitror obfcuratioracaduca. nes effe alivnde atque abolitiones. quippe preclaraj? multa hominibus deus dedit, immortale nihil, vt
deorum quoque pereant opera, ipfi non, fecundum SophoM
39

ORACVLORVM DEFEC. 6$
Sophoclem. Naturam porró& vim oráculorum iis aiunt con(iderandam cífe;qui nature rerü& rerum materia preditarum gnari funt: ita quidem vt Deo, ficvt par eft, principium imputetur. eff enim nimis $ quàm puerile& fatuum,opinariipfum deum in cor pora vatum,quos olim Engaftrimythos Eurycleas,— quód é ventre fermonem fatidicü promerent;nunc D'J 4n ere Pythonas nominant, fe immiztere, corütique ore 4^ loloqui,& voce pro inftrumento vti.,*^ Quienim 74r. 10 deum humanis admifcet necefsitatibus,is maieftati eius non párcit,neque dignitatem& magnitüdinem poteftatis eius: conferuant. Ad hec Cleombrotus: Re&éjinquit,dicis. Caterüm quando dif. ficile eft intelligere:ac definire próvidentiam quo 5 modo& quatenus explicandis rerum caufis; adhi bere debeamus: quidam nullius rei, alij omnium in vniuerfum rerum caufam deo infcribentes, vtrique à mediocrirate& decoro aberrant. Non malé qui" dem dicunt, qui Platoné aiunt principió quod qualitates que gignuntur fubiedum fuftinet(materiam nunc vocant) excopitato, multis magnífque philo-: fophos liberaffe difficultatibus. Mihi tamen plures Materia. àc difüciliores dubitationes videntur foluifle, qui geniorum feu demonum genus:medio inter:deos 7& homines loco coriftituerunt;& quod nos cü his quódammodo conciliat atque coniungit invene- W runt.liuehectmagorü ac Zoroaftris:do&trinaeft;fi- De gem. ue Thracicaab Orpheo profe&ajfiue'Aegyptiorü, aut Phrygum;vt colligimus ex vtrorumque-facrifiCuisorgiis& ritibus facrorum multa admixta füneria& lugubria cernentes. De. Grecis Homerus vi etur promifcué deorum ac:geniorum vfusonomi: nibus,vt diis quoquealiquando demonum nomen 8 pou Hefiodus puré& diftin&te primus qua Benera preditorum ratione expofuit:primüm 05,deinde genios;póftlieroés, denique homines. *tque hine znutationem inflituit aurei generis in
39

4:8 DDPLVTARCHI DE
genios multos ac bonos, femideorui autem in he roés, Alij vt cornorüm,ita etiamanimarum mutàátionem ftatuür. ficvtenim ex terra.aqia, ex hac acr; cxacre ignis fieri cernitur, furfum fe efferentenatura: fic meliofes animas ex huoanis in heroicas; í tx hieroibusiu genios mutari:d geniis quafdam pau cas longo tempore virtutis ope prorfus purgatas di viaz naturz participes reddizalis vfu veuire vt fuimctipfarum impotes rurfum demittant fe, ínq; humana corpora denuà illapfz,fulgoris expertem ob- to fcuràmq; nancifcantur vitam. Hefiodus veró certis temporum conver(ionibus mortem geniis obtingere cenfet,& tempus etiam fub involucro propos nit; hxc fub Naidis perfona loquens;
Quanta bomini eft etas uegéto duit corpore dirat; s "Fer tres ietales bumands garrida coynix. Minax coraítis cóinplet ceruus quate ceu: "Triplicat C9 cerui uiuendo tempora coruui, At fecum corii nouies compledlitur«ctas,... Phanicis.[ed uos, foboles formofa'T'ond:tis Nyapbe,pbanicis decuplos duratis in anitos. Hoc térpus in nmmerum ingented extendunt,qui tatem feu suum non recte accipiunt. fiftenim atinus iatelligendusi&&ttorum fpacium vite genio- 4 famanniixocr2 19 CC x xoc miulti quidem züathemáticorum ininus id ponunt: longius: ne Pin durus quidém, qui bymphas ait vincre suum tanti temporis,quantum durarearborpoteftiindég; Ha-— madryadas,quafi cum quercubus viu£tes, dici. Hu: 39 jus adhucloquentis fermonem:excipiens Demettius: Quomodo;inquit;dicis Cleombrote&tateni viri di&am annurh 1 quando neq; vigentis, neq;(vf apud Hefiodum nonnullilegurit) fenefcentis 2tas— hominis tantilla eft. etenim qui vigentis legunt, ij 35 xxx annosintelligünt de.Herachti fentétia:quod tanto tempore natum genitor. gignentem P

ORACYLORVM DEFEC. js
qui fenefcentium legunt, C t t X annos ztati ttibuuntinam 1.1 v. ftatuunt effe numerum dimidiz vi te humanze,compofitum ex vnitate,primis duobus planis,duobus quadratis,& duobus cubis:quos Pla toetiam numeros adanimz procreationem adhibuit.& Hefiodus omnino videtur obfcuré innviffe conflagrationem, in qua necefís eft vnà cum humidis rebus aboleri etiam Nymphas.
—— lucis quótquet degunt in amnis, Ad fortes's colunt fhaiórum,ata; burrida prala.
Ibi Cleombrotus:audio,inquit,& video hanc Stoi€orum conflagrationé, aue vt Heracleti& Orphei verfus invafit& pervertit, ita Hefiodum quoq; atHipit, Sed neq; mundi interitü egoadmitto, neque 3lla quz fieri nó aueunt: cum maxime ipfa vox corDicis& cerui moneat,in tantam annorum fummam eXcrefcere non poffe rem.C&terüm annus cum ini. tium in fe contineat finémq; omnium quie temporibus ftatis nafcuntur, uon inepté hominis etas diCtur. Nam& vosfateminiab Hefiodo etate nó(i. Bhificari vitam humanam. nónne? Fatente hoc Demetrio,Cleombrotus:Iam hoc quoq;,inquit,manieftum eft,fepenumero rem& meofur& eius vno eo Cénq; vocabulo appellari, vt hemina, chcenix,ariphora, modius docent.Qno igitur modo vnittatem; Vtpote omnium ntiimerorüm menfura minii atQue priticipiurn, nomine numeri digtiamut: fic ainum Hefiodus, cüm eo primo vitam.metiamur huz manam, voce cá eo quod metitur cómunicataztaiem nominauir. Quos enim ifti numeros faciuntjij nihileorum habent,quz in nuretis illuftria ac pre« clara habentur.Nunierus 1x C12 12€€ xXx pros Creatus eft quatuor primis ab vnitate numetis in vum funimam colle&is; eáq; quater accepta.ficez him conficiátur x x, qui numerus quinquies triaiia guliin moréaffumptus, 1x:c12 12 C CXX producit;

640."PLV TARCHI- DE
Verüm de hisme cum Demetrio contendere non e(t opus. Siue enim lógius eft,fiue breuius,fiue con ftitutum, fiue incertum tempus,quo mutatur genij anima:aur herois vita, quovis tamen dato iudice,
' eyiücetur teftibus productis fapientibus atque antiquis,naturás effe quafdam velvti in confiaio deorümatque hominum interpofitas, motibus quibus mortalia afficiuntur, mutationibüfq; obnoxias neceffariis. quas genios maiorü ioflituto appellari re&um eft ac cenferi,& coli. Huius argumenti exem- 16 plum Xenoctates Platonis fodalis propofuit formas triangulorum, cüm diuinz nature conferret
Deorum,ge&equilaterum triangulum,mortali omnibus inzqua niorum, C» libuslateribus contentum, geniorum id, quod duo bominum fi latera qualia, eadémque reliquo inzqualia habet. 1$ inwlacra.? equilaterum enim vndiquaque equale eft ,fecunduai víquequaque inzquale, tertium& zqualitatem& ingqualitatem habet: atque huic geniorum natürá refpoudet; affc&iones humarias in fe habés, iuktáq vim diuinam. Ipfa véró natura fenfilesimagines, 4c vifilia nobis propofuit fimulacra. deorum quidem Solem:& aftra miortalium aütem fubitos fulgorés,cometas;ipues in füblimi tráiicientes.quo etiam allüfit his verfibus Euripides:
10
iy
IOSF eram ille carne florens nuper,certitus
-.. Deapja tanquam ficllasexfinttus in etberem
X Czterüm Eunam condidit, corpus mixtü, ac dzmonum fimulacrum, quz cum geniorum mutatio sibus convenit ob vices incrementorum& decrementorum. quod obferuantes, alij eam terreum aftrum, alij cceleftem terram, alij terre(tris iuxtà aC cceleftis fortem Hecates nominaueruat. Quemadmodum igitur fi quis acrem quijaterterram& Lu3$ nam eft interiectus fubduceret,is vaiuerfi vnitatem
30
Geniort ne a coharentjam folueret, vacuo 1n medium& necefsitade
xu$

ORACVLORVM DEFEC. ég
xus experte loco exiftente:ita qui geniorü gentem non admittunt, ij inter deorü ac hominum res nullum relinquunt commercium, vim interpretem(vt Plato nominat) atque adminiftram perimentes. aut f profe&ó confundere nos omnia& conturbare cogunt, deum in humánas res& affc&tiones coniicientes, detrahentéíque ad vfus, quomodo Theffala Lunam deducere ccelo feruntur. Quanquam hoc quidem creditum fuità mulieribus, aftutia Aglao10 nic& Ágetoris filiz.quam aiunt aftrologie peritam, Luna delinquente fempet fimulaffe eam tuis fé deducere veneficiis. Nos autem nequc his aures pr&bere debemus, qui vaticinium aliquod, aut facrificium, aut orgia negligià deo dicunt.neque rurfum 5 deum in his obverfati;adeffe,& in agendo óccupanopiüemur: fed àdfcribentes ifta deorüm quibus par eft adminiftris, velvti famulis ac fcribis,ftatuamus genios effe, qui(acra deüm& orgia infpiciant atque obeant: tum alios circumire;vindices fuper10 borum atque immanium fcelerum. Sed& alios effe, quos Hefiodus admodum graviter diuitiarum datores appellat caftos, aítque hunciis regium hono« rem obtigiffe:quia fcilicet regium eft,beneficeritiá. Vt énim inter homines, ita etiam inter geriiós Bra35 dus fünt& difcrimina virtutis,& natura perturbationibus obnoxiz àc bruta,aliis teliquiz languidee & obfcura, tanquam excrementum quoddam adfunt, aliis copiofz& deletu difficiles: quarum vefti Sla atqué notz multiplices ia facrificiis, imitatio39 nibus,& Gbulofis nartationib. difperfie conferuantur. Ac de myfteriis quidem, ex quibus maxima indicia& argumenta veritatis de natura geniorü du-. & poffunt, os, vt cum Herodoto loquar,meum fe contineat. Qug vetó feris& facrificia,táquam atri 35 dies& nefafti, peraguntur, in quibus crudá vorantur, difcerpuntur homines, ieiunia& plan&us adhi Seatur,fzpenumerà etiá obfcena dicta, furoréíque,
is
e. kpy.taf. Genior& n9 vui genus,
Sacrificie ada.

642 PLVTARCHI DE
& conclamationes bellice excitate cum fremitu& ceruicum iactatione: his ego nullum deum coli puto,fed placandorum& depellendorum malorum geniorum gratia inftituta ea dixerim.& quód olim homines immolati fuerunt,probabile eft neq; deos popofciffe aut admififfe talia facrificia: neque reges tamenatque duces fruftra fuftinuiffe dare pro hoftia prolem fuam;& facra ipfos fuiffe aufpicatos hoftiámq; iugulaffe: fed feciffe hoc vt itas& indignationes malignorum moroforámque auerruncarent 19 geniorum,aut diris fatisfacerent demonibus, nonnullorum etiam infanos& tyrannicos exfatiarent amores. qui cum non poffent, aut non vellent corpore corpori mifceri, ficvt Hercules Oechabáà virginis caufa oppugnauit, ita validi violentíg; demo 1$ nes illi pofcentes dedi fibi anima humanam corpori inclufam, cüm corporis commixtione atnoreti fuum non pofsint explere, pefles vrbibus ac fterilitates inferunt, bellílque eas& feditionibus exagitant, donec confequantur amatarn animam. Non- 20 nulli cótrà.Cüm enim in Creta permültum exegiffem temporis, cognoui ibi facrü peragi abfurduib, in quo etiam fimulacrum viri capite truncatum 0ftendunt, aiántque hunc fuiffe Moluin Merionis pa trem, qui cüàm Nyfnpham vi comprefsiffet, abíque 1j capite inventus fuerit. Et veró quas deorü raptiones,quos errores in fabulis referuntatque agitant; tum occultationes eorum, exfilia,& obita minifteria:nón diis ifthec evenerunt, fed geniis, quorum cafus'ob virtutem ipforum& potentiam memoriz 39 funt proditi.& neq; Aefchylus re&e dixit,
Cafluri; Apollinein,extorrem colo deum: neque Sophoclis Admetus:
Hunc Gallus ad molam excitans duxit meus. 7] Lonpgifsimé autemà veritate aberrant Delphórutm
theologi,qui putant hic aliquando Apollinem cuni dracone

ORACVLORVM DEFEC. 64 dracone dé oraculo decertaífe: patiuntüárg; ifta dtGà potis& oratoribus 1n theatris de palma con
endentibus; ac quafi dedita operá teftimonio fuo damnantibus ea, quz ipfiin Gnáifsimis agunt facis; Admirauté Philippo(aderat enim is biftoriarüm fcriptor)& quarepte; contra quos tandem ritus putaret teftimonium ferri abiftis concertatoribus: Contrà hos ipfos(inquit Cleombrotus) qui àpud cràcalum peraguntur hocce, quibus omnes Grecos qui funt extra Pylas ibitiauit vrbs hec,& víque ad Tempe progreffa eft. Nam tabernaculum quod nono quoq; auno iuxta arcam excitatur, non cauernofa draconis eft fpecus,fed exemplam tyran nici aut rem domicilij; ttémqueirruptio in eàm tà:
Ritus Delia phia.
citutna per locum qui Dolonza dicitur.tum pátrimus matrimüfque puer facibus ardentibus adduciturjgniq; tabernaculb iniecto, fub verfaque menfá eftuse nunquam retró oculos reiicientes fugiant; denique errores& minifteria pueri,& piacula qué ad Tempe fiunt luftrandi gratia; magi alicuius fce leris facinorífque auda&ter perpetrati füfpiciohiém
infiauant;. Nimis quàmi enim ridiculum eft; Soeie,
Apollinem ob inrerfe&am beftiam exptationis in-' dipumad Grecis extrema fupiffs, ibique libátio? hes quafdam fecifle;&&a egiffey qui homines agüt Vtiram avertant ac placent geniorum quorundam; quos alaftores& palamn£os nominant, tanquàni Veterum aliquorum& ulla obliuione conterenorum fcelerum vltores: Querh veró ipfe de fuga
? hac& exfülio fermonem audiui ,valdé quidem si furdus& à probabilitate alienus eft: fed fi quid taT»£n Y£ri Continet, exiftimeius non exiguüm aut Vülgare aliquid iftis ternporibus circa otaculum
T eni. Sed ne videar; vé cum Eipedocle lo« uar,
ONIS Tm 22 Culminibis nedens aliis faftigia fümina Serhtonim, uariis incedere callibus,—
^
S ij

644 PLVTARCHI DE
fnite me primis di&is inem convenientem imponere. Iam enim eó perventum eft, audeamüfque id poft multos alios ipfi quoque pronunciare, geniis qui oraculis ac vaticiniis przfc&ti funt vel deficientibus omnino, etiam intercidere ifta, vcl fugientibus autalió miprátibus vim fuam amittere: rurfüfquelongo póft tempore reverfis iis,tanquam inftru menta fonare fatidica loca eorum ob prafentiamQue cum dixiffct Cleombrotus,Heracleo:Sanéjinquit,nemo nobis adeft profanus, aut qui de diis in- 10 cócinnas foueat fentétias.ipfiinterim tamen,Philip pe»nos attendamus,ne imprudentes orationi principia grandia,eáque abfurda largiamur. Re&é mones, refpondit Philippus. fed quid nam in di&tis à Cleombroto eft, quod te potifsimüm terret? Tum!$ Heracleo: Quod oraculis, inquit;pracffe ftatuuntur non dij, quos par eft nihil habere cum terreftribus negocij, fed deorum adminiftri genij, id videtur mihi non malé pronunciatum effe. quód autem Ens iftis tantàüm non ex verfibus Empedoclis pa-29 àm arreptis peccata quzdam, calamitates,& erroresà diisiniun&ti adfcribuntur, denique morti perindeatque homines fubiiciuntur,ferocius mihi videtur di&tum,magifq; barbarice.Quaefiuit e Philippo Cleombrotus, quífnam& cuias effet hic adole- i Ícens.cognitóq; nomine& patria, Ne nos quidem, inquit, mi Heracleo, ignoramus in fermoné nos incidiffe abfurdi fufpe&ium. Sed non poteft in difputatione de magnis rebusad confentanea opinioni perveniri, nifi magnis vtamur initió principiis Tu 39 verà non animadvertis id teauferre quod das. fateris enim effe genios: dá veró negas eos vitiofos effe ac mortales, nóiam genios effc finis eos. Qua enim 1e à diis differrent, fi& natura inreritui non obnoxi2,& quod ad virtutem attinet perturbationum eris rorí(que expertes funt? Cum ad hzc Heracleo tacttus quippiam fecum commentaretur, fic ghippr infits

ORACVLORVM DEFEC. 64
infit. Non Empedocles tantüm,ó Heracleo, fcriptá reliquit effe quofdam prauos genios:fed Plato eti, Xenocrates, atque Chryfippus:Sed& Democritus dum precatur imagines fibi obtingere felices,profe &ó oftendit effe alias quafdam adverfas atque prauas,€ quz voluntatem ad mala iacitent. De morte
autem geniorü narrationé audiui viri nequaquam Te gewiorli
fatui aut vani, Aemiliani rhetoris, quem& veftrüm snorre, nonnulli audiuerunt, pater fuit Epitherfes, ciuis meus,& erammaticz doctor. Ís aiebat fe aliquando inftaliam nauigare intendiffe, ac confcendiffe nauim,que& mercibus& multis veorib.effet onuft:(ub vefperam veró, cum iuxta Echinadas effent, veutum poluiffe, nauimg; incerto curfu prope Paxas delatam. vipilaffe tum ve£torum plerofq;, mul. tos etiamnumà ccena potaffe. Tum fübitó ab infulà Paxis auditam fuiffe vocem, que Thamün quendam nominatim cieret, non fine admiratione homi num. erat autem Thamüs ifte Aegyptius guberna10 tor, paucis vnà vehentium de nomine notus, Hunc bis vocatum, filuiffe:tertió vocant fe dediffe.emque contenta voce dixilfe: Vbi ad Palodes veneT5, annuncia magnum Panem effe mortuum. Perterritos aiebat Epitherfes hoc audito vniuerfos, ac mter fe difpuraffe przftarétne exfequi hoc mandatum,an veró omittere,neq; quicquam curiose age1e-Thamán autem ftatuiffe, fi ventus fpiraret,tacitum fe pretervecturum: fin malacia ad eum locum Pervedtis exfifteret, expofiturum quod audiuiffet. loítquàm ad Palodes perventum fuit, cüm neque ventus e(fet,neq; fluctibus mare exagitaretur, Thamuün€ puppi verfus terram profpexiffe, ac quod inaudiuerat dixiffe, Mortuus eft magnus Pan. Vix dá tonticuiffe illum,& gemitum magnum exauditum uiffe;non vnius fed multorum,adwiratione mixtü. uod autem fieri folet cüm evenit aliquid multis teftibus przfentibus, ftatim rei famam Romz fuiffe S ifj

LZDTE: ad
Britappiá.
646 PLYTARCHI DE
diditam,Thamümq; à Ti.Czfare fuiffe accerftum, ac Cafarem ita pro certo credidiffe, vt de Paneillo diligenter inquifiueric. Do&os veró, quos ille multos fecum habebat, conieciffe eum effe,qui Mer curio& Penelopa fuiffet natus. HabuitautemPhi- 5 lippus teftés quofdam ex iis qui turo vnà aderant,& Aemiliani iam fenis auditóres fuerant. Demetrius porró narrauit, infulas circa Britanniam effe multas hinc indefparfas(quales ex eo Sporades Graecis dicuntur) eáfq; defertas, quarum nonnulla geniorum& heroum dicantur. Se quoque mittente impe ratore cognofcendi stque perluftrandi gratia pzofe&um in eam quz defertis proxima,à paucis tenebaturiucolis,fed quos omnes Britanni facros invio labiléfq; haberét. ftatim verà poft ipfius adventum 1j magnam in aere confufionem exfticitfe,& portenta multa,ventófg; in procellas erupitle,& ignitos vot tices in terram delatos fuiffe. fub horum finem,iníu lares dixiffe; aliquem eorum qui praftantioiis humapa funt nature, efle defiiffe. ficvt enim lucerna,?9 dumaccenditur,hihilfecá mali trahit: càm exflinguitur, moleftiam multis adfert.fic magnas animas effülgere quidem placidas&innoxias: dum delentur autéjatcue óccidunt, fiepe(ficvt'& in prefentia) ventos'ac tépeftates excirare, aliquando eciá pelti- 2$ lentia actem ioficere. Sanéibi quaudá cffe infulam;
in qua Saturnus captiuus detineatur à Briarco, dor miens:(hoc enim vinculum adverfus eum fuiffe excogitatum)&adeffe Saturno multos genios,comites ipfius ac famulos. Hunc fermonem excipiens 30 Cleombrotus, Habeo;inquit, ipfe etiá quz narrare pofsim horum germana:fedad prafens propofituni fufficit nón adverfari di&is, neq; impedire quo mibus Vera putentur.Et veró Stoicos nouimus nO m dà de geniis in éadeim nobifcum fententia effe, fed 3» etiam:de diis, quorum tantum ftatuuntüumerum
wnui'dunraxat eternuai inreritüfqs expertem rcli;:: quos
ià

ORACVLORVM DEFEC.£647
quos& natos& obituros cenfere, Neque metuendz funt nobis Epicureorü fanne atq; riíus, quibus etiam adverfus providentiam vti nó verentur,dum eam fabule titulo irrident. Nos fabule nomen ref.&iüs competere dicimus in infinitatem eorum,que de tot mundis nullum habet diuina gubernatum ra tione, fed omnes cafu vt natos, itaetiam conítátes. Contra Epí Quod fi omnino ridendum eftin philofophia ,ima- cureos. gines ifte rideantur mutz, cce, atque inanimz,
10 quas illi nefcio vbi permanere aiunt,& infinitos annorum circulos conficere apparendo,pafsim; oberrando,, cüm aliz à viuis 2:2 à pridem crematis aut ctiam putredine abfumtis defluxeriut corporibus.hos,inquam,rideamus,qui nugas ac vmbras hu iufmodi in philofophiam attrahüt, interim indigne ferentes,fi quis afferat geniis non natura modóo,fed ratione etiam congruere vt multum temporis permaneant.Secundum hzc Ammonius:Recté,inquit, mihi pronüciaffe videtur Theophraftus.Quid enim
39 obftat quin vocem grauifsimà& philofophie convenientifsimam recipiamus? quz fi reiiciatur,multa corum fimul abolet qua fieri poffunt, demóftrationeautem carebüt: fin admittitur,nihil fecum trahit impofsibile ant quod non exftiterit.. Quod tamen ynum audiui Epicureos adferre cótra Empedoclem genios introducentem,non poffe eos, mali cüm fint & vitiofi, beatos effe ac longzuos, quód multa adt prauitati czcitas, procliuifque ad ea quz interimunt lapfus:id vero fatuü eft.Hac enim ratione efBcitur, Epicurü Gorgia fophifta,& Metrodorum Alexide comaediz fcriptore effe deteriorem. hic enim duplum annorá vitz Metrodori viuendo con fecit: Gorgias amplius triente feculum Epicuri fuperauit. Alia nimirum ratione validam rem effe virtutem, vitium imbecillam dicimus, non quód ad Corporis durationem aut. diffolutionem refpicia35. quádo etiam animalium multa tarda hebetíq;
S uj

Homo fine cibo wiués.
648 PLVTARCHI DE
indole przdita,multa etiam libidinofa& incópóftta diutius viuunt, quàm ingeniofa& callidifsima alia.Itaque non recté deo Epicurei immortalitatem ideó tribuunt, quód caxeat& repellere pofsit quz vim habent interimendi. oportebat enim in ipfa na$ tura beatiimmunitatem perpefsiouum acinteritus ineffe,neque opus habere labore ad eam confequen dam vlloaut negocio. Sed fortafsis parü equianimi effe videatur difputatio contra abfentes, itaque Cleombroti eft quam de mipratione& fuga genio- 19 rum intermifitefationé refumere ac perfequi. Tum Cleombrotus: Atqui mirer profc&tó, inquit, fi non multo abfurdior di&is vobis iudicetur, quanquam cum naturz rerum explicatione videatur cohzrere, Platóque ei incentiuum pratuerit, nonaperte i$ pronunciás,fed obfcura opinione fufpicioné quandam de re ambagibus perplexam prodiderit: caute
is quidem, fed ramen multis ipfe quoque philofophorum clamoribus imperitus. Verüm quando m mediü propofita eft cratera fabulará fermonib.petmixtarü,neq; temere in équiores auditores incidere liceat, vbi he narrationes velvti peregrinü nomifma examinari pofsint: nó grauaté vobis barbari bo minis narrationem largiar. qué hominé multis ipfe erroribus,indiciiq; mercede ampla perfoluta, apud M rubrum mare femel quotannis hominü congreffui fe exhibentem,reliquü tempus(vt ipfe aiebat) cum vagis Nymphis& geniis degentem, egre demum inveni, ab eóq; comiter ad colloquium fum admif-" fus. Formofifsimus ifte hominü, quos ego quidem 3 viderim, erat,& ab omni perpetuum morbo fecurus viuebat; fingulis menfibus femel fructu herbz cuiufdam snedicato& amaro vefcens. multis vtebatur linguis, mecum autem Doricé maximam pat* tem locutus eft, fermone non multum à carm!ne ac 2] cantu differente. loquente autem ipfo fuauis odor
locum obtinebat;ore ipfius fuauifsime fragrante-Is cüm

ORACVLORVM DEFEC. 649
tim totüm tempus in cognitioneac cófideratione rerü confumerct,vno die quotannis afflatu ad vaticinandum agebatur,& ad mare fe conferens futura przdicebatzaccedebant autem eó& principes& re gum fcribz, eóque audito difcedebant. Hicergo diuinationem geniis acceptam ferebat, plurimüíg; erat in Delphorü mentione,& quz híc Baccho eve niffe dicuntur,& facrificia peraguntur, omnia inau diuerat. Verüm cüm h«c effe magnos geniorum ca fus affirmabat, tum eà ipfa,que de Pythone feruntur. Quem qui Occidit, eum neque per nouem annos, nequeapud Tempe exfulafle aiebat: verüm eie Gum venifle in alium mundum,atque inde circumadis nouem magnorum annorum curriculis, expiatum,veréque Phaebum, id eft mundum rediiffe,atque oraculum recepiffe, quod interim'cuftoditum 3 Themide fuerat. Eandem effe rationem docebat Typhonicorum& Titanicorum. fuiffe pugnas geniorum adverfüs genios, tum exfulia fuperatarum, tut poenas à deo peccantibus impofitas. quomodo Typhonin Ofiridem,& Saturnus in Coelum fertur commififfesquorum obícurior fa&us eft cultus, aut etiam plané intércidit, cüm ij 1n alium commigrauerint mundum, Nam& Solymos audio Lyciorum vicinos Saturno quantos non alij maiores habuiffe honores, fed cum is interfe&tis ipforum principibus Arfalo, Dryo,& Trofobio, fugit,scalio(intertum quà, ueque ipfi poffunt hoc dicere)commi£rauit; eo neglecto principes iftos Scirorum deorum appellatione adfeciffe.pérque eor nomen publicé ac priuatim exfecrationes feciffe Lycios.HuIus generis multa defumi poffunt ex his, quz tradita funt de diis, Quodautem nominibus deorum Joc pee quofdam genios appellamus, id(addebat eolpes) mirum videri non debet.cui enim deo qui5 geniorü adiun&us eft,& à quo vim honoremq; adeptus, ab eo nomen habere gaudet. ficvt&jnoS
Genioruns nomina.

610 PLVTARCHI DE
ftrüm alius Iouius, alius Mineruius,, alius Dionyfiusyalius Apollonius,alius Mercurialis dicitur.Sed quidam geniorum etiam fortuitó rete appellati Íunt:alij nihil ad fe pertinentes, fed alienas deorum denominationes naci. His dictis cüm obticuiffet y Cleombrotus, nemo fuit cui non admirabilis fermo hic videretur. Heracleone autem interrogante, Quónam modo ifta ad Platoné pertinerent,& quo: modo is occafionem huic prebuiffet fermoni:Probé,inquit Cleombrotus,meminifti, Platoni infni- 10 tatem mundorum abfque viia dubitatione improbatam,de multitudine autem definita eum dubitaffe: cümque iis qui fingulos mundos fingulis elementis adfiguant, vfque ad quinarium mundorum numerum probabilia fecutusargumenta concefsiffet, ipfum in vnius mundi affertione fe continuiffe. Videtárque hoc Platoni cffe peculiare, reliquis à mundorü multitudine valdé abhorrentibus, quód eam non pro materiz ratione definirent ,fed hanc Quo?(int egrefsi fatim in infinitam& moléftam inciderent D infinitatem. Tum ego: Peregrinus veró, aicbam, ifte tuus eandémne quam Plato mundorum multitudinem cenfebat? autintuo cum eo congreffu ne explorauifti quidem eius fententiam?. Refpondit hec Cleombrotus. An veró mihi quicquam prius 25 effe debuit, quàm vt de talibus rebus interrogarem audirémque alacriter? cum fe ille mihi. tam facilem praeberet. Dicebat ergo ille, mundos neque innumeros effe,neque vnum, neque quing; mundos,fed* numero CXX C III, triquetra figura collocatos, ita vtin quovis latere int 1. x, in quovis angulo vnus.qui veró deinceps fint pofiti,horum proximum à proximo femper fenfim tangi, ac circuire eos velvüinchorea, Planiciem porró,quz triangula hac figura includitur, communem efle omnium larem fiue focum,& camp( veritatis dici, vbi repofitz fint
rationes& forma atque exemplaria quz exftiterüt & eximundi.

ORACVLORVM DEFEC. ójt
&exiftent immobilia hzc omnia, circáque ea effe zternitatem, cuius quafi defluens quedam portio feratur ád'éa quz funtin tempore. Hiec videnda& contemplanda offerri humanis animis femel intra anno$ c c15 5, fiquidem re&té viuant.& quz ha optima facra aut myfteria putautur, fomnium efle iftius contemplationis atque facri fpe&taculi.addebátque aut propter ea quz ifthicfunt bona homineslitteris philofophizqQ; ftudere aut insuem fümere operam. Hocalebat,ego ipium hifce rcbus au diui fcilicet vz&cin facrificiorum& myfteriorü tra y
ditione differentem,cüm nullam.di&is demonftraticzem adderet, neq; argumentis fidem cóciliarct. Hac ego 6 Demetrio quzrere,qui haberent procorum verba Vliffem admirantium,cüm is arcü manibus traétaret.cümque memoria ipfi ea fupgefsiflet: Idem, inquam, mihi fubit dicere de peregrino ifto: .. Smeontemplator fuit,ac fur callidus ifte feritentiarum fermonümq; omnis generis, variéq;
Odyffe,
397*
2o pervagatus litteras: neque barbarus fuit, fed Grotus,& eruditione Grecanica affatim refertus. Arguit hoc numerus mundorum, non Aegyptius aut lndus,fed Dorienfis;8 Sicilia propagatus,cuiusautor Petro fuit Himerzus. Huius quidem libellum ipfe non legi, neq; fcio an'extet etiamnü. Sed HipPys Reginus,cuius meminit Phanias krefsius,hanc ait opinionem ac fenteutiam effe Petronis,imundos effe cux x x 11 1,qui fefe invicem elemento attin82Dt. quid autein fit conta&tus ratione elementi, non explicat, neque quicquam aliud adiicit, quod rem probabilem faciat.Sub hec Demetrius:Et que, inquit, probabiliras hisin rebus infit? quando ipie Plato nihil confentancura aut verifimile effatus, au tor duntaxat huius fuit fententiz. Vos tamen gram maticos, inquit Heracleo,audimus nos,opinionem iftam Homero vindicanes; qui vniuerfum in quinque diuiferit mundas, Coxlum, A quá; Acrem, Tez

642 PLVTARCHI DE
Vra. 0.395. ram, Olympum:de quibus duos relinquat commu» nes, fcilicet terram vniuerfi infimam,& Olympum fupremam partem: rcliquos autem tres tribus diis attribuat. Eodem autem modo Plato quoque videtur pulcherrimas eafdémq; primas corporum fpe- f cies vniuerf diftin&is partibus accómodans,quiaque facere mundos, Terrz vnum,vnum Aque;alios Acris,& Ignis:extremum,qui hos contineat, quem duodecim bafium corpori ob varietatem motus& multitudinem laterum comparauit, quód illam f- ro guram maximé converfionibus motibüfq; animalibus congruere exiftimaret. Intulit hec Demetrius: Quid inpreíentia Homerum mouemus 3 f2tis iam eft fabularum. Plato autem nequaquam quinquein peres diuidendo vniuerfum,quinque mundos vos 1$
vit appellari. quo enim loco pugnat adverfum eos, quiinfinitos ponunt mundos,fibi inquit videri vnicum à dco factum effe, eóq; cótentum deum, quód ex vniuería corporea mole totus, perfectus, nihilq; extra fe pofitum requirens exftiterit. Vnde etiá non 19 nemini mirari fubeat, qui verü ipfe dicens, aliis anfam przbueritfententiz probabilitatem: nó haben tis neq; rationem vllam. Vniuer(i quidem infinitas pro argumento fümi vtcüq; poterat, fi quis ab vnitate mundi difcederet. quód autem przcisé quin-^f que,non plures neq; pauciores müdi ftatuuntur, id nimis quàm eftab omni veri fpecie& rationealienum:nifi tu quid dicis,aiebat in me refpiciens.Ego autem: Nimirum videtur, inquam, vobis omiffa de oraculis difputgtione, quafi ad finem iam perducta, 19 aliam fufcipere? Non,inquit Demetrius, iftam miffam faciemus: fed hanc nobis fefe ingerentem noa przteribimus.non enim huic immorabimur,fedita attingentes, vt quid probabilefit nobis appareat; ad propofitá initió quaftione nos referemus, Tum 3f ego fic: Primüm, inquam, caquz non finunt infinitos mundos ftatuere, non impediunt quo minus . vno

ORACVLORVM DEFEC. 6g
vuo plures cenfeantur mundi.fieri enim fic quoque poteft vt pluribus ia mundis diuinationilocus fit, Effe pluves & fortunz minimus interventus,pleraque autem& no mus maxima ordinatis motibus ac vicifsitudinibus fe- dos, j rátur,quorum nihil infinitas admittere poteft. Deinde rationi magis confentaneum eft diuinz nature,non effe vnicum ac folitarium mundum. Deus enim perfe&té bonus cüm fit, nullius virtutis eft expers, minim omnium iufticiz& amicicie:quz pul 10 Cerrimz funt, deámque apprimé decent. Ad hzc ni hil fruftra vt habeat aut quo non vtatur,dei fert natura.Sunt ergo extrà alij dij aliía; mundi,erga quos vtitur virtutibus iftis ad communitatem pertinentibus.non enim erga fe iis vtitur, neque pars ipfius: 1j funt vfus iufticiz, gratiz,benignitatis: fed ad alios referuntur, Quare probabile non eft amiciciz, vicinitatis, ac commerciorum exfortem mundumin vacua infinitate flu&uare.Iam ipfam videmus naturam ea quz funt fingula, generum& foriarü com20 plexu tanquari vafculis aut ferind involuctis conDüere; Ned; enim vlla res naturalis fubfiftit; cuius noti fit etiàm communis áliqua ratio fiue otio: neqiie appellatio ei fui gerieris congrueret, nift preter Sim Commiinem rationem fuis peculiaribus quali35 tatibus ab aliis eiufdem generis rebus diftingueretir. Átqui mündus nori dicitur commünis effe, fed Certis qualitatibus fiue proprietatibus defcribitur. C80 certis differentiis ab aliis eiufdé generis munls dittin&us, fuam peculiarem hanc formam obtiDet. Preterea cüm neque homo vnicus,neque vniC$ equus in natura rerum fit, neque aftrum,neque deus, neque genius: quid obftat quin dicamus non Vnicum,fed plures numero mundos naturam comPle&ti? Qui enim dicit vnam quoque duntaxat effe
d lerram, vnicum mare, is allucinatur,partium fimilitudinem in rebus evidentem non animadvertens. 2ITà enimin eiufdem nominis partes diuiditur,

Ariftotelis fententia ceifetur.
6:4.'"PLVTARCHI:. DE
itémque mare: mundi pars iam mon itidem mundus eft, fed diuerfz nature res.Porró quod nónuli vniucrfam materia vnimundo impendunt; maxime 1d metuentes, ne fi quid extra iftum relinqueretur; idallifionibus atque i&ibus huius mundi compa- f gem diíturbaret;inanis eft metus. Cü enim fint plures mundi, quorum quiíq; fua contineatur fubftan-: tia atque materie quam certa menfura definir fuz; extremitates;nihil ordinis exfors& incompofitum ac tanquam excrementum foràs:prolapfum relin-10 quetur. Vniufcuiufq; enim mundi forma materiam fibi deftinatam continens, nihil patietur temerario motu citatum inalium.decidere mundum, aut ex alio infe, eó quüd natura neque infinitam admittit multitudinem, neq; temerarias& ordine rationéq; carentes motiones. Quod(i quid ab vno mundo in alium defluit: neceffe eft huiufmodi influxus cogna tos iuterfe gratófque effe,& iixtione fieri optim6 inundorum nature convebiente: quo modo fiderum fulgores fiue radij inter fe contemperantur: ipíófque mundos deledari dim benigno invicem fe contemplantut valtu:diífque,quiin fingulis funt: multi acboni, congrefus amicos exhibere.Horum omnium, quz dixi, nihil nefas eft,nihil fabulofum, nibil rationi adveríum: Nifi me Hercle Ariftotelis aliquis fententia terretur,tanquam nature coníefitanea. Cüm enim, vt ipfe inguit; quodvis corpus fuum habeat proprium locum: neceffe eft terrari vndiquaque ad medium ferri,& aquam fuper hanc; leuioribus fubfidentem. ergo(i plures fint mundi, eveniet vt terra multifatiam igni& acre fuperiof; multifariam item inferior extet:idémque de acre& aquaintelligendum, quz alicvbi fuis 1n locis à na^ tura attributis erunt, alicvbrnon erunt; que cum fint, vt ipfe cenfet, impofsibilia: neque duos ef- 3 fe, neque plures mundos ftatuit fed vnum liunc
ex vniuerfa compactum fubftantia in quo corpora iuxtà

' ORACVLORVM DEFEC. ég iuxtalegem naturz fint locorum differentiis difpo fita. Verüm hacc ipfa probabiliter inagis quàm ve1€ di&a ab co funt, idque, mi Demetri, fic difpiciamus; Corporum alia ad niedium& deorfum,alia imedio& furfum, quadam circa medium& in orbem moueti dicens, cuiüfnam rei refpeu medium fumitiNó equidem inanis cóparatione fumit, quod nullum eft ipfius fententia.& qui vacuum ponunt,
. medio hoc ipforum opinione caret,vt& principio;
& finezquz funt extremitates,quibus ininfibito nó eft locus.Atq; vt extorqueas Ariftoteli affertionem* inanis, tamen intellectu ardüum eft, qüenam eius ra "one corporibus differentia motuü debeattribui:
, Dam neq; inani vis eft corporum, neq; voluntatem habent corpora& appetitum quo mediü affectent & vndiquaque ad illud contendant. fed tamen difficile eftintelligere, quomodo corpotaad incorpoTear atá: indifferente rem ferántür, aut ab ea mo tum momentümve confequátur, Reftat vt medium non loci ratione,fed corporis accipiamus.Cá enim SA mundus hic ex multis ac difsimilibus corporibus ii Medivihi
Ynam compactus fit ac concinnatus molem, nece[-(?"»d» farió differentiz eorum motus vicifsitudines effi, Qunt. Idex eo fitevidens, quód firigula dun fubflantiàm mutant, fithul etiarn locum aliumà prioIt occupant. difsipatio enitn à tnedio furfum elatam materiam per circulum didit: cohcretio& ftipatio deorfum eam ad mediü cogit atq; deprimit. qua de renó eft opus hoc loco copiofiüs differere.
Jam enim caufam barum affectionum atque mutationttm effe&ricem pofueris,ea vnumquemvis in feipfo continebit mundum. quivis enim peculiare
j9et medium, füas corporum affectiones, mutatiotiéfq:
d fuam naturam& vim,quz fuo quodque iri "co conferuet, Quod enim extrà eft fiue id nibil
eft iuei
16 infinitum inane, non przbet mediuini ficv£ cuim i|
u$ fuprà. Cüm auiem plures fint mündi,

656 PLV TARCHI DE
vnicuique fuum eft medium, ac proinde peculiaris etiam cuivis motus, aliis ad medium, aliis circa id, aliis ab eo:ficvt ipfi diftinguunt. Qui auté propofita mediorum multitudine contendit vndique omnia grauia ad vnum medium compelli, is perinde facit$ ac fi poftulet omnium hominum( qui numero funt permulti) fanguinem in vnam aliquam venam confluere,omniáque cerebra vna contineri membrána. quia nimirum iniuriam naturz fieri putet,fi corpórum naturalium non omnia folida vno; rara itidem 1o fuo quodam fint in loco.Nam& hic abfurdum tueretur,& is inepté facit,qui ferre equo animo nó po tef vt tota quavis füis vtantur partibus,naturz rationeatq; ordine debito difpofitis. Id quidem abfurdum foret,fi quis diceret munduni effe qui ita in 1$ fe Lunam habeat, ficvt homo in calcibus cerebrum figeftet,& corin temporibus. Sed plures àfeinvicem feparatos mundos flatuentem, vnà cüm totis etiam partes fegregare ac diuidere, non eft à rauionealienum. vnius enim cuiufque mundi terra, ma- 10 re, ccelum, fecundum naturam erunt collocata.& quivis mundus fuperiora, inferiora circulo ambien tia,centrum habebit non alterius, fed fui ipfius fuarümque inter fe partium refpectu, intra, non extra fe. Quem enim quidam lapidem extra mundum po-?$ fitum pro argumento adhibent, is neq; quietis eXpeditam,neque motus opinionem adfert. Quomodo enim vel manebit,pondere preditus?velad mun dum feretur,reliquorum inftar grauium,cuius pars non eft,neque in naturam eius compofitus? De ter- 30 raautem in altero contenta atque devinctamundo non erat neceffe folicitum effe, quomodo non avulfa pondere fuo ab vniuerfo in hunc müdum tranfiret: cüm videamus naturam fuo quafque partes loco cohibére. Etenim finou ipfius mundi refpectu, 5j fed extra eum fuperiora& inferiora comparare 1nftituamus, in eafdem cüm Epicuro incidemus diffij cultates

ORACVLORVM DEFEC, 65
cultates, quiatomos vniuerfas mouet in loca fub pedibus fica:quafi veró aut inane pedes habeat, aut infinitum in fe cogitari fuperius inferiáíve aliquid finat. Itaque Clityfippum admirari licct,aut potiüs vehementer dubitare quid nam ei ad animum acciderit,cüm niundum in medio collocatum fcriberet; eiüfque fubftantiam ab eterno medium occüpaffe locusi, dui nó minimumi ei ad permanendum&interitus immunitatem momenti cótulerit.Hoc enim loinquarto de Pofzibilibus libro tradit, medium inanis locum non re& fominians,& adhuc caufam cur müdus permaneat abfürdiorem fictitio ifto medio adfignans;cü quidem alibi fepé dixiüiet(übftantiam fuis: medi&à medio fuo motibus difpenfari ac contineri. Et quidem reliqua Stoicorü interrogata quem terreant? dum querunt qui vnum fatum,vna providentia maneat,ac nó plures foucs fiant, fi plures fint mandi, Primüm enim fiabfurdum eft multos effc Ioues, ipforuni decreta multo eruntabfürz 30 diora. faciunt enint in infiaitis mundorum converfionibus infinitos Soles, Lunas, Apollines, Dianas, eptunos.Deinde qua necefsitas Cogit multos effeloues: fi plures fint mundi, 6odi fingulis przeffe Principeni Vniuer(i deum riente ac ratiorie predi35 tuni, qualis eft qui à nobis dominus omnium ac pá tercognominatur?, Aut quid obftabit, quo minus louis to'ac providentiz omnes ij obediant, í(que fingula infpiciat, ac dirigat, fingulis prebens initia,
,,; emihi;acrationes eorumi quà peragüntur* Cünm 30 enim i
ti rebus hunianis fzpeaünieró vnum aliquod COrpu$ ex diuerfis corporibus conftet, quoram pro € quodvis viuat; intelligat,fentiat,vt eft concio,vt
exercitus vt thorus, Quod& Chryfippo vifümi fuit:
. ln vniue nitiidog te;&ab inod
rfo nefas nequaquam putandum eft, effe X, L,aut C,qui omnes vna regantur menVno pendeant principio. immo autem adum deos decet talis difpofitio. Non enim tan

ejt.PLV TARCHI DE
quam apum examinum du&tores eos debemus ftatuere qui nufquam exeant, aut materiz inclufi adferuentur, ac quafi in ea obthurentur. id quod faD4$/i ciupt Stoici, qui deos introducünt acrum, aquarü; Hm,& ignium affe&iones feu facultates quafdam infi-$ tas,eófq;& gignunt cum mundo,& rurfus cum eodem combvrunt. neq; eos liberos ac folutos inftar aurigarum aut gubernatorum faciunt: fed quo modo fimulacra fuis bafibus adfixa funt, ita deos corporez inclufos naturz ac tanquam clauis immifsis IO adftrictos faciunt confortes omnium mutationum, etiam ad interitum vfque; Hec veró, nifi fallor,magnificentior eft& maieflati deorte affinior fententia,effe cos liberos, neq; alieno fubie&tos dominio. vtà; Caftotes auxilium iactatis tempeftate ferunt, 1j fuóqueadventu Leníimt flutus,celerest; uentos, nonipfi(imul nauigantes, aut in eodem verfantes peticulo,fed ab alto fupervenientes falutémqüead-| ferentes. ita eos alinm aliás invifere mundum, cüm 29 contemplationis du&os iucunditate,tum quód fua .,.. maturafngulorum gubernationem adiuuant. Nam 1yitio Wli.y Homericus quidem ifte Iupiter non víq; adeólonéoculos à Troia divertit jin Thraciam& Nomades ftri accolas intuens. verus autem pulcras ha- 2 bet, ipfiq; convenientes in variis mundis mutationes, noninane extra infinitü cernens, neq; feipfura ac nihil aliud(quz nonnullorum fuit opinio)confrderans: fed opera deorum& hominum, motüíq;& converfiones fiderü multiplices contemplans;Non 35 enim odit mutationes diuinanatura, fed admodum iis dcle&atur, fi licet hoc colligere ex fiderum vtcifsitudinibus confpe&ui noftro expofitis-Enimve ro infinitas omnino bruta eft.& importuna, neque deum admittit, fortuna& cafu omnibus in rebus 5 vtitur. At in certa multitudine definitóque numero mundorü ádminiftratio ac providentia verfans, ei que

ORACVLORVM DEFEC. 659 ei quz in vnum aliquod corpus illapfa eique adfixa id 1nfinities tranfmutat atqj refingit, neq; maieftate cedit, neq; eft laboriofior.Hzc ego locutus,conticui. Philippus auterh temporis exiguo fpacio ela $ pfo, Hzc, inquit, Sícne habeáutan fecus, meum non eft affirmare. Quod fi tamen deutii extra vnum mundum profefimus, cur eum quinque duntaxat artificem faciarius niundorüm, non plutium;& que fit huius numeri ad multitudiüiem ihunidorum V ratio, cogniturum me maiore cum voluptate arbi-|,: tror, Quà fit Ei; hác dedicati cátifa.Ts enim nü ew qnan » quam qu nt cà mundi. merus neque triangulàs eft, neq; quadratus, neque Quinarij perfeus, neq; cubicus, neque vllam aliam videtur ,7,,.,. elegaüiciain offerre iis, qui ftudio iftarum rerum af5 ficiuntur, hafque magui faciunt fubrilitates. llla áutem ab elementis ratiocinatio, quam Plato per ?nigmainnuit, omnino obfcura ac iutelle&u difficilis eft, neq; probabilitatem aliquá prz fe fert, qua indu&us cócluferit,cüm fint quinq; corpora equi. *? angula& equilatera equalibüfq; contenta fuperficiebus,eain materiam veniffe& es his ftatim quinque confectos effe mundos: At veró,inquá ego, videtur Theodorus Solenfis nó inepté rem explicaffe, vbi mathematica Platonis interpretatur. Sic au1j tem trattat.Pyramis,ottaedron,quod eft o&o,icofiédron quod eft viginti,& dodecacdron,quod eft duodécim bafium Corpus, quz prima ponit Plato, pulcra quidem funt omnia, ob proportionum& ra,, uonum quálitates: neq; his melius quicquam dut 39 aliud fimile componere nature atq; concinnare eft reli&um. Vni tamen omoia compagem fottitanon ünt, neq; ortum habent fimilem. fed tenuifsimum €& COrpus atque minimum Dyraiiiis, maxithüin& à plurimis conftans partibus dodecaédron: reliquis 3j€ duobus icofaédron nüimero coriftat trianguloruth ampliore quàm düpló, fi cui octacdri conferatur triangulis.Impoísibile itaq; eft;ex vta fimul
i

66o PLVTARCHI DE
ifthec omnia nafci materia. Tenuia enim& exigua, aciquorum fimplicior eft conftru&io,illa prima obtemperare moror! atque efformatori materiel, con^ ftituíque oportet,& priüs exiftere quàm ea quz ma gnas partes ac multa habent corpora: c quibus cf$ dodecaédron, cuius compages plus requirit labóris.Hinc fequitur folam pyramidem effe primü corpus, reliquorum nullum, cüàm ortus eorum natura fit pofterior, Eft autem huius quoq; abfurdiremedium,materiz io quinque mundos diuifio ac didu- 10 &io. alibi enim primü pyramis exftitit,alibi octaédron,alibi icofaedron.ex eo autem,quod in quavis materie parte primum exftitit, reliqua orientur fecundum concretionem partium,qua omnium inO-. mnia mutatio efficitur.id quod Plato ipfe monftrat 1$ feré per omnia orationem deducés. nobis fatis erit breuiter fic intelligere. Ar fit igi exftin&o, rurfümque aér attenuatus ignem edit.horum aüiones
& mutationes confiderari debent in vtriufque féminibus.Semina igois funt pyramis ex x X 1 y pri- 26 mis triangulis conflata. acris autem, octaédrum ex
x L v111 eiufdem generis trigonis. Fit ergo acris vnum elementum é duobus ignis coattum&temperatum: rurfüfque vnum aéris corpus diuifum, in duo ignis corporafecernitur. iterümq; in fefe com* pactum atq; coiens,abit in aque formam. Itaq; vbique femper illud quod primó exftitit,mutatione fut reliquis expeditam nafcendi rationé praber.vt iam non vnum duntaxat fit primum, fed aliud in alia ma teriz parte princeps originis reliquorum,idémque 39 omnibus primordij nomen hoc modo feruetur.Hic Ammonius. Animosé quidem,inquit,ifta& magno c ftudio Theodorus elaborauir. mirer veró,fi non fumferit ea, quorum alterum ab altero evertitur. Po nit enim, quinque iftanon fimul omnia nafci,fed id$ femper prius oriri, quód tenuifsimum eft ac minore negocio conftituitur. Deinde, tanquam non pugnans

ORACVLORVM DEFEC. 66t
gnans buic fumtioni, fed eius confequens, fubdit, Non omnem materiá occupari à tenuifsimo& fimplicifsimo corpore: fed aliquando etiam grauia& multis conftantia partibus ortum ex materia antecapere. Preterea quinque primis corporibus propo&tis,ideóq; totidem effe mundos affirmato,probabilitate tantüm quatuor corporibus tractandis vtitur, cubum autem tanquam in calculorum ludo fübtrahit, qui neque mutari in reliqua poteft,ceg;
1o reliqua in ipfum,cüm triangula fint diuerfi generis. Illis enim omnibus commune ponitur principium femifiis trianguli, huic autem foli peculiare equicrurum triangulum, quod cü illo inclinatione aliqua coire, aut cómifceri& vniri nequit. Ergo cum fnt quinque corpora, quorum ynurquodq; vt pri mum in vno de quinq;-mundis materiam occupaut, reliquorum originis princeps fit:fiet vt vbi cubus primó exfiftet, reliquorum nullum fit futurum, cüm in eorum nullum mutari cubus queat. Omit39 to, quód elementum dodecaédri aliud faciunt, non Ícalenum iftud, ex quo Pyramidem, octacdrum,& icofa&drum Plato conftituit Itaque tibi(fubridens autem fimulhzc dicebat Ammonius) aut diffoluen dà hec funt,aut proprium aliquid adferendum,quo nosa communi hac hafitatione expedias. Ego in hzc verba refpondi. Non habeo fané in praíentia probabilius aliquid.praftat tamé fortaffefuz quàm aliene opinionis rationes reddere.Rurfum ergo fer monéà principio arceffens dico. Cüm conftet duas effe naturas, vnam fenfilem;ortui, interitui, muta- Natura dw tioDibüfq;& motibus variis obnoxiam:alterá, qux pix. folo intelle&u percepta femper eodem fe habet mo do:periniquum, amice, videtur hanc diuifam fuífq; diftin&am dicere differentiis, corpoream autem& motibus fabie&tam fi quis non concedat vnam effc cohzrentem fibi& partium invicem mométis vnitam, fed feparet ac divellat, indignari& fremere.
T uj

642 PLVTARCH!I DE Nimirum enim ftabilia& diuina magis cóvenitin2 vicem effe continuata, omnémq; quantum cius fieri poteit fe&ionem ac divulfioné fugere.quauquam Diucili natura hzc quoque aggreffa, maiora fecit quàm quz diftantia locorum eftimantur inter ea 5 intervalla: tanta eft mentis notionnm& idearü diffimilitudo. Itaque Plato opponens feiis qui vnum V pronunciant effe Vniuerfum, quinque ftatuit prinPrincipia cipia;Ens,Idem,Diuerfum, Motum, Quietem.que Platonic, cumfint, non eft mirum fi corporeorum principio- 19 rum quodvis fui aliquod exemplum imitando in na turaimpreffum habet, nó expers mixtionis aut fincerum, fed vt fingula fingularum facultarum participent aliquid, Proinde cubus perfpicué fignum eft quietis conveniens, propter fuperficierum ftabilitatem. pyramidis igneam vim& ad motum agilitatem quivis in laterum& angulorü acumine deprzhenderit. natura dodecaédri, quz apta eft ad cóple &endum reliquas figuras, Entis effigies omnia corpora cóprehendentis videtur effe. de reliquis duobus icofaédrum diucrfi,o&aedrü eiufdem idez cóvenit.itaq; alterum aerem qui vna informa omnem fubftantia continet, alterü aquam quz temperando plurimas qualitatis fpecies recipit,exhibuit. Quod T fi ergo natura in omnibus&qualitaté exigit, müdos neq; plures exemplis iflis confentane( eft,neq; pau ciores effe. vt cuivis fua(it princeps conftitutio atque vis, ficvt in compofitionibus erat corporü.Atque hac quidem oratione eos libuit demulcere, qui mirantur nos naturá ortui& mutatiopi obnoxiam in tot partiri genera. Hoc autem vnà mecü voiuerft perpendite, quód fupremorüm principiorü, Vnius veia, Jnquam& infiniti Binarij; hoc quia elementum eft Bimargs, Omnis informitatis& confufionis,Infinitas dicitur: Moeluzs. Vnitatis autem natura cum definiat ac determinet? do. infinitatis vacuum,& ratione ac finibus carentem Nwmerw. naturam, informat eam, atque vtcunque appellationem
20

ORACVLORVM DEFEC. 66g
tionem quz in fingulis monftratur fenfilibus fuftinet atque accipit. Hec principia primüm in numerisapparent.immó omnino numeri appellatio multitudini non congruit, nifi infinitatem materiz tanquam forma quzdá fubiens, alicvbi minus, alicvbi amplius decídat. tunc enim vnaquevis multitudo fit numerus, cüm vnitate definitur.vnitate abolita, rurfum infinitus binarius omnia cófundens, incom po6itayinfinita, immenfad; reddit. Quoniam autem forma non eft abolitio materiz, fed fubiecto fpeciem ordinémque adfert: neceffe eft etiam in nume ro vtrunque ineffe principium, vnde primum difcri men, maximáq; difsimilitudo ortü habet. Eft enim infinitm principium caufa paris numeri efficiens; melius principium imparem gignit. Primus autem parium eft binarius,imparium ternio.6 quibus conflatur quinarius, ob cómpofitionem vtrique communis, vi autem fuaimpar. Oportebat enim, cüm natura fenfilis& corporea coóncréta,necefsitate di20 uerfiin aliquot diuideretur partes, harum numerum neque parium effe prium, nequeimparium, fed tertium ex his compofitum. vt fieret ab vtroq; principio,& eo quod parem,& eo quod imparem àrchitectatur. non enim poterat alterum ab altero 35 divelli; cum vtráq; principij naturam facultatémq; obtineat. Ambobus ergo copulatis, melius principium prevaluit infinitati diuidenti, inhibuitque,& cum ab vtroq; divelleretur materia,in medium inie .. Bavnitate effecit, ne Vniuerfum in duas fcindere30 tur partes. ita multitudo quidem mundorá exfüitit ob diuerfitatis naturá que ineft iafinito difcerpenti: finitiautem& eiufdem vis imparé eam redegit. Talis autem eft imparitas,quia naturá progredi lon giis quàm expediebat non fiuit. Si enim Bincerü pu 3Y rümque fuiffet vnum, nullam omnino diuifionem admififfet materia. Quoniam autem illud binario vim diuidendi na&o admixtum fuit, admifit feT aij

664 PLVTARCHI
&ionem materia& diuifionem, fed quz ibi conftiterit, vito à pare impari. Ideóque veteribus in vfu fuit pempazefthe dicere, pro numerare. Puto autem panta quoque(id eft omnia) vocem effeà pente(quod quinque figuificat) dedu&am, quód is numerus é primis fit conflatus numeris.Et cümalij numeri in alios multiplicati, aliud genus numeroQuisarj rum producant: quinarius pari multiplicatus, deproprieta. narium gignit perfe&um numerum: in imparem tes, multiplicatus, feipfum refert. Mitto, quód àpri- 1? mis duobus: quadratis vnitate& quaternione confit quinarius.& quód tantum poteft quadratum, quantum coniunctà duorum. faciunt quadrata nu» merorum qui ipfo proximé funt priores, pulcerrimümque re&angulum ita triangulum conftituit.'f & quod primus hic numerus fefquialteram propor ti»uem continet, Hzc enim fortaffe ad propofitam nobis materiam non pertinent, Id propiüs huc ficit, quod natura huius numeri facultatem habet diuidendi, ac fecundum eum plura diui(it natura. 29 In nobis ipfis quinque infunt fenfus, totidem anim2 partes, vitalis, fentiens, appetens, irafcens; ratiocinans. totidem in vtravis manu digiti.& femen fecundifsimoum quinquefariam diuiditur. non enim mulierem plures quinque fetus partu edidif- 25 fe memoratur, multe autem quinque vno enixe partu. acRheam Aegyptij fabulantur quinq; deos peperiffe, per involucrum inpuentes ortum quinque mundorum ex vna materia. Ipfo in vniuerío ter 1a quinque Zonis, coelum quinque circulis diftri- 32 buitur, polaribus duobus, totidem folftitialibus, & medio horum zquino&iali. Quinque etiam funt converfiones ftellarum vagarum, cüm eadem fit So lis,Luciferi,& Mercurij.Ipfe etiam mundus ad quinarij concinnitatem eft compofitus, ficvt apud nos harmonia ex quinque tetrachordorum pofitu conftare cernitur, íummorum, mediorum, adiunctorum,

ORACVLORVM DEFEC:;. 66;
rum, deiunctorum,ac excedentiü.& in cantu quinque funt intervalla, diefis, femitonium, tonus,fefquitonium, ditonus. Ita videtur natura magis delectata fuiffe rebus quinario conftruendis, quàm $ globi ad formam redigendis, quod vifum fuir Ariftoteli. Querat hic aliquis, Quidnam caufe fit quod Plato,càm quinque muadorum numerum ad quinque corporum revocauerit figuras, fatus quinaria conftractione deum vfum in defcribendo vniuer9? fo;ac deiade propofuerit de multitudine mundo 30
rum difficilem dubitationem,vnümnean quinq; re vera exftitiffe dicendum fit:tamen deprehendarur hinc füfpicionem eius rei inieciffe.Quod fi id quod -- probabile eft,accommodariad eius feptentiam debet, cóipfe refpicio in.hac re explicanda, quod fcilicet cenferit Plato differentiis corporumiftoium & hgurarum, neceffarió motuum quoque comitari difcrimina. hoc enim ipfe docet, vbi pronunciat id quod coitaut fecernitur, vnà cum fubftátia& qua'itatibus locum etiam noménq; mutare. Si enim ex acte ignis fiat,foluto octaedro& in pyramides difsi pato: aut vicifsim ex igni aer, in octacdrü coacto& cópulíoinon poteft fuo manereloco id quod mutatum fuit,(sd fugit fertárq; ad ali locü exturbatum priorepugnátq; cü iis que obfiftunt& impellunt, *huc etiam plenius fimilitudine eorum qua cribris aliífa; ad purgandum frumentá paratis juftrumentis concutiuntur atque ventilantur, rem expliCat. eodem modo etiam elementa docés,dum quafant materiam, atque ab ea quaffantur, fimilia femper ad fimilia ferri, aliáque aliis locis contineri,antequam eorum compofitione Vniuerfum conftituatur. Hoc ergo modo tum affecta materia, vt par fuit Vniuerfum effe affe&um vbi Deus abeft, ftatim Primz quinque qualitates fuis finguiz preditz mo mentis, Incitatz funt:neq; omnino feparat tamen aut finceré fecretz 5 ideó quód omnibus permixtis v
Platonis fen tétía explicatur,

666 PLVTARCHI DE
natüraita comparatum eft vt femper quod fuperatureitomitetur quod prevalet.Itaq; in ortu corpo rum càm aliaalió ferrétur, equales numero partes atque diuifiones effecerunt. vnam partem nof puri
ignis, fed ignea fpecie preditam: aliam non finceri$ ztheris,fed aetheris fimilem:aliá non tegre pure pu tz,(ed forme terree maximé tamen aer cü aqua fuit permixtus, quód hec multis diuerfi generis admixtis difcefferunt,ficvti dictum fuit. Non enim deus feparauit aut difpofuit naturam, fed cüm ipfa vltró divortiü féciffet:& in diuerfa difcefsionem loca admodum inordinatam,accepit, cópofuit,& proportione ac medierate adhibita concinnauit. deinde ia :tionévnicuiq; imponens velvti gubernatoré& cuftodis loco,tot effecit müdos, quot funt formz pri- 5 morum corporum. Atq; hec propter Ammoniü grà tiz Platonis dedicata funto. Ego autem de numéro mundorum, quód fint tot, nunquá fane contenderim.eá veró fententiá,quz plures vno mundos,non
tamé infinitos fed numero determinatos facit,neu- 29 tra iftará abfurdiorem cenfeo: in materie naturam intuens, difsipabilem eam ac diuiduam,& que neqi vnitater feruet, neq; cam ratio 1n infinitum evagari finat. Sed, quod aliás folemus, hic quoq; Academiz recordemur, nimiámque vitemus affenfionem, actanquaminloco lubrico in difputatione fola de infinito firmiter coniftamus. Hxc ego cüm dixiffem,Demetrius: Probe, inquit, Lamprias hortatur.
Multis enim dij formis non fopbifmatum,
vt eftapud Euripiuem,fed rerü decipiunt, càm vel- ud , Vti fcientes de tantis rebus atidemus pronunciare: Redit addi Sedad argumentum initió propofitum revocanda Jputation? v bis cft difputatio. Quod enim dictum fuit,oracu eer relinquentibus& deferentibus gentis tanquam inftrumenta artificum iacere ociofa& muta,aliam maiorem excitat quxftionem de caufa& facultate;
qua vfi genij vates vtriufq; fexus furore& p j tione,

ORACVLORVM DEFEC. 663
tione futurorum impleant. Non poffumus quippe caufam filentij oraculorum adfcribere difceflui geniorum,nifi perfuafum nobis fit quo modo prefentes eadem vocalia& operofa reddant.Sub hzc Ammonius.Putas veró,inquit,genios aliud quicquam dicendos, quàm quod ait Hefiodus, animas circum vagantes,; AereutfüitasS— Mihi enim quo pa&o homo differt ab homine tragicam comicámve agente perfonam, eodem differze videtur animus ab animo corpore in hacvitaamidto. Nibiligitur ef caufz cur abfurdum aut mirü videri debeat,fi animi in ani mos.incidentes, futuri imaginationé aliquam ingenerant. ficvt& nos invicem nog omnia voce,fed& litteris,& ta&u,& intuitu fignificamus multa przterita,& futura przmon(ramus.Nifi tu quid,Lame pria, diuerfum aabss. eft enim nüper nobis renunciatum, multa te hac dere cum hiofpitibus apud.Le badiam difputaffe, quorum nihil nuncius perfecte memoria tenebat. Noli mirari, inquam ego.multz enim a&iones,multz occupationes mediz inciden tés, propter oraculum& facrificium quod tra&tabatur, fecerunt vt fparfim ac per intervalla commentàremur.Atqui nüc,aiebat Ammonius,& ocio vten tes habesauditores,& paratos alia querere,alia diÍcere,omni contentione ac ftudio altercandiremotis ,libertatéque& venia omnifermoni, vt vides; propofita. Eademreliquis ctiam poftulantibus,ego poftquá paululum fubticuiffem: Et quidem ,inquá, iis que tum difputata funt,ipfe tu cafu quodam exGeij quid.
ordium occafionémq; hic referendi dedifti.Si enim
animi fecretià corporibus,aut omnino quibus nullum eft cum corporibus commercium,funt,que tua eft,& diuini(ententia Hefiodi, demones
Cuftodes bominum cafti terras obcuntes. cur animos in corporibus degétes ifta vi priuamus, Animos etia

bumanos, disinand; yim babeve.
Memorie vt,
668 PLVTARCHI DE
qua futura przfcire& predicere poffunt à natura fuagenij? Probabile quidem non eft animis vllam facultaté, vllámve partem adnafci abitu à corpore, qua caruerint anté:fed ea femper habere, habereau tem deteriora,dum mixti funt corpori.atq; alia qui dem omaino obfcura& occulta,aliainfirma& lanuida,& ficvt càüm per caliginem videmus, aut in ied mouemur, inefficacia& tarda,multád; fuz naturz Curationé& reflitutionem,multáeiusaquo, impediuntur detra&ioné«tq; expurgationé dcfide- 19. rantia.Sicvt egim$0] non tü fit fplendidus, cüm nu bes effugit:fed cài femper talis fitiin nebula nobis obfcurus videtur, ac vix spparet.fic snimus vim di uinandi nó adipifcitur é corpore tanquá nube egre diendo: fed iam nunc ea przditus,czcatur ob per- 15 mixtioné& confufionem cü natura mortali. Quod ne miremur, aut fidem rei derogemus, videamus, fi nullam aliam animi facultatem, faltem eam que exadverfo refpondet diuinatrici,memoriam dico, quantum illa przftet opus, quód preterita feruat ac 20 retinet, aut potius ea quz non fünt.eorü enim qug fada funt nihil eft neque fubfiftit, fed fimul exfiftát omnia& intereunt, fiue fata, fiue verba, fiue affc» €&iones, tempore fluminis inftar omnia proripiente. ifta autem vis ahimi, nefcio quomodo ea eppr-?5 hendit,& nó cüm fint,tis tamen fpeciem ac fubftan tiam circumponit. Sané oraculum Theffalis de Arnà datum iubebar eos
Vifum ocdís eapti; muti uocem notare: ü
Atmemorianobis& furdorum auditio,& vifio cx- 3 €orum eft.Itaque,ficvt dixi,mirum non eft,fi apprz hendens que iam effe defierunt, multa etiá nondum quz funt adícifcat. Hxc enim ei magis conveniunt, & ab his confenfu quodam adficitur. accingitur enim futuris, eáq; aggreditur, à prateritis& finem j$ na&is abfoluta, nifi quatenus eorum meminit. Hàc ergo vim animi cum habeant innatam, obfcuram tà

ORACVLORVM DETÉC. 669
men,& imaginatu difficilem, quidam tamen fübità in fomnis aut facrificiis efflorefcurit, eaq; vtuntur; fiue quód tum corpus mundatum eft,fiue aptam ad hancrem confecutum temperiem, fiue quod mens laxata&à prefentibus liberatajimagináudi vim futuris intendit.NNon enim, vt Euripides ait, Optimus is eft uates, probé qui coniicit. fed hic quidem intelligens eft vir, rationem przcedentem ac indicio probabili ducétem fequens. Vis utem diuinandi,tanquam tabula fcripturz expers; ratione carens,& infinita ex fefe, capax tamen ortarum à vifis afedionum& prefenfionum,abfque vlla ratiocinatione futurü attingit maxime vbi é pre' fenti exit ftatu. hócfit, cüm ob temperiem&affe&ionem corporis mutatio ei accidit, qu enthufiafmus, hoc eft diuinus inftin&us, dicitur.Ipfum quidem corpus ex feipfo fzpe huiufmodi confequitur affe&ionem.T'erra autem cüm multarum aliarum fa cultatum fontes hominibus effundit;alios furorem ao diuinum,morbos,mortémque ferentes;alios vtiles, iucundos,& commodos, id quod ij qui accedunt, experientià deprzhendunt:tum veró diuinandi flu xus atq; Spiritus diuinifsimus eft& fan&ifsimus,fiue is feorfim peraérem; fiue cum liquore percipiatur In corpus enim admixtus,temperiem in animis pjuiy ass: ingenerat infolenteni atque aliená ab vfitata. cuius di jpititus proprietates difficile eft exprimere verbis, conie- quali. uras autem multiplices de iis ratio fuggerit. Ca.orenimirum& diffufione meatus aperiri quofdam 1maginádi futtra przditos facultate, probabile eft, quemadmodum vinum fublatis ad cerebrum vaporibus multos animo motus infert, multágq; eius fen à abdita priüis& occultata detegit.Multa enim vis diuinandi bacchationi& furori ineft, fiquidem Euripidi credimus: quando incalefcens animus atque 1Bnitus metum amolitur, quem humana prudentia inducés fzpenumero avertit& refünguit diuinum

jo PLYTARCHI DE
inftindum. Ad hzc rio abs re dici poffe videtur,ficcitaterh vnà cum calore animo ingeneratam, fpiritun reddere tenuem,&thereümque eurn& parum redigere. Hec eft enim illa Heracleti anima ficca optima.Humiditas non vifurn modo& audit hebetat,fed& fpeculis incidens fplendoré& acri lucem adimit, Contrà etiam non eft nefas refrigeritione & denfatione fpiritus, ad inflar cin&turz terri, vi pr&(agientem animo indi ac durari.& quidem ficyt ftannum illiquefa&um ari, quod rarum eft ac multis hians meatibus, fimul hoc& ftipat denfitque,& fplendidius puriífa; redigit:ita nihil impedir, quia diuinandi facultas, vapor quippiam confentaneurà & cognatü animo habens, laxas eius partes impleat; concinnet,ac contineat. Alia enim aliis funt condu cibilia.fic faba purpurz,nitrum cocci tin&urá expe dit admixtum,& vt Empedocles ait, Glauci flore evoci byfus mifcetur amoenus. de Cydnozuté,& facro Apollinis qui Tarfi eft gladio,te, mi Demetri,narrantem audiuimus, gladium eum nulla alia aqua perinde tergi& putgari, ac fluminis eius. ficvt etiam Olympiz cinerem aqua Alpheiamnis affufa are circumglutinant: cürn nullà hoc alia pofsintaqua efficere. Non eft igitur mirü, fiterra multos alios liquores edente,ifti foli animis 15 enthufiafmum& futurorum imaginationem infcrunt.Citra controverfiàm porró hanc rationem faCrigz Del- ma confirmat. Hec enim vim loci huius priinüm inP^era-motuiffe ferunt, cüm cafu paftor quidam in cum inedi. cidiffet, vocé(que deindeà diuino inftin&u edidif- 30 fct profe&tas. quas cüm initio fpreuiffent quiaderant,poftea eventi probatis qu& is predixetat,mirati funt. Delphorum do&ifsimi,nonftn quoq; hominis perhibent Coretam.Mibi ver videtur maxitn6 huiufmodi cum diuinatione cótemperationem etque cohzíionem animus admittere, qualis eft vifui cum luce corifentiente. Oculus enim vein T à cultate

ORACVLORVM DEFEC. 65
cultate preditus nihil(ine luce agere poteft,& animi vis diuinatrix, tanquam oculus, fua quadam re ihidiget,à qua iucendatur atque exacuatur. Quare multiantiquiorum effe vná eundémq; deum Apollinem& Solem putáuetunt. Qui veró proportionem, pulcram ac fapientem fané rem, cognitam habent ac magnifaciunt, ii ficvt corpus ad animutn,vi fus ad mentem, lux ad veritatem fe habet, ita Solis facultatem fe habere cenfent ad naturam Apollinis; illam huius propaginem fetámque exiftimantes, illam femper ab hac qua femper eft,procteari; Ille enim accendit, producit,atque excitat videndo fentiendi vim: hic animi diuinatricem facultatem. At qui vnum eundémque deum eos effe fenferüt; probabili ratione moti Apollini& Terre cómune oraculum adfcripferünt.arbitrati Solem terra ingenerare affectionem iftam& temperiem,à qua vapores ad diuinandum facientes exhalent. Ipfam proinde E terrà, vt Hefiodus meliàs quàm à nonnullis fa&um ^. eft philofophis, re confiderata appellauit .. wutotam[edem cundorum:— ita nos quoque fempiternam interitüfq; expertern Terra et es ftatuimus. facultatum autem eius aliquando defe- i faculta$5 Gus,aliquando ortus, nonnunquam alio mipratio- fes. nes ME RCER elt evenire, vniuerfique temporis cir cuitu tales converfiones in ea revolui. quod coniicere licet exiis qug animadverti fenfu poffunt. Ná & lacus,& amnes,ac frequétius thermz quibufdam $o inlocis defeceruntac omnino evanuerunt, in aliis quafi fübterfugerunt ac delituerunt:aliquanto poft tempore rurfum ii(dem aut vicinis locis exftiterüt. lam metalla quadam prorfum exinanita iacent: vt In Attica fedturze argentariz,& in Eubcea zris ve35 nz,ex' quo cudebantur gladij quiaquz tin&ura du fabantur,quorurm lic meminit Aefchylus:
Sumens acutum máeronem Euboigum mann,

Mopfi ova»
celum,
64s PLVTARCHI DE
Neque diu eft quod Caryftia rupes defit imul cum marmore profzrre ftamina quzdam mollia ac quafi fila lapidea(exiftimo enim quofdam veftrüm vidiife mátilia,retia,& involucra capitis ea ex matetia con fecta: que neque vruntur,& cim vía fordes cótraxerunt, in ignem conie&tanitorem fplendorémque fuum recipiunt) plané enim defit,& vix graciles quzdam tanquam fibre& quafi capilli eius materie per metalla difcurrunt. At enim horá omnium opificem Ariftoteles facit vaporem qui eft in tetra: 10 cuius defe&um,migrationeni, nouümq; ortum neceffe eft ifta omnia fequi. Hec itàq; de fpiritibus diuinationi feruientibus cogitanda funt, vim eorum non effe fempiternam aut fenij itimunem, fed mutationibus obnoxiam. Nam confentaneü eft& ma- I$ gnis eos exftingui imbribus,& difsipari fulmine i&slocis, maxime aut cüm terrai motu concuffz in fefe fubfidunt ac confundütur,petereima aut etiam plané elidi. ficvt hícaiunt veftigia apparere magni terrzmotus, eius qui vrbemi fubvertit. Orchomeni?0 aiunt pefte multis abfumtis hominibus, Tireíi oraculum plan defeciffe,& in hunc vfque diem manere ociofum& mutum.Idem de Cilicis oraculis auditu accepimus: veréne didü,tu Demetri omnium optimé expofueris. Hec Demetrius. Vt nüc,inquit, res habeat,ignoro.fcitis enim me permultum temporis iam peregrinando confeciffe.Cum autem effem in patria, forebant adhuc Mopfi& Amphilochioracula. Habeo autem rem apprimé admirabilem,qus me prefente apud oraculum Mets evenit, 3 quam vobis referam. Praefectus Ciliciz, homo dubiz de diis fententiz( quod ei accidiffe puto propter imbecillitatem incredulitatis de diis conceptz)cateroqui contumeliofus& prauus, cüm circa fe haberet Epicureos, qui freti pulcra(ft diis pla- 3$ cet) ifta fua phyfiologia religioni illudunt, motus
€erum vocibus libertum ad eraculum Mopfi mifit, tan«
7!

ORACVLORVM DETFEC. 673
tanquam exploratorem in caftra hoftium, cá tabel-la obfignata,in qua,nemine confcio quzftioné fcripferat. Libertus cüm pro more no&em in delubro exegiffet, ac obdormiuiffet, facta die tale narrauit
5 fomnium. vifum fuiffe fibi adftare virum pulcrum, qui vna hac voce, Nigrum,edita ftatim diícefferit. Abfurdun nobis hoc videbatur ,multüámque hzfitationis iniiciebat. At prafectus confternatus, flexifq; genibus veneratus Mopfum aperuit tabulam,
10 oftendítque nobis hanc infcriptam quzítionem,Al bümne tibi,an verà nigrum immolabo taurum?Itaque& Epicureis pudor eft iniedus,& prefeQus facrificio pera&o ifto, deinceps Mopfam coluit. His didis Demetrius cóticuit.Ego autem,qui fümmam
35 difputationi imponere cuperem, fum in Philippum àc Ammonium intuitus, qui fimul fedebant. videbantárque mihi velle aliquid dicere,& rurfum vocem inhibere, Tum Ammonius. Habet, inquit, mi Lampria, Philippus etiam quz dicat de difputatis.
20 Ipfe enim quoque in eam, quz plerorunq; eft, ve. nit fententiam, Apollinem n6 effe à Sole alium, fed eundem cum eo deum. Mea autem grauior eft, ac maloribus de rebus dubitatio. Anté,nefcio quo mo
9, Oratione eà rem deduximus, vt à diis diuina?5 tionem ad genios vtcunque reiiceremus. Nunc videmur mihi hos iterum oraculo& tripode detru*re atque exturbare, diuinationis principium, imm0 ipfam fübftantiam ac vim in fpiritum, vapores, exhalationéfque referentes. Quz enim commemo30 ratz fant temperies, calores,& quafiacieiac robo715(qualia ferro candenti aque tinctura conciliat)
Ih animum introdu&iones» fententiam noftram etiam longius à diis abducüt:quandámq; talem caufe oraculorum ratiocinationem proponunt, quali 3 Cyclopem vii fcit Euripides.
Tellus oportet, feuuelit, fcu non uclit, Gignendo gramine Jaginet meum pecus.

674 PLVTARCHI DE
Hoc intereft, quód ille negat fe diis facrificare, fed fibiipfi ait& ventri geniorü maximo. Nos autem& facrificamus,& vota facimus,nefcio fane cur oracu lorum ifthc gratia, fiquidem animi noftri in fe vim habent diainandi,quá aéris aliqua aut venti excitet temperies. Iam quid fibi volunt conftitutiones antiflitarü?& quod oraculum nó editur; nifi hoftia to taab imis talis contcemifcat dum liquor inter liban dum ei invergitur;& cócutiaturNon enim fatis eft quaffare caput, vtin aliss factificiis: fed oportet o- 16 mnibus mébris trepidationem& concufsioné acci dere.cü tremulo fonitu. hoc nifi fiat, negant oraculum refpondere,neà; Pythiarh inttodücunt. Atqui certé neceffe eft vt hec cum faciunt,& fieri debere ftatuunt, diis aut geniis eorum caufam adícribant. 1$: quo tu modo rem explicabas, probabile nó eft. vapor enim fiue tremat vi&tima;fiue nó tremat,vbicüque aderit, diuinum inftin&turo incutiet,animtimqs afficiet. ídq; non tantüm fi Pythiz, fed fi quodcüq; corpus attigerit. vt ineptum Git vna muliere vti ad 28 oracula, cíq; faceffere negocium, ac per omnem vitam caftà eam inta&tamq; fermare. Etenim Corctas ille,quem primü anint Delphi;cüm eá in locum incidiflet, facultatem loco infitam demonftraffe,nihil (arbitror) habuit, quo alios caprarios aut paftores?f excelleret. fi tamen narratio de eo non eft fabula& inane commentum.Mihi quidem nugz videntur.& quoties ratiocinor,quantorü bonorü caufam Grecis hoc przbuerit oratulum in bellis,condendis vr.— bibus, peftilentiis,fterilitatibus:indignà facinus iu 19 dico,inventionem eius atq; principium non deo,c providentiz,fed fortunz& cafui imputari. Hac dé re cum Lampria paratus fum differetemodó tu;Phi lippe, moram hanc equo animo feras. Maxime, 11quit Philippus, cüm ego,tü omnes ifti. oratio enim 3f hzc tua omnes nos commouit.Me veró,inquá ego,
non mouit tantüm oratio hzc, fed plané pudorem " jncui

ORACVLORVM DEFEC. 675
incufiit,fiin tanto tantorum hominum ceetu vobis videar prater staté probabilitate fermonis fucum faciens convellere aliquid aut in dubium vocare vo luiffe coram quz vere& diuinitus de rebus diuinis f ftatutaac recepta funt. Purgabo támen me, tefte ac patrono interim Platoneadícito. Hic enim Anaxagoram veterem culpauiz, quód nimis in naturales immerfus caufas, fempérque necefsitatem earum quz corporibus naturalibus accidunt affe&ionum Caufart di 16 confectans atq; perfequens, finalem& efficientem wifro. caufam,preftantiores in genere caufarum,& potiora principia omi(iffet. Interim ipfe aut primus aut niaximé omnium philofophorum has vtrafque tra&auit,ita quidem vt deo principium eorum quz ra ' tione fiunt adfcriberet: neque tamen materiatn neceffarits caufis ad rerum ortum pertirientibus fpoliaret, perfpiciebat quippe, quód his caafis quivis res naturalis ac expofita fenfui cüm adornetvr, non fimplex eft aut mixtionis expers, fed materiz c for *?ma implicatione oritur. Cófideremus primüm hoé in operibus artium: Offert fe nobis flatim famofus ifte craterz fundus(iue bafis, quam hypoctateridium, id eft fundamentü crateri fubftratum Herodotus appellauit. materiales hic crater habet cauM fasignem puta,ferrum,mollitioné vi iguis;immer. fionem in aquam: fine quibus nullo pa&o opus hoc potuit confici.przftantiorem tamen caufam,& que his mouendis operarctur;ars& ratio operi prebuit. Praterea exemplaribus his atq; fimulacris, autor& 3? opifex infcriptus eft.
Aglaopbonte fatusspatria T bafius,Polysnotus
Arcis depinxit Dardanie exfcidium, ,, 4€ pinxit,ve videtis, exfcidiü llij.veràm id fieri non 35 potuit, vt nifi multis pigmétis tritis ac inter fepermixtis pi&urz hac efficeretür forma. An ergo qui Vult materialé caufam attingere; quzrítq;& docet

676 PLVTARCHI DE
sffe&iones& mutationes, qux accidüt Sinopidi ru brice cum ochra permixtz,aut atramento cum melide,aliquid pi&oris detrahit gloriz? Aut qui expli cat qua ratione ferro duricies ac mollicies inducan tur,(nempe quód igni laxatum tundentibus& per. f cutientibus cedir, in aquam autem recenté immerfum, ac frigore ob partam viiguis teneritatemacra ritatem,coactum in fe atque denfatum,robur cqui Odi i553. rit& crafsiciem,quam Homerus vim ferri appellat) iccirco operis effe&tionem non relinquit artifici in-(9 tegram? Non equidem opinor. Nam& funt qui vires medicamentorum aut qualitates examinant;nequaquam ij artem medicam abolentes.Sicvt etiom haud dubié Plato videre nos oculorum fplendore cum Solis luce contemperato ,i&tóqueacre audire if dicens, non hoc negat,ratione& providentia ncbis facultatem videndi atque audiendi obtigiflc. In vniuerfum enim,cüm(vt dixi)quivis ortus duas habeat cavas: antiquifsimi theologi atque pocta íoli preftantiori animum advertere dignati funt. falicet commune hoc omnibus rebus accinentes: Principium lupiter, medium ouis, omnia ab ipfc. Ad naturales autem& neceffarias caufas nunquam accefferunt. His pófteriores, quibus phy(icorü nomen fuit inditü, diuerfo à prioribus inftituto,à pulcerrimo illo& diuino aberrauere principio. omnia corporibus, eorámque perpefsionibus, collifionibus, mutationibus, mixtionibus accepta ferre maluerunt. Quo fit,vt vtrorumq; ratio imperfe&ta fit. his per quem,& quapropter,illis é quibus rebus,& 3o ob quas caufas faz(intignorantibus, aut faltem non exponentibus. Enimveró is, qui primus liquidó vtrunque caufarum genus attigit, certáque ratione efficienti& mouenti caufz adiunxit fubicá neceffarió motionum capax:is nos quoque omni fi. 3$ niftra fufpicione& calumniaexonerat. Non enim
dei aut rationis expertem facimus ditis qutm um

ORACVLORVM DEFEC.£65
dum ei pro fübiccto animum humanum,fpiritum au tem feu vaporem enthufiafmos cientem inftrumenti ple&riveloco tribuimus. Iam primümterra quz exhalationes iftas parit, tum qui omnis temperiei
$ acmutationis facultatem terre largitur Sol,Dij ma iorum noftrorum inftituto cenfentur. Deinde huic temperici geuios, tanquam przfides, infpectores, cuftodé(que càm addimus, qui alia tempeftiue fug gerant, alia inteadant, nimiámque abalienationem
I9. mentis& conturbationem reftringant, fpiritümq; itatemperent,vt fine noxa& dolore moueat correptos: non videbimur aliquid vel abfurdum vel impofsibile facere.Preterea noftre ratiocinarioni hoc nó adverfatur,quód anté quàm oraculum petimus;
5 vi&imam immolamus, coronamus,libamus. Sacerdotes enim,& alij quorum eft immolare viétimam
& libarejac habitü eius& motum obferuare, aliam €ius rei caufam habent, quàm nos qui oracula petimus. Nam hoftiam oportet.& quod ad corpus,& 10 quodad animum attinet, puram effz,integram,atqs incorruptam. de corporibus iudicium non eft difficile. Animam explorant,farinam tauris,ciceres fuibus apponentes. fi enim non guftent,non effe fanos iudicant. Capram argui frigida affufa,(i non mouea
?j tur. non enim effe animz fecundum naturáaffe&e, non moueri neq; affici cum libamenta invergütur. Quod fi conftanter verum fit,litare fignum effe exi turz fortis,non litando demonftrari reíponfum nul
» lum acceptum iri: non tamen ego video quid adver fum iis, quz fuprà funt di&a, confequatur. Nimirum vnaquzvis facultas fuo tempore meliüs quàm alieno id ad quod natura eam deftinauit, praítat.& €um ille temporis idoneus articulus nos fugiat,con fentaneum eft à deo nobis eius figna monftrari. Id quoq; fentio, exhalationem iftam non perpetuo effe eiufdem modi, fed intédi atq; remitti interdum.
Rt mei argumenti, quo id confirmo, teftes habeo
V dj

6:8^ PLV TARCHI DE
cüm multos peregrinos ,tá eos omnes qui adfiduG facrarium hoc obeunt adminiftros. Celia enim, in qua collocantur confultores oraculi, neq; fape,neque ftatis temporibus, fed fortuitis interfticiis fuani odore impletur, ac Spiritu delubro táquam fonte quodam oblato: qui fragrátia fuauifsimum quodq; & preciofifsimum equet vnguentum.expelli autem verifimile eft à calore,aut alia quadá innata vi. Hoc Oraculi an fi cui nó videtur probabile,at illud quidem vniuertifita quo- fi fatebimini, iplam Pythia aliás aliis& diuerfis in- 1' modo Affi- terfe ac&ionibus citatá habere eá animi partem, eatur, quam tangit fpiritus:neq;ab ea vnam femper animi temperiem,inftar harmoniz nullo temporis pundo mutabilis, cóferuari.Multze enim fentriente ipfaplu— res nonanimadvertente corpus eius invadunt,ani- I^ móq; obrepunt moleftiz& commotiones: quibus me er nefas eft iread cortinam& dco fclevten
dam exhibere:cüm fit tunc non pura,fed inftruren tum quafi non fatis recte adornatü aut benefonum
redditurum, verüm turbulentum atque incompol: tum, Nam neque vinum ebriofum,neque Gftula enthufiafmis captum eodem femper afficit modo.fed. pro eo atq; aliud vel aliud temperamentum incorpore obortü eft,iidem aliàs magis,aliàs minus bacchantur ac infaniunt.Maximé omnium partium ap! mi ea, qua imaginamür, videtur corporis alterationibus permoueri, eitifq; mutationes 1itari. Quo manifeftum faciunt fomnia,quz aliquádo nobis v4 ria& multiplicia offeruntar, aliquando corum vacui, animóq; ad hec quod attinet tráquillo fumus. Ipfi nouimus Cleonem à Daulia iftum, qui toto Vit» fuz decurfu(vixit autem fatis multos annos) vllum fe vidiffe fomniü negat. Antiquiores idem tràdunt de Thrafymede Herzenfe.In caufaeftcorporis temperies. Sicvtab altera parte melancholicis 5 frequentia vifa& fomnia offeruntur. que quód veracia creduntur, id eo fit, quód aliàs alio vim 1m? ginan H

ORACVLORVM DEFEC. 679
ginandi convertentes, ficvti ij qui crebróà iaciunt, fzpenumero fcopum attingunt. Ergo quoties facul tas imaginandi atque diuinandi,ad[piritus,táquam medicamenti, temperamentum cócinné affecta elt:
$^ neceffe eft vates inltin&u diuino cieri.Sin veró, aut nullus erit enthufiafmus, aut incompofitus,intempeftiuus,& turbulétus. icvt nuper mortua Pythiadiaccidiffe nouimus. Cüm enim quidam fcitatum oraculum peregré venilTent, fertur ad primas liba19 tiones viétimatmmobilis manfiffe, neq; paffa quidquam. tandem inftantibus certatim libaudo facerdotibus, velvt imbre rigata ac madefacta cótremuif fealiquantum. Quid ergo Pythiadi vfu venit? Defcendit inopertum oraculi invita, vt aiunt,& ani1f. mo minimé alacri. ftatim auté in primis refponfionibus apparuit ex afperitate vocis eam inftar nauis vento impulfz non fufliaere vim Spiritus,adeóque repletam effe fpiritu maligno& muto. tádem prorfus exagitata cum terribili clamore ad exitum cona9 tendit, ibique fefe proiecit, ita vt non tantüm con- Pyrbias Spi fultores fugerint,fed& Nicáder vates,& quotquot rite interfe hofiorum aderant.(id eft fan&orü.Sic vatum foda- 6a, les appellantur) Paulo tamen póft ingrefsi fuftulerunt eam menie captam, ac fupervixit paucos dies.
2j. Eam ob rem Pythias neceffe eft vt corpus& à viris intadtum,& ab omni alieno commercio purum con feruet.&(igna anteóraculum exigunt, exiftimantes deo notum effe quando ea commod affecta atque temperata fuftinere inftin&ü diuinum pofsit.
30 Neq:enim omnes, neq; eoídem eodem femper mo do vis Spiritus afficit:fed fomitis inftar initiü(ficvti diximus) prebet iis,qui ita comparati funt,vt cómo dé affici ac mutari pofsint. Eft autem vis ea diuina Quidem, non tamen quz deficerenunquam aut fe3$ ne&ute elanguefcere, fed durare per infinitum tempus pofsi. quo fané omnia debilitantur, quz inter Lunam funt& terram. vt quidem noftra doi V aj

680 PLVTARCHI DE
&rina perhibet.Sunt enim qui fuperiora etiam non perdurare putent, fed cüm xternitatem atque infinitatem aflequi non pofsint, celeribus vti mutationibus ac renouationibus ortuum. Hzc, inqui ego, fepenumero perpendere& vos iubeo,& meipfum, f cüm multis videantur expofita reprzhenfionibus, & in contrariam fententiam fufpiciones przbeant: quas omnes perfequi difputando tempeftiuum in przfentianon efl. Ergo& hzc inaliud reiiciamus tempus,& quz Philippus de Sole& Apolline dubia 19 explicanda habet.
PLVTARCHI DeEi ,infcripto foribus tem^. plí Delphící,commentatio.
j| N crp»r nuper, miSarapio,in verfi! |
culos quofdam nequaquam inelegan tes:quibus Diczarchus exiftimat Át- 19 S2^| chelaum fuiffe ab Euripide compel——À latum: Nolo tibi dare dona pauper diuiti: Defipere ne putes me, ucl dando petere. Pauper di- Nullam enim gratiam init, qui de exiguis opibus 3$ uiti donás. paruum aliquid multa pofsidenti dat:& cm fidem non facit fe gratis dare, in maliciz fimul ac illiberalitatis. venit fufpicionem. At enim,quando liberalitateac pulcritudine munera pecuniaria donis doGrine& fapientiz multo funt inferiora: honeftum 39 eft càüm dare hzc, tum ab iis quibus dantur fimilia repofcere. Itaque ego ad te,& propter tead amicos ifthic degentes Pythicis de rebus quofdá commentarios mittens, fateoraliosmeà vobis,& plures& meliores exfpe&áre. quippe cüm& magna 35 vos in vrbe verfemini,& ocio inter multos libros
atque omnis generis difputationes fruamini.Enimveró

EI APVD DELPHOS. 681
veró Apollo nofter, vt apparet,cüm difficultates vi tz incidentes fubleuet atque diffoluat edendis ora culorum refpon(is, eas qux circa doctrinam funt, relinquit& proponit excutiendas ei animi facultaf ti quz ftudio fapientiam felatur, appetitum ingenerans qui ad veritatem ducis loco fit. 1d cüm aliis multis rebus manifeftü fit,tum infcriptionis E, dedicatione. Confentaneü enim eft eam litteram non forte fortuna,neque forte inter litteras comparato V folam à Deo principe in fede collocatam, ac donarij facri& fpe&taculi conditione ornatam fuiffe. fed €os, qui primi de hoc deo philofophati funt, aut Ei huius vim quandam peculiarem& infignem perfpe M xiffe, aut hac nota& teffera ferie alicuius rei vti vo luife. Qua dere queftionem cüm fzpenumero in fchola propofitá fenfim declinando evitauiffem,nu per deprehenfus fum à filiis cü hofpitibus quibufdam concertans, quos ftatim Delphis abituros decorum non erat praterire, aut fermonem detrecta3? re illis aliquid omnino audire cupientibus. Cüm er £0 apud templum confediffemus,& alia ipfe inquirere, alia ex iftis iaterrogare cepiffem: ipfe locus, ipfáque difputatio eorum memoriam mihi renouauit,que quo tempore Nero apud Delphos eft pere Brinatus,eodem inloco eadémq; quxítione obor^ tà Ammonium differere audiueramus.lam primüm omnibus Ammonius recté videbatur eà dei iftius nomina accommodaffe,vt non minus philofophum R€um quàm vatem effe oftenderet. ac docuiffe, Py36 thium vocari iis, qui difcere incipiunt& percunantur. Delium autem& Phaneum iis, quibus iam Apollinis no aperitur& elucefcit veritatis aliquid: I(menium fin fcientibus: Lefchenorium, iis qui iam vtunturac fruuntur fcientia, ac inter fe difputant& philofo5 phantur, Quoniam autem philofophiz eft inquireT, mirari, dubitare: aiebat non abs re pleraque de diis occultata effe enigmatis, rationémq; aliquam v

682^ PLVTARCHI DE
& caufz explicationem defiderare.verbi gratia, cur àdiguem fempiternum de omnibus lignis fola vratur abies, cur fola laurus füffiatur, cur dus fint poAenigma- fit Parce, càm vbique tres cenfeantur, cur nulli
$4.
mulieri liceat ad corinam accedére, quz tripodis ràtio,atq; alia, quz non plané brutis& dementibus fubmiffa; alliciunt eos,& ad confiderandü,audiendümque& differendum aliquid de iis incitanc. ifta quoque vide veftibulo przícripta, Noris teipfum, ac Ne quid nimis, quaatas philofophorü excitauerunt difputationes,quantáq; de fingulis fermonum multitudo tanquam 6 femirie pullulauit.Ego autem przíentem quzftionem fecunditate nulli iftarü cedere exiftimo.Hzc locuta Ammnionio, Lamprias fra ter meus: Atqui,inquit,ratio quam nos adduci au- 1f diuimus ea dere, perbreuis e(t ac fimplex. Dicunt
Sapientwn. enim fapientes iftos, qui i nonnullis fophifte appel prikoré n» lantur, numero fuiffe quinque, Chilonem, Thalemerps.
tem,Solonem, Biantem, Pittacum. Poftquàm vero
Cleobulus Lindiorum tyrannus,& Periander Co- 29 rinthius, quanquam virtutis effent fapientizq; expertes,potentiajamicis,ofliciífq; vim fame fecerüt, & fe in nómen fapientum ingefferunt,itidémque vt quinq; illi fenténtias quafdam& di&a emiferunt ac per Graciam fparferunt: ibi tum quipque iftos, qui 5
molefté hoc ferrent, arrogantiam quidem horum
refellendum, aut de gloria palam inimicias fufapiendum,& contendendum cum prepotentibus viris non cenfuiffe: ipfos autem huc conveniffe, intérque fe collocutos, litteram eam, quz& 1n OT- Dd dine eft quinta,& quinque numerum defignat, dedicauiffe, coram deo proreftatos fe quinque numero effe, ac fextum& feptimum vt nihil ad fe pertnentes repudiaffe& abdicaffe. Qux non dici abs re, cognofcere poteft fi quis audiat eos quibus tem 5 pli curaeft commiffa. E1 enim aureum illi Liu
Avuguítz nominant, zreum Athenienfium,ligne aute

EI APVD DELPHOS. 68$
autem,intiquifsimum ac prinum omnium;hodiéq; fapientéin appellant, non ab vno, fed comrzunitér abomnibus dedicatum. Adhxc Ammonius placidé fubrifit, fufpicatus Lampriam peculiari quadam f opinione duci,& né eius rationem cogerctur reddere, fingere hiftoriam ab aliis feaudiuiffe. Alius autem quidam de iis qui vnà aderant, fimile aiebat effe hoc nugis quas proxime Chaldaus hofpes pro tuliflet. Septem fcilicet effe vocales litteras; fe1? ptemin coelo ftellas quz(uo proprio& primi cceli motui non alligato ferantur motu. E autem effe in ordine vocalium fecundam ab initio,& Solem à Luna fecundum: omnes autem fere Grzcos vno ore eundem cum Apolline Solem perhiJj bere. Verüm iflhzc plané funt inepta& trivialia. Caterüm. Lamprias non fenfit fe templi curatores commouiffe adverfus fuarp orationem, Quz euim ipfe dixit,ea nemo Delphorum agnofcit. Sed , communem ij& interpretem opiniohem in me?^ dium produxerunt, contendentes neque formam; neque fonum, fed folum nomen littezz notare aliquid. Eft enim, vt Delphi opinantur,& Nicander facerdos omniuni nomine dixit, quafi vehiculum& forma fermonis quo deum compellant homines ,fyllaba E 1, quod Latiné S1. dixeris, principémq; locum obtinet ininterrogationibus: dum confalteres identidem querunt ac fcitantur, 5i vi&toria fiht potituri; Si ducenda vxor,$i expeo diat nauigare, Si agriculruram éxercere, 5i pere3? grinari, Diale&icis autem valereiuísis Apollo fapiens deus, qui cx particula S1.& pronunciato ei adiun&o nullam cenfent confici rem, omnes interrogationes buic fubiunctas particule . Pro rebus accipit& admittit. Quoniam autem 35 nobis proprium eft interrogare vatem, commune autem invocare vt deum: exiftimant lhitteram illam E r, fiue$1, non minus optandi quàm
1j

684 PLVTARCHI DE
interrogandi(ignificationé habere. Optantes enim dicimus, Si mihi contin geret.& Archilochus,
— Sinibi Manum liceret Neobules tangere meee, f
EtinE o pofterioríyllaba y 4 x locum implet, nihil fignificat, vt& particula 6 n'w.Sed E roptan di vim habet futficientem. Hxc cüm dixiffet Nican der: Theo focius nofter,notus(opinor)tibi,ex Ammonio quehuit,libertáíne relicta effet dicendi dia- 16 Dialeclica. lectica, tanta affe&&x iniuria. Et Ammonio dicere, opémque ei ferre iubente: At veró,inquit,artis huius peritifsimum effe Apollinem, pleraque oracula oftendunt.eft enim eiu(dem nimirum foluere& texere ambiguitatem. Iam ficvt Plato dicebat oracu- 1f lo dato, quod aram Delphicam duplam prioris facere iuberet,(quod fummz eft rerum geometricarum periti: opus) non de ara deum fuiffelocutum, fed Grecis hoc modo mandauiffe vt geometriz darent operam:ita fané ambigua edens oracula Apol- 10 lo, auget commendátque diale&icam, qua fcilicet opus habeant qui ipfum velint intelligere.In dialeCica autem maximam vim habet coniun&io Si,eam componens enunciationem, quz omnium maxime" rationi humane cógruit.Quid ni enim? cüm etiam J brutarerum fübftantie habeant noticiam:confiderationem autem& iudicium confequentiz foli homini natura dederit. Effe enim diem,effe lucem,(en tiunt nimirum& lupi,& canes,& aues.quod autem|— Silux eft, dies fit, nullum excepto homine animal?* intelligit. folus enim homo antecedentis& confequentis,&(ignificationis horum atque connezionis,mutuid; refpectus& difcriminis notionem pet cipit, ex qua demonftrationum principium petitur przcipuum. Quoniam autem philofophia verfirur j circa veritatem, lux veritatis eft demonftratio, huius principium eft connexa oratio: convenienter ea par

EI APVD DELPHOS, 68;
es particula,qua vim habet hanc cóficiendi& coritinendi,à fapientibus hominibus ei deo confecrata fuit, qui maxime diligit veritatem. Vates ergo eft deus, ars circa futura fatidica ex prafentibus aut prateritis, Nullius enim rei vel(ine caufa eft ortus, vel fine ratione prznotio. fed cüm omnia przfentia preteritis, omnia futura prefentibus connexa fint & alterum ex altero fequatur progreffu ab initio ad finem pertendente: is qui caufas naturalibus rationibus perfpicere& inter fe contexere poteft, is nouitac predicit Que funt. que uenient poft beec,que preterierunt.. Et przclaré Homerus primo loco pofuit prafentia, deinde fututa& preterita. Nam€ connexi natura ducitur ratiocinatio:Si hoc eft,iftud precefsit.& Si hoc eft,iftud fiet. Artificiofa enim, vt dixi,res eft,& ab humana proficifcitur ratione cognitio cófequen tis. affumtionem autem fenfus rationi praber.Itaque etfiturpe videtur, tamen non verebor dicere, 9? tripodem nihil effe aliud quàm rationem veritatis; quz pofita eius quod eft ad antecedens cófecutione,deinde affumens rem extantem,conclufioné demonftrationis ipfert. Quid mirum autem, fi Apollo,qui Mu(ica dele&atur,& olorum cantu,citharzque fono,ob amoré dialecticz hanc particulam amplectitur& diligit, qua maxime& crebró vti videt philofophos? Hercules autem,cüm nondum foluiffet Prometheum, neque cum Chirone& Atlante fo Phiftis collocutus fuiffet, iuuenis etiamnum ac plan€ Bceotius, diale&icam abolens,&$1 prius ac poerius deridens,creditus eft vi abftuliffe tripodem, & de arte cum deo dimicaffe. nam aucta quidé ztat ipfe quoque& diuinationis& dialectice fa&us ; A peritifimus, Vt finem dicendi fecit Theo, Europhus Athenienfis fuit, vt puro, qui ad nos diXt: Vider quàm alacriter Theo dialecticam tuea*ur, tantüm non leonis indutus exuuium? nenos
llis.e,70.

486 PLVTARCHI DE::
quidem porró; qui omnes iu vna fummares, naturas, pribcipia, diuinarum iuxtà humanarümque rerum,uumeris adfignamus,numerümq; multo maximéomniumpulcrarum bonarámq; rerüm facimus. principem ac dominum,;quiefcere iciens,fed primttias charz mathematices deo offerre.quippe qui fta tuamus Eiillud neque virium, neque forme, neque fignificationis gratia quicquam àblis differrelitz teris; fed iudicemüs hoc honore eximio ornatü cffe, vt notam quinarij, cuius numeri magnum eftin vniuerfam naturam ius. quem nos pemptada,& ab , eo fapientes pempazen numerare appellant.Hacillead nos dicebàát,uon ioco,fed quia cum mathema: tibus ego ardenti(ludio animi 1ncumbebá. fortaffis etiam, vt verfans in Academia, vbique magni fa&urus vocem,illam, Ne quid nimis. Ad hc 1taque ego fic refpondi. Equidem dubitationem Eufttophus optimé numero folüit. Cum enim numerus in parem ac imparem diuidatur, vnitas facultate vtrique generi eft communis: vt quz pari àddita mparem,impari adie&a parem conficiat numerum: prin cipium autem paris numeri duo, terni impatis ftaQuinarij tuitur:Quinarius ex his duobus cópofitis cóflatus, v5 G'pbr& meritóin honore eft, vtpote primus ex primis cófe fiamia.—&us, nominatürque Matrimonium, ob paris cá fe-* mina,imparis cum mare fimilitudiné. Quàádo enim numeri in equas diuiduntur partes,par omnino diyulíus, principium quoddam capax in feipfo, fpaciámq; relinquit.impari diuifo,femper medium réflat gignendo aptum. itaque& fecundior pari eft, mixtülque femper prevalet, nunquá vincitur.nun» quam enim par impari mixtus parem, femper impa* £em producit. immó autem vterq; fecum compoitus,difcrimen oftendit:nunqua fcilicet par par! adjuadtus imparem procreat,ncq; fuam mutare natu- 35. ram poteft,imbecillus& vi alium gignendi defüitutuis. impares,quia víquequaq; funt fecundi imp

[ED APyD DELPHÓS.$9
bus iun&i mültos$ generát pares.Reliduag ümerorüm facultatesac differentias nó eftlic perfequeti dilocus. Proinde quinarium Pythagorei,ob fimilitüdinem congreffus primorü maris& feminz Con iugium appellauerünt. Idein etiam natura dicitur; quód fui dültiplicatione in fe redit. ficvt enim natra tríticü loco feminis accipiens, multas alterando eo mutandóg; formas interim inducens, tádem triticü reddit, in fine totius mutationis principium reftitués: ita cüm reliqui nurneri in fefe multiplicatijincremetito fa&o in alios deBinant,foli quinarius & fenio infe du&i, feipfos referunt& conferuant. Sexies enitn fex,€€ x v 1 funt:quinquies quinque; x x v. Verüm fenaárius femel hoc facit, vhód; düntaxat modó ex feipfoó quadratü producit. Sed quifarius preter liunc multiplicationis fructum, fibi ipfi adie&tus denárium gignit: idque durat perpetuo. quáinreimitatur hic numerus principium iljo!ud, quod Vniuerfum temperat. Sicvt enim HeraCletus ait eo fefe conferuante ex feipfo mundutn,
ex müdo fe refici, igníq; omnium vicifsitudincs effci, ex quoomnr fiant& in quein Orániá redeant; quo modo ei auro fit pecunia, é pecunia aurum. fic
4, Quinarij ea eft natura, vt cuin quinatio congreffug nihil imperfe&uth aut alienü pofsit procreare: fed aut fefejaut denariti:id eft, vel fuz haturi, vel perfectum numerá. Quod fi quis ihterropet,quid hec
ad Apollihé attineant, refpóndebimus,nó ad hune
10 modo, fed G ad Bacchü,qui non fhinori iüre quàm Apollo Delpliorum fibi partem vindicat. Audimus enim theologos partim carmine,pattim liberaoratlone catientes atque tfadentes, deum interitus expertem atqüe&ternum fuapte natura, fatali quoá d decteto ac tatione mutationibus fui vtentem; à'às1n Ignéam náturá accendi, omniág; omnibus sfsimilare: alias in varias fe omnifq; generis formas induere, diverfis; affeQionibus& facültatibus ob
"n

64$ PLVTARCHI DE
noxium facere, idque fieri quod notifsimo nomine mundus dicitur. Sapientiores autem ifthec vulgus hominum celantes, mutationem in ignem Apollinis,ob negationem multitudinis,& Phoebi ob puritatem nomine afficiunt. Mutationem autem infpi ritus,aquam, terram fidera,ftirpes, atque animalia, eiáfque difpofitionem, divulfione quadá& in mem bra diftra&tione per ambages proponüt:ipfum deü Dionyfum, Zagreum, Ny&elium,& Ifodetam appellant. Interitus etiam quofdam,& à medio fubla- 16 tiones,mortes, rurfüámq; in vitam reditus,confentanea didis mutationibus enigmata, agüt:canüntque Baccho dithyrambos, plena motuum animi& mutationum carmina cum vagis erroribus& circumcurfitatione coniun&arum. nam, vt Aefchylus t$ ait, Promifcui clamoris dithyrambum convenit co mitari Baccho. Apollini autem canunt Peanem,car ménque modcftz Camcnz. Atque hunc femper iu uenem,& fene&utis exfortem,illum multiplici forma,variáque fpecie pingunt atque fingunt.denique 20 Apollini tribuunt equalitatem,ordinem,finceritatémque ferià conftantem Baccho admixtos iocos; & petulantiam,& furoré& inzqualitatem: Euium; in mótibus inter mulieres verfantem ac currentem Bacchum vzfanis honoribus invocantes: non ine. 25 pt vtriufq; mutationis naturá contemplati. Quoniam autem circuitionum in mutationibus tempus zquale non eft, fed longius eius, quam Coron, id eft atietatem vocát, breuius Chrefmofynes, id eft indigentiz: proportioné hic obferuantes, reliquis 30 anni partibus pane ad facrificia vtentes, ineunte hyeme dithyrambum illo filere iuffo excitát, ac per tres menfes Bacchum loco Apollinis invocant, tem pus quo in ignem redigantur omnia triplum alterius effe nen Verum hzc prolixius quàm pro35 ratione temporis funt commemorata. Id quidem manifeftá eft, huic rei theologos quinarium accom mo daffe:

EI APVD DELPHOS 685
. modaffe: que nunc ipfa feipfam gignit,vt ignis,nüc denarium conftituit,nimirum mundum.Quid:Muficam, quz deo illi gratifsima eft, cenfebimus quina rio carere? Harmonica certé maxim vocum in con 3 centibus(fymphonias vocant) occupata eft tractan
dis. at quinq; non plures,neq; pauciores, effe fymphonias,ratio convincet,& refellet eum qui fine ra tione ifta fenfu in fidibus aur fitularum foraminibus velit examinare. omnes enim proportione numerorum oriuntur. quz eft diateffaron fymphonia fefquitertia, diapéte fefquipla,diapafon dupla, diapafon cum diapente tripla, difdiapafon quadrepla. quam enim his addunt harmonici diapafon cá diateffaron, ea recipienda non eft, neq; auribus eft aliquid contra ration£, qux legis vice eft, gratificandum. Porró vt quinq; difpofitiones tetrachordorü omittam,vt taceam de quinq; primis tonis fiue mo dis Giueharmoniis,qua vocem intendunt ac remittunt,€ maiorem minorémve faciunt, cüm reliqua grauitate aut acumine confiderentur: nó cüm mul10
20
t3,3deóq; innumera fint intervalla,quinq; tátàm in cantilenis vfurpanturtdiefis inquá, femitonium,tonus;trifemitoniü,ditonus?nullum aliud neq; mious
,, 105 maius in vocibus intervallum grauitate& acie efinitü in cantü venit? Multa id genus alia ego pre
terrens, Platonem producá,qui aut vná mundü effe affirina á
2uit,aut fi prater ed alij fint,omnino quinque numero effe mundos, nó plures. Enitnvero etfi
5o nicus müdus hic eft,quod& Ariftoteles fenfit:ta|^€n 1$ quodammodo ex quinq; compofitus eft&
Concinnatus mundus: nimirü mundo terr, aquz,
: guis,& cceli, quà quintà fübftantiá illejalij lu
7n,8ij etheré nominant:cui foli omniü corporum
29 Reccfsitate, non accidentis ratione,fcd à natura
» Gatum eft, ve circulo rotetur.Ideoq; primas etia&
ifsimas earum quz 1n natura funt figuras Pla
ammadyvertens, pyramidem,cubum;o&taedrui, *

Séfus quine que.
1ia.0190*
690 PLVTARCHI DE
icofacdrum,& dodecacdrum, fingulas fingulis ác» commodauit mundis.Neq; defunt,qui fenfuum facultates numero itidem equales primis illis applicent corporibus.videntes tactü cffe terreftre quippiam& refiftens, guftatü ob humiditatem fapidorá$
qualitates percipere. acr porró ictus, vox fit& fonus. de reliquis duobus odor, qué olfa&us arripit, ignez eft nature, cüm fit exhalatio à calore elicita. vifus fulgore etber& lux res cognats contemperantur,fenfumq; concordi motu percellunt. Aium neq; fenfum animal ,neq; mündus fimplicé& mIXtionis vacuá habet natura.fed mirabilis quedam,vt apparet, diftributio eft fa&a, quinq; ad quinque it aptatis, vt cuique fuus quafi collega deftinaretur. Hac ego inter dicendü paululum(abfiftens,interca pedine aliqua fatta, En,inquá, Euftrophe,quid nobis vfu venerit!parum abfuit quin Homerá preteriremus, quafi vero non ille primus mundáin quinqs diuiferit partes:quarü tres in medio fitas tribus ad
fignauit diis, duas extremas olympum& terrà, quarum hzcimorum,illa fummorum eft terminus, com munes& nó diftributas relinquens.Sed,vt cftapud Euripidé, referenda eft ad id vnde exiit oratio. Qui quaternarium magnifice predicant,non inepte docent, eius ratione omni corpori ortum fuü contingere. Cüm enim omnis foliditas intelligatur effe in
longitudine& latitudine crafsiciem na&a;& ante longitudinem exfiftat pun&ü vmtátis rationem ha bens:lineaautem it longitudo latitudine carens? necautem ia latitudinem motus,& fuperficiel pro" creatio ternario conftet: huius profunditate accedente,foliditas quaternario conficiatur: nemo non videt, quaternarium, poftquá naturam vía; ad corporis perfe&ioné produxit,ta&tuíq; rénitentem mo lem exhibuit, deftituere eam potifsime ret indiga Nam quod animz eft expers, id, vt verbo dicam,0f
bum eft& imperfectü,neq; vllam ad rem anima non mouente
3$

EI APVD DELPHOS egy
mouénte commodum.Motus auté fiue affectio ani mà introducens mutatione per quinq; fit,naturg; perfe&ionem conciliat. vt quinarij ratio tanto fit quàm quaternionis preftantior,quáto maior eft ani 5 malis quàm anima carentis corporis dignitas. Praterea concinnitas& facultas quinarij plus virii na&a,non fiuit in infinitum progredianimatorum na turam,fed animalium quinq; definiuit genera:deos Animalium fcilicet,genios,heroés, homines,bruta.Tam fiipfam genera. io animam ita vt natura cius fert partiare, prima eius & obfturifsima vis eft vegetandi, proxima fentien-. ppetendi, deinde irafcendi: in ratio Cinandi facultate quinta, tanquam in extremo perfectioné adfecuta fübfhitit natura. Tot tantífgi pra. diti quinarij facultatibus, ortus quoq; elegans eft, hon is quem fuprà commemorauimus,vbi e binario & ternario conflari eum docuimus:fzd quod nafcitur principio cum quadrato primo coéunte, omnis 9512 numeri primordium eft vnitas: quaternarius PJo quadratorum primus. Ex his,tanquam forma& ma teria finita, quinarius componitur, Quod fi re& nonnulli vnitatem quoq; quadratum cenfent, qua
€x fcfe ipfa propagatur:quinarius coitu duorum pri 2Orum quadratorum natus, non potuit nobiliori "glue exfiftere, Quod autem maximum eft,id Vereor ne i dicen ita premat Platonem, ficvt ipfe ^20: Caufà preffüm fuiffe Anaxagoram perhibet, qs admodum, vetuftam de eius illuminatione ratione Pro fua vfurpaffer, NI 30 ptü reliquit p] quid fimil
di, poft hanc a
ÜÓ
2$ abo
óüne enim in Cratylo ita fcriato? Omnino, inquit Euflrophus.fed '€ eveniat,non cerno. Atquiinquam,nofli
eundem in Sophiga quing; potifsima demonftrare Platonica Pty IPisEnsIdem Diucrfam Morum, Statum. Et Principia, * IR Fhileko alia infituta diuifione,Vnum ait effe Infi x terü Extrem, his mixtis omné exfiftere Ot Mii iid ponit Caufim eius mixtionis:& quintü [4 ancd reliquit, Caufam Iecretiois& difsi X ij

69 PLVTARCHI DE
pationis mixtorum. Exiflimo autem hzcillorum quafi imagines proponi, Eutis id quod fit, Motionis infinitum, Status extremum,Eiufdem mifcendi, Diuerfi fecernendi principii. Quod fi diuerfi funt, &illo&ifto modo quinq; erunt principiorü gene$ raac differentiz. Hzcaliquis ante ztaté Platonis cüm comperiffez, Ei Apollini eam ob rem confecrauit,notà atq; indicium numeri vuiuerforum.Enimveró bonum quoq; perfpiciens in quinq; tributum
genera,quorü primum eft Mediocre, fecundü Pro- 10
portione meníure concinnum,tertium Mens, quar tum in animo Sciétiz,artes,vereQ; opiniones,quin tum Voluptates pur& à dolore fecreta: ibi dicit Orphicum illud tubijcieus:
Aetate in fexta ftudium fuiite canendi. His ita dictis inter nos, breuiter ex Nicandro aliquid quaram;ac
Cantabo gnaris. Sexta noui menfis die, cüm Pythiam in prytancum
Hj
introducit, prima vobis de tribus forti quinario, neq; binario iato, neq; ternario, aut inter fe comparatis.Nóane ita eft? Tum Nicáder, ita eftinquit:fed caufam aliis effari nefas cft.Ergostcbam ego, interim dü uobis confecrádis deus verita tem cognofcédá prebebit, id quoq; à quz de quinario funt di&a. Hic fait,quát^. ego memini,finis arithmeticarü& mathematicarü notc E! laudationü.Caterüm Ammonius,qui&ipfe nequa uá contemnendá mathematice philofophiz oper?, impendiffet, dele&atus ea difputatione, dixit: Non 3 equidem convenit ifthzc ab adolefcentibus nimi$ ftudiofé refelli ,1d tamen difsimulandum non cenfeo, vnumquemvis numerum f£acilà laudare voleatibus materiam fui laudádi prebiturum. Et quid at"
llini facer feptedo vircs eius ro nos propunciare
tinet alios cómemorate? Ipfe Apo narius diem autó cófumet,quàm dicen vniuercfz pofsint explicari. Decet ve
bus ducitur 20
die&ü fic his, 9
mA
y
i2
t
I? T1

EIAPVD DEFLPHOS. 693 nunciare, fapientes viros bellum commuuilegi indixiffe ac vetuftati temporis,& feptenario de principe fede exturbato,quinarium deo tanquam magis illo congruentem dedicalfe? Ergo neq; numerum, neq; ordinem,neq; copulam, neq; aliam deficienté partem exiftimo littera EI fignificari.fed eft ex fefe perfecta compellatio dei, fimul cum verbo enunciá Us animo obiiciens vim dei.Deus enim vnumquenque nóftrüm huc accedentem velvti falutans comat, Nofce teipfum inquiens: quod nihilo eft quàm Salue deterius. Nos vicifsim refpondentes deo, Er, id efl Es,dicimus: veram,certam ,folamq; foli convenientemei appellationem, qua effe dicitur,tribuentes.Re vera enim effentie nos nequaquá. Caduce res
7 famus partcipes,fed vniuerfa mortalis naturain me"^? /wnF ve dio ortus& interitus verfaus,fpeciem opinionémq;?*"4obfcuram&inflabilem fui przbet. quàd(i animum intendas, vt intellectu eam comprehendere pofsis:
,o Quemadmodum aquá fi complectaris vehementiüs,
" htvtcomprimendo ea&in fe conducendo diffluat acpereat: fic vniufcuiufvis perpefsionibus& mutaUonibus obnoxizrei nimis evidentem perceptione dum fe£tatur ratio,aberrat vel ad ortum eius, vel ad
, ritum, nihilarripere quod permaneat aut fit re vera cüm pofsit. Heracletieft,non poffe quenquam bis in eundem fluuium defcendere. Subftantiá quo que caducam bis eodem in ftatu nemo attinget: fed celeritas mutationum eam diísipat mox,ftatim col3 ligi rürfum.Immó non iterum,non poflmodó tanRere licet, fed(imul& exfiflit& interit, fimul accedit atq; recedit.Hinc eft,vt quod fit,eó vfq; nó perücatur,vt veré dici pofsit effe, ortu nimirum nufquam definente, nufquam infiftente.Statim iam indeà femine continentibus mutationibus fetus fit,
35 1nfans, puer;adolefcens,iuuenis,vir,fenex,filicerü1um:femper pofteriore priores aboléte ortus. Sed 105 ridiculi fumus ,Qui vnam metuamus mortem,
Xu

Verum Ens.
654 PLVTARCHI DE
'toties iam mortui,toties morientes. Non enim tan
tüm, vt Heracletus dicebat, Ignis mors acri eft ortus.&aeris mors aqux ortus.fed multo hoc eviden riüs.in ipfis hominibus animadvertas, Interit vir fa€o fenezat vir fatus erat intereüte iuuene,hic puero,hic infante.& qui heri fuitmortuus eff orto hodierno; hodiernus in craftinum definit.nullus auté manet,neque eft vnus, fed nafcimur multi, materia circa vnum fimulacrum& exemplar quoddam expreffum circumagitata atq; labafcente.Etenim fiii dem perduraremus, quomodo nunc aliis gauderemus reb. gauifi anté diuerfisicótraria diligeremus, odio haberemus,miraremur, vituperaremus: aliter loqueremur;afficeremur, non formam, non figurá, non fenfum priftinum retinentes? Nam neq; abfq; mutatione probabile eft iftam diuerfitatem oriri,et qui mutatur,idem non eft.Si idem nó eft,ne eft quidem: fed alius exalio mutationibus fadus. Senfus autem ob ignorationem eius quod eft, fallit nos vt effe putemus quod effe videtur. Quid ergore vera eft, quod(it? id quod fempiternum eft ortus&intetitus exfors,cui nullus à tempore motus infertur. Mobileenim quiddam& quod cum mobili imagtnatio concipiat materie, femper fluens, non folidü aliquid, fed velvti vas ortuü& interituum eft tenpus: cuius ipf appellationes hz, Prius, Pofterius, Exit, Fuit, fatentur ipfum non effe.facias enim fatue ac abfurdé, id quod nunquam dici potuit effe, aut quod iam effe d«fiit,fi effe dicas. Id at, inquo maxime inhitimur intelle&urr tempus, nimirum quando Inftans,Prefens, Nunc dicimus:id rurfum elanguefcens ratio prodit.eliditur enim difsipatürq; in futurum& prateritum. idq; nobis hic vfu venit, quod iis qui rem nimis procul difsitam videre vo lunt, priüs elanguefcentibus radiis quàm eo perta gant. Quod fi idem accidit nature quam tépore me timur,quod menfurz eius: ipfa quoq; nihil cft pez manens,

EI APVD DELPHOS 65
manens,nihil ens,fed omnia funt fientia& intereun tia,iuxtaeorum cum tempore cóparationem. 1tag; de éo quod eft,nó licet dicere fuiffe id aut fore: quz verba inclinationé fignificant atq; difceffum& mu; tationem,quz locá in eo quod eft non habet. Deus autem,fi ita dicendum fit, Esr,& eft nulla ratione temporis,fed zternitatis immobilis, tempore& inclinatione carentis: in qua uihil prius eft, nihil pofterius,nihil futurum, nibil preteritum. nihil anti10 quius, nihil recentius, fed vna cum fit, vnico Nunc Íempiternam implet durationem:& huius ratione quod effe dicitur, vere eft,non futurum,non przteritum,neq; orfum,neq; defiturum.Sic itaq; deus no bis eft venerationis ftudio falutandus atq; compely landus. Nifi mauis veterum quorundam formulam, Er: nz N,Vnum es. Non enim multa funt numina, fed vnum: non vt vnufquifq; noftrüm congeries ex infinitis diuerfifsimií(q; affe&ionibus varie cómixta,quo modo ex omnis generis hominibusfolennes 20 conventus conflantur.Sed vnü oportet effe id quod eft:& effe, id quod vnum dicitur. nà diverfitas cüm differentia entis ponitur, iam ad procreandum id quod non fit ens vergit. Proinde deohüicrecte& primum,& fecundum,&tertium nomen eft iuditü.
2; Apollo enim dicitur, quód vnicus fit: voce multitu dinis negationem arguente. leius autem, vt vnicus
& folus. Phoebus,quia hoc vocabuloantiqui omnia cafta& pura defignauerunt: ficvt(oi fallor) Theffali hodiéq; facerdotes nefaftis diebus priuatim& ex30 tratempla degentes phaebonomefthz,id cft luftrati,dicunt. Vnum auté quod eft, fincerum eft& mixtionis purü. alterius quippe cá altero mixtione res cótaminátur.quo pacto Homerus inquinari ait puniceo colore eburtinctü.& infectores colorü mix35 tos corrüpimixtionem corruptelánominant.Ergo vnum effejneq; cü alio coutemperari, femper cópe üt in rigturam interitus expertem ac puram. Qui ve
X. ij
Ilia.d 141:

696 PLVTARCHI DE
ró Solem cum Apolline eundem faciunt,corum par eft exofculari atq; ampleti ingenij bonitatem: qui quód maximé omnium quz habent cognita venerá turatq; defiderant,einoticidaciudicium deihuius— adíignant. Ia prefentia autem deum quafiin pulcer. 5 rimo omnium fomniorum fomnio imaginantes, excitemus animos noftros, hortemürque vt altiàs fe efferant,& deifubftantiam fublimiorem naturalibus contemplentur.neq; tamen non hanc eius imaginem colamus,& veneremur,qux(quantum omni no res fznfilis de ea quam fola mens cernit,& caduca de perenni praftare poteft) fecunda eft,indicia nobis quzdam& fimulacra effulgentia vtcunq; fug gerendo, bonitatem& felicitatem numinis iftius re przfentátia.Illas veró Apollinis é fua natura egref- r fioncs,ac mutationes,quibus ignis fiat,rurfámq; feipfum difsipet,& in maria, ventos,aut animalia, vel flirpes transformeturjaliáfq; id genus diras perpeffiones,neaudire quidem pium eft.nifi eum puero il i loà pocta defcripto facimus deteriorem:& quod il le ludicrum in fabulo, id componens ac diffingens identidem, fibi animi caufa fingit, hoc deum vti in Vniuerfo femper ftatuimus, dum aliàs mundum for mat qui non erat,aliàs conditum perdit.Immó con-; trà quantü eius mundo vtcunqjinnatum eftid fubftantiam mundi conflringit, corporeámq; imbecillitatem ad interitum propenfam coercet. Acmihi quidem maximé oppofitá ifti opinioni videtur dei nomen, vt Ei appellemus eum, teftantes nunquam o illum fuo de ftatu exire,nulla mutatione affici. Hoc? enim magis conveniebat tribuere alij cuidam deo, aut potius genio prafe&to naturz quz ortibus&in teritibus variatur. quod ftatim ex nominib. liquet, contrariis atq; fignificantibus rem adverfam. Nam Apollo nofter, alter Pluto à multitudine: ille De- 35 lius,hic Aidoneus ab obícuritate& cecitate nominatur:ille Phosbus,hic Scotius, quod eft Rbue us.

EI APVDDELPHO S. 697 fus.spud illum Mufz verfantur,& quam Latini Memoriam dicunt Mnemofyne: apud hunc Lethe, feu obhuio,& Silentium.ille à córemplando Theorius & Phangus efurpaturthic
Obfaure: notis fearis princepsq foporis. atq; hic quidem omnium eft deorum invififsimus. inillum non inelegaater Pindarus dixit,damnatum effe eo nomiue,quód maximé omnium deorum fterilis& infecundus fit. Re&é itaq; Euripides dixit:
Libationes:atd; cantus
vita folutis: auricomus quas
Non admittit Apollo,
ziórg; eo Srefichorus:
Cantus aíque iocos pre reliquis amat
Apollo rebus: fed genitus grauts
Luctus; Diti forte cedunt.
Sophocles fua etiam vtrique infirumenta perfpicue denotat his verbis: zo—— Nonnabla funt antica.nec lyra luttibus. Nam idem ille nuper admodum aufus eft vocem* emittere:cüm priore tempore ad lu&tum vocaret ho* mines,& non valdé honoratam aut fplendidam obi ret iftarum rerum actionem.poftea omnino funt có 2; mixta, magnaed; perturbationes hominib. inde oborte,quód res deorum cum rebus geniorum permi fcuerunt. Ateuim notz Ex dictum Nofce teipfum videtur quodammodo repugnare, alio confonare. Hoc enim pronunciatum eft vt nos percellat,& ad qo Venerationem numinis, vtpote quod fit femper,excitet.illa nos mortales effe docet,naturzQ;& imbecillitatis noftrz admonet.
Toni lL FINIS
Xy

698
IN PLVTARCHI MORALIA, ANNOTATIONES ínterpretís.
IN LIB. DE LIBERIS EDVCANDIS,
v NC libellum contuli cum Francifci Fabrieij ui ridottifiimi atque diligentif2imi optima editione, J| quanto cum frutusuel annotationes oflendent. Obferuet Leor, priore numero paginam, dl m. cmu23. fero uerjum notari. 2* 19. Regunculos.) Pro£aenidtae Baenicle legira tionem Grammaticam Fabriciana editione comprobante. Et quidem apud Plutarchum initio Agefilai, ubi cadem hiftoria Dorice yefeviur, Baci otio legitur.Ego regunculos quàm vegulos malui wertere, quia reguli uox aliud quàm regem punilionem fignificat. 3. 13. Sanébeatus.) avoteoy uu ous qoc fopra legit Fabricius: fed noftra ledio nibilo uidetur deterior, que etiá eft in fcripto codice Épifcopiano noftro,e codem recidit. 3. 27. Laboremagno.) Fabricius legit vvv, fidem to^ dicis manu fcripti fecutus;quam€7* nofter codex fcriptus compro batleüionen,ad fenfum nibil admodum intereft: nifi quis mecum togitet;vévew vatione fui etymi non admodi faccre ad curuandi. 4. 15. Cüm moresipfi.) Fabricianus codex becut C9 4, libi,caftigatior.Ego tamen legi.lependumqy autumo:wod yap 1? 3loe oo Sod ai kgdvtop. quód monui propter cos, qui noftra eum Grecs comparabunt. $. 37. Inftituenda bonis.) Sic abínitio uerti. Sed fcio" lus pro puerca(qud Horatius etiam ufurpauit,) puericia pofue vatucrju corrupto. V erfus bic in Pbocylideis bodie non exftat, ut € dlius in libello de ratione audiendi addudtus,dliiq; dliós, Eft quiem wuitiatus;et fortaffe fie vett legitur: Tio ve? Véysu xegvupolg naa dvdlaoniadv dye. 6. 26.

IN MORAL. ÁNNOTAT. 699 6. 26. Pedamenta.) Sic utri ve xdgasxac. non enim 73t fed vàc legedum eft. Quippe Euftatbius in primum. Nffee librum docet feminino genere ufurpandam uocem,cum pedamen tum.id eft palum fignificat;quo in folum defixo. uitis nititur. c7 Vliad..citat prouerbialem uer[umt, Eburdvunw j x&pot alo Aumeneu.
Idená; eft apud Pollucem diferté preceptum.1. 10£abricius quod vae legit in uetufto libro, 9. 20. Gorgiz, nififallor.) Extatlocus apud Platonem in Gorgia, fed querit Polus.Stilponis ditum Simplicius aut certé finile eius vefert in Categorüs,ad oppofita priuatiué-cms 4 necm 1^. 30. Mediumtenere.) Hec olim fic annotaucram.Si Quote uale incipias, omnino c[fe uidetur ucv[us fenarius: et metrum babet fort trocbai pars odonarij. Hocut putarem, fecit WoX kun gor], quee uidebatur fita usfprmirrspep, itaq, legit e— tiam Fabricius. Sed ubi fcriptum codicem( fuit enim ad me dliquanto poft quàm bec faripfiffem mi[fus) eum ergo ubi confului, &uuehirs in o exaratum uidisita quidem perffficue, ut appareret torretoris manu librarij feripturam in. extrema uoce corredam: plancj cam letionem ampledor. 3:.. 24. Colligerefecundum.) Locus uidetur Fabricio mon iniuria mutilus-Ta feripto ultime littere corretoris[unt, ac laura. trium. uel. quatuor. uerborum capax.— Ego relinquo fuum cuid; diuinandi acumen, quàm mea inculcare[atius duxi.Lo Qus Platonis qui mox citatur,cft in fite feptini de vepublica. 14. 36. Vr& cüm exíultant.)«xagdlaz airs düppaVEVIA ve VaiaM Euri ku uryueg mordet, Sic omnino utrba bec funt diftinguenda. V bijinquit,lerticia efe efferent, increpationibus incutiendus ijs erit pudor-Fabricius aliam lectionem annotavit quee mibi tam bend atq, bacc uix uidetur cobefura sant eap egodlgüc Ciao Eugius sp airyuuN zroiéiodou, Eft es bec in voftro feripto-Et legitur meenincie fuperné annótato veg. Mar

700 IN PLV'TAÁARCHI
fententiam doti, puto.probabunt.
5. 1. Animo elanguefcente deficiunt.) oe Zzwelirrie nain oci male evat impre[Jum&uaia]seisitaq, fempet fudicaui legendum ut correxi, adftipulante Fabricio ex Codice ue teri naim]ap uox eft,que apud. Platonem quoq; excidere infttu to deficerese7 languefcere fignificat. EtD. Paulus boc fenfu cam cap.9. ad Rom. C2" 1. Coras. ufurpauit, aliia; alias, nofter frequenter. j 16. 34. Euripidem.) Stobaeus fermon.19.cilat ex Euri pidis Protefilac.|« 318. 2. Imitari fectariqy.) undo nod mfmvifgu. Sant quid vifv fit,non ignoro:quid s4&i faciat.fic fatis uideo.quid au tembec poflit fignifitare dtanvifqu, dicat qui nouit, Suffridus uertit intitari at4; difzerpere.Fabricius nofter, circumroderc. c0 quid borum fit adunviftv, aut qui bue quadret non uideo. fufpicor legendum mopryvifev ueftipia[etlari.In narratione de Antigono et'Fheocritoincft mendum-uide B. evuaozianiv eap. i.e Ma erobium 4-Saturnal.s.
20. 17. Magittrorum aliquando infitutioni.) Le 0 bat sap dyuyie àvmesefes ficut emendat Fabricius.legebatut enim aapayoyscsque tamen ipfa quoq; utamq; lettio uidetur fia re po[fe, ut seqgoryuya fit debortatio à uitio fiue dedutlio, quam tamen adolefcentes auerfentur. In feripto legitur segoruylo, C7 fuper sage eft ngee vubrica annotatum, N nde Fabricianalediio sutari poteft, quam fecutus fum.
22. 9. Nuptas proftituant.) legebatur speenyipaves quod retineri non inconmodé poterat. quidam inquit,)adulatovam,[cotum pro fua ipfius uxore( fcilicet qui buc ufq, gratifict" tus uellet uiderisut ei ettam fue uxoris copiam faceret) deducat. Sed Fabricius C" nofier fcriptus babent nod apenyépetms: quod amplexus[um.talis fuit abbas, qui fuam uxorem Maccenati pro^ Riituit;ut nofter in Evotico oftendit. in fine libri Eurydices Eptgramnate slorz ev legit Fabricius:Ego cum fcripto EVegov, qi! 4 uot

MORALIÁ ANNOTAÁTIONES.| 401
uoce uéozue uevJum incboat,ut fententia fit, defiderium fzum M fis fife bene cognitum.
IN LIBELLVM DE AVDIENDIS Poetis.
CN Via nuper buxe libellii et conucrtimus in fermonem Latini, A eg quae vifum fuit, anotauimus:ad cam cditionem in pre fentia Ledlor£ vemitto-inuenict€2* locorum quorundam explica tionen, citatorum é Po&ta indicationem, Cg* emendationis no fice rationem vedditam. 24. 29. M.Sedate.) Lufcinius,qui olim bunc libellum in Latinam traduxit linguam;Sedape babet. ut uideatur Zádteasle gi[fc-N eribn cgo Aldino codice ufum eum; neq; inftrutum magis quàm me puto fuiffe manu exaratis codicibus. fed profetto in maniferipto noftro zádtaa luculenter legitur. 24. 37. Serio dicta.) pro rca quod in meis annotatio nibus oftenderam mibi difplicere, 2ys&e fariptus liber porfpitue babet.idds fequor: 150 i24. Subiitin prafentia.) Hur locum pridem non iniuria mutilum effe fafpicatus fueram.— Sic autem legendum eft 79h kagAM vuv apée mt yergeuutee avuon egrofllu, sedi AeBoy cafa diae nàv€T cántegratio bec codici fcripto nofivo debetur idem sézoes vettà babet. 26. 55. Atq; ad mifceamus.) xafapiyvéngd femper du xi legendum effe, non noccapalanéusdy, in quod bec uox incuria librariorum erat deflexa. Codex fcriptus ueram vetinuit letion£. 28, 19. Lynceuerfipellior.) Ad margin? veperi notatu pro hvyyie legi eqpryyée, quod fan? eft planius. 32. 1. Eted imitari pulcré.) Legendà eft ex fide fcripti et fentétia difhante, à y&g fei aívà u& Adv fiy) petu ido eA 42s 32 Succenfebat enim.)zave yap ét vsgiea ita uat fus requirit vatio, Ariftoteles etiam( quad in prioribus annotatio nibus menovia mibi no[ug ae[Jerat)bune uerfum citat,lib.rbetor. ad"Tbeod. fecundo:ubi tam£ vsnsenoslegitur.Sed C7 infrauer

IN PLVTARCIHI
fus de Phoenice citantur, quorum ctiam in libro de difcrimine atri ci ey adilatoris meminié qui bodie drfentpant Iliad.z, 4.57. 50. 20. Quovis verbo percellitur.) In Graco Q6 acmedjSu. Annolauim me legere eafogdien, Inlibello.(ut boc addam) aspi soi Gwavew, ditlum boc ad Fieraclitum autorem vcfertusem pro s«aeiidonMegitur nó minus ab[urd£, seeded, Ego in mea fententia perfiftoquod ufa uocabuli cam wideo confümari, Sic enim Plutarchus infra de uirtute nudiebri, de Eryxone concubitum Laarcho fe ed fimulatésofferéte. jv euo avena agit ddovi và Aaxpxmytot aav/daac avaajonta apie zlo q^ erenicelo. go[fem ctiam afferre P ura, vifi€? vem fatis manife" fiam cogitarem,egr alibi etiam aliquid annota[fem hue pertinens, H icd ato codice maxufcripto delere nolui: inueni tamenin cà fuper illam mendofam uocem à corre Gore ad[criptum vajeáian, € ageoína uci fcriptum, quad mORUEYan Hu biproban, non ud, 60, 1g. Hacil actranfis qi.)) unen flewerit bac ego le üione defidero,nibil tamen alm. codicem f Jeriptum eefemem, in €o ad marginem mobjaua appofitam aliam[cripturam son fétdvessquod annotatu dignum duxi.
65$. 19. Quinaíc itur,) Hosuerfus aliter uertit t'ullius fub finem prime"Tufaulane,er ex Eur ipidea Crefpbonte docet Juntos. Exflant C7 apud Stobaeum fcrmone pid, Vorró arnotatío nes in libellum de Homero exftant. fcorfum. exeufe, ut nibil at^ tineat cas buc interpolare lad fatis erit quedam delibaffe: dunt illas locuplctiorcs C7 caftigatiores damus.
68. 3:1. Non carens grauitate) Zesáves legitur ín 0^ nibus vnpref s.quod nemo credet uerum c[[e. feriptus babet^ CAVO, lego itad; QcRAVOR,
7?. ix. Quodnon femper.) Sic femper putauilcgendum;3 yag aia itad. exprefTan eft in feripto.
IN Lib. DE R ATIONE Á VDIENDI. 156. 8.Simul X optin Pu 7i xeneésa]ev,id quod infe: THEPA A fiendit deeffe aliquid: ut fi ert pum faf
- a Cod Cf aua o
E

MORÁAÁLIA ANNOTAÁ'TIONES,| 7o5 &à xgasésafov 7495 BA BeirroTov,aut al'quid tale. In conuiuig feptem fapientum non longà ab imtio bocip[um narratur, vé seva gésooy avv no xq ése kon non. Memorie proditum eft Aefopum idem delingua iudicium tuliffe- nam ez cum o ptimas ez cum peflimas carnes iu[fus ab bero emeret, linguas e mile. Poft feripta bec inuem in fcripto codice 4a«gà gonenisaoy Et ua qodon non&aoniu dox. 156. 26, Naturam componat.) sapo ioo gíé oiu, Verbum boc quin fit mendofum,mínim? dubito. Lufcinius intevprc: torum habitum immutet. nefcio fané quos codices, autpotids quas coriehuras fecutus. Sed quàm tutum mibi fuerit qui; iudicabunt Grecorum cum Latinis conferendorum pe Credo nodorgécn fcriptum fuiffc ab autore-nifi inquit meo iu
) purgetur anima ipftus. translatione minimé incommoda.
ft inueni fcriptum babere nodag]óu. quod indico quod ex v fieri potuit folertia librarij e:uox quidem ea fatis quadrat.
60. 31, Quavis oratione percelli.) Vox à fenfu eg inflituto alieniflinta bie erat aad Vido. fupra oftendi, cur ita, uti tgo uerti,fit legendum, kn]oscdont,
162. 1g. Melmeditantes flauum.)£avfoy uou undi iom,— Carmen eft Simonidis.quod nefcio an cafu. potuls quam induftria etiam metricà extulit Lufcinius.lauum mel confidentes. effe autem Simonidis carmen, didici ex Plutarchi libel. 1o de[entiendo profetu ad uirtutem. Ceterüm in fcripto annotá tn tft pro zwosraa in bac ipfa periodo saos. et paulo poft Pro elposinat, ol pecaoc]umet legi. que profecto funt meliora et maSis buc quadrantia uocabula. ideo ea in uertendo fum amplexusaliuapto poft axside]ay woiáp malim legere mión.
164. 16. Deinfinitifectione.) nsp/ zie vür dpigwv vo Uc, Inficiunt(ait interpres) ucl optimo cuiq; orationis membra quaftionem bane,e2'c. Hoc an fit aigu 7000, dut cur ita uifum Wlerpretinon affequor-ipfe non uerear legere, 13v&ogíguy v2ML fit daqeev, ná facultas cótinui deinceps diuidun

704. IN PLVTARCH I
di nunquam ve ipfa completur. quod ex. Ariftotcle notum eft.». gveinüv.Cy* b. prime Philofopbic. Ita; d:oglguv vou crit continui infinita fe&io. Quid quad fcriptum deprehendi babere àecf sev De Vlyffe aütlocus cft Odyf. o.222.Scd Melantbij fus ue basnon procorum. uavov autein non eft proprium nome, fed ei qui puré in pedore nato periclitetur defignat, e7* idem refertur proxime(equente libellosprope finem. Paulo poft zifagit« pro Vei]£u fen]us docuit legere.fed ita babet etiam jeriptus 164. 3y. Nutus,GC vultu.) sg vau. boc quii fit. lcg vdbpca. adftipulatur friptus.in quo'etià Tffsraa et futi re^ üids legitur, quàm in impreflis mutilo fenfit participia. efcio m pro daogíoce non fit ponendum&xegíns. fed telerabiis moutrt nolui. 167... 17. Inter echinopodas uelut.) éca/ Guvíise^ das. Apud Atbeneum extat lib. 3, eleaveoqeg oiv uer[us i^ teger, Oc ad Nye ee ot dt rupto Vyuvty: eof poétae, quicund; is fuit, libuit prima produ&a porert. qui patrocinio ipfius Ariftotelis uti potefl.ita fcribentis libro jd pientiee quinto;capite quarto. eóete ff Aurvroi at n di ei vloogum. T8" quauvav riveeie.eley élate em]évae Moyea Tov Habes ci £o C7 pentametrum.. Atq; ita boc difüichon etiam vefertur in bello de fraterno amove;c ín fympofiacis. lib. 1. queft- 4 bk in faripto trat ódlóv abfq; Tra, fed in margine tveviw ilitum. Infrà in libello de fratcyno amore in te-tu eft ivavor, uitiofa letti? in margine, Sed C7 fequens periodus cft manca, quanquam fatis interim perfpicua-fortaflis apud soqaaxév deeft cuvacijo. atl Vlato emen- quid tale fcripti zxerin margine ut fiat. aagaoxet, Loris platodal.—— pis cfe quinto derep pagina penultim.ubi p acuyoszer mat ig tur pisheyyndopeeAn libello de amici ct adulatoris diferimine C? Dyocadygse legit. Mox pro avos legi av, eripi feautus.ct vetion&indid?&aayysManv pro vaareendaer ample» us fum, ai pag ve buius priore parte ànoyy«Mo p clocutione efJct"a pof ad : 168, 109

MORALIA ANNOTAT. 7of
168. 16, Seísio autem non infolens.) Kaftge XToges. Scriptus annotatin margine fpva]os,quod fignificat molliciei expertem feftionem,€ magis uidetur concinnum. sois. Initiatum.) Kozspypirse legi, ex feripto.«a lagyuirue enim non perinde quadrat.€7" wpós sàv. matirqe mendofum eft. avos. fcriptus babet perfpicud. 3 egi etiam qe ifa] ie gae articulo ex fripto repofito, e fingulari 0b zagisdver pofito.
172. 4. Philofophia excidit.) E«zsoév/a 4? uiovdios. Lego wemscérre, qui deterritus laboribus prius pbilofopbice excidit fludio conatus eius a[fequendee, quàm ullum dignum toleratarum eerumnarum tulerit fru&um idem mendum volauimus in aoo&ywy i. Sed bic etiam fcriptus nobis fuffragatur.
74. 9. Rectéaudire.) In Greco eft, 401 ve8 nane Bivav và sene iibro vopiforreg; 9*[cio fenfu non inepto ita legi poffe. nempe initium red? uiuendi e[fe.ut mal? fi audias, ie reprebendare merito tuo, íd equo animo feras. Sed ego id buc quadrare non puto. Et nae&ngeee faripfiffe Plutarchum ütdico,ut qui libelli fummá ufum in fine repeteret. Initium vet? Wuendi vlt(opinor) effe, ut rel? ac noftra cum utilitate audia Wis cos; qui ad uitam formandam nos doctrina inflituunt. nome &ágrfol. 33. ult.boc ipfo libello ita dicitur,ut eft apud Latinos "1412 audire fed aliud profecta eft mal? audire, quam iuflas vepre benfiones«quo animo ferre.) uid multis? Híé quoq; meam fententiam fcriptus liber citra ullam ob[curitatem confürmat: unde O'ovinferi poteft poft& 4àIN LIBELLVM DE DISCRImine adulatoris GC amici. ii
Initio.Pbilopappus amantem aui fignificat.Sed e[fe cogno Wentum ex eo liquet, quod infrà feovfim repetitur. Item, in cap. ultimo libri orim; iram Diagtoyi; j j
30 lori prüni Sympofiacan. Platonis locus eft quinto de Legi
Y

756 IN PLVTARCHI
bus, ev quod de ueritate citatur pauló antecedit,in prina eius libri pagina.
176. 28. Vt Euenus.) Sicez paginaultima Platoricark quafüonum.In falubribus preceptis Prodico adjcribitur.Jed talia occurmunt muita,
177. 20. Verbaeorum referunt.) Sic interpretor u^ ba àuseurite die ae os V ille Terentianus, Quidquid dicunt, laudo,€7'c. notus eft enim locus. Mox utr[u 36. V mbrá metiri ut caca.) Sicez Evafmus. Locus eft obfeuus uta, fed probabile eft parafitos ut in tempore ad prandia occurerit dimetiédis umbris corum bovas C7 articulos exquifiuJe:quomodo nunc borologia obferuantur,
178. 26. Difficulter deprahendirur.) sa impri] fibabent Avexágis f vri. Sed neutiquam pratereunda eft dia cdlio, anttotata in fcripti librimargine, dwegágorses. que iibi toncinnior ctiam atq; vecepta uidetur,
182. a5. Nom impetus.) Impetuum melius legeretur." itinus etiam ambigue.
185, 30. Aut polium.) Verfus eft Nicandri Fheric tis, 64.
186. n. Cüm rex Charilaus.) Xapíaaev. yagàdie fortbut in Lyamgo. uide que ibi annotaui.Sic infrà etiam à? £y339.In Laconicis v61legitur ya;(ho, quarto cau.
189. 1. Suilla cute craffa.) eepfize zayéar. quid fi eepfad nolo bic difbutare:fatis eo binc c7 ex libello de cohibet daíra liquet, capiftrum effe quo uteventur qui. fiftula canertréMar[ye inuentum ibi ex pofta quodam dicitur. guglaai Et füatbius e dli ferà feribunt. Sed quadret fané. Scriptus non hot fed eepivlvbabet; que uox tut[uis[ignificat,cin Scubaut udi dodi an nó optime in bebetem ac rudem competat: cy utrá^ lintledionem fequi... ig margine babetur qogBko, que ux: ctiam paulo arid. C7 profettó quidvis potius quàminfulam fig
ficat quam bug interpees inge[erat. quid autom[it de or, ; dis. ili

MORALIA ANNOTAT. 307
dlo,e Vulsehwor, mibi fand non eft cuidens. Mem liber pieri babetin margine quidem;in textu sia£ugo. Amplis. 189. 34. Mediocrem in ciuitate.)14 niea Qayso vov aénserm, boc fecutus fum, quanquam zensptwv fcriptus nofter baberet. Notus tft utrficulus eg arrogantiam C9* ignauiam, ac fam fumma cum odio, quam infima cum abicione coniuntla uilptrans TWas'so: msretcip dug c, oe An y trea yans, 199. Quod fiquis.) A'y driclegoscx fententia. 191. 1, Propones.) veaforze lcei, ac íta eftin fcripta toftro, perfbicu? uerum. nam ierá'rfov sac uitiojum tfl ipfi; Erafnto impofucrat. Q uod poftea de Megabyxo refert,ut C7 in libello de Animi tranquillitate, Plinius 35.1 0.ad ipfum Alexanduo Magnum refert. 194. 17. Atrociatp fupplicia exercentem.) zvaRA foveas"90 TsAseuovor, De príore annotauimus ad Dionem Plitachi aliquid. Pofterius mibi Jufpetium eft mendi, in fcripto tfLreuvzog Erafmus uertit, V etlgalibus oneranti populum. 56. 27. Ne Biantis quidem.) Alij alijs, nofter fub initium otiuij feptem fapientum Tbaleti tribuit.: 197. 29. Tamenin minoribus.) Habent noftri nci 72 Ml) Scriptus pupa, quod magis placuit. 139. 35. Non probos.) s& ej aevigàs, Siclegitur etiam «Pd Stobeum adyo id adducentem bec ex Ertcbtbeo Eunipi^ Ptspro vi eii leoi veyiseft in. margine libri manufcripti armota» him, quod nefcire barum rerum diligentes nolui-nam quod ibie pro ocius ee monemur alibi lcgi Gaetoseunon mouet "6C probabile eft effe yarario. ?01, 1. Publici contra ius non fcriptum delicti.) 142 yy día, fcez Jeriptus cum apoftropbo ad prepofitio"em: Vox tibi ef ienota, e pro fimplici àzyy ade accipio. d quide Harpocrationem, Suidam ac Pollucem cap 1.lib.8. ?02. 7, Autfinon perfuadeat.) a? 4& uu mátylego. 24d, tribitur:fed mendo[é.Erafmus uertit: Sinon patietur ille. jy

708 IN PL /TARCHI
Verbm Greci ficmonloqua, ur. Sed meam covreionem a iudi tio perfectam, feviptus liber inJPettus certa reddidit YdemCut obiter fludiofos iuuem.) fenarium peruertit, cuius fententia eft. Vevu amicum[ocium fe[anis amici confilijs atq, infitutis praebere non uitiofis item. 1; Vtenim aliquando confcij.) In Greco impre[fum efl if. yàp v9 cuearon, Scriptus babet, 3s yag vo.Ego fe fun febkatus fun.er leat 3k yag gos 18 vue 203. Excitante.)* agveis A adys.Locus mibi uidetur(fe mutilatus. 205. 31. Parum ingenuum eft.)$774 dasAdVegon. bancle&ioneim fecutus: Exafinus, nefcio quem libertimum contieum excogitauit in fcripto eft aenavtegov c7 fuperné notatum ass atiésgov,quod in uertendo fecutus fum. Notum eft quomodo uetus comacdia libertatem dignos publicà notandiin licentiam maledicentiee detovfcrit. de qua re bie commentari non uacatVide Horatium in epiftola ad Augsftum, c7 de arte Poítica ad Pifones, atd; alibi nc alios buc item. Quid Erafmus feutus fit quod sigore incvuftationem tetloriíam uertit, aut quid legerit,non Jum folicitus. Greca enim plara funt. 208, z1. Maléetiam Antiphon.) Oratorem intellige Atbenienfem» cuius uitam Plutarchus feribens» banc hiftoriam vecitat, 2c9. 16. Funem moleftarum foluit curarum.) Mayo v av dveqdquy exeivitoy«ga. usguüv. Dubium non erat mibi,quin legendum e[fet ex omiov useuariv, ez fic pore ín faripto reperi. Eft aiit uiii amara curarum eluere efficax Flac co 4.. Od. 1a. Sed utrum Lydius Deus a/otuee, an potils xdvuis feribendum fit,ut eft apud lios, c infrain feptem fapientr coniizio neftio certà etymo uerba uidentur quadrare,€7 ode adflipulatur.Pau[anías in Baroticis aliam adfert caufam.cur Bat cbus Lydius dicatur, quà ontitto. Scriptus codex mea ledion el fubfiiberet, cà terui, uitiofa omi[a. IdE ble quid? nwetío babet. 21j 34

MORAÁLIA ANNOTAT. oo
zu. 34, Platonis ad Dionem.) Exftat boc in quarta Platonis epiftola.
n5. 9. Corrigere Speufippum.) z& B/o vov Xm evzev, Sic emendandum erat à fcripto. In Homerico àd* iie repofui ex ipfo autore, multo quàm. 32tros fit kaporzueordtev, Via. 0.23 4. Senptus quod; redd babet. Erafmus locii peruertit. De Pbonicis confilio, vide que annotaui ad lib. de Audiendis poctis.,
216. 34. Vlyffes in Scyrijs.) Kos à ky Jeit Xnvpleie O dvaraye. Era[mus uix fcio quid fecutus-uertit. In tragacdia, cui titulus Domini.legit nimirum xvpíeie littera S negleta. Ceeterim ita notum eft delitui[e Scyri inter vegias puellas Acbillem detretlatione. belli Miaei, ut virer id Era[mo in mentem uenire ud primo intuitu buius loci non potuiffe, fi quidem ipfius codex: babuit»opleee, prefevtim cum inlibello de Audiendis poétis ttiam bi ipfi uerfus ponantur, in Scyro defidentis Achillis nominatm fatamentione.— N bi tamen. pro nave yeivuv legitur &voobsvés: N tex tempore citaridis didis fiducia memorie ali quando docti in[yllabis errant.&meofsvvse quidem eft&ugagi&SrÁSop CT"(uf puto) genuinum cíusloci. Crui autem bic Scyrij ntantur à Plutarcho, tragardia Euripidis, memini eam alicubi apud Stobeeum citari Xnvgate, Idem Erafmus fupra Cbarijs noMtn proprium fecerat, cim fit. xe'pfee uox adiedtiuanotifsimaSed es AH OVIKOV AA TM bic notá. Non enim Agamenios [cd Minerua Díomedi"r'ydeum patrem exprobrat uev[u qui bic tatur Ex Ilia. 80o.Sed Apamentno in eandem eum fententià Werepat in mawMioes Mia. àl.372. 399 mox in fentétia Tbutylidis pro 49 usylrevs legi'ém: usyiseie, vatione perfpicuaBdflipulatur Scriptus.
219.32. In puniendis autem delictis.) ir Jk ze *n iei. Hoc wocabulum Gracum non eft. no)dlocei tamen le^ Bre malui quàm uhiiewi, quod videtur incidiffe Evafmo, qui tolibendis peccatis uertit. certà prior pars;in qua v2 etidtís Ton
Y üj

EA IN PLYTAÁRCHI
eft ssavow babet. bic repreehenfio requiritur, non tatten difti milabo nonéoseae me poftmodo in fcripto repevi[Je,ficut c7 id, quod conieura du&us pofueram fub libri finemnarsévneun ab uerbo aievi nam neeboéumecu nibil credo fignificat;in bac que dem lingua IN LIBELLVM, QYOMODO quis fe ad virtutem proficere fentiat.
pRirdpium uidebatur non integrum, eg Lufcinius pro ur
elquiav legilfe 2 uadlsuíaus alio etiam priore j pofito. Cectà nominatiuus nullus,neq; nomen aderat,qui cum eee cobre vet: C7 interrogatiué prima periodus legenda uidebatur, Quid ita? quia nebulas nobis offuderat corredor, à particula oie libri aufPicatus, cum C' in. Aldino, C' in[eripto Cutrunq; autem co^ dem accepitempore.) síereté legatur. Obiter monendum duximpenewlo de qua bec apitur, à Tullio progrefrionem ad uit^ tutem appellari. Sic enim ad. Narvonem in. Academicis feribit Ys qua quod inchoatum eft, neq; perfectum» progre[sio quedan ad uirtutem appellatur. Medio ergo loco inter bonitatem natuve cft eg" uirtutent.ut apud, noftrum vctà dicitur 2. Sympo]sIpfun uerbum: agenéz]qv ucrbo procedere exprimere uoluiffe idem Cicero uidetur lib.z de Finibus: Qui proce[sit aliquantulum ad uirtutis aditumyibilominis inmiferia eft, quan illc qui bil procefsit.€ Stoicorum fententia. 221. 20. Non enim aliquis fapiens.) Menda p loci fententiam ob[curauerant.| Legendum eft, 3 yàg v&noté» €7'c. utsobalhut a. Que lectio fcripti codicis prefidio mu^| tur,e?" quam res ipfa confirmat. Nam difputatio cft contra Sio v gos,nedium inter perfetkam füulticiam€ ab[olutam fapientia sudlumvelinquentes, fic fatis confufa." 122. 11. Applicandus.) agéc suy Odonarius Todd| gussttift fl agdesadonn fenarij idbiei finis eft,reliquainteger St^| yiusquod non puto, Proucrbium eft[citifrimee Jententiee. T
j 22 17

MORALIA ANNOTAT. 71i
33. 37. Quicprofundo attolluntur.) dev$ ie£v £có.Lufcinius:Haud aliter atq; fi liquoris aliquid decedat 2 dolio.
Videtur legiffe ai cv.nefeio quos Jecutus codices, aut quas vatio
wes(tametfi quam ntiferd is bunc librum uerterít,non cft cuiquam
uolenti iudicare ob[curum) certà noftrum malo, babeta ita etiam
fariptus. Qui fubità ex profundo attolluntur.ut fit in fluttib-mari ris ij moram motus upputare non po[Junt, c7' quod aegigem pro adagspoutrin legintus,idem approbat. Idem Zaenesávo, 0$ optatiuum accepimus. C9 paulo antà ad kyyniedven annotat legi poe ymddvev. Yocus eft ualdé concifus. V: Oratulo Cirreorum wexsuér pro sends ex feripto.€9' in compa vatione calami vurérezzs ex eodem recepi quod deerat. Q2" yfevapro yevzeidem,| Videtur autem alludere ad po£ticum aliquod dite.:
228. s. Sophoclesaiebat.) Hue locum fadle nunc emendo, cm quidem uellem cias in pluribus idem 2 me fieri uel per ocaipationes,uel tam iftis de caufis po[Je.Sic ergo legi uolo:
Sopboces aiebat,fe prindm animi ludiq, gratia grandiloquentiam Acfcbyli imitati: deinde ciusin apparatu conden[ationem ata; artificij induftriam:tertío demum nunc loco ad id dictionis ge eus fe tranfüuliffe, quod ad formandos mores aptifYimum, ead; de caufa e[fet optimim. pro auxpiv ditm legi mvuvév iampridem, itat etiam babet feriptus.
229. 6. Tacetictus.)/ weseyor. fupra de aud.poct. à mayas idus. alibi aiit docui in Plutarcbomericis effe media quee pallide contra affixa quee attiue fignificent, dtiolapuns, ot^ vX2*(UR ava Ay oe tonueniuntyitad, nibil muto.cum bic ipfeto£us CUR canonem confirmet.eg" idem docent ci alij Greed Gran matici, tom Euftatbius Mliad.y. 4.9 7.
231. n. Linguaiam torpet.) Sappbicum evum emotdaui ex Oda ipfa,ut extat apud Dionyfum wol Vue.
235. 18. Aquarum prouentum.) Seripfi baud dubiz spáqumiQvór, Scdforta[fe libvarius quid vei apua e[feigna

71. IN PLVTÁRCHI
Yaus,q pro p nbi exeidiffe putavit, Hoc ammoto ut equarimifatis€7* aduerfum mec erga librarios adbibeudee leforem diligentem commonefaciam.in fine libelli Periodus erat manca, c7* legendum àépesdoputabam., quod inde in Jeripti margine inuentum, fecutus tenco.Polycictidi&um boc etiam lib.2.cap.3. Sympojiacon refertur.; IN LIB. DE CAPIENDA EX inimicis vtilitate.
LNütio libri db nibuualde fufpetueft. Nam e uox eft po£tica.Et fi adminifiranda rep-abftinuit Pulecr cur dicit cim pubi prodeffe inifto uitae flatu, cur uerfanti inrep.ait dc ininiFis commentandum? taa; in ucrfione illud 242 fecutus non. Jum. DJAxps Greco more fcriptus babet. i 243.2. Vtilitatis.) Uxpuetor. fic omrino fcriptus, tant dVxazwrie boc quidem laco eft.caxis in balneo.
245. 12. Proprium ei.) ier avv cur non Iegas,id quod fententialoci ditlat, potiüs quàm&awzi? won crint profe n tricidium Adrafto,[cd Alaxaconiimputatur Eripbyles cedes indtris.res notijwta legentibus po£tas€7 corum interpretesidenás efc in libro de Audiédis po£tis. npdorev porrà fcribi debere pro Crafo,notiffimum, utrobis, adftipulatur Jcriptus liber:in quo cti^ am eft 3n Solangvcece. cim 3n dee[Jet isq; defetlus totum locum uitiaret nifi fortaflis marito in uxoris funere flarc uitio dari potuit. Tum agegquv ibidem eft, agecotpur ftro Graecus rpat boc loco.mpeg'ov contra aptifsimum ef-utuntur CT. ali C7 ipfe Homerus Viad. 8.251. nét rgo énádsh vs mpopspeit. 26. Sed non minus vtilitatis.). 3« iad]u 4 irigen. legit 3ataas]on VP iripzo Era[mus, ut ibi quod; non pri into fie legendum uideatur, e fie eft in fcripto rubrica fuperné annotatui:ubi eg nan qdoyqu finaliter fuper uaniv àudqu alitum. Pado póft quod Antifibeni didum adferibitur.ad fincm libelli de adulatore, eg in libello sid aponenie ad[aribitur Diogeni, Cy^ nico C7 ipfi.:

MORALIA ANNOTAT. 713
246. 4. Iafonem"Theffalum.) ÉcaeorAiy, Dutopendsoc Pronetbeum bunc à Plutarcbo: dici uix credo. eum cy lij Cicero 5. de Natura. deorum Ya[onem uocent Pberewn. 247. 11. Erudtere.) lege, Ademtis erudiuerunt. 248. 27. Quam in amicicijs-) Many 4 Vp die. 1 de mco ín(erui. Q uis enim non uidet defuiffe 2 certà maioris eft ameti inimico, quàm amico benefacere. IN LIB. DE MVLTITVDINE amicorum.
Rincipium libelli fiontum eft 2. Platonis dialogo, qui nomt ba
bet à Menoneillo ipfo. Quod de ami wnbra fub initium Menandro dicitur,plenius ii: libello de fratrum amore citatur. Ert pedoclea ez que e paéta citantur de Ophelta, n9 eram neJciuss metrica effe Sed be« profa oratione malui uti. 353. 33. Pythiam.) gezías.Pythias bicuocatur à Cicerone(fummo codicum con[enfu-) lib. de Offücijs tertio, quo loco ifto vun anticiciee ufus exponitur. tamen wimprefiis,ez in ferito ttiam gurzíos eft, quod nolui difsimulare- Ceterum Lufcinius[uperis éuaione vpceemov uerttrat puellam, perincptà ut pluriTa alia cum ex po£ta aliquo bec. Plutarchus citet de Opbelta. cuius vei etiam Ínfrà sega atre, ntentio fit.€7' capite prio quarti Sympofiacón, ijdem ucvficuli citantur, etfi mutilati. quanquam xpngovibi noneft.fed&ahusovsquod(nifi fallor) melius ito quadrat. Fabula nota eft ex Statij Tbebaide, C7 Ncmeovum Pindari argwnentis, alijs; fcriptoribus. am 4g£s/as 47Xt&eonon eft à Vefla Deorum matre,ut reddidit Lufcinius, inci pere: fed vem iam inde à principio es initio repetere, EtPlutarcbus pa[Hm fic utitur prouerbioyut in libro de communibus no ticijs aduerfus Stoicos,| eio dew4dg' igias apfdgudvoi và nabigüso xiwàáv,€t. Etde malignitate Hevodoti.dew4o ào ii a5 0] ulves 15e Ways lvyerzpde, Sed bec perfequi won eft
Wius opere, 555 3. Tuum nec.) Conmodids fic uertiffen: Y y

714. IN PLYTARUHTI Parte in tui ueniata; baud iauitus mali.
Prorfus enim ntibi uidétur duo effe fenari) idbici. aietv es fitegasprior ctiam conflabit. cerit profa oratio non fic patitur col locari uerba. Omrino autem que pri&cedunt deprauata unt, eo pro becinitia naim Jt apurov& Vt EX£4. annotata eft alia apud manujcriptum. codicem ledio: omnibus modis concinnior, Enew]ev J^ mpuseu é, Cg C. eantaao as Sptse,Cyc. Sed pu &edisuy dudeu yy(quod nullum cfficit fenfum.) ego cóicttuvam fecutus&e àyuv&walene zy legi:idq: probatum iri dois confido za ydvetizn in fcripto veperi poftea téporis.[ed fupra datus if205,genitiui crant. annotati,utlettio diuerfa, ea; baud obfcure planior.ad«ferdieur eft in[erípto, ea mallem aopqepvirr gira quid fit nefcio.fovtd spem, aut etiam dxapivn(klebkraut) ita enim nos eam berbam dicimus, quod adberve[zereuc^ füíbus pre tercuntium foleat: notam cimnibus uilgo. Sed nibil pofTum pronunciare, hibris deftitutus. ex fcripto etiam eft wonus€ aoapaAbirra, decft autem età uel xod. Haec annotaui nt ed ex^ pediior effet softra cum Greeds componendi atio. 257. 26. Mortalium mediocres.) Verfus funt apud Eunpidem ín. Hippolyto. quos alio genere carminis uerti per^ miffa omnibus interpretibus ufus licentia. 258.:3. Plauti Nero.) Teje nAvorev Nigor.. Occifumt à Nerone Plutum quendamin Werone Xipbilimus à Dionecom^ menorat:ut fortafiis ctiam in eius nece[Jarios[ceuterit. fed arbi tror uitíof? Plutum pro Plauto legi. de Plauti interitu per Ncro^ nis tyrannidem uide"acit libro XCEV fere extremo. Hanc cm ieturam[eviptus liber corroborat:Babet enim naavs perfpieut. quod duabus de caufis ingenud figrifico. cim quod non piget me fateri unde aditus fim, tum quod XCipbilino fimul ey Plutar" tho, nobilia; biftoriae fubucnitur. V bi et in boc libello e7* in dlíjrs €y' quo pa&o deJciuerim à receptaledtione facile eruditi, i L^ tinanoftracum Grecis conferre non graudbuntur, C7 agnofcit € iudicabunt,
(UN

MORALIA ÁNNOTAT,. 715
IN LIB. DE FORTV NA. Nitio.Non fapientia.) E'vfzvace, Inpre[Tum erat vods Aiaymendo euidenti quod ucl paulo. poft ev6sAia nominata ar guat-Eoq fcriptus caret. Scnarius eft,ob cuius approbationem €7 ufurpationem malà audiuit'Tbeophraftus. Apud Ciceronem legitur Latino ucrfu redditus, quem nos pofuimus260. 32. Iufticia pretentem.) Lego. Locus diftndione praua erat in. Gieeco objcuratus., ned; uerear contendere fie legendum, olv apasono. uihovev dolio aber CT C. quam quam fcriptus idem babet quod imprefüt. 262. s. Munerarependens.) aPridluga, incomparatione animalium leoitur crier, quod non itidem probo. 19. Dor(um horret.) zia. Verus uitiatus In fcripti margine alialetio crat adferipta-— Sed dum codex glutinarctur, precfa fatyut legi totanon pofiit uerbum quidem. Znawton an le Gnippinacs extat. forté igitur legendum, Jjvba de vifeuri d Ano! tme pinatet, Vt éfvloure ad ecbinum referatur. aut vf inae, ut ad Xnavton. 17. Vires exiguae.) Vfus fum mea libertate. uitiof? ijdem uerfus citantur in libro de teereftrium animalium cum aquatilibus comparatione, c9* uno loco ad alterum collato uidentue quedam polfecovriai. IN LIBELLVM DE VIKTVTE & vitio, 265. 2s. Non foris eft.)€ fofu àv. Legokpofww ttv. naMuypagía mendum ad[cribendum. Scriptus 5gw babet pevfpi tu2. Aldinus notam, que idem fignificat. Mem de Axcbifa fupra posee annotatum;rubrica babet zu, quod magis fané qua drat. Reliqui fenarij exftant integri arspi ühvpeiocs; C7" uer[us de igne, Homeri ef apud Herodotum in eius uita. 266. 1:1. Abíqryfaceexurit.) Eva r4o Jano. Hexa^ meter eft Hefiedeus.Lufcinius: occultis uiribus utuideatur 4a20
keiffe, Aldus qz" nofter babent£485, Sedin medio eft Hifio^

IN PLVTARCHI
deum po?mta.&gyup.703.. In libello zie gramine legitur, xoa Ww 9g ylgai Oguov. IN CONSOLATIONEM ad Apollonium. 268. 28. Oratio fauci.) Yvyir veeeveuc apud Aefchylum legitur(funt ením 2 Prometbeo uintlo qui exftat.) 4gyac.[ed folent feriptores citare aliquando dila aliorumlcuiter ad propofitum inflexa. la conuertendo meos pofui.sion"Tullij uerfus;qui reperiuntur in tertia"Vufeulasa, unde nullo» fi libet, nego[4/0] petes. i71 2. Etimprobeéeoiffet.) Zresdp zt avmeiónq. lego ucr[us gratia zweien, Sed C7 poftremi duo non funt pror[us mtegri, ibt quidem fenarios eJfe liqueat.— Lego autem priorent. A yéda sai ven A uirpr Yi oec Gema Pofterior fic uidetur po[fe emendari: s dva uicev aov,nga vé Aormep dy gps, Vit partícula 2va fiznificet fubaudito uerbo fubflantiuo: Yam es in medio utriu[d; fortunce adbuc, ned, nimis fecundis,neq; nimis aduerfis uteris rebus, Sed fieui fecus videtur, non impedio quin fequatur quod uolet, aut quod meliores libri fuppeditabunt. tox pOoveu pro edégtover etiam[eriptus babet, quorum boc e^ tenti aducr]atur,illud redé legitur. 272.$.. Vel minima nos.) Hic uerfus facile cafligabi^ tur ex Stobeo,apud quem exftat orationis. C EAE ínitio.qui wttox fequuntur,ibidem adducuntur mtegri cx Ocnco Euripidis. 273i. 35. Quodquadriga.) Terg/awov vwiximgr. W^ folens. ft non uitio[a, locutio, lego aslpiarsto yevinnnorn, Cus leGionis teftimonia[unt permulte Pindari darum infcriptiones» €7 litterarum inaulcatio inepta vfitatior fuit, quàm expcdiat,li^ brarijs.Fuerat etiam in fcripto idemfattum, quod litura teftatur 275.34. Quiceníuitfiin unum.) vl» jeje ét euo yn ie. Scnarios de laeryrtis paulo fupra Corticiit
lcgi, ut ratio ipfa legendos facild quemuis eruditum erat monitu" ras

MORALIA ÁNNOTAT. 717 ra. Hac uero fi quis putat me deledari mutationibus recepte le&ionis,inQ care 2loriolam aucupari, mibi ofteudat ueiim,quo mo do bec fententia cobeereat. Aufem affrmare Plutarchum(fiquidem non prorfus ab bac qualicunque fcriptura uclimus vecedeve: quod cgo fané faciendum minim? puto.) eum ergo aufim contendeve bec fie feripfiffe,uti fubijeiam. ato jopkvlo, à ruoqeikyituao&ss C70, Heec mibi emendatio uidetur fe ommbus eruditis ey probis(quid enim eft, cur alios curemg) probatura: am etid in fripto id£ quod in imprefns reperi;ubi pro?; ifo duzfrydus, tv, legitur Irot noct usfo xps óvraw.et in margine eft Avgvyodesuv. Porro[ent£tia beec Socratis multorum fcriptis eft nobilitata, et eft ita cité apud Herodotum w Polymnia expreffa, ut nion pofim me cotinere, quin ipfa etiam uerba buc ponam cum noftri uerbis optin? conuenientia,&'a mosse aVlpumet vd]nmbin
ry S ni iig," XO Gg MOV mUVSléin Dot EAM Ead ou£A cu uvet aciei Aa e
viaa veiidavais ape va sv wiAas nana, dewacluc uta 0i&UTAUV dt Íowao óníou TA teoréxav To. V eri ulum aiit is dl ret delitos v8 lé dpperric y, qui ita nullo fenfulegebatur,refittuo poft leder adicda interrogatióis nota, id quoda tio poftulabat.Eft enim fubiedlio feu zenoyemis. atq; ita clibi me legere puto recordari.
277. 26. Verfus Simonidis diftinxi.) Non quod ita firibendos omnino contenderem, fed. me ignovaretur e[fe uerJas idit alibi etiam fepe feci. Pindari locum ex ipfo attore emen dare licet.exftat enim. Oda tertia Pytbiorum Locus Euripidis cft in Alcefüide. iivu 283 aivüw, bodie legimus n3 Y Évssuv, C3* pro ézor Bbevseo, 1a mpefhotzos. Apud Stobeum oratiote CXViI legitur,à Biberon.
278. 37. Nam parua mortis.) Ty&wvey, Mentinime «alicubi legere boc ditum Menandro tnbyi, e fexarium TambiCum integrum referri. ózu2e 2 gung, Cc. Qu ued autem mox feguitur apéaevnir» doctorum iudicium facio» an non certifsima coniectura. dutus| legerim orpepetmois, id crámuocabili faclime

€ n
EET Pei—
418 IN PLVTARCHI
in agegrmeiv ob literarum v€ v finilitudinem potuit deprauati à librario nen fatis attento. Nimirum autcm id uoluit Menander Plutarcbo interprete, quotidiano fomno nos quafi initiariletho, € ad eius vim cognofcendam imbui. boc poteft Certe mpogiiueitt agigevazis uox eft à fenfu buius loci alievifsima. Scd bac uerba 7i yàg dhidonddueCr e. flatim fubietta,mzdofa baud dubie funt, cwn repugnent loa. buius fententie. nifi intcrrogatiue legatur we dVolesuev,C7'c.In feripto nibil auxilij.Et qui fpe cum codicem correxit, ibi de fuo(ut folent). fenavium margini illeuit, quo teftarctur locum effe mutilum. vis e? v Aéwep dV napi" eas uet. Platonis locus extatin Pbedone, unde baec eft repetita tota diffutatio. Pofl dne afro 1 ripae legebatur, pro quole gi 4AAe aepexq ioo napa,[ententiabanc exigente mutatione, que am eripta ledtione prorfus conuenit. Platonis ex apologia loci ex autore emenda.In fabula. Cleobis pro$;acvuw cft ipie; uox idem fignificans po£tis. Vide€7' Stobeum oratione CXIX debis exemplis. i81. 16, Elyfio patri.) Te? zonis. sev pro nga repone fecutus: conjuctudinem loquendi. patría enim Elyfuts ifte fuit "Terinaus,e" etw conftanter babet feriptus; per v. Cic. 1. "Nufcd. prope finem conuertit bos uerfus, oftenditis c[je apud Crantorcin, à quo Plutarchum in boc libro mutuatum quta atis apparet, Erat autem uitiofum boc loco,«v eub yécuev: legenta dui; v8 auo Veit fiquidem(de quo non dubito) genuinum e zi às Ip, cuius conftrutiio dandi cafum poftlat,uel bis ipfis quee fequuntur uerbis teftibus, feriptus fupra 7: annotatum babet dic Tobvay yàg àves, non vobve, Scriptus retià. apér auriv zi zie[éyue, omnino Plutarcbus faripfit egisse v/ync, de cafu fif: non Jwxis. Scriptus ctiam Jéyse babet.€" qua pro Qv» quod praefero, ctfi o fupern? corredor adnotauit.. Yam oraculi uerfus primus utveftitui fue poflit integritati, ron fatis uideo: prejetim eio Cicero in ucrtendis carminibus cam fibi libertatem w^ dulfcrit,ut non trepide à uerbis recederet,[cnfum utendi"PE i

MORALIA ANNOTAT. 7i
fife contentus. pro spov fan£ lege Zgov. abipeps idd; probat Jaiptus, fed uox quedam excidit. Cogitabam cum'T'ullij terfione tomparans.[criptwn fuiffe: d asiaem víéaun 2Aíet gpivse apdpy.
Sed quid. affirmem. tertío avo. adijcio"Valium feeutus, qui ucrtitz
Sie fuit utilius finiri ipfids tibiqs. 28;. 14. Hisneg; detungi.) 4 4 Moy, lidem uerfus exflant initio Pelopidee. Legendum uidetur i dusor, à 7; fee in Comici uerfibus de immatura morte pro i) i57, feribo,ez ad lcynsn adicei a ucv[us caufa. 286. 19.. Philofophorum prifcorum.) Is confolatione ad uxorem. tribuit banc fententiam Acfopo;d quo autore profeta ufurparc philofopbus ifte,ut alij multa, potuit. 287. 21. Ná qui hiec.) Hi quoq; uerfus mido nó prorfus ca vent. Primus sacro injerto inter 4€7* 072, rete uidetuy goffe perfiicalm"Vullius babeat bec.Secindii fententia, maxim Cice voriana, docere legendum uidetur. àc qgovríclue va PR dl certà vào georvicdus às ov upopac. venpov mediam babetbre uem ideo ultimum lego je) jai a1 ViNpéV Tpccusciy, nifi mauis t3 uel ys, Acheri po£tee mentio eft etiam apud Atbeneum: eg Cyoum eius citat Hepberftio, 288. 25. Nutrix ego ueftra.) In Yorisuerfibus suu xy *8]iseft baud dubié witiofum.In faripto reperi gindev Zuuvg 7A:(96, 135 Zu iy"petes noftramá; in marginele&ionem, Vnde uidetur fortaffe legendum kv, Dusw DAS T UuSy pogir: ut fint uerba uetulee nmutridis, que€7' matrem eg eius prolem tducnit. Poftericrem effe fenavium iambicun liquet. 289. 21. Fortunds laudaremus.) Impreffus babetinepto,e nullo fenfu&npmocunpfeueho: cibn ez alij adfint bic p Mey: potextiales, ub particule c ita figrificantes, Scriptus vede,
73»?5 Resprocuramus;) fra di xesfue" ad metri

720 IN PLVTAR CHI
vefpiciens facil uidebis uerfus buius emendationem. Sed tantu cogitabam forta[Je eif]opaupesireon legendum. alioquin erit àv eqoatpouoTon,
297. 35. Dilatorem.) proeraftinatorem,qui rei gerende diem fubinde producit. Eft autem prouerbium ex Hefiodeo utrfua funt, Operi. 4x. Aia A&brnadyle aidp iret soit.
298. 19. Animitranquillitate.) avde yap ixér^
igiserc Lego-eodllne yap xd de.
30o. 26. Hecuita,) é fuis yag Euripidis uerfus lacer.
ercdo autem fcribendum Vvoje Ayer évos ado. usaut aliquid f^
le. V idctur enim conftare, id dici, uitam nomine quidem[uai afe Gan, fed re ipfa mferiam effe. Sed e gueiv paulo anté alicnum
efte fuperius terifelatyukvos in marginesin textu kadfijayus
vo: fcriptus babet.
301. 14. Qui hic referuntur Pindari uerfas;&
confufi funt& mendofi.) Difimi pro libito. Leguntw €?'in fine libelli ase? 2$ Adif Biteee.pro miI per? lego exispi.
pro azote Imaikeie aut iaénr. pro zilerzas, prejens 0m
vat. pro kpersüy kgeretu. Vy pofteriore lego, inline d dna neo cioe Avoiseves vA svra. Md eft felici fato omnibus obtingitini? finis laboribus foluens.Wem fig dk keireone aiovee olunep, T9? Je. Cuel 73 ut legitur apud noftrum incomparatione"Tbefei m Ronulo) yag péviu. 1a mens uocabitur imago fic fimulaerum
etiam
quod
ecternitatiss immortalis quippe,€ diuinitus accep ta.lego xe tezüvec. per infomnium bonnes moncntur de iudicio ft deutriufq; generis vebus ey" adionibus. D. 301. 14. Socratis ad Calliclem.) Aera, Ah vawy. legendum fic ef aexfra"opis n AAA Toy'alluciep. Locus exftatin Platonis Gorgia extremo-inde facile que bac dli tcr legantwrepparebit, utt uitiofis fit medendun. IN PRAECEPTA DE TVENDÁ ualetudine.
sog, 27. Publicitus pecuniz aliquid.) Fagnéri
Td

MORÁALIA ANNOTAT. 721
Viuirat mole ouvenisizs, Sic eft legendum. Ceeteyilm quid fint theorica, li quet ex Demoflbene,c" cius interprete alijsa firi ptovibus.Scriptus liber babet euvi£zip, Mox pro adsMévre veflitite abMifas. Sie enim ufitatum eft Grecos loqui. sic Demoftbenes: 3$ nulo eiut yi áp adà icd) began Aaa Pindaris:xod advf*&pelewr? d ixogi on rdy Vxlodv. Tul lius: Viueie feiétiam adbibéteri carum rerum. Cc.Et: Decet augentem linguam Latinam nominare(frtio mii bn qan ériQiay.) moralem.Sed fatis exemplorum in re illuftri. feq; uero iultis pot werfibus ita ipfe loquitur Plutarchus& fu 4 eplgersa: C9 perfe pe alias etiam in boc ipfo libello identidem.€ infrà eadem eft corredione istendum, ubi AcyaVTés ip AXyevree nütari debet. 39$;$o. Nullum culinz nidorem.) Magni facio, ut debeo,aut potiiis plurimi, maximum illum Era[fnum. lad, ueri it[ufbicionem, ne is aliud ferte 2 bono codice legiffet, quam bic Oxlat eodop uod dinvtooep, INAm profedo aodév non tft cliAunt, fed cui obfonium nulle addatui cibus. qiales fuere mer, fe Diogenis, eg" ahorum, maim? Laconum.&xitocey efe infipidur, fed quod nidorent culine non vefert: qualia funt etior piefaq medicamenta. Certe cur noftram ledionem improbem,que fenfu etiam Erafittiana utrfione fübtiliorem perbibet,caufam n5 babeo, addo nunc, eam ad apices ufa in manuferipta effe. 307, 29. Mediocritatem.) QUI uz epiu lego, 2Uvsu crat fcriptum. emendatio liquidior, quàm QU annotationem iudicari debeat mendffeuut e illud sapucnivoazioy auJe?c Bi. V bi 20 uieino mendo ucritati evat fcriptum. Scriptus boc prerfus non babet, pro ausu avsiy. 398. 17. Preftat inimicum.) agór^ dx feribendun.aniytadueyti poteft Erafmum quo q; Jecutum idem quod nos, fametfi fenfim poflerioris fenarij non[atis quibu[dam pofiituiderie xprefiffe Habentur redids fcripti in libello(i evewaif Sunt aufey ex Euripidis Medea, 310. 33. Caterüm tantum abeft.) Adde, poft$ uires z
«Vw chewvÜ Vaova.

72i IN PLV TAÁAR CHI
particdlam 4, qua omiffa eg difiuntione non obferuata, due in unam confundebantur periodi, c7 ex duabus fiebat uitiosé unica ratiocinatio, quatuor terminis conftans. Cratetis dium nov eft integrum Similis ententie ucr[us cius leguntur apud La£rtiwn,ne ij quidem nor uitati, bic quidem uidentur effespartes ucr^ fimus wpo Qnis Aene afa, Nd àce g vip Apis Bate fuit enim wapo ieu fludiofus, ut alibi notatur: ez in libello de audiendis po£tis exempla adducuntur.
31z. 21. À Prodico.) Dithun bet Euexo tribuitur in li bello de adulatoris e^ amici difcrimine. apmdneeg auté Homero lucri epitbetó eft Odyf. 0. 16 4. Sed bic refpicitur ad Ody[£'. 110. Quod autem eft&wecluuiae pado poft; aiolnpeiaee[cri pie puto Plutarchum. Notum eft etiam in morbos gra[Jantes uulgo incidere multos ob intéperantia, quos alij euitát[obrictate. 313. 28. Cum Adx cocos.) Scribendum sie A tac. Legebatur Valore nimirum quia indous librarius ignorabat Ade Cari regine biftoriam:quam uel ex apopbtbegmatis Plutarcbi, €7' libro quód fuauiter uiui fecundum Epicuri decreta non pof'it, notam effc oportebat. Sed eg' Erafmum bec ledio decepit in feripto poftmod2 genuinam reperi leonem: quo etiam vefragan te tamen tenuiffeim quod pridem ob[eruáram.
315. 14. Turpiter inopiam.) A tywododree.Senarüt fu" jpicatus fum effe. itaq; 49 explerem. Qui pauper fit;neq; fateri fuam miferiam fuftinet.eà pauperior eft. paulo poft lego 49 4 ausge. eft ids, fed mendo aperto, quod Era[mus quod: ferfit. Paulo poft vie 1 nafisimi legendum omnino fic,non av.$i fenfum uclis elicere.
317. 3o. Magnopere.) Xp£eop c ano multo legetur ntelids, quim zw. C7 aexveflinferipto.— Scdpronduew eumino mallem sécu.
324. 10. Decornuta,quam.) TZ awpisfev]es. fegcbatur€7 bic, ez ín Sympofiacis 1. 1.€" contra Stoicos de commu»
nibus fertendijs wvgesver]es Andus C7" cornutus fur fophrfmatum nominés

MORALIA ÁNNOTAT. 7i
honmina, de quibus alibi. Ceeterdm pro Pboenicis, fcribe Palsneenam buius fru&us partem etiam Plinius cerebrum uocat, vyukpa* )up preeter álios Strabo lib. x v.:
31. 7. Confeftim crudo.) 44 efc ou, i boc poflerius abundat,€7' nad ante wégiaisene, quorum boc eti an à[aripto abeft, ez paucis interietis uerfibus ése eogigukoig, a.yoot leg: batur eogigindy. Potius cOQig tio, ut pofita in fcripto veperi.€7 sie 4 igeginiie. lego vac dl iw siue igep. poft pro&agorkpie Au émet, repono duezigon, una littera antà deprauationem pafJa,€ Homericum u«vns eft Miad.s, 227.€7 alibi-diuerfitas ledionis eratin feripto annotata. r 319. 7. Que duo maxima.) suse pro ucuuse fetutus funtimuentum i. ferip ti margine yv aule perperam fuitintlcatum.e7" xamae in margine erat in textu yvómlos uspax)c]ue kiras feribo ex fenfus loco genitiui, Mox Quaever.) Scriptus babet y güxluver.decftuerbum.——:
310. 12. Adipifci.) Legi iae Aeydv. Scriptum fuerat aaUp.[ed fententia mendum detexit profcttà poft fic legerem,«oc T) xaapqu, A9 eusdaftu zà: dA Axe ag dvyir Maawpeuo E
js CnÜvalas.
INNVPTIÁLIA PR AECEP T Á. 33. 16. Demulcens.)«e]ddsza. Sic fcriptus inmargint Qufi incatatione quada demulcés.in textu nafa d nee deuincits. 33$. 32. Et cum quae ad amorem.) Lego so zàe I. pel deeft, e fcriptus pro eo babet, là, plané contrario Jefa es falfo. Non enim udt Plutarchus à marito uxorem decfe palàm eg" coram teftibus argui atque caftigari: fed perjiüt in. comparatione.—$1 amatoria debent efJe occulta, certé que amorem ledunt,non debent in confpettu aliorum fieri. Va que interrogationis puncto id fiit poft&veavu]amtiva inditandun.
3/9. 16. Qui Iunoni.) Scriptum erat épa Cg" exeMuri
5 4

214. IN PLVTÁRCHI
Iniuria operarum typograpbicarum, pro ge C7 xeMo, quas bic libuit fui officij admonere. nam tametfi non deeffent mibi e conictlura€7' argumenta, quibus ueran: ledionem explicare: quia tamen Aldinum e fcriptum codicem nondum infpexcran trepidaui emendare, corum uterq; ucrar lectionem perfpicue babet.eg liquet, leui momento admodum magnas[ententiee illuftri offufas tenebras. Paulo poft 2pazóa ng dnfnases: in Jeripto fuper udtimo uerbo annotatum cft.legi ctiam irengaes, quod máto malim. 340. 13. Áequo animo id ferre.) Legi alyvugeráp eld erat&yvopeevép, Imo autem decet nibil minus: fed equo anímo ferre, C9" ignofcere uitto nature. Vlad; aut$n dyveporót fcibendum,aut düyvugeeváp.boc cft in fcripto. 346. 215. lheagenis.) 1e 9«ayteve,non Ovoywsr. It^ frà demdierum uirtutibus.Sed ey feriptus vettd. Porro Sapphi^ ca corrige Ex Sympof. 3. 1. que integra, fed non digefain uer7 fus inuenies apud Stobeeum a£yo 4". Mibi placuit, quia uerba erant Sapphus, co interpretari carmánis gencre, quod ab ea no^ men babet. IN CONVIVIVM SEPTEM fapientum. Lr. &aX, 34 Quyq.) Heec uerba mutila unt.legerim, 4o sot $n dk palyerzà ges àvas Boi natat Vds. Senfus quidem liquet.de pyramidis ex umbra dimerfione rem ad quate tam propofitionem fexti Euclidis illuftrem veddidimus.——, 249. 8. Pro miraculo fim.) fueras. 2v; ipi E 0 legendum eft,non&olu. funt enim"Y haletis bec adbuc, no" Ni^ coclis uerba, dict de tyranto€a* adulatorc Bianti tribuitur, C veprebenditur quodatiumodo in lib, de Diferimine amici C7 adv latoris. 4 350. 3. Quia difficilius eft.) augaorudtlo,e yuMTU d illud nibil buc facit.quod fi& aut.$t, aut. ézv lcgascobarrdit optime, Ceternm aiAengaaío uerbum. rare non Qi p,[]

MORALIA ANNOTAT, x
repone iuMengecins, que uox€7' à Suida explicatur, eg ab Euftathio in Ody[f. 8.ad uerfum 397. itad; ufurpatur ctiam à Luciano AezíOcus. noa VA d Auíyimes 09D Vamos cra kb yogaVaae,«tot zoAAÀ) qiio igAenpaciep neTz&cusdlácee ap dlpüp qaae iqup, N ide preterea quee V arinus babet in fuo Lexico.eft C9 Vunee epos apud noftrum in Pyrrbo,in Metonis chria, Hic liber in fcripto noftro codice defiderabatur:quo faGum eftut quedam ctiam non tangeremus, quee uitio carere non poffumus tamen credere: ey de quibus noftram fententiam uerfio rtoftra prodit.
351. 12. Cleobulinam.) Lego kavfovadvle, non Aso éxMows. Sicey fapralegitarvedé in fane yasunüp: e apud Diogenem La£rtiunin Cleobulo,ez apud Suidam.eg' E vloivu dicitur apud Homerum Marpi[Ja Eueni filia eadem patronyii-taforma ut ey A Agizivn Adrafti filia Acgialea. lia.«. 412€g* alia. Vide Euflatb Miad.z. y$5. Sané apud Plutarchum ín'Tbefto diminutiuum ab. Hecale ponitur ixxodion. Sed baud fcio an n ibi pro i&za fit pofitum. non. enim in dimnuendo proprío nomne patronyuica forma uidetur incommoda, ez tlis diminutionis, quee in lx fiat, exemplum aliud ego quidem zullum ob-feruad.| Mox demo ae gecyheis. fcriptum fuerat perridiculé dsgonóyns. C7 tamen multis mendarum millibus expurga[Je felibros iattant, qui mendum tantum atq; tale preetercunt,
Mox utrfu 20. Vt pater ciuib.humanis.) Scriptum Cal nap yd, iod aperinordes ys. diftinttionem cur mutà-vim, fatis liquet. fed.«p eim bocloco ftare ton poflit, cogitaui ew fuiffe à Plutarcho feriptum, in cuius locum,&xsw bonto dliquis imperitus, es" qui de aftragalis aftrologos baud trepide for maret,fuppofuiffet.| Quod mor'Turncbum non fevfiffe.fenfit quid? Naopcorgus Hi enim duo, quod fciam, ante nos ucrterunt bunc ucundiftme e utiliime le&ionis librum.
352. Contumeliam.) si»azafaaap:onnino nibil uideVatur fgrificare na]unofap, quod buc quadraret.itad; legi pro z

716 IN PLVTÁRCHI
fo actafuAdv,
355. 2. Nevites quidem.) Vide Ariftotelem libro priaIc prie analyticorumscap. Xix, 257. Vninerfi viritim.) Sueaggesynày AmarTat eu ent legebatur oxdgunde, quia puto Homeri loa um, ad qu£ a alluditur librarius nun quá pora kf aiit Ody[f v. iuiig: A'AÀ Ays ét eiue sped la utyee dole Ax T P volgauds. lit: Pro fe quifa: uiri tripode bunc donetá;l Icbete. Suprà in epiflola Amafidis lcgi.&mémruuek pro àve2: ume quod C7'"Turnebus fecit.— Septimo poftuerju. ubi aaXvrev«ss feribendum. cenfui ,. legebatur perfpiato mem qAzTIV Téis.cm,fi quis notas fupra c?" cótra quarii baec ec,illa eic defignat, cognitas babpat conftet in Aldino libro mendum vull de. 358. 10. Felix OE dnéven, diftum i«on ruttionis caufa, alids&nei M irai ur. po ét éuoey àinkaeeg.)) illud bri Beier eft uitiofun: forté viuo faiptum fuit."Totus locus eft obfcurus Quid crim eft xvin onvedtn? nibil enim puto ad Lacoricam. ferté dyvvpivifr vatla. 360. 20. Cleodemus.) Suprà 558. 23. etiam boc tomen. gofui.cdm effetin Graco Kaecatup. itaq ibi diferté q quidam me dicus nominatur» quem bic Cleodemum legi putat interpres: a fuffragor.cortà proxima pagina. apparet, Cleodemum fu[Jc medicum.neq; ulla preterea ullius Cleodori mentio. buius etiam in^ fávepetitur. 368.28. 261. 4. Lefc ches.) Ateyue Poctee bocnomen eft, qui p uam Viadem feipfit cius aliquot uerfus citantur à Zexa in Lyeopbronem 161. itaq, miror quo patio Miferüus nefcio quis it "Turnebiana ue vfionc locura eius eccupérit. non puto autcm cun uleequá em Hfipdi€7 Homeri. itaq; pro agnis egi apsbaMey Et pro iraigen, ia, Ad bunclocysg porro)uide tá pti fecundum quinti evuzociungv.lIam A"volg&dey vvpt xen m Icgendu:"n e, pro axle:€9' avpixaduep. Vidi; inquityuirib
qug igni es viro ag olutinaet, nimirum cucarbitulam iibi n^

MORÁLIÁA ÁNNOTAT. 727
fanguis incifa tenuiter cute elicitur. Sic citat etiam Ariftotees 3. lib. Rbetoricorum,cáp. 2 crfu proximo. ait ignes cft legendurt jp kr aut pr eco. quod malim. 363. 2... Fouea formicarid.) Ae s ur agp, biulcus lo tus, Si«dv pro xj legatur, con. fi«bit.&gcyev av] donàv lego pro don, eg male interpuntlü loci faci uerflo noftra corriget. 364. 23. Quisalius fit bib.) Legi vo stve dm. firiptum erat e$ perperam, C7 fuperiore uevfà sgonesastev at paulo poft dr]eón, pro agoneuesvu Q7 icon, 365. 30. Eo excitant.) kyégevee seívu. nimirum nga sje. feriptum erat veio, quod quà veferas, aut. quo aim confiruas, nibil exftat. Hefiodilocus eft in fine$yor. eg uerfus Homerici, Ágamemnonis ad Idonicneum Míad. 4. 261. Sed profe&tà quod fequitur a«l ot ndevov nivem,(0 non a[fequor wbv extet apud Homeri. Ná quod ad agonévqs attinet ves ei nofayne d; inter boés tanti N lyJfes(ut unico utar ex£plo Ti.:224£nauzásdeer Vivoto demas dicun Axa.) Scd ev inter Diuos luno. Iliad. v. 88.Otaumt ka XA rmt Aut» so dnas.€7" Simonides ctiam norat, quid e[fet
Yvygav Bester au dpi qii agémoriw. Vt eft apud Atbeneum libro tertio dqavocogigur uidere, Qui de boc more multa babet libro primo. Yam illud àev4& A lae ui pide aeradidivs aee avv non intelligo€7' totus locus non coberet. Nbi Aiax portiones dididerit xefcio, rifi fortà oblati fibi tergi dulorsxote. Ilia. m.322 prozac ngencegvfortà vae yslegendá. eg" uerodidévsor ao v Non multo poft pro z^«y[ac.re pone uaysrae alluditur ad Homeri uerjus Odyf 4. 6. Notum eft ait uel ex boc ipfo loco,ambro[ià ibit,nethar poti effe Decora. 367. 1. AlimumQGrac vocat.) Lego&xkag. 7i d daiuow. fcriptum exftat nA dtiv de alimo cft ctiam in libro de oraculis ceffantibus, ey" apud Platonem y. z2M]giv. fed in Hefiodi Operaleges que annotavit Produs ad uer[utt de afpbodelo,| Vbiciufdem cum boc libro argumenti feriptum
z iij

———M——
728 IN PLVTAÁRCHI
Hernippi citatur. e uerfus Zexe de alimo ponuntur wonindigriletiu: ex quibus in am incidi fufpicionem, Turcas aliquid tale bodieg ufurpare.— Mox.&'gdtansy à. fcriptum fuit 2 à, nullo fenfu.€g* inóves lego, pro xà, ante aVmopígup dee[Jc in. puto.éva ku và je) mam à euo 2. C9* pro uxecinnup lego uer aAA, iae on iffo.
368. 26. Siquidem recté creditum eft.) Legi à Eyisey aU Vend. perturbata cnim cvat feviptura, 3 à à yip evelend.— Sed illud awotpebot adpopkvns integrum non eft.quà cnim refert 3o. Vatav eAuánveig Wi. nimrum egegüe asebgeris. &vs dltacyyg) lego,dlys. Ta yetipyleze euro.) Videtur deeffe ad minimum vaezeu,aut quippiam tale: eg* duxAveutvus yag ausis fcriptum fuiffe puto. evldoquep autem efe Neptunum, non qua [ÉAuew, ucl ex Suida liquet.Sed Paufanias negwbuameis vem[atis explicat.
368. 28. Reiyénerez.)&ppedtizínp dura, cucsa boc eft mendofum. Senfus evat, vem fecus babere de ve uenevea: cam euim non palàm ufurpari, ut cibos, fed occulté,€" no&u.ut fortaffe legendum fit d vina. mox pro apsobisQou, legi wpieliTeseu.de re ip[a pbilofophari nion eft tempeftiuum.
170. 1.. Deinde inteftini.) àz assa. nimirum v euAkyywe, que uox excidit» au£ alia non multum di[iimilis fenfus.
ibid. 5o. Senfum appetitumre.) aiduzip 3d Ipfe. animaducrtit utera; interpres fenfum von. corftare, fi legatur, ut 105 reperimus,& RACE Mp&dloy de, diadueup dh Vpsfiy, Ego es in 34 mutato;locwt integro.— Hoc quoq; vitiofum, quod uera tertio[ubequitur, A a pi ro ie dvyie,€T won tamen porin^ de facile corretu. pro Aà legerem sad, ca adijcereim Garbo fi de aeo deberem e» farcire locum. 3n sfeupspdhy cur legerim, fatis li^ quet. De Hecatompborifs preter Paufaniam ude Fulgentium de prifco fermone in uoce. Nefrendes, e que lunius ib dodiffimé
annotauit,ftd cz alia funt dera quantumuis[enfunon prov^

MORALIA ANNOTAT. 719
fus fibterfugiente, ut ivo end dholiéres. ditid vefertur ad iva pinirim excidit[abiun Gum uerbum.
375. 36:* Hacenim oratio.) 75/e 4k fàacye.— Cui nà? locus perfpicue mutilus.nà quod igo pro*enredie legerim, vefponfio Jatis docet. paulo infrà;fre jacvemi.) abundat 6v, C77 cóturbat fententiam. eo poft uuruzonlego utat viget conftruüio ea efl;quee uidetur preeferrc aliquid deprauati. Certé Pittac apparct effe narrationem, confirmantis quod Solon propojucrat.Quuomodo autein mater Smintbei uirgo fuerit, alij exp diant: aut quomodo. zjivdvog femininum fit-«go pro matre fororem pofai.
378. 1. Cám enim fluctus ingés.Ju/uoree nei Pub v5 sa utidetur abundare omnino, aut pro yap c[Je oburujum. sed slicquilocus mutilus effe, ev obfeurum wderi poteft qua de in[ala dicat:ntfi quód Enalimentio, ut apparet,Lesbum innui oftendit. quod autem legitur» ng vebvou& notae,€g0 quidem non. affequor.Naogeorgus putat& nomen impofitum faxo fui[Je: an.notauitá; librum de& apud Delphos efe à Plutarcbo Jcriptum. quod buc quomodo quadret, non uideo. Sed€y' mutila cfi proxima periodus quee fequitur. Paulo poft legi doxéis yap Vgyamon. pro yàp eft, ut folent notee, quas abbreuiaturas uocant, Jubinde incurijs librarijs imponere.
379. 15. A'fideinterponenda.) aee A muscis. omnino fenfus requirit aig ove, ton mige)s, nant qui abftinent fbovfionib. e uadimorijs, increduli funt,€ diffidentes omuib.
IN LIBELLVM DE 5 Vperftitione. 380. 16. Cüm veró animi perturbatio.) 7i 4i malos weéetgi uoxPupéc dec. mimirü hec eft fentétia. Falfum,de dijs pra-fertim,iudicii v£ effe perniciofam: fin animi praua acce dat affe iosetiam maiorem in modi augeri ritalum Scio Yoncs C7 Po£tas prerpofitiuo articulo uti pro velatiuo: fed quia hoc genus dite ndi autor Jecutus non eft,lego 4 noi adloe mplessi uoyxtn 7 y

f I »
730 IN PLVTARCHI
féverov, Heec ego cum annota[fem, librum fcriptum von uide« vam.1s$ perfbicue babet(fuperné và annotato.)€7 nexhipi]aTev. éduvlurTnpasfieaw,) fortà emegdr]usem. vaa rina.) cre do«ei excidiffe. Supra&yvénto annotati E in[eripto vé. 380. 33. O' mifera virtus.) Senarij Herculis à Bruto moriente ufurpati. Dio libro 4.7. Sic autem legendi funt integré: QD sAiuov apesd. Adyos o] 9 yu ders Go dbyev ino kous* z0 A a dinatie iyu Vwondder pr eee cfl cuidens mendum.éii;dwov uw.) Sic vatio€7* fanptus perfpicuc. 382. 14. Vifa monftrola.) saisie Qapnansv. quid fit? itaque legi iam olim qzpero, quod poftmodo ctiam veperin cripto, Paulo poft VadesEarz wot.) Heec letio in fcripti margine eft: ey[aué tolerari utn; poteft. Scd n contextu baud dubié ucva ef Vmnp pawasisi, namiva cy frag, ad ewia vefpondet,inter fe o pponuntur épnpunse, non fine clegátia, ut alibi monuimus.Ody[J. v5 4.6. O vie fvag Rho Vang DAP. 384. 24. ld ipfum quod non patiendo.) xe^e vi us afàv.Heet uerba nullam(. puto) gignunt fententiam. Su fpicari po[fam,covrigere non pofJum. ac ne audco quidem. quid tà men fufpicer, exponam uel ed, ut acutorum iudicia exaitcm. óvjee 8 lnxedehquum oMoscleugtvio nget à v 1a mali xa pdty gri" qUAmuzov 0 qpoedlon&v eua areareitus, In fcripto autem longé diuerfa cft ledio, óvsuc 5(o malé babet) hanedi uu dqeislautvío Ti adt] zpóc acp vd dayiv dexeup diAnÓág Aawlava batsli Varebelh Ate mowaoteis eewoie. Annotata ctiam in mar^ gine efl noftra,€ ad feriptum, sérur 3, nibiliionem, Ego arbitror nonincruditum aliquem, quod noftram corruptam fetentiam uideret loc fententiam ibi uoluiffe fuis uerbis exprimere. probé tamen moruiffc, ncque noftram integram e[c lectionem, ned; fua uerba pro Plutarchianis fe uenditare.. Noftra corre(lio etrtà à mendofis ucftigijs proximé abeft. Et paulo poft; à Té v3 Joyie) ficin maine cripti.Sed uerior eft ledio in textura dAM dsveop,Co"G,
384. 5^*

MORÁLIA ÁNNOTAÁT, 74
384.. 3 4. Vtrurfus in ordinem.) ziguieima» gnpávoz. gro wogárea in textu fcripti eft katie v: illud in marginc.Poft xj 1) 4ulujev.) Sic in ora feripti:in textu dgulisov. Ex codem xj eVudváng reponendum pro usta Bine. Sunt C alie in margine alicubi, fed palam inepte lefliones,quas ontitto Eas feré annoto; quas interpvetans fecutus fum. infra&lánoi yap tamen.) malim hàvet quod in fcripto fuperpofitum ef.€T zipavyérae propter uocem«5e, quac in jcripto ortiffa,€ à corrcttore futà notata eft. Mox&lgirus gipezax(ta mgars]exou fcriptus in margine zzatvos fignificantuls. Statim, 4A à ng pug, EX firipto lcgi. Mox vév vowo à feripti textu abeft, pro uaria lcdiionenotatum in margine.
384. 57. Pindarus.) Ode prima Pythiorum.
386. 25. Infolitas.) sac&réase ntalo«gd véatv. quod cft. in fcripti textu boc in margine utin utrfione oftendi.Cy asumpgaaswsn textu aemdoseurs, paulo poft.
387. 32. Viulaffent;& circa.)&gueausvov C9"&yptog ve legendi pro ggveepérew C* kypes voe, que imt uitiofa. fcriptus babet ugvepiven, y pes voe. eft ait Agroftis berbee fpecies, quà pleriq gram? grafl, accipiunt. pro Marlotse vepone 2adeseteu ecvíss ex hiftoria, que à Paufania in. Mefveniacis copiose defcri bitur. Poft lineis paucis wv loangü movliov.ego quid fibi uelit 1? woelay non intelligere nte fateor. interpres, In belliopportunitate: nefcio quid fecutus.quid fi pro wodávlegas n4puduv.ego quidem 1108 dubitaui banc conieuvam in ucrtendo fequi. Q ui fequuntur uerfus,incerti cuius fint, eg quà diftingu£di pro yugatov feriptus yipuw es" in margine wergáv et[and Qyras petras Aiacis Oilei CXitio nobilitatas nouimus uel ex Homero, Odyf[. 7. 5o0.sedbec difputare dc ijs nibil attinet V uertédo ufus fum ea libertate, quà i fimili ve coccdendá outnib.arbitror. Paulo infrà avíces legi cit [fet uvbeqe alicia uox.Scd feriptus euid£ter nobis fauet,et[upra quodam loco zphevmou uitiose obrepfiffe pro speménoe monui. 390. 6, DeDiana fentiunt,) à vi&áay va? aryéver,

73* IN PLVTAÁRCHI
Verfus funt de Diana, ex aliquos ut uidetur.(non enim[uccurtit memoria) tragadie cboro.— Sed ita mutilati, ut nifi reperiantur alibi; emendari ullis poffe cónie&uris ux uideantur. itaq; omnino omittere malui. Scriptus ors ul). d emrsxévus, CT aspvgagéwse. Paulo infra ndpea léoyzse uitiofum ejt. Awolaváy yap.) Scriptus,quod imalo,&sesáw. à dle drm.) Scriptus, uad«ly Sew dr, bar. 3 ul, Vacug. duas qguóvree vip Qufop de Ix jeTop y? aal ausfidyos dyenteqdyo 29 ngà&ycmicqepro quo impre]Jus vctlius emerge qu: in fine ex[cripto pro aweigsperrie repono&wddienta]os, Quomodo Cartbaginenfcs Saturno ínfontibus litarintmcmincvunt ez dli, c7 Diodorus lib. X X. Bibliothece.Gelo uidtis ijs pacem aliter dare noluit.nifi ritum iftum abrogavent.nofter in apophtb. ez fera numinis uinditla. IN APOPHTHEGMATIS.
N prafationse.Sane aliud à nobis.)«4«7o«od Bíse. baec
utrba funt mutila. nà ut ribil de ve ipfa dicam.(cuius erm tàdei boc libro uita deferibitur2) mox«à ponitur. ut intelligas autorcm ad uitas[eu woghnonhee fua vefbicere. fortaffe legendum; saksoc gà Bísg yet st deri oog ribraetyuoe, CT. Ego ned prejfationam banc,neq; opus ipfum magni cffc Plutarchi ercderc po[Jum.ut tamcn omnia quàm planifSim£ intelligerentur, ad id sme in uertendo accommodaui, 395. 19. Tunicas geftare finuofas.) soaujovr. ri^ irum quales ob laxitatem mollibus conuenimnt, legebatur wétma zàcinepté.cim quidem etiam Aldus re? excuderit. 396. 23. Paryfatis.) nagécezi. Hocnomen fuiffe ci mulieri, de quabic uerba funt, notiffimum eft ex omnibus biftoricisVtad; illud sapebee: vic cxpunge.bic quod; Aldinusvet2.ve» B eid autem omnino lcgendum eft, non Ba exec. R.egius qui bur librum coiuertitin fermon? Latinumjbabet: qui vegem allocutuvus effet. atq; id omnino uoluit Plutarchus dicere. alioqui u^ um fenfum, nullum acumen babet, fi praecepit vegi liber? loe" turo,ut mollibus uteretur uerbis, Sed. nimirum cum rege jo

MORÁLIA ANNOTAT. 733
vus ifla opus babet cautione. addidi ergo olim swple ante Been, quod excidi[fe apparebat. sed càm manufcriptum codicem infbexiffent,Beoixá reperi, quod baud dubie genuinum eft. Paulo an€ dud ydesdies legi, cim legeretur aorifto primo inept?. Paula poft Bugwére) non ugívssdy.vatio, quam fcriptus con. vitat.nife npiyaciy malis. à
296. 26. Gener.) yaufpis. uox ambigua, ut dlibi oftendimus. Hiftoriam inuenies apud Diodorum Siculum,libro XN Rt. Greco 464.
397. 3. Maiore cum voluptate) Zw pro icttop , fenfus vequircbat, eft in fcripto.Ceeteriim interpres non A^ 7er bunc Scytbam, fed. Aviso Antcam legit. eg apud suidam fan? eft a vichate rope lign, N erba autem beec cius. Illis uero vefbondehtibus mirim?: Et quosinquit,modo contra me bellum mo-utre poteft? in Graecis noftris quod ijs vefpondeat babent vibil. Eximuerd apud Plutarcbum in libro, quo oftendit[eundum Epicuri do&rinam ne fuauiter quidem uiui poffe, Scytha bic difert? &'ztae ut€2* bocloco dicitur: tibicen uerd non Vfmenias, fed Amenias fol. 2v 4. atd; boc uidetur cffe vettius. tamen Vjmenias vurfum legitur ín ovatione de Alexandri fortura pofteriore, Ida-fbyrfus apud Strabonem initio X-V Idanthyr[us fcribitur. apud noftrum in vepugnantijs Stoicis 9elas/tupeec, ned; mirum fibabara uocabula buic uarictati funt obnoxia, cumin Ebraicis expri mendis tanfam uideamus fcriptorum€g* idiomatum ac librorum diuerfitatem.
399. 30. Aftum.)«li» uilodlop. quid enim fit utep, quod inuenevam fcripti? usfodop pro calliditate ufurpauit. quo modo usfodléa diaboli in epiftola Pauli ad Epbef.a.€7' 6. tametfi in partem deteriorem.Seriptus quos uMoAev babet.
401 36. Athenienfium laudabatfortunas.) v«nopifausasysp lege, non pomepifiop: quod, tametfi eft etiam irt firipto, conftare non poteft. fed ey ungiw ví ot noeniy legendum.$cd quid fuerit pro quo wsrof? irrepfit, non eftin promtu.

iN PLVTARCHI
MTUED non quadrat. Mya etsi y ety ehuedua; at dit. quid tale fuiffe fententia oftendit, Paulo póft alter duorum. fratrum lepore és dicatur in fcripto conftanter.. Ego longeprefero f or:g iocus ahás fuerit uald? infulfus.tpfe autemnomina Latina feci, ut ab omnibus argutia poffet intelligi.— 405. 4. Quod nunc dormit.) ése& halavdu. à fuerat omiffum, quod in[fcripto reperi, cum antd ex conicttur fuppleufiem. 408. 4. In Alexandri didtis.ubi de Antigene €7 Telefippameée Tee dà fcribendum, non 42. fcriptus vei. In Antigoni eft wduisuerQr, in feripto malà. ai fipnernes. 410. 28. Rugiusius ucrtit, quod uon probo. Intelligo cindust eulinarium, cins kocbs feburtzxtucch Paula pofl sa drnem.) 410. 37. Striptus-sv daret ut omntno fenarius uideatur quem e exprefii.fic autem eft legendus:—— Viferipta funtberc codicillis, quos tenes? sind 4. 10. Antagora.) A zayips Sic fcriptus, moxq; idustabuli alio cafu pofitum Aldus& wyips, nofter Avrryégs. ne quis befitet;foripto fidat. e. eft alibi ctiam buius Antagore meitio:€ plan? boc ipfum fic reporitur libro 1v; capite 1V. Sympofiacorum. 412. 23. A Dromicheta.) Agéuycirov. erat Agit^ xen, futt babet feriptus: quanquam. diuevsé barbarauocabula fcribi paulo antà monui.— Ydem taritn autor, bomo gratis, nc in bis quidem à feipfo diferepare folet.^ poparyoterus antea bis eft in Demetrio.— Septem lineis intericdis inuenies& veiextt à "é/ree quod etiam feriptus babet.cum tamen per[uafun babeem effe ineptum: neque.(puto) ullain biftoria Antiochi terüj mentio. eg* cogitabam pro*glioe reponendum. sprais. forfaflis tamen ad. Antiocborum. fucceflionem vefertur, aut po^ tiàs Antigonus pro Antiochus[eribendum; fata paulo ant fc eundi mentione. id qud. fecutus. fum in uertendo.. 412... 37413. 32. Polyfperchon.) noavatgyie.lego nzwatgxer, üt alibi oftendi. Scriptus babet xagiewes. Paulo póft aadova cioe ft0

MORALIA ANNOTAT. 23$ tton elov. notus efl iocus, e vetlà babct Jeriptus. 417. 6. Sulcum profundum.) faféee Achat, nost &AwRe, Sic e apud Aejcbylum legitur 6w]a xai Sene, Ca chis interpretem; ey in Ariflida noftri, ez apud Platonem quodaii de Rep.libro, e Euflatb.in llíad.v.ad uer[um 707.u0c£ expotit ab ead; uocabulit ona deducit.Ytaq; nó probo a/aauo, quod alijs uidebatur veponédil. 4.17. 56. In Alcibiadis deinde didis ubi?&zegvyjv fenfus cócinnitat? fecutus legi&meQvráv fcriptus pronobis facit. 438. 141. M in Iphicrate awpesicee babet pro vpupecriare.€" ipfe notas barum fyllabarum permutatas puto. 4:0. 1. Planéinquit.) s dae. pro vozinttenéram qoa, quod unius litterulee co rriptela locum turpárat. Scriptus ez* ALL dus vox babent. Poft de Leofibene 4.21. 3. àc«iv TASuey, forti fcripferat às TV Ae tino miAsuov.Ex biftoria.
3. cg. Teleclus.) Téawaceinfrà apobtb.Lacoricis le Bitur TfAingee. Apud Paufaniamin Laconicis rex Agidaruim fa» mili vjnshase legitur.ficá; bic eft ín feripto Mox in ditto"beg pompi legebatur ctiam in. Aldino,à 4 yuveuhiuv. Si ret? legitur, Theopompus contemnebat eum, quiin muro prefidium ez fduciaim locaret,eg mulieres uocabat tales uiros. notum adeó eft tur Sparta muris caruerit. Interpres itidert, ut nos, 327 e yuutti lv legiffe uidetur:uertitiy minima, fi mulicrum eft. ob[curo fenfi. siita legas(et feriptus itababet.) boc uoluit"Theopópus, ne mieres quidem certas de fua falute effe, muris tanidyn» 10A ar^ wis, C7 fortitudine uirorumfretas. contrà uiris fortibus nib Opus effe muris. Infi'à in Laconicis A efilai fimile di&um refeyfur. Quod autem in Brafidee ditto legi agedozsc id e fententia popo[cit, e fie infraim Laconicis babetur;atq; aded Aldus etiam bie rede.
426. 8. Nevllum fibi fictile.) na«eav, erat 2A vh, quod nibil bic quidem puto fügnificare.— Noftra uox eft cin Laconicis»€7 alibi. Porrd paulo anté i'p&es legendum pra Ulagins, ex Laconicis liquet, Q7' uita Ageflli,| quanquam

736 IN PLVTÁRCHI Y dApisos ibilegitur. Ceteri nifi legas, 3l de aes'res idolo ate. f. da2 xoivob ut repetatur, uvtusoy beoveat, dliquid neceffe eft excidiffesquod ego non puto.at fi, quomodo dixi; legas, Laconica erit€ arguta breuitas: ica; eft in Lacoricis. 427. 3. Eudamidas.) Eeetudialare, INefeio quis naneeisqnop bue. aieleugeovisclou pofucrat, qui tamen in fcripto quod; legitur.ucl ex Laconicis apopbtbepmatis conftare poteft, quia fit uerun. Antiochi autem nomen in Lacone mibi fufbettum cft. 431. 30. Luino.) Aaivo. Hic Labienus aliquis fucrat fuppofitus, naatve fcriptum, quo modo ne Labienus quidcm vifi peruers?. fcribitur. quod miror non dediffe anfam cogitandi de emendatione interpreti. Wn-uita Pyrrbi, Avec perinde fo; quanquant aliquoties legitur. nam de N alevio Leeuino ejJe[ero nenm,ex biftoria abunde corftat. Ceterum infi à etiam in fine Ca tonis maioris dídoum aafauos legitur uitiosé pro. 4 A&vs. Albinus ez* Albus Poftumiorim inueniuntur cognomina: c7 iniitis locus ret? babet;bic etiam in feripto falfus.Suprà in ultimo dido Epaninonde ieAAiolay fcriptus VonAdlap: C7' in Curij primo, wp ubi cfl aenA quod magis quadrat omnino. 434.1. Vrbem Batheian.) néurb Balüey. nunitan felis profundis urbem. interpres. perridiul2.. Apud N alcri lib. 5. Cap. de fiducia fui legitur oppidum Badiam Hifpani. Ceteribn monere lubet qua Scipioni tribuuntur, promi[uue de utrod; dida effc bic confufa: quod won eft magni Plutarchi.€7 t4 mi fie ré babere ex biflorijs liquet. 4.35. 4-1à quid eft illud padlo poft nalis noa Késv]e? Duos fuiffe Petillios liquet ciat ex alijs, tum abundiflim? ex duodequadragefimo Liuij libro.— Quint prenomen bic exftat, alterius nondum inueni, fiue A fiie. M fiue quiduis fuerit ipfum nomen. Petillij poteft horrorem incuteve bene de rep. merentibus,ubi malis bominibus, e7 fatiionibus uident tantum licere. mox pro. Quinto: eft Kdjves condonanda Grecis incuriajn tanta Latinorum librariorum focordia. In.c07 dem]éfop nog ew Mss, biftoria babet Acberos. Carter qu

MORALIA ANNOTAT.
Qied de C. Domitio ponitwr,conflat ex Appia Syriaco, T e[Je legendum. c7* noci ante vp jysovenise deeftonifi fort? moy. dofusefülorss.— 437. 10. Eiufdem d.e.peritiz, vepiat. detrat avsie, quod ex fenfu allema; gola inopi, 438. 6. Flagitijs adfentiri.) seo) alien. interpres uey fitlapidibus effe cbrueridos, Scd sib; lampridem eft boc uocabyti Jipe&um,, tametfi in Jeripto quoq; exftet€? nefcio an«xa. véViw potis fit legendum: ut intelligantur tacito confenfu flagita probare.cz facinorofis quafi nutu fabferibere.qui que pofuntflapitianonco/rcent.— SagQ Romanum non fuit lapidibus Obruere multo minus Catonianum.| Fam ubi eft nav É very Myse nad, quanquam id fententiam uidetur bap prebere,ora tione eg" fcriptis preflari ne pulerorum facinorum excidat fana C memoria. in fcripto tamen eft pro^ey.han. fcriptum TAE vt exMs, quod in uertendo Jum fecutus.: 440. zo. Mareintercaftra ipfius& 00 olo dui ussov locus mutilus. referturboc apud Valerium lo... to iam citato paulo: quidem aliter. In feripto libro 43 22 inqua; Wifuntuy, Mox de C.Lelio, Dépimaoy: legendum Wopzrtoy Cao intelligendum qe Q- Pompeio Nepote;qui conful fuit anno V. C.. 615: cum Cn, Serailio Capione; anno apte L«lij confudatum. Vide faflo; Sigonij. reliqua emendabis fale, fi GrammxtiÉam calles, à) Ron; 34. 26. Vt multorum hom inum.) a//roguy ai MI/Hop caret menda bic locus allufum autem ef baud dubi? 2 Homericum uerum Vlyff. e. 488. A vipónuy Uoc]. get roule aao s. Ceteri veízop illud ambiguum eft. Si tey.. tidy intellizas, fenfus eft; poft duos trimpbos ez con[ulatus- ez "c eft apud V dlerium, si 7(lvop intelligas cum duobus(Sic enini Odui folent Greci) intellige Metel
737
da Vaso
y- um o0 ) 5t sir arr[7
C7 uita Acnilij vefiitui,
arcem.) wj
lum ez Montium» quos ei Kdfilfe in obeund, ifta legatione, biftoria loquitur,
Ad

78 IN PLVTARCHI
444- 29. Popedio Siloni.) lege neaidis ziurer. Inepti. fime erat feripti nodenio res nota Eiufmodi erdt uvdies et alasu&,p Lutatius eg" Cimbrico, Cg" A'vígwve pro A'aleuvezpóft ín Lucullo repo[ui&acmíovec, pro Zlraioves,notiftima biftoria fte tus.Etin Pópeio rxuou pro 2v oue reddidi, ex alijs biftoricis ev Plutarcho. Scriptus babet&vueu Sthenis aut bec Stbemtius, Stheno in ciuilib. preceptis dicitur.Ego uità fecutus[um.Ditum, quo refpondit Catori, ctiam in feripto erat mutilum.: 449. 8. Audito vatinium.) à&zuy 4.legendum 3a viviag dls. cx uita Ciceronis ab autorc noftro feriptasunde€7&7 aitei]cinferi, c7 alia plcraq; corrigi à diligente le&ore poffunt. 4.49. Popillium Cottam.) KaszwnDeaínuov.in Citt rone ef nésnuey Kéveax. interpres babet Cottà.De Voconijftliab dubi né eft quin 2epgcle]uv fit legendi Poft pro dvevcór vide ne fit legédi siveéw:ut pro bencuolétia in ci[oliciti ac cogi tabüd fuiffe intelligantur.nam&tvevo&w ne[cio an fit argutii fenfum daturi. Sed tamen cogitaui;dtvevecw fortaffe bec efe diffe tire.ut fenfus fit, Ceefare leto e" bilari ob fuece[fus€[pem,diuerfum fenfiffe eius amicos, qui triftiores effent.
453. 25. DeEurycis.) Legi süg Zl E vpvsMae, ila in^ terpres legit Eurydis.Sícd; babet fcriptus, non aÜnvnAUE.
IN LAC ONICIS.:
455. 20. Oraculum Dodonzum.) kazé Awdtérlo, Suprà in apopbthegnatis principum eft OAvufa,. Sed[ant Poo Vw nefcio quid fibi uclit. Paulo poft$gumes psu ds. pro né legi dir. note tompendiorum affines*[ ey. S. mendo an jam praebuerunt.— Porrd autein, pro daermaec uwev, dmecméá^ cado., dut polius aapeemésadu. Cy pro aser Qrifl nel omitti malis)&menischos legendum iudico, Yn feriptt bic ribil prefidij.
457. 14. Vteretur.) Afterifco annatato fignificaui ocium effe mutum. Interpres. ut folus cadem uefte quatuor anni temporibus femper uteretur. quid legerit ne[cio. in faripto eft m
den p

eH ONEpUS OSRAM VOD AUD MA:
MORALIA ANNOTAT. 218 ton utreic. Sed C7 illud&voy up tft wsevehv, non Plutarchi opinor; fed librarij culpa.
459. 16. Totenim.) fec£zey yp&r. Ita ontnino legen-dum effe ratio ditat, cz- fic babet fériptus nonTocs sop. pro szefisfate ontníno legendum duco Swectre, Populi) 4c.[i quis de populo Atbeníen Je fimpliciter accipiat, cuius partes erant ditenor. improbautro, Eo ad fuperiora refpexi, vndpap eg Valens, Iniropeo deVbarjalis zéro uvoy fcriptus vetus voó19 tv C7" 39 NepBanla, Scd e infrà ubi de Epiftola rceis pace fatta ad Agefilaum mentio, sende pro émises initio poficautimpreffis babet.E go nibil muto.
464. s. Moleftum effe fociis.) eluzx4Sagaurt, vi qo bundat.uel ci f legendum e legendum wo3e Znensfous ses; lt fatio poft pugnam Leudtricam pro aníaie lego&srulase, pré Nogatis lego ex biftoria Nogopafis,
467. 4. Abderitarum.) zx záyp APA pu, legebatiy adzUpup, ut coutra alibi Gonetpier, pro Calauria tft repcrire, ac fimilia. Mox idem Perinibijs tribuitur. Hunc autem epo li.brum magni illius Plutarcbi non puto efféac fovtaftis ne mino-is quidem ef,[ed ab aliquo erudito litterarum ordinc colletus ex Plutarchi e" aliorum feriptis. V ide€Xempli evatia Scipiones cg Archidamos. Alibi docui và& Pro Greci dia. Latiné Abdeta Paulo poft xiex«eg mutandum eft in dvexspi quod non fts: tentia modo monftrat, fcd et Seriptus perfbicue babet. 4.68. 26. bt Alcamene vuxixas lego; ex Pau[ania, In Alexandrida 4. el] M lego up ex Jaripto,ez particula 4x o ppofita. Mox pro A's Évdlpidic legendum eft&vafavelpictas, liquet ex Lacoricis Pau fari n Arcbidamo dtys yes: Scriptus éveoe ante dyatis ba bet quod probo,utcoqiá fit cum mufico comparatio.€" mox poft vetb jduo, adde ex fcripto saiízqu. 472. 8. An hofte pra lio.) SUHAx3dvoi nibil ualct.o HAXÉUuDoot lego.itat; etiam ba bet firiptus Ty Aftycratida Antpatro nibil eft loci fed Ar 473-5. Omnia pro virib.rcáic Áo
Vilis) m ae t,
v. i

340 IN PLVTAR CHI
eumd; belli nocumenta aut vepellam aut Viii interpres. nt^ fcio quid fecutus. ego quid fit digas, ignoro. ortafiis ztlwpnnn Tegedum,ut fit fenteitta: Pro uiribus omia qu ad bcllum ge^ rendum pertistents faciam.pro apyiaséved repone nomen matris Brafidee A gyixiviolr, quod€g* infra extat C7 alibi.
474. 21. Ecprepes.) Expands. legebatur E unge etiam in feripto. Sed ego locum cx Agide Plutarcbi correxi. 481. 6. Labotas.) Aafwzer. lego Aabwzar, ut eft apud Paufaniam. silepig reftitue pro palegip.— Sic CT fcriptus. antà in. Cleomene priore pro sed 249i lona, lege hh wap inava feriptus, ratio. Mox cim propioris porta.) Quid fit iyyvrqu ava non. facile dixerim. Simile eft apud Tullum de Diuinat. 482. 17. Tam enimaut moriendum.) you yapilausse locus mutilus Sententia uidetur: Nuncita prope ad barbaros acceflimus.ut eo[imus loco, quo moriendum eft. forte beue dr zàs,€7'c. In faripto pofimodó boues reper:€77 cogitaui pra^ babite effe, ita fuiffe Jeriptum.. on ydg aawsqu aut ljersr: interficere) vàe eg bapus.. Scd pleraquein boc libro fatis font praua.
483. 25. Guleiritamentis.)&ladons god uyrént viva s.Spinas etiam interpres babet, e fcriptus itidem dlionitate Verüm ego nondum didici, quibus carduis libenter ue[cerenturo quibus'u fpinis canes. xgéo etiam ex libello de liberorum cdu^ catióne eft nota. Infrà de Alcandro Lycurgum feriente pro ia df lego àwiMtepo Scriptus ratio. Poft de Leotycbida jpsnex. Conflrattio requirit Zàuvzem, Sed permulta funt talia, que confulto omifi-boc ipfum fupra quoque velatum eft ditum, weit que aliter ob appendicem. Sicut ey alia identidem inculcantur, Antalcide de Agefilac€7 flatuto Lycurgi. id dott facere on folent.:: 486. 32. Catlibes honore.) isigues. deeft vie d^
ecs,aut aliquid tale. Sententia eft nota,€ extat Lycurgi Hie Sinitté

MORAÁLIA ANNOTA'T 7a
Similis defedus eft poft paucis lineis.sopée vào fevoueos[clio ai aio, bec indica[Je de plurimis pauca fatiscft.— Geradatee de adulteris. ditum bic eft muiiiatum: integrum refert ipfeinLycurgo Plutarchus.€" credibile cft pro zveàv bic legendum eJJe, vavpeu sou, CT'c[icut ibi.
488. 18. Altero amplis quarat.) 4x4uee Owriga exéve legitur in uita Lycurgi gar insehe. Interpres boc, quem tra Gamus in libro uertit quarat:ingeniosé.tá€7«qsávapintervopare(iue quevere fignificat: ey" fi gordo legas exconieüura,quod poftidere fignificat: cert? quavere ad poftidendum eft uia,
488. 29. Vtilis hacc ratio.) 42A2 nez xebetuep. fcilicet 2) páctidon.C9 Sybosldon vepono pro aorifto$yéeacdos. ctiam contra fcripti ledtionem.
439. 22. Cüm defeciffent Corinthii.) 4p«érap.legebatur qsstruv,perinepte. ves cx alijs etiam locis tota eft,neque fefellitinterpretem,[i tamen ita uitio[o vfum libro crcdendum eft. à fcripto abeft tota beec periodus.
490.$. Euritionidarum& Agidarum.) vefíti vera pro falfis uocabula,ex ipJo Plutarcbo&7alijs.— Vtez' in Lacratida feci.
492. 25. Quiajnquitjillis.) Zysr 4 Baematap, Dt&rpres: Quia illi magis duces effe, quàm regnare volebant, V t aut aliud legiffe eum, aut unà mecum bunc locum fafpetum babuife uideatur.| Hoc evedo eum uolaffe dicere, primos reges coattos neceflitate regnum tenuiffe, fe e veliquos obuirtutem ei preee|[c.s2taspuis in fcripto decfl.mai But arbitror. Cur autem MefJenij Spartanorum babeátur fratres,ex btoricis €7' Paufania cognofci poteft ut cur pro 24tigeie Delphos vetuleritinterpres in Polydori ditis; non videam. Scriptus quoq; àeapeiebabet,
4&9: 26. Sous fertur.) Zfas Xaep Myers, De bocloco ennotaui quondam ad Lycurgum Plutarchi, que cum fint uitiata
Aa 1

741^^ ÓIN PLEVTARCHI
vornibil,bie emendata referam. Saifatus fuftuli eo vine ve» füitui. ned; me fallebat,ordinem litterarum fuiffe ab buius libri fert porc objeruatum: fed fieri potuit ut boo(ficut mon me temerà dudicare arbitror) non aceuratiffimus litteram Q littere evrcyo (rà wm. nimirum) fubiungerct. alioquin biftoriam illorum locorii et tempori qui apud Plutarcbit, X enopbonté alios ue legit, Srbida uulli, Pbebidam ctia nobil£ aenofcet Porrd sey Regius n6(ut £bi fcriptum eft) omifit, fed ad agas adiun. it, fumptum pro appellatiuo uertit: qui virum fortem faluum monftrare pofsit. cm poft 4Làfs incipere noua debeat periodus, C7 zwey€x loco ifto Plutarcbi, ne longis abeam,[it proprium uirinomen.— Vitia bec omnia fcripto cum imprefis Jurt com^ mua.
497. 3. Pacis componende gratia.) dux duke esr, quod fi legeves, dteoouiedon mori[ianificaret: alicno, rt fallor, ufu. feriptus vedius babet&usnaen: qui pacifiarc uc" lebant.: i
498. 6. Pro eo atqg defcenderis.) ééiee wafíces. legendum notés defcendes. quod futurum in communi lingua negant tamen ufurpari Grammatici. lego autem non denne zu ftd&monveevrt.eg ft fententia(naadys lio qul) becLa cones cunt uenatum contra leones, adeo funt magnanimi: lepores fiSpartam ucuiant,capiitur. in fcripto ef akyerrie, no AtorfeePóft de mordente quod dicitur, ipfum: quoq, fatis perplexum aiibi Alcibiadi adferibitur.zvpów Kret ngà ouuep) interpres addidit, & acetum, qd Heg. C Alo per» legit.; soo. 19. Blandé mulcendos.) Zaxxvap. M uccdhili quid fit,nefcio. Regius uertit excitare. dius: Contumelia ixbucrt € fidticia. quid fecuti, ipfi uiderint,— Cevté pofterior 7 n "Eyrt&wm Cy in Spartanos, adco Paufaniam Clecmbroti F. cuius iudicium. boc ipfo libro expreffum. debuit vecordari» fua fuit contumeliofus uerfione.^ 1 Cleomene. Plutarchi legit
eiednMs, ib quee annotaui pridem, legere potes,[ed bor um s: T une

MORALIÁ AÁNNOTAT. 74
mite, Plutarcbum initio libelli móspo: fuv-ggovimir ns uerbo axo ufum fuiffe, quod. eft ornare, clegantes reddere C7 lameáu propius quidem abeft, uide ibi.
$oz. 10. Fertur Dionyfius.) see viesínarc.ex Lyaurgo Plutarchi ez fententia vepofui pro s3« veetrtezeve. Quod deiureatro c7 Dionyfio bic tradituraliter narrat"Fullius quinta Tufadana.
$03. 28. Temperantiores.) sg Syuperirteove. legebatur dugacrissque,contrarium buius loci fententiee. fcriptus vc&é.sed ez[equentia uidentur diftorta, pro& Bpipee, repontrcm à Bgipeec. Sed deinceps non[unt integra. Certe pro wenvegéwe legendum eft noxvspégue. C9" paulo poft pro ysrvacis lego yvus, fcriptus malà ysvvinse. pro Vabaieepoilego uefoifiqtet CX Lyamgo noftri.:
$05. 24. Votishoc annectebat.) zd abycic. legebatur cass quod uocis fignificat nibil. interpres lcgit ut ego. Sica; €7' Scriptus habet. uotum eft nequaquam[uperuacaneum..€ fe füuli,éc ante sgoueinf quod fen]um uitiabat. Sententia eft cadcm in Perfis Aefcbyli:
AAA? dre em dil rit iade y. fuos fuod] erat, B'emidi pu ofa.) Sic citat etiam Strabo libro X. Saij Tbvaecs fuerunt. quod inter uertendum non uenerat mibi mentem. Ladue primum uev[um fic leges ut in Strabone uerti:
Nunc aliquis Saibm noftra fefe. afpide iactat.
Std poflerioris bexametri 4.. pedes exciderunt. Poft A'anaéres yàg Ovwa, ant? Oven, in[cre no quod babetScriptus.In Gorgont uie myoad, lego gà exe^s- tos Clam à[eripto abeft. sento legit interpres, quod non uald probo.
569. 7. Eurotas ceruis.) à 4i2 uiees.Seripius 3. quod dijs dijudicandum relinquo. acra pndfois conieci legendum,reperto hx veudis.eg fariptus conieiurd mea cuidéter probat.€ infràle $e batur lencyverons quod id qoum mox vettus erat excufum. vao eit in ev mutaré:abeft omnino à fcripto.deinde pro&afdy y»
Áa iij

244 IN PLVTARCHI malim Lala yup cum feripto.eg qeins fenfu pofüdante paula
poft pro e fcribendum Mox mi rele£eessslege cum feripto Vi vis Ferne. prope fin£ liefess auacp,) Senptus Gasihere egt fuperne&atiga..
IN LIBELLVM DEMVLIEum virtutibus.
512. 6. Intío flatintà.&Avo, ad banc extat Plutarchi li ber de ifide€ Ofiride, quem Plutarcho noftro Eufcbius in pre paratione Euangelica nontinatim arrogat.1n Jeripto apparet fuiffe kata, Jed ab emendatore fatum&xtapxe, quod minim? probo Nà femina: infcriptum librum cim alia oflendunt,tum ix ipfa prejatione e bbs iwrvxScawC7c. Euripidis locus e" cboro Herculis furentis.$12. 37. Mox anna vl» o qlwyrá Zeag. pro, a£ zl» lege av vl atio, Jariptus. $13. I. Siad vim iftarii) Legitur kvgserdvlo uceécife 3j de. Latinus interpres bác ontijit particdà at; adeo crcdo id eun feciffes quód ipfe quod; ut credam efJe genumamsabs me 0^ dum po[um impetrare.Scd Cg Bskonoe Bibouo: uix concoquo, at nt uix quidem: V'Troadibus.
5:4. 5$. Qualemcunque fedem.) Vulgo babetur, Is sev. lego yi pro vi, id in fcripto fuprànotatum eperi,le&t etiam ex eodem wAzsns noc, vavriMere, Ma enim fententia q plana, quam babet noftra ucrfio. Mox patriam y efle faci» enda.) eft bac auzpido A feribe da. 1n Cbijs initio lege atten. notuin.
519. 16. Nouam condiderunt.) Zazie legi. feriptunt trat laeso, Sed eo" pluralis numerus requiritur eg" non de habitando, fcd códendo urbem loquitur,quod eft àmífeu non món Scriptus babet aures e Lpinartu alioqui Crya[a neutro gt^ ntre dixi ut plerad, alia Cariee et Lyciee lota notum eft. In Tyrvhenis initio Bpapovis vefüitui,ac deinde Bgavguvec. ct pt eidi[Jet.nam Bpzpun celebris eft apud fcriptores pagus; eu 67 aut Attice Sie Cy* fcriptus,
:$20. 14s

MORALIÁ ANNOTAT. za4g i20. 14. Etfratreeius.) xad Zotupip. mbil aufus fon mutare. Interpres xoc omifit poft à4«agev, bocq; intellexit appelatiud fane infr queft. Grec. x xi. néAw voy ddingevlegitur.€7" mentio fit fratris, cum quo Jorttionem Polis inicrit.malim hgesieidup. quam hgecsenictow, quod fcri pius fuzgent. Si ned ante Gporalislonp ontittas,planus wdebitur locus.
521. 33. Quafiigneum.) ped wogéstec. Aldus c7 nos zapád^e boc uocabuli quid fit.non babeo dicere Interpres babet borrendos fonitus at4s incendia. nefcio quid fccutus nifi quod esknAowsque eft radiorum[olis reflexio, non fatis apt vcddidit, edfpuee. autem per&non v fcribitur, cum vett? Jcribitur, quam ille uocem omifit.. Ceeterdm infpctlio fcripti libri mc dubitatione foluit:is enim avgéctas exprefsà babet. Suprà autem qui Xinepy o legitur. y/mapep legendum contenderim,ut ad Cbimee ràiauus fabula bec exponitur.)accómodari poflit. ignotü cft, quid xiuape C3" xumcigo:[ignifictt.s A^ M A TL AT S, Sagun tine[unt interpreti; eg" Soauezee) Saguntum forie quiaurbem Hifpanice boc nomine non agnouit. Ego nibil uolud mutare, vifi quod N litteram inferui,— Nam Saguntum aliter appellant Graci biftorici.Ibidem eft Bewoves, C7 in[cripto Bazvuvec. Han nonem interpres babet,uocem Punicam.$uhvave pro appellati uo accipio.Sed es non eft magni momenti In Cianis.
$23.37. Domos adibant.)8aZfreasin fcripto Bactifsen, etfi eft alteri fuprà notatie profctd Badiforsse malim, ida; exigit puto) fent£tia inuicéd, malim illori;, pro 4ndAuv fcilittt aàvup id quoq; fenfu diflante,ut C7 vi pro wi, C7 pro à]afiae legendum aü]u£íns liquebat etiam fine fcripto. In Pbocidib.
Wesadsele Axe. au vdie vato C7" eriptus. 532. 23. Impetrauitíaluté.) legi£vróea]o. fcribebatur Mesbeerro perpcrant,quo mendo tamen deceptus interpres fen.tentiam peruertit.Scriptus eg*. Aldinus ueram lettionem babent. Hiftoria e»flat etiam in eroticis Partberij. Porro ante in Picria in Kei nomine» pro evepono, ex biftorijs c7[eripto,qui etiam Áa v

746 IN PLVTAÁARCHI
ín fane babent fvue 9p che di Apoc adip relie. Ceeterümin guonab is e" bic eg alibi veli qui, cum lids feribatur perv.Can fam uidebis apud Euflatb.in Miad.a. 227.7 alibi. Poft ante àv Aaizos xcidiffe uo ucl im nó eft obfcura. Vn fine Aretaphile pro siegaba Left in feripto nhan. y 4.0. 10. In Chiomara antc becucbavad 4 uibpilaens omi[Ta eft infcriptio biftoriee bac: yibuteey Vefyoualwéu: quae ín feripto demum eft ante uerba, yi vazp dlsIn"Vimodea.$43. 34. Adhibitis partim mt^ nis.) és davAup legendum c dw qAGw.Sic ey" interpres legítiet in fcripto eft.leg£dum quoq; p«séeue non)per.In Eryxonc pro dune vec uide ut legas atiel&tueves, Sic eim fub fine rete. deutde zééi vi Apaieidles, lege nagasut cy feriptus babet, Locus(f ambiguus,
$45. 33. Vt viditaccedentem.) d: àdtge mévse. erdt dmiírsa fed er in feripto emiavre eft à correove fati. Scd dcef bie nomen€g* mentio eius. Cumanee mulicris,que Ariftodtsum folum Cumanorum uirum dixit,cuiu[a; mentio etiá et ín cono clufione biftoriee fit. Poft pro v vév& giséa. legi pro«oc. quar" quan feriptun deinde receptam letionem babere fer[i.
$4.6. 24. Pythis vxor.) nifw yug. Injcriptionem fanc optimo iure adieciont veliquari firtlis effet. Scriptus pro tituloha bet Welézene, pro aepévae vüc gpocriie legebatur male vi ug vig.ton poterat enim fenem curare abfens in militia patrem fi^ MS Scriptus mapáveu zie gpeerée. rell.
IN COMPARATIONE AQ V AE
-& ignis. i $48. 36. Abíq; igni muita fucrunt.) jdtaree d 3 aif. etiam fi aiit. dad levvot vepetas:tamen non[atis bee cbe vent.Fortaffe boc uult dicere, fuifJe aliquádo bominem abfqs gr^ abíd; aqua nunquam. 1d fi penamus, aenaa in wer mutandm efft. Videtur apoyéuvevue. alituius potis effe eruditi bomi E quà fcripti Plutarchi illis magni. infr urpsósnf và ars t i «nte T) vequiro 1 Scriptus po[t«sfide babet infertum void 3 $5 2

MORALIA ANNOTÁAT. 347 551. 32. Quz maximeéferuntur.) qai zd uera, sol loco ai vepofui.erroré notarum affititas peperit.24/ etia faiptus babet.Suprà ubi eft eivep, gei nogaito friptus( quod magis probo) 23 Keeps babet.et pro mustbua o, avatu cli Sunt et alia, fed leuicula, ned; uolui eigop fi genis dy aiat,adbibere.id nota tu digni eft, s$2. 8.&lnae Ge oy quin£ve&v leg? dil, nó£u pw qmendicin fcripto etià cft. là illud xa^ àowe a255, difüinguendi erat à precedentib noua.n proponere int£dit ayguméta, 5533. 24."Tenebris obtinentibus.) ez: exézer.Sufpe&un erroris, Corijcio forté legendum, óni noe is. Mta quidem liquida effet fententia. alioqui quid eft tenebras uigilarc Loquitur Sie induftria buntana,ad quam wigilia etlam facit not parte fui, ut Arifto dicebat, uctligdlis fuffurás.quod fine ignis beneficio füe—rin$ poffet.tenebris induftria uigiliee impediétib Profe? uita ui £llia eft inquit Plinius. In fcripto annotati uidi, pro vypé]opew leSipmysgiwon, In fine pro*ouue eft intua ir faip to, quod dodi me non fruftra annotare fadléintelligunt. IN QVAESTIONES SE V CA, pirulorum defcriptionem. H** librum Plutarcbus in Camillo e Romulo citat fub no mine azzíou Cg alaíau Von, Vulgo problematum ti(lo citatur. Adicdi margim numeros, qui facilioratnuentu C9" no fatu fingula facerent. $54. 33. Pluribus diles.) Suv zie kyogevémei zAdo^ *«:.Hic locus eft corruptus,eredo banc e[fe fententiam: Pratorcs tribus ufos facibus, pluribus edes.| Xusctwew legendum, nos dep. liquet. Et udoifoppor pro espifradvey. $556. 4. Sedconícenfo tecto in domum demittunt.) 232p um apeolatvovzee ciet nxtioiy ad v32. Quid fé legas. fed ij confcenfo tetlo fefe inde ín domi demittunt?tc quidemletlio aum V arroniana fabula melids cobeercbit, e2* unica uis in afperum fpiritu mutatione confidictur, ut aviae legas [ro«1.3 4 Hyfteropotui) irsqeadunte interprcs ied caijoa

: 748 AN PLYTARCHI
legit ita legendum credo, ignarus liber"ne ei an uerd iudicium banc letlionem[ugge]Jerit. uox enim ec fignificat cos, qui ercditi iam fato fuo defuncti, denud a fevuire opus babent. ín proxima queflione.$57. 15- Multisty locis adfcribitur.) zza4$ yudDas non probo. forte seAnexsres eft nota.
.$$8. 12. Fuuilifsimum putarent.) Lego gauM ety áyéulvet legebatur£ysudeu fed male. N erba antecedentia fatis obfcura funt.neque piget interim fententiam de ijs meam aperi^ ve.vagrebtnzaw inquit. Safpetee uitij e7' illiberalitatis erant Ro sanis donationes coniugum, nimirum quód non ab animo liberdi profedie fed adulatione coniugis extortee e[fent: quomodo etiam donationes mortis caufa fathas, ad uxoris petitionem,irritas c[Je uoluit solon, non minis quam wi extortas. quia nimirum non nti^ nus praué fit, duod illecebris woluptatis obtinetur,quàm quod ui. Correor bené reddita à Lucenfi'infcità notauit. $58. s. Confidentis viri.) zueerres b. nlt batur notis ob(imilitudinem confufis. Sed linea fequente ne«^ gamiphees ex avolsoi tale coberent. lego vvkolga noc gupari pueiczemstdseip,Cgc.— Nonme fugit, dotiflimos bomints à "Tibulli 3.5.buc vefpicientes, diffentire. Verfus funt:
"Tunc ueniam fubito,nce quifquam nuncict ant:
Sed uidear calo mifJus ade[Je tibi. Ego quod fentio; plan dico. Deliam non fuiffe uxovem Tíbili
conftat.itaq; nibil ad vem beec con[uctudo. Alibi plura. $60. 36. Sp.Carbilium.) fiue malis Caruilium.Kapfinut non napbinues.Sic Latini c" ipfe Plutarcbus in extremo Romi ac Num. proxima queftone.$61. 5. Nullos pofuit.) fpsc n'es bv codex nofter non babebat,neq; interpres nequ
Aldinus liber.nam in feripto noftro bic liber defideratur. fd e
fententia id flagitat,€ confirmat biftoria.In problemate xvi
Afusíp Vy fcribo. in duodeuigefimo aolirus ey* au]agun pP?
&plM/vuy C7«irdpuuvepono:Cy" in decimonono»pro larailt
sap larisaluenyn promtu caufa eft. é $$ p

MORALIA ANNOTÁT. 749
$63. 2. Tuncenim in ipfa quoq; natura.) Sententiam puto me ueram extsliffe. mam in Qreco bec uerba yiveras 2g adii; C7 c.imanca funt. 563. 19. Murtià Venus.) Mspsloy A peoctirlu.Pliniuslibroi 5-€ap. 29. Quin C7" árauetus fait Veneri Myrtee,quam nunc Murtiam uocant.ita legitur in Frobeniana optima editione. Is locus facit.ut usprínw potiils legendum fufpicer. nam illud se tebsv Plutarchi: bocloco uidetur referendui ad niutationem v Greca littere, in. Latinam usque in Sulla, mirratum,eg alijs nota eft.es* Plinius ita innucre uidetur à myrto eam N enerem di— ti. Sed apud D. Auguftinum profertur Dea. Murcia fic dida, quod preter modum non mouerct,ac faceret bominem, ut ait Pom porius, murcidum;id eft rimis defidiofum e inatuofum. tib. 4. de Ciuit. Debcap.16. Apud Feftum ubi uox Murcidus e ponitur, mox Murcia Dea fubijcitur. quanquam in litteris erratum ibi effe pofiit:aliterd, in Antonij Auguflini nobitftima editione legatur. Apud Varronem libro 1v.. de lingua Latinabec fantque faripuram varfum faciunt ambiguam. 1ntimus. Circus ad Murciumt Nocatissut Procilius aiebat, ab urceis, quód is locus effet inter fiuos. A lij effe dicunt à murteto dedinatum,quod id ibi fuerit.cudus uefliguem stianet, quod ibi facellum etiam nunc Veneris Mur-tie. Addam boc loco quod videtur non tam foluere dubitationem quam to llere. Apparet,inquam ucteres C Co^ Y litteras confudfe, quod nobis in pronunciando bodie eft ufitatum.. Nam boc vifi concedatur, quid faciemus V alerio Probo, qvi Marcum(ned; Wnquam inuentus tft, ac ne iri quidem inuentum quenquam putos qui non gro C uel K. fcribat) à Martio menfe.(cuius fcriptura litteram C uel K mon poteft admittere) ditum ait. 1d gexus permia futin controuer[ijs ortbograpbicis atq; etymologicis. Sed V prefentia fatis. Problemate fequenti Neyidtues reflitui qui à Plutarcho ctiam alibi citatur: ne Latinos€9* Grecos alios teftes «ppellem,
$64. 9, De Numz regis.) sp vini. leocbaturperri

2». iN PLVTARCHI 2 diculà vedossun. quod etiaminterpres fenfit,€g* miror ab ijs won animaduerfum, qui tot millia mendorum(ut ipfiatunt) eiecerunt, item pro gir, legisse ubi legi dudlus ipfa fenfus perfpicditate ,| Ayanadnifo 22, legebatur àye^* eckxitvrs, cdmin. Aldino.(filibrarius nctaminfrà agnouffct) vetdà effe poftmodo deprabezderim. Ydem evror eft Juprà prob. 18.In fequente que tione legebatur, jt 2o? fil npees, quod cti «m interpretem fefellit cilm fit perfpicué falfum. Q uis enim ntfcit à Kalendis ad Nonas, ab bis ad!dus, indc ad finem mer[is inequalia effe|paciag' tag, non dubito éin$:mutare. s64. 30. Lunz confpeftum.)«lo ek wpfoslw qu^ si. Poft wgéslo, decfJe mgenfeetv, aut aliquid tale opinatus fum pridem.— Scd omnino nunc qaot in edi mito, uocem in Bac ve mathematicis non ignotam: à o«airigas yàp qeevrida eopésdhos, Quod de Kalendarum nomine affertur ctymon, fii^ gidius eft quàm quod refutatione indigeat. que eft evim tanderi inter Calendas(fic[criboyne uim uidear intentare) clam. cz ctlare analogia? Marcellus ex Varrone: Calendis calabarfur,id«t, uocabantur, C7 ab co Calendee appellatae, quod eft rati à Gr tis, qui naAév uocare dixerunt. Quid ergo cavfee cfl,cur in Greca uoce utentes littera Graca,origincm teftante(quod mufieis m[u6 » ut citra inuidia licuit) ad Kalendas Graecas velegemur cum to^ la antiquitate 8 quee littera K etiam ibi ufaeft, ubi etymologit Greca sulla uideatur effe, ut in K. pro. Keefone feu Ceefont Fabiorum prenomine. Hoc addo,lubee fententiam bic non c^
tare citatan.ficut fuiffe putosab. autore integram.Quue Maat^bius babet Saturn.115. digna[unt cognítu.dignicva, que Varr lib.quinto.ut altos taceam Heec animicaufa fcripfi, cim mibi ifa vecognofcenti ueniret inientem, amicum quendam meum ali^ quando» nefcio fan ubi iftas edoGum argutias, mibi bunc no7 dun foluendum propofuiffe: Graz non utuntur Kalendis: ergo non debent fcribi Greecalittera. Kalendae. quaft ucrà qua it Romanis Kalendis exprimendis utuntur, uon fit Greca ji*
q«qieec um ch um as KR AR FIOR uec P e, A ou AR Ras Cii v qu V Mp PARU AE
T—,."B—- AA
22

MORALIA ANNOTAT. 5j
fertoribus littera? aut. K perinde atá; Y won liccat vetinere oy. ginis teflandee gratia? ne adijciam, Eiduum quoq; uocem à Qraecg repeti fermone.
565. 12. Morem huncamplificauit.) meoc]nyAy da 27b pad mendum effe nemo ton animaduertat, fenfuinterimeuidente.fortaflis apozysv.
$66. 2. Sicut contrà.)&ézszv,$ez.&Ü Té. ICD có zd, Mox íi gi v) s$ Osgte.) Lego 2. quarsam enim opinionem exponit,nifi fallor.
566. 56. Lucido& illuftri.) zà 4i euzevs,€20.7x ture me onififfe putonon babens cuv fufpicer aliquid detriti ante bec wrbaeffe, Poft Bags«eci,lego sod Bags. poteft. enint inquit ri dlbedo,— Sed tinGura lanam albam non facit:znifi eam in&lligas, qua rudia lintea identidem madefatla, folis ui aquam, wat fordes. exbalante; albedinem confequantur.
$68. 55. Vfi funt peculiariter.) 4aawe atxplozos, Tuproprié, ufurpatiud. 3 iMiur.—^ Caius non omnium uiroTin preenonen eft, neque. Cala mulierum; neque"Yitius ciiun, neque Sticbus. feruorum. quod autem cuiuis adbibentur, fitufwrpatione quadam, ficut Diale ici ey Matbematici[uos tee Ttinos uocant a. B. y.€7'c. Hoc ergo eft dove xpidas, dA lebatuy, quod loci uim obfeurabat mendum.
589. 3. Cui Caiz in fancti templo.) E» 74 74? Z4Nb». Interpres: Tn Sante templo.€y' citatur in margine Vefcio cuius opera, Plinius. 8. 48. Vbi legatur M. Anci. Quid ego quidem fi reperilem apud Plinim, non ueritus fuiffon VICI ayguere cum ned; M. Ancus ullus fit nobilitatus ned; noWn Ancus[ed praenomen uideatur:€7* Anco Marcio Rornt4torum regi diuinos babitos bonores nemo facild animum indu.Xeritut credat, V evba Plipij libet adfcribere, tum aliorum. Lanan: (inquit Plinius) cii colo e2- fufo'T'anaquilis, que eadem C. Ceci is"vocata tft; in templo Sangi duraffe prodente fe, autor eft M. Varo eri, Buenfa lib. de Ciit.Deija 8,0119, Sabini dit,reaé

252 IN PLVTARCHI
f, uum primum Sangum fiue Cut aliqui appellant.) San&um,retulerunt in Deos. Hic locus uidetur cum Plutarchiano iun us; multa tum bonorum eriptorum locis explicandis inferuire.— Eft apud Scx. Pompeium: Propter uiam fit[acrificium quod eft profüijcer di gratia; Heraili,aut Sanco qui idem eft Deus. Et annotauit qui^ damin margine; Yanim quofdam pro Sanco legere. inepté boc quidem. Cultum fulffe Sabivis fiue Sancum, fiue San&um,etiam Laantius 1.15. dociit:€ cadem e[fe uocabula admodum eft probable,uteg boc.ritum Sabinum.à Sabinis-pre[crtim Numa, fuiJe ad Komanos propagatum. Yam San&um e Fidium idt empino ualere, c7 c[fe eiufdem Dei attributa;dubitari non arli^ tror. Qui Dionyfüem Halicarna[Jeum citant, Sabini gentis Sabitie autorem ab co ex Porcio Catone aiunt perbiberi filium Sanc ud Sangi(c. eg. litteras eiufdem prolationis permutarinoium non eft? demonís illorum locorum 1n Gracomalé legi puto Zá,es pro Zyys nifi fort? 2afs eft legendum Nam Sabum*abinis gentilem cius fuiffe. qui Santtus Latinis fuit, colligi M: Catonis Origirübus poteft: Silius Mtalicus libro o&auo vem uide^ tur e plicare. RT
Ibant,€2' leti pars Sentum uoce canebant
. Autorem gentis-pars laudes ore ferebant
Sabe tuas. qui de patrio cognomine primus
Dixiftipopulos magna ditione Sabinos.; Sed additur cundé ànonnidlis uocari. Aia níiay. quod eft Vou? Fidium.at is fuit Hereulesyut ex Ouidio liquet 6.Faftorii- Que rtbam Nonas San&o.€7'c. varro lib.iv. Aelius Gallus dium Fi^ dium dicebat Diouis F.Audewsgep Caftorem,€7' putabat bunc e[Je San&um ab Sabinalingua, eg* Heradem d Graeca.(Hint aded. fciri poteft» quid fit me Herde, 7 iurare por Fidum.) Optinici id cum cà congruit, quód Sabini funt babiti Lael" moniorum(bi autem toti erant, ut fic dicam; Heradei) colortt. quod€z' apud Plutarchum in Romulo C7 Numa eft, cx apis Diony[ien Halicarna]Jeum cadem paginanimirum libro yer

MORALIA ANNOTA'T.
do. Cetera onitto.contentus me doaiiffe, San&um edm bie alibi rede legi. Addo tamen;Propertium banc leBüionem nog mo. dó confirmare; fed ey vem explicare. Sie enim Jeibitlibi vv, in élegia de Caco:!
unc, quoniani mauib. purgatui fanxerat orbeni,
Sic[antium"Tati compofuere Cures.
Sangum alij dicunt: C7" Sánqualis porta proxima cdi san apud Pauluri ex Feflo legi débere puto. Sangus etiam a üium legitur cium Semoris tognomento;lib. ix: unde apud Ouidiui diclo loco legendum, An tibi omo paternon semipater,do GC obferuauit in Varronem Scaliger. In Xx x... due flione quod legitur vÀp vo ttgop dA eo, CT". legebatur etiam in Aldino, zi TAG ow TA Agree dveMis fouoi, omnino perperam; Quis WtYO pro 3dÁceeu, cri calatbuii fignificare uox ca debeat, non salit naso? legl,ut ad Talafij uoceri ftt aditus accommodatus? Liferam e aliquando in e mutátant non He[ctüni érüditi, cm prefertim Papi e Fufij dem fint qui Papzij ez- Furij,€7 bo ?o$ pro Bonore,odós pro odore apud. Flautum ponatur.€7 La fa pro Laribus dictum Varro lib.;. nolautrit:cuius generis ctiam fent loebefuri pro liberuni, qué[eie fro quercre apud Feftum. $79. a3. Obliuionem fluuium.) zs Adfie TOTAM. Viterpres Lytbani flurten, ne[cio quid fecutus, Certe ledlio Woftra Cftaenuina. Sicenimin Liuiana epitenta Lv. legitur. D.Tunius Lüfitániam urbium expugnationibus u[4: ad Occanum perdo mut: e: cdm fluuium O bliuionem trasfire nollent aptum fieri fero fignumi ipfe tranfldlit; cz fic ut tranfgrederentuy miliócs perfuafüt, Ydem nomegi eft apud Flórunt ib.z. cap. 17 e ápud Liuium Q blisionis mentio 4.22, Apud Strabonem libio erii mendain[edit.| Meviinit buius iei,£77 banc opintosiein D. Bruti vefert Tullius lib. 2. de Lceibus In fine que füioiiis buius zdQey pro vágov manifeftum eft legi debere. 571 35. Reparareaut inftaurare.) *eér, Hoe ueybum qui buc pertineat
753 tum
5
ud Li
Ae ab"pos naffequor, seq. tale Bb

734 IN PLVTÁRCHI
quicquam babet interpres, qui refarcire uertit: an ex libro alio, C7 alia fcriptura, an ex conietura? Fort? ggeenaerbu aut talcaliquid fuit. In queftione quadragefima;$73. 16.. Aut alta quidem.) 2 9áw, i à ww nh) va vo iqcà. legendum o^ mnino eft. nam tertiam cau[on afferri liquet.er 2 particula om] fatotum locum confundi necc[fc ft.
575. 1. Hunccontrá itus eft.) aixos, id eft, obliqui, aacyiue Loci uidetur de alicuius dci[ürudacroscui Saturni imago oppofita fue xit. A v gis nibil fignificat; quod quidem vecovdari pofim. ey coaftrutio non patitur bic uerbum. ned; enim am ec fdfsqwafe cobeveret sub fine prioris quartis zvianuenmalim Evi Guo Scribuntur enim Sul, Mox pro Nevesdtivac reflitut Nivdivas ntn cnim Banc uocem ignorauit Plutarchus. ln proble"ate 4 4 pro oVextze quin fit legendum xexfue, dubitari non de bet.itale enim pietas cum periurio coniungitur.
576. 14. Hortz templum.) zgzae efbireté feribendum, cit ab bortando dicatur. Sed Antiflium Labcorem, nobilcm rtrum Romanarum feriptorcm,in Antiftichum Laconem librarius inis rudis mutárat.ucl ex Gellio potuit effe notus uocem wnem^ vécu non noui, fed plan? fufpicor cam pro Quran obrepfiffe. Quee autent de Hora ab bortando ditta referuntur, Grecanita funt, nea; lingue Latine confentanea-quod bona cum ucnia Plutarchi ditum uelim.; $77. 24. Vt Áteius.) Legi cnim de A^ ajos Scribebatir váiee.ego"eium fcriptorem nullum noui rer Romanarü tàn9^ men cft Tews,non gentile(faripfiffct enim isdiee) ut Anat" putis. 14d; A Tros repo[ia.nam Ateius Capito, ut rerum Romá ftarin feriptor,à Gtllio(fiue is Azellius eft. ditaturinnon adio dunt abfinil argumento... qui boc iplum ex Fabio Pitlore i feti. 15,577. 7. Quefüone duode quinquagefima Conjalia feripji;non ut apud V arroncm lib.g, es alios legitur Con[uali: Gream|ceutus e3* anologiam.Sponíaha enim dicitur, Vinalie, Vulcanalia;nó fPonfualia, Viualia, Vulganualia.id obiter i

MORALIA ANNOTAT. 75
75$ ve libuit. Quaft.prox..$72. 16; Ad puniendü factos.) selrimet dsuoves lego ton aévigceti quod nibil fignificat aut ccvti fi fügnificet,ad rem nibil facit flatim.Canvm exuuijs.) 4.2 NEU VU gei Vei Credo CX lumi effe faduin.
573. p». An quia venufté boni.) Z dt zd xeug eve Acla, Hic locus totus eft deprauatus, adJcribam quomodo &enendem. 3 eid và xpngóo&opdos Abyeedaz 730 TOV vag aa]éndvet chia slo dÜxZo atr oui], CT citer ysyeeqon quo uito e xeusóv motap,C 7t.
a5
24, Me autemreáe emendave,nibil; temere mütare, cdm ipfa loci fenteniia, tum quintum de vcbus Gres problema Plutarchi abundà demonftrant.| keudie auten id eft uenuft? ait lenia nomina rebus duris€v abominasdis imponi. quod genus. Vaenepsequed etiamin Solone expofuit,€* ttos mortuos, nufcros ue aut leprofos fimili figura appellamus guott. tend; apoplexiam,— Heec fi. confideraffet uterpres, rctlids exprefiiffet fententiam.— dem pro uex'à legit ut apparet ades, quod minim? probo. Videtur autem ea e[fe, quae apud Varronem lib.8.€" Macrobium 1.7 Satur. Larum mater dicitir,e7 à manando diferte Plutarchus deducit. fequenti proble mate.$79. 2. Ludis Capitolinis.) foc Keafentus letti eft incongrua. Legendum jeis Korwijenivote, aut[acra intelligas tri unpbalia, quib. pópain Capitolii dueitur. Vide Plutar Romulo, C7 Fefuun, dios; 19. Sp. Carbilio.) Qraminático.inf à queftione L1X.. Q uod aiit problemate LV.fraditu aliquanto aliter eft apud Livium lib.tx..In$7. querflione poft esses de€f zviiy aut aliquidtale.bifloría tft nota.In 62. quarte feri phun puto ut e alibi. In fexage[imatertia$82.31. Ni in(4 Cris leruire.) fexalcDau densisi: omnino Icaendum(t 4i A Da. Etín 6$.583.20. Vbi etiam legitimis.) Legendum pro véptes haud dubid v2ppaces In 67. pro A3fev credo firi bendi Aly, quod publici wdgare.ideoq; ctiam uifunil a exile, non niagni predi fignificet. Alioqui n47sgr3«]
;
€?" de uoce uiis fct Avivde Cleutb) Plittarcbus alibi
^* bie alterum» sena eie,

756 IN PLVTARCHI
854. 37. Furcam.) sóeoyue. lege, non ségife, que uox idem eft quod. foeevpi. Ego imeee emendationis autorem babeo Tulien Pollucem libro Onomaftici decimo, cap. xxx xiv. Cum quo faciunt, que in. Coriolaro nofter bac ipfa de ve babet.
$86. 1. Cum neg victimam.) éd ideéw. omnino faribi uult corftvuttiosmon uí]er: C7 pro miquair, lego adgunitQuueflione proxima, àedfpear ots ng uerMaee, lego Mery quod eft blande. Sic es interpres. Sed quod«isiatdtes bis legitur, mendo non uacat. Queft. LX X v, pro vodpisipur ufum lngue e vegulas fecutus füribo sedersogov, Cg genitiuum feit datiuum fé muto. In que[tione 78. pro agéve: malim«gávan, $89. 2. Locum adfignari.) see cies iv.ne[ufpicari quidem po[Jum in cuius uocis locum boc monftrum firvepferit interpres omifit. Meminit moris buius Valeruis Maximus lib. 2.cap3, imuitari prise poft nc ucnivent orari con[ulcs[evibens. C^ teràm queftto 3».[ub finem plan? mutila eft. Queft. 85. Moo eiaugásien. Forte ed dpddas, Res d Liuio poft Cannenfem dao dem exponitur Lib.xcxais, fed aliquanto aliter,— Interpres pr Bufetio Vetufium dedit, nefcio quid fecutus.
591. 29. Definirinon poffunt.) éduveziv gu. lrgoCaufa, inquit, cur à media note diem inchotnt Romani bec eft quod ab ortu ey occafu folis commod? id nequit fieri: quod quelc fit, deinde explicat. xeiseov ergà rct legitur pro duvatiry quod interpres vetinens, fententiam Plutarchi uitiauit.
$92. 25. Flaminicam.) uide A: Gellium lib.10.cap-15$503. 16. Spectaculis.)&as.Spedacula, ut C7' interpres babet,cz ratiori eft con[entaneum. nonas. Ceterüm fporfione certare aufim legendum effe aonAd 0v Arn pro qua uot "voee nullo fenfu eft fubmiffa. Sex. Pompeius lib. 3. Luca 7 quit, appellatur es quod ex lucis captatur. Et ibidem de Luca bus feftis.In priore&4gw puto legi pro bleue nibil enum buc Cu ita quibus didlos Quirites aliqui putarunt. Q uiritis Juro apu.
Stephanum n&vas legitur&vga]io: malg ni fallor, 1n pm guo"

MORALIA ANNOTAT 757
problemate, qgespíonc fcripfi pro gevgive.€7 puto legendum goguenaMom,ex N arronis lib. s Forta[fe qui fuam euriam igno varet, faltem fornacem fuam. offe putabatur, quee laus in gradentem non cadit. Fornacalia Feftus quoq;» aut€x o Paulus babet.uteg fiultorum ferias Que ft. XC. naues repone. bifloria eft notifJima, C7" vvpawvidu, de dv, erat ctv ontilJum à librario aapixuem non animaduertente. cg«t inter dledfzse e vcdde. Hifloria de filio Licymrij c apud Apollodorum libro bibliotbeeee 2.et Pindara Olympijs Minuta alia praetereo, etc. Q ucefüonc tamcn 98. pro wgeesnévruw mibi cx fcnfo loci perfuafilegendum weesgxep Vw: quam formulam forta[Je non intellexit librariussideoq corrupit. Q ueft vov. Base unico 4 leg£dum.Sed quid Expedoclis citetur,non intelligo:nifi aonégesvog materiam Lune fignificat.
599. i4. Vt liberium.) tie Bpjeow. atqui nemo,pu to, praenomen N errij unquam legit; neq; fi effct, duabus litteris feriberetur opinor. kiterpres totum omit. Ego pro Bxejuv,reponerem i£ guov.| boc enim prenomen ne cum"Tito confunderetur, duabus litteris T 1. fcribi obferuatum eft. Q ueftione proxima, adju E Adv/zoae vie Bow]iee. interpres monftrosà, quod pro Baotiee libertate pugnauit.. Vide Strabonem lib.nono,ubi Plateas defcribit: C9" Stephanum$4 sw. Videez infia queftione Grecas 9. Quefüione Cx1, 601. 30. Cüm in morbo eft.) ixeuirxe legendum pro vxescvete fententia dott-€7 602. 14. Detecto.) àzis$ styse non juo. quod fetis ex Pittoris apud Gellium uevbis corftat.. Vinada per implusium ín tegulas fubducisata; inde foras in uiam demitti.Quefione uz. aia dgrApás baud dubi? fignificat item maritatam uel arboribussuel etiam tabulatis,quo modo ctiam Greci tonnulli interpretantur Grantmatici.In nothbus Atticis evror ef loco iam anté citato. Propagines€ vitibus altius fubtentis n fuccidet,legendum e Plutarcho, fuccedet, neq; infolens.preefer tim in Fabio tam utere feriptore, debet uideri conftruttio uerbi
Bb dj «

258 IN PLVTÁRCHI
fucccdo cum accufatiuo:cdm com Crammatici doceant à pre po[tttonesque bic eft fub, proficifci. quemacmodum uillam pretterco; non illam co duimus:eg tefta fuperuolitare, non uclitare.Sic Lt uius de pugia ad"Trebiam:simul latebras corum umprouida pre terlata tft acies e Sallvfius:Dextra Adberbalem adJcdit, ez. Mox zegep ud Vwes beverp. quod ipfum ita plani ime legitur 8. 7.Sympofiacoram-in lib.de puerovum educatione eft fvyov. Sc 7 apparet duerfa cffe fymbola.uox fcopas psu fignificare fevé Granmaticis dicitur de allegoria bic non difputo.cert? Diogenes Aion babet, Cg inter a ipfa omifit,inter que Plutarchus loco Syrp.citato meinorat. 603. 14. Dacchanalib.alijsqy.) iei ds vvsfeuoe Inte presnournis[aeris et Bacebanalib. fieri poteft ut eadem ujus le tone ita tamenex conictura uerterit. Nudfouop de Baccbutt, a longids deducam, ucl£ virgiliano poteft dici Culice: —— Nenit Nydelium fugiens Cadmeis Agaue. E£ inter nomina Bacchi Nvafaues eft in libello de Delpbie 0. fere cauda. uidetur e[fe alicuius uocis. de qua conitthuram ferre polem.[ed infümam. Viderint lij, c7 quid fit illud ug xeu? Hilares interpres.quid fi legas xou. Ebrijs, qui pleni unt ui^ xo» facilis ignofeunus, quan; g arrilitate aut furiofa obturbationt importunitatem tementorum wncentibus.N In eft à vdie actu aívaut y, ompimo d eft legendum. alia. exim caufa redditur, quod interpretem fefellit.Porro vvidtua ipa infrà quaft. Grac57: memorantur. j
IN QVAESTIONIBVS GRAECIS.
606. n. QuippeaDeucalione.) lege 4r& 2277 legebatur 4.vatio eee emendationis plana. Superiore probleme te deeft lex que citatur. quod ey apud Demoftbenem C7 dics [epe fit.1bid.sà yag vec w tod séiseeon[ufpettum.
653. 19. Deinde Cirram obt.) uitiofé bectegurtur"uw do Kigbn haiafaaveaw]ue,O.(yoRAou vip Baer"e ned fatis ciftat; quid legerit aut fecutus[it interpres, eyranit i x

MORALIA AÁNNOTAT. 7:59
ttri. Lege meo periculo, Ew ol vi Kigjn hau aoae Tua OupeLnew.CTc.'Tuuide infraqueftonem i6. C7 ibi reperies tee taftigationis fundamentit quanquà ibi Onoclus legitur p Agasav (que certà uox Qr&ca non videtur) uide ne fit legend Avey C7 "Wapawetet pro weecsas cx Stepbano.Ego meas coieQuras in ucr fione fum fecutus. det; his lettoré obiter monendi tamen putaui. Sed ez illud agd dives lod! Gnocéabne cim uowfJet[acrificiuatt, infolens eft codem problemate. Expunge aüt qaa ante tjavgividvevzitatd; concinnior cft fru&ura,quam fi eo rclido legas a Tesgsgeukrs.. Porró apud Hejychium. per x fcribitur gay Ao &ic Hic fequente que ftione, per ijo. Ibidem apa dtgeceen') lege adtl,ex con|uctudine Greeca. 610. 2, A'marn eiectus.) ofpadiea. Siclego fingulari mumero:nam quomodo mare Neffum cecerít cà locori, dut qui ca dauer cius in mare peruenerit, uix uideo.€7* dar vie metri caufa finbo in uerfa Avcbyte qu: eft Heroicus. Vocem conci[am e]Je ex dwrawi,etiam Euftatbius docuit.quid aiit fit etw nefcio for tafhis nomen eft alicuius in Oxolis loci. Euflatbius in Catalagun nauium annotauit Erannum olim urbert Pbocidis, ditlam deinde Cypariffum Fuerunt autem uicini Phocen fium Lori, Sed baec ali bipertratabuntur. 6u. 27. Hyperz fratrem.) ése adi grv. nominatiuus mofculinus Y afe non fert bunc genitiuum. Y ac£»legendi aut Y veo. nam virum fuiffe fatis conftat ex fequ£tibus,e stcphano.unde éacfoses legendum apparet. Qua ftione uigefima iun at lege,non. 2. Queftionc uigefuna fteunda./ 612. 3». Cothus& Aeclus.) pro Arco plane legendum eft Aedus,— Ideibmaliunde, tum ex feptimo C7 decimo Straboriis libro liquet, buius initio.illo füiente. 615. 1, Elafie.) EA£eusautbic Ados, aut deinde iaeise legendum apparet. adapyocyeroe autem legó, quafi femidei dicc v65, gentilitatis Avgiuee autorem, non tamcn calitem apyxeyenis eft, bine Apollo Arcbagetes apud Paufaniám in AttiBb dd

L—Ó—— rre
760 iN PLVTÁRCHI
cis De dliterio, C7'c.im libro de oracdis de[itis, pag. 216,€2' in fite de curiofitate uide. bic locus uidetur manausysovo ad à rcferri licet. Inde quefüone Xxx v1.
6i4. 6. Circa Aethicid.)àc A'ruiov legebatur£ itfanízv.at[upra quaft. 15 eadem dere legitur&c A liene Scd C7* Stepbanus de N rbibus A"|enéo fcribit: ne alios item. Rex. Aenianum fuprà Oenoclus legitur, o'ivennor,— Fabula"ence fatis eft nota, etam ex prouerbijs.
618. 2: Filium Hippafum traderet.) fazer viv Up. Locus bit corruptus eft, mea cometturafic legerctur commodé;sig üàp Aixeawsieeddas,Kanfjums oly eve pa ex cuisüp elvat ee]auuars a0 A. qp srvfoue, Jencás. alas d atendies buy dneas. noti, Cc. Melius proferet, qui melus reperiet. interim in^ fcgra omnid. funtos pro A gatio lego A gatvolo, pro Vuwdlity
. Ouudis,| Agrionia c[Je Bacchi facrifuuwm apparet, qui Agricnius in uita Antorj dicitur Vide caput primum libri ottaui Jympoo fiscorum.— Queeftione 4.0. riga: jenfus dt vengdiso. Anté quet. 9 nepos meque vadens CJ" Meyeddan put. lego pro zie C7 Meyeri Veynge pro veyumwon.
624. 25. Ab equis eas confcendi.) ec wide ia^ ave. widar omifit interpres. c7 quid fit,[an& non cerno. 45 0t eft integrum.€7' quid eft«créactue. Vt 4.s pro va'um lege me periado var tup. Sed profetió fatis facdata uidetur 49 qu^ fiio-Ego Zepetum iftum Bithynerum accipio regem, cy Nba" ces puto Cbaleedorijs aweilio fuiffe.— ces efto expofita omm .IN LI5. DE ORACVLOrum defectu.
6:8. s. Apud Deum.) Ei zi&eb. Aldus fvoi quod ti^ bil eft. Hic liber in manufcripto non inerat. eusq me quod facte obferuabit le&ormirificd tovfit qualis qualis inter conuertendut etiam emendatio.. neq, di[simulo me'Furnebiana. lucubratione
quà confimatum quà wftrutum,| Certà tamen non omnia n de^ dta

iiic CAN ROMAN
MORÁLIA ANNOTAT.
bentur, que nos procudimus. quod crudítus lector facilé fentiet. Oraadi primus uevjus ftabit, fi pro jw yis,legaszisev y5s,aut li yas.
629. 3. Quod probabile fit.) Vrgep ve? zpony."Tur ncbus pro ersgev legendum putabat Vesge..€ fuprà quinq; uerfibus oc v wadiove non v9 cgo ribil conuellerc aufim.e«à videtur melits qudm alterum;cobeerere. sed cert? quod fequebafur icy&gurzeesridieulo errori libvarij debebatur. itaq; as726 aut Qieaee vepofitu eft opus.
629.:0. Sané vos quoque.) Seribendum. Ke rit nol Vuiv legeBatur piv.— Sed dubium non eft, quin Grammaticos compellet Cleombrotus,quorum ars nulla erit. Sinon cx minimis fepe de maximis iudicium€2* conietura fiant. Mox igaasdias lrge pro eV ub AA dau dc rurfam pro GgsAAéiedou. C7" OR. ToU 0, utrim ce. Emendationis noftre ratio(quod ante nos publicauit "Turnebus) conftat ex uerbis Homeri Odyf.».3677. que adferipoer ab Euflatbioita ut bicsexponuntur.
Ej VDa xgáde poe pA eru Fat vili ys Ove yer,—
Mentio£vpe? eft Viad.n.175.— NoGem(odo inuenies cim alib tum ibidem. 39 4. Sed C7 knpéscDon eriptum cft perperam pro seqsd«, quod€7*"Vurnebus monuit. Sequentia ita funt difpunGain Graecos ut non quiuis fuerit. fc extricaturus.facilà autem ca. ftigabuniur£ucrfionibus.
$30. 5. Aliud ergo quaerendum eft.) é&« xx zc Yévvwv.noyt ne[cto boc Atticà dici pro Myvreav, ut uoto uy apud Platonem, cxwiv]av apud Pocta,€7' dlía fexcenta. Sed t03 Cobeeret cum Bsnduesas, cy ab utroq; difcrepat weiss fortaffe legendum B£nv]as€" coté. Senfus eft boc arguméti à par vis indiciis non debere fiatui de vebus magpis-iibil ualeve: aliis va onibus efellendos Antmoris facerdotes, qui annos fubinde deerefcere dicant. Poft lo uérty sivev.) Vege udvov. queritur eim iam quy ontitibus fideribus[uos motus feruantibus; folus fol
) T pb v

762 IN PLVTÁRCHI curfum son teneat:. fed celeris iam quam antà fuum fpacium confiaat, Mox utrgu acis lo fcribendum, pro wsvgew Vds atio, audatler fortaftis pronuncio- quando ne Turnebus quidem videtur à-priore fcriptura difeefliffe.— Ego autem viullum Jenfon in eauideo, ea áo cum urpop conftrus Ron potift: frd eum yxéveoy congruit, quod uerbum porrd datum wfirementivequirit. Hoc dicit: Nonopus effc ut Ammonis Jacerdotes elei fa menfura obferucnt quee fiant in. ectlo: cJJc ea euidentiora multo quam ifla ut obferuddi ratione indigeát. za d'abouna. bec uerba ji non fint(effc autem contenderim) mutilasboc uolunt, tuo€7" uicifm Solem à Luna, Lunam à Sole objeurari Junt accipienda ut concif? e quafi nu dmocvimnom ob indignatio" nem propter abJurditatem opinioris prolata. 631. 21,* Oportebat Ammonis.) tla roi A Hoc modo,inquit, Ammorij, non annorum fitlicio dearemento,de bucrant rationem reddere ux. bodie minus olei corflagrarct,atds flamma abfumpfit olim. Aftenfeum curavi fignandum,quiadliquot utrba excidiffe apparet.aut fortaftis tantüm ivaue sis ud poft we ante n«fadin, 632. 7. Vtrung tunc coníuluit.) Auguégu, àmevegaióu.) Faedum eft bic mendum, feri, quod 7 Turnebo pts non ita ob[curo. Nomen cius;qui con[uluerit utrund; oraculum, x eidit.cum fuiffe à Mardonio aut X erxa aliquem milJum, non t^ detur effe in operto. ut frtaflis fic fitlegendum.&upetvoA'rsapíta(forma pafliua uerbum fignificare atlius f uti mur effe politis fcriptoribus eruditi norunt) iu de koungr H7 goriquu à Mopclivioo. à pi au» a8 p Tbadiar ure-" guy. A, Xf. Tp zoe D Bap fipss xguodiu ME es und pino (Sic enim pro aycup doté veflituit ex fine libri eg nona que" füione Greca autoris"Kuyncbus. atque. addere libuit coru dem éviop ualdé effe cuidentem mentionem inlibro de Vide e Ofnide pagina Bafilienfi 34.0.) vio wapéyrug SuAva-"s - 38 wb, Akyoreeg(aut cumotoreos) 6i vie Bapbageus id i"

| MORÁALIA ANNOTÁT.
Wicunque cobererent.Ego in medio vclinquo. Nibil annotaui de ijs que in fequentibus palam falfa,€7* erant non pauea» encndatà fcribi poffunt,[i quis noftram. fequatur ucefionem.
635. 32. Sola Megarenf.) érovs Z gyepusp. Sic Ca* Aldusmpre[Jarat feew.. Sed librarius colligrapbiee aut tacbygraphie compendio non Jatis attendens elu.€ picfferat, óráuerat itrobiq; Paamoisas, quod favriuteunq; poteft; fcribendü pofils DAavanas, MOX dugdus aapaeycutt sis obrsrduyiag.) fufpeta mibi eft uox aegdexena. equidem ei plus fatis orationis fuppeditare pofsim, Tuwcbus: nefcio quid fecutus. avpsmitoy fee quid fit, docu in Plutarchi de po£tis audiendis libellum quedam annotans..— Mibi uidetur boc dixiffe Am monis boc fibi commentum admodum probari. Scd C7 fequentia urrvxdv se, menda non carent. Infrà ubi afterifcum alleui 627. 10. ante hosapayrós decefiiffe unum atq; alteumuotabula, ucl firuduree immutatio argumento eft. Hoc quod; annofandüm duxi ubi legitur mox? vez Vxlo v) qioto haiow, apud Eufebium, qui bun locum nominatim boc ex libro adducit libro diuyy. mpegoquon.x.pa.1oo.legi 4o VAlo woasew. quod malo, ut C7 ud yup asy mM. Cetera leor diligens conferat, adbibitod iudicio, e7" noftra uerfionis filo bunc locum corrigat.
638. 1, Genios mültosacbonos.) dove ave &iyafis. Ex Eufcbio didici bic lacunam efJes quee complanari pojsit. Eius igitur appono lettionem, baud dubie genuinam. ác
:- pm»«q-*»ez oy elaiuovae,&a Maas, v0 a1 aRcip, ag piae, Ea keine
"y alo uijabenlo, 23 up gueeit ysrso&e doduoves Z6AARR E yolleys, 76&y d fpliup ig upues&aenplkvsoy. quod aliquan. to poft legitur azaAvejueus, ron fero malim agadvonsroass ttibilo infolentiore ftrudura,
638. 27. LGgitis ne Pindarus qd&) sator 4 245 mívd. ber inimpvefis[it.didfa ugce dd. any d E nivolegos cl. ned:

764 IN PLVTARCHI
acquieu bic uel conieduree illuftri, uel'Turnebi etiant; quanquam femme apud me autoritatis ucrfioni: fed ijs etiam;quee babet[do líaftes in. Apolloni Alexandrini apyeraveemüw B^. annot.15. que buc pertinent. Cui loco afterifeum deinde appinxiis corruptior efl, quam ex coniedura veflitui ut po[fc uideatur. idem Turnebus bomo multo quàm ego unquam[per? me fieri polJe. dodior fenfit.^ Cuius probo eexacmóv, ut pro vei 3c nip legatur vm
yug Vari AUT. o en'Wugezoty€3^c.. Tum aepiexov pro Aldino wsqroyie tam tum noftcr codex babebat, Reliqua ex Eu[cbio verfum corrige.
639. 36. Quinquies trianguliin morem adfumtüS.) rade elk aqvvaite apryoviddrro. Fert locus deprauatus eft. Nam zgryovífqu quidemin. boc argumento ft progrefiione (ut uocant), aritbinetica inftituta cuius initium fitunitascetert deinceps ca proximum quijd; excedentes, ultimus ille de quo 4gtfur numerus(ut bee 4.0.) omnium fummam wdagare. At uma buius trígoni eft 82/0.cuius quincuplum 4100. non 9720: Lá neq; pportione aliqua nobili adfines bi numevi[unt:ned; qU"ta parsà o 720, utpote. 194,4. ucl trigonus eftud quadratus eiiam fed fextans eius aut fefeuplum, quadrata funt.Mtad; becratio non conftat.incuria baud dubié librariorum. Ego bunc locus €7' alia quedam etiam aliorum annotaui, pec ocium C7 umeros e profe[fo trans accuratills confideraturus ned; defpero derefitutione.Vnterim amplids./ 640. 29. Corpus mixtum.) zungiv dl eiut. Tut bus legit qutieoy de otopuot stoet aÀ hn uat dounévut: fate unir E. gas-fiue aterin, mibi fenarius iambicus uidetur adduci à plutav, tho.ez' dcviv lego.locus eft lacer.:
641. 24. Vtenim iuter homines.) àc/ 527 de ar^ fpbacie. Citantur bec uerba ab Eufcbio. Sed ante ca citatur dlia periodussquafi inijs que inter. bunc locum; eg pagine buius utt fum quartum poft zs compreebenfa. que tamen altera de^
mum pagina[eqtur.Hoc obiter addo dyv?e gua apud Hs

MORALIÁA ANNOTAT. 76$ dum à Z5y'. 1s. bodienonlegi, fed Onde. Mox Vire gra.) banc letlionem Eufcbiane. Aiomaputvos praefero. 642. 1. Etconclamationes bellica.) ueviaer ann Ade égu. legebatur Zaac C7 fic ctiam apud Eufebium Sed anle nos Turnebus ex 7.evumoeion&v autoris cmendationem banc attulit. Verba funt Pindari. idd liquetetiam ex Plutarcho:. Sym pof s ubi idem error beferat.&no02 confufum fignificat lamoren, qualis in pratlio. Euftatbius uocem àxa2óc exponens, ad uerfum 393.Miad.£209, inquit, aeganádten dená, duh dex spaiusutio AAA yt y dy dAaMeu) Aysewv ét^upidio, Dolo Seay po db yate. Xpüeio dl eusBs kv qu hab A AnAR 20M. us Üíyusep, kyyktw apookquev.;
Poft. v«xav.) Ewfebius vsAdódes.| Sed ceteranos mlids. &sslo pro dx] veftitue. fenfum fecutus probatum idem"Tur-ntbo pro a?yfadves C7* evAds]os]ee repone ex Eufebio&aazxdodee C7 opisaif«e.eg pro daecetidve: ex eodem dgoeistdvenquee uox eft buius vei uernacula. E'víav 2l retius eft quam Eufebij ledio&p voie ds.Paulo poft qoc Fv« texét e lepit Tura Uwbus Peas, Egowanur aut épfae utl aliquid tale puto extidiffe.
645, 15."Tum patrimus.);« aae zl, nefcio quid boc fitfi eft integrum.nifi fort? fionificat» Nonne autem boc uarium C mirum efl.ut poft. fvgiv a5 idee? ponatur nota interrogatioris. Huc pertinet fepterij de[criptio in Hellenicis, probl.. x 1 x. de daftore queft. xx V. Paulo ant£ aapliz à evyygeqele,pty parentbefin lego,poft aee inftrto v4. 643. 29. Scelerum vltores.) vasfiovzae, on vie. quod fenfus facile docet.,€7* boc modo fepiffimé erratum eft. Pofl.fvo n) và sum. lepebatur coe perperam.ucy[us ita uidentuy habui:
— kepygao adag Udiosoi aped]uy, Gnalim ampocaa]qu.)
Mifoy,«yi Atyety Avpamiy uíaty

766 IN PLEVTÁARCHI 644. 20. Ex verfibus Empedoclis.) tais 752 Vecrsclen), Extant ij uerfus inlib. Plutarcbi delfide ez OfiridePag.337. v" 644. 37. Secum comimenraretur.) diseoxiirt ti ale aóvip Alduslegit awedp. quam feriptram nondum infe clo codice ego teneram.— Sed Eufebius me fententiam muta compulit, qui ita legit, dLwosptrs, mgér eweóp à guam omiffo 71. ex quo apparet narrationem de morte gerij cfc Vhi"lippi quod e7' fub finem exprimitur. apud eundcm máelegitur 4VAdyay pro dUAéyxuv de qua uoce memini aliquid mote" rein Padum Plutarchi. 3 d/ne2:) Y Eufebius non babet.si vctint^ mus interrogatiua eft oratio. fed 1e) mallem quàm y legere. uarurt €7 alia quedam. cgo preter mendo[asibil muto646. 33. Neg impedire.) and Loon. legitururii littere mendo káxvew. ante pro avaMidas ipfaoppojitioweuni monet ada undae legendum.; 647. 23. Nihil fecum rrahit.) 34k envsptecrailta gonon won. Sed ipfe etiam"Vursebus legit non wound, quid tpfe ex incifo priori hue perperam in[ertum puto, fed 24v, qui probo.infero ctiam copulam intcr duo wocabula, que non Je ba beut ut adieinum ad Jubftantimum, fed diuerfa funt-mon eiim o^ mne eovaapi]ep,fatün eft. àdvvasoy, C9' ex Pbilofophia notum tft non idem effe falfum ez inpofiibile.ez* aléeruim évec ut abi dans expungo. Obfcura funt baecym? wépev]ulhmneo vite edet sis y fü tamen veta. puto auterit loann effe mutilum. quid fit exsougerima,, pautis poft luneisticet plar intelligere, deinde 37&wse Myejdo 3 legimus pro addsrobe Acyeuiws- quod vitüm üb ofcitate orti librario[entétia difputationisfeculus fufulit Tu nebus. Cui in eo quoq; fabferibo,quod pro fav repojuit[owt^ 648. 21, In&quiores auditores.) iv did quie nn xpoezáv. forté&npictzcic.aut Cabfits iy) Vds qur dageaine évy dpa. Yuidetur deeffe aliquid.ut src 2v moniv coiv quid fife
pium vn ónvid nloertpa dutem etymologia non fert, fd gano 7[0
[o C E o

HM ZORICHNOUA MM
MORALIA ANNOTAT. 5é;
pe infraddiov Jd nspüv,) Euftbius habet ando oy quod más gis probo. Citans baec libro e poa epecnavie quinto, fol. 1:2. TiíAova.) vetlius boc, quai nvfiee quod eft apud Eujcbiumn.E x; quo C7" alia corrigere licet.
649. 27. Arfalo.) A'geaasy, bos Eufchius leoi à ora. Ay A gusey, C7 Térihry Mox A pra,. 649. 19. Scirorum deo TURD.) caAkgeUe Vido,"Tuy. tcbus[eus Deos reddidit, perbibuita, in corum nomcy exfecrationes fuiffe conceptas. A pud Eufebium non legitur 2125,77, fcd enipove, quam leonem non puto parui pendendam.. Cur eos Jeuos itocarent 1. ydj Deos, quos negletlo Saturgo pofibabitoa; tolere cepiffeszt? ez quos ut fuarum quibus alíos agtrent dirarum quáji executores ejfe ucllentific enim accipio naTÉpay ub oí *ov(sére legebatur.fed Eufebiana letlio melior efl, cum de omtibus agatur sois wi vv A'peaney) acids, Cur popularibus fiis ez duab. ab alienigena interfectis boc tituli ponereEt 43 78 enipóg cum ctia unuenerit Minerue cognomititmenfisa, apud Atticos zsipopepiuv.non puto temer? boc uocabuli binc amouenduni. Non fortaffe de nibilo fit, putare eos fuiffe eypfeos pofítos, ieflsut. vudius loquar, flatuas cis ucl imagines éfciro( fiue gyDom eft, fue martsior nibil bic ad vem pofitas, ez diuinos bong t5 decretos Sed boc alibi,uti[pero. Mox pro foAzysuiyup Iegitir apud Eufebium pvtenoysuivoy quod probari poteft nay, agi fur de demonibus, quorum ves fabulofis uidebantur iptextee nay Tationibus, go tayey nofteam letionem melins ad ea que fe^ quuntur, quadrare iudico.itaq; relinquo monuiffe citentus, dior) 47e Eufebius qoe) dfe) boc multo ft, quà 3v àplae, concinnius, 650. 8. Ad Platonem pertinerent.) e zara Tuo ehuei lepe pon mpeeínem.[ed ex fuperioribus conflatbuius emeg.: "AOTÍS Falio proxipta epis pagina dixerat Cleombrotus,«d ibis V Z&ptexe AUTU TO X Vdléciuov.Std profett legendu mpra I T2UTG DUfS i sun Et tereor, ne Cleóbroti oratio de noyi fiib deor Q7 Beiori fit radiata, Verf abbinc fexto logus eft

7268 IN PLVTÁRCHI mutilus, quem veftitui fie poffe exiftino&gifsr 8 maalrov i 056 (pro£5 accipiendum, malim quidem$r«.. enero(rw facild in ababijt.) C7c.. cur pro sas7«lw dei v.a.€7'c. kgnlegevim,quis won uideat? Quinto poft uerfu. 651. 18... En contemplator.)& vic Gnzég nei vana. lege. etiam in Aldimo eft £xgiog, adco"Vurnehus uertatorem uerterat.Ego Homeri codicem mullum uidi, qui non baberet, quod repofui, fnvzp, ne affcvamvationem eur Óagueag fit alienius. Euftatbius Lwgeeeg titi T Tgun interpretatur. C3 uerbum fhácas alibi efl apud Homer. Tiv dl aipot acnéres And ea by tdvep esuvas.: Odyfl. 5.15.24; alias uerfus de quo agimus eft non proaid à fine libri x x 1 eisdem operis. Paulo poft iaaveé aiv. Sic C7 Aldus, eg" Turnebus.zofteri azus, mal?. fan? ita difertà pocypft lon à Suida fcribitur, ut feries litterarum is feripturam nullo modo vecipiat. e" Hippys apud Plutarchum noftrum aliosi frequenter nominatur. Yndc Sue na] as fov Ae yov. veponitor na^ dibus. quod hte quidem nibil puto po[fe.N erui fenfum e[J: arbi^ tror, Platonem nulla prababili confirmatione munitam[ua fententiam propo[ui[Je idem legiffe uidetur Turncbus quanquam di uerfo fenfisqui euertere ufurpauit. 652. 17. Sibiinquit videri.) i6 Greco av/s eft yitiofutt: legi aio.quinto poft utr[u, fententiacbidem ridiculum(ft 4? euis: quod non ita procid abeft à fcriptura ftuvotoe, quam arcdo efft po[f ueram. certà Jententiark uocabulum fignificare debt quodcund; tandem fit. 65:. 1. Fieri enim fic quoq; poteft.) x yap fee dn nullum bec uerba[en[um gignunt legerem libenter uv? Ve ita unica litterula fubleuaret loci incommodum. Mox arerio £4.) Aldus e) vo ibabet.—"Turncbus omifit. Videtur mibiá multitudine Deorum ad. affamandam mundorimdtitudiné vat duci.aliquot poft uerfibus, lego 4 d hemüs adiev,idds foil? elk udejuas$ Asyefat nomógétvan» adios di. Ge pof, CT(e O
precedente ucvfu pro 2l ale Myendego eb iui MC T atis

MORALIA ANNOTAT. 769
jatis intelligo Turnebus quà refbexerit. Meam fententiam exponam,qui melius aliquid babebit.proferat:cedam cum bona gratia, Omnia ciufdem fpeciei indiadua(ut logic loquar) babent quippian inter fe ratione forme communes€7 tamen fuas srcdevene quajdam, fua accidentia, que famul omnia in alio non infint,atdy hac vatione ipfa inier fe differunt: uebi gratia,omnes bomines babent communeii staturam, ned; tamen ul'us bomo prorfus cum altero idem eft: ut pluinia communia babeat, babet tamez peealiare aliquid, quod cum ab alijs diftinguat ownibus. Mundus cv&oxtum ipfe etiam ftt qualis, ctiam babere dicatur certa fua quedam accidentia, uidetur ijs diftingui ab alijs mundis. Logícum eft hóc atgünientüm:quam fürmur non di puto. effe quidem banc loci buius fententiam, emendationemá, ueram opiror. Paulo poft pro VareAda 2 lur refütuo aeAerzoehecv. perfpicuum. VAI Af yes) legebatür Acyov.Sed baud dubid de forma materiam deteyWinditelóquitir, Svgepop autet. Greca uox ut fit, non uideo. forte aapaipogauaut, qua oce infra. utitir,gepurén. proweee potuit effe Jeriptum. veinte Xyev]a) ltge,non Qveinat. Xáfeas Batpxew) uidetur addendum, a0? P vyd aut aliquid tale. yam ea"Vurnebus fuppleuit pro&g» tertio poft uerju solo ipfa fententia reponere iubet. 655. 114. Átq; vt extorqueat.) 4i non Biene. Lotus ualde corruptus. Bíg umisdvev, Ariftotelem ui có adattum at fateatur inane efe. Sic interpretere oportet fi, quod ui- credo, rele uerba babent.— Scd pro&vegey vou zen quod nibil eft fifpicor fariptuf ab autore, davon xà vehieca: bee uerba prope orind abfunt à vecepta fariptura, esr fenfum bunc exbibent. si eia extorqueatur- Ariftoteli effe inane: tamen adbuc intellizí "on poterit, quee caufa fit cur corpora naturalia fuuin quodq;loUm petat, Tudicent dodi, qualis baee fit mea coniectura; aut potis fe ius aliquid deproiant.
65 6. 55. Loco cohibere.) 4l ziy aévey firmitatem wa ibus ego quid lj; scyee faciat, mon affequor, ex fubtilius uidcc
Cc

779 IN PLyTARCHI
poffe» quàm uerius defendi. vísew filrgss confentanta difputationi ifütuiee erit leüio.—Paulo.anté pro fwazav uide an legas wenoiv, quod cur opinionem ucrtam, ipfa difputatio monere te potcft.
658. 8. Quemodo fimulacra.) dez4o dyanuarur, forté ruo 74&yáA uaa Tdi GuTsV npo in]rd unévur vate ewaeu^ns lego^RüVOV,
661. 2. À tenuiísimo& fimplicifsimo.) v2 zAcra^ jer: sg baee wrev inepta ime bercie leclio for ae MafeseTor,it paulo ani.
662, 14. Signum eft.)^ esu malim einen, ficut deinde uocem noy ujurpauit, Nam cubo eva feu gt eer, pot accidens. Cg" non uus tribui iftam comparationem d tif» é dotrina. Analytica eft notum... Paulo poft inzaedtger vit av18. legt vüs avss,. alioquinullam elicics[ententiant.
662. 34. Infinitas.) àaepía kuouzes legebatur 24; píat, Notum eft ucl ex Pythagoricis hfeciüs meam ledicnem effe ucrioren.€7* pro ysvév reponatur nyrov.. nibil emm tam diferepans ab infinito uidetur cffe atque eft và v,viv.. inane. autem C* infinitum cognata e[Jent. fi effent.
664. 26. Multautem quinque.) rre zy deeft aliquid.— Caetevim. mulierem quinque fetus edere una partu frequenter,(fü etiam im problematis Romanis e^ pite fecundo.
665. 26. Pleniis fimi ilidine) émfut và evum. Loca bunc nifevé feedatum"Vurnebus ex eo autore unde erst defumtus, affa:brà reftituit.[unt enim bec à Timeo Platoris dep.omta fol.Bafil 4.86. sAexawuw autem,non ut babetur a7 ped Platonem wAekasvov,Suide fecutus lexicon, qui feripturam Jerie litterarum comprobante, ait anéxawey effc any 9i vi^ 206 lallpiras Pollux lb. s. Cap. 4e. T) aAfnauov cratem adut^ : Pi onem adbibitum. uocat» ft tamen vetd legitur. p zx
Xen sogiy Var qi uitio? AME ü wp m. Fro dr yer ri TA

MORALIA ANNOTAT.
» 2 EA up deyapud Platonem eft dowd etn 5 yen&
divrép 8«25. In Aldino poft ànés yat. a Uf uus areis quo; dé edito in EUR treat t feri idi Jm. ey uis a ug^it, ego
eie Idinfra AAAqu Hehe E nibil i FE QvA&MSUt legi iffe uidetur Turnebus. infrà àaaya» legi. nam ebata peri inepté asehyunf Sow. forté particula e? etiam praeni[Ta uer he i eráeaw id mendum peperit,
24. Hacquoq; Academiz.)£e«js A^sadsKE Quid fun fecutus, liquet. cert locus m niilutis refi uetur fue integritati; fi legas nàvjodtor 3e, Cg'c. Ca" Dauc fententiam utrfio"urnebi probat. 667. 10. Difterre videturanimus.) dtená Jvy&o.lotus mancus. forté JdLonei dvyamgés dvxdo.— Scduerba aaglvzi Melon pau aliquid defiderant. N crfu autem. altero vuweiézi oniino legendum vi, non ez oil ety, 668. x1. Sicutenim S01.)&atzjeyres. dez. Que it medio interietiz fantborumuerba, non funt Plutarchi, fed letto ris: qui cim fibi[ummam eorum,« que bic difputantur, Mmitaffots eunpéaete illa librariorum incuria, quod non eft infrequens;im textumirrepfit. itaq; ergo totum 1ftbuc expurgito. 668. 28. De Arna datum.) eu a guis, Sic legendum, tton A vsus Eft autem Ana'Vbe[Jaliee urbs; colonia Barotorum, de qua oraculun:
A'eyn yugatsee: user Boitevtoy avdya.
Exfiatf bius in principii Barotie Homero eg* Stephanus í in A pus; ibid; nos plura.forté ex co oraculo eft,id quod bie Plutarchus citat.Simile eft in oraculo Delphico Lydis dato apud Herod.«246: 94 leogog£uolnjut, nau$ Quvsviror&xivo, Meminit B. iioii lanus de Oratione. 669. 7, Optimusis eft.) Maz, agrees,"ulli tr reddidit. fi quis eum malit audire:
Bare qui conijciet aatem bune perbibebo optimum.
Ct. ij
7

yep dent ect
272 IN PLVTÁARCHI
Nofter cum fequentibus melids cobacrere uidebatur. 670. 4. Hacefteniim illa Heracleti.) ausu yap£u» gà doy? T dlissinquit eft ca anima, quam ficcam Heraclitus uocaer preftantifBumam dicit.— Plan italocutus eft in Romulo, àxcoeciw trallans. ern dvya£ujd epíow La Spdinnerrep, Heracliti nempe fuit fententia animam ficcam cffe optimam. Yaque bic quidem Turnebo wivimé affentior, qui Galeni locum átansin quo deprauatà ao yy pro tr feriptuem eftzin dubium uo eat noftram letiorem; ey" à Galeno putat caftigandam idem etian mendum infedit libi odaui de pre par Euang Eufcbij firi. Ceternm non multo antà uox. dpospüres eft[yfpetla.— Etnox ewasapdya. Silegas esetyeu, C7 diff tlionem que eft antt Ande Ve in. coli notam mutatam bis ipfis ucrbis pofiponas,loeum(puto) correxeris Ala autem soe)oe sol moe Apt Otto nino funt uitiofa. e quomodo Turnebus legerit, diinare nonu leo.pro aeéavgeu quidem non dubito quin. legendum fit zosaegoyequyfs autem pro&egvft quod prop? abcft,ned; buc qua^ drat,reponerem:eg* mox vesyeo ubilegebatur fenfus detrimento 4atxe.— Quod aduerfum Empedoclis attinet, npenow uix puta genere feminino frpari, Quid fi fic?:
Béarg 5 yAuvieto npóns reni yeret celos. 671. 38. Exhalent.) Sen[udutli&«otpsdat Q^ vte^ eáag legimus, pra ngtgsras CT wporeraóy. 671. 3. Aliquanto poft rempore.) dtid xo/ver mi^ qose m mendof?. du xgtwslegendum, quod Attice fignifiah, longo poft temporis interuallo.€9*"mgotwerac aut aliquid tale füruflura vequirit in Aefebyli uerfie au fus]eu lego. ton enim& pro s bec agnofto Ww Kapógo mápae, Nene"Turncebuene[cio an rell, eg am. Tp[7 lego wispur. Nide ad busc locum hiftoria xxxv mirabilium Apollonij noftri. n ei marrow. ei abutdat,aut joi fuit. 6^1. sg. Pulcrafidiisplacet.)«o Lando dt) te
Videtur legife Turnebus, ela«lio kan ege. Q7 pro x gid^

loe tuts ME
MORALIA ANNOTAT. 7
vHAMycU, QuaioMo yia» nift fibaudias quecegiav.nansquod ex Lucrtio, Cicerone; Plutarcbosalijsqanotum eft, Epuurei fiet jua phiofopbia ammos bominum religionis iugo liberabant,| Locus eft uitiofus. infr ví aatcvisc. malim zatdrzec.
674.17. Siuetremat victima.) aes wonizas té i fdow. tremat,concutiatur: mencum. fieri potefl ut fit wovon. Paulo ant. Siclep lsageloar, confüitutiones fignificat, id cft, uacdtatem uarkrum. C7 turbulentarum| affelionum, quas. ci Entbufiafmus iniecit. uide infrà.& p vecefseig, à deeft. C7 pro 2ulvwcfüitue Vaip infra. Üoongasnpgloliou, non, Catnpecrupidlae, "Turnebus ex notifiuno Herodoti loco,qui eft libro primo. Ex quo;€7' re ipja apparet pro qais legendum Báizus.
676. 1. Sinopidirubrica.) zerwaic. Rubrica finopica, de qua Plinius€2' alij,non 3uvusoe. YMlud. autem eietigs octtarr, palm eft falfum, malumq; cum"Yurntbo s«xvíérs aut ygaqios. natn eictigov plane inculcatum e(t ab co quod fequitur.Feci autem bas orationes interrogatíuas ficut funt. Homeride fteitofi locus tft Ody[. 1.393. Sunt fequenti pagina multamendofa.sed oncrave coniecturis lectorem nolo. 1n mea uevfione liquet, quidlegendum fufbicatus fim. Sccutus eft[uos ucl codices, ucl fenus"Yurnebus.cui mt non oppono, fcd libertate mibi conce[Ja utor.e7' iudicium eruditorum facio.
679. 7. Intempeftiuus€ turbulentus.) so Zn £o noe vapamfinou. Heec fubftitue,ut affinifima mendofis, e à [tntentia alienifsimis iftis&xgacou ngei meeciToecp". atdj ita legi] Turnebum apparct.€7' pro&vAtep ls quod nibil figriftat, ivelouvas,
679. 24. Mente captam.) epeve Turnebus ngeova [ein manu[cripto. libro ait legi[Je, quod. eft mente abalienatan. non iubeo quenquam noftram mutare ledionem» quam tantus viv retinendam iudica[fet, fed tamen mibi*aggavo: buie narrationi Videtur magis congruere. fequatur-qui[q; quod wolet.
$79. 56. Omniadcbilitantur.) 5g legitur Gv. Sed

74 IN PLVTARCHI baud dubie vetum ft, quod exprefli. IN LIBRVM DE EI APVD Delphos. 68o. 23. Nolo tibi dare.) 2£eraepas. non fcribo cómen£arios.Scd quaudo bodie doli in eo funt,ut que ex Graecis portis atini tranftderunt, aut[alte fimlia eorum ipfi ufevunt,exbibeant: borum uerfilorum parapbrafin. de quinto epigrammatum Martialis libro quaft condierderum annotationum cava, € faftidij juperiore libro concepti amoliendi geatia,adferipfiOdi dolofas munerum, eo" malas artes. Vüitantur bamos dona:namq; quis ne[cit Auidum uorata decipi fcarum mufcaz Quuoties-amico diuiti nibil donat, O' Quintiane, liberalis eft pauper. Wlud bic proptcr rudiores annotare libuit, literam«à Grecis ton 10do« Jxev fuiffe appellatam. fed etiam à. quod non tantdm boc in libro occurret.ut à aliquoties dicatur littera. fed etiam apud E füathium ad. initium Miad.«. inuenies caufa explicatam. quani INigidio Gelliano pofsis opponere. 19 x4. 681. 235. Eortü memorid.) xy vv Adyev aiziv. buiclocó deeft uerbi ajeurmdéle aut aliud famile.infrà uevfu fexto, 7$ 077 aeeepév&qu. poteft bec letlio tolerari;[cd mallem"«ev,[iibro autore id poffem. nà fcriptus codex nofter boc quod; libello cartt622. 34. Que non didiabs re.) Zac exene?. bocttquirit Grace lingue ratio, à Budeeo€ alijs copiofe expofita105 babebamus inepti kzoenewes,— Sed C Aldus ucramlt^ ionem exprefferat., 685. 28. Sivictoria fint potituri.) à vméevem. St -etiam Aldus. nos babebamus mvíemsowmalé traictlis litteris Notum efl;smultis ovacula data, quaerentibus utrum Olympieo at alio certamine uitloriá effent adepturi. Naopeorgus legit,& mii d esei,an fint concepture. que ledio ut niil babeat ab[urdiita ande Junta[it nefcto.ceytd cur prior ob eéícdura loco mam (ud

itecto t d
MORALI
taufa fuit nulla plurcsd; adeo« feu contipicido feninas conjulw|fe Idem vn mutatae pauld an : incpte uertit,e conc dpa Amp n yon um.cim fuerit it uerter dun, E(ritio petitum quomodo avaeina dbi ctid uj pat Plutarcbus in Pyrrbo.Et in fio de faciei in globo Lunc, Üxvpoveweis vuvoe &WoTHdVlS Lo nvAdie lourd yet. 793. 684. 5. Si milii manum.) Arcbilecbi ueifus accepi ut ftnem fenarij ics wm. de quonon pugno.— Eorum que[c quintur fententia cft,in 49 particula optandi, 2* nen fignificatonem mutare, feli ta appo[itum die: quomodo 94v Fefer fiton, in pleas pati ds,quam figni frenmietdalót ius exepl 4 duo por itip) fe; gpavose AL TRVUV i» Bis slave, Xágpever nomé cft prop i pohur c So hiis cai ius cxtra Plu ii métio apud Suida, Zexas, Stobeii ez maxime Papud Abe eeum.Hontria funt Menelai ad Eupborbum Viad..26 dlibii uitiata. ut ep emn 107. EXpt cdiret, ufus eft boc dopendi i0 ut preteriret ve difsim ulata: am poft uerfibus A'AA. zt tm eu.non ielw.nam bec Vbeonem loqui, non Plutarchum con flat ex fequentib. rurfum poft aliquot uerjus uéwes xov c veta, nofter wefvov, Aldinus pcvev: fed mévos vequiritur. 685. Quer praterierüt.) apé? kvra non vesr fed apri. C que anté. Expl icat Homeri de Calchante uerjum, Ilia.a. 76. Orcyoluza v esa, qd T vartqedvaywpé T ursa. 686. 7. Qippe qui fatuamus. Et.) dysuiss d, Aldus BybuivWe dr d. nofter dysuvus 4 de. Sed noftraletio planaeft, e und emedauit ex Aldina litteram. Scd e in fequen tibus acia, apxo, meuvvsos lego» pro aeter, apydls, qeozitao, que mutatio eft Grammatica. feribo€7&avvéaeses pro àawvéMeca, uocabulo infolente. Talia funt ctiam d pro i, Ez EyeVot pro datyevoc reftituenda. que quidem ucx ipft à fenfu repugnat. nam par Xcevec vrseu dicitur, quatenus cum pari compofitus imparem procreare nequit.imp arii aiit duorii àa£yovee€ It par omnino folet: nafcitur enim duobus compofitis imparibus, ut Cc il

776 IN PLVTÁRCHI
quibus 12 yéviuep eo nomine ineft.
639. 15. Ego prateriens.) ape bap, Hot requirit fen» fus. refpuit zpesadir. quod fefellit mterpretem.| Ceeterüm Platonis fententia blc mutilata rerertur de quinq; mundis: de qua fetis prolixe difpuzatum eft in libro de dejctiu oraculorum inde vepetet leor. jed c7. fuperiora de Baecbo c Apolline uitiata Just. Mox neuen qqa.) Scribendum RÜrMUM,|
690. 34. Taétui€ renitentem.) aapaexép drrfo Vyneu noel asieísun cu. nefcio quid fibi uclit bic 4uz]os Vynessac fuperiore uevji exe uaa digo illud uà ociofum, aut uitiojum iudico. Cy mox proT? d dvxes.eredoqi suelvyeo[eribendum: e pais poftuerfibus, gustar Qreecum non uidetur, forté k£aevsgiswt, nam kxovree v5 apibus pro txerzse feribendum fulffeliquat. 692. 7. Cum comperiffet.) wlasives quei, Locus bic mibi admodum eft fufpettus. Sententia quidem bec cft, Platonent cimin Sopbifta,tum in Pbilebo ita de quind; rerum prinapijs difputa[Jesut à fe eam vationem cxcogitatam ucllct uideri. ldem actem ei"od Axaxagore cueni[fc. Nam utis deprebenfus ef uetuftam de Lune. illuminatione vationcm fibi falfà arrog«[Je: ita multo ante Platonem tempore quendam perfpetia quinq; prircipiorum ratione,E apud Delphos confcera[fe..— 1s bic uocatur(ft rc tamen legitur quod non credo.) nul/sdwar proprio nomine. pro gseóaut peetaut qued apparet legendum.Sed tio« fajun eft. C7 unicum fuit ligneum, de quo drfputatur» ut ex boc ipfo li^ bro patuit forte dex airo à Et pro utséeoie gn, legendurt Velu;ucl fequentia docebunt.quee dc fovtitione dicuntur, corfufa Juntataunque fenfi fe prodente.
693. 21. Perpefsionibus& mutationibus obnoXi2c.) gari noc uera btifoy fic omnino legendum ei. Lege batur sonis sso suu. ptrperam. ltaq; ex Eufebio cor^ riges; atq; oniffe vepones.is enim lib.x1.mpemog. totum bunc lo^ eum ex profe[Jo ad uevbum vefert. Paulo[uprà t«8. àvmate^ eoylpdo cip, Eufcb.si à. Mndlkaezs nav.) ez in Aldino e fes apu

diis die gigni dug qstdbt eno Acecd^ai qut
MORALIA ANNOTAÁT.-77
&pid Eufcb. nó ye etl? eft, non nem, quod librarius Jubmittens,uitum loco obtulit.'Y alia multa inacnias in libris recentibus, dcprauatis,€ quafi deficiente induftria degencrantib.à bonis excstplaribus ieedos quod; repone pro 2z]ies cx Euftbio.Sed €7' alia quedam inde tranfeulumus, niriftc deprauata, C77 in qui
, bus olim emendandis quanquam coniecturis uerum paene eramus
ajfccuti, tamen. codici Eufebiano maluintus omnia accepta ferre. quippe boc tutius, 35. Prius elanguefcentibus radijs.) ScribenDeus qUyg[3n cac. legebatur Rui quod in ozy ule cufpidem mutárat Naogeorgus, C7' in fecurim Ferronus interpres es vidiadam fecerant fententi-on atq; bunc miror Eufcbij locum,quem citation contuliffe cum codice Plutarcbiano. Senfus utrus ita babet:Sicut(inquit) nisis remotam rem ixfpicientibus nece[fe eft prius uifus vadios euanefcere quàm vem perfedeuidcant; itainipfa temporis confideratione eius notita nos effugit. reliqua etiam monftrosé erant corrupta.: 695. 30. Extratempla degentes.) su elaeesplloree, nimirum cxtra tompla domi fue priuatim degentes. legebatur in Aldito sgéctue splen c. tat ille multa mendorum millia fafiit corre&or, utboc pratcricrit. quod interpretes inioadarium ut inciderent errorem fecit. N etit enim exedia terentes alier: al ter,exitum fibi procurantes uerd decepti à fe aut librario fallacia cormpofitionis ac dwifionis."Tertia furfum linea 1£& feribendum pro rs quod nibil efl. Sagittarium, boc eft Apollinem, Y&lev uccari,uel ex Suidee colledancis difci potuit. uide Euftathium in VMiad.. aduerfum 365.
[o paco dis goibs a0AuA n uaTOV qos dif. Notum eft icc in, ec... folum fignificare: ned; noftrum eft id buc coatlis exemplis docere.Locus Homeri eft Miad. 4141. de[autlato in confufione foederis Menelao. 9e d Preoig? XA aya yum qotvim gli, 696. 16. Rurfumg feipfum difsipet.) Zu easem, Cc v

778 IN PLVT. MORAL,
uerbabee non cobvevent,neque mendo carent. R.efutat autem es tque fuprà difputabantur de Apollinis inignem,e7 alias ves mu^ ationib.fatalibus,ob quas etiam. Diony[us diceretur. pro&avazévereae&ci noa legerim libenter sod levorséverveo e. anórn api va éAec.) Sic legendunt,nou vauelw.Sed€9' eus uam€9* diexseusyy mon funt retiucwlm tertij cafus. Sub finem auvio &pavcollror.) confujabeec[unt, C7(ut puto) manca.
ÁBAVTORE ADIECTKA.
Fol.7ow. Verjuz7. Verfus non funtintegri mox Apollini irafci.) lego rinlesoa dl mà A m AMp xai. Verfus dittem funt. Aefchyli, ev extantin fine 2 nonreiow Platonis. Quod autem dicitur de facrificijs tibia carentibus, id autor nofter Minoi acceptum fertin falutaribus preceptis.
34. 18. Aeris quandam purgationem.) diee vr sifapeu,C7 10 wvpbda, legendum duxi. feriptum conicduvammcam comprobare deinde comperi.
35. 27. Non copiaauri.) Videtur mibi didlogifmus effe cuiufdam opilentum ob diuitias preedicantis beatum, e gravitee refpondentis diuitis. Melius autem fic exprefsiffem: Te copia ac^ vi gauderc,baud iftos decet. Pofterioves fenarij font mutili.— Fol.z05.Verf.1 6. Condimentum crm aximi[unt falubria dica atq; praecepta..
FINIS ANNOTATIOnum Tomi primi.

co. ubica RMENEMNSDEI SEND ctos di ti
RER.VM ET VERBORVM
IN RALIVM
HAC PRIMA PL^ eH ryabilium,Index
PARTE MOMEM OAlphabetieus.
oun WN Brota 610,14. i abfiimentia— fophia. 306. i
abfurdé ditla
Acantbus;
acaufatzonis et defenftonis exem pl 116.5
refutare libere cautio. 216.
Aitor Ephippi filius Achzeus Acberomn Acberontis fretum 3 Achilles 28.301 33.37; 47.9» $i-L,(710,$3.20, 61b $210, 154,34, 124.5, Dt 3b 135.16, 140.36, 143.7» e 146.2, 152.30, 206.24. 216.2, 274 12 280.53 Fi rei medica peritus. 4.6. 21 Achillis epitheton Achillis laus Achillis votum.
121.27 119.11 70-15
Achilles Tanaprep quid 617;
30 Achrades 624.20
deb in[trutlio MHe7
Acmaon T Lits
Acrotatti 462.15, 508.24.
atltones E nid elementis com. drat&
actionum abferdarum pa6i ial
aCitonum examen
atlionum f.
aélionmn boneflarum ito
achiomuim D er j 97.25
Ada regina Carte
Adam inimi
406.16 n« adfetiuum coercitro fefluum confequens dfetluum diferimina &uum mediocritas adfetluum moderatio adminifiratio Reipubl. admiratio admiratio dicentis tempor 6213 adr domi cautio 160. 26 admirationisnimie origo 166. 21 admoniti jones coniugales qua« les ejfe debeant 35525 admonitiones vt auditde 170.
7 admonitiones vtilcs 216.4. adolefcentis iliberaln: fi gnum
170.25

E
INDEX IN
adoleftentes vé regendi. 10. 10
adoleftentum differentia 231. 27
edole/centia lafciuiens quomodo dometur 23.15
adolefentie lafauientis vemedia 23.16
«dolefcentiz vitia 20.8
adrafus:$4.30, 6310, 245-9
ad/entatio faperciliofa 192.37
adfentatorum oratio 22.
ad/aefitHo ciberum.— 396,35
adfuefattionis vis 4-25
aduentus. pranumciat: caufa $58.30
adulantiti laudes exitiofe 198. 28
adelatio 483.36
adulatio aperta c manifefta, 177.20
edulatio affurgenttum. 191.24.
adulatio auarorum— 195. 42,
adulatio crudelium prinapum 19538
adulatio Slupidorum| 495.35
adulationis. amoliende cautio
176.1 adulationis deprebendende df ficultas 178,26 adulationis effe(lus 21.34, 175. 27 adulationis occa]so 174.32 adulationis| occulte effeclus 178.8 adulationis remedium 196.35 adulationis[ufbeCli qui babendi 17744 3n Adulationibus vocabulorum abufas a 187.36 adulator erea fapientiam fibs
arrogantes 190.14. adulator inter multerculas 190.
3 adulator quando maximé caz uendus 18835 adulator qui cauendus 177.34. adulator quomodo deprabenJus veprebendendus 1825 adulator te£lus 177.34 adulator twrpiwm. imitator 183.3 adulator verus 17746 adulator yt capiendus— 197. 22 d: adslatoris ab amico voluptatis Ad fin£ relatione diférimon ias— adulatoris coenofcendi Impedimenta. 198.9 adulators ceonofcendi peritia 176-9 adulatori comparatio 101.29 adelatoris confilia qualia 199»
17
adulatori deprehendendi vas tio 18132
adulatoris eoa. apreflem morts 189.31
adulatoris erga elegantiores no ves 189.5
adulatoris(p amici difcrimen 177.11 186.16
adulators facies^— 17636
adulatorà finis 18548
adglatoris im congreffó. mores 198.27
adulatoris iz bonis vebus mores 184.22:
adulatoris sp prauis vebus mo» res 184.15

"—P———— snm ts ERE BOCLAPUEA ibi:
MORALIA PLVTARCHL
adulatoris natura. 197.5, 203. 17(155.9 adalatorió promifsió qualis adulatorisqualu oratio 197.14. adulatoris fignum 201.36 adulaterem. excutiendi vatio 178.16 adulatores ergafeipfos 190.5 adulatores. quibus infidientur 175.20 adulatores quibus[miles 194.. pA adulatorwm artes 178.26 adulatorum bona imitantium artes 184.10 adulatorum confilia| 197.30 adulatorum confuetudo 175. adulatorum diuerfita 200.2 adulatorum faga 21.30 adulatori cenerav9G.30(211.15 adulatorum i$ aduerfis meres adulatorum infidiosé laudantium artes 1895.10 adelatorum mores 22.8 adulatorsmutabilitas 180.18 adelatorum. obfequia. qualia 198.22 adelatorum officid| 202.24. adulatorum vox 182.5 adulaioria libertas circa qua werétur— 19332|(6 adulatoria libertas qualis 193. adulatrices Gypri£ 177.29 adultera pesa 604.28 «dulterij pena 46.30 aduerfitatiá inaequalitas 175.35 Aesa infula 112.25 «dcits 20327 edis 612.3; Ane 57.9: 45322
egiftbus 139-34. 151.7 &glator 534.18 ex Aegrotantibus qua fumenda vilitas 517.30 egrotorum naturd 26717 epyptiorum confüetudo 396.36 eryptiorum i comvyiuus mos 350.25 egyptiorum in mortuis corpori bus confietudo 37o-1í ag yptiarum mulierum confuetitao 340.18 epyptw——— 263; 188.18 Aenaute Milefis qui— G1Gy emilia 591.5 emilianta vhetor 645.8 emilius Scaurus 578.4. emili Pauli dium:— 337.35 emulatio beneuolentia vnde pe tatur 34L3X «mulatio no neceffaria 250.37 emulattonis beneuolentie reme diumi 341.34. emulationis vis 414.-34neas$5910, 57445 &naanes 614.G enigmata 682.4.(5 «oiomata Pytbagore explicata &olae 618.18 «qualitas— 481.32 484.10 equanimitas aduerfus. inimiC0$ 24.9.9 aer quid(i£ 101.1 aer vnde fiat 660,U7 aéris boni ytilita$ /— 14919 aeris fitus 99.24. &rará locus Rom 574» es optimum. 208.21z Aefchynes 29.36; 107.3; &fchylus 52:359 229A
dead:

iN Dp Aefdbyli faftus 228.6, Aefculapu fanum 595.10 Aefopus 35337 Aefopifabula 25.1, 28.1, 364, 25, 366.28 45 bominis 639.21 &tatus bominz facia 289.16 «tatis few eni fientficalio| 638, 23 «tatum propria fatta— 145.10 aternitatis et ylte temporis com £aratio 285.15 Actba 58.5 &tber quid fit 100.5 aex 607.21 Affabilitas 16.25 Affeclio animt cutufque$2.34 affc cionis ammi indicia| 340; 28 affeclus boni 116.8 affctluum caufz et natura n.
16 affectu corporis remedia. 148, Y. 33 affectum examen. affecluum[itus afftduum vacuitas 236.7 Aramedes 280.36 Agamemnon. 28.305 33-15 47* 6,$1.5 59.45 69.29, 139. 35 740.35 143335 1505 206.15, 216.34; 399,25; 616. 4. 636,17 Áganice ' Agaficles Agatbocles Agathon Ágaue Agenoris lucus eger exirius
36.6 105.
346-2 454.6 409.32 40122 385.11 624. 43H23
X IN Agefrj 104.6 Agefilaus$5,318, 181.26, 186. 24» 227.5 2j1.17, 238.145 425, 49944 Agefilaus magnus Agefilatepiflolium— 456.37 Agefilai mors 46535 Agefipolis Cleombroti F. 466-4. Agdfipolis Pavfante F.. 46635 AgB 424.6, 472.25, 49)157 487.9 Agi Archbedami F. Aqu Argus Agir— 426.16, 469.2 Agh vltimus 468.8 Aglaonica Agenoris fla 6n. 10 Agnones agricolarum ars agriculture vequifita 3$ agriculture vfus 3693 Atax sg*ig 10425 0505 143,3 366.2, 388.22 &ides yox quid fign: jcel 110. $7 auvety 4042 Alalcomens cur. dicla whact 621.24. Alasior quid Alaslores Alcamenes Alcander Alcathos—— 615.19 Aldbiades 18118, 210.1? 23747, 41720,$753 Alcmaon 6310: 2453 Alcyoneus 29927 Alexander 18.25) 136:9: 14» :& i92dh 194-255 20km 3:37; 4195 7* 204.5 Q27 24 T 234
AS4:14.
466.19 194,25
204.6 2jn6
C o6na9 64j27 468.16 485.14

PLYTARC
Alexander Magnis 313.28
Alexander Pbereus 429-19, 431.7
Alexander Priami F.
Alexidas Amphiaraus
Alexidemus Milefius
Alia fluuina
Alimus
Aliptes ineptus
Aliterius quid
allegoria
allegoria
Alleofís
alui conturbationes noxia 316, 26
alui laxanderemedia
Alyattes
&x eu
Amantis adfc(lus
amantis nalur. 257 4
Amafis. 156.8, 348.18,$4442
amatores puerorum an 2 b iar cendi 19.19
Amazones 625.21
ambitio 4.51.1
ambitionis fuga 309.23
ambulatto à cena 32534
Amesirs 392.14.
amicus in re vereda qualis 199, 16
amicus qualis effe debeat. yz. 157
amicus quid fit
AICHS veras 186.2
amici atliones
327. 3 360.24. 39.36 24746
25333 180.16, 185$.25
198.30 «mici emparandi tiomijma
CHAP CMM mem
HI
amici deleclus
amici mali-eieflio
amicnatura 197.3,
amici officium
amici probatio
amici promi, sfo quali
amici veri nota.
amic vmbra
amici inimici quomodo relin tur 250.32
ami qui[int 373
amici quomodo parentur s,
2
amia fimulati 255.10
amic vers 184,18
amicorum confuetudo 256 2
amicorum.dele£lationes 185.9
amicorumfaflidium— 28323
amicorum multitudinis effecfus 256.9.15
amicorum multitudini aduerfantia 254. jo
amicorum officia mutua qualia 202,10
amicoroin parta 253.3t
amicorum quorundam lewitas 244.23
ex SR damna
amicitia. 440.6
amicitia meretricia 199.2
amicitia. Reipubl. participuim 1404
amicitie proprium 239.245 260.1
amicitia efhimatro praua. 176. 5
amicitia conféquens
amicitt& contrarium.
amicitie difolutio
258.18
178.30 177.4. 25534

INDEX
ésmicitie effetlus 176.26 amicitie falfa argum£ta 199.1 amicitie gemina requifi ita 2544 PAY? amicitie modus amicitie onus 257-14. amicitie origa 259.3 amicitie principium ac fLabilitas 178.345 17924. amicitie pulchritudo 176.19 amicitie fimplicis vytilitas 256. 10 amicitie veré comparande dif ficultas 255.5 im Amicitiá temeritaó— 255.21 amicitiarum adiuntla 257.210 amifodarus 521.2 ammo 628,52 ármmonius 213.11 amnemones qui 605.7 amor cecus 174.28 dmor ca[1us$24-3 ámor erga prolem 96.24. amor in[tabilis 334316 amor liberorum 463.30 amor libertatis patrie$45.17 amor parentum 1 filsos nimius 15.6 dnmior Pbrygg«c Pierie 531 216 ámor fiai amor yeruó— 23035 3341 amoris comparatio 167.31 amoris diuitiarum augmentuni 249.25 dmoris mutut; caufa
417-17
174-24.
: 36518. «moris vehementis. difsipatio
254-7: dmphiaraue 122110, 284.17
amphidamas 36031
IN amphiffa. amplectenda qua fint 25 amuletá Anabus 536.32 anacharfs| 227.26, 312-4 anacephalecfr s 136,32 anacreontea carminá—$12 QU X a ad 480.14 anaxagoras 258.8, 389.22; 7 5.6 amaxa tgoras Clasonenius 298. 4 anaxander Eurycratis F. 469: 20 anaxádridas Leonis filius 468: ES anaxarcdius anaxilas anaximenes anchifes.. 16545 androclidas Laco 469.26 andromacha| 141.28; 142.28 andromache 297.9 andron Pedetes 62531 avgvx 76.35 anima rei bumidecoitá| 115! aniris aclionum caufz diuerfe 378.20, anima definitio Stoicá 1232 anim& C corporis toniuntla 1320... anima facultates 15.39 animeimmortalitas 103» anime inslrumentum: 3797 anim locus 37835 animenutrimentum— 37220 anime partes 664422 animarum mutatio 6591
animarum tran[migráfio, p. 5 ni:
524.14.
25.26
406.9 4692 A410:3

A CONIOB A BANDE ANIBSUL vd teli did agi pias cosuiecc ct e cO it
MORALIA PLVTARCHÍ
&nimal moleftifiimum quod[ii 196.28
animalia breuifiime vite 28. api
animalium defcriptio 152.24.
animalium erga Muficam affeclio 377.3
ammalium genera 691.9
ammalia preSiátifsima 285.1;
ex Animalibis vtilitas/ 24is
entmi coiferuatio 15.28
«nmi deliquinm quomodo cuveu| 148.34.
animi eradus 222.32
animi bumani parteéé— 316.21
animi bumani vis 668.1
animi moderatio 11.25
animi obfirmatio€» ereélio 225.36
animi bartes 197.1
animi boS? cenam exercitatio 31512
Animi pro domicilio merces 329. 6
animi(auci remedium| 268. 28
Animorum, diftrimeii 53.2
animi maleyoli indicium 399. 37
animorum medelz 12,20
animose diclum, 419.8
«nnibal 432531
antiibal Barce F. 522.15
mus loui cur confecratus 587. Ey
dun quot olim fuerit mifium 362,15
41i definitum fpacium 639.18
Ami exordiugs 562.37
ihiandeweftané^ 6;0.16
anféres facri 596.30 antacoras 41*10, 626.55 antalcidas— 423.8, 427.13 462.28, 469.30 antenor; antbedon quid antbes 611.22 anticlea. 621.25 antivenidas 2054394 antigonus— 298.5, 299.26, 4.09.28 Antigonus Macedonis rex. 18. 32 antigónus fecundas 412.3 antigontus tertvus 412.37 antimachus 140.12 antilochus 112.10 antiochus 414.9, 434.32 43Y ag. antiochus Accipiter 41.6 antiocbus Ephorus— 427.10; 479.13 autiocbus Philopaphus: 174.23 antipater 202.8, 202,16, 227 35 494.15, 412,31 ántibatris amici diner[; 4.21.22 antipatridas| 407.17 antibbans 227,30 antipbates formofus— 415.24 antibbera Aetola 561.21 antiphon 208.21€730; antiphra[is 80.1; antiquifimit quid. 360.5, 39. i2 antiflbenes antolecyths antonius antonij luxus
136.20 611.16
58.36, 245.29 177.18 196.9 188.24. antonomafía 80.6 antro Coratius
$5523
Dd

INDEX IN S
sup Aornus Apelles
76.9 408. 28 191.31, 512.33 Apelles Chius 200.15 Apelli refponfum 1111 Aphabroma Megarenfibus quid 610.12 Apbefler quis 605,7 Aptos 614.22 Apollo 101.32, 146.14, 281-1; 681.1 Apollo ac Diana cur fagittarg 146.11! Apollo Pythius 17510 Apollins cum dracoue de oracu lo decertatio 643-1 Apollinis de Principe fententia 359.11 Apollinis epitheton Apollinis nomina Apollinis ortus Apollini proprium 684.15 Aponwa 515.15 apopbthegmata anonyma 494 6
7747 681.30 632.23
2 apophthegmata quid fint. 393. 10:
apopbtbegmatum autor. 127. 21: apoplexie caua 508.32 Apofpbendoneti 606.57 appellationum abufus. 187.30 appetitus prater naturam. 326. 15 appetitus auer[ro 310-35 appetitus coercédrvatio. 311.21 appetitus condocefaclio 306 36 ap^etitus conferuatio— 313.31 & petitus nimd remedium 324.
» P
appetitus fedes 113.32 appetitionem nece[fariorum comitantia 371.10 appetitiones vyeliementes yt arcen 313.15 Appius Claudius 4417 à 737 aqua commodum ,8507 aqua e ignis comparatio$48,
13^ aqua bauftus commédatio 1o» 32 aque intertius 551.26 aquemarm& ytilitas 24149; n4 aqua origo mecerta aque preftantia 54813 aque vfus 31131 59:5 aqua vus necefsttas—$4916 aqua paluftres 551-27 aque tepide víus 31310 aqua viua qua 55132 Ara cur communis Herculis G* . Mufarum$9110 agafo 76,34 Ar«ni litus 61536 Arafpes 335.6 Arbela 406.31 arbitrium 4712 arcanum confilium— 4435:3 arcani filestium 40735 arcanorum enunciatio. 39917 Arcfilaus 1859, 200€ 311,30, 545.8 Arcefilai diclum
549.5
282,50 Archelaus 40116 Archemorus 284419 Archidamus| 423.26, 4166 Arcbidamus Agefilas F- 47324 Arcbidamus ves. 2M

MORALIA PLVTARCHLI
Arcbidamus Zenxidami filius 471-9 Archidamidas A7i-2 Arcbilochus— 40.24,$8.22 Archytas Tarentinus 1217 Arcbyte Taárentinifatla 17.35 Ardalus 35234 Aretapbila$3444. rper quid$69.24. Argileonis 4.72.8 Argileonis Brafrde mater.$07. 36(16.21 Arginarum mulierum facinora Argiwornm confaetudo. 624.11 Argiuorum cz Thebanorum fo,(tetas 426.10 Argus 253.9 "Arigeius 470-16 Arimenes 3958 Arion fabula 575.8 Arjfflagoras Milefid$^— sc&.o Anflarchus 47.22, aza,2$ 238.8, 260.16, 416.25 Afifirnus$56.21 Arfflippus 127.20, 230.7. Arifliibpi dichun 7.21 Ariffo 162,37, 470.28,$1.21 ariSionis diclum 3154 aritlocratia 139-12 enflodemus 387.36; A1o.25, 544-33 545.20 aniflogato atiflomenes eriflopbon enflotels balbutres &riflotimsus arithmetica quid atists Alexandrinus 4TOIBAEwm"yis
01777 efecias
420.13 214.29 3131
. 46 $26.8, 527.1 122.3 452.18 265.53 204.20
arfalus
| 643.37 arfelis
$22.19 arfeoé 18.18 arfinoa 286.20, 618.19 artificum inVrumenta 253.30 artificy bonos 411.27 artium princeps 553.20 Artoxerxes 39j-1$, 395,35 artoxerxes Mnemom— 396.ia artyni qui 604.20 Afraticorum satura 425.1 afini natura 35516 a[pbaragoniz futhi 0333: affentatiopericulofa— 178.6 a[fentattonis vis 20.9 affarzendi bonor 494.5 ailycratidas 472.2$ Afyndeton 83.56 a/jntachon 84.8 a7ap 7336 Ate 379-30 ALeas 397.34 &telles 66.24 atellis obitus 66.38 athamas 385.10 atbene 20.6, 181.18 atbentenfium lads— 401.6 atbenodorus 452.jt atbefis 44435 atrides 31$ attalus 413.15 attica Colía 16321 áttica contirutiio. 26.2 attentto 229.13 aitentiong conciliande modus 72.19
AuATI exitus$47
7.3 araricie commedum—$40.
anaricia effectus aHaricie exemplum Dd$
518.9

INDEX
auaricie impediende lex$06. 28 auaricie vitiuns audacia 52.32 audacis defcriptio 973 audacie militaris: Spartanorum caufa 4.69.11 audacis paranda ratio 502.18 audacis fedes 115.8 audaci vis 229.10 audienda que[int 165.18 audiends decorum 158.1 audiendi delectus 156.5 audiendi c» dicendi ordo. 156. p; audiendi modus audiendi tedium 159.4 audiendi vtiliter modus| 25.8 in Audiendo equanimitas 167. 6 audientium bonum auditions examen 162.23 auditionis finis 163, auditionis negle£le euctus. 157.
380.25
15914
158.37
auditions vitia auditionis vtilitas 156.14. ex Auditione fruclus— 162.16 in Auditione an c7 quatenus querendum 163.35 in Auditione qua cauenda 168. 27 auditor an prameditatus effe debeat| 168.5 auditor indicy expers 166.50 auditor moleffus quis fit. 166.
157-12
4 A auditor. quomodo preformandus 158.12 auditor fibiipfa yt noceat 165.4
IN
auditor vt fé accommodare dicenti debeat 164.27
auditoris officium 169.3
auditork fefito cz babitus 168.
1 auditori quid cauendum 158.16 inte? Auditorem. e». dicentem proportio 169.10 auditores moleffé 169.22 auditores monendi. mos poeti . Cà 34055 auditorum errata 165.21 auditorum importunitas C7 ch riofitas reprabenfa— 17310 auditorum vitia 1733 auditorum inu[itata voces 169: * 16 auditus caufa 260.27 auditus natura ét potentia 155 23: augurum facerdotia—$9710 augurium iterdilum.|$8535 augurioram probibitorum certo tempore ratio 572.7 aulice vit& mutatio— 396.29 aulis Beotice 69.39 atium fimisirarum fignificat Lid $88.1 atrord, aures cov nobis due 1573! aurum adulterinum.| 7637 auxefis eo hyperbola conmncle 98.2
2917
B.
217.1 1943^ 59939 61719
$52 Bathrias
pablo» Bacchus bacchus Elenterius
:bacchi bymnus bacidis oracula

MORALIA PLVTARCHI
Batiriana bagorj balnei calidi vfus ballachbrades bannons batbaa 434.1 batbyclis poculum 364-6 batracomyamachia Homeri an fit 69.9 batrachus 3135 battus 186.10 battus felize 5437 Beatitudo externa 266.4. beatus quis$135 237.36 beati qui 469.7 beatorum post banc vitam fors 302.24 bellariorum adpetitio 309.20 belleropbontis fabula|$114 bellum Chzorum cum Erythrais lonum 516-1 418.7 15.21
395.9 204.G 321.10 624.15 $22.37
bellum Decelicum
bellum cz: pax
bellum iuter Naxios e? Milefios $1.29
bellum. inter Tbeffalos e» Phocenfes bellum Lamiacum belli lucrum belli neruis belli occafto 444.27 belli orchestra. 429.31 belli famtus 423.26 472-19 belli Troiani ca ufa 69.10 bella inteflina 460-19 bellorum caufa 279417 belicofi vnde foant bomines 464.1 benficium in ienovantes 200. beneuolentia mutua. 342-1
$14.28 421.1 439:19 436.5
beneuolentie contrari 269.9 benignitas moderata— 480.3 beopolitanus$40.3! Bias 196.7, 189,35) 196.27, 349.6 472.30 bias Priena bibendi modus bibliotbece coemtto binarius numerus bio bion bions diclum Biz bito
612.3 365.37 13.22 123.10 192.10, 387.15 38.28, 234-5 12.10 39.32 192.1 biton 280.26 Blepfus 531-9 Lbletoneftorum confuetudo$90. 18. Bocotarcbas bootia beotis oracula boot ritus beotorum veges beotis f'iuutus Bon dee facello myrtus cir nó inferatur$637 boni agniti neglechus 60.1 boni qui$78.32 boni revera 166.24. bonis proximi à fummo 368.25 bonum fammum quod| 118.30 bona excellentifsima 61,5 bona expetibilia que fimt. 120. 3* bonorum comparatio— 120.30 bonorum corporis«7 fortune efüimatio 62.10 bonorum corporis. imperfeclio 121.6
bonorum defcriptio—— 293.18 Dd
1"

"
INDEX
bonorum. externorum. contemMA 226.1; bonorum externorum fine virtu te poffe/sio 643 bonorum bumanorum compavatio 8.23 bonorum prafentium confernatio 48113 bonorum prindpium—— 175.8 bosoruny vrbi maximis$74.18 AuRQ- 76-34. boopis 617.23 bootes 101.28 boree vi(y natvva 106.1 bottieorum puelle 617.2 boum cornua Diana in Auentino templo cur affixa. 55.20 Brafidas 229.6; 423.29 453 306. 471.34
brafide metus 222.26
brifés 47.9, 58.18, 70.14,
íOH4.7
briareus 253,9, 257.17 Bgoviky 76.31 bretué guis,$703, 604.
14
brutorum natura 2162.32 Bubulus pes 617.20 bucoliorumgenua vide 609.25 bugaius 617.24. bullarum vfies$97.31 buris$00.23 bufirite 35.18 butetius 591.7 buzigium 3432 Byfius menfis 606.7
c
C natura 244.28 SA Cecilius Metelli 3.25
IN
Cenei tranfmutatio cepto c&far C.Cafar cefav Auguftus 45213 c&[aris potentia 448.5 cadauera cur fint feicidifiima $527. caducatum verum natura 693. 1 caia Ceglia 569.t cai(? Caie voce quid[inificetur D$68.34. calamitatis communitas 258. 28: calamitatum origo 265.9 calamitatum remedium. 290» ET calauria calbia calchas calatro z0. 18 calende vudedi(le—$64.19 calendarum. appellatio.'yné& $64.28 T c. Caligula 391.7 calippus 4011 callias Lacedemonius— 4632* callicles s 30214callicratidas 1487.26 callienaa C61 6g calliope: 69.5 callipides 4627 eall;fübenes 1045 callifiratus- 419.12, 629.20 caloris interni conferuandi ra" tio CER jn 20 calumnia 20453 calypfo 47.35» 119.5 m : m calypfonis antrum camerié
445.21 249.2 41914
61119 $1512 $23

MORALIA PLVTARCHI
Cameries camma candaules 622.16 canendi genera 125,22 cantbaridi pedes ac ale. 38.32 cantbarion Arcas 619 30 canicele ortus 146.19 cani liynea apud Locros 609. 26 canum natura. 578.10, 602.4 cantus interualla 665.2 capheifius 413.31 capbena$19.2 Capitis nudatio«e velatio$5596 Sp.Garbilius 560.36,$8115; 37919 Caria 518.51 carmen. berotcum. 92.34, 73.7 carmen fenarium 72.35 carmenta.$80.26,$81.20 58017 carneades ai 192.14. care optima, fimul€» pefiima. 156.9, 348.20 Carni crude contatln cur ins terdicla flamini Dial. 601. 16: carni efts effeCLes 3214. carmis mendicatorie figuificatto 668.14. Carnis natura 601.19 carnes quomodo edenda 332.14. Carthago 260.17, 44116 caryshe rupis lamina| 672.2 cafander 407.32 Cafstopza bos 614.1 CájSist$ Seueyggg 195.7 Ca51é faClugs 413.5 Caftelli expuenádivatio 405.7
444-22 $538. 5
tarmente templum
cafligandi fub aliena perfona modus 213.10 ca[ligandi verbis modus| 213. 36 cafiigatio Laconum 563.1 caficattones corpori quales im peraude 317.50 taflitas sIL10 castores 613.14. casirametatto 14336 cafus rujberati 287.15 catachrefis quid 77.20 catapulta tormentum 47237 €4t0— 49.29,$5223; 250,75 315-2, 32130, 335-27, 45L. Hi cato matr— 437.30, catonss dicium catulus
$572.24. 2433 450.25 caufe medice 146.24. cav(arum drui[ro 675.40 caufarum externarum natura 314.1 caufarum inquifitio fuperuad 4941 cautio bellica 418.19 cautio imperatoria 4434 Gebes 19.26 celeritas vifus expteffa— 96.7 celtarum cum Antibale fadus $18.20 celtibert celticarum bifloria, cenjorum mos cephifocrates cephifophon cephifmus cercaphws Cercopes certamen Yibmicum Dd 4
44112 518.10 578.1 200.37 $06.16 469.35 614.19 194-.3t 229.X

INDEX IN gextaminum aduerfus feras finis
241.3 Chabrías 419-8, 429.33 charea 39.7 charepbanes EO thalcedoniarum. faminarà zon.
füetudo 623-27 tbalciaeus A$9-9 chaos Hiefiodo quid—$43.20 £bares 49.4. £haretes 420-18 cbaricretes 697.2 cbarilausrex 186.31, 494.0 tbarila Delphis quid! 607.1; charilefacrifidum—| 607.27 ebarillas 423.11 chemomacha 616.9 cherrone[fus 520.20 cber[tas poeta 378.30 ehiarum.| mulierum.| facinora, pes tho^— i4048 so ehilon fopbifta 2 258.6 chbimera$21.30 ehimarus 521.4. ehiomara$39.27 cbiron 146-4. chirurgi officium 208.5 chirurgia 149.12 chanix quid(it. 80.4 ebrefinofyne 688.29 chrefti qui. 6051G ebryfa e chryfeis' 7o.$
ebryfe votum 70.10 cbryfantas 572,31 ebryfes— 13.26 -ehryfeis 47.8 chrylippus$6.8, 60.26» 578.
IL ehyfis$48.20
Cianarum vyirriaum virtutes fae
eibi finas
cibi incommoda
cibi modici vtilitas
cibi quantitas 323.8
cibum capiendivitus— 306.30
t» Cibo fumendo que confiderá da 316.5
306.23
327.1437123 | 37r28 503.23
cibi eerotantium cibi alutm foluentes cibimult: nutrimenti. 321.34. cibi tenues 32136 éiborit auerfationis caufa s16.$ ciborum delectus 32133 ciborum differentia 197.9 ciberii dulcedinis origo C? cauia f 316-1 ciborum noticia 33110 ciboris vulpari natura. 3.21 cicada. 9537 Cicero 249.5. 44.8.20) 44.9.6 er"— 448.at cimmerioTHl de foleopinio 389. 24 Crnefías 38.22, 3903 Cree— 112.23, 119.6, 181.145 334-24 eirci Flaminij nomen— 58323 circieli celeftes quot—| 664-30 circuli celeftes fimul arcumactó 10327. eirra. citis officium ciuitas beata qu& Claudius Marcellus claudia Prifca dea|$16 cleander 25.20, 487.3* cdeanthbes— 56,15, 3935. 17726,
608.19 486.24. 362.8 4123 346.25

Voc dapide MMC Me AMARUM E
MORALIA PLVTARCHLIE
26, 186,11 flearchus cladamus clatus cleo à Daplia celeobis cleobulina 346.24. eleombrotus 629.10 €leombrotus Lacedemons? 628.
2
cleombrotus| Paufanie: filius 478.33
€leomenes $17,
cleomenes Anaxandride. filius 479.36
eleomenes Cleóbroti filius. 481, z
tleomenis dichum
cleomymus
eleon
210.12 620.26 214.19 678,31 192,1
183.14, 426.22,
470.28 483.29 214.29 177.30 524.25 151. 624.30 2S 4.86.30
tlimacides qua clolia c'ytemnesira Cnofsiorum mos Cocytus Celibatus pena ier Cenam€ fomnum intercapedo 325.6 €um Cognatis cur mom conirabant Romani nuptias Goo. 'go Cognitio propri COfporis 330-35 €opnitto fuiipfius 204.22 cliadequi font 609.1I tollaudationes à rebgus praftanübus dutke 62.14. tollocandi bonoy. 352-14. Colloquium"vtile 345-10 €lloqu vtilitas 319.23
colonus colorum diuerfitas$67-10 coma v[us 4223* 488.21 coma alteratio 42316 commercia, bominum inter fà prima 358.35 comitas in colloquiis 16.216 comitatis commendatio 403.16 comiter diclum 421.7 comitiali morbo cur obnoxia capra 6O132 commendatio benedici pre ma 3:8 communifimmm quid. 559.14, 360.1I comintpitas coniugum. 341.23 comedie origo 151.12 comparattonum venera— 95.5 compenjatio pr&ter naturam. 3o. concordia imaoo 397.33 concubitus interdiClus 467.10 condimenta vbi quaerenda. yi. 3$ condimentorum—[aauifsimum 312,22, condimentorum varietas 331.2. cotsditto optima quorum. 293.G confirmata virtutis[iens 358. 17 congre[fus amici 198.25 congrej[us coniugalis. 316.55 congrefus. comiugalis! tempua $83.12 topere[fus cum vxore cutufmodi effe debeat 21, conipodes qui 604-24. contugalis amor 14.0.37 coniugium zquale 232 coniugium beatum, 331732 Dd
620.16

INDEX IN
tonisigium innumers— 697.9 contwgium wteruimpares. 335.1 conises difsidium 577.310 conitigs offen[e erauifsima 338. 10 coniugs partes 341159 $m Coniugto rerum communitas 337433 coniugi equalia facla. 336.29 conzugum confen(us 335.18 coniugum. peccata, 34.2.18 coniugum religio 337-4contugibus que vitada 342.13 conon 462.23 con/alium feriarum.— 977.7 confequétie cognitio ynde: 685,
16 confilium liberale 397-4 confily mali pena 64-3 confiliorum malorié exitus 41.
. confolandenosmodus— 297.2.
confortia
j 487.24. conftanter diclum
421.8
konflanti bominis proprium.
270.5 conflantia. 49-7 conflantie. militaris— fignum
407.2, eonfaetudo amicorum. 149.37 canfuetudo comiugy prima. 333.
3o confaüetudo malorum— 20.37 confüetudo mulierum cum viris
3434 confaetudinis humana ignoran s. da 308.22
confuetüdinis vis. 6,7, Vz1-37
235.8; 307.6 confas
$778
contemplationis veri impedi menta 279-1j contentio cum inimicos— 25142 contentiànum remedia| 251.3 contemtii aduerfa— 160.24. continentia, s8.1y contiiitiattonis attéte vis. 229. 1 contvatlus temerariua— 23-1 contrariorum conciliatio 35.20 contrariorum dotlrina 147-7 contrartorum repusnétia 10r. 20: conner[iones planetarum. quot 664-5 conuiciandi modis— 24445 conutcium false retortum| 419« 15 conuiciorum audiendorum v4tio 245.28 conuiciorum effetius— 401.22 conuiciorum materia— 62.10 conuiélus quid.$14 connélus natura$314 consiuandi vtilitas 369* ad Conuiuium. quomodo accedendum 3;econuulfionum caufa— 319.29 copis caufa 575.5 corcyra 607.t coretas 670.34; G74:2» corinthus— 226.36. 37517 ad Corinthum pugna| 4151 cornelius Pontifex 55530 cornelia Scipioms foror 34626 cornix 63.t coron. corongquermeratio—$94-1O coron:fte vnde dicli—$44:37 corpus ex diuerfis paribna
$7

| ] | |
dbi i DUE
MORALIA PLVTARCHI
$231 eorporis abufus 329.10 gerporis ad[anitatem preferua
tio 334.11 corporis adaefatTio 322.6 corpori coercstio 31017 corporis conferuatéo- 15.26 corpor& contaminatto— 37033 corporis cura. 332-6 corporis deferiptio. 1.27 £orporus C? anm communicatio 280.1
eorporis c? animi focietas 332. i19
corporis moleftie 279.1 - cerperi repletio 307.10 corporms requies 26648 corporum exercitatio— 147.37
corporum motuum di; rentia 655-4.
corportim partes 341.10 correcltonis indicium— 235.25 cotbus 612.35 cotys 397.9 Cranaa infula 69.17 crapule vitium 307.21 era[fus 34635 585.11 trataidae 520.14. craterus 409-4, 529.27
trates 210.37, 241.35 gaz 339.12
eratetis di£ium 7.10
credenda que fint 3711
€reon 248.23, 308.16
creta
240.20, 642,21 eriminis obietli purzatio. 24.6. 16: crimine falfo obietlo quid agen.
unm 246.17 eriffon Elimeraus$9241
critbeis 66.28 Crittas 392.; critola$44.12 (nitologes quis 605.24. erarfus 191.37 troónos$60.65 eruditatis caufa 3:32, 3224 eryeffa$1916 Cubs 6618 cubi natura 662.14. cucurbitularusa vfus 36t. culpe communicatio 215.16 cuma 66:21$ cum libertati veftitute$46. 14 cunélations defcriptio 97.$ cuptditas imperg 399-1 cupiditatum difeitarum damnum 3'O-1$
cura alienarum rerum. A0os.12. cura oculavis
IG.t eura. pro publico 42737 cura furrpfrus 371.16 curarum vacuitas ini curatores 142.8 curiofítas inepta 472.4 curiofitas inimicorum 242.19 in Curtofum diclum 4103 M.Curius 431.20 curfus viri fortis 97.8 Cyclops 14.7.30 cyclopum infula 9316 clo$1846 cynifca. 4.61. 4. cynos baton 609.32 eynofurenfes G10.2G cypfelus 378 3t
Cyrus 55,19, 111.34». 341-9. 394-15$17.30»$7131 eyras minor 396.3

INDEX
D A&plus 73
Daiphantus 430,30, 514.
z7 damafinor damatria damindas 483.22 damis 483.18 damnofifsimum quid /— 359.14;
369.15 damonidas 426.39, 483.14 damoteles 625.34. danaides 372.6 davis 39.19 daphnis 536.24. daplmus fiuuius 37637 darius 178.11, 394,25». 406,
26 ante deambulandum. quid agendum 319,30 decus conciliantia 339.1 defatirationis remedium| 148.
4p 149:10 à Defatigatione quid agendum
23.20
j defetius folis et lune caufa 388. 5 defenfto fus
legenerum. natura, denmmachus Eleons F.— 620.33 dafidemonia 381.8 dele£lationis in auditione va Hio 163.17 dele£lus veri praftantium. 72.2. deliberatio anceps 19.14. in Delidlo deprahemfi pana $035 delinquentis per ebrietatem po 364.16 294.18
616.7 $08.35
4721.37 2875.28
IN delpbicafacrifia—&o734 delphinorum natura. 376.35, 377.5 delus 49111 duae n.o demades. 312.29, 409 19; 412. 34» 416.116 demaratus— 213.20, 483.5 517.12; demaratus Corinthus| 405.9 demetrius 9.15, 411.7 C? 1g. 629.4. demetrius granimaticus 628.21 demetrius Phalereus— 210. 35 328.13, 42230 emetrg democratia democratie pitlura. democritus demodocus demonides 325 demoflbenes— 1o.21, 299.1$ demoflbenes Athenien[is 298.4. demoflbenis faclum /— 23047 dentium curatio 318.32 dercyllidas 4.86.34. dercyllidas Pyrrho 483.27 defirrptio a£tionum 94.8 defcriptio affectionis 94-13 defcriptio caufa$327 deferiptio forme 935 defiriptio inirumentó— 943 defcriptio loc 9335 defcriptio modi alicuius. 94.25 defcriptio temporis 9322 defertorum fupplicium 14.4.19 defperatio 225.20 defpicientia 16637 ens quid 388.50(2t deus quomodopercipiatur u—
204.7 140.7 139.18
231.32, 329.1
151.24.

MORALIA PLVTARCHL
108.5 378.17 378.23 65.7 688.5 383.24. 658 26
dei cogitationes dei infirumentum dei infirumenta dei natura dei nomina dei omnipraféntia dei opera dei reria dignitas 108.18 dei regimen 107.33 deo immortalitate c tribuant Epicurei 648.3 ds affetlibus predità/— 45.7 dg am ere vatum. loquantur 637.7 dij cur fingantur confüetudine bumana vti 72.3 dà bomimbus afiisuilati 107.5 d Stoicorum 658.4. dg vt.inuocands 388.14. deorum appellatio 119.34. deorum beneficium| 201,10 696,36 36.7
deorum cognomina deorum contentio deorum cura. c? prefentiá 108; 1 4g i deorum inimico deorum. immortalitatis argu399.37
. mentum 371.3i deorum infcitia effeclus 380,8 deoruniwflitia 109.1 deorum mani veneratio$70.
(ag deorusa metus 383.22 deorum zatura 106.30, 385.
. 36» 658.1.1
eorum numerus 64.6.3G deorum opera caduca. 636-34.
eorum piélura, 152,28 deoris principis naturd4 107.10
torum prouidentie. proprium
108.39 deorum fimulachra diis acceptus diss attributa corpora diis chari qui de Diis de Dii vere opiniones dexicréo diagoras dialeclus Homeri 7310 dialeflus lonica 74.8 dialecle Attice exempla HomeVicá 74.30 dialecli Dorice exempla 73.312 dialetli Dorice e» Aeolica com muniá 74.2 dialeclorum. in. conftrutlione "vócabulorum. proprietas c diuerfitas 7546 diand 10136, 38.19; 41,3 diane templum Rom in»vi,€0 patricio$55.1$ diatypofis 90.19 scearchus 680.20 dicere ex tempore quibus. permitiendum 1LID cedi genus floridum| 02.20 dicendi genus grande 9137 dicendi genus medium— 92.5 dicendi genus tenue 917 dicendi libertas: 398.16, 49.2x dicentis mores 454-35 dicendi ftudium 450,9 dicentium vitia quomodo audienda 159.25 diclions| Homerice varietas 91.29 diélum infine pofitum.— 33.5 dicli vnius Re vfus a «ommodatio 0.25
64.0.12 1 107.5 122.9 106.27 36316 624.36 3926
o £

INDEX IN
diclorum adiacentia /— 38.30 diclorum caufz 49.28 diclorum c: faclorum confideratio 7. diclorum cg factorum difirime 39339» 3944 [Ely didymus Planetiades dies atri fiue nefafti$65.58 dier exordium$91.16 difficultatis rerum. caufa 172.5 dinon Tarentinorum dux. 621. 1 dio 401.10 dio Syracufants. 1338, 298.5, , 299.7 diodotus 449-3 Diogenes 212.28, 219.37, 226. 26, 229.10, 23310. 241
275,20 633:36
35 diogenis diclum| 3.25, 3846, 23331. 244-17 diogenn praceptum 833 diogenes Cynicus 79.2,$49.13 dioeenes Sinopen[is 225.25 diognetus 532.3 diomedes—$136,€7 34,$2. 29, 13335 138.20) 149. 4p 379-14» 53910 /omedon dios 12 ionyfius. 7361.33, 181. 9:12 31 18332, 20737, 208. 30, 258.22, 398.29, 502. .19: dioyfius Sicilie tyrannus 471, 28 dioyfij adulatores dionz) tyran
429.5 181.315 1983.12, 258.
183.22 188436
40036 231.2
Dionyfius sunior
dionyfía
diophamus Themifloclis files 2.10
diphridas d P
460,27 39226 $03.16
442,20
P diféipl:na domeftica difciplina militaris 446.7, 172.21 difaplina natutà deffituta 2:3 difciplina Spartana— 466.25 difapline militar exemplum. 396.55 difüplinarum boftes di[bofitio Homerita— 130.36 difbutand: contentio— 16,29 difputádi devitutevatio 259. 25. difputationes molele— 655.25 difbutationpm m canal poft vfus 324$ diffenfiones cirginum"yt feret de dal différendi argumenta 16538 diferendi promtitudo.— 1o. 3 differentes vitiose quatenus pro fint 159.28 disidg coniugalis ob obtretía- tionem veinedium— 34546 difsimulatio 17910 difiimulatio peccatorum paterna:.2553 diuina inconflantia. rejutati 635.20 i cie qeali 669.23 disinandi yi 669.10 diuinatio 150.8 dininattonis cau(a 645317 diuinationis partes 150.9 dinitie ceca 497.9 diuitia
142

MORALIA PLVTAÁRCHL
diuitié dotlrina cparate 680. 30 dinitia quibus adfrat 8.32 dintiarwm contemtus— 6 5.33 diuitiarem poffésio vnde pendeat 8.25 diuitiarum[imulatio 234-1 diuortza 560.56 dius 66.25 Dromych&tas 412.23 dryas 26.21 dryopes 39.22 ryus 649.27 dà 7313 do£hrine genus mutum— 34.6 doclrine vmmortalitas 8.4 dohrine vis 326 dodecaédron 659,34. dolentium epletantium difersmina- 118,15 dolon$2.45, 122.26 dolonaa 643-15 dolor tationz /übditus 1442 doloris medela 290.29 doloris natura 268.35 dolora fedes n4 doloris vacuitas 117.8
dolore affettorii defriptio 17. 3
3n Dolore mods 269.7 Domitianus 57734 Omiius 245.15, 250.1, 436. 8; 446.20 domus quid 0Qus"vt recenda 362.28 donatio comineum, 341.22 ODAHone5 coniun cur probé bita 558.5 donum à Stnero aut. focero cur é&pere vetitum, 158,23
r
361.6
donurh Inconueniens 41LG donorum dei interitus 616.50 dorica consirutlio 76.4. doryxenas quid 619,23 deme- 76.34: Doabi facilis folutto 373 dux militum 44312 dux braflantifumus$53.6 dux qualis ejfe debeat 457.16, 463,12 "cum reuerentia 493417 in Duce quantum fitum. 464. 3o Dyrrbachium 45113 VA 123,25
E
E Brietatis effeclns
ebrietatis fuga ebrioft d efcriptio ebrioforum mores Echecrates echelaus echeteus UwAGeclipfeos folis caufa ecprepes Epboras Ederenatura educatio 47» educationis vetle vis educationis yis 483318 eduliorum genera 3n.19 E; 378.6 e quid frenificet 683.30 mue 74.t Elaa 632.25 elaphebolis 515.18 elafis qui 613.13 elbia$90.31 eletfra 519.22
209.19 55316 33.20 693.2 632.26 37748 139.30
7336
104.26
474.22 603.$
499-15 8.10

INDEX IN
Elaorum laus 424.10 elementa formatina—$51.12 elementorum accidétia 103.34 elementorum concordia. 101.7 elementorum explicatio fabulo fa 100.16 elementorum mutationes 638.3 elementorum natura— 100.3$ elementorum numerus eo fpe€K$ 99,12, 123.37»$50.25; 55.6 elementorum ordo 99.1$ "elementorum. tranfmutationes 660.22 eleo fluuius eleorum confsetudo eleorum mulieres elephantis natura 34416 eleutbere eleutber elide amores eleus—^ gAAefie ellipfsas elyfius i8i.1G Embaterij modal$064.47 emendatio morum. exemplaris 21.26 empbafts 80.20 Enalius 377-26 enciuifima Argiuorum quid. 61s. 20 encycia 123 enallage$115$4,8, 85.86. $7.88.89 engas; irimytbos 637.6 Ep«netus 74.25 épaminondas Thebanus 13.18, j$&19, 157,29, 181.25; 258.
620.32 624.25 617.16 262.27;
$99.30 619.9 ào.$ 619.36 743 $3.25
23. 310.19, 427.20 epanalepfis epanapbora epanodos iesu ephefis 413. 4. ephippus 618.11 epicharmus| 208.17, 398.27 epicureorumdorma— 6464 epicureorumvefitatio— 647.8 epicurus. 64,8, 127.14, 169.
12, 328.18 epicurez etia initium. 117.14. epicydes 415.2 epigramimatu vfus 152.8 epimetbeus 41.30 epiphone[is 90.10 epitberfes 645.9 epitheta quid 77.10 epitymbia 36445 Equus cur Marte immoletur
596.10 equorim ifHtutio Ergané ergzens eros erotes é&rantium diuer[itas error exitiofus error in bello 418.8 erroy yerenatus— 38025 eruum Katbartera cur Tralliani vocent 622.25 erjxo$436 Effentia quint 100-29 efits eorum que vixerunt. 370»
i7; Eteocles 32.20, 499.14 etrnfcs 48.36 Enáder$69.34;$7415 59129 Euboi$r3i $2.8 $245 74.1
157.25 263.17 623.13 450.1I 452.2E
23)5 380.1$

MORALIA PLVTARCHI
Enboidas 474.27 euclus 212.7 endamidas 17:3 endamidas Archidami F. 474» eueni diclum 176.28 euippys 421.36 enleus 212,7 eumenes 413.14. eumetidis fairpi 36113 AVVO pla; 157.8 eunofdus beros Taiiagye 619.55 euripides 34:3 euripidis diclum 169.31 euripidis laus 401.18 euribyades 415.11 euryclea 153.1 eurycratidaé Anaxandride filius 475.32 eurydice 24.3 eurypilus 149.17 eumetis 352.1i enthycrates 260.20 euthynenus 291.1$ eutropio 18.35 Exceffas Dori c» Lydg. 236.17 excebiarum modus— 436.37 excufatio amici irritá /— 257,7 exercitatio animi. vtilifiuma 24915^ exercitatio corporis 13.27 exercitationis YH. 229.5, 235. 16
ab Exercitatione quid agédum 32045 exercitationes. literarum. SinVofis conwenientes— Q8. 39 éxerctationum vilitas 147.35 exiflimatia 469.G exiflimagiongs a Tgfemnet i 250.15
exords fines Uri exprationwm ritus 557. 6 exprobratio damnoris foriuna 63.13 exprobrationes Cz cóuicia 61.3, explorád: feipfum ratio. 330.12. exfecratio quid$75.31 j F E Maximus— 4siic C.Fabricius 431.29 fabula dé rebus apud. infcros 29.26 fabule nemen quando compes .£ai 647.5 fabularum poeticarum. caufa 98.31 fabularum vtilitas 27.17 facilimum quid. 359, 360.17 facinora magna 451.$ facinorum. malori effithio 35.5 fadwm quinque in nuptiis ac- cenfio 554-31 facundia 61.10 faciandie vis 37.2, 1362 fama regis vndependeat: 402; 19 familia optima qué— 363.25 famis caufa 226.13 farine narura 601.4. faces Pretoram gtffandi ratio 390.9 faftus deminutio 231.23 faftus depofitio 33135 faftus excufiio 15813 faftus vacuitas$1.25 fatalium malorum origo. 272; jo fatum 108.9, 300.20 fati fuga 110407 Ke
E
OR le qe

INDEX
fati tolerantia fetis; 109.30 Faulius avufpex$63.10 favoris demerendi modus. 195. il fastus Febrium caufa fecialium maximus felices qui felicitas incerta. felicitas vera felicitatis vox 43:34felis natura 344--4fancira porte Roman appella tio$71.33 ferarum. pefitma 3492 fermento natura. Gor1o fero quomodo durictes ac molls cies inducatur 676.5 florum dierum contentio fabu ^ ofa$66.10 fides 434-11 fidei exemplum$25.21 fide habenda derogandad; mous 378.10 fiducia 620.10, 44237 fiducafu 42629, 430.20 AS 48335 figura fententiarum 90:4. filins carus 254-10 filio à patre bonos habitus 433. 15: Flamins| Dials 601.3 flammis Dialis folennia| 602. E^ flamini Diali cur iurare non Ui ceat 575.23 flamimnius$8523 fuxionum ventris caufa 31,20
285.37
449-24. 315.32 582.7
292.16 498.25 119.30
ceremonia
IN
femina laus finum in corn fetus menflruofus
forma quid
512.19 584.4. 353.1 663.10
forme corporis c? confernande € augenda precepta. 338.
30 forme excellentis defcriptio 97, 1G forme varie approbationes 167.16 fortis comparato 17.23 fortium. adumbrata, exprefso 9644 fortiter diclum fortitudo audax fortitudo delineata 96.22 fortitudo mulieris$28.15 fortitudo quomodo parelur o» 17: fortitudinn cz iuflicie compavatlo 4253-5». 463-1 fortitudinis premium 43 fortuna 416-18 fortuna an robufütfiima. 359.35 fortuna ez fatum.- 42.25 fortuna quali 272.46 fortuna fecunda 497.23 fortunebreuv faaum— 586.8 fortune| facius| avificrofum 261.20 fortuna munera. 42.5, 4455 fortuna oppofita 260.29 fortunas oppofiteartes— 163. fortuna primigenia 6001 forune pro[perz confequentit 2744 fortuna profpera vfus ad quem. pertineat Ey
foriuna varickas 437.26 fomua
424.0 237.5

MORALIA PLVTARCHI
fortune vis 586:20
Fratrum amor
Jffatrum. beneuolentia 140.35
fraus
fraus viilis
feicandi modus
E. /eida lotorum cautio
frigoris remedium
f^galitas 423.2;
442.26
feugalitas dotlorum.
Jragalitatis exempla
JFngaliter diclum. 406,1 2
Futandi artificis;
Joreiferorum appellatro 33
firoris exemplum
260.10, 272.37, 415,8 matua
424.25 4. 65.1y
41737,
»431.
467.6
$84. 618.18
G (pue 320.33 Gallograci 539.28 garlitatis pane 18. 13 garrilitatisveprahenfio 401.21 Saudi fundamenum— 367.5 Gelo 398.2 geminatio confonantum ey an fint genu mali gend quid 667.8 gentorum differentia 641.25 Senorumloneeuitas 647.27 € Geniorum morte 645.7 Seorum.natura€ inuentio 637.26 Senorumnatura SUHOrIU necefSitas
7 4..2. 74.2
644.32 645.6
644-34. 649.17
geniorum nomina
gemorum fimulacra
OS qua euenerint
gera datas.
deryon.
Glaucia
glaucus medicus 394.32
gloria 8.32, 619
glorta. quibus rebus paranda 465.12
gloria vera
64947 64.0.18 642.29 467.25 561.34.
621.1
42630, 4664 408.18 gloria comparande ratio 458: 3» 46i glorie cupiditas boneffa 239.14. glorie barande medium 310.3 glorie siudium 403-5 405.2 gnoma quid of 32537 gnomarum genera diuerfa 128.
Ja gg gtorie ainor
Gobrias Gorpías 202.1, 30215, 343.
3b$12.1 goroie diclum
A 26.1 3 vorco
gorg 4, 34624, 508.8
gorgo Leontde vxor 486.25
yd]]
Gracie imbecillitas 635.30
grac peste afficts olus
grammatices profechus
grammattCnus meptus 194.
E
gratí exemplum 434-27
o:
gratia vnde proficifcatur$6.19
^
gratiam quid pariat
gratiarum facrificium
4
gratitido 493.5
grauedinis remedium
grawium ad medium moius
656,5
grautter diclum
:
qrj llus
aS y
178.16
2213
Ec

INDEX
gula refremanda media 324.20 Gyzes 622.17 gylippus Spartan 17.9 gymnaftice 12.18 ritas$08.24.
H n^ 392.26 Hamaxokylflan genus vn de 627.11 barmodius 418.28 barmedé ac Ariflogitonis[laJo due 208.24. barmoniecompofitio 664.36 barmonie ortus 101.23 barmonica 689.4 barpalus 404-27 Hecate 578.25 becateus Sopbifta 471.5 becatomphonia 37116 Hetlr 35216, 53.30) 134.27, 136.6, 141.28, 142,37; 218.36, 289.32. 297.8, 379.19 betlor cum equis colloqués 112,9 becloris obitus 70.23 becuba 49.22, 390.20 begefippus Crobylus— 41948 belenus 150.21 hbelena 31.27, 49.21, 69 25, 152.2,. 337-30» belepolss, bellanicus bepbeflion.. beracleitus 38312 beracletes— 339.35, 261.36; $50.35, 670. 4 beracleti ditlum beracleo beracleo Megarenfss
411.30 $27.32
40742, 409-4
160.30 634.21 63,30
IN
Heraclide beraclitus 165.105, 639.36 beraénfes 619.25 bercules 111.36; 194.31, 248. 4, s68.1, gÜr.1» 622.15 64.2.14. bercules falfins 1933 berculis apud. Cos. facerdotis babitus 626,27 berculis ave 581.17 herculis c. Antagora. pugna 626.37 berculis pofferitas^— 42637 berculis f[acrificium 593.25 berculi cur plerique decimam bonorum confcerent/ 561.32 bermtone 342.35 bermodotus 410.72 bermolaus 391.6 berois mortui indiaium 64.6.20 beroidis facrifigum—| 607.24. berondas 483.7 befiedus: 66,28, 376.5, 47£7115
37633
37 befiodi fapulebrum Hidriess Cares. 425.25. 457-1
398.15, 247418 20848
414.21
biero bieron bierofolyma bsmera 398.2 bimerius 195,11 bipparchus Euboénfis| 40453 bippocrates 234.2 bippocratidas 487.16 Hippocles 372.210 bippoces gi$25 bippodamwus 487,9 bippolytus 49:20 bippothorga 3 bisier 600.28 bisirie

MORALIA P
bifirionum appellatio! 600.21
biftrionum mos 243.10
Homerica auis 229.25
bomerice diclionis Copia 72.25
Homerts 239.5, 398.25, 417. 19
bomerus quando e» quomodo mutavit nomen 67.22
hbomerus quo tempore vixerit 7132
bomeras quód Colophonius 6g. 20
bomerus quorum Voeta 478.37
bomeri etas
69.4. bomeri elocutio 130,4. bomeri exxellentia 70.36 bomeri fiducia 230.26 bomeri genus 71.5
bomeri in narrando artificium 72.6 bomeri in feribendo praftantia
72.15 bomeri mors 68.1$ homeri nomen 66.37 bomeri ortus 66.22 bomeri parentes 71.1
de Homeri patria diffenfio 68. 3
bhomeri poemata 69.7
bomeri pocfis 31.5€723
bomeri fepultwra 68.17
bomero enigma propofitum 68. n
bomo perfethus 3:3
bomo quid HLIQ, 29235
bominis cii brutis collatio 261.7 bominis finis 294.7 hominis fine cibo vinentw fabu
la 648.30
bomini optimum quid 2848,
inam
sdb
LVTARCHI
92:37 s
in Homme ves principes que 9$
bomines deorum memores 105. 6
bominum penuria 635.30
bominum fimulacra|$40.20
bominibus omnibus commune 3e
bomicida quis babeatur.$72.
bomooptoton.$2.5 bomaoteleuton 81.23 honeflas antiqua. 57:8 boneftatis fons 6.25 bonor affurgendi 138.15 bonors commendatio| 560.1;
bonoris inanis contemtus 453.6
bonoris Siudium 189.37 bonori facnficádi vatio$50.14. démATpOV 73.23 imzérsq(G- 2443 bora dea$76.20 borde: im facrificiis vfus 605.25 borizontu magnitudo| 6,03 borrovis caufa 15.31 horte templum cur femper aper
tum$76.14. bortenfisa 449.17 P bixat 7323 bofoter Delphbus qua— 606.6 ex Hoffe vfus 49635
bofibus fufss quid agendis 145. 6
ex Hoflibus vtilitas quomodo captenda 14112
Humanares quales— 27138
humanarum reri Slatus. 271.1
bumanitata admonitio 410. TO
bumanitatis exemplum 596.12
Ee iy

INDEX
bumanitatis fonum— 407.20 bumanuer diclum 402.7 bumiditatis natura— 670.5 bumiitati fimulatio— 23318 bumoris vis c natura.$49.30 bumerum permixtio— 341.19 Hyades 103.21 S AAA 73.27 bybriftica facra 517.20 bypeccaustria 605.4. byperbaton 8114 byperbola 91.25 hyperes 611.25 hyperides vhetor 206.35 byperion 102.26 byperochus 608.37 bypocrateridium 675.22 | bypouea 34-10 bypfipylas 25319 byflenopotmz 35634
27118 $,.26
I I AClantia Slolida taclantia fai iaClantie inanis effeclus 72g lanvarius cur principium anni $61.7:
lanus
tanus cur bifeons tapyeta
3afon
3afon Phereus jafon Theffalus Icofaédrom Idatbyrfus ideidachyli dado idomeneus 129.30 sduum origo 564-22.32 iptania elife fadicium. 224.4.
$7445 $6334 $31.13, 617-7 428.34 32932
C 2464 659.35 397.18 238.17
73:35
IN ignauis fuga ignauia reprebenio 1gnis origo 19nis natura, 6358 ignis vfus 24125 ignem aqua ejfe preflantiorem $511 1guomimia in. bello caufa. 474.1 1gnorantie confefsto 234.3 iltados exordium 13116 tliados initium 70.24. tliados materia 71.26 Imbrus$19.24. imitatio 237-1 imitatio di&lorum 160.7 imttatto virtutum 18.2 imitationis: morum exemplum 45740 imitattone ves exprelfa— 3vi7, imperandi ez obediendi exexcitatio 461.11 imperator 419.15 imperator optimus quis fit 419. 8
21.10 173,3 $49.8
imperatoriscastio—— 418.35 imperium mariti cutufmodi effe ebeat 441.9 imperium tutum 454.12 imperitia decori 30933 impietas an. fuperflitio melior 392.1 impietas erga iren 7140.33 1mpietas qui. 381.18 impietatis ez fuper[Hitionu com paratio 38r impietatis ovivo 39120 Impius quis exiftimandus 381.13 ttmpij vt ferant adverfa. 386.4 impij e? füperflitioft compara" tio 389,6. 389.2 : dmpios

MORALIA PLYTARCHLE
inpiorum c» fuperliitioforum differentia 385.17 fnport: tis periculi 109,18 Isachus amnis 608.21 Wanium veri contemtus. 442. 15 Tace[fus tardus 97.11 saconflantia Laconum|$07 3 Vacrepationes Q7 collau dationes vicaria 14.34. indignatio 16.6 c indolentia fera 269.6 1ndolentie 269.20 industrie vis ined:& cav[a 33.26 inedie late 327.25 infantes à quibus latlandz s.s infinita 662.34. infintitatis defcriptio 658.34. infiniti punclum 285.19 ingenuis pueris quid diftendum 4.81.16 jugentitatis laus 3n ineratos ditlum 416.2, inimicitia accidentia à inimicitie commoditas inimicitie effcclus inimicitiarum cau[a 258.10 Tpimicitiarum prepria inimici obieClum inimico vt nocendum inimicis vleifcendi ratio inimici qui fint inomtci vt traclandi iamicorum infidie ioimicorum laudatio qure late viilitas iuris mferre q7 ea
i
3
117 402. 28,
miuflicia extrema Wiuflicie extimpatio miiuflicie periculum innocentia
ino afanie caufa
uM& mulierum ca
infatie medela
infidie
ifidia€
injommia pvc 234.23
inftabilita
imnflituentium laudationes et vi
. tuperationes 1431
iullitwntium plaga€2 couttmelte 14.28
Inflituta Laconica 502.3
inflitutio ingenuors puerorum 14
fnflitutio liber.
zoflitutio proba
tn[itutions praua euentus 33.€? inde.
inflitutionis requifita
teflrwncntorum Muficorum«c ferentia 125.35
infirumentorum Muficorum ge nera 125.22
intemperantia 60.4, 314.23
intemperantia ej vélus/ 6130
fopermacanes
animt
interrogationes 15348 inteflina bella 425.16 inverecundie fignum— 154.29 tn vidia 61.35 243-30» 467.1L iniidia qualis 250.20
Ee$i

INDEX
snuidie caufa smuidi« effeClus snuidie fuga inuidie medela 251. inuidia obietlom 438.26 znuocatio mu[Avum poética 131. lo infula 67.4. socafla. 31.32 30CE vfus 209,5 solidas 430.3t ton Chius 229.4 soncim natuva, 487.15 102m reguly 397-19 Iphiclus$93.36 iphicrates— 264.23. 418.12 lra I7. ?ra paterna 22.37 fra rationi obtemperans. 47.4. irarationipreualens 14.16 ire caufa 115.18 ré coercitto 17.10 fre declinatio 397.11 ire ex prefsio 95.29 ire fua$4.30 irefüga im coniugio— 339.20 iremoderatio 423.145. 452.35 ire remedia| 247.27 1r& fedes 13.3b 1153 47.35
ire vis 340.20
148.27 237.30 158.25
irarum remedium
frati ab infano differentia 438. 25 dd
ivatorum. defcriptio
frene
fris
06.3 611.19 104-30 fronia. 90.30 rts 117.18, 151.27 Iudeorum fabbatum.' 388.30 Tudicis officium 167.3, 463.17 fudicium de(ipfo 174.27
: lupiter
. duri atri vfurpatio
IN iudicium im. auditione pottica 46.14 itidicium internum. 187.19 indicium prepoferum— 76. indici impeiimenta— 30338 iudicu tmiqui caufa. 303. ndicia 417.37 iudicia capitalia 469.1] indicia iufta 397-4 180 louis vxor c7 foror cur 99. 36 iuno
10L35, 141.22,$93.11 iunoms cum loue conzveffits 345
17
tunoni facrificandi mos: 339.16
Iunoni vnde nomen 597.35
35:2. 141.18, 151.37» 286.22, 302.20
Tepiter cur ether 100.5
Tous epitbetoi 774$
iows cy Neptuni comparatio $6.24.
jout flamen 5716
jottis Labraden[is fimulachrum 622.10
iouis lances 29.16
iouis fienificatio multiplex: 41. L4
$us
345 optimum
68,6 3ira5 5024$ iuris author 137.18 jurB ignorantia 466.18 surifconfaltorum nomina foleis PA$68.35 iu[iurandum quid$7526 Tuveiuvandi vitus$67.35 tu5le faclum 404.26 infficia 21.9. iufticia bellica exempli 491.5 sufiicie

MORALIA P
Pa[licie carcer 302.27 sullicie excpli» 409.33, 468.18 iuflicie oculus 375.6 suflicie vfus 424.15 I/aras$21.2 Silbmicum certamen$2.36 Ixton 32.205 24.4
K I Add pafl MOMOÜTNS MAXMMOVIN noon) que WEE yep[C
73.25 43447 $9.20 612.10 73:37
L
etw 543.13
laboris commedatto. 505.30 labores inffugifers 318.32 laborum commeudatio /— 3.21 laborum moderatio 14-1 laborum vfus— 148,1, 328.50 labotas 491,6 labra Lydi quid 622.24. lacenari apophtheemata 507.
36
lacedemonsj lacedemoniorum laus laconis diclum lacis vus lacydes lacys C.Lelius laértes lais lamachus lampface larentia laves Preflstes
lariffa
202.36 2.15 186.530 322,22 200.36 246.20 440.32 142.356 310.t 418.8 513.7 $70 32 578.6 460.8
LVTARCHL
lauacra frisida 310.35
lauacrorum effctlus 3107.15
lamacrorum fiigidorum noxiá 321.2
lauacrorum virtus
laus quibus debeatur
laus vera
lauds moderatio
laudes mnfrue: re
laudes nime
14943 7134 4175 160.32 192.20 15.5 laudes quatenus vtiles. 192.24 laudes tacite 19110 laudum im audiendo modera. tto 169.11 laudandi dicentem vatio 568 v laudandi modus 166.1 1» Laudando voces 169.11 in Laudando decente perfonarum decorum 16924 laudariqui debeant /— 92$ laudatio artifictofa 133.28 laudatio ex comparatione 189.
25 laudationes infidiofz/ 189.10 laudationes occulte quomodo ce
191,1 187.1 575.19 260.19 403-10 101.57 623316
qnofc ends laudationum examen lautaia laftbenes laftbenes Olyntbius latona Leager leander$536.22 lebadus 619.9 le£lionis poetarum.| feqeifita 66.5 le£hionis vtilitas 319.22 legati Romam venientes cur aprd Satornim nomina dei
$7514 Ee 7

INDEX
legendi poemata. vatio dmer[a 5145 legend: ratio leguminum vfus leleges lemnus leo Byzantisis leo Eurycratida F. 485.30 leonides 405.34. leonidas Anaxandrida F. 482.3 leontide 512317 leofibenes 42141 leotychidas Ariflonis F.. 481.19 leotychidas primus 481.9 leptis 341.24 leucippsa 618.6 lewcippa 618.19 leuconia$15.22 leucotbea 561.14 lex à Cyro lata 518.2 lex de adulteriis 453-7 lex denomintbus$22.12 lex de fowitute. Delphbinorum 377.6 lex de. füfpenfarum. virginum pena 523.25 lex vnus praco 358.13 legis beneficium im feruos. 583. 27 legis nomen. 137.4 leges inffingendivatio 464.25 leges non fcvipta 486.2 leges Retre 464-3 legum autboritas 491.32 legum bonavum caufa. 242.56 legum difiendarum confüetudo 137.21 legum Laconicarum. paucitas (442312 legum Lycurot vtilitas: 437.19
25.8 595.20 622.27 519.24.
245.4
IN legum mutabilitas 31.7 legum nature obferuantia 399. zc legum fiientia legum violatio Liber pater liber quis libertom procreati 343.25 liberi qui fint 155.3 liberi quomodo nutriendi| 4.55 liberorum facrificium| 392.13 libera reprebenfio 204.35 libere voces 403.13 liberalitas reoia. 296.1 liberalitas vtilis 414-24. liberé dicendi occaftones 212.16 libertas 419.20,$00.36 libertas adulteria 195.71 libertas dicendi ob voluptatem 194-23 libertas importuna libertas inanis 209.3 libertas laude mixta 218.8 libertas vera. as5.4, 19335 libertatis affeclatio 192.31 libertatis amor 497.30 libertatis certamen 217.4 libertatis commendatio 20,11 libertatis conforuatio /— 468.1 libertatis dicendi vfus| 396.28 libertatis importunitas 109.2* libertatis in. dicendo comparatio 196.19 libertatis in dicendo moderatio 205.12; C? 33 libertatis im. dicendo vfus 220 $ 2053 libertatis mala| condiment
137.2 44425 599.23 $9.16
194-1
208.;: à libertatis vefüitute infignia 43»*

m
MORALIA PLVT
435.15 libertatis fpecies 21942 übertatis vite cat 45722 libertatis vus 209.35
libertatis vfus in rebus maguis 2177^ poft Libertaté dicendi que adbi benda 201.12 libertate oris vbi abfüinendum 209.1 Libitine templum librorum vtilitas licentia i$
4 C. Licinius 44121 P,L£cinius 43617 licinia$91-5 li£lorum appellatio$83.28 linearum Geometricarum nati
vA 336 10
T.. pnearuns motus qualis 11
lingua abufins;e5:8393.1 lin. pue moderatio. x4Ta5 pta
lineue vfus c abv[us. 15630 liquovum vfus 222.21 litere mulieribus quatenus vtiles 245.30 üterarum difenda rm ratio
502.20 literarum orico 350.37 literarum vtilitas 324413 litores 383.33 M. Liuius 43318 liuius. Drufo 578.5 liuoris tumulus 532.28
Loci mutation eff-Clus 304.20 locorum fupeclormm ytilitas 17:36
ARCHI Locha acd locris Vh locry
loquacitatis caufa
loquact tatis importune pana
"
8.20 loquactatis pona 19.5 Lucanus
luc lucerna pinurin 585.18
odii
lucri fuga
lu jatori um ars
lu£lus mortuorum vari lucius barb.
ATOYUM
remedium
lu£lus ritus
lu£lus veneratio
ad verfus Lutlum cogitationes 291.20
lutum que€ dec tunt
ad Lu fum proper
de Lucin lex
lucullus
L.Lucullus 447,16 lud; literarij apud Romanos origo$81.14. ludi talorum pena 409.2
lune dif reas variatio$64.23 lunularüi im calceis ratto 587.4

INDEX
Lupercalia
584.2 lupercorum ritus 584.1 lufius 444-10 lntatius Catulus 444-33 lnxwria 267.26 luxus effeclus 31.14 luxus pena 506.12 luxus repraben(to 437.31, 458. 19 luxus vitanditatio^ 370.23 Lycaon 53.30 lyciarum facinora$520.37 lyélus$20.32 lDycuvows 4,19, 26.21, 238.23, 337.19, 399245 464.2, 48148, 593.6 Lycurgi legum vis$0742 lycurei inflitutum 579.2 lycorgus Lacedemonius| 422. 3 l5de 276.5 lydorum rox 67.11 lygdamis$01.15 Dre abufus 34214
bfander/ 215.$ 39.5. 424. 22, AGLl15, 488.35 496.
23 lfimachus— yy annos, 496.2 M Acedanes quales— 403.14, Matellss latro$7933 macelli yos$79.14. machaon 149.15 QiT Marysted ae 480,14. maander Sami tyrannus: 480. 2 "meon 66.25 meon vex Lydorum 67,12
IN meona veg vnors 67$. magisler gratuitus 247.13
magisiri quales effe debeant 6.22
magistratus 438-19
magistratus in. Demotratia vt legatur 269.29
magistratus medico comparatus 604.7
magifiratus quibus interdiéhus 603.26
magiiratus autoritas. 459.26
magisivatus contemtus. 4633
magisiratus creandivatio ants qua 21.21
magistratus dienitas— 43329
magiseatum petends mos 577. 1$
magistratu indignus— 39418
magnanimitas 44130 magnanimitas in bonoribus pe
tend 444 magnifice ditlum 406.8 magnificentia 396.5 maenitudo animi 487.33 magnus quis fit 425.4.
maietlatu vegie decorum. 393. 1
maio menfe cur mulieres non du cantur$9248
maledici vt tra&lands 402.10
maledi£la cw damnentur 390.
29 malediclorsm perpefsio| 63.*
maleuolentie fignum— 490-29 mali oríiyo 12.12 mala contraria 39.3 malorum defcriptio— 29317
malorum multorum compen/2tío vnica 34925 malorum

MORALIA PLVTARCHI,
malorum remedium—| 2765 s» Malos contendétes iudicium 403.2 malitia compendiofa— 479.3 malys c7 albuci vus| 367.30 mamertes 490.24 meamertins 446.9 mana Geneta$28.20 mandrago r& yires 26.36 mandro 531.16 M.Manliws$94.2 manuum. calidarum| natura eo o: tanum continentia rA
4d Maratbonem pugna. 414.31
marathouia vidloria— asi.19 marcellinus 4447.36 margites an Home 69.9 maris vtilitas 550,26 mari vtilitas vnde— 552.34. maris c7 femine mores$99.1 maritiappellationes— 345.27
mariti erga vxorem mores 336. 5
mariti officium 347.20 C. Marius 443.36 mars i 01,34.
mars Quirinus vnde diclus 593.1; martis ac Veneris fabula explicata 10LIG wartis fienificatum 41.4 martis fyderis cum Veneris fjde re congre[fma 34-14 márfyas 410.17(2$ martis meis à quo dickus v2.
martia. f9t.$ mafcfylij 51240 materia prima 259.32
tnaterie qnentio philsfopbiga
637.20
matrimonium 23337
matrimonmm quibss indigeat nja7
tnatrimont caflimonia 5$4.2x
matrimons ineunds tempus 467.7
matrimong focietas indiffolubs lis 554-27
in Matrimonio contrabédo pru dentia 338.28
matrimonio inito que cauenda 34.8
.matrifamiliás ausleritas qualis 339.21
matrona maritum quibus demereri debeat 340.6
matrona quibus rebus fidere de
beat 38.z matrone pridentes 342.12 maisritatis laus 285.15 Matute templum 561.14.
matrum cobortationes$10.23 matrum in filios féeueritas$09.x
maximum quid 359-13 360.6 Mecenates 453.29 medea 312 medicamenta ad(iccandum apta 149.22 medicamenta wwriésije: cur di&a 146,8 medicamentor&i diferimen 149. 3 medicina 1238, 14417 medicina qmd fit 14.5.21 medicina centéplffriz: 145.35 medicina effétlrix: 146.30 medicine cemmendatio 303.28 medicina partes 145.28
P

INDEX
incdicine Vludium quem deceat | 39$.
medicus optimus medici encomium.
492.8 145.20
medicorum tm fluxionibus confi linm
mediocritas
n.ediocritatis acquifitio
268.17 486.1 236. 39 médiocritatis im vitla obferwatio 307.28 meditationis vtilitas— 10.26 medius 308.32 med diclum 203.34. media 227.2 medium tenere 11.0 megabutes 456.23 merabysus 191.31 - megzara 9.15 megarenfes 235.28, 610.25 amegarenfium petulantia 611.8 mezar:: 610.23 megisto Timoleontis vxor 528. 13 melanippus melantbiws 3512, 127.18, 16522, 343.32 melanibius adulator meleager, tnelefigenes meletes flninius teletis: meliarum bifloriá meliffa melius saemmius memnon,$06.31 memoria 16-5, 697.2 fJemorie exetcilaMo^. 16-4 tueinori« vis 668,19
$424
177223 47:27 66.36 67.14. 66.54.
$18.27
334-10
221.27
441.40
IN. mendactum
mendaci fana mendaci lucrum mendicitatis caufa. menécrAtés— 425.10, AG2.17 menedemus 186.6, 232,27 menelaus 69.25, 136.11. 17; 7B937 140536, 149.15 236.6 maelau c Vlyffes repoftenda Helen legati 69,37 meno Theff alis 251.29 we 115.23 menfe fecunda 323522 menj/ztollendevitus—$82.33 menfis Hermeus,vel Mercurtalis$1719 menfes Yumomi cnr confécrats $87.27 men[ium ordo menfium principia. mentis vequifita meutis vis. men/yllus 41118 "Percurius| 10L37, 112.28 mercurius cur in dedicands faz nis gratiis adduws| 167.9 mercuri Charidots facrifiaum 62113 mercur c Veneris coniuncla collocatio 33326 mericicute mifli vis— 196,22 merope 199.30, 247.8, 285 24 Mefogaum me[feniorum lex metalepfis quid frt 78:22 metaphora quid 7727 metapbore exempla Homerica 7739
19.5 141.10 36.51 $00.$
562.10 364317 173.30 260.33
377.15 37117
metá

MORALIA PLVTARCHIL.
etapbora[becies . Metellus
metellus nepos
methodus logifüica.
methomn 607.9
metbona: 607.1I
metiendi altitudiné ratio 348. 28
metonymta
metrodorus
metus
melus deorum
metus tgnomtnie
metus qualis affectus
metus viuerfalis
metus appofitum
metus caufa.
metuspena
metus fedes
metus vocabulum
mexentius
Mtcca
midas
milefiavum facinora
niletum
militis mali figna
milites optimi qui 4.98.13
milites veri 464-10
milites confifmandi ratio 465. 19
militaris exercitatio
militaria opera 14.6
militia 14-5
militia mertenavia 408.8
miltiades 237.4» 231.19; 41440
mine 4933
mtnerua 101.34.
minerne Optiletidis Jacellm 4853
78.4 372.7 448.35 124,24.
79.33 3319.28 117.14.
60.18 523.28
3812; 381.36
116.3 115,25 20.35
115.5 38129 576-4 526.16 387.27 $523.10 406,13 438.8
42724.
Minos 13718, 303.27; 617,10 Sp. Minucius mine miferatio quid[it miferia bumana miubridates| 190.29, 540,11 mixarcbagetas Argis quis 613.13 Mnemofyne 16.6 mnefiphilus 361.32 Modeflie wituperinm.— 189.30 moderati bominis indiciis 486.5 moderatio animi 51.25 moderatio im adoleftentia 13.35 mode[le diclum 408.55 modefté refponfum 424-4. modi exceffius 148,13
mororis immodici origo 269.12
mufiuie fabite fienificatio 317. 20
mole cazfa
346.9 508.20 574-1 39517
mollicies 60.4, mollicies Grecorum mollicies imperata molpagoras Yon 248.36 molpus tibicen 614.30 molus Merionis pater 642.2 molycria 376.22 monopbagi qui dicantur im Aes gna 621.32 moralium obfernatio$4-5 morbi indicia 314.20 morbi epidemi 146.6 morborum accidentia 367.3 morborum acutorum c» diutur norum difirimen— 346.35 morborum caufa. 318.22, 372.3 tmorborii prenotio 316.34,317.8 morborum premuned— 43g

INDEX IN
snorborum prefénfib— y14.13 mores diuevfi hominum. 256.22 mores quid fint 44158 morem cp verborum difcrimen 161,7 morologus 398.30 3mors 487.6 snors an communifsuna. 359.36
mors digna 508.3;
mors ex gaudio 532.26 meorsbonefla— 487315,$03 mors iii bello 427.22 mors intempeslina que 289.10 mors purpurea 18.30 mors qualis 278.2 mors quid j033»$52.53 mors quorum lugenda| 288.56 mors vltronea. 530-30 morts commendatio— 292.25 mortui contemtus: 21.26, 65,33 478.25, 483.26 sortis cupiditas fatalis.$23.10 mortis éncomam 276.14 mortis genmsoptimum— 452.2 sortis génerá 295.28 mortis ntempe[liue confolatio 289.16 sortis metus quid fit/ 380.13 morta munus 280.22 mortis fimilitndo 279.6 snortiá virtute praflautium cau fn i s HOD morts peculiare malum| 282.31 mortem non effemalam| 282.$ de Morteummaturá— 284.4 mortales miferi 39.3 mortui alibantes cur dicli$48. 35
mortuorum conditio— 28233 mortuorura fors 291.1
à
in Mortuos beneuolentia. 298: 30 motus animi vnde 60.6 motus corporum. post cenam 325.10 motus vis 306.15 motus animi quid denotét. i7. 20: Mul fabula 35443 mulier auflera vt. tratlanda 340.11 inulier mala 266.6 mulieris deuitis vfus 316.1 mulieris boneflaopera— sio. mulieris ornatus 339.3 mlieris Pergamene facinus $41.2 mulieris fermo 340.25 mulieris virum experte oculus 232.8 mnlier? imperáre maritus vi debeat 341-4. mulieres: confaltationibts: de bello c» pace adhibite 518.19 mulieres que dwende— 30 mulierum amic qui 337.2 inulierum exitij caufa. 346.9 mulierum babitusin lu£lu 566. 34 mulierum imperia. 4373$ de Mnlierem laudationibus lex Romana 512.16 inwliermm lass 470.19 mulierum laus propó— 341-1 mulierum libertas$9212 mulierum virtus 512,2 muliituda 663.4 multitudo éontinud. expreff& MES[-. tnis inordiaem coaclé exprefiia

IEEE
MORALIA PLVTARCHI my[ona ve[bonfim.
exprefiio 96:4 muadiciei commendatio 33930 mundus an vnicus mundus communis mundigubernatio mundi medium 655.20 mundi partes 123.23 mendi quinque umero cur 659.11 mundi fitus 657.6 mundum vui effe nimero 654. 27 mun lorum infinitas mundo vum uwmeras tiuindos plures effe vino murena morta cuv facer mufarwm optas 365.8 mu[ica 122.34. mufice argumenta vnde petenda 3432 mufice vus 34215 mufices definitio d25.1 mufices diner[us fus 125.8 mufices origo(o finis— 384.32 mufices praua effetlus— 34.21 muf[ices vis 1252 ma[ices"vfias$04-1 mutatio repentina 221.32 mutationibus vt ad/aefcendum
457.16 Mycale
Viae ae
mycene mylephaton
myro
myronides
fhyvfilus
tnyrtus Veneri facri
102.5 383335 109.27
650.15 652.15 653.1 250.7 56739
625.17 76.30 139-35 601.9 $30.21 416.20 349.6 $6318
$91.21
N Ais 658.14. narranda que fint 572.54 narrandi varietas 95$ narratio comparatione tnter» mixta 95.14. narratio exéplo adhibito: 95:8 narratio perfona 93.t narratio rhetorica 132.24. narratio fimilitudine aucla s. u tnarrátions quantitas| 94.5$ narrationi occa[ioné que prebeant 92:3i narrationes[rmgularum rei ge Searcimnflantiarum 92.37 narrationum"vfus 325.22 naficá 245,22, 437.4. natales 418.8 natales tlluSives 2.2 natalium effeclus 1$ natalium jblendor 8.24. nationum difirimina$2.14. natura abfque difüplina— 5.2 natura quetuplex 661.30 natWre comverfio 5634 pature defetlus an corrigatur arte 3-15 patur C fortune differentia 261.26 hature futilis indicia 400,1 nature humane curfus 300-15 nature raritas 254.4. nature requifita 313.10 natur febaratio 666.18 nauplius 616.19 nauficaa. 47-34. nautica leges IT
EF

^ INDEX IN
Nebulé fabula 19.20 neceiitas aliis ferusendi vnde 394-17 necefitas moriendi|— 29638 nece[farium 116.2 néceffariorum dz fapernacaneo rum difcrimen$49.4. neclanabis 465.26 pecya 29.2 neglizentie fignum 239-16 necolenus Naucratite 348.4. nleus Codri F. 67.4. nemefts. 249.6, 402.2, 633.5 nemefrs quid fit 116.9 nephalmm facrorum ritus: 323. 30 steoptolermus 609.14. peptunus. 160,17, IOT-32, 124 $235.20, 302.20 eptuns epitheta 104.9 "ero 195.17, 258.23 nerons peregrinatio— 681.24. neruorum origo 149-9 ve[fus$10.1 nolo$2.6, n4.8, 124.43» 132,9». 1357-027 37, 13646; 219.3 neftoris c Vlyfsis. comparatio 121.5 Nicander nicander vates 679.21 nicanor 402.11 miciaé 38739 42524. 457.1 piciona mors 421.15 nicocrates 534-21 micomacbus$12.33 micomedes 4311 nicoflratus 416.5 nicoftrate 580.80 niger 320-22
499.19
niobe 146.16, 294.8, 396.9 nius vex Megaridis 610.13 nitri natura, 217. nobilitatis lucrum 310.$
— Nominis imponédi tempus$98,
20 nomina vetera nomifma ferreum nomtfma prifcum vA vnde diélus nonarum oriva
30 nonius 450.4. nouitatii amicorum adfetlatio
253.25 nox acta 629.28 Numa Pompilius: 561.8, 562.
^7.$7930 numanti4 numantint numerds impar numerus par numeri diuifio 686. numeri impari vis 324. numerinouenarg natura 114.
19 numerorum difcrimen|$661 numerori principium. 639.27 numerorum principia— 123.4. nundimarum origo 575.8 nuptarim coma enr bala Ro«
mani difternatur /— 593.2 nuptiecum propinqua— 557-33 nuptiarum ritus$54-3t nupttales vitus$68.18 nutrices qua deligende 5.21 nutrieum amor 55 nutritto 43$ yp. Hamadryades*máe
iéle 658.30
574.30 48438 574137.9 $64.20,
44:5 4423 123.15 123.14.
Nympheus

MORALIA PLVTARCHL
Nympbeus$19.2 Ó Bedientie exemplum. sot. 36 obiuryare qui quos e» coram quibus debeant 214.13 Gbiurgatio laudi mixta. 216.8 obiurgatio Teuocatoria— 216. 20: obiurgationes amici vbi fieri debeant 213.17 obinreationes vt audiéde 170,
7 oblinio 697.3 obliuio abditorum 159. obliuio fluuu$70.13 obliuionm reriedium$5037
obftura quómodo audi&da. 47. ài
obfiuritatis rerum caufa.$47. nu
ebfoniorum conditur pernicies 311.29
Occafioms nesletle damuum 209.10
occulti admivatro 98.36
occulti fenfas inuefligatio 5o. 24
6cum. 398.8, 490.34;$oG. 26
ecium vtile
4133 oid damnatus 486.7 ocü deteflatio 122.2 ocu eff cns 328.6 ec vitaperiurs 37.6 ócé vfus 328.29 ódoimius 614.18 edoáa 620.4 echus 518.4 ecridionis facellum&4.17
Od4 adsacentia 247.18 odu paterni argénehtkm. 23.2 idu
A i 7134 odorum differéntia ex fine185.n
Oeclialia oppugnata| G42.14.
economica I4LIS euioclus 608.20 dnomaiimpretatio— G24.26 Offenfe vtcauende— 341.0 officium adulatoris 201.1i officu finis 202.8
officiorum inaqualitatis caufa 256.18
eina quidfighifiet— 39.30 oleum cur plus mindfie abfuma tur caufa 651.10 ole: yis 31535 oligarchia 140.$ olympt etymon 99.3$ olympi explicatio 100,27 olyimpias 27137»$183$ olyntbus 160.17, 260,21, 466.5
Omen 436.32, 471.23, 489, 25
omen refatatuni 445217
oppi 67,33
épuipob xod dupsdov sto qui 67.2
ominis correcIio 398.30 Oncheftus 610.1
onobatió quid 6204.27 enoclus 614.10 oríomademsis 240.27 onormatopaid 76.23 Opera inanis 162.9 opera non fruflfranea 10,15 opera"vtilis 161.11
perum propria C? grata appel lattones 26g. RF os
J

INDEX
36.36 279.20 226.55 366.35 380.31 309.25
opes
epum finis
opum incertitudo
opum infatiabilitas
opiniones exitio
opiniones illiberales
opiniones vulgares 656
optliquid^. 485.32
optimi à deterrimo diffventia $31
opus deum optimum decés. 635. 23
Oraculum 37734, 613A
oraculum apud Tegyras 632.22.
oraculum Dodonsum 435.20
oraculum Mopfi 672.30
oracilum. Theffalis de Arna 668.29
eraceli antifiita quomodo affi catur. 678.10
oraculi Delphici origo 670.28
oracula.
4283 oracula Mardonio data. 632.8
oraculorum capa 644-5 oraculoris defetlus caufa. 634..5 oraculoris[ilentg caufa 667.2 oratio ad quos pertineat 138.19 eratio ciutls"f 330.30 oratio contemplatiua. quid[it 98.316 oratio cuprefsis| adfimilata 41.3 oratio de rebus inexpertis 473.2 oratio biflorica 92.30 eratio inutilis 163.1 oratio nim» exilis 1117 oratio prolixa reprehéfa. 411,2 oratio vniformis 11.32 'orattonss breuitas 419.34 erationis cotinuatevtilitas 319.
ortbomens
IN
orationis copia 136.31
orationis diuerfieffetlus. 171.11
orationis elegantia quando co. fideranda 163.15
orationis genera 91.31
- erationis laudande| materie
167.14. orationa longitudo— 494.26 orationis mate[las cz[uauitas quomodo concilientur 72.29 orations natura 21.22 orationis nuptiali vtilitas 353. 1$ orationi ornamenta inutilia 161.16 orationis qualitas orationes contrari orationes extemporales orationes smprobe 32.8 orator boni quid fit/ soga8 oratorum clamitationes. 4.48. 28 oratorum diuer[e virtutes 168.5 oratorum proprie note. 336.15 376.33 orefles— 3113 140.25, 1517 orton 103.21 ornatus mulierum quis effe debeat 345.7 Orontes| 396.26, 483.35 orpbeus 370.21 ortus cau/e 676.18 ortus nostri c» interitus flumen 277.4. ofculi mos ofculo falutandimos—$14$ offentationis fuga 214-33 oflentum 69.30,$29.6 dfe vox apud Homerum qui 106:
229.30
136.24. 10.13
557.8
puerum

MORALIA PLVTARCHI.
euorum irritorum caufa 157.4.
putem 426.25 492. 1b$1O.G pedagogws qualis querendus G. 10 peonie remedia 297.31 palamneus quid 613.30 palamnei 643.27 polilogia$1.33 palintocia quid 611.4. pabntocia caufa 627.15 palladium 623.17 pallors caufa 15.27 p^ 64.6.2 paratis 4.2. pandarus$7-4. pandora 274-31 ponthea.$5.20, 238.7 pantbadas 490.37 poralus 298.14. parafiti effigies 184.6 parembola$1.21
parentationistempus| 70.10
parentbefis$1.20 parentum error 6.30.36 parentum exempla 23.26
parentum. in. liberos infpeclio 15.30
parentum lenitas 22.25 parentum merita, 41246 Pars 32.28, 219.5 337.31 parids indicium 69.12
pars d» impans numeri vi
$55.1 porum$3313 parifon 83.9 parmenío— 17546, 40$ 4.06:33 permemop— 104.5, 258.25
4022, 41231
parmeno 31.28 parrbafius 31-14. paronomafía$3.17 partium corporis vfus|. 3705 partum antecedentia— 157.2
parua magaorum argumenta
629.17 paryfatis 396-2 pafipbae 33432 patacion 38.18 pater patratus 582.7 patrum in fessatu fbecies$81.4 patientee dicium 419-23; 421.35 jauentsa— 169.97, 49» 497.10 a patientia in tormenti—$35.39 patientia prudens 444.8 patientia exemplum. 40r2 patientia in. difcendo exempla 172.26 patrie celebritas 435.23
pro Patria quomodo agendum. 1411
patrica eur dieli$$1.6 patriciorum babitatio|$9.41 patroclus 70.7, 104-19
124.5, 140.355 143-1) 14-9» 17.Q' 24, 192.27 Paulus Aemilius 436-23 pauper diuti donans| 680.25 pavperum liberi quomodo inft tuen Y4:20 paupertas 17.6 paufanias^ 246.365. 27329; 391.6 paníanias Cleombroti F. 4.91.7 paufanias Vliflonaclu F.. 491.
3o

INDEX IN
axi 645.17
Peccati fanatio 213.28
fecatorum omisi caufa. 474. 26
fpeccatorumpana 438.2 feccatorum(bontaneorum pa"ow: 158.24.
jecunia inutilis vt vtile red*— denda 490.14. pecunie contemtus HE IU pecunia. infattabilis indicium |03956
pelew 14.53 pelopidas 418.5 430.35,$1.
13 peloponnefus| 374.22, 487.2 pempazefis quid 654.3 enema voce figiificatum 625. ^$20:*
peneleus 618.13 penelopes proci 12.1 penelopa. 48.9, 140.17
penelope 141.55, 142.36, 337.
3i pear mortui dicli,venetfi quo modo introéant edes$56.3 feregrinatio interditla| 0$, peregrinationis incómeda. 475.
z5 perfidia punita 479-10 peifidia c» calliditatis differen. T fa 45737 periander 347-18 pericles— 10.19, 1317, 298. 32, 417.11 perdis 406.6 erinthus 467.23 peripateticorum de affc&ibuso6o pino 17.23
feripattticorum debonis auimi
fententia 119.28 periphvafis quid fit 81.9 perifiylacifmus$8430 feste 437.10
peritia bellica 143.1q péritia multarü rerum. 65.10 perrbabia 364.1 apud Verfas forme preftantia put en perfari regis mierationes 226. 37 perarum reswm con Geiudo 57 336.1: perfeus 413.14. perfidum faminarum. facinus $17 e peuvafto fimulata 196,11 pernafions fal/e cautio 175.1 perterritus adfbetha hoftis expreffus 96.16 perturbatio anii quid 380.17 perturbations vacuitas 234.21 perturbationum animi commu ne crimen 391.23 peruerfitas$6.22 peratcacia expreffa^ exemplo 95.21
pets caufa 146.6 petro Hrmereus 651.24. T.Petroniws 195317
Pheaces 48.21, 139.15 147. 37 15123—^)
phedimus$1448 phedra^ 49-19, 180.30 phagilus quis 609.12 phalars 221.29 phalaridis tyrannis /— 18846 pharpabazus 46223 pharfalus 451.25 phan Epimenides— 628.1»
- pheniga
] E. [|
Ummmetes
—

MORALIA PLVTARCHTI
phemius 66.52, 158.26 phemius Anaanumrex. 609.1
duru 26.29 phidias 340.29 philautía 206.5 philauie confequens— 1724.31 philautie indicium— 20612 philippides 412.26 philippus Demetrá F. 516,18
philippus 160.17, 185.15,307. 34, 208.13, 212.21, 338.12,
343-6, 401.33; 410.1 643,5 philippus Macedonum rex 171.
3 philppus Orphei: facrificulus 481.25 philo Thebanus 403.21 philocrates 260,18 philotheta 31.31 philodemus 526,15 philopbanes 454-8 philopamen 436.3
philofopbantii difirimen 227.
17 philfopbi ad molestum auditore oratto 1709.1 philo(ophi tradutlio parafitica 190.1
philofophi mercenavüj 400.16 philosophi quomodo audiendi 165.33 $n Philofopborum fariptis obfer vanda. 228.15 philofopborum fefle— 126.3; philofophorum folennia nomi"na 368.17 hilofopborum vertigo 30.30 $5 Philofopbos diclum| 417.6 philefophia circa quid verfetur $84.35
philofopbia difsmulata: 24.35
philofopbia quid doceat. 12.1
philofophie amorw fignum 224. 2
philofophie continuatio^ 233. 1$
philofophie defiderium. 234.31
plilofopbie examen 161.9
philofophie laws 412.20
philofophia materia ex finis 628.30
philofophie partes 98.33
philofopbie Platonice. difficulfas 227.35
philofophie prefLantia ce vtili tas 12,15
philofophre principium 231.20
philofophie proprium— 681.38
plilofophice| vationus fru£lus 166.20:
philofopbie veter pracepta 271.22
philofophia vfus 267.27, 491, 6
philofophie vtslitas /— s$5.19, 400.32, 404.14. philotas 204.$, 258.20 philotimus— 16419, 217.32 jpbocion Atbenienfis— 419.30 phobus 53.9 phocenfium-vitloria—$15.14 phocidum factum$24.10
phocdum feminarum facinora $14.22 phodom 102.75, 238.9, 328.
16, 340.14. phabidas 49323 phonicia 69.38,$50.37
phenix 47.314, 154.18, i15. 35b 63214|.|. Ff ug

INDEX
Phoenix Achillis pedagogus c. 26 phonica cerebrum phraatbes phone phyyss phylacies £hle pholens Auges F. phoximelum quid Pecé mutatio picnatura pe veneratio pi&hor imperitus 203.26 piura 152.18, 101,10 piture defcriptio 31.3 pi? diclum 422.2 piería n pietas erga parentes 140.23 tetas wn cues 431424. pietas in patrem 412.8 ile lodwus 156.36 pinariorum familia p dTMÁ piraenfes piritbous pifces capiendiratio piifizatus p Htacus pittaa diclum 349.6 Plante 366.12 plantarum preflantifsime que 285.12 Plato— 31, 19.26, 21,34, 2159, 244.29, 344-33 platonis curuitas 46.13 platons fatla 17.50, 207 16 platons preceptum. 328.27 blatydietasBaotori quis 606.1
324.30 44743 310.3 236.26 604.35 423.5 $68.14. 606.31 $65.22 56233 $363.21
281.4 610.25 258.30 33420
422.4. 449.344 453132 360.25
58120,
IN
pleiades 103.2x pleillardous Leonida filius 492,
23
pleffonax Paufanie filius 492.
$534
pleonafmus
pleonafimi"vfus
uwiufoc quid fignificet
ploiades nebulg qua
plontis
ploratio rei vili 245.13
pluto 302.21,$66.3G
plutons cognomen X00.22
pluuia tempus 106.19
pluuiarum caufa 106.4.
Poemata Homeri quid, fint 150. 35
poemata legendi ratio 228.25
pana in Lyceum ingrediétium 619.1
pena ob alterius culpam. 496. 35
penarum dinevfitas
podfis
Jpoelis que[st
paefis quid fit 4534
pofi. Philofophia| permixta, 274
poefeos illecebre.
poejfeos preslantia
podfeos termini i 721217
poete cur mentiantur— 27,v7
€x Poetarum auditione commoda 62.36
poetarum contraria ditla 35.17
poetarum cum Philofophis comparatro 23* d
doetarum de propriis dicla inds
eogm
$0.57 81.1
85.33 605.31 616,9
M.»
$90.1$ 152.20 28.2
26.9 25.36
32:35 pocta

le"
MORALIA PLVTARCHI.
poetarum dicla Philofopborum fententiu munita— 63.19 poetarum. figmenta probabilia 29.5 poetarum mendacia 27.16 poetarum vere fententie| 30.3 poetarié virtutes diuerfa 168.2 poets»t parendum 49-31 postice argumenta ynde peren4 34432 oetices avs quatenus laudetur 31.20 poctices defcriptio 30.35 ppoetices varietas 4435 poetice cognata avs gni pocticorum figmentorum oppofita 37-25 polemon 215.10
poletes quis apud Epidamnios — 615.8
poliagrus 48.15 pls 397.2. 520.14 polluci cultus 613.15 polus 612.18 polus féptentrional| 103.24. poli Auftrini fitus 105.37
poli Septentrionalis fitus 105.33
polyarchus$441 polybu preceptum 440.6 polyclati diclum 240.8 polycrates 383-19 poljcratidas 493.19 polyeritbus 618,1 $olyerita 53,27
polydorus| Alchamenis| filius 493.1
polypodas caput 2532 polypodu mutationes||. 259.21 fobyfperchon 41732 polyxenus 490,18
Pompetus 246.23; 249.2, 445.355 449.29
pomperus vnde Magnus appella tus 446.26
pompera 450.29
pontificis Romani propri: sm. 2$
pontus 285.20 popedius Silo 444429 C.Popiliss 445.$ fopilius Cotta 449.13 wot 39.22 popsli Romani maieflas 445. 12 porco$15,12 porfenas 5214-33 porte cur non[int[acre 567.26 pores 40 9.10
po[fefsto rerum preciofari 4o1. 2$!
poSiumius Albinus—..439.34. postumia 246.28 potentie abufus$26.10
potentie conciliádevatio 405. 18 oteftatis moderatie^ 43846 Preceptorum. pbilofopbicorum T0Witas 65.10 ad Prelium exhortationes$7.1$ prenomina 599.10 preoccupatio malormms—$5.34. praeparatio corporis 308.6 prerogatiue bonoris iudicium $4245 prefagiendi vu vnde 670.7 praestantia bomini caufa 162.3
priamus 140.10, 289.29 priena 34835 priene quid 611.34. princeps beats 357.28
F y

INDEX
princeps pofimus 438.1 princeps quo paclo frat modera tfor 358.5 principis inflitutio 138.5 principis offiaum 4314 principi vt gloria fit paranda 357.21 prinapum refbonfa pimeapum fupplicia prnapatus 61,9 principium bonum. 27.1 prinapium infinitum| 663.14 principia abfarda—-— 6443 prinapia motionis 554.18 princopiaPlatenéca— 662.8, n uni principia verum 99.6 prinapia vniuerft 380.22 grinopiorum difficultas vy1.1g elfap- 76.30 qrpoawe duree 90:5 procops$2:.18 frocreatto;do procreationis fienum 855.8 prodicus 312.21 proditio 452,15, 466.22 proditóris des 426.19 proféclus expeditus| 225,7 rofeclus à dementia diftantia 222318 profeclus arzumentum: 327.15 rofeclus ex fomnin indicium 235.20 profeclus impedimenta| aag.g -. 226.8 profétlus indicium| 326.14, 231.10, 233.6, 238.2." 85 profetlus. im virtute. vationes s 22
proficlus nota
414.26 39541
230,6
IN profechus veri proprium.$39. 25
proficientis im. virtute fignum 239.20- à profientisoffiium— 236.36 Promedos 531-30 prometheus— 41.30, 241.22, 263134, 264.32, 549.8 proportionis natura.— 671. proferpine comnomer— 40y profopoporia^. go.1z protefilaus 69.37 protheus$59.25 pretogenes 411.26 prouerbium ,Wibec vata. efto, vnde traéfum 61,14. prouidentia 108.9 prowidentie. diuine-difteffus 634.6 prouidentie effetlus— 35.5 prudentis commendatio:$4.23 prudentis visi o vati difirimen$2.2 prudentum propria^—^55 prudentia$136,$6.27 prudentia mufica 264.5 pradentia culinaria— 264.6 prudentia quid- 264.16 prudentia infolita /—— 394. 24 prodentia. c7 pulchritudinis xomparatio 120.35 prudentia vocabulum: 160.3; Pfoloas qué 618.18 pfychoflafía 29415 Prtolemeus— 18.15, 188.19, 194.13, 214.21, 4C9.22 ptolemens Philadelphuisas.17 Pudicitia 3 37.8 pudicitia mulierum LaconicafufÓ 467.21
pudor

uu
MORALIA PLVTARCHI
pudor intempefliusa— 14. puella à mari à delpbino ferua
tenarratio 37711 fuericoalumni 6.2
pueris quid diféendum.| 465.15
pueritia quibus inftitueda$37
pugrlationis interdi£le ratio
4254 HA
fugna aduerfus vitia 333.0
prana apud Mantineam 424. 7
pugna Leu£frica 425.28
pugna vt meunda 417.7
£rinádi in boftes modus 465b
pugnandi vatio 419.8
pugpantit fortiter mors: 14 4. 10
pudicitia 140.36
pulcerrimorum operum efficlio 37845
puléerrimsm quid— 359.14, 360.8
pulerereiperfütlio—— 168.24.
pulchritudo 8.35
punicee veftis vfus$05.18
purgationis ventrp vfus 316.1
putrefattio quid$52.4. Pycimeda 66.27 pydna 212410 pyramid deftriptio 659.33 pyroemidé menfura— 348.27 pyramida natura^ 66236 pyrrbias É 616.29 fyrbon 234 8 pyrrbus 413.28, 431.30
Pythagoras 331, 122.35, 326. 3» 21.23, 249.28 fothacore ditluin
166. I5 385g
pytbasgore error 61445 jptheas 419.24, pythes 4j132 546.24.
pythias fpiritu wterfétla. 579. iu
pythíca cantilena 37416
pytbo 610.2
ytbon 4131
Bythopolites$4734 q
Verendi modus— 165.5
Qe de mari ebibendo
3$6.7 qieffiones quales propouenda 164.5 Ei quafitones varie 359.2 qu&fHones argutas proponends confuetudo 360.30 quifionwmareutit— 164.1; qu&fltonum.[iue problematum folutio$54.10 quercus 612.2 qminarg patura 659.12, 686. 16 quinariü numeri yi$55.$ quinars proprietates— 664.8 quinari vis cr praftautia 686.
23 T.Quintiu Flaminiis 451.9 quirinaliori appellatio$93.9
quiris quidantiqua—$9315 R
Risse 303.26
T4 tptio Cretenfis 20.$ raptus expreffus 96.30 raria 343.22 ratio à meiu/üperata— 114. táliguM conmnitaó— lg
,

INDEX IN
lationis e» ire pura Tationis imperium Yationdá obedientia vationis fitus 113.30 vationu víus 262.31 rationem babere qua. dicuntur 49:33 vatiocinatoris officium| 270.8 reconciliatio fratrum.|. 395.10 recufatio dextra 308.24. redundantie effe(lus— 313,37 vefrigerationis extremitatum ef [o 306.11 .148.30 384-5 24.0.22 479.19 435.36 139.6 401-18 410-16 396.23 405.5
TRI 114.5 154.34.
vefrigerationis v[ua refugia regio feris carens repu bomi officium vegis copia vegis informatie vegis officium vegis poteftas vegum colloquia regum cura regumimitatio...... 336.26 regibus deorum quid— 360.21 regium quid fit 395.27, 4,09. a6
Tegius animus 405.27
regnum tutà conforuands vatto 486.20
vegni commendatio 139.3
vezns. conferuandi vatío. 48.
27 veqni diuifio fabulofa|302.20 vegreffus in virtute caufa. 225. 18 veipublice bene formate caufa 242.36 veipublice formavara. 24.0.23 teipublice forme 137.26, 138.33
reipublice optima forma. 494«
Lrd reipublice falus
486.31 veligio
140.19 veligio auita 383.5 remifsto anims 151.30 remifsio quando| adhibenda 3945.— remuncratio.. /397.10 reprabendendi libertas! 177.6 reprehenfi mores 246.8 veprabenfio alterius 159.35 reprehenfio malé diclis premiE ui 3315 reprebenfio fine cotumelia: 213.
E37,
repreben[ionis fuga. 171.4.
repreben[ionis. libere| cautio 21730
iti Reprebéfione acerbitas 218. 23
repreben[iones inique— 15510
reprebenfionum metus— 52,22.
reprabenfionum occaftones 217.
210.19 193.35
35 veprehenfor idoneus vepudiatio vxoris requies à continsatione labovum 15.16 requies in inanimis 15.25 res familiaris virius coniugum effe dicatur 37-29 rei faciunde modus— 366.20 res quando laudentur/— 387 rerum finis 364.36 rerum omis optima que 4.66, 36 reverentia rex facrificulus Rhea
$0.8 582.21 664.27 rheter

MORALIA PLVTARCHI.
vbetor ineptus, 194.7 rhetorica 130.30 rhetorica quid 130,32
rhetorices autor primus| 30.31 ridiculi in rebus feriis| 438.30
fuysdowi 39.18 fiyses vocis fignificatio— 115,3 viglus 308.55 rifus caufa 310.20 ritus Delpbici 643.10 Robur 8.35 roboris caufa 147-21 robuftifiimum quid 359.16
Roma femina Vroiana,$14.10
romane cinititis origo$14.10
romulus 561.5 567.23,$94 I9
goxlei 76.35 Rubicon fluuius 4517 rnbors fimnum 438.6 ruma quid fignifiet|$80.16 vumtn facrificium$80.35 rumor(iniffer 450-34. rumores falfi 357.12 Rymetalces Thracom— 4$212 s"
Sae 76-10
facra clandeflina 537.8
facrorum my[Hicoris vatio. 18.7 facrificium Neleium$3135 facrificia ad Eyampolim.$14.
25; facrificia fida 64135 fagitta cura$9.21 Jalmanttcarum bifloria 522.15 false ditlum 402.31 false re[bonfum 424.17 [eltationis exercéda locus. 320.
i4
faltationis vfus 309 18 faluberrima que 318:24. falutis conféquéde mods 220.1 de Sambico prouerbium. 623.2
Jamius 18.13 Jamtiorum. mos 625.13 Jamiorum refpubl. 625.35 fanécapta 615.18 Jangné quid fit int Janguinu caufa 146.27 Jantas 8.34 fanitas quibus nom paretur
328.5
fanitats conféruande medium 328.22
fauitatu recuperande. fignum 236.22
fapientie paranda ratio. 279.
30
fapientum ditla de principe 357.20
Japientum poffefsiones 867.5
faptentum prifcorum: numerus 682.17
fapientisimum quid
359-13, 360.10
faponis natura 317. Jappho$1). farca[mus 91.12 fardes 579 12 fardians 579.5 farpedon. 104-16, 148.34. fatibarzanes 39532 Jaturnalia. 68.$ Jaturnus qualis deus/—|$60.4. faturni captivitas—| 646.27 faturniez Rbeefild| 10027 fatwrni falx 574.36 Jatyrus 241.21 Jana cor(ist arida$519

'Scamander 620.32 canvas 250.1 clerum confientia— sona. Jeletus Aegyptiorum— 350.22. Jchemna quid fit/| 80:31, 76.18 fthemtu fpecies$0.37 feherata concutréntia—.83.€
fiientia. corporis curandis| 12. 17
INDEX IN
fenfuum acutifiimus—$51.33 Jenfuum defecluscaufa$52.10 fenjuum impotentia—^ 26136 Jenfüum numerui 664.21
Jénfuum quis acerrimits. 155.2 fententia inutatío 481.9 fententia vita bumana nece[fis
rie 294.19 Jfententiarum. Homeri imitatio
filum 397.31 128,13 faipio 16045 jénwm cum adoleftentibus coti füpio Afficanus 439.27 serfatio 214.$ fecpioiwmior— 43334» 440.1 fepteru folennitas 607.15 Jétpio maior 4331. feptimonts) feftum$84.16 fétpionis fariua 44333 Jepslcbram puerorís apud Cal farapbidas$506.10 cidenfés 612.39 fari dij 649.19 fepulcbri bonor 588.30 Jit diftus 4025 lepulealia certamina/— 143.8 Jiyrn Grip fépulereta 143.9 Jothe 3551. fepslcrorum fapérflitio$04.33. jfétbas 460.8 fepulture ritus 142.22 Seditionum caufá jug fermonis diftibutio^. 361.35 fiianus 258.22. fermonis genera 92.27 femramnes 394.3. fermonis libertas 179,7 eétgn xpvziios j7.23 jermónis penitudo 310.29 Jfeleucus 412.$/— fermonis fimile 416.11 Jelinus 470.20 férmonu turpitudo 16.23 femiramis 395 1* fermonis vfus 157.1 fémiramidi mágnificentia$13» feront vtilitas 318.39, 319.6 n férmones próbabiles turpibus fa P.Semproniss$6.1 is accoimmodati— 49.1 finatus conflituendi origo 137.— fertorius! 447.9 y férue aditu templi Matute cir feneclutis bonor 494.20 probibeantur$61.15 Jéneclutis incommoda— a3.$/— feruils animi indicium—$1.32 Jénetlutis ptecebtim.— 438.23— /erustutis calamitas 384.1 fenetlutis proprium. 447.20. feruilius 44631 feneClutis"iaticutn quomodo— feruims$13.12,$71.28
paret Ld
13,35 feni quot uumeré
690;1
fermiusvex /——$$519,$97.28 Jerhimi Tullus! 586.9, 600-13 Jiruoz

feruorum ferie$97.25 fermorum fides 516.24. Jferyphius 415.20 féfosiris$13.11 Jeweritas temperata 22.32 fextius Romanus 225,20
Si-coniunélio quà babeat vm 684.23
fibylla oracula$132 n 69:28 figna felicia 150.19 fignificationumnota— 6675 filanio 31.31 filentium 126.4, 340.3b AS filenzium tempefliuum 38.5 filenti) caufa 474.8
[ilenti commendatio 157. 310. 29
flent vtilitas 248.14 Jfilenws 292.12 fileni; 104.32 Jimiarum captura 180.25
fimilitudo affeflunts— 183.25 fimilitudinu adfetlatio 179.33 fimilitudinis error 179.19 fimilium differentia—. 180.12 Jimonides^ 229.22, 273.29, 435.28; fimonids refponfuin 261
fimul atlwdiffialia—- 42530.
Jimulatio eruditionis /— 166.11 Jimulatiomis deprabendende va
tio 182.21 finatus 538.5 Jfiniffrum vnde diclum. 888.9 fimoris 538.5 fivenes 125.4 Fifyphus 3134 Jitié remedium 245
MORALIA PLVTARCHI.
eift 26.35 Smicytbus 402.18 fmnyrná 66.35 G7.1t Sobrretas 576-18
fabrietatis cémendatio 396.10.
Jobrietatis exemplum 48117
faclarus 25.20
fócordie vis 321
Socrates 3.11, 19.26, 150,23, 207.32, 210 j1, 213.19, 215, 25, 238.9, 2458.18, 252.35; 278.18, 280.12, 362.14, 309.5, 320.12, 358.30; 4.705 3b$17.12
fécratis diclum| 9.20, 17.95 Q"19, 37.37
focratis fententia i753 fol an animatua: 103.7 folis boues comeft? ing folus curfus 591.9 folu eclipfis 104.35 falis epitheto 3746 folis forma 10246 Jolis magnitudo 103.1
folu motus— 160216, 630,G Jelisobfcwraticaufa—— 66g.m
folis occafus 102.33 Jolis ortus io2.27 folis fitus 102.15 folis vis 103.$ fols vmbilics 630.18 folis vfias 321.32,$56.3£ de Sole opinio Anaxagora 389.
23(690,26
Joliditas in quó intelligatur qffé
Solon 191.36, 211.36; 331.30» m6 5815
cgo 111.3$
fómnium 529.21
Jomnioram cana 673.5;

INDEX
foxiniorum diwevfitas| 239.30 fomnus$53.22 fomnus fumptuo[usvt fiat 383.6 fomnus fuperfhitioforum. 382.10 Jomnus vitioforum. 266.26 Jomm caufa 369.32, 385.8 fümns commoda 382,2 fomno? vfus 148.2 Jonorwm fbecies.— 325.24. Jophiftarum mores 165,29 fophiftarumorationéi /— 161.25 Jóphoclis diclum 228.5 fordium euenta 3134 fotades 18.18 fons 493 26 Sparta 20.7, 69.24. Sparte muri 4.58.23 [parts muri€» termini 470.9 fparte vmina 507.26 fpartanorum erga Smyruaos be neficentia 201.25 JBartanorem. principis facium 161.5 fbeculum vitiofum fpecili deferiptio jfpertu 500,25 fpes honoris 20.35 Joeufippus 17.31 2122, 215.9 fphinx 449.20 fpicarum differentia— 3124, fpintharus 357.29 fpiritus pro anima 15.7 . fpiritus intra. terram'conclufi caufa 104.4. fpiritus defcriptio iaa fpiritus vis acnatura, /—. 319.6 fpirituum diuinationi inféruten. tium vis 672.14. fpirituum. inaqualium. noxia (, 133929:
3365 339.37
IN fpolia 440.35 fpoliorum confecratio—$71.34, fpondeus 73-12 Jponja tm nuptus cur inbeatur aquam ac wnem tangere $54-15 [ponía im Baotía. con(uetudo 3134 Jponfaltorum tempus Jponfionis traducho Jporades infula ezá Gr [porem
599.31 379.26 64.6.9 529.7 $99.22 Urs$99.16 JDurg nde dich 599.6 Status populari. preflauntia 362.12
Viellarum errátium motus 223;
1j $fephons WÉernutationis fus Wibenelus
617.35
150.19
51.19, 13;,36
Sibenis/ 446.1
Siilpo philofophus 235.19
Vilponis Megarenfis dium 9. 1
2034 Slirpium caufa producens:$52. $49.19
109,17 222.13
pU Sirpium genera Sloicor«m decretum Slocorum decreta Sfoicorum dogma 122.8 Sloscorum opiniones 192.5 Wratagema| 41242, 425.365 444-35 456-4, 46527 Siratemwa.—$3934, 617.32 Sirutbias 189.2 Siudy reclé viuendi caufa 242.
34 ad studia quomodo slip, s

TT
babsdii hau 2 ls
iiie RE ARBRE i i eMe QOL M
MORALIA PLVYTARCHL
di pueri 14.25 Tinpor 416.8 Suade c» Gratiarum coniunCla fedes 331.28
de Suautatevite opinio z6s. 24
fisauium ciborum vfus| 509.6
Jabditorum obedientia erga ma
qufiratus 138.10 ffébditos demerendivatio 256, 36 1 Jnlpitius Gallus 560.37
4d Sppertom refponfto 425.15
Jiperbia$1.33 fperbie excufcio 231.31 fuperbie veprefiío 160.23 fiperficies motus 200.10 Japerflitio 61.30 f'aperflitio animi morbis collata 392133— fiperflitio quid 381.18
Jüperflitio vt fugienda /— 393.1 füperflittonis caufa. ez genus 381.2;; fuperfütionis effe£lus— 387.26 Jperfitionis exitialis exempla
387.27 f'üperlitionis finis 384.15 fuperfüitionis vox: 381.8
contra Suberfhtionem| 481.23
Jüperftitiofr vt ferant. aduerfa
386.11 à; fitpplicandi ritus 602.14. Jife 227.1 fefpecti vulgà 183.10
fifurrorum precautio— 343.4 Sybaritarum in inuitando con
fuetudo 349.35 fla felix 445.2 Ayuecdoche quid fit 78.
Jynecdoches(Decies 98.38 fjracu/e 1851.8 Dra 177.30 fria dea 390.23 Jofsition 471.6
ffiitia 484.33 T Actirnitas 19.10, 1316. 4 taciturnitas et audacia mw lierum 519.20 talafía quid$69.7 talafius in nuptiis cur canatur ibid.
talorum iaclus 288.1 tanaquil$71.29 tanaquilis 513.1E tantalus. 3913Z taventum 433413 tarquimius 597-33
targuinius Prifeus 571.28 tarquinius Superbus—$45.6 tartarus,
302.27 taruntutns 5701G tauri natura 344317 taxiles 408.23 Teleclus
42919, 4936 telemachus 131.7, 138.27, i40.
2145 146.15, 609.23.
telephus 171.8, 245 36 telefilla 516.33 telefippe 408.3 teleutia 510.7 tellis 430.5 tellus 191.37 telluris munera 322.8 temo 608.25
femperantie defcriptio 260.3 tempus an vetuflifsimi:59.3y temps quid E6733
Gg

1NDEX
Bemporii vatio 694.31 Tena fanum. apud Teneidios 614.27 tenacitatis Q7 fordium efcclus 3-5: L.Tereutius £eves 397.6 teribaxis 387.15 serminua vita cur ignotus 227. 20 termino Deo cur nullum. animalimmoletur$613 £erpander$04.26 ferra in fimum elementum. 99. 1j gerra facultates terra forma ac fitus 9946 terramotss 104.4. terremotus con/equentia. 104. 26 terremotuum caufa terra[itus
434:23
671.19
104.9 100.24 614.30
teflimonimm falfum tetrachordorum difpofitioncs 689.16 virpqaT] "Thais tbalamus coniugali quali effe
724,28 3255
debeag 345.2 £hales 347.19 Fxxrugn cur[pes dila. 16.5 tbamus 645.17 bapsy predones 139.26 theaflamenes 487.3 theagenes 346.25, 611.5 theagenes Thebanus. 54133 theano 340.22, 34.6.23 shearidas 48630 theba 431-11 thebe Pberea 3356
IN
tbebe 68.5, 210.36, 22637 tbebarum mors 20.$ tbemis 580,27, 649.17 tbemilibeas vates 486.13 tbemflocles 246.35, 237-5 414-29 tbemifiocis di£lum 251.19 themtflocin cz Ariflidu inimi« ctia 416.3$ tberamenes p tberfites— 31.534, 1,6, 7 14; 99-5 ijL17 therycion tbeo tbeocritus fopbifta tbeocriti mors t theodorus 3128, 451.26 Éeced's qui 16.25 theologorum Delphicorum errow 642.316 tbeophraftus 327.8, 328.17, 3194 theopompus.— 423.23, 48619 theoremata quid$848 thefeus! 49.19, 258.30, 287 20 tbefimophoriori celebratio 616. 1 tbefpreti 139 2$ theffali cutu[di refponfum 4.12. tbets— 2946,$8.14, 7021$ thiafi quid 621.6 thoas 616.7 feáfap 404 thracia 18122 tbrafybulus— 349.20, 422.4 thrafymedes Hersen[is| 678 34, tbreffa 627.4 tbyades$24.13 tbyadum princeps 608.10 Tiberi flanins url m Tiberius
486.36 E 18.24, 19.6

MORALIA-PLVTARCHL
iberio 258.22, 453317 fiberius Caefar. 194.53, 330-31 tibicinum ritus 579.27 tibur$29.33 fieranes 445.18 tigris natura 344.19 tigridum naturá 385.4. fimagenes 208.31 timefie eraculum 259.14 timidi cerus adfimilati 116.50 timiditas$6.22 timiditatis atqumentis 209.20 timiditatu exprefsio— 96,20 timoclea 346,25,$13.13 timocleia$4112 fimocrates 45836 timomachus jr.12 Bimiothews 38.19, 315.245 3901, 401.25, 418.33;$04.31 trrefias 12444» 395.9 iirefie oraculum 672.21 Mfaphernes 191.22, 453.27 ditus Imperator 30738 Tlepolemus 618.12 tobrantia abf— As4.2t foredorix$40.14. "Tragedia quid 26,13 tragadie forma 150.28 trazedie principium 150.26 fraietHo literarum 70124 srafyllus Cynicus 411.4. do 7424 trebonius—— 444-11 fremoris caufa 115.30 tribunatus plebis$89.7 éripos quid 685.20 tripodifces 610.26 initum quomedo| na[fcatur
54941
friiie flatua 413-17
triumphi mos$85. troadum facints 557.16 troadum mulierum fala|.$13. 36 troia obfefa 70.$ iroiani belli facium-.—.69,34, troianorum«5 Grecorum diffe rentia$27 troilus 289.29, 376.16 trophonius 280.37 tropus quid 7648 trofobisuá 649.27 Tubero 43716 turpitudo tonitgals 335.30 urriom interdicta expiignatio 488.10 tutelaris Deus qualis Tymotele tyndaréus 14.6146 tynaichus 498.39 typbonicorum c» Titanicorums fabula 64948 typbonum facrificia— 392.22 tyranauicidum$29.35 tyrannidis cau(a EISE tyrannidis indicia 214,34 tyrannidis fingulare exemplum 534.25 tyrannorum dona tyrannorum metus tyrrbenarum bifloría tyrténs tyrt&u pocta
591.24. $46.10
400.8 383.30 $19.23 $0018 491.18
4 V7 Aleríus Poplicola Valerius Soranus valeria validifsimum quid yaniloquentia
575.13
581.27
$24.26
360316 24424 ea 4

INDEX "veritas vnde cognofcfda 24.8
myanitas interrogantis vepreben "ye.$01.14. ^váporis effzétus 672.10 varietatis commendatió 11,37 "vates Gracie 636.9 "vatinius 449.7
vybera: bina cur mulieribus: 5.
5 ebiculotum v[us "verentes "venatores callids 191.12 "veneficiorum euenta 334.21 *veiseficiorum vis fimulata 643, *penénorum differentia 130.2 *yentorum caufa 105.14.
veistorum. cz pluuiarum diffe
rentia U^ 10638 *yentorum natura. 105.13 ?veritorum oppofitio 105.30 *yentorum ordo 105.18 Syentorum principium 148.30 Sentrb patrocinia 3793 "Mehus 322.24 "yeuus imntempefliua 312316
veneris ab[linentia^ 309:37 venerit cg* Bactbi opus|$65.13 syeneris vfns 34221 veneralium ritus 576.2 *yentftatis commendatio. 339. kis yerbofitaó^ 479.26, 481,8 verethündia— 31532, 344-34 "verecundia inepta 308.14 "verecumd:a nimia 170.27 verecundia ingeneratio— 214.
4 eretimdiz nimis effetlu 173. 10" "yeritás 491.5] "yeritas an[apientid 359.28
580.20 579.5
IN
veritatis commendatio| 175. "veritatis laus veritatis oratio veritati pater veritati siudium verris filius 448.29 verum Ens 694-20 vestaliwn impiidicarum pena $91.35, veltitus preciofus "vestitus"vilitas veftium vfus yia Flaminia "vices rerum "yitinitatis lass vicifsitidinis caufa vyitlime bumana "vicloria anceps yitloria Cadmaa wicloria conceffa vitloria fraude parta vitloria fus; vyicloria vera vicorum lingua 244.4. yitlus tenuis 146.37 vithus vatio circunflitis accom. modatà 311r vitlus cura. prepoflera— 312. 34 wicluratio— 307.8, 368. 12 vyitlustatio acciratifsima 316. 18 viflus ratio nimis acurata 745 Yyitlus ratio moderata 327. im Vifhe erratorum Correchro 318.12 vm vigilie ez fommni vies piod LL
141.15 198.17 460.6
19.7
424.23 465».9 265.19
$83.26
270.22 416.2
27730
$90:20
474 163 16.51
481.35
456.30
472,410

ioci S dei bini Rl Ape E lir otii paolo ducit du
MORALIA PLVTARCHI'
sini adfiringentis natura 147. $1
vini detrimentum 323.317
vitii diuerfi vfus 147.13
yiutintempelliaa v[i4 325.2
vini mifcendi ratio 322.33
vins vebementis natura. 147, 3o
vinivh 4.25, 35417, 669. 3
vini v[us 322.28, 398.25
virgines fine dote 437.2 virginum educatio— 48616 vir bonus 420,27 viri babitu muliebri cuftodia
liberati$20.5 viriimperium 335.19 "virorum exitij caufa 146.9
Tirorum. quorundam natura
(Mns DP iib yirilis atque muliebris yirtutis
Jimilitudo ac difcrimen.$13. 6
virtus an difeipofsit— 13214 virtus beneuolétie iuntla. 254.
yirtus in rebus aduer(is— 238.3
virtus fumma 116,24. virtutis an[a 15532 "yirtutis certamen 494.20
yirtutis commendatio 119.10; T UETI "virtutis deftriptio virtutis dionitas virtutis efficacia 12121 virtutis elementa. 20:35 "virtutis(9 divitiarum. compafatio 120.30 virtutis C? vitiorum oriza 380. 28
232.33 252.4
cutie
virtutis fons 6.15
virtutis bonos 438.18
virtutis obferuande. ratio,$4. 12
virtutis officia 270.13
virtutis paranda ratio 483. 30
virtutis perfectio 122.18
virtuti premium 144-17, 418« 15*:
virtutis principium. 122.15
virtutis requifita 2.33
virtutis faüentiaque—. 32219m
virtutis fienificatio 432
ad Virtutis fludium adhortatio 404.12
virtutis fufficiétis exempla, 118^ 31
virtutis vfus 47436
virtuti premium datum. 44518.
virtutem affetlanti commodius quid 486:$
de Virtute. vitio. featentiar Homeri 116.18
ip Virtuteprofetlus latens. 221 15
de Virtute. Stoicorum. opinio: 117,$
virtutes morales quid... 4.17
yirtutum differentia 513.1$
virtutum. ordo. c? diguitas H9
vifus caufa 260.26
vita.beata in quo confiflat 65.36 vita ciuilis c» bellica.
137.32 vitabumanaquid^ 300.27 yita libera 21145 vita in quo confiflat.— 22.28 : G i$

iita qua nobis vatione attribu ta 291.7 vitaruftica 137.31 *yite dezende fons 187.27 vite dezenda pracpta— i4 *yite deleclus 307.5 vita defcriptio 2774310 vite diuer(i fines 38.1 vites 285.35 3984.15 oitefutwredeiripio— 016 "wite venus manfuetum. 24018 vite bumaneconditio 405.4 mite bumana dimidie nume. rw 639.2 vitebumane diuifio 15.18 mite bumane imapo vita in metw miferia *ite lonot tudo vitemeu[ura "*yiterationes vite terminus 16 vitium extremum 116.25 vitia contra inimicos vfurpan: da; 250.20 vitia latentia vt curanda. 331. 3$ itia virtutibus admixta 44, 16: vitiorum. comparatio "hitiorwm. cótacionis catfa 182, jo e t Witiorum in corpore aditus. go era "vitiorum corretfio^ 5231 "vitiorum dinifio$90.14. tritiori ennina correélio- 10$. Lr E Sótiorum in po^fs Homeri defcri £terum cau(a 213$
4901.13 2384.51 285.23
15.8
1j031 277.
276422
160.4
UN vitiorum natura cb! vis 166.16 vitiorum proprium— 243.20 vyitiorünz veris contrariorh obie
£lio 195.10 vitiorum vis 265.37 vitiofi nomimisfuea— 231.29 vitis in Graeciam quomodo perwenertt$503; vituperationum abufus 203.8 vituperium iniquum— 19546
viuendi genera permifcenda 33,
12 viuendi recle principium 173.8 Vlae quid 586.5 visffee exordium 151 19 vlfesmateria 71.28 Viffe: y-14, 3425, 47.34,
553, 6115 62,27, 118.
j4, ni.12 127.15, 14.5,
136.55, 136.18, 14.037, 141.
35 147.30, 148.57, 149.
"4. T5035 15519, 1532,
164-9» 216.36, 219-17, 337.
305 379.23 vliffes fomniculofus "vlifsis commendatio »lyfsis laus vlefsis focij 112.19 vlifiis facellum 623.12 vltio 413.31, 455.12, 472.
i» 49755 591 »yliio diuina vmbiicus terre vinbilici decidentia ynélionis vfus 20 vynitas
4836 119.15 108.24
$4217 628310 598.25 149.3. 321.
123. 662.55 7vtitas facra 565.56 ynitqiu natura-686.20 vuwerfi arolaris| reuolutio
;: p.

MORALIA PLVTARCHLI
112.22 eniuerfi confufianis caufa. 368, 3i vynierft Deus 657.25 yniuerfi diftributio Elomas.a 651.37 vituerfi exordium Vnituerfi nomen. *yninerfi partes yniuerfs principium—$48.22 Vocabula travflata 7637 vocabulorum ex vebus fubictfu fignificatio 40.8 vocabulorum in Homero»ouifas vocabulorum"vfus syociferatio voafirationum fusa "yoconius 449.21 "voluptas breus 412-25 *voluptas corporis optima 369. 2
991 102,8
101.1
"m773913 126 20 319 25
voluptas iniufla
eyoluptatis arbitrium
vyoluptatu brewifiuma damnum 31.6
*yoluptatis commendatio 37.15
vyoluptatu in amicitia confide36.29 103437
fr4!$o 184.55 voluptati fl'adium 3732 voluptatis vera impedimenta
31114 "voluptatis vituperatio 37 20 voluptates potentia vtili pred;
te 3735 roluptates vera qo licite si
*voluptatis carnis occafio 267.2 voluptatum confeClatio c» fn£4 369.10
voluptatum contemtiu 457.18 voluptatum fomes j31i4 voluptatum origo 31532 voluptatum pernicies— 31217 voluptatum verarum impedimenta 3.10 voluptatibus corporis. vEmoderandum 310 6 vomitus quando c7 quomodo' admittendus 317.5 vomitus mali peculiare 316.12 voritus vias 326.1 "voracitas in aliena domo 311.7 votum$05.25 yoti tnconflantid$OL3L vox quid fit. 319.10 vocis exercitatio vbi facienda poj^— j yocp moderatio 320.:8 vyaces libera vbi vfurpanda 111, 216 vyocum ob[eruatio 637 yocum promifcuarum expre[suo 96.1 Vibanitas rei. ferie admixt& 19.36 yrbs felicifiima que yrbis condenda ratto yrbium munitio 458.24 vrfa 10322 Vfus verum mediocrium—$9.32 n fas rerum no opuitiüiarum 14.1. Lj fum rerum praecedentia 407. 8 vtil'ora tempore$49-1 vulifsimum quid 359. 360-12 vtilitatiá ex re quauM obferuatio 228.337 vtilis inter duo quid|$5228 Gg 54
33719 567.:8

INDEX
tilius quid—$48.27, 550.1 Vulcanus^— 62.29, 102.2, 137.26, 152,29
Vulcanus claudicans— agyag
vulcani templum 576.31
vulei iudicium 9.30, 420.5
vnlgo placere Sludentium vita. 10. 3
vulneratorum differentia v4 4..
E
vrlueris curandivatio. 149.1g
velturum natura. 24.24, 594 20:
vultus placidi vtilitas 210.12
ultis tetrici fjymficatio 46.2,
Vxor intempefha 336.5
"exer puftlla 237
yxorá erga maritis mores 55$. 22
"vxore filiis que qu&fende 25. 20
Antippus
Xantibpa,
xenocles
258.14 2498.19 460.8
Xenotrates— 172.27, s15.10, 328.16, 339.24, 409.6, 474.32, 640.11
Xenocratis preceptum 155.35
xenocrta 544-30».$45. 18
xenopbanes Colopbonius 398. 24
xenopbanes phyficus /— 392.19
xenopbon 1e.26
xenophon Socraticus— 298.31
XerX65. 395.10, 415.1, 54.7.20 " Z:
41926 623.21 521. 3
$9.10, 227.8, 141.35
234.22 412.48 137.3 475.36 255.35$12.33 618,31
664.30 394-3
637.27
HM cyntbus Zapotus vex Relaa Reno xenon aenon Citien[is aepbyria Sewxidamus 'euxis Zotlus facerdos Aon quot Aopy rus xoroaflves
FINIS

AVTHORVM QVIIN '" HACPRIMA PARTE NOHM I. NATIM CITANTVR, CAT Alogus Alphabeticus,
ZA Efchínes 158.3; YS]) 29917 JA 4| Acfchylus 29. b Ip/ 57:26, 64.6, 130.4, 232.8, 239.3?» 262.6, 27G. 12; 295.60 417,3» 594.35; 606.36, 642.31, 648.15;
671.36 Aefopus 228.4. Alcínous 139.14. Alexander 599.29 Alexís 3730. 647.31 Anaxagoras 263.1 -Anaxandrídas 606.29 Antímachus 574-37 Antimachus poeta| 2765 Antípater 68.30 Antífítíus Labeo 576-15 Apollodorus 621.20 Aratus 103,33. 130.245
Archilochus 40.24, 129.8. 168.2, 358.35,$06.1, 684.
2 Archítas— Ámphíffenfis 610.8
Architímus 61914.
Ariftarchus— 7113, 157.8
Árifto 25.2
Aríftophanes 17.20, 54.1, 214.30
Ariftoteles 58.10,&7.3, 109. 36, 113.20, 116,26, 123.37. 227.4. 292112, 125.28)$32»
3b$49.24»$57.14, 578. 36: 605.25 609.21, Gi,
24» 654.25, 665.5, 672. 10, 68929 Arteius$77.24 B Acchylís 64.21 Bíantis fententíz 63. 29 M C, Allithenes 606.29 Caftor.."559.31, 587.4, Cato 577-14 Charo Lampfacenus. 555. 10 Chílonís precepta— 65.25 Chryfippus«| 645.5, 637.4. Cícero$70.11 Cleo Halícarnaffenfís 461. 20 Clítomachus 441.25 Cluuíus Rufus 600.22
Crantor-272.20, 290.27, 292.8
Crantor Ácademícus 269. 15
Crates 7117
D
| D Espera 16.24, 317.2, Demetrius: Phalereus 272.8
Go
£

—————————————————————
YNDEX
Demofthenes 91.36, 130. 10, 21515 244.8, 265 E 3:Diodes 620.29 Diogenes 161.24 Dionyfius Thrax— 7110 E
Erededs 28.5, 10r. 4. 200.28, 252.31, 256. 1» 2619. 392.9,$98.18, 643.34p 67017 Ephorus Cumzus Epícharmus Eupolís i 184.7 Euripides 4035 4440. 3t 60.35 6424 1218. 32 129.23; 168.4, 171.8, 176.25, 198.18, 209.3» 214.5 218.10, 258.1» 237.24. 268.30, 272.» 278.6, 283.2, 28316; 287. 20, 295.20, 295.9, 300. 25, 32».214» 34214»$1 28, 592.34». 640-24, 666. 30, 669.6.35: 673-35 690. a2» 697.9 F
66:22, 280.36
iue 568,8 Feneftella$74.30 H prs 276.31 687.
20 Heracídes 262i
Herodotus 1$437» 35.15» 517-14.$94.25. Ü413p 675.23
Wefiodus| 41306; 60.25, 250-45 264.35. 2744 30, 314-15. 361.6,:365.31, 367. 24.36, 398.20, 542,17,
574-37. 14.4 67-145 638.15 639.6; 641.21, 667. 6,34» 671,19
Hieronymus 173.21
Hippocrates 248.45 314. 20, 604.7
Hippys Regínus— 651.24
Homerus 13.50, 29.2.7, 32. 27 H5 340, 44420 62.32, 99.4» 101.9) 254« 10, 273.6, 27411, 278. 27, 191.16, 296.5, 297. 3, 30219, 3053» i128, 325.19» 34122 34T. 25 357.) 361 5, 366.1.12, 371. 3» 379.19.33; 388.22,$92. 137, 6219.21, 637.31 631. 26, 658,23; 675.9, 685. 13; 690,17
I; I9 289.20, 294.23 Ifier Alexandrínus 622. 27 Iuba 55536 564.18, 581 15.588.232,$93.10 L $657
[sio Lyíías 9136
MPEander 3*35. 37.11 44.7, 616, 13955»
270.32, 300.10,$14.13
Mnafígsto 61.25 Myrtis Anthedonía poce tría 620.19
N Nice 2.6 Nigidius 565.51 Nymphis£j
Patme—
E |.
I
|
Í
[

P prmenide: 28.5, 168.3 Phanías Ereffjus 651-26
Philemon 634 Phíloxenuspoeta— 2459 Phocylides— 168.5, 172.54.
Pindarus 277.36, 109.16. 244.) 250.232, 2722.14, 280.37, 294. 301.12, 384, 7538537» 494-37,$48.12, 6314-25 638.137, 697.7
Plato$315 1n; i6ag, 52.32, 64.19, 109.36. 13. 20, 137-2b 160.1, 167.25, 174.225 175.7, 138.4, 170, 22, 1812.81, 188.4, 215. 38, 204.4, 227.21,214.30; 237.35 247.17, 248.1, 252.5; 261.27, 262,12, 26d. $0, 279.11.26, 280,10, 287.34, 302.7, g10. 10, 317.26, 331.19, 337.9, 319.24» 384.31, 554-2, 570. $, 657.19. 639.4, 641.4, 64.5.2, 650.8, 652.45 659, à6, 660.tj. 662.7, 665. 7; 6756. 676.14, 684.
15, 689.26 PPlatonís decreta 63.28 Polybíus$40.7 Protagoras 298.1$
PyrrhoLyparzeus 588.15
Pythagoras 21.2, 112-6, 123.
28, 1229. 2157.36, 2954
Pythagorzdecreta— 6328 S
SS Apphe 14625 P'Sunonides 17525 210;
AVTHORVM,
FINIS
32, 237.22. 150.19, i75, 25, 285.17, 310.28 Socrates 27.34. Sclon 226.30, 152.6 Sophocdes 37.4, 41.1, 49. H5» 59.1, 130.17, 169.4, 173.17, 182.25, 219.17, 21G. 3» 245.24, 261.11, 278.2, 339.7» 347-255 448.15,«85. 7 637.3, 642.34, 697.
18 Stefíchorus 697.13 T "T Bets Mile(ius 99.2 'Themanus 301.2 'Themiftoces«65.9 'Theoctítus 1;0.22
Theodorus Solenfís 659.15
Theognís 28.7, 38.24, 258. 17
Theophraftus 109.56, 272. 36, 40135 605.55, 621,29
Thefpys 64.1$
Thucydides 91.56, 187.25,
214.37, 217.17, 223.15,
258.35, 512,8 'Tímotheus$7.23 'Tímoxenes 3458
v. y Amo 554-33» 552.36, 55G. 6,$60.31,$67.20, 595.
27, 598.12,$99.33
x x Enocrates 645.3 4*3 X enophanes 99.6 Xenophon 159.25 186.
24» 240.32, 241.435 219« 10, 460.37

————
". oc dabis cci illl en CARA EHI ERE NC NM uci
BASILEAE, EX OF FICINA THOMAE GVARL NL ANNO SALVTIS Hy. mana M.D.Lxxir MenÍíe Augufto.

Lidl cdidit RUE PRU: HRS iM adiu

c t deny Zoetora CDepy Lt facic A

PLVTARCHI Ethicorum fiue moralium
pars. Il
QUIAFPLMO XT landro etusuflano Interprete,
Argumentahoc tomo contenta, pa» gella verfa índícat.
BASILEAE, M, D. CXIX,

SECVNDI E placitis philofopb.boc D eft breuis rece[ionis fen. tentiarum derebus naturalib.Libriquinque— 5 Parallela,id e$2, bifloriarum Grecarum cum Romanis contwntla recenfio— 6$ Compendium: cemmentarij, quo oflenditur Stoicos quá poetas abfardiora. dicere $5 De vnius in republica dominatione,populari flatu,ez paucorum imperio— 87 Bruta animalia ratione*yti 90 Cómeétarius, Ne fuauiter qui dem vius poffe fecundis Eicuri decreta,docens. 103 MEC p reélà diclum fit, latenter effe viuendi 142 An vitiofitas ad infeliataté fefficiat. 147 Libellus de amoreprolis 150 De Ifide c? Ofiride, Liber 159 Debs qui fero à nuriine puniuntur Comentarius 216 Virtutem doceri poffe— 152 Libellus docens, Qua quis ra tione feipfum citra i vtdianblaudaré pofsit 25$ Decobibenda ira, Dialogus 271(202 De curiofitate, Cométariolus De tranquillitate anim, Ltbellus 307 De vitro, à pudore, Cómentaviolus(346
331
De fraterno amore, Libellus
TOMI
ELENCHVS,
De garrulitate,Libellus 273
De cupiditate diuitiavunz; Libellus 39$
Animíne an corporis affe&ltones firit petoves 404.
De Fortuna Romanorum, Co
mentartolus 408 De Alexandr Magni[jue fo mew L 42$ vyirtute,orat.& IL. 437 De ef car- í I. 459 nib,orat.* IL 464.
dLibellus, Maximé cum prin. cipibus yiri philofoph; 5 ef Ke difputandum 470 Ad principem inéruditii 4.7 De virtute morali, Commentarius 482 Commentarius, An feni gerer, da fit refpublica CCS Praecepta gerende reipublice
5312 De vitando ere alieno, Commentariolus 58z Qnefliones Platonic&— s91
De primo frigido; Libellus 61
Commentariolus y Bellone am pace. dlariores fuerint Atbenienfes* 630
De exfalio, Commentarioluá 64t
De ip vidía c? odio 657
Confolatio ad vxore fuà 66v
Defato, Libellus 669
De Mufica, Cómentarius 681
Comparatións Aristophanis €» Menandri breutarium. 708
De vita X.Rhétorum
71
PLV.

E PLvTARCHI
De Placitis philofophorum; hoc eft;breuís recenfionís fententíarum dercbusnaturalíbus,
Lrnpgk L
5; V M inflituerimus nature co-' l) gnitionis rationes explicare, /, ipfam rem hoc flagitare cen4 fuimus,vt principio ftatim phi lofophiz totam tractationem Y) in fuas diuideremus partes: vt 20, liquere pofsit,quid fit,& quos qu xq 35q zo taeius pats t phyfica, feu ndturz rerum enarratio, Stoici pronunciarunt,fapieti Pbrlofophid tiam effe rerum diuinarum humanarümque fcien- divifioncs: tiam: philofophiam, quod eft fapientiz ftudium, sroica e exercitationem efle artis ad fapientiam accomio- Perip ateté date. talem autem effe artem vnicarn ac fupremam, ca. virtutem.virtutes, quz fuo coniplexu latifsirné pateant,tres effe: naturalem,moralem,differendi.itaque etiam philofophiam habete tres partes,naturalem,moralem,& differendi. Naturalemreffe cüm de mundo,& iis quz in mundo funt, difputamus. moralem,quz occupatur vitz humanz rationibus. logicam(fc enim Graci rationem differédi appellát) quz circa orationem verfatur, eadémque ab ipfis dialedicadicitur.— Ariftoreles& Theophraftus; omnéfq; fere peripatetici, hac ratione philofophi& diftribuerunt: quam explicabo. Virum perfectum 25 neceffe cft& coghitióne rerum inftru&um effe,& aa 1j

Res natura les.
a PLVTARCHI DE
aptum ad faciendum in s&ionibus humanis officid. Tatet hoc exemplis propofitis. Quazritur Sol animal fit necne,(iquidem videtur.hocqui quarit,in contemplatione ver(atur: nihil enim aliud confiderat, quàm quid rei fit. itidem qui difputat de infinitate müdi,aut an extra Vniuerfum aliquid exítet. Ifta omnia funt contemplationis. Rurfum queritur quomodo vita fit inftituenda, quomodo libcris cóveniat przeffe, quomodo gerédus magiftratus,quo paco leges ponéde.Omnia hzc agendi caufa quz- 19 runtur,& qui hectradtat, vir agendis rebus intentus(ita practicum exprimere Gracorum liceat) di citur.
Quidfitnatwra. Cap. V.
VaNpo pre manibus habemus rerum naturalium contemplationem, necefsitatem
hoc exigere puto,vt quídnam fit natura,pa tefaciam.. Abfurdum enim cft aggredi differzationem de natura rerum, cüm nondum fit explicatum 120 quid valeat naturz vocabulum. Eft itaque natura,fi Ariftotelem audimus, principium motus ac ftatus ei rei,in qua ineft primo,& non per accidens.Omnia. n.quz fub confpe&tü veniunt noftrum, quz neque fortuitó fiunt, neque neceffarió,neque diuina 2$ funt aut diuinitus effe&a, naturales res dicuntur, fuámque habent propriam naturam; vt terra, ignis,aqua;acr, ftirpes,animalia.prterea hacquz gini cernimus,imbres,grandines,fulm ina;procel/c,
venti. Habent enim hac principium quoddam,cim jo nihil eorum fit eternum, fed quodam à primordio fit natum. Atque hec quidem, vt animalia, vt ftirpes,initium habent fui ortus: primámque in iis principium eft natura,non motus modo ,fed etiam ftatus, qui enim principium motus na&a funt, ea- 35 dem finiri etiam poffunt.Itaque& motus& quietis principium eft natura.
n9
Difcri«

PLACITIS PHILOS. LIB.l /;s
!
Difcrimen principi] t cementi. Cap. LI.
ARI TOTrLs ac PrA7O0,& quiab eorum funt fé&ta, differre à principio elementum dicunt. $ Thàles Milefius pro eodem vtrunque habet: cüm quidem longifsimé à feinvicem difsideant ifta.Elementum enim omne compofitum eft: principia nequie compofita funt,nequceffeta. Verbigratia elemeata vocamus terram, aquam, acrem, ignem. 10 Principia ideó dicuntur, quod nihil eft eis prius ex quo nafcantur. non enim principij nomen ei debetur, quod natum eft alicvade: fed huic potiüs, ex quo ideft natum. Terre autem& aquz ortu prior eft materia ex qua ex(titerunt, forma carens ipía, & fpecie:tum ipfa forma, quà vocamus entelechaà: tertium priuatio. Falía itaque eft Thaletis fententia.
ij
Que fint principia. Cap. VIF.
Dem THaLzs principium rerum effe dixit aquá. Thales, 10^ videtur autem princeps philofophiz hic fuiffe,& Ionica feéla
ab eo fe&a Ionica nomen duxit. Plurimz enim fue-. philofopherunt fuccefsiones philofophorum. Hic cum in Ae- r(m. gypto philofophiz operam dediffzt,Miletum rediit gtate am grandior. Quód autem exaqua omnia or Aqua ta(int: Ínque eam omnia fuo interitu refoluantur, id ex eo primüm coniecit, quód femen,omnium animalium principium,humidum eft. inde fit probabile,omnia ex humore nafci táàquam principio. Deinde,quia omnes ftirpes humido aluntur,idque(ue
80 fecunditaus caufam habent, cóque deftituta exarefcunt. Preterea quoniam ipfe Solis ftellarümque ignis aqu» exhalationibus slnorur, ipféque adeó mundus.Itaq; etiam Homerus aque omnium rerum primordium adícribit,hoc verfu:
35.. Oceanus cutis probet primordia rcbus.
ANAXIMANDzR,Milefius& ipfe,principium rexum infinito adfcribit,ex quo omnia fiát,& in quod aa ij

Infant um.
Aer.
Srnilares partes.
€
PLVTARCHI DE
omnia diffoluantur: ideóque etiam nafci infinitos mundos,& interitu fuo ad id redigi,ex quo crát o;titradit.additq; infinitum propterea effe,ne aliqua do ortus rerum deficiantatque fubfiftant.| Peccat autem in eo, quód non exprimit quid fit infinitum, aérne,an aqua,an terra,aut alia que dam corpora.In hoc etiam,quód materia exponenda effe&ricé caufam abolet.infinitum enim aliud nihil eft, quàm ma teria: que nifi efficiens caufa accedat, rem creare nullam poteft.
Horum ciuis ANAxIMENES principium rerum proaunciauit effe acrem, ex quo omnia nafcantur, fuóquein eum redeant interitu. Itz,inquit,anima noftra,aer eft, que nos temperat: totámq; mundá fpiritus&aer continent.Peccatautem hic quoque, cx fimplici& vnius formz aere ac fpiritu putans có ftareanimalia. Nefas enim eft,folam materiam vt ipium omnium rerum fübfiftere, ex eáque na[
fci omnia, fed& effe&trix caufa ponenda eft.neque
'enim argentum fufficit ad poculi ortum, nifi etiam
faber accedat argentarius,qui id conficiat. idem de zre,ligno,& alia quavis intellige materia. ANaxAconas Clazomenius fimilares partes principia rerum ftatuit.nulla enimei ratione explicari poffe videbatur, qui ex eo quod non effet fieri aliquid,aut quod effet, in nihilü redigi poffet. Sané cibum fümimus fimplicem atque vniformem, vtcüm pane vefcimur,& aquam bibimus.illo tamen alimento nutritur crinis,venajarteria, nerui,offa;omnes denique partes. que cüm fiant, fatendum eft in alimento i(tas omnes naturas ineffe,(ingulífque fingula augeri: inefféque in eo particulas fanguini gignendoaptas. itémque fuas neruis& ofsibus aptas.que quidem particule mente cernantur. Non cnim ad fenfum omniafunt referéda, vt quod panis & aqua ifthzc conficiant: fed in his ipfis infunt par ticulz mente intelligendz.quas fimilares partés'ac limento
SA
IQ
5
[ 9
2$
30
33.

10
»5
25
30
PLACITIS PHILOS. LIP. I. 7
limentoinfitas vt inde nafcentibus fit primordium, Homccomeraas(quafi fimilarium femina partium) appellauit ille,& rerum principia effe dixit: itaquidem,vt materie locum obtineant. Efficientem enim quoque caufam,& quz difponeret vniuerfa, prodidit mentem. Opus fuum fic orfus cft.Confufain vnum erant omnia: mens ea diuifit& in ordinem compofuit. Hic approbandus eft,qui materiz artificem adiunxerit.
Ancuzrávs ApollodoriF. Athenienfis acrem& infinitum, eique raritatem& denfatiopem additas,quorum hoc terra, illud ignis it, principia ponit. Hife deinceps fubfecutià ThaleteIonicam propagauerunt philofophiz fectam.
Abalio rurfum initio ,P Y THA co R A s Mnefarchi F. Samius, is qui princeps philofophi nomen vfurpauit,rerum principia cenfuit effe numeros,eorümqueinterfe fiue proportiones fiue concionnitátes,& ex vtrifque compofita elementa,que geometricadicuntur. Rurfus vnitatem,& infinitati coniun&um binarium in principis ponit."Tenduntautem principia eius, alterum ad effe&ricem caufam ac formantem, quz eft Deus, mens videlicet: alterum ad perpefsionibus fubie&am& materialé,que eft mundus in vifum incurrens. Porró docebat, naturam numeri effe denarium. nam ad decem vfque numerando progrediuntur omnes& Greci& barbari, atque hinc rurfus pedem ad vnitatem referunt. Rurfüm denarij numeri vis& natura in quaternione ineft. nam ab vnitate vfque ad quatuor inclufum colligendo numerorü fummam con&cies decem vnitatum. vnum quippe, duo,tria, 8 quatuor, omnia coniuncta, fummam decem conflant. fi quatuor terminis amplius fumas, etiam
35 fumma denarium excedet. Ergo numeri natura
vnitatum ratione in denario, facultatis refpe&u in quaternario invenitur. Itaque fancbfsimum 1ufiuaa uj
Quatuor.

8 PLVTARCHI DE
randum Pythagorei quaternario funt complexi, quam tetra&yn vocant.
Per tibi noftre anime pvebentem tetvada iuro Nature fontemá; ez famamenta perennis. Quin& animam noftram Pythagorici aiunt quater nione conftare: effeenim hxc quatuor, Mentem, Scientiam,Opinionem,Senfum: vnde omnes artes acfcientiz profe&e funt, ipfique ratione przditi propterea fumus.Mens enim eft vnitas:quód mens quz percipit, vnitatisin morem percipit. Exempli caufa, multi funt homines.horum vnufquifque pro fe percipitur fenfu,numerus corum dcfiniri à nobis nequit. Vnicam veró mens hominis notionem con cipit,quz in(ingulis reprafeptatur. idem de equo, t$ & aliis intelligimus, quorum indiuidua(vt Logici appellaot)funt innumera. Formz cnim fiue fpecies, itémque genera omnia,rationem habent vnitatis:itaque fingula eorum definientes, dicunt,animal ratione przditum,animalbinniens. Hzc caufa eft, cur mens,quz formas rerum percipit, vnitatis adficiaturnomine, Sed&hoc confentaneum eft rationi quód binarius infinitatis focius, fcientiz accommodatur. Omnis enim demonftratio, omnis ratiocinatio quz fcientiz fidem parat, adeóque omnis in vniuerfüm ratiocinatio,ex quibuídam in có effo pofitis id de quo difceptabatur concludit 2 4liüdque€ premifsis colligit. quorum apprzhenfio cum fit fcientiz,eam binario xquum eft comparari, Opinioautem ternarius eft, perceptio fcilicet pro- 30 babilis,quz multarum fané eft rerum.nam multitudinem ternarius notat, vt: O ter felices Danaos.— Itaq; cernarium non inferit.** HrRAcLzITvs,& HippAsvs Metapontipus, ignem omnium effe rerum principium perhibuerunt. omnia enim dicunt ex igne nafci,& in ignem rcíolui:

PLACITIS PHILOS. LIB. I. 9
pefolui:& ignis ex(tin&tione Vniuerfum hoc creatum effe, Primüm enim crafsifsimas eius partes in fcfe cocundo, terram conftituiffe.deinde vi gnis la xatam terram, aquam edidiffc.hanc exhalando aéri ortum prebuiffe. Porró mundum& omnia corporaigni confumtum iri in conllagratione Vniuerfi. Jta ignem principium effe ex quo exfiftant omnia, & finem in quem omnia récidant.
EPicvnvs Neoclis F. Athenienfis, Democriti in philofophia naturali fectator, omnium rerum principia ftatuit corpora mente percepta, expertia vacui, fem piterna, interitus fecura,& quz confringi non pofsint, neque deformationem partium admittant, neque alterationem,& fola mente cernantur, moueantur in vacuo& perinane. effeautem ipfum inaneinfiaitum,& corpora infinita. Tria autem hzc accidere corporibus,figuram,magnitudinem, pondus. quorum hoc tertium duobus, quz Democritus perhibuerat, ab Epicuro eft adiectum. quodhic motum corporum fore nullum fentiebat, nifi grauitate perculfà mouerentur.Figuras atomorum effe comprzhenfibiles,non ifinitas.neque effe vel vncinatas, vel tridentes, velarmillares: quz figurz fint collifioni obnoxiz: cüm atomi fint perpelsionis ac cótritionis exfortes. Di&am atomum, non quód fit minimum, fed quód fecari non pofsit, aut conteri, fitque immunis à perpefsionibus& inanisexpers. Efe autem atornum,liquere. effe enim
clementa femper durantia,& animalia inania,& vnitatem.
ExPrzpocLzs Metonis F. Agrigentinus, quatuor dicit elementa, Ignem, acrem,aquam, terram. duo autem principia, Amiciciam& difcordià, quorum hoc vniat res, alterum dlifcernat. Sicauté ait:
Radices primi verum tibi quatuor edam. Iuppiter ectbercus, luno wtaliis;ad bos Dis, aa v

10 PLVTARCHI DE
Et Neftis lacrymis bumanos quee vigat alutos.
Iouis enim nomine ignem intelligit atq; etherem; Tunonis vitalis aérem, Plutonis terram, Neftis& hu manorum canalium,femen& aquam.
SocnRarzs Sophionifc F.Athenienfis,& Plato$ Ariftonis F.ciuis eius,(ambo enim idem de Vniuerfo fenferunt) tria ftatuunt priucipia,deum,materiá, ideam.Mens eft, quod deum nominant:materia pri mum rebus orientibus& intereuntibus fübie&tü: idea natura corporis expers,in conceptis mentis& IG imaginationibus dei.deus autem mens eft mundi.
AntsrOTELrS Nicomachi F. domo Stagerita, principia defignauit, Formam, quam entelecheam dixit, Materiam, Priuationem. elementa quatuor. quintum corpus quoddam ethereum immutabile. 1j
ZrzNo Mnafez F.patria Citienfis,deum efficien di, materiam perpetiendi principium pofuit. tum elémenta quatuor. Horum fecta Italica dicitur à py thagora, qui€ Samo ob Polycratis tyrannidem fibi difplicentem in Italiam commigrauit, ibique fcho- 20 am aperuit.
Quomodo coaluerit mundus. Cap. TV.
1 Mns vndiquaque confra&ta forma cócreuit, hoc modo. Cüm infeüilia corpufcula(fic nunc 25 atomos voco)fortuitó mouerétur, nulla motus gubernante providentia,continentérque& celerrime agitarentur: multa in vnum collecta funt corpora, ob eámq; caufam magna iis fuit& figurará& quan titatis varietas.Sic illis coa&is,qua maiora erant& 39 grauifsima, vtique fubfederunt. qua minora,rotun da, lauía, ac lubrica fuere, elifa in concurfu corporum, in fublimefubve&a funt. Poftquam elanguit vis impellens, atq; in fublime protrudens, reliqua, cüm furfum efferri defiiffent, neque dcorfum ferri 2$ quirent, compulía funt ad loca recipiendo apta, nimirü caque funtin ambitu. ad hzc multitudo corporum

LU
£o
1;
3i
PLACITIS PHILOS. LIP. I. n
porum reflexa eft: cámque inter fe coherefcerene inter refle&endum, coclum genuerunt. Atomiaus tem eiufdem nature ac variz,ficvt dictum eft, com pulfz in fublimeaftra confecerunt. Iam multitudo corporum exhalando furfum elatorum, acrem per» cufsit,eóque elifo, càm is motu in ventum effet reda&us,complexus ftra fecum circumduxit,& eam fublimium corporum circumagitationez, quz adhuc durat, cfecit.deinde ex corporibus fubfidenti bus terra exftitit, ex fubvectis inaltum,effecta funt caelum,ignis,aér.Cum auté multum materie etiamnumin terra effet comprehenfum, ac ictibus vento rum condenfaretur,aurífq; ab aftris venientibus;,omnis terre figura exiguis conftans partibus compreffa fuit,humidámq; produxit naturam.Hec cüm effet lluida,in caua defluxit& capacia ob foliditatem.aut ipfa perfe aqua confiftcs,(ubiectaloca exca uauit. Hocmodo principes müdi partes orte funt.
An vuicus fit mundus.— Cap. V.
qTeici vnum mundá effe pronunciauerunt,quem & vniuerfum appellant& corporeü. Ew Prpocris vnum quidem mund, fed hunc nó effe idem cum Vniuerfo,verüm exiguam Vniuérfi partem:reliquum effe ociofam materiam. Vnum effe müdum, eundémq; cü Vniuerfo, fentit, ac tribus rationibus Praro colligit,quód perfe&us non effet,fi no con tineret omnia:quód nó fimilis exemplari, nó vnigenitus:quód nonin fempiternü duraturus,fi quid extra ipfum extaret.Platoni veró obiici poteft,mun dum effe perfe&um, neq; omniatamen comple&i. nam homo quoq; perfectus eft, neq; tamen omnia continet:& multa eius rei exempla fuppeditant ftatuz,domus, pi&urz. Qui autem perfe&us fitextra quem aliquid circumagntari poteft? interitui autem neq; non eft,neq; poteft non effe obnoxius, cim fit ortus. METKODORV Ss abfürdü effe aitin magno 2

Mwndi pul. eritudo.
[i PLVTARCHI DE
gro vnicam nafci fpicam,& in infinito vnicum mun dum exflitiffe,perindeabfüurdum.Effe autem infinitos numero mundos inde conftare, quód iufinitz funt caufz.Nam(i finitus cffct müdus,caufz autem iofinitz ex quibus hic mundus conftat ,neceffe eft$ infinitos effe. Vbi enim omnes adfunt caufz,ibi neceffe eft etiam effeQus effe. cau(z auté funt velatomi,vel elementa.
Vnde de! noticiam bomines babuerint. Cap. VI.
DE naturam Stoici definiunt, fpiritü intelligen. d
tia preditum, igneum, formz expertem,& in quam velit fpeciem fe mutantem ,ac rebus quibufvis afsimilantem. Notionem dei fuggefsit primum confpecta eorum quz in mundo infunt pulcritudo. nihil enim pu!cri temere& fortuitó nafcitur,fed ab arte aliqua efficitur. Mundum pulcrum effe figura, color, magnitudo,& aftrorum varietas arguunt. Globi forma eft mundo, omnium facile Me e fima, quód fola omnibus fuis partibus eft fimilis. €ümq; rotundus fit, partes quoq; habet rotundas. ideóq; fecundum Platonem mens, res diuinifsima, in capitefedé habet. Color quoq; coeli pulcer eft. nam ccruleum purpura nigrius eft,& fulget:atque ob fulgorem& vehementiam color hic tantü aeris antervallum penetrans tam procul difsitum nobis ccelum dat confpiciendum.Pulcritudinem etiá ma gnitudo ei cóciliat.Nam io quovis genere id quod reliqua continet,pulcrum eft,vt homo& arbor. Ea quoque ad pulcritudinem mundi faciunt; qux nobis apparét. Obliquus enim in ccelo circulus,quem Zodiscum feu figniferum appellant, diuerfis eft fimulacris diftin&us.
n
20
1$
Cancer incft illi poft buncTec,uirgo deinde,
Chee fcorpiussarcitenens capricornussaquai 3$ Poft illos fufor,ritidi duo fidera pifces:
Wiox aries, taurus fequitur fratres; gemelli,
Innu

PLACITIS PHILOS. LIP. I."4g fÍnnumera autem alia fimiles reflexiones in mundo effecerunt. Vnde& Euripides:
Celi renidens pulcris fidcribus iubar» Varium fapientis opus artifücis.—
$ Jdquoque nos ad Dci cognitionem deduxit,quód cum Sol, Luna,& reliqua ftelle infra terram deferuntur,eadérurfus magnitudine, colore,locis,temporibüfq; iifdem oriuntur.Itaq; jj,qui cultum deorum nobis tradiderunt,tribus formis vfi funt,natuP. puli, fabulofa, teftimoniolegum. naturalé philofophifabulofam po&z docent,leges faas fingula habent ciuitates. Tota do&rinain feptem tribuitur Claffes des« partes. Prima eft eorüm quz in coelo& fublimi 7m» fiunt obferuatio. homines enim ceperunt deüagoo
W(cere, cüm viderent ftcllas tantà concinnitatem c£ficere,2c dies no&tétq;, xftate& hyeme fuos feruazeftatos ortusátque obitus:indéque terrà animantia& fru&tus proferre. ltaq; pro patre ccelum, pro matre terram acceperunt. patrem illum,quód aquá $0 inftar feminis effunderet, matrem hanc quód conciperet& párerct Cümque viderent ftcllas perpetuó moueri,& in caufa nobis effe vt Solem& Lunam contemplaremur, deorum iis nomen fecerunt à curfu du&um.Secundo& tertio loco deos diftin5 xerunt in vtiles, Iouem fcilicet, Iunonem, Mercurium, Cererem:& damnofos;Diras,Furias, Martem, quos vt violentos& fuos placant facris atq; avertunt.Quartum& quintuni locum rebus& motibus animi adfignauerunt,vt Amori, Veneri, Defiderio, 39?& de rcbus,Spei,Iufticis, Aequitati.Sextum locum figmenta poctarum occupaueruut. Hefiodus enim cum genitis diis vellet patrem ftatuere, hos dcorum genitores protulit,
y Can; induperantem, Hyperionat,lapetuma.
itaq; hic locus fabulofus dicitur. Septimus iis eft tributus,qui ob beneficia in vfum communis vitz

n PLVTARCHI Dr collata honoribus diuinis funt affecti, humano narí mote,vt Hercules, Caftor& Pollux, Bacchus. Éormam humanam iis adícripferunt, quia omnium rerum principatus eft penes numen: omnibus autem animalibus przftat homo; pulcritudine, viro Ornamentis, mente. Itaque praftantifsimos f; les eorum quz effent aliis omnibus fuperiora r« cenfuerunt. Quid fit Des. Cap. VI, Hilefophorum quidam, vt Diagoras Melius, Theodorus Cyrenzus,& Euemerus.T: geata, mnino negauctunt effe deos.& Euemerum etià Cal limachus Cyrenzusionuit,in Iambis Ícribens Venite frequentes ante muros ín fanum,: Vbi qui uetuftum ex ere Tonantem formauit n Senex loquax eum libris impiis friget. hos dicit,quos compofuit non effe deos docens.Ee Euripides tragicus pocta aperté quidem prc hancfententiam non eft aufus, metuens Are p ticum iudicium:indicauit tamen hac rationc: Sifyphum introduxit, qui eam proferret, ipfeq;€i patrocinatus eft, Incondita olim vita fuit mortalium, Et belluina, uiribus q feruiens. legibus deinde pofitis aiziniufticiam fuiffe repreffam. fed cum he apertapoffent flagitiaprohibere;—. multi autem occulté fcelera perpetrarept,tü quendam callidum virum prodiiffe, qui docuerit veritati tenebras mendacio offundendas hominibüfque 19 perfuadendurh effe; Quid fit perefiri uita dliquis uigens deus; Qui cernat ifta.€ audiat, atq; intelligat. uge enim poctarum valeát vnà cum Callimacho, €uius hoc efl: El[fe deum fieredis.ev Boc te fcire necc[e tft, Nil non bunc ctim poffe deum faccre,
23,

Non enim poteft omnia deus facere.aut faciat,fi eft 4
1o
Eo)
39
35
ia
PLACITIS PHILOS. Lib.L w
deus,niuem nigram,ignem frigidum,re&um eü qui fédet,vel contrà. Nam Plato etiam vocalis ille cüm
diceret deü fcipfo vfum exemplari condidiffe mundum, nznias redolet prifca antiquitatis obfoletas,
quales beccefelenas vetus comoedia vocat.quomo
do enim finxit in feipfum intuens, aut qui globofus
eft deus,& homine inferior?
ANAXAGORAS dixit initió conftitiffe corpora,
dei autem mentem ea digefsiffejitáque omnium rerum ortus effeciffe. PrATO pofuit prima corpora
non ftetilfe,fed abfq; ordine fuiffe mota. Deus autem,inquit,ordinem animadvertens cófufioni preftare,ea compofuit.Communis ambobus hic eft er- Deum nois ror,quod deum faciunt res humanas curátem;ac ea C/rare. bus de caufa mundum adornantem. Beatum enim inte- Ph» nec ritáíq; expers animal, omnibüfq; bonis perfe&é cu eciffe musa mulatum, neq; vllius capax mali, totum in fua bea- Mis titate atq; perpetuitate occupatum, non convertit
í» ad curam rerü humarü. mifer quippe fuerit deus,
fi opificis aut fabri in moré onera fubeat,folicitüfq;
fit de mundo apparando. Rurfum is quem perhibét
deus, aut non fuit prioreillo fzculo, quo corpora
fiue immobilia erant, fiue nullo ordine ciebantur:
aut dormiuit tum, aut vigilauit, aut neutrum horü.
Primum admitti non poteft:eft enim deus cternus;
iNeq; fecundum: fienim dormiuit ab eterno,mortuus fuit.zternus enim fomnus mors eft.fed ne capax quidém forni deus eft:magno enim intervallo
diuifa funt immortalitas dei,& res vicina morti;
Quod fi vigilauit,aut defuit ei aliquid ad felicitaté,
aut perfecte fuit beatus, Prius eum felicem effe noni finetet:cui enim aliquid deeft, felix non eft. Abfurdá quoq; eft pofterius.fi enim nihil ei deeratjinanisfuit rerü fupervacanearü aggreísio. Iá fi deus eft,&
eius curis res humane temperátur,qui fit quod malis bene eft, bonis male? Nam Agamemno quidem,

Mia» 179.
16 PLVTARCHI DE
Rex bonus, atq, idem clarus bellator ij armis, àmoecho& adultera per infidias cft occitus; eiüfqs gentilis Hercules càm multa mala humanam vitam infeftantia aboleuiffet, Deianirz veneficio& fraude periit. THALESs mentem mundiflatuit deum. f ANAXIMANDER ftellas coclefles deos. DE ocn vs deum in igne globofo,mundi animam.Py rH A SORAS de principiis vnitatem deum, ac bon, qua fit vnius natura, ipfa mens. Infinitam autem biparij naturam, genium& malum,vnde eft multitudo ma terie,& vifui expofitus müdus.SocnATEs& PLA To vnum(fingularis& perfe fub(iftentis nature ac folitarium,re vera bonuni.oninia autem hzc nominaad mentem referuntur. Mens ergo eft deus,fpecies feparata, finceraab omni materie admixtione & perpefsionibus obnoxij. ARisTOTELES fupremum deum ait effe[peciem feparatam, quz infiftae globo Vniuer, qui globus corpus eft zthereum, quintum ab eo nücupatum. quodcuminorbesfeu fphzras fit diuifum natura contiguas, ratione feiun ad €&as: harü quamvis exiftimat efe animal ex anima & corpore compofitum,quorum corpus zthereum fit, ac in orbem circunducatur, anima autem ratio immobilis,motum a&u eíficiens. Sroicri communiüs deum pronunciant cffe ignem artificiofum via 25 ingredientem ad mundi procreationé,qui mundus infe contineat omnes feminales form 1$, ex quibus fingula fato nafcantur. Acfpiritü quidem pertotü penetrare müdum,nominaautem à mite ri2, quam pervadit, fumere mutationibus. Ad bec,deum cffe 30 mundum,ftellas,terram:fupremum autem omnium deorum effe mentem quz cftin zthere. EpicvRvs omnibus diis humanam formam tribuit, foláq; eos ait cerni ratione, ob tenuitatem partium paturz fimulacrorum.- Idem alias quatuor naturas prodidit 3$ interitus expertes: atomos mane, infinitum, partes fimilarcs: quz etiam elementa vocat.
P Q
De

PLACITIS PHILOS. LIB.L
De geniis beroibus. Cap. II X.
r[ Rotaniont de diis; adiiciamus narrationem de gcuiis& heroibus."Thales, Pythagoras, Plato; |. Stoici, effe aiunt genios, fubftantias anima predi$ tas; Herocs quoque effe animasà corporibus feparatas. bonos, fi bons: malos, fi málz; Epicurus nihil horum ádmittit. De materia.— Cap. IX. io Me eft primum órtus interitáfq; fubie&um; aliarüámq; mutatiopum. ui Thaletem,Pythagorámque fequuntur,&Stoicimirabilem fluxámque tota fuapte natura per Vniuerfum eam ftatuüt. Democriti fectatores non áffici prima, atomum; inade,& incorporeum. Ariftoteles& Plato matetiam effe corpoream forma fpeciefque expertem ac figura, qualitatis etiám fuapte natura vacuam:fed formarum receptaculum,tanquam nutricem& fubiectum in quo rerum 1magines impreffu referan5o tr, ac matricem, Qui pro materia aquam; terram; ignem,a&rémve ponunt, ij iam non informem mate riam, fed corpus ponunt. informem, qui indiuidua corpora fiue atomos. Ux Deldea.— Cap. X, a Hs fubftantia eft corporis expers, que cüm per fefe ipfa fubfiftit, tum formz expertem materiam informat; iífque rebus caufam praebet vt exfiftant ac monnílrari pofsint; Socrátes& Plato ideas putauerüt à matctia fecerni,& in intellectu ac imagijo nátione dei fubfiftere.Áriftoteles formas atq; ideas reliquit: non tamen à materia fecretas. Idem enim alienis ab ea fuit fententia, que müdi creationé deo adfcribit. Stoici,cuius fe&z Zeno princeps fuitno fira mentis conceptus idearum nomine intclligüt. 35 Decawvfis, Cap XI (C eft, cuius effectus eft, aut à qua aliquid ptoficifcitur.Plato triplicem facit eam, k(fiL
ij

18 CPLVTARCHI DE
cientem, Materiam;Finem. Principatum tamen eff cienti defert,quz eft mens; Pythagoras.*Ariftoreles primas caufas facit corporis exlortes, alias participatione aut per accidens fubítantie corpores; ita vt mundus fit corpus: Stoici omnes cauías ftatuunt corporeas:dicunt enim efie Spiritus; Decorporibus. Cap. XIT. C Ores cft quod tres habet dimenfiones,latitüdinem; profunditatem,longitudinem. aut moles fcntui per fe remtens:aet quod locum occupat. Platoni; quod neq; graue eft fuapte natura,ncq; leue, dá fuo proprio eft inloco: cà veró eft in alieno; tum id inclinati, inclinandóq; momentü aut ad gra uitatem aut ad leuitatem adipifci. Ariftotelis fententia efl,terram fimpliciter effe graüifsimü, ignem leuifsimum:aérem& aquá aliàs aliter habere.Sr or: crduo dc quatuor elementisleuia effe, aeré& igné: duo grauia aquá& tert. Leue enim effe, quod non inclinationealiqua, fed natura fertur à tnedio. graue, quod ad medium; ipfum enim mediurn non eft graue; EvicvRvs incomprzhenfbilia effe corpora:prima autem, fimplicia. quz autem exhis concre ta(int, omnia effe grauia. atomos moueri, aliás ad perpendiculum, aliás deflexione quadam.qua furfum ferantur,dliàs 1&u, aliàs trepidatione. De minimi.— Cap. Xlil.
EMPdoces ante quatuor elementa ponit quadam minutifsima fragmenta, tanquam elementa elementis priora, fimilarinm partium& terctia, HzmacLkTVS ramentaquzdam minima& diuifionem non admittentia introducit.
Défigwrs.— Cap. XIV. Teu fuperficies eft,& circumfcriptió, atqiterminus corporis.Pythagorici quatuor elemento- 35 rum corpora globofa effe aiunt, igni denito, cui vt fupremo,turbinis formam tribuunt.
De
$,
to

LACITIS PHILOS. LIB. L. 39 De colBribus. E XV. CQ: qualitas corporis eft,quz vifu poteft; pétcipi. Pythagorei colorem appellauerüt füperficiem corporis. Empedocles ,:d quod congrueret meatibus vifui inferüientibus. Plato fannià ácorporibis emicantem, cuius partes proportione reÍpondeant vifui.Zepno Stoicus colores primam materia figurationé eife dixit. Pyti higar coloris ge. vera faciunt aibon, nigrum, rubrü pa: lid ium. diftrimina color um deducuntà a certis mixtionibus elementorum:& in animalibus;ob varietates locorum atque aris. De fctlione corporum. Cep. X VF. i qiie s& Pythaporz fectatores,negant in infinituni progredi fectionerh eorum corporü, qué motibus fünt obnoxia, fed fubfiftere in iis que indi uidua funt,& atonii dicünror: Ariftoteles faculca: te jafinitin effe docet fectionem corpori, fed actu 25 eam facultatem nullo finiri.
Demixtioné é» temperatione,— Cap, XVII.
Wteres qualitatum mutatione cenfuerüt eleme ta mifceri. Anaxagoras,& Democritus,eorümque affeclz, iuxtafe invicem pofitione. Empedocles ex PMEREDER molibus coalefcere eleméta,qui& fint minimz2, ac tanquam elementorum eiementa.
Plato tria cor pora. non enim vult ca effe elementa,
aut appellare: fed inter fe commutari,ignem,aerem,
g"quam.terram in horum vllum nó polle permutari:
3 Deinani. Cap. XIIX.
A Thilete ad Platoné vfq; philofophi Baturà fcri tantes, vacuü effe negauerunt, Empedocles lici In ruido uacim nibil eft, nibil eft quód abundet.
37 Leucippus, Democritus, Demetrius, Metrodorus, Epicurus,corpora fe&ionem non admittentia dixer runt multitudine infinita, inane autem magaitubb nj

16 PLVTARCHI DE
dine effe infinitum, Stoici cenfuerunt nullum intra mundum effe inane,fed extra mundum effe. Ariftoteles tantum effe inane extra mundum,vt refpirare pofsit ceelum:effe enim hocignem. De loco. Cap. XIX.$ ple id locum vocauit, quod in fe admitteret formas,tráflatione vtens in materia notáda,quz quafi nutrix fit atque receptaculum.Ariftoteles,extremitaté corporis continentis,contipguá contento. De capactate. Cap. XX. 19 SToid& Epicurus differre volunt inane, locum, capacitatem:& definiunt inane vacuitate corporis: locum, quià corpore occupetur: capacitatem; quod partim à corpore impletur, vt dolium à vino;« Detempore. Cap. XXI. 1g pirbesorn fenfir,tempus effe globum ambientis corporis.Plato,mobilem zternitatis imaginem, aut motus! mundi intervallum. Eratofthenes,$olis motum. De natura,feu fabflantia tempora. Cap. XXII.:e E^" Plato dicebat effe motum ccrli. Plerig; Stoi corum,ipfum motum:nec non,temporis nullum fuiffe exordium. Plato;intelligentia genitum. Demotu. Cap. XXIII; H^" Plato poft Pythagoram differentiam quan?$ dam aut diuerfitatem effc in materia dixit. Ariftoteles, a&um(ipfius vox eft entelechea) rei mobilis. Democritus, vnum genus motui dedit, obliquum. Epicurus duas motus fpecies, ad perpendiculum,& ad declinationem. Herophilus, motum 30 alium fola mentc intelligi, alium fentiri. Heracletus notum& flatum prorfum e natüra fuftulit. hüc mortuorum effe dicens, tbotum autem fempiternorum perennem,intermittenté effe rerü fluxarum. De ortu C7 interitu. Cap, XXIII. 35 p^reides, Meliflus, Zeno, cüm omnia motus expertia effe opinarentur, ortü& interitum
prorfus

1
20
319
3
PLACITIS PHILOS. LIB. L.«t
prorfus negauerunt. Empedocles,Epicurus,deniq; quotquot mundum é minutis conftruunt particul;s:ij concretiones quidem ac fecretriones quafdam introducunt, ortus& interitus ele negant. neque enim qualitates alterando, neq; coaceruatioae incrementa fieri. Pythagoras,& quotquot materiam perpefsionibus obnoxiam ponunt,ij propric ortus & interitus effe affirmanr.res cnim alteratione, mu tatione,& refolutione elementorum fieri. De necefsitate. Cap. XX V. nisle eft: validifsima omnium eft necefsitas: omnia enim ei fubfunt. Pythagoras aiebat mun do circumdatam effe necefsitatem. Parmenides& Democritus,omnia fieri ex necefsitate.eandémque effe fatum,[ufticiam, Providentiá,mundi effectricé. Denatura,l[iue fubftantia nece[statu, Cap. XXVI. prese quzdam ad providentiam, quadam ad necefsitatem revocat. Empedocles naturá neceffitatis, caufam effeait, que vtatur principiis& elcmentis. Democritus renifum, lationem,& percuftfionem materiz.Plato aliás materiam,alis effectricis caufx refpectum ad materiam. Defato.| Cap. XXVI. prese omnia fato fieri dixit:idq; idem effe cum fato. Plato inferit quidem fatum humans vitz atque a&ionibus: addit tamen caufas à nobis profe&tas.Stoici,hac in re Platonis fimiles,necefsitatem aiunt caufam effe 1mmobilem& violentam. Eatuin veró connexum effe caufarum ordine contentü, quo etiá includátur ea qua funt noftra:quorum alia fatalia debeát haberi,alia fato nó conceffa. DenaturafatX. Cap. XXIX. pres fati fubftantiam cffe ait rationem qua per vniuerfi naturá tranfeat:ipfa autem fit ethereum corpus, femen procreationis vniuerfi. Plato rationem legémq; eternam natura vniuerfi, Chryfippus facultatem fpiritalem, qux totum mundü or bb ij

a2 PLVTARCHI Dr
dine difponat. Idem in Definitionibus quit,mundi eft iatio,autlex eorü qux do,ac providentia adminiftrantur. Aur: atio fecun dum quá& quz fuére,facta funt:& Bunt, qux fiunt: & fient e2, quz erunt.Stoici ferie caufarum,id eft ordinem& connexioné inviolabilem. Pof;i
, Pitum, igitin mun^
uonius tertium à louelocü tribuit.primum enim Ioui adfigoat,fecundum nàturz,tertium fato, De fortuna, Cap. X XIX.: B^ Plato ait caufam per accidens effe& con-'? * fequi inopinato in iis, quz covlilio infitutóq; hominum fufcipiuntur. Ariftoteles caufam peracci dens in bis, quz appetitu mouente finis caufa agun tur: incertam eam,& inftabilem. Porzó fort T caíu differre: cüm illa in a&ionib. locü habeat dun-.^ taxat, cafümq; admittat:cafus autem forrune lccum nó det femper. quippe cum cafus& in rationc praditis,& in brutis, adeóq; etiam inapimatis locü hacat: fortuna non,nifi vbiratio inefl.Epicurus caufam effe dixic inftabilem; ob mutationem perfonaTum,temporum,morum. Anaxagoras& Stoici,cau fam dicunt effe quz humana ratiocinatione cogno. fci nequeat. Fieri enim alia neceffarió, alia fato,alia infticuto animi,alia forte fortuna,alia cafu.
unam à
20
to A
De natora, Cap. XXX. E Mpedocli vifum fuit,nibil effe naturam,nifi permixtionem& divul&onem elementorum. Sic enim fcribit in primo libro de Naturli philofophia: Lan quod naturam mortales nostine dicunt, 4
Hoc nibil eft neque enim mortem natura,uclortum
Humano prebet generi. nam mixtio tantim,
vxtoruná; fubefà. quedam fecretio rcbus,
Idq bomines uulgo naturam dicerc fuerunt. 3$ Itidem Anaxagoras concretionem,& fecrctionem, id eft ortá& interitü, nature nomine intelligebat. PrLv

13 PLVTARCHI
DeUlacítis philofophorum, hoc eft, breuís recenfionis fententíarum denaturarcrum,
L'IBER Il
7 Bsorvra relatione de priocipiis, SA clementis,& aliis quz ad cádem periL Y tinent claffem ,ad cfe&ta proinde me 3| convertam,ordiarque ab co, quod o« ipi mnia reliqua concinet. Demundo.| Cap. V.
t phe PyrHAGOR AS complexum vniuerfi at;^ fedt mundi nomioe, prop:er ordinem quiin eo eft. Graca enim vox Kofmos, ordinem ornatumq; fienicat. THaLrs&eiusfeQatores, vnum cenfuerunt effe mundum. DxMocnirvs,EPICVKVS, & difcipulus eorum MzrrROpORvs,iofinitos mun 20 dosin infiaito,fecundur omaes circüftantias.L.MPrpocLEs Solis converfione mundá circumícribiait,hüncq; effe eius finem. SsLrvcvs infinitum mundü, Dios£N£S Vniuerfum infinitum,müdum autem finiti. Sro1c1 difcrimen ftatuüt inter Vnii; uerfum& mundá.Vniuerfum enim elfe infinitü adiio inani,totü mundü feorfim abinani fubfiftere.
Defimra.| Cap. M. STon globi figuram mundo afsignant, ahj turbinis,oui quidam. EPICVRVS, poffe mundos ef50 fe globofos,poffe eriam alia effe figura. An mundus animatus fit, co à providentia gubernetur. Cap. 11. [4 ,reliqui omnes fentiunt. DrmocnITVS autem, Eprcvnvs,&qui prater hos inane ac 3$ atomos introducupt,& anima expertom. mundum ficiunt,neque providentia, fed natura quadam bru
ta adminiftrariàjunt. ARISTOTELES neque bb iij
b]

14 PLVTARCHI DE
animatum totum per omnes partes dicit, neq; fenfu,ratione aut mente preditum,nequeà providentiatemperari. Nam cocleftibus quidem hzc omnia adeffe, quód orbibus contineantur animatis a zque animalibus. Terreftriaauté ómnibus iftis carere:& ordinem per accidens iis, non períeautà caufaantegrelfa contingere. An expers wmteritia fit mimdus. Cap. lV. PY:s5^ GORAS& Praro mundumàDeo factum arbitrati funt,& quod ad naturam attinet, obnoxium interitui, quia corporeus,idcóque fen(bus it expofitus: non autem periturum,providentiaeum& Deocontinente. EP1 cv Rv s caducum, quia ortus, vt animal, vt flirpem. X E N oPHANES,neque ortum,& fempiternum,ac nunuaminteriturum. ARISTOTELES parté mun di quz infra Lunam eft, affe&ionibus obnoxiam in qua parte etia terreflria fuas patiuntur mutationes.
Vnde alatur mundus. Cap, V.
A^
1o
AR5rorirss fic: fi alitur mundus,etiá peribit. 29
at nullo indiget nutrimento. eft ergo fempiternus. PLAT o,ipfum mundum fibi mutatione corum quz intereunt fuppeditare nütrimentü. P u rLOLA Y s,duplicém cffeinteritum,vnum igne cae litus defluenre, alterum lunari aqua per revolutionem aeris effufa:atque horum exhalationes effe alimentum mundi. A quo elemento mundi ops ficiis fit ovfas Deus, Cap. V. P'lyácià terra inchoate aiunt mundi ortum,t?: quem à centro. Eft enim centrum globi initi^, PyvrHAcoRAs ab igni,& quinto elemento, En»rpocrrs primo fuiffe fecretum etherem, deindeignem,póft terram,qua nimis in ar&tum coacaob impetum circumagitationis, aqua ebullien
rit:ex hac aerem exhalaffe:ac coelum quidé ex cthe. 35.
re natum, Solem ex igne. reliqua circa terram qux funt, condenfata coiiffeex reliquis. Pra o ait, vifibilem

PLACITIS PHILOS. LIB.IL 5
vilibilem mundum faá&um ad exemplum eius qui in mente füit. eius vifibilis mundi priorem tempore partem exftitilfe animam,póft corporea,qua primó exigui& terra,pofteriore loco ex aqua& aere coa$ lucrint. PX THAGORAS, cüm fint quinque for' maíolidorum corporum( mathematica etiam hec vocantur,)€ cubo ortam ait terrá,e pyramide igné, exo&o bafium corpore aerem,€ viginti bafium for maaquam,e duodecim batium folido globum Vni10 uerfi. Plato in his quoque Pythagoram imitatur. Deordinemundj,| Cap. Vll. p^ RMENIDES corollas ait effe crebras inter fe confertas, vnam ex raro, alteram€ deufo. his iuteriectas alias, ex lumine& tenebris mixtas. effe autem folidü quidpiá inftar muri, quod iltas omnes corollas obtineat. Lev cr» pvs& DrzMocht T v s müdoin orbem tunicam atq; membranam cir cumtendunt. EPI CVRVS quorundá mundorum o Cxtrema rara, quorundá denía,& mobilia alia, alia immobilia ftatuit. P 1 A r 0 ignem primolocoftatuit, proximo etherem,deinde aerem,poft hunc aquam,poftremó terram.interdü ztherem igni coniungit. ARISTOTELES primo ctherem omnis ex(ortem perpefsionis, quintum fcilicet corpus:deinceps obnoxia motibus, i nem,aerem,aquam,d niq; terram, Horum p Hn motum circularem adlignat: inferioribus,quz quidem leuia funt, furfum:quz grauia, deorfum lationem, EMPE»0CL£$ non perpetuo aut definitis locis repofita ele mta dicit, fed quodvis in cuiuívis locü fuccedere. Qua cana fit inclinations mundo,— Cap. 11 X.
Di? ENES,K ANAXAG0O0 R As, poftquam
mundus conftitutus fuit,& 6 terra produxir ani
35 malia, quodammodo inclinatum mundum fortuitó cenfent in auftrinas partes: fortafsis providentia
fc fatagente,vr mundi partes queam habitarialie v
5
1j

ió PLV TARCHI DE
non poffent,ratione gelus,ardoris,commod: tem periei. Eu Pr pOocIrEsaerecedente Solis 1mpetui, feptentriones docet declinaffe,ita vt partes iis vicinzinfublime attollerentur,deprimerétucauttrine: atq; hancinclinationé toti proinde müdo accidiffe.
b]
De eo quod eft extra mundum: an id vacuum fit. Cap. 1X, PYs4 ORICI extra mundum inane effe putant, in quod,& é quo mundus refpiret, Sroicrinane cffejin quod quidem conflagratione fua mundus diffolutum eat. PossipoNrvs noninane,fed quan tum diffolutioni futficiat. In libro primo de Jueni. Ariftoteles affirmat, nulluq effe inanc,& tam extra quàm intra mundum effe inanc, Plato negat.; Qua partes mundi dextre fint,qua finiftra. Cap. X, d pum SORAS, PLATO, ÀRISTOTELES, dextras mundi partes faciunt quz ad ortum funt, vnde moturinitium:finiftras,quz ad occafum, EnpPrpo €Lss dextra vocat quz funt ad circulum eftiue So lis converfionis,finiltra que ad bybernum, De calo, que etus natura. Cap. XI. A Nsximenes dicit rotationer effe extremi orbis. -"EMPEDOCLES colum effe folidà glaciei in modum ab igne ex aere compactum, quod ignitam ac-: reamq; naturam in vtrdq; globi femiffe contineat, Uu ARISTOTELES€ quinto corporc, igni, vel calidi cum frigido mixtionc. Un quot orbes calum dividatur. /— Cap, X. I Borse Pxrnaec RAS,& huius fectatores caclum in circulos quinque diuidunt.ipfi Zonas,id 39 eft cingula, appellant.Nomina eorum funt,Septenirionalis, qui femper cft confpicuus: folftitij eftiui circulus, Aequino&ialis, brum circulus, Ar&ico oppofitus, fempernobis occultatus. Horum tribus mediis fubfternitur obliquus, Gngulos attingens, 35 cui(ignifer feu Zodiacus nomen eft. Omues autem iftià meridiano per feptentriones in oppofitam du&o
*
E

PLACITIS PHILOS. LIB
&o partem medij findunrur.Primus Py rinaeok invepifle dicitur figpiferi obliquitars, quim Oenopides Chius tamé vt abs fe excogitata(ibis indicat
Qus ficllarym natura Hi ac quomodo cora t£ fnt. Cap. XIIL
Harrs cenfuitcerreftees quidé effe ftcllas, fed
ignitas interim, ExiPzpocLEs igneas,eo cx gne, quemi ife contineus a ther 1g prima fecreuo.ne eliferit. À NAX:; AGORAS xt dern Circum tum I6. ignea quidem elle natura, circumyvolutionis autem vehementi à abupauitfe lapides e terra, eófque ad vífill.& fic in ftcllas convertiffie, Diock NES pumicum inftar effe ftellas fenüc exípirauones müdi exhalanris. idem, lapides quofdam cffe qui nufquam appareant,& fpei interram de lapüi exti nguantur:
T num ad Acgos potamos fub ignis forma décidit fella faxea.. EuPEpocrLEs ijaerrantes ftellas cryftallo ait alligatas,errones ab eo folutas.Pr A , TO mailoc ex parte ignea: uaturz elfe[tellas, fed ita, vt glutinis loco reliquorum etiam elementorum partesadmittant. XsNOPHANES naíci ex inflammaus,nubibus quz quotidie exftinguantur,no &u quavis rurfus carbonüm inftar accendantur.ortus quippe& occafus, nihil efle aliud quàm accen35 di& exftiogui. kilkRACLIDES& PYrTHAGOREf quamvis ftellam d dixerunt effe mundum in zthere infinito,qui terrá,aerem,etherémq; contineat. Uec opinio etiam in Orphicis perhibetur. nam ORP»PHE:
-. fectatores fingulas ftellas effe mundos dicunt.E.P130 4 cvRvs horü nihil improbat, contingétie inhcrens
Defieura flellarum.— Cap. X V. SToc 1 globofas effe ftellas,vt mundum quoque, vt Solem, vt Lunam. Cii ANTHES mcte feu 35 turbinis forma. ANAxiMENES clauorum inftar infixos effe cryftallo. alij laminas effe;gneas; tane quam picturas.

18 PLVTARCHI DE De ordine flellarum. Cap. XV.
XE NOCRATES fecundum vnam füperficieiy
ftellas moueri autumauit. reliqui Stoici alias aliis effe humilioresatq; altiores. De Mo c Ri1Tvs hoc ordine collocat: primo fixas ftellas,deinde errones, in quibus Solem, Luciferum, Lunam. P 1 AT o vbiab inerrantibus abiit, proximam facit ftellam Saturni,quz ei Phano dicitur, nos fulgidá(puto)poffemus:tum Phaethontem,nifi nitenté mavis, qui eft Iupiter: ab hoc proximum Pyroenta, id eft igneum, ftellam Martis: inde Luciferum,qui Veneri tribuitur: quintum Mercurij fidus, quod Stilbon appellat, quafi rutilans. Mathematicorum quidam Platoni fubfcribunt:alij Solem in medio reponunt. ANAXIMANDER, Mae TRODORVYs Chi. 7 us, CRAT z sque, fummum locum Soli deferunt, proximéq; Lunam ei fubiiciunt:fub his fixa,& vaga etiam fidera collocant.
De latione€? motu flellarum., Cap. XVI.
Ll
AD^ oRAs,DrEMocRiTVsS, CLEAN T H E S,ab ortu verfus occafum ferri omnes ftellas.A 1. c M x o& mathematici planetas fixis ex adverfo, hoc eft ab occafu ad ortum citati, AN A x 1M ANDE R àcirculis& orbibus,quibus quevis in-" fifit, moueri. ANAxIMENE s fimiliter fub terram, accirca eam ferre ftellas. P 1A v 0& mathematici equalem curfum adfignant. Soli, Veneri,ac Mercurio. Vnde illuminentur flelle. Cap. XVII. 3o
Lluftrari omnes ftellas fixas à Sole, ab eóq; fuá lu
men accipere, M xrkoponvs dixit. H zgACLzTvs& STorci, ftellas alieo quod terra furfum evaporat. AR1sTOTELES,coaleftianon indigere alimento,quia interitui nó fint obnoxia.D 1. A- 35 To&Srorcridem ftellis atque vniuerfo mundo«utrimentum deftinant.
De

PLACITIS PHILOS. LIB. IL.:9 De flellis que dicuntur Cafores, fiue gemini.
Cap. X I1 X. ENoPRHANSEs iftas ftellas, quz fupra naues apparent,paruas putauit effe nubeculas, ob certum affulgentes motum: METRODORV$ mtcátiones effe, à videntium oculis, quo$ terror& confternatio tenet,profectas; Quid denuncient flelle, c» quomodo fiant hyems atque eftas. Cap. XIX. 1o P LA T 0o iüdicationes tatis atque hyemis fieri Solis, Lunz,aliarómque fixatum& vagarum ftel larum ortu átque occafu percipi tradit. À N A x 1MENES ádfolumhzcrefertSolem. Ev p oxvs &ARAT v$,0mnibus communiter accepta ifthec 15 ftellis ferünt. Arati verba fübiecimus:
spfe bec altitonans in celfo infexit olympo, Et totum prudens diftinxit figna per annutt, Exinia it rebus de certis aftra monerent. Que Solinaturafit,— Cap. x, AN^ Xi MANDER Solem dixit effé&irculum, cuius duodetrigcfima pars terre mólém equet: orbita preditum qualis fere eft rotis curruum,ignis plena, qui quadam ex parte eiüs effulgeat per orifi25 cium,tanquam per fiftule foramen. eümq; 1gné effe Solem XENOPHANES ex igniculisjqui appareabt, colle&is ex humida exhalatione,& Solem co gentibus:aut nubem ignitam.S T o ici incendium mente preditur,e mari, P r A T 0 6 plurimo igne. 30 ANAXAGORAs,DEMOCRITVS,METROp»oRvs,maffam aut lapidem igni candenté. A& rSroLrsglobum é quintanatura.P H 11 0L AY$ Pythagoreus difcum vitreum, qui refplendentiam müdani ignis recipiat, luménq; ad nos Krorqneit 3$. vt Sol videatur ignis in cocloqui ad nos quafi fpeculi reflexione lucem difpergat.quam nos vocamus Solem, tanquam fimulacri fimulacrum. EM» s

3». PLVTARCHI br DOCLES duos Soles facit.vnum primigeniü ignei inaltero globi mundi femiffe,qui eum lemi(fem impleat, femper ex adverfo fitus fuz repercufsioni fplendoríis. alterum in altero femifphario refplendentiam huius, quod femitpherium impleaturaere cum calida natura permixto: hanc reíplendentiam àrotunditate terrz rcfle&ti in Solem cryftallinui; & cum motuighei elementi cireumtrahi, vtá verbo dicam, Solem effe refplendentiam ignis qui eft circàterram. EPiCvRvs é terra compactam mo- rà lém,ac pumicis fpóngiZüe modo pertufadiab igne accenfath.'
De inacnitudine Solis. Cap. XXI.
NaxiMANpzR Solemterrz vqualem effe,circa
liautem, à quo erumpit balitu,& in quo fertur, 1f quantitate molermn terre vicies octies contineri. AwaxacdRas multipliciad Pelopónefum propor tione Solem effe.Hr ga cr.gT vs, latitudine veftigij humani. EPrcvnvs rurfum aitpoífe omnia ifta ve ra effe, aut tantum effe, quantus& qualis videtur, vel maiorem paulo aut minorem.
De forma Solis. Cap. XXIE| ANS ENrS,Folij inflarlatum effe; HknAcLE^rvs fcapha in formam, fubcuruum. Srorcr, globi forma, qua& mundus& felle. EpicvRvs 2 fieri poffe iflhzc omnia. "Deconnerfionibws Solis.— Cap. XXIII.
ANS ENES cenfuit, aftra impelli à condenfató& renitenteaerc. ANAxaAcORAs aeris qui ad fepteritriones elt impulfione in diuerfam parté,$9 quem aerem ftipando cogens facit validum. F.sPEpOCLES ne in directum femper progreditur, impediri à continente ipfum globo&à tropicis; hoc eft fol(titiorum circülis. DiocrNzsà frigore calori occurrente extingui Solem. Sroic1fecun- 3 dum intervallum alimenti fubiecti progredi Solem. € ceanüs autern tetra cft, cuius vaporem exlialantem
"n [e]

PLACITIS PHILOS. LIB.IL s
tem depafcitur. PrAro,PyrtrAconas, AnisroTELES,Solem obliquü curfum conficere aiunt propter figniferi,in quo mouetur,inclinationer,ftipati folflitialibus circulis.que omnia in fphetaartif* cioelaborata proponuntur ad fpe&andum. De Sols defétlo, Cap. XX1V. phis'Tuarzs docuitSolem deficere, quando Lunaadlineam infra eum fertur, quz natura eft terreftrilidque in fpecülis cerni, fubiici Soli difcum i0 Lunz. ANAXIMANDER obthurato foramine, per quod ignis exfpitat.H ga CLATYS inverfione corporis 5olis( quod fcaphz fimile eum ponere diximus) ita vt cauum furfum, curuum deor(um verfus noftrum vifum obvertatur. XrNoPHANz s exftins&ione.rurfam autem nafciin ortu alium.Narrationem porró adiecit de quedam Solis defe&u,qui to tiim durauerit mehfem:& alio perfe&o, qui diem in noctem rnutauetit.Quidam nubium códenfationem caufantur, qu& vifu noh cernente eas difco 5o 2^ lis obducantur. An1sTARcHvs Solem fixis ftellis adiungit, Lunam autem moueri ait circum Solis ot bem,& fuis inclinationibus vmbram difto inferre. XxNOoPHRANESs multos effe Soles;multas Lunas,fecundum terrz diuetía climata,fegmenta,ac Zonas: 25 quodam autem teibpore Solis difcum incidere in quandam terr» portionem à nobis non habitatam, &(ic tanquam in vacutim)delato deliquium accidere. Idem Solem in infinitum progredi: nobis autem videri quod rotetur,ob diftantiam. 39 Denat«falene.| Cap. XXV. AN AXTMANDER circulum eíle nouendectiz 7*plum proportione terre, itidem vt Solem ignis plenum, ac luminis defectum ei accidere ob inverfionem rotz. fimilem enim effe rote currus,quz liá 3$ beatorbitam concauam igne impletá, vnóq; exfpirandi foramine preditam. XsNoPHANz$, nubem (le conflipatam. Srorctr mixtamex igni&aeres

»
2 PLVTARCHI DE
PrATO maiorem eius partem effe terream. AN A xAGORAS,DEMOCRIT Y s,firmamentüipnitum, quodin fe contincat planicies, montes,convalles: Hr RAcrLETYSs terram caliginofa nube| contentá. P Y THAG ORAS corpus Lurnz igneam 5 fequi naturam: Demaenitudine Lune, Cap. XXVI S Totcream,ficet& Solmaiorem terrapronun ciant. Pak MENIPbESs zqualem$0li;à quo etiam illuminetur: ie DeformaLlsne., Cap. XXVII. S T orcts,vt&Sol,globofaeft. EunPzpocrzs difci forma. Hz RA C LE T v$ fcaphz.alij cylindri tribuunt. De illuminattone Lune... Cap. XXIIX. i$ ANA XIMANDER tradit,eam proprium haberelumen, fed rarius. AN rt» 1 0 fuofulgore ritére Lunam: qui cim occultatur,fieri hoc appulfu Solis.quia natura fic comparatum fit,vt ignis validior imbecillioré obfcuret:quod idem aliis quoq; à ftellis evenit. T t AL&$,& quicius fequuntur decreta, àSole illuftrati Lunam. Hz RA crkTVvs eodem modo affici Luná,quo Solem. Scaphz enim figuram e(fe fideribus hifce, cámq; humidum excipiant vaporem,illuftrari ficvt videntur.clariüs qui- 1$ dem Solem, vt qui in puriore feratur aeré, Lunam obfcuriüs,qüiain turbidiore:" DeLanedefecla.— Cap. XXIX.
ÁN AXIMANDER,ofculorotz obftructo.B xRossvs, obverfanobis parte ignis experte. 30 HrmgaAcirrYvs fcaphe inverfione: PY T u 4somRnzi nónullirefplendentiam«& obftructionem profectam à terra, quam ántichthonem, quafi oppo fitam terram, dicunt; Recentioresfecundum confumtionem iguis ordinate inceníi paulatim, donec 3$ perfe&ü plenilunium preftet,ac deindefenfirn proortronc feruata decrefcat víq; ad coitü, vbi phe exfui" o.

PLACITIS PHILOS. LIB. IL 3$
exftinguitur.PLAro,ARIsTOTELES,STOICI,MATHEMATICI in hoc confentiunt,menftruas occultationes Lune obtingereà Sole cü quo coit,& eius radiis obruitur. defici auté lumine, cürn in vmbram $ terre incidir, vtriufque fideris in medio conftitute. aut potius cü cius officitur illuminationi à terra.
De adfpetin Lun e,c7 cur terrefirs videatur. Cap. XXX.
YTHAGORRI aRint terreftrem videri, quia ficvt & noftra terra,circumhabitatur,à maioribus qui
dem& pulcrioribus animalibus, quinquies decies
noftrorum quantitatem continentibus, neq; vllum
excrementum deiicientibus: tanta item diei longitüdiné. ANAxAGORAS caufam inzqualitatis arcef. fitàconcretione frigidorum& terreftrium: admiUJ xtasenim elfe igneis partes caliginofas. itaque Lunam dici falfo vultu apparentem. Sro1cr ob diuer farum formarüm concretionem negant eius natura compagem effe interitus fecuram:
Qnanto interuallo Luna à Sole abfit. Cap XXXI M»xzpocrrs duplam Lunzà Sole diftantiá efi(e eius, qux Lunz à terra eft. Mathematici octodecuplam. ERATOsTzNzs Solemàterra difsitum ftadiorü millibus o&ingenties millibus ac quater: áj Lunáautéà terrá millibus feptingentis octoginta.
20
Qnantu ciique planetarum fit fua circumitiona Annu. Cap, XXXII,
S ATVRNVS ambitum coeli fuum conficitannis$0 laribus xxx. Iupiter x11; Mars duobus;Sol men 39 fibus xir. totidem Mercurius& Venus:(nam equales his curfus) Luna xxx.diebus.hic enim eft perfe &us menfis ab apparitione Lune ad cógreffum cum Sole. Mágnum anpum alij o&ennio definiunt, alij xix anni$, alij L1x. HgRACLETVS annorum$ola3; rium millibus octodecim. DioozNss Cccrxv
annis tantis, quantus vnus eft Heracleto,
Alj vii ci212€cixxvit,
«c
$04000000, 780000.
7777

3H
PLVTARCHI. Um DePlacitís philofophorum, hoc eft, breuís recenfionis fententía-* runi de natura ícrum,$ LIBER liL J] Rzcedentibus libris compendio pércurri caeleftium rerá eoarrationeni, quar& vltimo loco Luna eft, hoc ter- 1$ | tio libro ad ea me confero, qua infra uctents sw cam infuüblimi funt jac Meteora proinde Gracis dicuntur: fitaà Lunz orbe Vfq; ad ter: re pofitum quam centri locum in Vniuetfo cenfueruntobtinere—— Delaffeo circulo, Cap. b 1. QRdia à la&eo eirculo.ts nebulofus eft fempérque ih aere cernitur;& ob albedinem coloris la eus dicitur. PYrHAGOREORVAM alij dixerünt fel lz ardore effedtü, quz fuo loco dclapía tépore ini cendij à Phaethonte excitati,quicquid loci circula- 20 ri decuríu péragrauit, advfferit. Alij Solis curfum initio hác fuiffe. Quidá fpeculare vifum effe putant, fplendore Solis in coelum reflectente;quod idem iz iride fit& nubibus.MErRoponvy$,ob tranfit Solis: hunc enim effe Solis circulum. PARMENIDES; 25 denfi ac rari mixtionelacteum coloré confici. ANAXAGORAS vrhbtá terrz ea in parte cacli infiftere,cü Sol infra terrá delatüs non totum illuminat. Dsno c&rTv$ fplendoris collectionem& denfationem, multisjiifa; patuis& continentibus ftellis colluten 1o tibus profecti. ARÍsTOTELES intendium Vaporis^ fieci, multíq;& continui:itáq; crinitum etiá ignem fieri infra ctherem,füb planetis.Pó$15 01v ignis compagem, ftella clarioretti, fplendote denfiorem. De cometis,tratictentibus,ae trabibus. Cap. 1I. E: d pr AGGREORYM quidam coietam pütant ef-' fc flellam ex earum numero, qi tion lemper vie' deantur,

PLACITIS PHILOS. LT5. IIl,
Beantur, fed ftato tempore fua revolutioneexorian tur. Alij reflexionem noflri vifus ad Sclem:quomó doin fpeculis qimdam apparent. ANAxAGORAS, DxnocntTVs, coitum ftellarum duarum aut pluf rium fulgorem fuuui conrungentium. AnisrOTELES jgneam coagmentationé ex vapore ficco enatam. SrRATO lumen fideris nübe comprzhenfud denfa,ficvt firinlucernis.H ER À c 110 x s onticus nubem fa füblimiàfüblimi lumineilluftratam.
1o eandem ctiá pogonic;hoc eft barbare ftella, caufam
adfignat.ab his trabiformem;columnarem,alisfqué copuata harüm imprefsiones differre itidem,vt Pe ripatetici, ftatuit pro ratione figurz in quam nubes confórmatur. EPrczNr$ elationem in füblime fpi1$ pitus tertá permixti&accenfi. Bostuvs imapilé
Ab aerefolutó oblatá.DroozNt vifum füit,crinitas iftas apparitiones;qui comete dicüntüt,elTe ftellas; ANAXAGORAS diattontas, hoc eft ignes traiicientes,ab cthere fcintillarum inftar PIC etiam
*0 caufa fit, qüod ftatini exftingüuntur. MarRopóM
RV$, elici fciritillas violentafolis in nubem irpreffione. XzNoPHANEs,omniaid genus compacturi aliquid aut mótum elfe nubium ignitatüm. De tontirubus, falguribus falminibusprefleribus, nono Dphenbus 0 Caps ME 0. en NaXiMANDER iftaomnia gigniabacre, Cün AANCUASIMANDER Htaomnia gig« tum
enim is denía comprahenfus nube vi erüpit ob fuam partiü tenuitaté ac leuitat£, ruptura fonitum edi: divulfione iuxta nigredinem nubis, fulgorem:
3? ME TRO»omRnvs cüm in nubem crafsicie concretà ventus incidit, eum perfractionc nubis fonitum ederejitu autem& fcifsione fulgorem.celeritate autem motus calorem à Sole fumere,& fulmen Vácere. fulminis imbecillitatem in prefterem, hoe eft ignitam procellam abire. ANAXAGORA$j quando calidum in frigidum incidit, fcilicet etheIca pars in aercam, eam fragore tonitru edere, cc ij

Ilt. g.54735 PLVTARCHI DE
colore autem qui eft ad nigredinem nebulofz partis fulgorem, multitudine autem ac magnitudine luminis fulmé: igni auté corpulentioretyphonem, hoc eft vorticem,nebulofo prefteré efficere. Sro1c1tonitru collifionem nubium, fulgorem ortum ex f ea incendium, fulmen fulgorem vehementiorem, prefterem languidiorem. An1sToTzELErs hocquoque fieri€ ficca exhalatione docet. que cüm in humidum illapfa vaporem vi exitum fibi conficit, allifione& perruprione tonitrus fonitum nafci,ficciau 1e tem accenfione fulgur. prefteres& typhones multiplicatione materiz,quam vtrique attrahuut,calidiorem prefter,crafsiorem typho. Denubibuspluuiz,nivegrandie.— Cap. VV. A^ NAXIMENES, nubes exfiftere aere quàm ig maxime denfato,que cüm magis comprimátur, pluuiam elici: niuem, quando aqua delabens congelatur: grandinem, fi humido vento comprehendatur. MgrRoponvs humido vapore furfum elato coire nubes. EPtcvRvs ex exhalationibus:tere. 26 tem veró grandinem fieri& pluuiam ob delapfus longinquitatem. Deiride,qui eft arcus calefls.— Cap. V. Vz in fublimi fiunt, partim per fe fubfiftunt, vt pluuia, vt grado:partim videntur duntaxat ef- 1$ fe, cüm non fubfiftant: quomodo moueri terra nobis nauigantibus videtur. Iris quoque tantum fpecies apparens eft. Pr AT 0 ait, hominesei Thaumátem patrem feciffe,quod eam admirarentur. admirari thaumazen Grecis eft. Howrnvs: 33 Vtem purpurcam pangit mortalibus irim, Ideóq; fabulati funt quidà, capite eam tauri preditam exhaurire flumina. Quomodo ergo fit iris? Videmus aut fecundum rectam lineam, aut fecundum curuam,aut fecundum reflexam,quz fenfui occulta;, & corporis expers fola ratione percipitur. Reis li neis cernimus qua in aerefunt,& per lapides pellucidos

Mf
3o
3;
PLACITIS PHILOS. LIB. ITI. s7
lucidos ac cornua: omnia enim ifta tenuium funt partium. Linea autem vifus incuruatur in aqua, vi crafsiciei eius. itaque remG in mari eminus cernentes, fra&um putamus.Tertius modus videndi refra &a,vt qug in fpeculis contemplamur.ac talis eft iridis fpecies. Intelligendum enim eft humidum vaporem in nubem mutari,quz deinde fen(im in guttulas diffoluatur. Sole itaquead occafum mnes te,neceffe eft ex adverfo Solis omnem arcum cocle ftem apparere, cum vifus guttulis incidens refle&itur, vt iris fiat, Suntautem ftillz ie non figurz for ma,fed coloris. Habetautem iris colores,primü pu niceum, fecundum purpureum, tertium caeruleum & viridem. Caufz videntur,quód fplendor folis oc currens, fulgórque integer refractus,rubrum ac pu niceum parit colorem. Secunda autem pars tur^ bidior, fplendore ob guttas elanguefcente, purpureum: qui rubri coloris eft imminutio.cámque adhuc turbidius fit obie&um, in viridem tránfit.. Hos ipfis rebus probare licet. Si quis enim eregioné rabbs Solis aquam exípuat, ita vt guttulz refra&ionem radiorum Solis excipiant, inveniet iridem fieri. quin& ex oculis laborantes hoc experiuntur, cum in lucernam intuentur.Á N AXIM EN£$ iridem fieri Soleilluminante nubem denfam, craffam, ac nigram,in qua cogantur Solis radij,cüm nó poffint vltra eam penetrare. AN AxAGORA s Solis fplendorem refle&i in nube denfa, femper eregioné afti pofita, quod in ea tanquam fpeculo exprimitur. Hoc modo etiam cauía explicatur pareliorum, qui funt cá plures foles apparent, vt fitin Pon to. MEeTR opoRvsait,cum Solisfplendor nubem penetrat,nubé caeruleo colore apparere,fplen dorem rubro. Devirgé,— Cap. Vl H^& Soles Soli oppofitos aiunt mixtum habere quippiam ex fubflátia& apparitione: quód nuec ij

T PLVTARCHI DE
bes videantur,nó fuo tamen colore,fed alio qui vi» fui exhibetur.In his omnibus fimiles aBe&tiones ác. cidunt& naturz,& iis quz in rebus naturalibus gontingunt. j j - Deventu,— Cap. V.IL$i AN^ XIMANDzm ventü effe fluxionem aeris, ^* motis in eo à Sole aut colliquatis partibus tenuifsimis humidifsimífque. Srorcr omnem ventum efle fluxum ,fed nomina mutare prolocorum, rationibus.vt à Zopho,id eft caligine,& occafu Ze | phyrum;qui nobis eft Fauonius:à Solé& ortu Subfolanum,à feptentrione Aquilonem, à meridie Afri cum. METROpORVs,aquez exhalationis incendi à Sole fa&tü,excitare diuinos Ratus.Ftefias,qui funt venti anniverfarij,fpirare aere qui adfeptentriones 5: eft,denfato,vnà cum Sole qui à folftitio z(tiuo3 ne firis recedere incipit partibus,fe prorumpentes. De byeme€«flate. Cap, 11X, EM?:»o CLEs& Srorcrhyemem ficri,cümaer 10 fua dentate obtinet& furfum vi eluctatur:cftatem, igni deorfum vi tendente. Sed fublimibus defcriptis, ad ea me confcram explicanda, quz pond terram funt. ' De terra,tum que natura eiutque quantitas, Cap. 1X, ag, TH 5s. flatuit, vnicam effeterram. Ozcrrzs ^ Pythagoreus, duas: noftram,& ei oppofitam, quam,antichthona vocat. Sro1cr terram vnicam &[finitam: XsNopnaNzs exinferiori parté radices eam egiffe in infinitam profunditatem, compa- 56, Cam autem effe ex aere& igne. Ms TR opoR vs terram effe fecem ac fubfedimentü,aquz,Solem aeris. Defmguraterre.— Cap. X, T^ sSrorci& quihos fequunturglobi form3, ANAXIMANDER plane columnz lapidez. 3$. ANaxiMENESs menfe. Lrveippvy s tympani. Dzuocnirvs diftiin füperficie in medio cauam.| Dc

PLACITIS PHILOS. LID. III. 3» De terre fitu. Cap. X1. Vi THarxTEM fequuntur,in medio terrá collocant.X&NoPHANzs primum afísignatlocü; quód radices egerit in altitudinem infinitam.Pur$ LoLavsPythagoricus,igni medium defert locum, quód(it quafi focus Vpiaerfi: fecüdum antichthoni: tcrtium ei in qua nos degimus terre,(itz ex adverfo,& contrario motu cireumverteuti: vnde fiat vtquiin vna funt terra;ab iis, qui conftituti in alte30 ra funt,non cernantur.Princeps PAR21ENIDES terrg babitazaloca difcreuità duabus fub folfüitialibus circulis quz iacent Zonis. Deincdinationeterre,— Cap. XI. - fee terram in partes auftrinas prolabi pu tat ob iftarum raritatem:quippe ob gelu concre tis partibus ad feptencrionem vergentibus,dum op po ite interim ardent. DxxocRiTvs,quiaambitus pars auftrina fit imbecillior, ideó terram mole auctam eó declinare. Partes enim feptentrionales 39 ingqualiter, meridionales equaliter effe temperatas. có itaque inclinaffe terrara, vbi fructibus& inccementis abunde fuppeditat materia. Demots terr. Cap. XIII a AP immotam manere terram fentiunt. PniLo"Aravs Pythagoreus, in orbem eam circumferri circum ignem, obliquo circulo, in morem Solis& Lunz. HzRAcrLIDzS Ponticus,& EcpHaNTVS Pythagoreus;motü terra tribuunt:non vtloco fuo excedat, fed rotz inftar circaaxem circumvertatur ab occafu verfus ortü,circafuum centrum. Dx M oCRITV s initio effictam fuiffe terram ob paruitatemr & leuitatem:fücceffu autem temporis denfatam at^ que degrauatam fubfediffe. 3$ Ip quot Zonas diftincla fitterra.— Cap. XIV. pYrssosar opinio eft, terrá cadem qua totius:celi globum proportione in quinque effe diuicc uj

4e PLVTARCHI DE
fam partes, feptentrionalem, eftiuam hybernam;
&quinoctialem antar&ticam. quarum media terrz
mediam regionem definiat,hac ipfa de caufa nomine advftz feu torride przdita, Eam quz incoli poteft,in medio iacere eftiuz atq; hybernastéperatá, f
Deterre motibus,— Cap. X V.
mq Hass sacDrEMocnRiTv s eius rei caufam
aquaimputant. At S r o 1 c 1 dicuntterre motum effe, cüm huinorin terra inclufus excernitur,^« Ínque aerem éxciditL AN Ax 1M E N r$ ficcitatem IO
& raritatem terrz, eius concufsionis caufam, quorum illam quidem aftus,hanc nimi pluuiz pignát. ANAXAGORAs aerem fe emergere volentem, qui cum fua crafsicie incidit in teirz fuperficiem, neque tamen excerni poteft, tremorc terram conti- I$
nentem fuccutit. AR 15 TO Y err 5 propter frigidum terram vndiquaque circumftans fuperné atq; infernc. Calidum enim ob leuitatem fuam furfum nititur: itaque ficcam exhalationem furfum evaden
di viainterclufa,terrá, ex qua cuneo quafi acto elu- 16
€&ari contendit, contrariis invicem revolutionibus exagitare, MzarRo»onvs, nullum corpus in fuo proprio loco moveri, nifi quid fità quo impellatur aut detrahatur efficaciter.ita ne terram quidem, vtpote fuo naturali(itam loco, moueri:partes dunta- 2$ xat eius qua(ídam alio migrare. PARMENIDrFS,ac DzMocmRrITvs,terram vndique equaliter diflantem, zquilibrió;fufpenfam,quàd caufam non: habcat cur huc potiüs quàm illuc vergat, concuti tantüm,non moueri, ANAXIMENES eam ob latitu- 39 dinem veri aere cui incumbit. Alij aque innatare inftar platani foliorum aut afferum;ideóquemo ueri. PLATO motuum fex circumftantias perhibet, furfum, deorfum, dextroríum, finiftrorfum, prorfum,retrorfum.horum motuum nul um terrz poffe js accidere, cüm vndiquaque ima fit, maneátque immota,quód nihil eximium fit ob quod in hanc" il am

PLACITIS PHILOS. LIB. HI. 4t
Jam partem momentum faciat. partes tamen eius ra ritatis caufa concuti, Ep1cvxvs fieri pofle vt terra aeris fübieti, qui aquofus eft,crafsitie impul» fa ac quafi fuccuffa moueatur:fieri etiam poffe vt in* $ fimis fui partibus caucrnofa cü fit, aere qui per cam difpergitur in cauitates antrorum fimiles incidente quaffetur. Demari,que cius origo,c? qui fit amarum, Cap. XVI. 10 AN AXIMANDER mare ait primi humoris effe reliquias, quarum maior pars ab igni exficcata, reliquü ob ardorem mutatü fit. ANAXAG ORAS cüm humor ab initio ftagnansa folari motu effet advftus,exhalaffetq; eius pinguedo, reliquum falfuij gine& amarore infectum fubfitiffe. EMPEpOCLI mare eft fudor terrz, advíte à Sole, eümque fudorem nimia fui cóprefsione emittentis, ANTIPHON fudorem calidi, à quo excretum eft quod fuperaret humidi,elixando in falfuginem converfum,quod in 10 quovis tfudore.ME TRO pORVS quia mare fit percolatum per terram,ideó crafsiciem eius parti» cipaffe: ficvt evenit iis quz per cinerem colantur. PLATONICI aquz elementaris partem aliam ex aere frigore coactam extitiffe dulcem, aliam quz à aj terraex ardore& incendio exhalaffet,falfam. Decau[is aflus mars,— Cap. XVI. ARISTOTELES& HzRAcrrTvsà Sole fieri aiunt, qui plerofque fpiritus moueat,fecüm. que circumducat. quibus incidentibus propellatur 30 mare Atlanticum,intumefcátque& affluxum maris efficiat: iifdémq; definentibus retró abftrahatur ae recedat, quo pacto reforbeatur mare, P Y TH E A$ Mafsilienfis Lunz implemento affluxá, decremento defluxum fieri. P 1 A T 0 effe quippiam in fubli35 mi füfpenfum,ex cuius foramine ps orificio quodá prorumpat zftus, viciliimque maria intumefcant. TiuAEVs$ caufam imputat luminibus,que ex mon€ v

42 PLVTARCHI Dk tibus Gallicis in Adlanticum procurrentia rare, id excuríu fue propellant atque augeit,rurfümq; fubfitentiaretrahant atq; deminuant. Szrzvcvs Ma thematicus, ipie quoque motü terre tribuens,eius revolutioni ac motui Lunam adverfam ire ait:cám-$ que ventus qui intra duo ifta corpora intercipitur in diuerfas partes hoc pacto agitetur.eo in Atlanticum mare incidente, hoc quoque fecundum eius motus concitari. d De area,qua balo: dicitur? Cap. XII X. 1o St ea fit.Inter Lunam aut aliud(idus ac yifum noftrum aer eraffus& nebulofus exftat, in quo cim vifus nofler reflectitur, ac dilatetur, itaque ad externam circumferentiam circuli aftri pertinet, circulus circa illud effe videtur; qui halos, id eft, area 5
dicitur.videtárque ifta apparitio proxime ibi fieri,
vbi vifus in crafsiciem íncidit, PLVTARCHI "s, 20 De Placitis philofophorum, hoc
eft, breuís recenfionís fententíarum de natura rerum, LIBER IV. 2$
FE V^ peragrauerimus mundi partes,
2) ad ea nunc veniamus, que funt finqe gularia.
De Nili incremento.— Cap, T.
es"T's cenfet Ethefiarum,qui ven 9 ti Aegypto adverfi fpirant, flatu Nili aquas attolli. quad dia ipfius quibus fe exonerat maris obtrufi influxu obthurentur. EvrnyuxzNxs Mafsilienfis,
ex Oceano maríq; externo fuapte natura dulci flu-; uium impleri.ANAxAGoRAs niue Aethiopica, que 35; hyeme frigens,arftate liquetur.Dz nocnirvs niue
in partibus ad Septentriones fitis fub folftitia aftiuum

PLACITIS PHILOS. LIB. IHI. 453
sium refolutaatq; diffufa, denfari ex vaparibus nu. bes,quz compulíx verfus meridiem& ad Aegyptü ab etefíis ventis, in magnos ac vchementes diffoluantur imbres, quibus cüm paludes, tum Nilus impleantur. Hs n opoTvs hiftoriz fcriptor, equalem à fontibus fluere Nilum hyeme zflatéq; perhibet: minorem autem hyeme videri, quia tum Sol Aégypto viciniorin vaporem aquas redigat. EPHORVS; hiftoricus is quoqiie dit relaxati totatn AegyI2: ptum,ac quati ex udare copiofam aquam. ac cóferread hoc etiá Arabiam& Africam ob raritatem& fabulofum folum. Evpoxvs ait, facerdotes imbribus& oppofitis temporü anni rationibus rem imputare.quádo enim apud nos vítas eft, qui fub xfti1; uo habitamus"Tropico,tü 11s qui cregioné fub bru/. mecirculo degunthyemem cífe, à quibus tà exvndans aqua prorumpat.' : Deantma.— Cap. Vt. pRe"THaLrsanimam dixit naturam effe quz 25* femper,autà feipfa moueatur. PyrRAcoRAS nu merum qui feipfum moueat. numerum autem fumit pro mente. PLATO fübftantiam mente preditam,à feipfa mobilem,& quz moueatur fecundum numerum harmonicum. ARISTOTELES aCtum(entele1$ chaan) primum corporis naturalis& inftrumentis apti, viuendi facultatem habentis. DicarARcHvs harmoniam quatuor clenientorum. AsCLEPIADES. medicus coexercitationem fenfuum. à Anima corpus an fit, c que eius fabflanz 39 ti. Cab. TIE OM hi, quos nominaui, corporis expertéani"^ mam ftatuunt,naturá ei tribuentes que moueaturà fefeipía,& mente fit infiru&ta,& actus naturalis corporis ad viuendum apti ac inftrumentis ador 35 nati. ANAxAcORzI corpus effe cenfüerunt,idque aerez naturz. Srorci fpiritum calidum. D» M oCRITV$igueam compagem partium mente fola

44 PLVTARCHI DE
perceptarum;qua formis fint globofis,ignea vi,donique corpus. EPICVRVS temperatum quippiam ex quatuor qualitatibus,ignea,aérea,aquea,&
uarta cui nomen non fit pofitum, quod ei erat vis E» n HrzRaAcLETYsanimam mundiexha- f lationem effe humidarum eius partium. animalium autéjab externa,& exhalatione interna cognatam.
De anime partibus, Cap. I V;
pY' 60oRAs,Praro,fecundum fupremam rationem duas partes ei afsignant, quarum ro
vna ratione fit praedita, altera eius expers, iue bruta.fecundum propinquam autem& fubtiliorem rationem tres: diuidunt enim brutam in irz,& in cupiditatibus deditam. S r o 1 c1 ex o&to partibus componunt animam:quinque fenfibus, vifu,auditu, 1$ olfactu,guftatu,ta&u:fexta vocali:feptima feminea: octaua ea que principatum obtinet,& à qua relique omnes difpofitz funt fuis queq; inftrumentis,convenienter flagellis polypi. DE MocnkiTvs,EPICVRVS,bimembrem faciunt animam, cuius 1e
pats rationis compos in petore(ita fit,bruta per te
tam corporis concretionem diffufa. D E» o c& rT Vsporró omniaait quádam habere animá, etiam
cadauera: quód hec femper perfpicué aliquid obtineantcaloris& fenfus, maioriparteexípirata.—. 25
Deprincipe anime parte.— Cap. V.
INefe hancaiunt PLATo&DzMocniTVs intoto capite. Sr& AT oin fuperciliorum inter€apedine. ER AsisTRAT VS circa membranam
cerebri,quam epicranida nominat. HrgopuiLvs 30
jn cauo feu fundo cerebri. PARMENIDESs in toto pe&ore. Ep1cvnvs,&Sroircr in vniuerfo corde, aut cordis fpiritu. Dro e x N x s,in arteriofa cordis cauea, quz eft fpiritualis. EM PEpocrrsin fanguinis fubftantia. Alij in collo cordis. Alij in 3$ membrana cor atnbiente. Alij in fepto tranfverfo. Nonnulli recentiorum€ó víque à capite pertingere.

PLACITIS PHILOS. LIB. III. 4;
fe.'DYTHAoORAs vitalem animz partein circa cor, rationem& mentem circa caput. De mot& anim&.— Cap. VI. pr^ fempet moueri animam, mentem autem $^ non moueri àloco adalium. AR1sTOTELES ànimam immobilem, omnis motus perfe exfortem: per accidés autem moueri, vt& formas corporum, De anime immortalitate,— Cap. VAI. prise ORAS&PLATO interitus expertem apimam: cum enim exit, pervenire in cognatam fibi animam mundi. Sro1ct exeuntem é corpore fimul cum concreto interire,eam fcilicet qua fit imbecillior: quales funt ineruditorum anima. Validiores, quales funt fapientum, durare vfque ad conflagrai$ tionem.DzmocRtTVs& EpicvRvs caducam effe, & fimul cum corpore interire, PYTHAGORAS,PrA to,ratione preditám partem non interire: effe animam quippe non deum ,fed opificium zterni dei. brutam effe obnoxiam interitui. 30 De fenfibus c7 fenfilibus.— Cap. V TIT. SToic: fenfum definiuntapprehenfionem, quz fit à fentiendi inftrumento. Varié autem dicitur fenfus.nam& habitus,& facultas,& a&us,& imaginatio apprzhendens fenfus inftrumento fiuntjipfá4f que ctiam octaua pars princeps à quo pendet, Ruti inftrumenta fentiendi funt fpiritus intelligentes à principe partead inftrumenta corporea difpo fiti, EP1cvRvs fenfum dupliciter accipit. pro facultate& pro adu fentiendi, PLATO fenfum defi. $9 nit animz& corporis communionem cum externis. vis enim fentiendi eft in anima ,inftrumentura corporis. ambo autem per phantafian(hocimaginationem voco) externa apprehendunt. Lavcirpvs, DzMocniTvs, fenfum& intelligentiam mu35 nusfuum obire,vi(is fiue imaginibus(fic illorum fimulacra,«dela,exprimo)foris oblatis.his non accidentibus, neutrum iftorum quicquam moliri,

. PLVTARCHI bE Verne fint fenfus, vera«laginattones. Cap. AX ss^
STo1c: fenfus non falli iudicant.viforum alia ve^. ra efle, alia falfa. Ep1cvnvs vtrifqué veritateri €x zquo attribuit. Opinionum alias veras effe;alia?;fallas, Senfum vnotanpüm modo falli; cüm fuum
c rebus mente cernendis interponit iudici. phan tafiam duobus, cum& fenfilium fit,& intelligibilium. Ex PEpocrrs;HrnacLIpzS pro meatuum concinnitate fenfum fieri, cüm quodvis fenfile fub fenfüraccommodetur. i
Quotfihtfenfu. Cap. X, Slo quinque numerant fenfus,quibus forma apprzhendantur: vifum,auditum,olfa&tum,guflatum,taétum.AnisrorELEs fextum quidem non" dicit, ponit tamen communem fenfum, qui diiudicet inter compofitas fpecies,in quem finguli conii ciant fenfus fimplices fua vifa: in quo oftenditur tranfitus ab vno adaliam quafi fpeciem,& füb forma motus, Dr o cnir vs plures effe fenfus,brutorum animalium,deorum,fapientum.
46
d^
Qnomodó fentiántus;notionem animo,ofationemi; cocpiamma:— Cap. XI. STore:i dicunt, quando in lucem prognatus eft homo,tum principem animi facultatem, perinde ij ac fiageret de conftribenda cliarta, ih atimia fingu las exarate noticias. Prinium inftriptionis rodüni effeà fenfibus. vbi enim fenfu aliquid percipimus; vtalbum, eoíüblato memotiam tatnen eius tetinemus.póft cüm eiufdem generis multa concürrerint 1 formaz,experientiam adepti dicimür. hec enim definitur multitudo eiufdem genctis notionum. lam notionum qua naturales funt, eoquo dictum eft modo fiunt, uulláque artis indüftria: ali? do&tina: porró noftra accurationéque pararitut. Hz tantüm 3j noticiz dicuntur,iftz etiá anticipationes fiue prangjiqgis:- Ratio praterea jà quá tationis dicimur : TOES 2k Compos

1o
1o
30
PLACITIS PHILOS. LIB. II. 4i
tompotes;iftis anticipatis notionibus dicitur abfol ui, primofeptenario. Eft autem conceptus mentis vifam intellipentig ratiocinanti, in animali ratio» nem habente. Vifum enim vbiad talem ácciditanimiam, tunc conceptio mentis dicitur. Itaque vifa, quz Graci phantafmata dicunt, reliquis animali. bus nonáccidunt. quz diis, ea nobis tantum phantafmata: qui nobis,& in genere ed funt phantafmg ta,& in fpecie notiones. ficvt denarij& ftateres ipfi per feid fubt,quod nomine referunt: fin pro vectura náuali penduntür;hóc iis áccedit, vt etiam portó rium dicantur. Quid inter fe diferant phantafia.phantaflon,pbantaflicum;phantafma. Cap. XII ^x Hatsippvsifthec fic diftinguit. Phantafíaaffectio eft in animo oborta, rem perceptá[imul cuni percipiente reprafentans. vt cüm petcipimus vifu albedinem,affectio oritur in aninio noftro à vifu profecta, cuius fübietum nominare poffumüs al bedinem.idem de teliquis dico fenfibus. Grecaori gine phantáfiz vox rv redit.nam ficvt lumen & fe oftendit;& ta que ipfo compraltendütitur: itá pharitafía& fefe,&id vnde effecta eft, demonltrat: Phantafton,qüafi(i phiahtafía perccptibile dicerem, cft quod phantafiam efficit: vt album, vt frigidum, & quidquid animam mouere potcft. Phan dms quod inanis imaginationis efficax poffe videor ins terpretari, inariis prorfus eft aimi tra&tus, quando exagitatur eius imaginatio nulla re imaginanda(fie phantafton refero)oblata: quale videmus in iis qui cü vmbra depugnát,& inani aeri manus inferüt.Ima ginationi enim, fiue phátafiz,obiicitur aliquod ima ginabilezimaginátioné futiléfcienti,hoc eft phátafti co,nullü. Phantafma, id intellige vaná imaginatio3$ niem, eft ad quod trahimur inani tractu phantaflicae:
motionis. Accidunt hac atra bile laborantibus, 8c furentibus.Itaque Oreflc: in tragasdialiee dicensg

44 PLVTARCHI DX Esnp. Q- O mater, obfecro tene incutias mibi "f Has fanguinolentas€7* colubrinas uirgines, Que poné rie difcurrunt;inquam, pon? me. furens ifta dicit, neque videt quicquam, putat modó.Itaque Electra ei dicit: "Tua quietus inledo, mifer mane, ; Cernens corunt,que cernere putas,nibil, 0/4310 Sic& apud Homerum Theoclymenus. De vifu, quomodo videamus. Cap; XIII. 19 DE MOCRITV S,Epicurus,imaginum infertione putauerunt nos videre. Alj radiorum quorundam receptione, qui poftquam obiecta rei infixi fuerunt,rurfuni ad óculum revertantur E M P&» O CLE Simaginibus radios adiunxit, id quod fit;, appellans radios imáginiscompofitze, HippamcHvs radios aitab vtroque oculo porrectos extre mitatibus fuis táquam manibus apprehendere corporá extra oculos pofita, apprehenfionémque eorum vifui reddere. 1 4 r o fplendoris coniun&tio- ,5 ne feu concurfu, quod fynaugaam Platonicam appellant.lumeri ab oculo per aliquantum fpaciü profluere iri cognatum qnam contràà corpo ribus.aerem autem qui in medio eft diffufu ac converfu facilem effe, penetrateeum vifusviignea.— i4 De imaginibus que in fpeculu videntur,| Cap. X1V. M»pzpocrzrs apparere eas dicit ob effluxus qui in fuperficie fpeculi coéant, perficiantárque ab ignea vi que à fpeculo excernitur, propofitümque acrem in quem effluentia feruntur fimul circuma- 36 at. DeMocRiITVs,EPrCVRVS imaginum Eb entia:queà nobis ferantur,& circumagitatione fubfiftantinfpeculo. PY THA con zt refle xione vifus.qui cum intentus feratur ad es denfole ufque corpori occutrens, ab eo repercutiatur acin 3$ fc redeat. ac fimile quippiam ei áccidat cum manu, quz extenditur& ad humerü rurfus reducitur. His Qni

PLACIT. PHILOS. LIB. IIIL 49 omnibus capitulis vti licet in explicanda vifionis ratione. Videríne pofiint tenebre.— Cap. XV. yide cenfuerunt Stoici.vifui enim ad hoc ipfum circumpofitum effe quendam fulgorem,& non métiri vifüm, cerni enim revera quód fint tenebra. CunvsipPpvs fecundum intentionem intermedij acris videre nos ,i&o quidem& perfoffo à fpiritu vifui deftinato, qui à principe animi parte vfque ad 10 pupillam pertinet: fed poft appulfum ad vicinum acrem intendente feipfum turbinis in formam.Profunduntur auteni ex oculo radij ignei non nigriaut caliginofi.itaque videri poffunt tenebrz,
De audito. Cap, XVI.
1$[Misco auditionem fieri dicit, aére acci— dente ad auris partem quz cochlez inflar in gyros contorta, intra durem fufpenfa tintinnabuliinftar percutiatur. ALCMAzO audire nos inani quod intra aurem eft. id enim perfonare appellente aére. ómnia enim vacuafonant. D1oczNzs, acre quiin capite continetur ido& motoáíono. PLATo& qui eum fequüntur percuti acrem quiin capite eft, eümque reflectiad partem principem,fenfümg; auditus fic fieri:
20
Deolfatlu; Cap. XVII AdfMo in cerebro effe partem ánimz principem, ea fentiri odores fpirando ab ea attra(tos. EnPzpocLsscumrefpiratióne pulmonis.cum igi 3o tur difficulter fpiratur, vt ft in humorum defluxu, tum ob afperitátem non fentiri odores.
Deéeuflatu. Cap. XIIX, ALS M AE O humiditate& tepore qui in lingua eft difcerni fapores. D10 GE Ns raritate& mol35 Jicie& quód eó pertinentà corpore nerui, diffundi
fapores attractos ad fenfum& principem partem tanquam à fpongia,
dd

Odyfe, 218
PLV TARCHI br De'voce. Cap. XIX.^'
p vocem definit, fpiritum peros abanimo
eductum& i&tum actis, qui peraures, cerebrum & fanguinem víque ad animai diditur. Improprié etiam brutis& anima prorfum carentibus rebus tri buitur vox, vt càm hac appellatione comple&timur hinnitum& firepitum.Proprié autem vox articulata eft, Grecis ab illuftrando mentis conceptu di&a. Epicvnvs vocem effe luxum emiffum à cebus vocalibus, aut fonantibus,aut ftrepentibus. eum flaxum in frufta confringi eiufdem formz. confor: mia dicuntur teretiá teretibus,inequalium laterüm & triangula cum fui generis formis comparsts. His conformibus fruflis ad aures accidentibu: ,fentiri vocem. Hoc manifeftum fieri cx vtribus qui perfluunt,& fullonibus qui veftes inflant. Dx» oCRITVYS aérem comminuiait in conforma(ru: fta,(imülque cum vocis fruftis volutari. graculum enim graculo afsidere, ac femper fimilem ad fimilem duci, vé eftin proverbiis, nam etiam in litoribus fimiles calculi eodein apparent in loco,alio glo bofi collecti,alio oblongi.& inter cribrandum coriregantur quz funt eiufdem generis, ita vtà ciceribus fabe fecernantur.Advertus hec dicere aliquis pofsit: Quomodo exigua fruftula acris implere poffint theatrum aliquot hominum rillibus refertur? Sro1cidicuht,acrem nó effe cómpofitü ex fruftis, fed totum continuum nihil habentém in fe inane. Eum veró perculfum vento flu&uare in infinitum porrectis retis circulis, donec impleatur aér circumfitus. ficvt fit in pifcinam lapide conie&o. nifi quód aét fpharice, circulariter talis aqua mouctur. ANAXAGORA S vocem edi fi fpiritus occür
5
ig
30
ratfolido acti,& averíus retró ob ictum víque ad;s
aures referatur. quomodo etiam fiat echo, quz ef cum fonus repercutitur.
An

PLACITIS PHILOS. LIB; ITIL. 5
"AR. vox fie corporis expers,co* quomodo fiat ed.— Cap. XX.
py cORAS,DL.ATO,AnISTOTELRS, corporif
expertem.non enim eff» acrem,fed acris figuram & fuperficiem certo i&u fieri vocem. porró nullam füperficiem corpore preditam effe. amet enim corporis-motur fequitur, ipfa tamen prorfus caret motu. ficvt cüm flectitur virga, nihil patitur fuper ficies eius, materia duntaxat fle&itur. Sro1c1 vocem dicunt effe corpus. quicquid«enim agat, aut vim efficiendi habec ,id effe corpus. atqui hoc effe Vocis.audimus enim& fentimius, ipfa auribus accidente,& formam imprimente, quomodo annulus cerz figillum imprimit. Rurfum quidquid mouet & moleftiam exhibet, corpus eft. Mouet autem nos concinnitàs fonorum,offendit difcrepátia. Iterum; quod mouetur, corpus eft. vox atem mouetur& refringitur illapfa in leuialoca, ficvt cum pila in pà rietem coniecta reliditur. Itaque ergo in pyramidibus Aegypti intus vna voce edita; quatuor aut quinque foni redduntur.
10 L3
20
Vnde fenfus anime obtingat, cy quepars fit eiuà prsueps o^ Cap. XXL J
25 SToics dicunt fupremam partem animi effe principem,effectricem imaginum,aflenfionis, fenfus, appetitus: principem autem illam partem vocant ratiocinationem. Ceterüm ab hac principe parte feptem effe enatas animi partes, quz inftar polypi
30 acetabulorum per corpus extendantur. Dehis feptem partibus quinque funt fenfus ifti, vifus, auditus, guftatus, olfactus, ra&us. Sunt autem fpiritus; vifus quidem à principe ad oculos vfq; pertingens: auditus ab eodem víque ad aures: olfaciendi vis;
3$ indidem vfque ad nares:guítatus,ab eodem principio vfq; ad linguam:tactus à principe parte fpiritus propagatus vfque ad fupssficiam" facilé fentiat
5

Polmonih motus.
$52 PLVTARCHI DE
occurrentia. Reliquarum partium altera dicitur feien, quz ipfa quoque eft à principe parte fpiritus vfque ad tefticulorum adftites dedu&us. Altera c(t quam vocalem Zeno, vocem alij vfurpant, fpiritus
à principe vfquead guttur& linguam aliáq;loque- 5 lg peculiaria inftrumenta. ipfa autem illa princeps animi pars in globo noftri capitis, tanquam in mun do,habitat.
Derefpiratione.— Cap. XXII. EMrocas primam putat fieri primi animalis to refpirationem, in fetu edito nacta abcefsionem
humiditate, in cuius locum extrinfecus fuccedat aerin vafa corporis aperta. Pofimodó autem cüm lani innatus uli foras erumpens, vnà elideretacrem,exfpirationem:eodémque introrfum receden.t5 te& aeri vicifsim ingreffum prebente, ínfpirationem. Atenim nunc,cum fanguis feratur verfus fuperficiem, fuóque accurfu acrem per nares foràs pellat, huius elifione fieri exfpirationé. acre autem recurrente&illabente perloca quz calor rara&*9 pervia fecit, infpirationem. AscrirPrApEs rem clepfydre exemplo proponit. pulmones infundibu liloco flatuit: caufam refpirationis ponit tenuitaté partiüjn pectore fitarü, ad quam externus aér ferstur fluàtque crafsis conftans partibus,rurfümq; ex-?$ trudatur, cüm pectus non pofsit ampliüs vel intró admittere, vel alio carere. femper tamen aliquid, quod fit tenuium partium,in pe&ore fupereffe:non enim totum excerni, fed quod intus eft,ei grauitate refpondere,quod intró adducitur.hecautem cu 5o cutbitulis comparat.Eam porró refpirationem,que dedita opera inftitutóque animi fit,fieri dicit contractionetenuifsimorum in pulmone meatuü, bran chiifq; in arum coa&is. hzc enim noftre obedire voluntati. Hr n oPnirvs facultates relinquit cor- 3$ oribus motus efficaces,in neruis, arteriis,mufcuis.Pulmonem autem exiflimat fuapte natura folum indigere

iy
30
PLACITIS PHILOS. LIB. HHIL 5;
indigere dilatatione& contractione: deinde etiam alia. Atque a&um quidem pulmonis effc attractionem fpiritus extrinfecus: quo cum eft impletus,fecundo appetitu pectoris partem adiacentem in fe derivare fpiritum: impletümque ita vt amplius attrahere non pofsit, rurfus in pulmones abvndantia deducere, indéq; foras protrudi, vicifsim fefe a(&cientibus corporis partibus.Aliquando enim diduci pulmonem, aliorum participatione fa&a vel impletione vel evacuatione:ita vt quatuor fint motus pulmonis. primus, quo externum hauricaérem: fecüdus,quo receptum intus in pce&us devoluit: tertius, quo id quod coactum eftàpe&ore, rurfum in fe recipit: quartus,quo idipfum foris evomit. Horum motuum duos effe dilatationes, cá fcilicet vel externum attrahitin fe acrem, vel redditum à pe&ore in fe admittit: reliquos efTe contra&iones, quando fcilicet pe&us fpiritum ad fe trahit, vel forás pulmo à pe&ore tradit expellit. Pe&oris enim duo tantüm funt motus. vnus dilatatio,cüm à pulmone fpiritum ad fe trahit:alter contractio, cüm ei fuperfluum reddit. De affctlionibus corporis o an in animam es redundent,— Cap. XXIHIT.
ST o1c1 affectus ponunt in locis affe&is: fenfus
aurem in principe parte. EPICVRVS tam affectus quàm fenfus in locis affectis: quód ftatuit partem principem omnis effe affe&ionis expertem. STRA10& animi affe&us,& fenfus in principe parte col locat,nonin affe&tis locis. In hac enim parte effe fi-*
tam tolerantiam, vtin terribilibus& dolorem
adferentibus,vtque in fortibus & timidis.
iij
dd

54 PLVTARCHI DePlacitis philofophorum ,hoc eft, breuísvecenfionís fententíarumdenatura reium,
LIBER.V. De diuinatione, Cap, 1,
) Laro& Srorci diuinationem in^ | troduxerunt, quz fit diuinus mentis Xx 1nftinctus, fecundum animi diuinita$22 tem. Huc etiam diuinationem ex in: S8 fomniis referunt:deniq; plurimas diuinandiratjones probant, XeNopHANEzs&ErrCvRvs diuinationé reiiciunt. PYrHAGORAs eam P? duntaxat partem improbat,que con(tst facrificiis. AnisroTrLrs& DrcargARCHvs eas folüm diuinationes admittunt,que furore diuinitus immiffo, aut infomniis fiunt: animam non immortalem effe, fed diuina quadam re impertiri tamen fentientes.
1e
i19
Que infomntornmratio.— Cap. IL D ocnirvs acceffu imaginü cafieri putauit. SrRATO,quódanimi bruta natura in fomnis aliquo modo plus fenfus nancifcatur,itáque à men- a tecieatur.HrRopn1LYs fomnia diuinitus infpirata neceffarió fieri: naturalia, imaginando fibianima reprzfentante quod expediat,& eventurum fit:mixta, fortuitó& appulfu imaginum, cüm videmus per quietem que volumus, Suo modo amicis info- 3$ mno potiri fe putant nonnulli, Que fit feminis matura.— Cap, TI, ARrorsu femen eft id quod preditum eft facultate mouendi donec tale aliquid abfoluat, quale eft vnde ipfum fuit excretum. PyrHAcoRAs 2f Ípumam vtilifsimi fanguinis, fuperfluitatem alimen u,ficvt fanguinem& medullam./AncAEo partem cerc

3o
PLAGLTIS/ PHILOS. LIB. V.'4r
cerebri. Pr A T 0 à medulla dorf deriuatam rem: EpicvRvs,particulam corpori& anime javulfam. DzMocziTvs,àtotis corporibus& precipuis par tibus femen genitale eft carnearum venarum. An femen fit corpus.— Cap. VIT,
Evcippo& ZrNoNi corpus eft. effe enim aliquid ab anima avulfum. PvrHAcoRAs, PraTO, ARISTOTELES, Vim feminis incorpoream dicunt, ficvt mentem mouentem: corpoream autem materiam quz profunditur.STRATOo& DzMocnr1vs ipfam quoque vim corpus effe, quippe fpiritü.
An femine etiam femen promittant.— Cap. V.
A Férmant hoc PxrHAconas ,Eptcvnvs ,DaMocnIrvs. habere enim adftites tefticulares, fed inverfo modo. ideóque eas etiam prater vfum appetere. ARISTOTELES& ZPNO humidam mate riam emittiabiis,ficvt ab exercitatione fudores eli ciuntur:non tamen vim habere feminis. H 1» P 0N haud minus feminis eas, quàm mares,emittere,fed id non faceread prolem generandam, quia extra vterum éxcidat.ideóque quafdam fepenumero abfque viris femen effundere, maximé viduas.& offaà mare,carnes à mulieribus originem habere.
Quomodo conceptio fiat. Cap. VI,
AR ISTOTELEsferimatrice furfum attractaà purgatione, menftruifq; attrahentibus ab vniverfa molealiquid puri fanguinis,qui áccidat femi ni maris. Non concipi, ob impuritatem vuluz, aut inflationem, metum, xegritudinem, infirmitatémve mulierum: aut quia viri languent.
Quomodo mares nafcitur,quomado femine. Cap, VIT.
M»pzxpocrrs caufam calori& frigori adfcribit. itaq; narrant primos homines Gterra enatos ad ortü Solis& meridiem fitis in partib. extitiffe ferc mares,feminas in fepcentrionalibus, PAKM ENIDES
dd iij

$6 PLVTARCHI DE
contrà in his exftitiffe mares, quia plus his denfitatis ineft. in meridionalibus autem feminas ob raritatem. HrpPoNAx proco atque femen vel confiftat& validum fit,vel diffluat& infirmius fit. ANA XAGORAS, DARMENIDES, femen dextra parte in dextram vteri partem coniicijà finiftra in finiftram. quód fi fecus fiat, feminas concipi, LEOPHANES, cuius Ariftoteles meminit, illos€ dextro refticulo, has€(iniftro feminari, Lev cippvs fecundum varlationem membrorum,quód mas colem,matricem jo femina habet.tantum enim duntaxat dicit. Ds oCRITVS comunes partes,ex vtro contigerit: peculiares, provt przvaluerint. HiprPoNax,fifemen
pravaluerit, marem: fi alimentum,feminam cócipi,
^
Monfira vt nafcantur.— Cap, MX."6
EM»z»ocrs; vel abundantia vel defe&ufeminis,aut à motus initio,aut diuifione in plura,aut quod alió vergat.fic videtur fer omnes caufas com plexus. SrRATO propter additionem,aut deminu tionem, rranfpofitionem, inflammationem. Medicorum quidam, quód tunc matrix flatibus illapfis pervertatur. Cur mulier faepius concumbens non. conciprat,— Cap. IX. ij Iocrzs medicus caufam effe putat, quód vel omnino nullum, vel iufto minus femen emittat,aut proli gignendz non aptum ob calorem, aut frigus,aut humiditatem,aut ficcitaté deücienté,aut ob refolutioné vteri.Srorcrobliquitatem veretri, 3e quod nó pofiit recià eiaculari femen:aut quia mem— bra coéuntium nó fint inter fe legitimaproportio-— ne condita ad matricis diftantiá. ERAs1 STRATVS, vbi vulua callos coetraxerit: aut carnofior ,rariórve,aut minor fuerit quàm natura exigat. 3f, Quomodo gemini C tergemini nafíantur.— Cap. X.| MP£»OcLzs, obabvndantiam& diuifionem ge nitur.|
20

PLACITIS PHILOS. LIB. V.$57
biturz.AscrEPrApzS,ob corporum differentiam: ficvt hordei fpice exiftunt duobus aut etiam tribus granorü ordinibus. effe enim femina fecundifsima. EnAstrsTRATVSsoOb conceptiones,vt in brutis.cüm $€nimmatrix purgata eft, tunc fuperfetationem admittit. Sroic! ob loca quz fant in vtero: c enim in primum& fecundum inciderit femen, tunc fieri fuperfetationem& tergeminos nafci.
Qu« caufa, quàd proles parentum aut etiam progenitorum :^ fimilitudinem refert.— Cap. XI.
EM» ocrzs(imilitudinem defert femini przvalenti: difsimilitudinem evaperationi caloris qui in femine erat. PARMENIDES;(ià dextra vulux parte femen excernatur, patrum: fià imftra,matrü fimiles nafci. Sro 1c1,à toto corpore& anima ferri femen,exprimiq; imagines& effigies ex eadem gen te, perindeatque fi pictor rei confpe&z fimilitudiuem coloribus fimilibus referat.pratereaà muliere 10 quoque femen emitti:quod fi przvaleat,matri:fi virijpatri fimilem nafci fetum.
5
Quomodo aliorum,non parentum forma fimiles : fiant. Cap. XIL
Mdero plerique fortuito cafu refrigeratis
i maris& rwn difsimilé gigni prolem putant. EmPspoerrs imaginatione mulieris inter concipiendü formari fetum.fzpe enim ima
gines etiam& ftatuc funt imulieribus adamatz,fimilífq; earum proles in lucem edita. ST o1c1 ob
30 confenfum quendam ac fimilem animi affe&ionem,
fluxuum& radiorum,non imaginum, iBfertionefimilitudines effici.
Quomodo cum mulieres, tum viri fleriles veddantw.— Cap. XII.:
3$ S Telus in muliere caufas medici vterb imputant,(i aliquid horum ei accidat. puta vt fiat den
fior, rarior, durior,obftruatur callo,aut carnea mov

$8 PLVTARCHI DE
le.item animi languorem,defe&um nutritiouis,cor poris vitiofam conftitutionem, perverfionem figurz, aut devulfionem. Diocrzs fteriles mares feri, fiue quód omnino nullum emittant femen, aut minus iufta quantitate, aut quia femen fit fterile, aut$ 9b refolutionem membri, aut obliquitatem colis^ re&à femen eiaculari non valentis ad matricis diftantiam. Srorcri ceufantur difsimlitudinem naturz& qualitatum in his qui corpora commifcent: nàm quando feparantur,& cum fuz naturz fami- io liaribus cocunt,tum fetum procreari. ^ Cur mule fterilas. Cap. XIV. AL CMAr 0 mulos fteriles efle dicit ob feminis *^tenuitatem(iue frigiditatem:mulas, quia matri£es earum non hient.Eu nzpocrrs,ob exilitatem,;, humilitatem,anguftiámq; vuluz,inversé ventriannate, vt neq; rectà ad eam femen eiiciatur, neque G id fat,excipiatur.Huic Dro crzs teftimoniü perhi bet,tales fe matrices mularum in diffe&ionibus fzpenumero deprzhendiffe inquiens:ac fieri poffe,vt 29 iifdem de caufis mulieres quoque fint fteriles. An fitus in vtero fit animal. Cap. XV. plo animal cenfet, àuia& moueatur in vtero & alatur. Sr10c1 parté ventris,non a3nimal.vtá; fructusqui ftirpium partes funt,vbi maturuere,de. 25 fluunt: ita rem quoque haberc defetu. EuPEpoCLES fetum non efle quidem animal, fpiritu tamen przditum in vtero. primam autem animalis refpirationem fieri cim partu editur, decedente humore qui'eft in fetu,& in exhaufti locum fuccedente in Vafa referata acre externo, DiocrNEs inanimata nafci animalia, fed cum calore.atque infitum calorem fimul atque natum eft animal, animam in pulmones attrahere. Hn opurvs naturalem fctuiin vtero, non animalem motü permittit, motüfq; cau- 5$ fam edit neruos. animaliaautem tum demum fieri, cum ex vtero cflufa aliquid acris accipiunt.
n
Quoz

PLACITIS PHILOS. LIB. V. 5 Quomodo alaturfetus,— Cap. XVL q[)rnosmrvs ,EP1cvRvs, fctum in vtero per os ali: itaque ftatim atq; natus eft,oread mammam ferri.nam&n vtero effe vbera queda& ofcu $ laquibusalatur. Sroici per fecundinam& vmbilicum: itaq; hanc ftatim ab obftetricibus à partuligari,& os infanti aperiri, vt de alio cogitet alimento. ALCMAEO ali per totum corpus,quod fpongiz in morem recipiat quz alendo funt idonea. Quid primum im vtero abfoluatur. Cap. X VIT. qTo rci, plerifg; fieri K AnisroTELES primüm lumbos, tanquam carinam nauis. ALCMAEO caput,partem fcilicet principem. Ma picT cor,in quo ,Q nt venz& arteriz. Alij magnum pedis digitum. 3 Alij vmbilicum. Cur fetus qui feptimo menfe in lucem editur, vitalisfit.... Cap. XII X. MezpocLES,quotempore humanum genus 8 terra eft enatum, propter tarditatem motus So20]is, tantam fuiffe longitudinem vnius die1, quanta nunc eft decem menfium. progreffu temporis contractam fuiffe ad quantitatem feptem menfium. itaque& decimo menfe& feptimo editos fetus vitales effe,natura müdi hoc meditata, vt in vna diein25 fansaupefcat& nafcatur. T1MAEvS non decem inquit menfes, fed nouem cenferi ab inhibitione men ftruorum poftquam conceptus eít fetus. fic etiam feptimeftria cenferi quz non funt, càm aliquando mulier poft conceptum menftruis purgetur.Porx30 avs, Drocrxs, Empirici etiam octauum menfem aptum partui agnofcunt:fed fetum effe tum imbecil liorem, ideóque multos perize.ac tametfi feréin vniuerfum nemo o&auo menfe natam prolem alendam cenfet, tamen multos fic natos in viros evafi35fe. AnisroTELrs& HipPOcRATES dicunt, fi vterus impleatur feptem menfibus, tunc fetü fe ex erere, ac in lucem cdi.quód fi fe excrens non alatur
1o

Siena info€iabilia.
6o PLVTARCHI DE
ob vibilicilanguorém,laboriosé geftato fetu,tunc eum non nutriri:fi veró nouem menfes in vtero ina neat,tunc fe prorhere,integrümq; naíci. Porvsvs vitalem prolem nafci diebus poft cóceptü cxx115. hocenim effe fex men(ium tempus, quanto etiá Sol 5 à tropico ad tropicum decurrat. Diciautem feptimeítrem, cum dies qui huic fexto menfi defunt, à feptimo adfumunrur. O&auo autem menfe natam non viuere, quando fctus ex vtero fe exerens grauius ymbilicum adffigit, vt ab eo nutriri non pof- 10 fit. MArHEMATICI octo menfes ad quenvis partum infociabiles aiunt, feptem fociabiles.Signa por 1o cceli infociabilia funt,qua ínciduntin ftellas do mibus ceeleftibus dominantes,& fub fe natis vitam infelicem;ac non longzuam portendunt. Sunt au- 1$ tem infociabilia quorum vnum ab altero octauum numeratur, vt Aries ad Scorpium, Taurus ad Sagit tarium,Gemini ad Capricornum, Cancer ad Aquarium, Leo ad Pifces, Virgo ad Arietem.& cetera. Hinc fieri vt feptimo& decimo menfe editatn lu- 19 cem vitalia fint: o&auo nata ob difsidium mundi pereant.
Deortu animalium, quomodo exflsterint, c an.
cadwa.— Cap. XIX. Vi mundum ftatuunt ortum, iisorta etiam ha- 2
bentur animalia, atque interitura. EP1CVREI, quibus non videntur nata, mutua permutatione na fci ea cenfent.Partes enim effe huius mundi. Quod idem fenfit ANAxAcoRAs&EvRIPIDES:
Mutatiosum fed uiciffitudine 39.
Aliis fabinde formis illa prodeunt. ANAXIMANDER primaanimalia inhumore na ta, corticibus contenta fpinofis: adultiora autem fa &a,ad ficcitatem defciuiffe,ruptóq: cortice nó mul tum temporis fupervixiffe. Ew P Ep ocLxspri- 3j mó animalia ac plantas nequaquá integro ortu exti tiffe, fed membris quz nondum coaluiffent:deinde partes

3$
PLACITIS PHILOS. LIE. V. 6i
partes coaluiffejita vt fpe&tri formam compages referret.tertium ortum fuiffe ex his que vicifsim nafcuntur. quartum non iam cx fimilibus, vt exterra & aqua: fed proinde vicifsim, cüm alimentum aliorum effet denfatum, aliis mulierum formz venuftas iucitamentum emittendi feminis attuliffet.Animalium porró omniü genera difcreta fuiffe certorum ratione temperamentorum: ob quam alia aquá expetant, alia aerem,que plus ignei habeant:alia quae grauiora fint, ad terram fuo appetitu ferantur.quz autem zquabili funt temperamento; ea vocem e pé &ore emittere.
Genera aüimantium quot fint, C an orania fenfs ac
fátione pradita. Cap. XX.
Stopus ARISTOTELIS quein operequatuor ftatuit animalium genera, Tertreftria,aquatica, volucria, cceleftia.nam& in his dici animalia ratione préditaimmortalia. DzwocgiTvs,Eprcvnvs, ccleftibus rationem tribuunt. A N A x A6 0RASsorniaanimalia habere mentem agentem: non item patientem, qui eft mentis quafi interpres. PvrHAcoRAs,PraATo,animas omniü etiam bruta qux dicuntur animalium effe rationis compotes,non tamen ea agere fecundum rationem.ídque fieri ob incommodum corporum temperamentum,& quia loquela deftituuntur. quod in canibus & fimiis appareat, vocem, non articulatam tamen eam, emittentibus, D1 0 c E N x s,rationis& acris partem ea percipere, fed vel ob crafsiciem, vel ob abvndantiam humoris neque intelligere neq; fentire: ac feré affecta effe eo modo quo funtinfanientes,qui de mentis exiuerunt poteftate.
Quantum temps ad formandwm in vtero animali fetum requiratur, Cap. XXI.
EMp2»0cis homigum mernbra incipere conformariaitàdie xxxvy1,perfici membra die vn*&

" PLVTARCHI.DE:
dequinquagefimo. AscrrPrApzs mafculorums quod finc calidifsimi, initium vigefimz fexta diei defert,nonnullos etiam maturiüs aufpicari dicens: perfici membrà die quinquage(imo:Femellarum ini tium bimeftre, finem conformationis exitum quar-$ ti menfis; ob inopiam caloris.Rrutorum perfici fetüs contemperátione elementorum.
Quibus ex elementis conflet y» mobw wm feuinfq; aene| íoriémembrum. Cap. XXI qMernociss áarbitratür carnes naíciexinterna rd
elementorum contemperationc: neruos ignis& terre duplicibus portionibus admixtis: vngues; neruis vbi acri occurrerüt refrigeratis.offa ex aq:
& interna terra.quatuor auté ignis& terre contópc
ratis portionib.fudoré& lacrymá corporis fieri fic. 15 Quando c quomodo inciprat bomo perfiai.
Cap. XXIII. ÉRAcLzTVvsKSrTOorcifubannü decimurmquartum, cüm iam etiam genitalis vrina fecerni
incipit.nam& arbores tum incipere perfici, cüm gi zó
gnere femina incipiunt:immaturas anté effe& imperfectas, dum fru&u carent. Prztereà eo natu homo iam in noticiam boni ac mali verit, eorürmq; di: feiplina capax ex(iftit. Qua caufe fit fomni eo mortis, Cap, XXII d 2$ A MAEO fomnum exiftere ait fanguinis in concurfum venarum receptu: eiufdémque diffüfione no$ evigilare: plenum autem abfceflum, mortis efle caufam. ExPrpocrrs moderata caloris qui in fanguine ineft refrigeneratione fommum, perfc. 39 £ta mortem accidere. DiocENzs;fi vniuerfus fanuis in venas diffufus contentum in cis acrem irí pe
&us fübie&ümque ei ventrem contrudat, fomnum
fierijac thoracem iricalefcere. quód(i valuerfus acr
venas deferat,mortem confequi. PLATO& Sror- 3f
c 1foninü fieri remifsione fenfitiuifpiritus, nor relaxatione; ficvtin terra: fed cüm isad intervalluim
i fuper

PLACITIS PHÍLOS.LIB. V.$$
füperciliorum, id eft partem principem, fertur. qui fpiritus fi omnino remittatur,mortem fubfequi. Ad animarmine,an verà Ad corpus pertineant fomnga €» mots. Cap. XXV. $ ARSTOTEaS Íomnum corpori cum anima facit communem, effe enim evaporationem humidi€ pe&ore in caput;& refriperationem caloris in cordeáb alimento fubieto:mertem effe abfolutam refrigerationem: foliüfq; corporis effe, animam efie I0 immortalem. ANAxAGORAs fomnum accidere putat functionibus corporis:non enim animz effe, fed corporis adfectionem.mortem effe anime divulfignem. Lev cippPvs folius cótporis elfe fomnü: cümd; ob tenuitatem partium plus iufto;excerni1$; turaüimati caloris, eo morté effici. córporis hec eífe,nó animz affectiones. En PrpocLrs morté effe ignez naturz fecretionem ab his ex quibus homo coaluit.ideóq; commüné effe anime corporíq; mor tem.fomnum auté evenire fecretione nature iguee.
zo De plaptürum incremento,c7 ah fint animalia:
Cap. XX VE pl^ro;Empedocles, ftirpesquoq; anima preditas effe,& in animalium numero cenfent:eo argu mento, quód& nutent;& ramos habeant directos,
5 quiinflexi fi remittantur, fuum repctant locum atquere&itudinem. AR1$TOTzELES viueredi-* cit;animalia effe regat. quód animalia appetitu,fen fuque,& quzdam porró ratione fint przdita.SrorCI& EprcvRzt animam iis derogant: quód ani30 mata alia dppetát, concupifcentiág; incitentur, aliá etiam ratione vtantur: plant autem fortuitó nata fint, nó animx effe&ione. Ew PE p CLEs ptimointer énimalia loco afbores e terra enatas ait, antequá3ol circüávolüeretur,nóxq; à die difcerneretur.
3$& ob concinnitaté téperainenti fexus mafculiac fe minti rationé continuiffe. incrementü eis obtigiffà & caloris cerra iuclufi difributione: itáqi terre efe

64 PLVTARCHI DE
partes, ficvt fetus in vtero matricis fupt partes, Sez mina, excrementa cffe terrz& ignis abvndantium& quz humoris fatis non habeant,earum fub aítatem defluere folia exfuccatarum:plerafq; durare,vt laurum;oleam, palmam. Diferimina fuccorum effe ob diverfitatem partium& caufarurà varietaté, maximé nutrimentum: vt in vitibus. non enim harum differentiz vinum vino praflantius cfüciunt,fed fo li;quo aludtur,diuerfitas:
-—
Denutritione C7 incremento. Cap. XX VII: di EM PEDOCLEZE s animalianutriri fubfidente eo
quod iis eft natura accommodatum: crefcere ob caloris prefentiam: decrefcere& tabefcere vtriufque defectu. noftrz atatis homines prifcis compa-;g^ ratos, infantium inftar effe.
Vnde appetitus aminialia, vnde voluptas in» &ffat.— Cap, XXIX.
APpetitum ExPrpocrrs animalibus obtingere defe&u elementotum quibus conficiuntur: vo-* luptates autem ex humiditate,& periculorum fimiliümquemotus:interturbationes autem&— x x
Febris vt fiat, c7 an ea fit affetlio alius affetliona appendix.— Cap. XXIX. 1$ ERnv febrim fic definit; Febris motio eft fanguinis illapfi in pulmonis vafa; non proficifcens à noftra voluntate. ficvt enim iare nemine commouente quiefcit, vento autem cóttd naturam incidente violento totum exagitatur, ínque circu- 39 los torquetur. fic& in corpore vbi commotus fueritfauguis,íncidit in vafa fpiritui deftinatajibíq; exMACH calorem toti corpori adfert. placet autem ei febrim morbieffeappendicem. D10 c rxs inquit: Quz videntur, cófpe&ui nobis exhibent ea 35 quz in obfcuro funt.Hoc autem apparet,febrim vul neribus, ardétib.abfcefsibus,& bubonib.comitari, De

10
Él
PLACITIS PHILOS. LIB. V. 6; De fanitate, morbo fene£lute..— Cap. XX X.
ALS fentit, caufam bone valetudinis continentem effe equabiliratem facultatis humidi, calidi, cci, frigidi,amari dulcis,ac reliquarü qualitatum.contrà fi qua harum qualitatum fola prevaleat cxteris, morbum gigni. verbi gratia,fi nimium poísit caloraut trigus,aut reliquorum aliquid defi ciat vel abvndet:vt cü fanguinis aut cerebri non eft fatis.ideóq; fanitaté effe temperiem qualitatü concinnam,hoc eft certa invicem proportione invicem refpondentium. Dio crzs plerofq; morborá exiftere ait ob inzqualitatem elementorum corporis, eiü(que conftitutionem. ERAsisTRATVS morbos ob multitudiné alimenti, cruditatem,& corruptionem exiftere: victus rationem moderatam& fufficientem corpori, effefanitatem. Srorct vno ore dicunt fene&utem accidere ob caloris defectü.qui bus enim plus eft caloris, ij fene&uti morá longiorem producunt. AscLEPIADES ait Aethiopes ce20 leriüs fenefcere, anno fcilicet trigefimo: íd45 propterea,quód eorü corpora nimio Solis(tu exvran tur.In Britannia contrà fenium anno cxx incohari: «p corpora ob frigiditaté iftarü regionü igneá in fele contineát naturá. Et corpora Aethiopum rariora
35 effe, quód relaxétur calore Solis. in feptétrionalib.
Lis]
regionibus corpora défiora, ideóq; etiá viuaciora. PLVTARCHI Parallela.id eft hí(toríarum Gra
carum cum IRomanís coníuncta receníio.
| Lr R1Q vx exiftimant veteres rerum geftarum narrationes figmenta effe& fabulas, propterea quód alien funt à communi opinione, Ego qui obferuafes

IT.
& Gé PLVTARCHI.
fem pofterioribus temporibus eveniffe germana ec rum quz prifcis téporibus perhiberentur cótigiffe, collegi cuivis antique rei geftz refpondenté rece tioré biftoriá,fimálq; autorib.nominatis expofui. Darts Perfarum fatrapes,exercitu trecentorum f
millium ad Marathoné Atticz planitiem add ucto, pofitífq; caftris, incolis bellüny dentnciauit: Athenienfes fpreta barbarorum multitudine,nouem mil lia hominum miferunt;ducibus Cynégiro,Poly7eélo,Callimacho,Miltiade.Collatis fignis cüm pugna te
retur, Polyzelis aliquid humana conditione auguftius confpicatus, cft luminibus€aptus. Callimachus multis transfixus haflis j etiam mortuus ftetit. Cynzgiro, dum Peificim nauim receptui fe datei
retinet,manus funt amputat: 1$
ASDRVBAL rexSicilia occupata, bellum R'omanis indixit; Metellus à fenatu bello gerendo przfeGus vicit. in proelio L/Glauco patricius, dü nauirz Afdrabalis detinet,vtranque ámifit manum.Nartaf
hoc Ariftides Milefius, primo libro rérum Sicula- za
rum:à quodefumptum hoc argumentum Diodorus Me dur tra&auit.
XrnRxxs 732225 hominum ctercitu infftuctü£ ad Artemifium appulit,eiáfq; regiónis incolas tum
hoftiliaabs fe exfpe&are iufsit. Atheniénfes cótur- z$
batis animis, Agcfilaum"Fhemiftoclis lium mifere exploratum, quanquam pater eius Neocles tri fomnuis vidiffet illum ambabus truncatum manibus. Is Agefilaus vbi petvenit babitu Períico ad barbaros,Mardoniü quendam de regis fhipatoribus, Xer- 36
xem ratus effe, interfecit:comprazhentüfq; à circüfiantibus,vinttus ad regem eft adductus.Boue tum litaturus erat rex ad aram Solis.lbi Agefilaus igoi in ara excitato dextrá impofuit manum, cruciatüQ; abfque vllo pertulit gemitu. vincülis proinde folu- 3g tus,dixit: Tales funt omnes Atheniéfes:quod fi nó eredis, etiá(iniftrá impofuero.Xerxes metu concepto,in

1
1ó
15
1o
I
3;
PARALLELA' 47
ptoyin cuftodia cü iufsit adférüari.Narratio ef Aga tharchide Saniij, libro Perficarüm rerüm fecundo;
PoRszNA Etrufcorum rex trans Tiberim pofitis Caftris Romanos oppugnabat, cómieatq; intercepto fame eos vrgebat.Inopiá cófilij tum latorarite feriatu,Mvcivs de viris illuftrib vnus, quadringentis confuluri permiffu affumtis equalibus,habitu priuáti Hominis indutus amnem trífiit: cümq; fà tellité regis videret militibus neceffaria diftribuere, regem ipfum elfe rátüs interfecit. Adductus deiidead regem igni,vt erat ibi paratus, dextrá impo fuit maiü, doloribüfd; animoseé toleratis fübridés: Soluar, inquit, Barbare, etiam te invito. fcito enim in caftris cccc effe quitead necem quzrunt.Territus Porfena pacem cum Romanis fecit. F.efert Ári ftides Milefius tertio hiftoriarüm libro. a
ARcrvis& Lacedemoniis dé agro Thyreatico! i altércantibus, Amphi&tyonés pugna vtrinq; le&orum hominum rem decernendam cenfuerüt, victoríq; agrü detulerüt iftum. Lacedemonij à fua parte OrnuRYApsM fummerei, Argiui THERSANDRVM prfecerunt.Preélio de Argiuis duo fuperftites fue rait Agenor& Chromius; qui de victoria ciuibus nunciuri attülérunt.FaQta autem quiete, Ohryades S'r4t4geé etiamnü viuens, fultáfq; haftilibus femifra&is,mor"^ tuorum fcuta abftulit, trophzum erexit, fuóq; fanuine id Ioui tróphzorá titori itifcripfit.Integratá
m Amphi&yonesin rem przfentem venerun tli témq; fecundum Lacedemonios dederüt.Sic Chry fermuslibro tertio terum Peloponnefiacarum.
RowANt bello Samnitico ducem exercitus cre verunt Poftumium Albint.Is in anguftiis,quz. Cá dinz furca dicuntur,citcumventus hoftiumihfidus tres legiones perdidit,& ipfe vulnere graui accepto cécidit. Intempefta no&e;iamiá moriturus,hofübus occifis fcutà ademit, trophzum ftatuit, maníq; in fanguiné intindla infcriptit, Ioui tropheor&
i ese ij

Di PLVTARCHI
vindici deSamnitibus Romani pofuertt. Fabiusau tem Gurges cognomento miflus cum copiis, vt ad locum venit, vifo trophzo omen arripuit,cómiffóque prcelio vicit hofles,regémq; eorum captü Romam mifit.Ex Ariftidis Milefij Italicorum tertio..$
1V. CümPerfzin Grzciam adduxiffent 1252255255 ho minum exercitum, miffus eft Leonidas à Spartanis, cum ccc militibus.Is ingruente prandentibus bar barorum multitudine, iis confpe&is dixit ad fuos:. fic prandete, vt ccenaturi apud inferos,fa&óque inte barbaros impetu, multis confixus haftis in ipfum Xerxem cótendit, eíq; diadema avellit. Mortui cor barbarus fecans,hirfutum reperit. Ariftides primo Perficarum rerum.
RonaNt bello punico trecentos miferunt, duty ce Fabio Maximo. Is conferta pugna omnes amifit: ipfe lethali affectus vulnere in Aunibalem irruit, diadema ei detraxit, cámque eo inortuus eft. iia Ariftides Milefius.
V. AdCelznasPhrygiz vrbem hiatu terre cum a. 29 quz illuuie orto, multz domus vnà cum habitatoribus in profundum abrepte funt. Midas autem rex oraculo accepto, fi preciofifsimum iniiceret, fore vt hiatus coirct, auro argentóq; iniedis nihil profe cit. ANcHvRvs autem Midz F. cogitans precio- 25 fius anima humana effe nihil in vita, amplexu dato genitori& vxori fuz Timothez, equesin hiatum Íefe deiecit, Cüm auté in fe coiuiffet terrayauream Midas eoinloco pofuit aram, eámque manu tangenslIouildzo confecrauit. Hazcara circaid tem- 39 pus,quo hiare terra folebat olim, lapidea fit: ftato 1fto tempore elapfo,aurea vifitur? Autor Callifthenes libro Transformationum fecundo.
Prx medium forum fluens Tiberis ob iram Iouis Tarfij, ingentem aperuit biatum,multáfque ab- 3 forpfit domos. Oraculo moniti finem fore, fi preciefam rem iniicerent, aurum& argentü iniecerüt,
Sed

D
PARALLEL A. 65
Sed CvRr1v5 vnus de primariis iuuenibus fenten tia oraculi intelle&a,animámg; iftis preftantiorem fentiens, eques feipfum inhiatum immifit,fuófq; ca lamitate foluit. Ariftides xr. Italicorum.
Ducibus qui cum Polyniceerát conviuantibus, aquila devolans,haftàm AM PHIARAI raptá in fubli me advexit, inde dimifit. ea terrzinfixa, in laurum eft mutata.Poftridie bellum cüm gereretur,eo loco Amphiaraus vnà cü curru terra hauftus eft, vbi Har ma vrbs nunc eft à curru fic dicta. Sic Trifimachus lib.tertio de conditis vrbibus.
RonANis bellum adverfus Pyrrhum Epirotam gerentibus, oraculo vi&oria promiffa eft Aemilio Paulo, fi aram pofuiffet eo loco,quo videret virum illuftrem aliquem vnà cá curru hiatu terrz hauriri. Triduo póft Varznivs Conatus, homo diuinus, per fomnium iuffus veftem pontificiam fumfit,& in aciem fuos eduxit ,ac magna hoftium cede edita terra abforfptus eft.Aemilius aram ftatuit,vi&oriá10 que potitus crx turrigeros elephantos Romá miiy
30
35
fit. Ara ifta vaticinatur fub id tempus, quo Pyrrhus eft vi&us. Scribithoc Critolaus tertio Epiroticarum rerum libro. PynArcHuaMEs Euboenfium rexbellum in Beeotos gefsit.Hunc Hercules etiamnum adolefcens vicit, pullí(q; equi alligatü in duas partes difcerpfit, infepultámq; abiecit. Locus pulli Pyrechma dicitur.(itus eft ad lumen Herculeum,& hinnitü equis bibetib.edit. vt fcriptü eft libro de fluminib.tertio. Tvrrvs Hoftilius Romanorum rex bellum geffit contra Albanos, quorum rex erat Metius Suffetiusac preelium fzpius diftulit.Semel vio eo Albani fe ad conviuia dederunt.quos Tullus vino captos adortus, regem eorum duobus pullis equinis alligatá difcerpfit.Alexarchus quarto Italicorá. PuiLiPPvs Olynthum& Methonem oppugnaturus, dum traiicere Sandanum fluuium vi contenee iij
VI,
VII.
IIX.

30 PLVTARCHI dir, fagittaiduseftab Asr xm Olyuthio, qui & dixit, p After letbale Pbilippo inittit fpiculum. lippus retró ad fuos natando evafit.amiffo ex co vulnere oculo, Callifthenes tertio Macedonicorü.$ PoRszNA Etruriz rex pofitis trans Tiberim caftris bellum Romanis intulit,interceptág; commea tus fübvectione, fame eos prefsit. Horatius autem Cocrzs dux creatus fublicium occupauit pótem, hoftéía; tranfire volentes inhibuit: multitudinéq; Io corum fuperatus, fuis mandauit vt pontem reícinderent, hoftiámq; curbá tranfitu prohibuit. fagitta guté oculum ictus1n amnem fefe abiecit,& ad fuos tranauit. Theorimus fecundo rerum Italicarum. IX. FABv LA delcario,cuius hofpitio Bacchus eftig víus, ab Eratofthenein Erigona refertur. SarvRNvs apud agricolà diveríans, liam eius Entoriam infigni forma comprefsit,& filios ex ea genuit Ianum,Hymnum,Favftum, Felicem. Cum autem vini vfum& vitis cultum tradidiffet[catio hofpiti fuo, 29 mandauit vt eo vicinos quoquempertiret. Quod cum factum eflet, vicini infolito petu in grauiorem confueto delapfi fomnum, putauerüt fibivenenum efTe propinatum, lapidibüfq; Icatium obruerunt.£&liz filij prz incerore feipfos fufpenderunt. Cum au- 3$ tem Romam peftilentia invafiffet, refpondit Apol. lo Pithius finem mali fore,fi Saturni iram placaffent,& genios iniufté occiforum. ltaq; Lutatius Ca| tulus vnus de principibus viris, Saturno templum jrepe Tarpcium montem códidir, arámq;in eo col 19 Ocauit quatuor habentem facies: iue ob nepotes Lcarij,(iue quód anni partes funt quatuor. menfem quoque Ianuarium ftatuit, Saturnus autem vniuerfos in fidera retulit: quorá alij Protrygeteres vocá-| tur, quali vindemiá antecedentes, anus auté priorjf| oriés cernitur ftella ante pedes Virginis. Critolaus| libro quarto eorum quz in ccelo vifuntur. Pzrn

PARALLEL A, p
Prasts Graeciam populantibus Paufanias Lace x. damoniorüm dux acceptis à Xerxe 1» talentis voluit Spartam prodere. Re cÓperta, pater Agefilaus ceueritas eva víque ad fanum Mineruz Chalciaeci perfecu- parentums $ tas ef, obthuratifq; fni foribus latere cotto,fame in liberos. .Becauit. mater etiam infepultum abiecit. Chryfetmus hiftoriarum fecuodo libro. RoxaXxt bello Lstin D.Decium imperatorem defignauerunt, Quidam àuté patricius iuuenis pau Y? per,nomine Cafsius Brutus, hoftibus pro certa mer cede portas aperire inftizuit: deprahenfü(q; ad tem plum Mineruz auxiliari confugit. Pater auté cius Cafsius Signifer ibi eum inclufit, faméq; interemtum inhumaturm abiecit. Cletonymus in Italicis. t$^ DanivsPerfa proelio congreffus cum Alexádro y(. ad Gramicá, amifsis feptem fatrapis,ac falcatis curribus 12 11, poflridieinftaurare pugnam volebat. Ariobarzanes autem filius eius, vt qui Alexandro fa ueret, promifit eife patrem ipfi proditurum. Pater 139 aurem indignitate rei cómotus, filio ceruices przcidit. Aretades Cnidius tertio Macedonicarü rerü. Bavrvsab vniuerlis ciuibus cóful creatus, Tarquinium Superbum,qui tyránicé fe gefferat,in exfu lium egit.Is ad Etrufcos confugit,eorümque opera 2$ Romanis bellum fecit.* fiij patrem prodere voluerunt, réq; detecta fecuri funt perculfi. Ariftides Milefius S RDA EPAMINONDAS Thebanorum dux bellum con-.XIE tra Spartanos gerens,ad comitiain vrbem eft profe 39&us, cüm prius iniunxiffet hoc Stefimbroto filio fuo, ne cum hofte confligeret. Spartani eius abfentia cognira, iuueni timiditatem exprobrauerunt. quod ille iadigné ferens, oblitus paterni mádati pu gnam coníeruit& vicir, Parer autem iratus ei coro3$ nato collum abfcidir. Ctefiphon tertio libro rerum Boeoticarum. RomaANir bello adverfus Samnitas prefecc€6 1

2 PLVTARCHI
runt Manlium Imperiofum cognomento.Ts cüm ad comitia creandis copfülibus indicta Romam proficifceretur, filio mandauit ue pugnam committeret, Samnitz re percepta, conviciis iuuené iritauerunt, & ad praelium elicuerunt. Ex eo is victor difcefsit:$ pater autem eum fecuri percufsit. vt narrat Ariftides Milefius. XII, HzncvrzsIole coniugiü petens, paffus repulfam oppugnauit Oechaliam:Iole fe de muro preciitem dedit: cafu autem veftem vento finuante ni- I] bil mali paffa eft.Refert Nicias Maleotes. RowaNir bello inEtrufcos ducem prafecerunt Valerium Torquatum. is cüm vidiffet filiam regis Tufcorum Clu(iam,eam petiit:cümq; non impetraret, vrbem obfedit. Clufia de turri feipfam deiecit. 1g vefte autem finuata(curauerat hoc Venus) incolumis dd terram delataeft, cui cum vitium Torquatus obtuliffet, ob ifthzcfa&a communi Romanorum decreto deportatus eft in Corficam,que eft infula ante Italiam. Theophilus Italicorum tertio. 10 XIV.'Cvn Ponifocietatem cum Siculis adverfus Ro manos machinarentur, Metellus Romanorum dux foli Veftz rem facram non fecit: ea ventü clafsi adverfum immilit. C.autem Iulius arufpex ceffaturum edixit, fi&! am fuam dux immolaffet. Coaétus itàqi: hic filiam Metellam produxit mactatum. Vefta eius * forté La- miferta, buculam eius in locü fübmifit,ipfámq;*La wuuwm. mufium detulit,& draconis qui ibi colitur antiftit. m fecit.Sic Pythocles tertio Italicorum. Avrtpr,quz eíl Bocotiz vrbs fimile quippiam 5o Iphigeniz accidiffe, Meryllus fcribit primo BaeoUcorum. XV. BRrwNvs Gallorü rex Afíá vaf ans ad Ephefum Proditionis. ve nit, ibid; puellá plebeia adamauit. ea fe corporis et auaricie füi vfuram ipfi conceffurá, Ephefümq; traditurá pol exit. icita eft, pa&a mercedis loco pa& mundum muliebrem. Brennus militibus mandauit, vt quid« quid

PARALLE.L A. 73
quid auri habcrent,id in finum auarz coniicerent. itáque illa multitudine auri obruta periit, Tradit hoc Clitophon primo libro rerum Gallicarum. TaARPx1A vna de nobilibus vizginibus Capito$ lijcuftos, bello Sabinotum contra Romanos ,iatio promifit, fcaditum eiin montcm"Tarpeium patefacturum,(i monilia mercedis loco acciperet que Sabini geftabant. Sibini hoc fentientes:viuam eam monilibus obruerunt.Ariftides Milefius in Italicis. 10 Cvn diuturnum fuiffet inter Tegeatas ac Dheneatas bellum, placuit vtrinq; mitti fratres tergeminos,qui de füummarei decernerent.Tegeatz Reximachi, Pheneatz Damoftrati filios delegerunt. Conferta pugna,duo de filiis Reximacbi ceciderüt. 1; Tertius Critolaus calliditate duos fratres hoftes vi cit.fimulata enim fuga eos dum invicem divulfiinfequuntur interfecit. Redeunti cum omnes gratularentur victori, fola foror eius Demodice gaudio abftinuit, ob interfe&um ea pugnaà fratre Demo39 ticü,cui defponfa fuerat. Quod indigné ferens Cri tolaus,fororem trucidauit:czdifq; poftulatus,à ma tre abfolutus eft. Demaratus Arcadicorum fecüdo. RonaNr& Albani bello conflato, tergeminis rem decernendam permiferunt, Albani Curiatiis, 2; Romani Horatiis. Vt ventum eft ad conflidium,Cu riatij duos de Horatiis obtruncauerunt. Tertius fu perítes fimulatz fuge auxilio Curiatios fingulosinfequentes trucidauit,. Gaudentibus omnibus fola vi&ori non eft gratulata foror Horatia, cuius fpon30 fum Curiatium frater necaffet. ab cóq; ipfa eftinteremta. Ariftides Milefius in. rerum ltalicarum commentario.: APv» Ilium ardente templo Mineruz,llus accur rens ccelo delapfum Palladium eripuit,ac captus eft 35 luminibus,quód illud videri à viro nefas erac.Poftmodotamen placato numine vifum recepit. Hoc Dercyllus libro primo de conditis locis. cec v
XVL
XVII.

XVIII,
XIX. &bryeias,
74 PLVTARCHI
"MarzLtvs vir primarius in fübvrbium pergens à coruis retentus fuit alis eum plangentibus. Eo oftento territus iu Vrbem rediit: cümq; videret VeÍtz zdem flagrare, Palladio inde rapto exczcatus elt: pofteáque temporis expiataira numinis vfum oculorum recuperauit. Ariftides Milcfius Italicis.
- TuRAcIsvs,cüm bellum adverfus Athenienfes ererent, oraculum victoriam promiferat,fi Cod:o parcérent, Ille autem vili amictu ad hoftes venit, fal cem gerés,& vno interfecto occífus ab alio eft: itá- ro cg vicerunt Athenienfes. Socrates, autor libro
bá
racicarum rerum fccundo.
P.Decius Romanus contra Albanos belligerans
per quietem imagioatus e(t, fefua morte Romanis vires additurum.1taq; in medios hoftes irruit,mul-!$ tfq; occifis interfectus eft.Eodem niodo filius eius Deciusbello Gallico rem Romanam confíeruauit. autor Ariftides Milefius,
. CvaNiPPVs Syracufanus cum diis facrificaret, folum Bacchü preteriit.Iritatus deus ebrietatem ei 19 immifit,per quà in obfcuro loco filiá Cyanem com prefsit.ea patris digito detractum annulum nutrici adferuandum tradidit, agnitionis argumento futurum. Pefte oborta, cum Apollo Pythius refpondiffet inceftum hominem effe diis aucrruncatori- ig bus malorum immolanduni, Cyane fenfum oraculi alios fallentem percipiens, crinibus arreptum patrem protraxit,ac eum, féque infuper ipfam 1ugulaüit. Dofitheus tertio rerum Sicularum.
Ronax cü celebrarétur Liberalia, Aruntius,qui 3o ab órtu fuo fuerat abftemius vim Liberi patrisdefpi catui habuit. À quo in ebrietaté cóiectus, fili fuse Medulline virginitaté per vim eripuit.Ea exannulo violatoré agnofcens,maius xtate fua meditata facinus patré inebtiauit ac coronauit, adductümq; ad 5$ ará Falminis, illacry más interfecit cü qui fuz virginitat infidias ftruxcrat.Ariftidcs tertio Italicorü. ERx

1o
D
1$
30
35
PARALLELA."2
ERxcrHzvs bellum contra Eumolpum gerens, do&us vi&orem fe fore fi filiam loco vidimz immo laifzt, re cum vxore Praxithea communicata, filiara hoftiz in morem ma&auit. Meuiinit Euripides Erechtheo.
Viervs bello Cimbrico Marius,fomnio monitus eft vi&orem fefore, fi&liam(üam Calpurniam im molaret. Fecit hoc ille,ciüium(aluti naturz vinculo pofthabito, ac viCit. atqj etismnum duz funt in Germariaarz; que fub id tempys fonum tubarum edunt. Dorotheus quartó[talicorum.
CvANiPpvs genere Theffalus identidem venatum exibat. Vxor eius, quam recens duxerat, eum cum alia muliere confuefcere fufpicata, quod fgpenumiero in fyluis maneret, veftigia mariti fecuta1ü quodam loco'arboribus confito delituit,eventümque przftolata eft. Ramis autem agttatis, canes feram eífe rati impétum fecerunt, mulierémq; màriti amantem inftar brütz beitiz dilaniauerüt. Cyaulppus infperátz rei fpe&taculo oblato feipfum iugulauit.AutorParthehius poeta.—' à
SvsARI, quzltalig vrbs eft, Aemilias rarz formx iuuenis, deditus erat venationibus.Mulier,cum qua nuper huptias peregerat, cum alia rem ci femi na effe opinata, nemus intrauit.rámis'autem agitatis canesaccurrerunt, eámque difcerpferunt. Maritus fuper ea clade fefe confodit. Clatony mus fecundo Sybariticorum. | SuygNA(quam Myrtrham Latini vfurpant) ob iram Veneris Cinyram patrem deperiit,& amoris tormentum nutrici aperuit. Hac dominum aftu fübiuit,nartans in vicinia virginem effe, quz rpfum adamaret, palàm autem adire prz pudore non poffer.ita pater cum filia ignota concubuit. quoda vetó tempore cernere amafiam cuptens;lumen popofcit.& filiam agnofcens, ftridto enfe inceftam fecutus eft. illa Veneris providentia in arborem myrXx.
Xx
Zelotypie exits.
XXIl Incc(h éxàpla.

76 PLVTARCHI
rham mutata eft. Theodorus in Transformationib.
VALERIA Tufculanaria propteriram Veneris amore patris Valerij correpta,rem cü nutrice communicauit. hzc fraude domingm ad filiz concubitum induxit,à virgine eum deperiri inquiens vici-$ na,& quz cum BC vereatur concumbere fi agnofcatur.Pater cum filia congreffus,perebrietatemlu— cernam poftulauit. nutrix Valeriam excitareoccu-—| pauit.quz profuga cum ruri degeret, vterámq; gereret, aliquando deiecta eft per precipitium,inco- 19. lumis tamen, faluo etiá fetu,quem fuo tempore peperit,)nomine Syluanü.(Grzci Aegipanem vocat.) Valerius pre maerore de eodem fe precipitio deiecit.Ariftides Milefius tertio Italicorum.
Posr Ilij excidium Diomedes in Africam maris 1: fluctibus eiectus eft. Regnabat ibi Lycus Martis F. qui peregrinos de more patriimmolabat, Sed filia prd",— huius Calliroc Diomedis amore capta,patrem prodidit, Diomedéd; vinculis exfoluit. Hic benefactri cis nulla habita ratione avectuscüm effet; Calliroe 29 fune fibi morté coníciuit. Ex lube tertio Libycorü,
CarPvnaNivs Craflus vir illuftris Reguli legatus,in Maffylos miffus vt Garetium caftellum fuperatu difficileoppugnaret, captus fuit. cümque effet Saturno immolandus, Byfata regis filia adamans 2$ €á vitoré prodito patre fecit ac feipfam ob ipfius difcefrá iugulauit. Hegefianax tertio rerü Africarü,
PRtAMvs Polydorum in Thraciá expofuit cum auro apud Polymeftorem affiné,cüm iam excidium ,, lioimpenderet. Polymeftor Troia capta Polydo- 39 Atarici4. rum necauit, vtauro potiretur ipfe. Hecuba eó loci
dclata, aftu eum circumvenit vt aurü datura, captiuífque adiuuantibus oculos ei manibus eruit.Euripides tragacdie ferptor hoc perhibet.
ANNIBALE res Campanorum agente& ferente, L.Thymbris Ruftium filium vnà cum pecunia depo fuit apud Valerium Geftium neceffarium fuum.Hic
Cum
XXIII.
Filiepatres
XXIV.

PARALLELA. 7
€i hoftem rebus potiri intellexiffet, prz cupiditate pecuniz nature iura violás,puerü interfecit. Thym bris iter per agtos faciens, reperto filij cadauere ne ce(fariü iftá fuü ad fe vocauit, thefauros ei fe often5(urum pratendens: nactáfq; hominem oculis priua uit,ac in crucem fuftulit. Ariftides tertio Italicorü. PHocvM Aeaci é Pfamathe fili, dile&tümq; patri Telamon eduxit venatum:apróq; oblato haftam infratrem quem oderat cótorfit, eümq; interfecit. IO Paterexfulio mulétauit Telamonem. Scribit hoc Dorotheus primo Transformationum libro. C.MAxiMvs cum filios haberet Similium&Refum,hüc quidem ex Ameria, Cononem cognomen to: hic in venatione fratrem interfecit, domümque 1$. reveríus fortuitó, non confultó rem ita confedam dixit. Pater veró eü re comperta vt erat, extorretn egit. Ariftocles tertio rerum Italicarum. Mansex Althza Meleagrum procreauit* ex Euripidis Meleagro. i10 SrPrimivs Marcellus ducta in vxorem Syluia, plerunq; venationibus operam dabat. Nouam au'tem vxorem Mars fub paftoris fpecie ftuprauit vi, atque fetu impleuit. faffüfg; quis effet;ftipitem deditin quo futurz prolis fatum contineri diceret, 2$ Jnterfecit autem Septimius Tufcinum. Mamercus auté cüm fertilitacs telluris gratia diis facrificaret, folam neglexit Cererem.ea aprü ipfi immifit. Hunc is aprum multis colle&is venatoribus interfecit, ca pátq;& pellem defponfz fibi femine tradidit:Scim $0 bratesautem& Muthias auunculi ea virgini ademe runt.quos cum ille iritatus trucidaffet, mater ftipitem cremauit. Sic Merillus tertio Italicorum.! TsrAMOoN Aeaci& Endeidis F.in Eubceam cum veniffet, Peribeeam Alcathoi filiam vitiauit,noctü3f quefugit. Pater fentiens hoc,& fa&um ab aliquo ci uium fufpicarus ,fliam cuidam fatellitumin mare abiiciendam mandauit.qui metus miferatione, cam
XXV. Fratricie
dia,
xxvt
XXVIL

XXIIX. inceffpa.
&£xix.
xx.
28 PLVTARCHI,
vendidit. cámque muliereffet ad infulam! Salami; nani naui advecta, Telamon eá emit. peperitautem Alatem. Reperies hiftoriam hanc apud Aretadem Gnidium libro de infulis fecundo.:
L.TRocuivs filiam habuitex Patride Florentid,$ «uias cüm à Calpurnio Romano ptidicicia effet imminuta, fatelles ,cui propteréan mare demergendam pater tradiderat, eam mifericordia addudtus vendidit naui autem bona fortuna ad Italiam appli cata; Calpurnius Florentiam emit, ex eáque Con- 16 trufcum fuftul;t.:; OP
AxorvsEtruriz& vicinorum locorum rex ex Amphithea filias fex,totidémque filios habuit.Horum mipimus natu Macareus cum fororum vna cor:. pus mifcuit. ea cüm puerulum peperiffet,miffo à pa 1$ tre ad prolem necandam enfe, impium hoc ratajinterfecit feipfam. Idem fecit Macareus.Addu&tü ex Soflratilibro rerum Etrufcarum fecundo.
PaAPiRtvs Tolucer ducta in vxorem Iulia Pul:: cra,fex filios, totidém q; filias progenuit.filiorsi da-$0 tu maximus Papirius Romanus Canuliam fororem amore victus rauidam fecit.paterre cognita, gladium filiz A fe confodit.idémq; fecit Roma. nus. Hiftoria eft apud ChryGppum primo Italicarum rerum., Pets E21
AnisroNvmvs Epbefius filius Demoftrati mu. lieres exofus afinam iniit:quz fuo tempore filis peperit formofifsimam, Onofcelin nomine, quod fonat Alininis crmribüs preditam. Ab Ariflorelis libro paradoxorum fecundo. 3o
. Évxvivs Stellus à mulieribus animo alieno cü equa rem habuit. ca fuo tempore filiam edidit perpulcram, cui pater Epona: nomen indidit. atq; hxc dca eft equorum procurationem gerens. Agefilaus tertio Italicorum. 35
Sanp1AN1 bello cüSmyrpzis contra&o,SmyrRàm ebfederunt, mifiífque legatis denunciarunt fe
non

PARALLEILA. 2$
0n ante obfidionem foluturos,quàm fuarum vxorum copiam ipfis Smyrna feciffant.Malé tum cum Smyrnzis actum fuiffet, necefsitate circumventis, nifi quedam formofa ancilla ad dominum fuum Phi y larchum accurrens fubieciffet hoc confilij, ancillas ornatas loco liberarum effe mittendas. Quod cüm exíecuti effent Smnyrnzi, hoftes ab ancillis defatigati, in poteftatem Smyrunzorum venerunt. Itaque hodiéqueEleutheria feftiuitas,quafi liberarum 1o diceres, apud Smyrnzos celebratur, in qua feruge liberarü ornatu decorate incedunt. Dofitheus ter» tio Lydiacorum.
ArrPoxanvs Gallorü rex bello Romanos in- X XXI.
feítans, profeffus eft non anté fe receffurum, quàm
75 Romani fuas vxores Gallis cognofcédas mififfent. Komani confilio ancillarum obfecuti, has proliberis miferunt:& barbari nimio rei Venerez abvíu fatigati in fomnum funtfoluti. Retana(ea princeps confilij fuerat) caprifico confcenfa in murum eva20 dit, rémq; confulibus indicat.Ita Romani fata eru ptione vicerunt. atque hinc feftus ancillarum dies fumfit initium. Ariflides Milefius autor, primo Italicorum.
Kello Athenienfium cótra Eumolpum ,cum non XX XL.
?5 fufficeret commeatus, Dyrander publicus quzftor párcé annonam adminiftrans, aliquid de menfura demipuit. Ciues eum proditionis ideó infimulantes,lapidibus obruerunt. Callifthenes tertio Thra. cicorum.;
39 RonmaNirs bellum contra Gallos gerentibus,& rebus ad vi&um quz pertinent non fuppeditantibus,Cinna menfuram,qua populo folebant frumen tum dimetiri,contraxit.éftque propterea à ciuibus, quafi regnum(i affe&aret, lapidibus obrutus. Ari35 fides 1 11 Íralicorum.
Bello Peloponnefiaco durante Pififlratus Or. x xxr?
chomenius intenfus nobilitati, cenuib.fauebat.Ita-

XXXIII.
Nouercala.
E PLVTARCHI
que fenatus eum per infidias necauit, difcerptümq; in frufta in finubus egefferunt,erafa(ne veftigia cz dis apparerent) terra. Plebeiaautem turba, fufpicione facti concitata ad curiam concurfum, vt fecit, Tle&imachus iunior regis filius, coniurationis$ confcius, mulitudinéavertic;quód diceret à fe con fpe&um patrem fuum, qui forma quàm humana eft auguíliore ad Pifeum montem fe proriperet. itáq; deceptus;eft populus. Theophilus fecundo Peloponnefiacorum. IO|
PnoPrzn bella cum vicinis gefta fenatus Romauus frumenti in populum dimeufionem fuftulerat: quod Romulus egré ferens populo reftituit, multis potentiorum multatis. Itaq; à primariis eft in fenatu occifus, fruftáq; difcerpti in finubus ege- 1$ fta.Romani autem cü igni ad curiá concurfum fece runt:crematuri,nifi Iulius Proculus vnus de procerum numero dixiffet,vifum abs fein monte Romulum, quovis homine ampliorem, ac deum factum, quod credidere Romani,& fereceperunt. Arifto. 20 bulus tertio rerum Italicarum.
Pirops Tantali& Euryanaffz F.du&ta Hippodamea filios procreauit Atreum ac Thyeftam.& e Danaide nympha Chryfippum,quem& maiore atque genuinos amore eft profecutus. Laius autem 2$ "Thebanus cupiditate impulfus Chryfippá rapuit, comprzhenfüfq; ab Atreo& Thyeftaà Pelope diguatus eft venia,quód amor raptionis caufa fuiffet. Hippodamia veró Atreo& Thyeftz hortatrix fuit, vt interficerent Chryfippum, fciens eum inhiatu- 3 rum regno. cmq; id detrectarent;ipfa flagitio manus admouit, ac nocte intempefta, duz Laius dormiret,ftri&o eius gladio Chryfippum 1.aciauit,gla dioin eum defixo. Laius cuta in necis fufpicionem veniffet propter gladium,liberatus ab ipfo et Chry 35 fippo, qui femimortuus iam veritati tulit teftimoeium. Pelops filio fepulto; Hippodimeum fum

PARMALLELA.
lum vertere coegit. Dofitheus in Pelopidis. Es1ivs Toliex duos filios ex vxore Nuceria fuftulitaliümque forma eximia Firmü 8 liberta.quem legitimis habuit cariorem, Nuceria, quein priui$ gnumanimo elfet infenfo, filios hortata eft vc Firmum interficerent. quod càm illi pié recufaffent, ipfa cadem peregit, ac noctu eius,cui Firmi corporis cuftodia erat mandata, mucrone ftricto lethale vulnus priuigno intulitjíng; eo pugionem reliquit. io. puer cuflodem fuum fufpicione liberauir,re vt acta erat explicata. Ebius fepulto filio, vxorem extorrem egit. Dofitheus tertio[talicorum. "(Tusszvs veré Neptuni F.fufcepto filio Hippo- XXXIV. lytoex Amazone Hippolyta, ei fuperinduxit no1$ uercam Phadram Minois filiam. quz priuignü deerire orfa, ad inceftum per nutricem internüciamr folcicauit, illerelictis Athenis Troezenem fe contulit, ibique venandoincubuit. Impuraautem ifta cüm fpefua decidiffet, mendacibus de cafto priui£0 gno exaratis litteris, vitam laqueo finiit. Thefeus fi dem litteris habens,à Neptuno pctiit,vt Hippolytum perderet. nam ab eo us trium votorum habebat.Neptunus Hippolyto ad oram maris currü agitanti taurum immifit, quo territi equi Hippolytum 1$ contriuerunt,
ConMiNivs Super Laurétinus ex Aegerianym pha filium fuftulit Comminium.Gidicàá deinde nouercam ei fuperinduxit. quz cüm deperiret priui-: gnum,& repulfam effet paífa, fufpendio fefe vita e39 xuit, calumniofis poft fe reliétis litteris, Comminius coguitis criminibus, fidémq; habens obtrecta tioni, Neptunum invocauit.Is puero curru vehenti obiecit taurum,quo coufternati equi eum raptan do perdiderunt.Dofitheus cerrio ltalicarü rerum.
35 Peftilentia Lacedemonem vrgente, diuinitus fi- XXXV. gnificatum eft ceffaturam luem,(i pro more genezofam immolarent virginem. Helena aotem cá effet
ft
&

$2 PLVTARCHI
atiqnindo forte du&a,& ornata produceremr;2: quila devolans gladium abripuit,& in armentum
Viclime b» deferens buculz impotuit. quo fa&um eft vt ézde
mans.
XXXVI.
virginis abftineretur. Ariftodemus tertia congerie fabularum.$
FaLrxus graffante pefte, oraculo indicatum eft finem fore mali, 5 quotannis Iunoni virgine litarent. Ea fuperflitio cm perduraret,forte le&a vi&tima loco Valeria Luperca,ftrictum ab ea gladium rapuit aquila, depofitóque in ea quz comburenda!^* igni erant bacillo, cui exiguus erat profxus malJeus,gladium iniecit buculz cuidam propter tem. plum pafcenti. Id intelligens virgo,bucula ma&ata rem facram fecit, fublatóque malleo fecundum domos circumiuit,leníq; iétu excitauit fgrotátes, Va. I$: lere vnicuig; diceus. Atq;hinc eft, quód illa facra in hunc vfq; diem peraguntur. Arifüdes x 1 x libro Italicorum.
PurioNosr Ny&imi& Arcadiz filiayvenatum cum Diana folebat proficifci. Illam Mars paftoris fumta forma vitiauit, ac fetu impleuit. Geminos cüm partu edidiffet,parris metu in Erymáthum eos abiecit: ij fatali quodam prouidentiz decreto in. columes delapfi funt tn excanatam quercum. Lupa s, autem, quz ibi fuum habebat luftrum, fuis catulis
A feris nu- in|fluuium abiectis, mammam infantibus prebuit,
triti,
Tyliphus paftor, qui fais iftud vidiffet oculis, fuftulit pueros, ac pro fais educauit, nominatos Lycaftum& Parrafíam,qui& in regnum Arcadiz fuc- 39 cefferunt. Ita fané refert Zopyrus Byzantius libro hiftoriarum tertio;
AMvrL.rvS$ fratrem Numitorem tyrannicé tra €ans, fium eius Aenitum in venatione interfecit: & filiam Syluiam Tuliam Iünonis facerdotem fecit. 5$ Hanc Mars przgnantem reddidit. cümque gemel. los partu edidiflet, tyranno veritatem ipfa RE
: fa ett.

PARALLELA:» 8j & eft. Isin metum venit, proiecitque vtrunque ad ripam Tiberis. amne autem deveéti funt ad locum; vbilupa catülosalebat. Lupa hisabiectis nutriuit infantes. Fauftus, qui fpectands rei intervenerat;
y pueros educauit, Remi& Romuli nominibus impofitis.Hi funt qui Romam condiderunt. Narratio eft Ariftidiin Italicis:
Poft Ilij excidium Agamemnuo cum Cafaadra XxxVIt, interfiétus eft. Oreltes autem apud Strophium edu Marrinid£. catus, necém patris vltus eft. Pyraüder t v. Peloponnefiácoruri.
FABIVS FABRICIANVS, MAXIMI co^ gnatus, diripiens Tuxium principem Samnitium vrbem, Venerern Vi&ricem, quz apud illos colebatür, Romam mifit. Huius vxor Fabia ftupraía à formofo quodam iuuene Petronio Valentino, maritum dolo interfecit. Fabiaautem fratrem Fabriciánum etiamnum infantem periculoeripuit,—
& alió fürtim educandum mifit. is adultus matrem adulterümque occídit,é(tque fenatus fententia abfolutus. Dofitheus cettio Italicorum.
Bvstuis Neptuni& Anippa Nilo genitz F.pre- xxxVvlit. tereuntes fimulata hofpitalitate exceptos macta24 bat.Sedin eum ma&tatorum vltio vindicauit. Hercules enim infidias fentiens clau eum peremit. Ex Agathone Samio;
. Hznevrss Geryonis boues perTtaliam agens; Inbàjpitde . hofpitio vfus eft Fauni regis, qui Mercurij fuit fi- e;, $^ lius, ac patri immolare hofpites folebat: is aggreffus Herculem, ab ipfo eft rrucidatus. Dercyllus:
tertio Italicorum,
Puaranrs Agrigentinorü tyránus crüdelis,ho- x xxix.
fpites torquebat& excruciabat. Perillus faber era- Malum$n$y tius aream buculam confecit, tyrannóq; obtulit; ventum sm
vtin ea peregrinos viuos cremaret. Phalaris tum ventori pe(éuntaxat iuflus, ipfum iniecit. videbatür autem gu fmm.
ff ij

XL.
XLI.
$4 PLVTARCHI
itum edere bucula. E fecundo libre quzftionum Rue caufarum.
AEoESTAE, quz Sicilie vrbs eft, fzuus quidam fuit tyrannus Aeuilius Cenforinus, donis cos affzciens, qui noua inveniffent tormenta, Erat quidam f Aruntius Paterculus, qui equum zreum fabricazus dono dedit tyranno, vtin eum coniiceret cruciandos. Tyrannus tunc primüm ius fecutus, ipfum tor mentiau&torem in equum coniecit vt quos aliis pa rauerat cruciatus,ipíe primus experiretur.*eü comto prehenfum de monte Tarpeio deiecit. Et videntur qui crudeliter imperant, ab illo di&i Aemilij. Ariftides quarto Italicorum.
EvzNvs Marris& Steropes F. ex Alcippa vxore,Oenomai filia,progenuit filiam Marpiflam,eám. rg que virginem adferuauit. Idas autem Apharei F.ca rapta profugit. quem Euenus perfequens cüm non adfequeretur, in Lycormam fluuium fefe coniecit, immortalifque eft fatus. Dofitheus primo rerum Italicarum. 1i
ANivs Etrufcorum rex cüm haberet filiam elegauti forma Saliam, virginem eam cuftodiuit. Cathetus autem primi nominis bomo cüm ludentem eam vidiffet,amore captus atque vi&tus rapuit, Romámq, abduxit.Pater infecutus cüm nó copfcque- 2$ retur, in profluentem fefe faltu dedit, qui ab co eft dictus Anio. Cathetus éSalia Latinum ac Salium procreauit, nobilifsimarum autores profapiarum. Hac Anfüides Milefius,& Alexander Polyhiftor tertio Italicorum. 36
HzezsrRATVs Ephefius ciuili nece perpetrata Delphos fugit, fcitatáfg; deum eft vbínam locorum fedem poneret. Refpondit Apollo,ibi vbi ruft cos vifurus effet choreas ducere fródibus oliuz coronatos. Quod cà ille in quadam Afiz regione 3$ deprahendiffet, vrbem ibi condidit,& ab oleis Eleuntem appellauit.Hocinvenies fcriptum in tertio

PARALLEL A.
tio libro Pythoclis Samij de rebus rufticis. Tzrrcowvs Vlifsisé Circe F.miffus ad indagan quim patrem,monitus eft vtibi vrbem conderet,vbi ferta gerentes agricolas faltare videret. cámquein 1 quendam ftaliz locum veniffet,offendit colonos ra mis illignis redimitos choreis vacare. itaq; vrbem ibi condidit,& ab eventu Priniftum( eft enim ilex Graecis prinos)nominauit. Romani eam vrbem voce detorta Prznefte appellant.Sic cómemorat Ari19 ftocleslibro rerum Italicarum tertio.
8;
COMPENDIVM commenta rij, quo oftendítur Stoícos quàm
Li,, s poetas abfurdíora dícere. EREPRArRHsNsvs fuit Pindarus, F2 quód Ceneum parü probabiliter fin. 1o ES j| xiffet ferro inviolabilem,& corpore
| quod ldi non poffet, terram fubiiffe
: j nulloaccepto vulnere, cüm
Rcélo pede fadi[fet folum. At Stoicorum ifte Lapitha ex adamantina vacuita21$ tisomnium perpefsionum conflatus materia, non vulnerum duntaxat, morborum, dolorümgq; fiogitur expers, fed& metu& moefticia carere, infuperabilis manere, nullis cedere viribus: tum quidem, quaudo vulneratur, dolores patitur,torquetur;at30. que adeó etiam in patriz excidio, aliisq; id genus fummis calamitatibus. Ac Pindari quidem Caneus duntaxat idus nullo cum vulnere excipit. Stoicorum fapiens inclufus non prohibetur, pracipitatus non patitur vim, in tormentis non cruciatur, fi vray turnonleditur,deicétusin palzítra tamen invictus
manet, munitionibus circumventus non obfidetur, fi vendatur ab hoftibus capi nequit. adeóque ff ij

16
fimilis e& earum nauium, quibus cum infcribatuz profper curfus, providentia feruans, commodum minifterium,ee interim tempeflatibus iacátur,colHeracidi. liduntur, evertuntur.Euripideus Iolaus ex imbecil li& decrepito voti cuiufdá vi fubitó iuuenis& ad g pugná validus redigitur.At Stoicorum fapiens beri erat infenfifsimus ac pefsimus, hodie fubito mutatus eft in virum bonum:atque cx rugofo,pallido,& ytait Aefcylus) Languente lumbos,conudlfio doloribus|I Silicerniomifello—— decorus, dei fimilis,forOdyfl.lini ma eximia. Sané Vlifsi Minerua rugas, caluiciem& Biost alibi. feoditaté adimit,vt pulcer videatur.Iftorum fapiens non relinquente corpus fenio, fed grauiüs etiá vrgente,moleftiámq; alia moleftia cumulante, currus 1$.: (fita res tulerit) edentulus, vno oculo captus dum manet, neq; turpis tamen efl, neq; fcedo adfpe&u. Amor enim Stoicus, inflar fcarabeorü,(qui perbhibentur vnguento fuauiter fragrante omiffo, male olentia fe&ari) cum tutpifsimis& foedifsimis ver- 29, fans;hos averfari,vbi fapientia cos formofos reddidit,docet.deStoicorü fentétia is qui mané fuit deterrimus, fub vefperam optimus eft:& qui fomno fe dedit ftolidus, ineptus, iniuftus,luxuriofus,immó feruus, pauper, inops: ea ipfe die furgit, rex diues,?5 beatüfq; factus, pratereáq; temperans,ivftus,conftans, opinionü vt quifquam maximé vacuus.non il lebarba aut pubertate nata in adolefcente& tenero corpore:fed in imbecilla teneráq; anima,adde ef feminata& inconftante, adeptus mentem perfe&a, 39 extreme probam prudentiam, affe&ionem diuina zqualem, fcientiam ab omniopinione purgatam,ha bitümg; quilabefa&ari nullo queat modo.nó quód priftinz aliquid decefferit pravitati,fed repente heros(yt fic dicam)aliquis,genius, aut deus é beftia fa 35 &us pefsima. Licet enim fumenti€$toicorum fcho la virtutem dicere.
Optat

87 Optato quod uis, affequérís omnia. virtus nis diuitias confert, regnum parat,fortunzm conciliat, felices facit,nulhus rei indigentes, totos ex fe aptos,etiá fi ne denarius quidem(itin patrimo j nio.Etenim po&ticz fabulz rationi quod eft cófentaneum perpetuo retinentes, nufquam Herculem inducunt immunem necefsitatum,fed eiac familiaribus quafié fonte quedam femper aliquid earum affundüt. At qui Stoicorum natus eft Amaltheam, 10^ is diues fa&tus eft, tametfi alimenta ab aliis emendicet: rex eft, vtvt interim mercede condu&us fyllogifmos foluat: omniafolus habet,quanquam& con duáis precio habitet in zdibus,& farinam ematfa, pe fumta mutuó pecunia, aut ab inopibus mendi1; cando exigat. Mendicat quidem Ithacenfi rex, vt quis fit latére pofsit ,ideóquefe ipfum facit quàm maximé
Moxdico finilem mifero.—^ AtStoica qui eft à fectayalta contentáque voce proclamans, Ego fo1G lus funf rex,ego folus fum diues, fzpenumero conÍpicitur apud alienas fores,dicens
Da pallium Hipponatti nam rigeo gelu, Tremórd; monbra qua[Jat.—
DE VNIVS ínrepublica domi natíone,popularíftatu, X paucorum imperio,
39| Vn heri vobifcum habui difputatio| nem, ad vos difcepratum adducturus, vifus fum mihi non per fomnium, fed 4 reipfa ciuilem virtutem dicere.
35 Nunc iatla fundamenta faeris Aurca[unt equidem camis,
Hortatus& diuidens ad rempublicam explicádam| ff iij

88.
* proponi, fi Attico quidem debitam doctrinam ex* hortationi fuperflruentes. debeturautem recepto
* exhortatio ad capetfendam rempublicam, ex qua
* fumptis praceptis, quantum humana fert,conditio vtilis in publicum fit,tutó fimul& cum honore me-£ rito fuas res recte componens. Quod autem ad fe. quentia maxime códucit,& ab hi: pendet,qua jam dicta funt,id confideremus.nimirum quz reipublicz forma fit optima. Sicvt enim homo plures vitz degende rationes habet propofitas,ita& de formis IO reipublicz, quz funt quali vita ciuitatis, deligere oportet optimam.hanc veró civilis homo aut ex omnibus formis deliget, aut(non poísit eam, fimillimam faltem cius przferet reliquis.
CiviLis ratio((ic enim politeam liceat expri- If mere) dicitur communicatio iuris quod in aliqua eft republica, quomodo dicuntur Megarenfes Alexandro ius ciuitatis decreuiffe; cümqueis ftudium ipforum pro ridiculo haberet,refpódiffe ipfos, Neminife hunc honorem vnquam nifi olim Herculi, 1e nunc Alexandro habuiffe.itáque Alexandrum admi fatum raritatem, quz honorem fecum traheret,bonizquiq; id decretum confuluiffe, Vita quoq; ho minis ciuilis,& qui rem adminiftrat publicam, politaa dicitur.vt cum Periclis aut Biantis in gerenda ag republica occupationem(politsam)laudamus:Hyperboli& Cleonis Vituperamus. Sunt qui vnicam illuftrem& reipublice caufa fufceptam actionem, qux fcopum attigerit,politaam appellant:vt pecunie elargitionem in ciues, belli in pacem mutatio- 30 nem, decreti alicuius promulgationem. quomodo certos homines dicimus gefsiffe rempublicam, id eft tra&auiffe politaam,(5 quid eorum confecerint, qux optimo publico profunt. Denique politaa appellatur ordo& confüitutio ciuitatis,ad quam diri. 3$ guntur actiones. quo modo tres politez, id eft formz reipublice dicuntur; Monarchia,qua vnius eft
domi

5
$20
i
30
35
99 dominatio: Oligarchia, qug paucorum:Democratia,quz penes populum fummá gubernationis ponir. Has etiam Herodotus libro tertio inter fe com
par iuit, videntárque elfe przcipuz. reliquz enim
int:ntioneaut remifsione harum ortz, vitia potiüs
funt& corruptelz quàm formz reipublicz.quomo
do 1n mufico concentu modis feu tonis principibus nimium aut non fatis contentis error incidit.
Has principes formas potentifsim: gentes delegerunt. Per(íz regnum cum mera poteftate, nulli obnoxia iudicio, Spartani paucorum optimatum liberam dominationem. Athenienfes legibus fuis contentam puram populi adminiftrationé. Hzc|formae
vbi vitiantur, deprauatus fit& contufus reipublicz ftatus:quales funt tyrannis,paucorum potentia,ple bis licentia. exiftunt enim quando regnum libidinem ingeüerat nullis fubiectá iudiciis, aut cüm pau Corum potentia contemtum aliorü faftámq; fecum trahit, vel populi dominatione ordo magiftratüfq; abolentur, aut equalitatem iuris immodica licentia confequitur. omnia ifthac rationi funt ad verfa, Ergo quemadmodum virmuficz peritus quovis inftrumento oblato vti artificiose, idá; tra&tare affabré nouit, vt pro fua conditione vocem concinnam reddat:nihilominus tamen Platonis cófilio parens, omifiis pectidibus,(ambucis, pfalteriis, barbitis,tri quetris;aliis inftrumétis que varias edát voces,lyrá & citharam iis profert. fic ciuilis vir probé adminiftrabit oligarchiam Laconicá. qualis à Lycurgo in» ftituta fuit,zquales dignitate& potentia viros placidé ad focietatem gerenda reipublice invitans: probé etiam fe accommodabit democratiz, tanquam variis neruis& fonis inftructo inftrumento, aliquando remittens, interdum intendens, tempefliuéq: frena laxans,& rurfum contrahens, vbi multitudini refiflendi locus datur. Quod(i ei detur optio formam reipublice tanquam muficum inftruff v

$0 PLVTARCHI
Monarchia mentum füo arbitratu capeffendi, nullam profcétà apuma for- delegeritaliam quàm Monarchiam, Platonis fidem Lj."P^" fecutus. Ea enim fola poteft perfe&um iftum& orbica. thium fiue rc&um virtutis tonum& contentionem fuftinere,& vtilitatem neque necefsitatis,neq; gra- f tiz caufainflectere. Rcliquz id habeor,quód fere| is qui imperat, fub imperio& poteftate eft,& qui gerit eas, ipfe geritur fertárque, quód nón habet vim folidam& ftabilem qualis eft in monarchia.fed Ícpe cogitur Aefchyleum illud exclamare,quo vfus 19 eft Demetrius Poliorcetes amiffo imperio: Tw me creafti,tu fers exitium mibi.
BRV T A animalia ratione vti,
13 Colloquuntur Vlifes, Circe, Gry us.
2 Lissrs. Hecquidem,ó Circe,peri| cepiffe me atque memoria tenere arj| bitror. Sed libet exte quarerejan inXS"4| ter hos, quos de hominibus lupos& 1e tur leones redegifti,aliquos habeas Gra€os. Cincz. Acquidem multos, fuauifsime Vliffes. Sed quorfum ifluc interrogas? Vris. Quia ma gnam me mihiapud Grecos paraturum mehercle opinor gloriam, fi hofce rurfum tuo beneficio vita 23 humanz;reftituam, neque patiar vt ob meam incuriam ita mifere fcedéque vitam rolerantes, in beftiarum forma contra naturam confenefcant. C 1&€ e. Hic homo non fibi modó& fociis, fed etiam nihil ad fc pertinentibus prz flulticia vult fuam am 39 bitionem effe calamitofam. V 1. Hoctuiam alterum poculum monftrofz orationis mifces, omnino mein beftiam mutatura, fi tibi hoc adfentiar, calamitatis loco habendum fi quis à beflia fiat homo. C: n. Quafiveró non peius iam anté tibi confulue 3$ ris, qui immortali& fene&utis immuni vita, quam apud me licebat degere, dimiffa, ad mulierem ior talcm

GRYLLVS 9i
£alem, adde etiam vetulam, per infinita que te manent mala contendis? fcilicet vt celebriorac nobilior quàm adhuc es£i&us;inane bonum&imaginem veritatis loco confequare, V L. Sint ifthac f ita vti dicis, ne de eadem re fepius altercemur. 1&os ramen tu mihi viros reftitue& largire. CIR. Nan per Proferpinam, non hoc ita fimpliciter fiet. funt enim non vulgares. Sed prius exiis qure, an fieri hoc velint. quod fi negent, differendo iis tu, 1? homo przclare, perfuade. fi veró non perfuadeas, fed difputando ab iis vincare, fatis tibi fit de tuis amicorümque rebus malé ftatuiffe. V 1. Cur me, beata, rides? quomodo enim cum iis colloquar, quomodo rcípondeant, dum afiui, fues, ac leones 1(unt^ C. Bono esanimo, bominum armbitiofifsime. ego tibieos przbebo& intelligeoces& diffzrentes. aut ponis hoc, vaum fufficiat audire voces;& reddere loco omnium,En tibi huacce,habes qui cum difputes. V. Quo autem,mea Circe, bunc 20 nomine compellibo,aut quífnam hic cft hominum? C. Quid hocad remivocetur tibi, videtur, Gryllus. ego autem vos relinquam, ne quid videatur iu meam gratiam dicere preter animi fuifententiam. GmnaYLLvs.Salue Vliffes. V r. Et tu perlouem 25 Grylle. G&. Quid visinterrogarc? V. Intelligo vos fuiffe homines. itaque miferor vniuerfos, qui hanc io conditionem decidcritis. par autem eft corum me habere rationem maiorem, qui cüm fuerint Greci, huc miferiz pervenerunt. Exoraui ità2? que Circen, vt quicung; ex vobis ita velit, eum illa reftitutum priftinz forma mecáü dimittat. GR, Define Vliffes, neq; verbum addideris vlteriüs. vfque adeà à nobis tu omnibus cootemneris, qui fruftra callidus, reliquífque multó prudentior hominibus 35 iactabare:cüm tu tamen per imprudentiam& incogitantiam mutationem de ftatu deteriore in meliozem reformidaueris,quo modo pucri folent fubter

$i PLVTARCHI
fugere remedia, eáque rcformidát pati,que de mor bofis& fatuis faniores ac vfu rationis valentiores efficiüt: eodem tu pa&o mutari ex alio in alium renuifti: nüncq; cüm ipfe horres ac metuis ne fi cum Circe degas, ea teimprudentem rei in lupum aue. f$ fuem convertat: tum nobis auctor fis vt relicta vita Omnium rerum copia affluente,(imülq; iis quz no-| bis iftabona parat defertis, tecum difcedamus rurfum homines fadi, quo animali nullum eft quod ad miferias facilius feratur. Vr. Videre mihi, Grylle, ro E. non formam tantüm, fed animum quoq; perdidiffe poculi iftius veneficio, ac repletus effe abfurdis& faedis víquequaq; opinionibus. nifi forté quedam P confuetudinis voluptas ad hoc corpus te preftigiis ud fuis devinxit. G x. Neutrum horum eft,ó rex Ce- I$ phalleniz. Quod(i colloqui placet, non conviciari, facilé nos, qui vtruoque vitz genus callemus,in | eam tefententiam traducemus, recté nos hanc ifti $ vitam anteferre, V r. Enimvero, Grylle, paratus ! fum ifthec e vobis audire. Gn. Proinde nobis quo- 1e E que in promtu eft dicere. Ordiamur autem à vir3 tutibus, quarum gratia videmus vos fuperbire, vt X] qui iufticia, prudentia, fortitudine, aliisq; virtutibus bruta maiorem in modum praftetis. Refponde d igitur mihi hominum fapientifsime. Memoriate- 1 neo tealiquádo Circz narraffe de agro Cyclopum, quoódis neque arante quoquá neq; plantante quicquam,tamen ea(it foli preftantia, vt vltró omnis ge neris fruges edat. Vtram ergo prafers, háncae terramyan capris compafcuá iftam Ithacam& afperam, jo quz magno culta labore& moleftiis diuturnis, vix tandem paucos quofdam& nullius precij fructus cultoribus reddit? Ac caue fis,ne moleftü tibi fit aliter refpódere, quàm patrie amor poftulet. V.Atqui mentiendum non eft. Magis quidem amo& ample-;; Gor meam patriam. iftam autem Cyclopum regionem laudib.& admiratione maiore dignor. G. Sic ergo

GRYLLYV.S. 5»
ergo rem habere dicemus, ficvt prudentifsimus ho minum cenfet: alia magis landanda& approbanda, alia magis deligenda& diligenda effe. Atque hoc ipfum etiam de anima abs te refponfüm effe cenfeo,
gy cadem eftenim ratioanimz, vt melior fit ea, quae abíque labore virtutem tanquam fponte enatü tru&um edat. V. Conceffum fit tibi hoc quoque. G. Proinde id fimuliam das,animam brutorum ad virtutem effe natura feraciorem, ac perfectioré. Nam
10 abfque imperio& difciplina,tanquam terra nó arata neque confita, naturz inftin&u producit augétque vnicuique convenientem virtutem. V.Et qüanam fit ea virtus, Grylle, cuius beftiz fint participes? G. Immo nulla efl virtus, qua non magis prz35 ditz fint, quàm hominum aliquis fapienufsimus. Ac,G placet,primo loco fortitudinem con(idera,ob quem tu fuperbis, neque pudoritibi ducis quód au
ax& domitor vrbis appellaris: càim quidem dolisimprobiísime,& technis homines fimplicem in39 genuámq; belli modum callentes, fraudes& mendaciorum rudes, deceperis, ac virtutis nomen verfutiz indas, quz minimé verfutiam admittit. Atqui brutorum inter fe& adverfum homines certamina vides vt(ine arteac fraude aperta& nuda cum vi25 rium fiducia peragantur, vt fuo freta robore fe defendant,neque legem vocantemad pugnam, neque a&tionem deferta militie metuentia:fed quia naturà metuunt fuperari, vfque ad extremum perdurantia invida. non enim vincuntur quando corpore fu
$9 perantur, neque defpondent animum,fed inter pu»
Brtorum
fortitudo.
grandum moriuntur.ac multis, dum moriuntur,ro.
ur& ire ardorin vnam aliquam corporis partem recedentia atque cocuntia, iaterficienti refiftunt, fubfultántque& fremunt, donec ignis inftar pror85 fum exftinguantur& pereant.nulla hic deprecatio; nulla mifericordiz imploratio, neque victa fe(atentur, neque leo leoni ob fortitudinem feruit; aug

Via.J, 296.
$4 PEVTARCHI equus equo:ficvt homo homini feruit,ac facil? ári2 plectitur timiditatis afhnem feruitutem.Quie veró homioes tendiculis aut dolo ceperunt,ca fiiá adulta funtinedia ac fiti mori malunt quàm feruire. Pul li& catuli ob«tatem tcoelli ac deceptu faciles;$multis iifque fallacibus illecebris atque invitatheritis tanquam vetieficio, dcliniuntür,vt corittá nattiram gaftatis voluptatibus clanguefcarittempore,fü ftineantq; cá quz cicuratio dicitur, cü fit effeminatio feroci? natiuz; Vnde maximé patetbrura natu- 10 fà ad audaciá proclivia, hominü veró confidentiam pteter naturá effe. quod vel hinc potisimum, Vliffes optime, addifcere pofsis. In brutis natura paria ad robur momentain vtroque pofuit fexi;vt femina mari nihil concedat velia toletandis neceffariisig laboribus, vel in propugnando pro fetu.fed& fueni quandam Ctomyonram celebrariaudis, quy multum'negocij Thefeo exhibuit:& illam in Phicio Sphingem defidenté, ac znigmata& griphos texen tem ,non tutata effet fua fapientia, fi non viribus& 26 fortitudine Thebanis multü antecelluiffet. circum quz loca etiam vulpem Teümefiam fuiffe aiunt;ani mal perniciofum,& in vicinia ferpentern fertiellam; quz apud Delphos cum Apolline deoraculo certamine fingulari decreuefit.atq; Aetliam rex vefter 25 à Sicyonio illo accepit mercedis loco vt eum immi uem militi? faceret.optimo fané confilio,vt qui ho riini timido equam bouam ac certandi cüpidi anteponeret. Ipfe pantheras ac lesoas fzpius vidifti nihilo mafculis ferocia& robore inferiores: cum 10 tua vxor te belligerante domi ad focum defideat,& netantum quidem, quantum hirundiries, moliatur contra eos, qui ipfam familiámq; oppreffüm éunt. & quidem ea Spattana cft, ne Caricas tibiaut Maonidas mulieres obiiciam. Exhis tamen quz dixi,35: liquet viros non naturali effe prditos fortitudige. C alioquin haec ctiam mulieribus defe) fed egum,

GRYLLY S. E
Tegum necefsitate coactos,non fponte veítra;moribus;reptthenfionibus,adventiciifque opinionibus feruientem, verbifque effi&iam meditari fortitudinem, laboréfque& pericula fubfiftere, non quód 4$ nimosadveríum ea geratis confidentes,fed quàódalia his magis metuitis, Sicvt itaque tuorü fociorurh qui reliquos antevertit, is remuth leuémarripit, nó quód hunc conterbnat; fed quód fibià grauiore me tuit.ita qui ictum fuftinet ne vulpneretur,& hofté vl*5 cifcitur ne cruciatur aut tnorter perferat, nó animofus adverfum illa,fed ad hec timidus eft.Itaq; ap paret fortirudideni veftram:prudentem effe timiditatem;confidentiam autem metü cum fcientia coniunctum alia per alia evitandi. Deniq; fi fortitudine
Jj. vos przire brutis putatis, cur poete veltri eos qui
optimé in hoftem pugnant,luporum,leonum,aut apri robore fimiles perhibent? cum vicifsim nemo leonem homini animo vel robore firnilem dicat. Sed nimirum ficvt velocesaiunt ventorum celeri20 tatem in pedibus habere,& formofos deorum form? zquales, re nimis exaggerata dicunt: fic etiarh pugnacium fimilitudinem à preftantiore ducunt, Cuius rei caufa eft, quód fortitudinis tanquam acies& induratio eft animi feruor, quo puro vtun2$ tur bruta in certaminibus; vobis cum rationc commixtus, velvtiaqua dilutumvinum, cedit periculis,& occafionem dimittit, Sunt quidam veftrár qui omnino in pugoa negant debere animum excab defcere, fed hoc feruore exclufo fobria vtédurà
30 ratione.re&té dicentes, quod ad falutem tutandam
attinet:pefsimé quodad vltionem& robur exferen dum. Qui enim non fit abfurdum, quod cüm naturam iocufetis, que corporibus non adiecit ftimu. los,neque dentes ad vlcifcendum paratos, aut cur33 uos vngues, ipfiarmaaaimg à natura data aufertis aut eneruatis? VL, Papz Grylle,videre mihi egreiius factus fophifla, qui etiam nunc ex fuilla loqués

De temperantid.
95 TPLVTARCHI
cute tam ftrenué de propofito argumentaris. Sed curnon deinceps de temperantia differuifti? G&. Quia dicta exiftimabam te prius reprzhenfurum. Sed tu feftinas ad auditionem de hacvirtute, quia & pudicifsimam habes vxorem,& ipfe videris do-$ cumentum edidiffe temperantiz, Circes concubitu fpreto. Atqui profectó nihil hac in reantecellis animalibus brutis Nam hzc quoque voluptates& amores captantà fui generis animalibus.Itaque admiratione dignum non efl,fi quémadmodum Men- t9 defius in Aegypto caper inclufus cum multis ac for mofis mulieribus coicu abhorret,& capras defiderat;ita tu venere confueta vtens,homo cum fis,con cumbere cü dea noluifü. Ceterüm Penelopes tux caftitatem innumerz cornices crocitantes ridicu.!$ lam effe oftendent atque contemtui exponent,qua rum vniufcuiufque fi moriatur mas,viduitatem non perexiguum tempus, fed perthouem ztates hominum feruant.vt(i libeat comparare, vnaquzvis cornix nouies caftitatem tuz fuperet Penelopes. Sed 20 quando obferuauifti me effe fophiftam,agedum difpofitione quadam var orationis, expofitáq; tem perantiz definitione, concupifcentiarum genera perfequar diuidendo. Eft ergo temperantia contra&io quzdam cupiditatum,& ordo,perimens fu 25 pervacaneas& adícitias, tempeftiue autem& mediocriter cum decori ratione obfequens neceffaris. lamin appetitionibus nónne cernis ineffe infinitum differentiarum numerum? Potus&à natuxa defideratur,& à necefsitate flagitatur.Res vene. 3€ rea quanquam fuum habet à natura principium, tamen funt qui eanullo cum incommodo careát.itaque naturalis hec ,non etiam neceffaria vocatur. Sed ec appetitiones,quse neque à natura neq; à neceísitate oriuntur, ob imperitiam autem reéti foris 35 exinani quadam opinione intró fupertufz funt,parum abeít quin veítras naturales obruerint cupiditateé

A^
1o
tes fua multitudine vniuerfas. itáquefe gerunt, vt turba peregiinorum convena vi vrgens ciues atq; indigenam populum. At enim omnes beftiz animis preditz,que 1naccelfz fint omnibus foris introdu&us affectioribus,& à vanis opinionibus tanquam à mari longéretpotam vitam agant, elegantia& fupervacaneo vitz degendz cultu vobis fuit inferigres: temperantiam przclare tuentür, appetitionéfque rectis legibus regunt, quz iis sdiubt neq; multz neq; aliems. Me quidem ipfum, non minüs quàm nuncte, aurem perculit, vt cui nulla res digne poffet comparari. ad fe trahebát me ebur& argentum: qui horum pofsideret plurimum, mihi felix& diis charus videbatur homo, fiue Phryx effet, fiue Car, & vel Dolone iguobilior, vel Priamo calamitofior. huc ego femper meis ietóminodátis capiditatibus, nullam neq; gratiam neq; voluptatem aliis ex bons viue percepi, cüm quidé effent abvndé,quód me maximorum indigum& exfortem bonorum ef20 fe arbitrarer. Itaque: memoria recolo me,quo temporetein Creta vidiamictum veftead folennem fa &a oftentationem, non admiratum fuiffe prudentiam aut virtutem tuam, fed amiculi textum tenuitatis eximi,& cori agonedi inlzna coloris pur25 purei, attonitámque fuiffe ob pulcritudinem vefti30
tus. fed& fibula aurea habebat,fi red memini, aliquid operis elegantis calo párati fabtilifsimé. denique mulierjs 1n modum preftigiis captus te fe&abar. Nunc inanibus iftis opinionibus evacuatis; ádrüm& argentum ficvt quofvis lapides conremno & füpér ea incedo, tuis auté lenis& tapetibus non perIouem fuauius Faderdilim quàm plenus cibi al.
to molliquecceno. Achuiufmodi quidem foris adÍcitarum cupiditatü nulla in animo hábitat noftro:
fed maior pars vitz noftre neceffariis appetitionibus atque concupifcentits temperatur& voluptatibus: non neceflariis,fed naturalibus duntaxat n&EE
GRYLLYV S. 97
Ody/'r, 23$

Odoratus.
98 PLVTARCHI
que incompofité, neque profusé indulgemus, Atq: has quidem primo leco perpendamus.Voluptas ea, quam ex fragrantibus,& cdore fuo exhalante olfa&um adficientibus percipimus» praterquam quód bhmplicem fui prebet, eámque gratis víurarm, fimul etiam difcernendo alimento conducit.Nam lingua & eft& dicitur norma faporum, vt dulcis,acris;aufteri reliquorum:quádo j confufi offerütur fenfui. Olfa&us auté nofter ante faporem depr&hendens vim vniufcuiufque alimenti, longéque accuratiüs quàm regij folent preguilatores íenfu eam percipiens,id quod naturz conveniens cft admittit,alienum amolitur, neq; guftare id(init aut guflatum of fendere: fed vitium rei olfact defert atq; accufat,
antequam iniuriam ca attulerit, De cetero auté mo*
leftus nobis non eft odoratus ficvt vobis, quos cogitfuffitus, cinnoma, nardos,malobathra,calamos Arabicos,cum fubtili quadam medicatrice arte aut feplafiaria conquirere& vnà vorare, magna pecunia parum virilem,ac potius puellas decertem, nul láq; omnino vulitate comitatam delectarionem rcdimentes. Et veró is odoratus,quanquam hoc modo affectus, corrupit tamen nó mulieres tantüm omnes, fed& pleroíq; viros, vt ne cum fuis quidem coire velint vxoribus, nifi ivnguenta ez ac odoratos pulueres redolcant. Atqui porcz fues,& capros caprz, alie; feminz fui generis mares proprio odore alliciunt, purümq; rorem, prata, herbáfq; vbi redolent, communi amore ad mifcendum corpora cientur. Non hic,vtinter homines, feminz fimulatione recufationis ludunt, aur libidini fraudes prxftigias, denegationéfq; pretexüt::neq; mares ftimu lo& juris apitati,mercede,labore atq; obfequiis coitü redimuar. fed doli expertem ac fine mercede tempeftiuá fectamur veneré, quz flato anni tépore cupiditatem animalium velvti germen aliquod cxci tans,illicó reftinguit,neq;(emella maréà conceptu ad mitLi]
29
25

GRYLLV:S: 99
3 dnittente,2eq; aggrediente mare.Adeó exilem& Imbecillumhonore apud nos voluptas obtinet, omnia nature deferuntur.ítaq; in hunc víq; diem inter nos neg; mas marem, neque feminá femina ama5: uit.qualia malta memorabiles,& przclac viri apud Vos'cómiferunt: vt viles miffos faciam. Agimemno quidem Boeotiam perluftrauit Argum venás fubterfugientem, falfisq; mare& ventos onerans criminibus, tandem pulcré pulcrum fefe in lacum Coio paidem demerfit; vt ibiamorem exílingueret, acfe cupiditate liberaret. Itidem Hercules imberbem fe &ans amalium,deferuit optimos focios,claffémque
& inftitutü prodidir.Et in tholo Apollinis Ptoi qui dam veftrüm expertus fcripfit, Achilles pulcer:cüm
&y lam Achilles filium haberet. audióq; durare adhuc eàm fcripturam. At gallus fi gallum confcendat abfente gallina, viuus cóbvritur,arufpice aliquo pronunciante graue atróxq; id effeoftentü. Ita ipfi homines hoc confeísi funt,caftitate à brutis fe fupera£0 ri,eáq; nature vim non facere volüptatü percipiendarü caufa. Veftras libidines natura,quanquá legis auxilio fulta, tamen intra fuos non poteft coercere fines:quin ez inftar fluuij exvndantes atrocem faeditatem,tumultum;confufionémq; naturz gignant
?5 inre venerea.Nam& capras,porcas,equas iniuerüt viri,& feminz infano mafcularum beftiarum amore exarferunt. ex huiufmodi enim coitib.vobis(unt Minotauri,Siluani feu Aegipanes atque(vt mea fert fententia) ctiam Sphinges,& Centauri nati.Enim3? veró fame coatus canis autauis aliquando cadáuere humano vefcitur. ad coitum nullus vnquá eft homo à beflia folicitatus. beftias veró cümfad hác, tum ad alias voluptates vos vi trahitis ac contraius Vfurpatis.Porró homines ita vitiofi& incótinentes
35 cülntin di&o cupiditatis genere: tamen evinci po teft, multo adhuc brutis intemperantiores eos e(Te quod attinct ad appetitus neceflarios, id eft potum
85 1)
Fed, amóres.

Homo in alimenti yf» peceat.
too PLVTARCHI
ac cibum. Hic nos voluptatem femper cum aliqua vtilitate captamus.-Vos,qui voluptaté potiüs,quàm naturz cóveniens alimentü perfequimini, multis ac diuturnis multamini morbis,qui tanquá; vno aliquo € fonte haufti abvndantia, corpus omnis'generis fla$ tibus expurgatu difficilibus replent. Primüm enim vnicuilibet animalis generi fuum eft quoddam conatum naturz alimentum: aliis herba, aliis radix, aut fru&us.& quz carne vefcuntur, nullum alium fructum ea appetunt, neque infiriiatibus alimen- 10 tum eripiunt: fed& ceruum pafci finitleo,& lupus ouem,quantum natura ftatuit.Homo autem gt ]z ftudio ad omnia fe ferens, omnia tentans,omnia guftans, vt fui& nature ipfius convenientis ignarus etiampum nutrimenti,folus inter omnia anima- 1f liaomnibus vefcitur. Prism vtitur carnibus, nulla cogente inopia, nulla penuria:cüm liceat ei quovis temporealios é feminibus& plantis decerpere cibos, multitudine nunquam defccura. fed luxuria, & fatietate neceffariorum,alienas& pollutas cedi. 20 bus animalium efcas fectavar, i immanitate etiam fcuififsimas vincens feras. Sanguis enim& czdes ac carnes miluo,lupo,draconi conveniens funt cibus; homini autem obfoniáü. Deinde càm omnibus vtatur generibus,non ficvt beftiz à plerifq; formis ab- 2$ ftinet homo,paucis ob necefsitatem nutrimenti infeftus eft:fed neq; auis vlla, neq; in aquis degés,aut in terra viués animal vilam effugit veftras illas, que benigna hofpitaléfq; dicütur,menfas. Efto: his vos obfoniis dulciores reddere cibos. Qnid ergoad39 hecipfa* Sedanimaliü brutorü nullam invtilem autinanem admittit arté prudentia.neceffarias non ab aliis importatas, aut mercede data cognitas, vel cura glutinante fingula, parcéq; oblatis contempla tionibus compingente nancifcitur,fed à natura ha- 3$ bet genuinas& cognatas, átq; profert. Aegyptios
vniuerfos aiunt effe medicos.At veró quodvis brutum
*
Artes brutorum.

1o
5
20
E23
30
35
6GRYLLVS. IOI
tum animal^on tantüm ex fefe arte ad fanandá eft przditum, f:d etiam alimenti querendi,robur paraudi, ad verfa declinandi, convenientia quecendi, atq; etia ad nuficen, pro modo cuig; animalium à natura pra(cripto. Naà quo didicimus porci,quan do zgrotamus, ad lluuium defcendere cancrorum capiendorum gratia! Quis docuit teftudines devoratis viperisoriganü poftea edere? quis capris Creten(ibus pracepit, vt fagittis ict dictamnum quzrant, quo comefto cufpides éxcidunt.Si enim dicas vecum effe, harum rerum magiftram effe naturam, brutorum intelligentiam refers ad principium precipuum atq; fapientifsimü. Tum fi iftam intelligentiam non dignamini rationis aut intelligentiz no
mine: tempus eft vt circumfpiciatis de nomine alio honeftiore& auguftiore.ficvt nimirum reipía often dit maiorem admirabiliorémq; facultatem fibi effe, non rudis aut indo&ta,fed à feipfa do&a& nihil extrafe de(iderans,nó ob imbecillitatem, fed naturalis virtutis perfectionem ac vigorem, iuffa valere ea difciplina,qua velvti collecta ftipe alivnde difcitur. Quz enim homines ludentes autluxuriátes difcüt ac meditantur,hec noftra intelligentia etiam cótra corporis natura adíequitur,freta vi percipiendi innata atq; copiofifsima. Non dicam de catulis feras indagantibus, aut pullis equorum ad certum nume rum gradi difcentibus. fed& coruiloqui,& canes per obverfos faltare orbes difcunt:& equi ac boues 1n theatris mirabiles addifcunt motus,fefsiones,inftitiones, choreas, itáq; meminerunt artis ,cámque exercent, hominum maximo ftudio atq; induftria. quz ipfa docilitatis fünt documentü, nullam aliam ad rem profunt. Quód fi negas difcià nobis artes, etiam doceri eas à nobis audi. Perdices fuos pullos docent inter fugiendum occultare fefe,& glebá pedibus pro fe obtendere,poftqtà fupini corruerunt. & vides vt ciconiz fues pullos volare doceant, prig8 1j
xk k k*

Wiad.f, 1s2.
101 PLVTARCHI
müm id tentátes, Lufcinie quoque fuos pullos cau tare docent:& capti antetempus, enutritíque inter hominum manus,deteriüs canunt, quia przpropereà magiítro funt remoti.Ego id,ex quo in hoc corpus fam illapfus, miror rationes iftas,quibus mihià$ fophiftis perfuaderi paffus fum omnia animalia, homine demto, effe bruta& rationis expertia. V 1, Nunc ergo tu Grylle à mutatione tua ctiá oui atqj aíino rationem tribuis? G n. Mi Vliffes,ex his ipfis colligere pa: eft, beftiarum naturam non effe men- 1G tis atque intelligentie expertem. Sicvt enim nó eft fiirps alia ftirpe magis exfors fentientis anime, fed eodem omnes modo deftituütur fentiédi facultate, quia nibil eorum,quorum flirpes terra continétur, anima eft przditum. ita animalium quoque nullumrg altero ignauius aut ad difcendum ineptius diceretur, nifi vniuería rationem atque intelligentiam,fed alia minàs vel ampliüs, haberent infitam. Atq; mihi hoc confidera,ftupiditatem ac fatuitatem quarundam beftiarum,acumine& verfutia aliarum demon 29 firari.verbi gratia,fi compares cum vulpe,lupo,aut ape afinum vel ouem,perinde eft ac fi tecum compo nas Polyphemum;aut cum auo tuo Autolyco Glau cum illum Corinthigm,de quo eft apud Homerum. Non enim exiftimo tanto differre befiiam à beftia 1g intervallo, quanto homo ab homine difiungitur, quod ad intelligendum, ratiocinandum,memoriáque tenendum attinet. V 1. Attamen Gryllehoc vide,neimprobum fit& violentum, rationé iis adfcribere, quz noticia dei carent. G n. Non ergo 19: dicemus te, Vliffes,itafapientemaccurig-^ fum,Sifypho genitum fuiffet*
Prv

10$ PLVTARCHI
Commentarius INe fuauiter quídem viui poffe íecundum Epícurí decreta, docens.
Ororrs Epicuri familiaris librü edidic, hocindice, Ne viui quidem N polfe iuxta aliorum philofophorum NS S A decreta. Contra quem quz pro phiHANSSUE AN lofophis differere nobis fübiit,eaiam anté conícripfimus. Quoniam autem foluto qui difputationi interfuerat caetu,in anib ulatione com plures ad eam fectamfe dederunt, vifum mihi fuit 1j hos quoque. in viam réducére:(i nullam aliam ob rem, faltem vt his quiin alios inquirunt, demonftrarem debereab lis eorum quos arguunt aut re^ fellunt fcripta nonobiser percutri,, neque eos voces hinc iade avulías& di&iones abíque fcriptu20 ra adoriri, itáq; fraudem imperius facere, Progreffis enim nobis more noftro in gymnafium 6 fchola, Zeuxippus: Mihi, inquit, fermo fuiffe videtur habitus aliquanto molliüs, quàm libertas conveniens rei exigeret. abit quidem Heraclides nos ?$ culpans,& in Epicurum ac Metrodorum afperiüs inve&us, cüm nos ei huius rei caufam przbuerimus nullam. Hoc vero, inquit Theo,non dicis, quód cum his comparatus Colotes, hominum in dicendo videri poteft modeftifsimus. Congefta 30 enim in vnum quz interhomines habentur faediffima vocabula, fcurrilitates, ampullas arrogantias, fcortàtiones, homicidia, graues gemitus, multorum perditionem, cerebrr grauedines: in Ariftotelem,Socratem, Pythagoram, Protagoram,Theo3$ phraftum, Heraclidem I lipparchum, denique neminem non virorum illuftrium effuderunt vniuer fa, vt fialioquin omnia fapienter flatuiffent, certe
gg iij

1:4 NONPOSSE SVAVITER
ob maledi&ahzc,háfque criminationes longifsime x fuerint à fapientia arcendi. Invidentia enim excludenda eft à diuino fapientum choro,& obtre&tatio quz ob imbecillitatem id quod dolet difsimulare non poteft.Hec verba excipiens Áriftoteles,Hera- f clides,aiebát grámaticus cüm fitpoctice turbe(vt.' Epicurei appellant)& Homericorum deliriorü gra tia Epicuro hanc rependit mercedem:vel€o cómotus ,quód Metrodorus tá multa fcripfit adignominiam Homeri pertinentia.Sed hos, Zeuxippe,omitio| tamus. Quodautem initio difputationis adverfum Epicureos:dictum fuit,Ex eorum przfícripto ne viui quidem pofle,cur non potiüs, quando hic defeffus eft, ipfiadfcito Theone ad fincm perducimus. Theo fic refpódit:Atquiante nos hoc iam alij pere. 1$ gerunt certamen, i 0d[.,5. Nunc alius fcopus eft,—. fi placet,collocandus:& fic vlcifcamur philofophis factas iniurias,vt demonftremus,Gquidem fieri poteft, Secundum Epicureos ne poffe quidem iucundé viui. Papz, ego rifu edito dixi: Videre mihiiftis hominibus in ventrem velle infilire,litémq; de carnibus moturus: qui voluptatem detrahas hominibus clamantibus, Odh46, Nonpugilesfumus,— non rhetores, non ciuitatü prefides,non principes: Semper fola iuuant fed nos conuiuia,— omnifq; carnem fuauiter afficiens motio, anima ad voluptatem quandam atque gaudium excitata. Ita: 30.| jur mihi videris non voluptatem auferre,fed vitam illis, vbi fuauem vitam eis non relinquis. Qutd ergo,inquit Theo,fi ipfe orationem probas,quaopus eftre* przfenti vtar, inquit, audiens& refpondens vbi requiretis. principatum autem vobis tra- 35 do. Cüm itaq; parumper tergiverfatus effet Thco: Auítodemus, Quàm, inquit, compendiofa& plana nas
20
2

1o
bl
20
Aj
39
35
VIVI SECVN. EPICVR...— 10f
fios interclu(ifti via, dum non(inis fe&am illam de honefto caufam priore loco dicere. Nam homines, qui; finem vitz ftatuunt voluptatem, non facile eft fuaui vita depellere. fed(i honefta vita exciderint, iucunda fimel exciderunt. ipfi enim dicunt,lmpoflibile effe fuauiter viuere fine honeftate vitz. Tum Theo.Hog ergo,inquit,in progrelfu fermonis,fi ita videbitur,reponemus. INüciis yremur,qua ab ipfis dantur, Exiftimant Epicurei,circa ventrem effe bonum, reliquófq; meatus carnis vniuerfos, per quos Voluptas E« voluptas, non dolor feinfinuat. omnéfq; pulcras& picco. fapientes inventiones exftitiffe ob voluptatem quz circa ventrem verfatur,& fpem bonam de eo, vt fapiens dixit Metrodorus.Itaque ab initio ftatim,ami ce,videntur ierunam, putridam, inftabilem boni caufam flatuere:& qux cum meatib. iftis,per quos voluptates introducuntur, etiam ad dolores perinde perforetur: aut potiüs, qux voluptatem paucis, dolorem omnibus partibus admittat.Omnis enim voluptas circa artus, neruos, manus,& pedes eft: quibus partibus fubeunt atroces atq; miferi a£fe&us, luxus podagrici& phagedznici, corrofiones,putrefactiones.Íam odorum& faporum fuauiffimos corpori fi offeras, exiguum planifsimé 1n eo locum offendes qui leniter& 1ucundé afficiatur:reliquz plerung; averfantur& mgré ferunt, at nulla interim pars eft, cur igni,ferro, morfu, fcutica non fenfus doloris inferatur, fed& zftus,& gelu,& febris totum corpus pervadunt. Voluptates aurarum inftar ad alias atque alias corporis extremitates renidentes, ftatim diffunduntur.neq; multum durant temporis, fed inftar ignium inaére fubitó difcurrentium, fimul& oriuntur in carne& exftinguuntur. De dolore teftimonium Philo&etz Aefcylei fufficit. qui ferpentem non immififfe pedi, fed tan quam fedem in eo fixiífe moríuait dolori* neque» alia talia, mouens ac titillaus corpus.*Sed ficvt Mev
eo 65

16 NON POSSE SVAVITER
dicz herb femen multis flexibus& perobliquum terrz innafcés ,ob afperitatem multo tempore perdurat: fic dolor vncinos ac radices diffeminaps Car nique implicatus;adhzerénfq; non diem modoó aut noctem, fed& annos aliquot atq; laftra, egre aliis doloribus tanquam clauis violentioribus expulfis difcedit, Quis enim tantü temporis edendo bibendáve extraxit, quanto fitiunt febricitantes,& efuriuntob(íidione circüventi qnam animi relaxatio & cum amicis obleGatio tanta cft, quanti funt cru-to ciatus& torturz à tyrannis immiffe? Hoc ipfo fcili cet corpus quàm fit prauum,& natura ad iucunde viuendü ineptum intelligitur, quod magis perfert dolores quàm voluptates:preditümq; adverfus illos robore acviribus,tn his imbecillum eft ac fatie- I tati fáftidióq; obnoxium. Neq; veró nos aggreffos de iucunda vita dicere, plura patiuntur ipfi proferre, vtpote qui fateantur vItró voluptatem corporis exiguam effe,adeóq; momentaneamfi quidem non pugatur aut vana in dicendo vtitur iactantia Me- 13 trodorus, dum ait fzpenumero nos exfpuere in defpe&um voluptatum corporis.itémq; Epicurus,qui fapientem vgrotantem inquit feperidere ob morbiquo vrgetur corpus magnitudinem. Quibus er£o dolores corporis ita funt faciles atq; leues, quí? f fint voluptates alichius momenti? nam vt neq; tem pore neq; magnitudine doloribus fint minores,cer té circa dolores verfantur, finémq; voluptatib. extremum hunc commünem przfcripfit,omnis doloris fublationem. nimirum quod natura vfq; ad do- 30 lorem abelendum augeat voluptatem, vltrà autem progredi huius nequeat mágnitudo, variari duntaxat modis non neceffariis pofsit, cüm non in eo eft vt doloris vacuitatem conciliet, Quz autem cum appetitu eó tendit via, vtpote mehfura voluptatis, 32 breuis admodum eft ac compendiofa. Itaque hoc loco fentientes rei exilitatem,€ corpore inquam fterili
|

VIVI SECVN. EPICVR. 107 fterili agro finem bonorum in animum transferunt. nimirum quód ibi voluptatibus paícua& ampla prata fuppediteut: quando Non eft aptus cquis Itbace locus,ut neque planis 04/4, 6c1 Porreduspacis:—— quando fcilicet nó facilis eft in carücula hac voluptatü perceptio, fed afpe ra, admixtis multisalienis& quz pulfando exagitent. Sub hec Zeuxippus: Itáne,inquit, non tibire&à videnturifti facere homines, qui initio factoà 10 corpore ,in quo primüm ortus voluptatis cófpicitur,inde ad ariimá tranfeunt.rémq; in ea abfoluunt? Reétéjinquá ego,& naturz cóvenienter: fi quidem melius aliquid hac& perfectius re vera indagant atq; inveniunt, ficvt homines faciunt in contempla 1j. tione rerum verfantes ac ciuiles. Cüm veró audias ipfos teftatiac vociferári, nulla reanimam gaudere poffe,nulla tranquillitate frui, nifi vel ad(int vel exfpe&entur voluptates corporis, hafq; bonum eius effe:nónne videntur tibi animam pro corporis colo 20 vfurpare, voluptatem vini inftar e corpore táquam prauo& perflaente vafe diffundentes per colum iftud, etatémq; ei conciliantes, vt fiat aliquáto melior& honeftior. Quanquam vinum quidem diffufum à tempore conferuatur, fit; fuauius. volupta25(is preter memoriam conceptam tanquam odorem quendam,nibil animus aliud conferuat, quz in carne vt efferbuit ita exftinguitur.lpfaque cius memoria obfcura eft, ae nidoris fimilis; perinde ac fi quis pridie que edicbibítve, corum fibi imagina39 tioncs fuggerat,ínque animo recondat, fcilicet his vfurus cüm recentia non fintad manum. Videauté, quanto modeftiüs Cyrenaici, quanquam ex eodem cum Epicuro poti poculo: qui re venerca vti adhibita lucerna nequaquam cenfuerunt debere homi35 nes,fed tenebras pretendere: ne animus 6 cófpectu fimulacra actionis cócipiens evidentia,crebriüs ap petitá inflammet. Atqui hac maximé re fapientem
un

Kecordatio "voluptats
qualu,
*
108 NON POSSE SVAVITER
excellere fentiunt, quod evidenter recordatur, ínque feipfo continet voluptatum imagines,affectiones, motus:ne dicamus nihil eos fapientia dignum profiteri qui voluptatum eluuiem quafi quandam e corpore in animo relinqui putant: flatim quidem? manifeftum eft, Ex his viui fuauiter non poffe. Fieri enim poteft, vt abíq; voluptate fit hec voluptatis recordatio, que przfens quoq; exigua interdáü eft, & moderaté percepta facilé effugit: quando etiam iftis, qui attoniti corporeas mirátur magniq; faciüt 19 voluptates, his finitis non remanet delectatio fed vmbra quedam& fomniü relinquitur in animo voluptatis quz avolauit, quo fomnio quafi fomite ignis cupiditatum excitatur. Et quemadmodum qui perfoporem fitiunt aut amant, eorum imperfecte 15 voluptates ac perceptiones acriüs exftimulant libidinem: ita& his non iucunda eft voluptatum perceptarum memoria, fed reliquiz voluptatis inanes aclanguidz multum habent ftimulorum atq; aculeorum, quibus pungant palàm fe eferentem cupi ao ditatem.Neq; probabile eft,modeftos ac temperan— tes homines huiufmodi cogitationibus immorari, aut ca facere,ob quz Carneadem fübfannat ille,tan quam ex ephemeridibus repetentem, Quoties cum Hedea aut Leontio rem habuiffet, vbi Thafium vi. 2$ num bibiffet,quib. Idibus fplendidifsimé coenaffet. Atrocem enim ac belluinam in fruendis aut exfpeandis voluptatibus exagitationé animi ac rabiem defignat tanta ipfius ad recordandü bacchatio atq; adhafio. Vnde& ipfi videntur mihi hzcabfurda a- 39 nimadvertentes, ad vacuitatem doloris& firmá affe&tionem carnis defugere.ac fiin eo fita fit vitz iucunditas, vt cogites 1íta vel ad futura vel affuiffe. fummum enim& conftantifsimum gaudium adferre iis qui ratiocinarr pofsint aiunt, carnis firmam afss fe&ionem,eiáfq; exploratá fpem. Hacprimüm con fidera quam rem agant, iftam(iue voluptatem, five * Indo

i
30
3f
VIVI SECVN. EPICVR. 109
indolentiam hinc inde transferentes,€ corpore in animum,ex hoc rurfum quia contineri eo non poffitin corpus dilabentem.Itaq; coguntur ad principium redire, delectationem cárnis(fic enzm aiunt) gaudio animz vt fundamentü fubfternentes,ac rur fus lxticiam fpe voluptatis fnientes. Atqui fieri quit, vt fundamento concuffo, non id fimul concutiatur,quod ei infiftit?aut qui explorata fpes poteft, gáudiümq; illabefa&abile effe de retotia&tationibus ac mutationibus obnoxia? quale eft corpus,cui & foris imminent plurima necefsitates, plurimiiGus:& in fe intus habet principia malorum,ratione averti vlla que nequeint. aliás non accidiífent cor datishominibus difficultates vrinz;inteftinorum morbi, tabes, aqux intercutes:quorum cü quibufdam ipfe coufli&atus eft Epicurus, alia Polysnum; Neoclem, Agathobulum 8 vita eduxerunt. Neque no: illis hzc exprobramus, qui& Pherecydem& Heracletum nouimus in grauibus fuiffe inorbis.fed hoc poftulamus, vt fi fateri libet ipíis fuorum perpelsiones corporum, neque vanis vocibus ferocien do& auram popularem captando vltrà arrogantis futilitatis culpam incurrere,aut non ftatuant carnis firmam affe&ionem principium omnis gaudij, aut non dicant gaudere& infultare doloribus cos, qui in grauifsimis motbis funt aut cruciatibus. Sepe enim affectio córpori firma cótingit: fed de ea fpem explorátiac ftabilem animus fane mentis compos
nunquám concipit. verüm ficvt in mari(vt eft apud Aefchylum)
Nox incutit gubernatori, qui fapit,
Dolorem,——^ immó etiam in tranquillitate metu non vacat:(futurum enim incertum elt) fic animum corpore bené affeo& in fpe de eius bono ftatu felicitatem collocantem, non licet abfque metu& fluctuatione degere. Non enim foris dun Lj
De volupta tibus corpas vis[pes nulla certa.

wo NON POSSE SVAVITER
taxat vt marc, ita corpus etiá tempeftatibus& procellis poteft exagitari: fed plus turbarum,earámq; maiorum,intus alitatque effert.ac rectiüs tranquillitatem hyberoam aliquis quàm carnis incoluimitatem fperauerit fibi conftanter adfuturá, Quid enim$ Humani aliud poctas mouit, vt homines animalia dicerent Corporis( in diem viuentta, inftabiliayincerta, foliorum fimi/etia. lia,quz anni ftatis téporibus nafquntur ac pereunt: quàm natura corporis tot calamitatibus, damnis, morbis obnoxia? cuius etiám optimam affectionem Ic metuere iubent,ac deminuere.Eft enim,inquit Hip pocrates, ad fummurb progreffa corporis bona ae &io periculofa.Et Euripideus ille,
Mod qui uigebat carne caelitus ucl ut Delapja ftella extintius eft..—
Et formofos putant lzdi fafcino& invidia contueh tium:quia vigor corporis ob imbecillitatem celerriméadmittit mutationem. Omhino autem res ipfo rum effe ad vitam doloris vacuam parandam male 20 ,, accommodatas, ex his intellige, quz contra alios Metsi felici ipfi differunt. Flagitiofosaiunt omne tempus vita tati AY rsiforé&in metu exigere: quod etfi fallere pofsint, fatur. tamen fpem latendi cert atque indubitatam fibi| Íumere nullo modo pofsint: itaque futuri metum 2j identidem incumbenté non finere eos gaudere, aut prafentibus confidere. Non animadvertüt hoc adverfum feipfos cffe ab ipfis dicium. Szpeenim poteft corpus bono in ftatu effe; ac fanitate frui: explo ratafpes fore vt femper eo in ftatu maneat,fieri po-3 teft nulla. neceffe cft ergo, femper vt perturbére anxiüfque fis de corpore propter futüra, ac quid fit exfpeQandum, neque vnquam te certá poffe ac ftabilem animo inducere fiduciam. Iam nihil peccare non eó facit, vt bono effe animo,& fidere rebus pof: 5 fis. Non enim hoc formidamus,ne quid iufté patiamur: fzd ne quid omnino patiamur.neg; fneleham en, eio,
ij

VIVI SECVN. EPICVR. yn eft, effe iniuftum:non moleftum aliorum iniufticiam experiri. fed fi non maiori, Don minori quidem certé malo fuit Athenienfibus Lacharis,& Syracufanis Dionyfij Àmportunitas, quàm ipfi Lachari& Dioy nyfíio. hiemm turbantes perturbabantur,& malé fe tra&tatum iri fufpicabantür, quia iniurias& maleficia vltró aliis intulerant. Iam turbarum iras,latronum crudelitates,heredum iniüfticias,tum peftilen tias aétis, máris pericula quo fe Epicurus ciim na10 uigaret Lampfacum poené fuiffe abforptum Ícribit, quorfürn attinet referre? fufficit ipfa carnis natura, materiam motborum in fe continens,&(quod proverbio dicitar)loris exipfo boue petitis, doloribus 8 corpore, vitá bonis maliíq; iuxtà periculofam red
1$ dit, metáfque plenam:fiquidem de carne duntaxat & eius fpe difcanr,nullaalia de re gaudere autfiduciam cócipere. quemadmodum Epicurus cüm aliis multisin libris fcrip(it;tum in iis,quos de Fine cor pofuit. Ergo non tantüm infidum atq; inconftans
20 principi fuauiter viuendi fumunt,fed omnino coa temtu facile ac exiguum: fiquidem gaudendi motéries& bonum iplis eft malorum evitatio,neq; aliud fe excogitare pofle, aut omnino in natura effe aiüt, in quo bonum collocetur,eo vno excepto,vnde ma
3$ lum cius expellitur, vt Mctrodorus fcripfit in his quz adverfus fophiftas difputat.. Eft ergo Bonum ipfum fuga mali:vbi enim ponatur bonum nihil eít, nifi vnde nihil porró poteft exigi dolorem molefliàmve faciens. Similia funt hzc Epicuri,dicétis na
39 turam Boni exfiftere ex evitatione mali,memoriág; & reputatione ac gratulatione,quód fibi ita evenerit.Quod enimynquit,icit incomparabile gaudii, eft magnü malü evitatü quod imminebat. Atq; hec eft natura boni,(i quis re&é adfequatur, deinde cófi
35 flat,neq; inaniter obambulet de bono nugás.O ingentem hominü iftorü voluptatem& felicitatem,
qua fruuntur gaudentes quod nihil mali(int pafsz;
Bons quid
Epicureis.
?5
??
23
LI
2»
2»?
22?
?»
5
25
25
Rudet EpiCureoru tá» Caniram,

i NON POSSE SVAVITER
neque moleftia aut dolore afficiantur. Nónneiure fuo obifta& featiunt de fe& dicunt qux dicunc? immortales dum feipfos& diis equales iactant, atque ob nimiam bonorum excellentiam prz voluptate in fremitus atque vlulatus bacchando efferuntur: quód fcilicet aliis fpretis foli diuinum invenerint bonum cum vacuitate omnium inalorum: adeó vt iam neque porcis cedant, neque ouibus,in eo felicitatem ftatuentes, vt carni,& animo de carne procuranti benefit. Enimveró animalium quzic funt naturá clegantiore& venuftiore; iis Binis non eft fuga mali: fed& ad canendü pre fetiecdte aguntur,& viatatione aut volatu fe oble&ant; ac voluptate& animi elatione inftigata omnis generis voces acfonos imitari aggrediüntür, libiquei invicem 1j blandiuntur& exultim] ludünt:natura eó ducente, vt evitato malo bonum quzrant;aut potiüs, vt omne moleftum atque alienum propulfent, vtpote impedimenta fui boni& preftátioris naturz.Quod €nim nécéffarium eftjid bonum non eft: fed vltra fuac gam mali(itum eft id quodappeti& deligi debet: 1mm aut id quod fuaue cft,& nature conveniens acvernacülum. Hoc enim Plato pronunciauit, qui prohibuit etiam ne dolortim aut moleftiarum evitationem voluptates putaremus,fed veluti quádam 1 advmbrationem feu mixtionem verpaculi& alieni; tanquam albi& nigriab imis partibus ad medium fefe cfferentium: qua imperiti atque infcientes imi & medij,pro fummo extremóque habeant. Quo in errore Epicurus eft& Metrodorus,fubftantià fuin-; mümque gradum Boni ponentes mali fügam, gaudiümque gaudentes mancipiorum quoddam autcá ptiuorum,qui é vinculis fint dimifsi, ac poft contumeliofam tra&ationem fagellorámq; verbera pergratum habeant vngi& lauare: cüm quidem libe-j ralem, puram, finceram,& vibicum expertem latitiam neque deguftauerint vnquam, neque fpe&auerint,
;

1O
1
2o
2
39
35
VIVI SECVN. EPICVR:; uj
uerint.Non enim fi alienum eft carnem fcabie,oculos lippitudine laborare: ideó fcabere& detergere ex oculis defluentem humorem, tes eft fufpicienda. neque fi malum eft dolere,& deos timere, perturbarique ob ea que apud Manes effe putáturideó ha rum opinionum vacuitas beatum aliquidaut przclarum haberi debet. Immó exiguum quendam pla néque arétum gaudio locum(in quo verfeturfác vo lutetur eó vfque,vt ma!is quz apud inferos credón tur effe non perturbetur) attribuit iftorum opinio, aliquantulum vltra vulgo receptas progrediens, háncque finem fapientiz przfipens, quem citra du bium apparet omuibus brutis eífe.Si enim ad indolentiam corporis nihil intereft,ex feféne an à natura vacuitatem habeat doloris: ne ad perturbationis quidem anim: vacuitatem referret,per féne,an à na tura adeptus is hoc(it, vt ne perturbetur. Et quidem non abfque ratione dici poteft affe&tionem à natura profe&am, quz perturbationes excludit, va lidiorem effe ea, que has rarione& induftria fubterfugit.Dceferatur tamen vni tantum, quantum alteri. certe fic liquebit, nihil cos brutis antecellere, quod attineat ad vacuitatem perturbationis propter ea qua de diis& inferis dicuntur,& von extimeícendos dolores aut cruciatus infinitos.(Ipfe profe&à Epicurus dixit, Nifi nobis moleftias exhibuiffent ea quz in fublimi funt,& quz de morteac doloribus feruntur, niliil ad hzc amolienda nobis opus fuiffe philofophia uaturali) nam bruta neque de diis in malam fufpicantur partem,neque opiniones habent deiis que mortem fubfecutura fint finiftras quibus conturbeptur,atque omnino his derebus nihil vcl cogitant vel norunt metuendá, Quod fi Epicurei in anticipata dei notione tradenda providentiam reliquiffent,videri poterat homines pru dentes plus bone fpei de vita iucunda habere quàm belluas. Quoniam autem fnis difputationi de deo hh
Mali fuca an[it bonun.

u4á NON POSSE SVAVITER
ab iis hic proponitur; vt non fhetuamus dcam, deZ finamüfq; turbari: conftantiüs ego arbitror teneri hocabiis, quz omnino deum effe non intelligunt; uàm ab iis, qui didicerent deurh. cepfere qui non ledar.llla enim non liberantur fuperftitione,fed ne$ capta quidem ea vnquam fuerunt: neque deponunt cogitationem de numine perturbantem,fcd ne venerufíit quidem vnquam in eam. Eadem de;nferis funt dicenda; Inde enim bonü aliquid fperare,neu-| tris contingit. Sufpicari autem& metuere aliquid 19 poft mortem, minüs evenit iis qux omnino anticipata mortis neticia carentquàm iis qui przcipiunt mente nihil ad nos morté pertinere. certé enim eatenus ad eos pertinet moers,quatenüs de ea ratiocinantur& conferant: belluz prorfas vacant cura 15| rcrum adíe nó pertinentiü.& cüm verbera, vulnera,cedem fugiunt,eatenus mortem fugiunt,quatenus&ifo. Ealiafunt, quz fibi fapientia comparata Epicurei dicunt. Confideremus porró qualia fint,— quibus feipfos priuat,& à quibus fefeabigunt.Ani- 20 m2: delectationes,que eis ob iucündam corporis af fe&tionem accidunt, fi mediocres funr, magni aut praclari habent nihil. Sin excellentes fitit; prater quàm quód vanz& inftabilesimportunas etiam& proteruas, non profe&ó animi voluptates aut gra- 25. tos motus, fed corporcas dixerit aliquis voluptates, animo velvti arridenteiis fimülq; luxuriante. Quas veró digüti equiimq; eft lzticias& gaudia aAnimi vo. yimi dici, ez contrarij funt vacuz, neq; palpitatioift?^— pemautmorfum admixtó vllum,vllàmve pceniten- 39' tiam habent. Ex delectationes bonü habent animo familiare,eiq; veré conveniens,& genuinü,non adfciticium, fed fummé confentiens rationi, enatü ea ex animi facultate, que contemplando vero,difcen diq; ftudio, aut quz agendo& honefti tra&ationi 3f eft deftinata; Quàm multas,& quantas voluptates harum vtraq; proferat; dicendo enumerare fruftra quifquam

VIVI SECVN. EPICUVR.. nj quifquam conetur:breuiter mentionem.oearü fubiicere Iicet.In promtu funt hiftorie,qus cüm multas habeant animum oble&tantes tra&ationes, petpetuum veritatis fludium nunquá explent, nunquam
f explent, nunquam exfatiant voluptate: qux volaptas etiam falfis aliquam conciliat gratiá, vt cüm fi£«entis& poematis fidem non adhibeamus,tamen inüt his quzdàá perfuadendi vis. Cogita enim apud animum tuü,quem imorfum fentiamus,vbi Platonis
Io Atlanticü, aut lliadis poftremá partélegimus: velvti téplo claufo aut theatro defiderantes(abula reliquum. Ipfius autem veritatis cognitio ita eftamabilis; ita defiderabilis; vt ipfum hoc viuere& effe
; propter cognitioné data videantur:& quz rhors ha
55 bectriflifsima; obliuio funt, ignoratio,& tenebra, Itaq; ergo me hercle omnes feré vno ore reclamant iis qui mortuos fenfu priuant: quod in folaanima fentiente ac cognofcente vi ponunt vitam, effe,& gaudere. Licet enim etiam eorum quz molefta noo bis funt quedar interdum cum voluptate audire; ac(epe turbati aliorum fermone& lacrymantes, ta men dicere jubemus,vt ille::
A. Ebcumadli ipfius eft dicendi iam locus,
1 B. Et audiendi mibi. Sed audire eft opus.
?$ Verümhoc quidem vidétur voluptatis omnia có. gnofcendi quxdam. effe intemperantia ac fluxus
vim rationi faciens. Cüm veró nihil in fe habés mole(tum aut damnofur hiftoria, vel narratio dc rebus pulcris ac magnis, adfciuerit orationem vi elegantiáq; preditam:(vt cüm re$ Gracas Herodotus,Períicas Xenophon exponit, s,
Et quos divinus nunteros cantauit Homeris, i aut Eudoxi de converfionibus orbium ceeleftium; ; Mtiftotelis de códitis vrbib.& de rebus publicis l:35 bri, Ariftoxeni vite virorum)non modó ingens&
copiofa ibi exhilarandi animi materies offertur, fed & pura, pcenitentieque fecura. S enim vel efu$0
Hiftorie; Fabulae.
Cognitio yer.

Volvptates à matbema T5.
n6 NON POSSE SVAVITER
riens edere, vel fitiens bibere malit ea que apud Phzaces fuerunt propofita: quàm Vlifsis recen&ionem fuorum errorum cognoícendo percurrere?aut quem magis iuuet dormire cum formofifsima muliere,quà invigilare iis que de Pantbaa Xenophon, de Timoclea Ariftobulus, de Tisbafcripfit Theopópus.Verüm ab his dele&ationibus Epicurei ap»mum avocant. Adde, quód etiam à mathematibus profectas inde exturbapt.At enim hiftoriis fimplex
quedam& plana ac leuis ade(t dele&andi occafio. ro
Quzà geometria, aftrologia,& harmonica veniüt voluptates, iis acres& varie illecebrz aditum parant,neq; vlla deeft inefcandi occafio.defcriptionibus enim fuis mathemata tanquá illicibus quibufdam ad fe trahunt. quarum qui guftum percepit,fi- 1g
quidem rerum imperitus non fit,obambulat Sopho clea:fta cantillans:
Mufarum exagitat we uatidus furor.
Nec euree mibi nunc quàm lyra; quàm modi,
Eft quidquam. non Thamyras alia de Mufis operam impendit,ac
roe hercle ne Eudoxus quidem, Ariftarchus,& A:rchimedes.Quando enim picturz deditiadeó fuorü
cyam faepe à feruis quafiuerit, Pranfüfne effet:& opere abfoluto cü Ptolemzus rex eius emendi gra tia mitteret Lx talenta,non acceperit pecuniá,neque tabulam vendiderit.quas& quantas credemus
voluptates é Geometria& Aftrologia decerpfiffe, 30
Euclidem cüm fcriberet Dioptica,Philippü demon ftratione de gura Lunz litteris mádata, Archimedem cüm anguli miniflerio deprehendiffer, diametrum Solistantam effe maximi circuli portionem, quanta eft angulus ille de quatuor angulis rectis? quod idem volo intelligi de Apollonio.& Ariftarcho aliarum id genus rerum inventoribus, quarum hodiéq;
10
afficiuntur operum fpecie, vt Nicias pingens Ne- 25
35

1
Lo
2j
Ee]
VIVI SECVN. EPICVR. n7
hodiéque con(ideratio magnas voluptates& mirabilem animorum alacritatem apud difcentes excitat.Indignum veró eft 8 culinis& proftibulis accerfitas voluptates cü his contendendo, dedecus inferre Mufis& Heliconi,
Vbi neque paftor pa[cere conatur pecus,
Ferroq, funt intatla loca.— Nam mathematicz hz voluptates veré funt pafcuà apum vitij exfortia: ifte porcorum& caprorü pruritibus funt fimiles, porro animi facultatem quz 0mnis generis affe&ionibus eft opportunifsima opplentes. Sané res eft varia& proterua, ftudium voluptatis. Neq; tamen in hunc víque diem quiíquam amica potitus pre gaudio folenue facrificium fecit: aut ftatim mori optauit, fi daretur obfoniis bellariifq; regiis impleri. At veró Eudoxus Phaethontis modo combvri vouit, ea lege,vt fibi ante liceret ad Solem ad(tanti,figura,& magnitudinem,formámq; aftri perdifcere. Et Pychagoras bouem immolauit, delineationis gemeotricz caufa. fic enim perhibet Apollodorus.
Pythagoras celebri diagrammate quando veperto»
Matato fecit[plendida facra boue. fiueid pertinet ad hoc, quódin re&angulo triquetrolongifsim: lateris quadratum reliquorum laterum quz angulum rectum conficiunt quadratis in vnü conflatis quale effe demonftrauit,(iue ad que ftioné de area parabole. Iam Archimedem à defcriptionibus geometricis vi avulfum ferui vnxerunt. ille interim ftrigili lineas in ventre ducebat.& interlauandum cum exaquz(yt traditum)fupralabrum folij elifw effluxu excogitaflet coronz dimen fionem,tanquá furore quodam aut diuino inftinctu exagitatus profiluit, vociferans,Reperi.hácq; voce fzpius repetita perrexit ire. Neque veró audiuimus, vel gulz addi&ifsimum quenquam clamare,
! hh aij

»» 5» 23
u$ NON POSSE SVAVITER
Voraui: vel lafciuifsimum, Amaui. cüm quidem& fint& fuerint innumeri intemperantes.fed& vt impuros averfamur eas, qui ccenarü vehementiori cü affe&ione animi recordátur:vt qui nimi delectentur exiguis& nullius precij voluptatibus. At Ludo;
xi& Archimedis ac Hipparchi inftin&tu diuino cócitatorü comites effe volumus, Platonià; credimus, qui de mathematibus pronunciauit,ea ob infcitiam hominum imperitiámq; negle&ta,vi tamen ob venu flatem fuà incremeuta facere. Epimveró has tot tan táfq; voluptates vetvti pereuni e fonte manáres Epi curei devitant atq: averfantur, neq; patiuntur carü guftum percipere quicunq; fe ad ipfos contulerint. Íédaliis mandant, vt citatis lembic eas fugiát:& Py tlioclem omnes àb ea fc&a viri, omnes muliercs per Epicurum orant atq; obfecrát, ne difciphinam,qux liberalis dicitur, magnifacere fe&arive ftudcar.& Apelleni quendam mirahturac máiorem in modum amplectuntur, quód(vti fcribunt) à máthematibus lam inde ab initio abffinendo purum fcfe copferuauérit. De hifloriis,vt cetera omittam quz hacin re eorum ruditatem arguüt, verba duntaxat apponam Metrodori,qui ia libro de poétis fic fc ripfit.Proinde ignorare te dicensab vtra parte fuerit Hector, ignorare: etiam primos Homeri verfus aut quz ih medio funt,non eft quod tcepides.Tam corporis vo lupc.tes Etefiarum in morem poft vigorem elangue Ícec ac definere, non fugit Epicurum.Dubitat itaque an fapiens iam fenex factus&ad coitü ineptus; pulcrarum adhuctactibus& cótrectationibus gau deat.fané non cum Sophocle fentiens, qui libenter à voluptate liac tanquam à domino agrefti& furiofo fe profupiffe dixit. At enim volupta: ibus fruendis deditos oportebat, cüm cernerent multas vo luptates fenectute aboleri,& quod eft apud Euripicem,: Actate grandibus Venerem aduev[aricy:
huiufIO
B
zo
E
30

VIVI SECVN. EPICVR. 19 huiufmodi, quales retuli, voluptates potifsimü con quirere,& quafi obfidionis metu frumentum quod corrumpi& perdi non poffet congerere. atqueita poftquam Veneris per vitam facra coluiffent,precla
$ ràscius feftiuitatis appendices conficere, veríando inhiftoriis aut pocmatibus,& muficas ac geometricas tra&ando quzftiones. Non enim inanimà inducere fubiuiflet csecas iftas& edentulas con tre&ationes, fi didiciffent vt nihil aliud, faltem de
10 Homero aliquid& Euripide fcribere, vt fecerunt Ariftoteles, Heraclides, Dicearchus. Illi vero nimirum hoc commeatu negledo, cüm reliqua ipforum tra&atio dele&ationis expers& arida effet, (quomodo ipfi virtuté appellant)& omnino tamen
I$. voluptate affici vellent, corpüfque ad eam rem deficeret, fatentur turpiter fe& intempeftiue agere,
dum& priftinas in memoriam fibi revocant volüptates,& antiquis penuria nouarum vtuntur, tanquam muria códitis& mortuis,aliaíq; rurfum exa10nimas in carne, velvti in frigido cinere ignem,contra naturam fuccendunt. quippe nihil proprium in animo paratum qui habeant, quod alicuius momen
ti oble&ationem gaudiümque conciliare pofsit. Ac catera quidem à nobis ita vt in buccam vene2$ runt, dicta funt. Muficam veró(quantarum voluptatum& elegantiarum fertilem*) cos vitare& fugere, ne fi velis quidem, ignorare pofsis: ita abfurda funt quz hac de re Epicurus tradidit. Pronun ciat enim fapientem fpectaculis debere effe dedi30 tum in publico, fcenicitq; a&ionibus& muficis auditionibus ita vt quenquam alium gaudere, fed mu ficis que(tionibus,& eruditis difquifitionibus eorum qui iudicium fibi dc hac re fumunt,ne inter po cula quidem locum concedit. immo regibus Mufa35 rum ftudio(is autor eft, vtin conviuus narrationes militares,& importunas fcurrilitates potius tolerent;quá difputationes de muficis Á pocticis queS RN. TUA MS M
Mufica ab Epicuro pofthabita.

Pindarus Pythiorn I.
ho NON POSSE SVAVITER
ftionibus inftitutas. Hzc enim aufus eft fcribere in libro de regno:tanquam fi ad Sardanapalum fcribeset, aut Naratum Babylonis fatrapam. Non enim Hieroni, Attalo,aut Archelao perfuafiffet, vc iufsis € conviuio furgere Euripide, Simonide,Melapippi-$ de, Cratete,Diodoto,Cardaces fecü collocarent,& Agriátas,& Callias fcurras,ac Thrafonidas aliquos & Thrafyleoutas, vlulatus& plaufuum tumultum excitaturos, Quod 6 Ptolemaus qui primus muficos conduxit in preclara ifta& rege digna incidi. 1o fet precepta, nónne di&urus erat Samus: O Mufa, quzinvidia? Nam Atheuoienfiü quidem nemini con venit ita infenfum Mufis effejiífque bellum facere.
Sed que cara Youi non funt, Conflernantur,ubi audiunt Picridum uocem.
1
Quid ais Epicure? prima lucein theatrum progre. deris, citharaedos audituras& tibicines?inconui-^ uio(i Theophraftus de concentibus vocum diffe-*9 rat, aut earum de mutationibus Ariftoxenus,& Ari ftophanes de Homero, manibus aures occupabis indignans& abominans? NÓnne magis fcitus fuit Atheas ille Scytha, qui cüm Aminias tibicen captus inter pocula fiftula ceciniffet, iurauit faauiüs^5 fe auditurum equum hinnientem?Nónne profitentur fe pulcras adverfum res bellum fufcepiffe nulla pace fimendum, Ídque non indi&um, qui. nifi voluptas adát, nihil purum, nihil egregium ample&untur& amant? Nónne?quius erat fuauiter viuendi gratia vnguentis eos& fuffitibus, cantharorum& vulturum in morem effc iniquos, quàm criticorum& muficorum fermoné imputum ducere eámque fugere? Quz eaimtibiaautad cantum; concinnata tibia, aut 3
Quis clarum chorus ex probé
Doüis

10
Nn
20
1y
3o
»
VIVI SECVN. EPICVR.
Dodlis artificum gutturibus fonum Depromens——
ita delectauit Epicurum& Metrodorum: vt Ariftotelem, Theophraftum, Hieronymum, Dicearchum difputationes& doctrinz de choris,& que(tioncy
de tibiis, numeris,ac concinnatione fonorumiVerbi gratia, Cur zqualium tibiarum ea quz anguftior cít, grauiorem edit fonum? cur fiftula furfum elataomnes fonos acutiores, inclinata rurfus grauiores profert? cur cumalia fi coniügatur, grhuiüs,folaautemacutiüs fonat? Cur fi in orcheftra thea
tri pale fpargantur aut puluis, populus cacatur? cur Alexandrum Pelle profcenium reum facere volentem inhibuit artifex, corrupturum eum vocem hiftrionum dicens? Curinter mufices genera chromaticum animum maximé diffundit, harmonicum componit?[am poetarum fipgularia ingenia, figmenta,& formarum difcendi diícrimina,ac queflionum diffcilium folutiones, cum decoro& uitore convenientem rel propofito probabilémq; ha bentes rationem, videntur mihi( quod Xenophon aiebat) etiam amoris obliuionem inducere, tantam adferunt voluptatem: cuius neque fiunt,& nolle etiam fe fieri participes aiunt Epicurei. Qui fane cüm facultatem animi contemplatricem intendant corpori,& quafi plumbeis molibus in carnis cuptditates detrahant, nihil ab(unt ab equifonibus& pa ftoribus fenum aut calamü aut herbam aliquá pradicantibus, quod fuisifta pafcere& edere pecoribus conveniat.Nónne enim ita volunr animam voluptatibus corporis porci in morem pafcentis faginari,quantü fpes aliqua fuppeditat de carnis fuavi a(fectigpe, ciüfve recordatione? cüm non finant peculiarem Gbi.eam ex fefe caperc aut petere dele&ation- At veró quid poteft abfurdius fieri, quàm, Homini ,cüm duz fint é quibus homo componitur partes, dua pare corpus&'anima, quarum quidem hec principatum te;
hh v

AClionnwi voluptas.
112 NON POSSE SVAVITRR
obtinet, corporis proprium quoddam, domeftici,
& nature conveniens effe bonum, nullum anima? fed eam defidenté in corpus habere converfos ocu los,eiüfq; affe&tionibus arridere, vnáque voluptate
& gaudio fruit ipfam ab initio immobilem,omnílq; s affedionis vacuam,nihil omnino habere quod deli gat,quod appetat, quo gaudeat? Aut enim oportuit eos fimpliciter fententiam fuam revelantes hominem totum carneum facere, quod nonnulli au-. dent anima fuübftantiam negantes, aut duas natu- 19 ras diuerfas in nobis(i relinquunt, proprium vtriufque etiam relinquere bonum& malum, familiare &alienum. quo modo fcilicet fenfuum vnufquifq; fuo eft deftinatus fenfili,& omnino fimili invicem afficiuntur modo. ER autem animz proprium fen. I$ tiendi inftrumentum mens, cui nullam rem peculiarem fübiicere quam fpectet, qua moueatur, nullam cognatam affe&ionem qua foleat gaudere, omnium eft abfurdifsimum. nifi fortafiis aliqui hoc illis falsó& per calumniam imputantes fallunt?Re- 29. fpondi tum ego in hzc verba.Non equidem nos talem fententiam feremus. itaq; intrepide reliquum orationis perfequere. Qui? aiebat. Non enim in dicendi partes nobis Ariftodemus fuccedet, fi tu plané feffus es? Omnino,inquit Ariftodemus,fi itidem 25: tu vtilleeftdefatigatus fueris. Verüm tu,bona vir, qui etiamnum viges, vterc teipfo, neque ob molliciem detre&antis opinionem de teexcita. Et quidem, fubiiciebat Theo, id quod reftat admodü eft facile. fupereft enim vt enarretur, quáta actionibus 30 concilietur homini voluptas. Caeterüm ipfihoc Epi curei dicunt,füauius effe afficere quàm affici bencficio. Non abnuerim etiam verbis beneficium poffe conferri. fed certéin actione pars maxima& potiffima con(iflit: quod& benefaciendi vocabulum in-35 dicat,& ipfi fatentur. Pauló enim anté audiuimus iftum dicentem, quales voces emiferit Epicurus, quales

VIVI SECVN. EPICVR-^— 15
uales ad amicos litteras dederit,predicans& fumfnis vehens laudibus Metrodorum,quód is przclar6& egregio conatu ex Aftuin Parceum delcendiffec Mithro Syro opem laturus, cum quidem pnihil
$ tum egerit Metrodorus.Quas ergo& quantas fuiffe exiftimatis Platonis voluptates,cüm ab iplo profc&us Dio evertit Dionyfium,& Siciliz libertatem reddiditiaut Ariftotelis,quando patriam humi proflracá erexit,ciucfqs poltliminio reduxitiaut'([heo19 phrafti& Phadiz, vbi patrie fuz tyrannos exciderunt? quid enim apud vos, quibus iflbzc funt aotifsima,commemorem quàm mulis fubvenerint vi ris,non tritico mittendo, aut farinze modio: ficvt Epicurus mifit quibufdam.fed exfulibus reditü con
X fciendo, vincis liberandis, reddendifq; vxoribus & liberis his qui eosamiferant^ Sed ne fi cuipiam quidé, pofsim praterire ineptiàs bominis, qui cüm Miltiadis& Themifloclis res. geítas fub pedibus collocaffet& extenuáffer, de fcipfo ad'amicos hec
20 fcripfit.Strenuc ac magnifice res noftras in frumen-«€ to comparando adminiftrauifiis velia qs erga me ec benevolentiz figna ad coelum víque pertinentia* edidiftis. Quod fi quis ex epiftola philofophi mo-.' dicum illud frumenti exemiflet, verba opinionem
? poterant excitare, fcriptam eífe caufa agendarum pro totà Gieciaaut Athenienfi populo liberato gra tiarum. Mittamus in prafentia hoc,quód ad corporis voluptates naturá multiplici fumtu atq; 1mpendiis indiget, neque in iure& lente dulcifsimum in30 efl:fed appetitiones deditorum fruendis voluptatibus obfonia requirunt,& Tbafium vinum,& vnguenta,& cupedias,& placentas melle largo, rigatas: przerea formofas& atate integra mulieres, quales circa hortum Epicuri verfabancur Leon
25 rium, Boidium, Hodea, Nicedium.[d quidem in confeffo eft animi leticiz fubieam oportezc efle a&ignum magnitudinem,& pulcritudinem

Epicuri iaélantia,
n4 NON POSSE SVAVITER
facinorum memorabilium,fi non vanajignobilis,& puerilis,fed póderofa debeat effe,ftabilis,ac magnifica. Quód autem Epicurus ob fuauem affectionem animo effertur nautarum inftar Aphrodifía(ea funt fcftum Veneris)agentium,& magni fefe facit, quód f 10 morbo fe exercuerit, conviuia amicorum quedam inftituerit, aque intercuti humorem fuperinducerenon iaviderit,& extremorum Neoclis verborim recordatus(ua peculiaris modi voluptate cum lacrymis coptabuerit: hec nemo fanz mentis 19 vera gaudia appellaucrit. fed 5 quis eft anime Sardonius rifus, 1s in huiufmodi cít violentis leticiis acpermixtis fletu rifibus. Siquis tamen leticia nomine ifta dignabitur, confidera mihi excellentiam harum voluptatum: 1$
Corfilis noftris Laus eft attonfa Laconum.—&: Hic patrie eflbolpes Rome memorabile fidus.— 8t: Ambigo, tene bommem,uel numen dicere pa fit.
Cum autem mihi ante oculos pono Thrafybuli& 10 Pelopidz illuftria fa&a,& apud Platzas,Ariftidem, Miltiadem Marathonz.ibi(fecundum Herodotum vt loquar) cogor hanc proferre fententiam, Vitzin agendo occupata plus voluptatis quàm honefti effe. Teftimonium mihi etiam Epaminondas praebet,?5 qui hoc fibi(vt fertur) iucundifsimum eveniffe dixit, quod parentes ip(ius viuentes trophzum ipfo duce apud Leuctra ere&um confpexerunt. Conten damus ergo cum Epaminondz matre matrem Epicuri, gaudentem quód filius in hortulum fefe abdi- 3O dit,& communi iure cum Dolyzno meretrice Cyzicenaad fobolem procreandam vtitur. Matrem enim& forores Metrodori nimio ob eius nuptias audio fuiffe evectas, refcripta ad fratrem,quz in li a exftant, abvndé docent. vociferando enimin 3j clamorem erumpentes ifti homines produnt fuauiter fe vixifie, florere,& vitam fuam fummis whnn. au

Li
n
20 tificari, Et: Nam,O naturse indagator Timocrates,««
VIVI SECVN. EPICVR; my
laudibus.Serui càm Saturnalia ccenant,aut Liberalia in agro vagantes celebrant, vlulatum eorum& tumultus ferre non pofsis, prz gaudio&imperitia
rerum pulcrarum talia agentium& loquentium:
Quid defides? quin bibimus,€7* capimus cibos:
Sunt bec,mifellesin promtu:eur tibi inuides?
Vocem ftatim bi dedere.tum Baccbi liquor
Wfunditur,Cg* corona aliquis ornat caput.
Laurid puleram ad frondem turpiter canit
Indigna Pbabo ianuam, alius donis
Pulfam operiens, excludit caram coniugem. Nónne veró horum fimilia funt ea que ad fratrem fcribit Metrodorus. Nihilattiuet, ó Timocrates, Grecis falutem parare, aut ob fapientiam ab iis coronas accipere:fed edere& bibere vinum ita vt ven tri non noceat, eíque fit gratum. Et rurfum iifdem in litteris fcribit. Gauifus fum vehementer,& ferocire cepi, quód ab Epicuro didici re&é ventri gracirca ventrem eft bonum. Omnino autem ifti homi nes totam voluptarem, eiüfque magnitudinem ven tre quafi centro pofito circüfcribunt: fplendida,& regali, ac magnitudinem animo, lumen,tranquilli15 tatémque conferente voluptate, quz veré gaudio
30
35
totum perfundat hominem,non poffunt frui. quippe vitam exitus expertem, à rep.& humanitate alienam,&quz nullo ad honorem elegantiámgq; cieaturinftin&u,cüm fibi delegerint.Enimveró animus
«€ «c
[1 «c «c €« «€
*
«c*
Animi yu.
res cft minimé iners aut exilis aut abiecta, neq; cu-:
piditates fuas, quomodo polypi flagella fua, tátüm víque ea quz efui funt extendit. fed has celerrime przcídit fatietas momento temporis,& minima ho re portiuncula. Augefcentibus autem impetibus quibus ad pulcrum incitatur, eiq; propofirum honorem& gratiam, menfura eius non cft vitz tempus: fedhonoris humanitatifque ftudium votam at*

Iliad.s541.
B6. NON POSSE SVAVITf'R
tentán$ sternitaté;certatim pulcris actionibus eloZ pantibüifque factis contendit,voluptatem habentibus imnieníam. quas ne fugiendo quidem evitare poflunt boni, vadiquaque occutrentes fibi& circumfufis, cüm Izticiam percipiunt ex eo quód mul$ tis benefecerint.
Hire ucluti nunten, quacund; incedit in urbe,
Sufpiciunt cundi.— Qui enim fic alios afficit, vt& gaudeant co vifo& extultent, tangeréq;& compellare defiderent, vel'? cxcus videat hunc magnas in fe habere ac perírui voluptates. Itaque etiam non defatigantur benefa&iendo, nequeanimüm defpondent, fed huiufmodi €órum audiuntur voces:;:
Magni pater predj creat mortalibus,— Item: I Non definanus bene mereri de bominibus. Et quid opus eft de fumme bonis dicere:Si cuipiam mediocriter malorum iam morituro,poteftatem vitz& mortis babeos fiue deus fiue rex vnam proroget horam,vt ea vfus vel ad honeftum facinus vcl ad fruitionem voluptatis, ftatim vita decedat: quis ifto tempore mallet cum Laide concumbere,aut vi num bibere Ariufium,quám.Archia occifo liberare Athenas? Equidem puto neminem. Nam gladiato. res etiam video qui non plané funt belluini fed Gre^ Ci,in arenat intraturos, multisac preciofis propofius cibis, libentiüs ifto tempore mulierculas fuas amicis commendare,& feruos libertate donare, quàm ventri gratificari. Immó fi quid magnumha-. bent voluptates corporis,comiune id eft iis qui in 31? àgendis rebus verfantur. Nam hi quoque
Vefcuntur Cerere.€ Lenairore vubentis,! & cum amicis counviuia agitaut. idque multo ni fallor alacriüs certaminibus& actionibus obitis, vt ,; Alexander, vt Agefilaus, ac mehercle Phocion&^ Épaminódas:quàm hi ad ignem vn&ti,& lecticarum geftatioa»

[o
geftatione fenfim concufsi. Verüm illi has contemtt voluptates,quiain maioribus iftis funt;Quid enim referam noluiffe coenare Epaminondam, cüm coenam vidit quàm prore fámiliari fumtuofiorem, ac dixiffe amico:Putabam te facri£care,noninfolen ter luxuriare?quando Alexáder etian Adz coquos reiecit; Meliores inquiens fe obfoniorum conditores habere;nocturnum iter ad prandij,& huius exilitatem ad coene füauitátem.& Philoxenum qui per epiftolam emine vellet formofos pueros interrogaret,parum abfuit quin procuratione commiffa deiiceret.& veró cui magis licebattSed ficvtinquitHip pocrares à duobus doloribus minorem à maiore Obícurari: Éc voluptates etiam corporez à volupta tibus agendo& lionefti ftudio partis ob animileticiam ingentem ac incomparabilem obliterantur & exftinguuptur. Quod fi ergo, vt aiunt, memoria priftinorum bonorum maximé facit ad iucunditatem vitz: Epicuro quidem nemo, puto, noftrüm
zo fidem habebit, eum inter maximos dolotes& grauifsimis in morbis animam agentem recreatum fuif? fe memoria perceptarum olim voluptatum. Imaginem enim vifus in profundo conturbato& flu&u faciliüs aliquis animo concipiat, quàm volu?5 ptatis memoriam fenidentem in tanta corporis
3;
exagitationeatquelaniatione. Memoriam verà a€onum nemo, ze fi id conetur quidem, poteft amoliri à fe. At enim, aut quomodo Arbelorum , Alexander oblitus fuiffet, aut Pelopidas Leontiade, aut Salaminis Themiftocles? Marathoniam enim pugnam hodicque Athenienfes, Leuctricam Thebani,& nos Daiphanti apud Hiampolin,vt noftis, celebramus folenniter, facrificiffg;& honoribus Phocis rcpletur. neq; quifquá noftrüm cibo& potu quibus vefciturita deleGatur,vt corum rebus geftis.Cogirari veró poteft quáta in leticia gaudióque& hilaritate ij vixerint, qui horü autores fuerát
VIVI SECVN. EPICVR: 27
S obrié;
Memoria voluptati.

Voluptates à gloría pro
fécla.
128 NON POSSE SVAVITER
facinorum: cüm memoria 12& amplius annorum dele&ationem nonamiferit. Porró à gloria etiam quafdá proficifci voluptates Epicurus fatetur. Qui veró non hoc faceret? itainfano flagrans atque zftuans glorie ftudio, vt non modó negaret vllis fe 5 vfum preceptoribus,& cum Democrate decreta eius totidem verbis fuffurato altercaretur de fyllabis& apicibus,nullümque dicercr exftitiffe fapientem extra fe& fuos difcipulos: fed fcriberet etiam, fibi cài explicaret naturam rerum ad genua acci- io diffe(upplicitérque ea tetigiffe Coloten: Neoclem aurem fratrem ftatim à puero pronunciauiffe,neminem Epicuro fapientiorem vnquam fuiffe: matrem quoque fuam in fe tot tantáfque habuiffe atomos, uarum congreffu fapieus ederetur.Non igitur,(ic- 15 vt Callicratidas aiebat Cononem mare adulterare, ita iure aliquis dixerit Epicurum turpiter ac furtim captare gloriam,víq; in eam feingerere,cüm palàm eà hon potiatur, fed amet tantümac rotis viribus affcctet? Sicvt enim prz fame corpora cibo deftitu- 20 ta coguntur contra naturam exfeip(is alimentü petere:itdambitio hoc mali in animis ingenerat, vt laudum auidi,quando ab aliis ez non conferuntur, ipfi fefe laudent. Caterüm qui hoc modo funt erga laudem& gloriam adfeti, nónne fatentur fe ma. 25 gnas dimittere voluptates, dum ob imbecillitatem vel molliciem fugiunt magiftratus, reip.gubernationem, amicicjas regum:quibus à rebus magna bo na vite proficifci dixit Democritus. Nemini enim homini perfuaferit Epicurus,fe, qui Colotz adora. 39 tionem& Neoclis teftimonium tanti feciffet,(1 à Gracis Olympiz publico exciperetur plaufu, non infaniturum prz gaudio& vlulatum fuiffe editurü: acnon potiüs ita pre laticia fe claturum, piflata ceu ueteris lanugo cardui; 3$ vt eft apud Sophoclem.Q uod(i dulce eft gloria effe przditum, nimirum moleftü erit efle inglorium. atqui

VIVI SÉCVN. EPICVR: i
atqui nihil eft ab omni gloria alienius,quim amicis, actionibáfq; carere,deum nullum putare,foli vacare voluptati, omnes res negligere. quz quidem omnes ipfis exceptis homines Épicureorum fecta tri 5 buunt. Dicat aliquis, immerito hoc.Atqui non veritas hic,fed fama fpectatur.Et fané libros ac decreta maledica ciuitatum cótra Epicureos fcripta non proferemus.odiofum enim hoc fuerit.Sed profe&tó fi oracula, diuinatio, deorum providentia; pareutum in prolem innatus amor& dilediio, fi reip.adminiftratio, principatus, magiftratus, hecinquam fi cum gloria& laude funt coniun&a: eos qui dicunt non effe falutem Grzcis parandam, fed edendum bibendámq;, ita vt ventri neque noceat& fit ij gratum, neceffe eft infamia laborare, malóíque exiftimari.& cum tales habeantur, dolore affici,& vitani viüere turpem: fiquidem dignitate& gloriam pro re iucunda putant. Hzc locuto Theone,;placuit finem deámbülandi facere.& pro more noftro in 4o fubfelliis confidentes, dictáque confiderantes filentium tenuimus nó diuturnum, Zeuxippüs enim iniedta di&is cogitatione, Quis,inquit,reliquam orationis partem abfoluet? nondum eaim fuo fine conclufa eft, càm modó diuinationis& providen2; tie intulerit mentionem; quorum contemtum Epicureiaiunt non minimum couferre momentün) ad voluptatem, tranquillitatem,& fiduciam vitz. itaque etiam de his dicendum eft OR Anftodemus füb hec italocurus eft. De voluptate quidem 3o feré dictum eft hoc, Epicureorum fermonem,vt ma ximéid confequatur quód habet propofituin, metum aüferre quendam& fuperftitionem, nullam au rem leticie& gaudij deorum caufa concipiendi prebere materiam: fed facere vt itafimus erga eos 3; affce&i neq; timendo neqj gaudendo, quomodo fumus erga Hircanos aut Scythas affc&i, neque boni ab iis quicquam neque mali exfpectantes. 5i quid 1

Movissi d) bsgends,
Opinio de duis qnalis «ffe CR
Metus desrum zeéIns.
5o NON POSSE SVAVITER
autem addendum eft dictis,id ab ipfis füumemus.Dri mum eft hoc,quód dolores, lacrymas,& gemitus in morte eorum qui cari fuerunt excludentibus repugnant, dicüotg; indolentiam qux affe&ionum vacuitatem efficit,à maiori malo proficifci,crudeliza-* te nimirum aut immoderata arrogantia& rabie.itaque praítarc affici, mosrere, oculos rigare,flendóque tabefcere,& quz alia funt geftuum genera vfur pare,quibus homines vtentes volunt molles& fuorum ftudio; videri. Hxc enim Epicurus cüm aliis 10: mulus locis tradidit, tum infcripto fuper morte He gefianactis ad patré eius Do(itheu,& frasrem mortui Pyrfonem.nuper enim forte fortuna has epifto las pellegi.Ego autem contrà dico,opinionem quz deorum naturz eft advería, non minus effeàmma- t f nitate&ambitione malum. quam ad opinionem ij nos ducunt,dum gaudium propter numen vnà cum cius ira metu abolent.Przftat enim infitam effe opi nioni de deo ac contemperatam affe&ionem quandam mixtam é verecundia& metu, quàm hoc dumzo fugimus,neque fpem nobis,neque gratiam,neq; fiduciam bonis przfentibus,neq; rebus adverfis con verfionem ad deum relinquere. Equidem oportet omnino opinioni de diis fuperftitionem, tanquam oculo lemam, adimere. quod fieri càm pofsit, non?$ €ft vnà cum fuperítitione excidenda aut excecanda fides, quam de diis plerique habent. Eaautem non eft horribilis quedam aut tetrica perfuafio, qualem ifti fingunt, calumnia providentiam impetentes, quz hominibus tanquam pueris ingruat, 32 aut fupplicio fcelerum tragico fit infcripta. Verüm pauci homines deum itatiment vt non przftet non. »netuiffe. Qui autem eum timent vt principem bonis benignum, malis infeftum, vno illo metu liberatià fludio peccandi, neque multis opus haben. 5$ tes liberatoribus, cüm maliciaapud ipfos paulatim quafi contabefcat,minus animo conturbátur,quàm
qui

VIVI SECVN. EPICVR. HT qui indulgent vitiis audéntq; fcelera; ac ftatim deinde metu& penitentia corripiuntur. Plerórumq; veró&indoctorum, neque penitus tamen prauorum hominum de deo fenfus, habet is quidem cul$ tui& honori perziixtü quendam tremorem& metum, quz füperftitio vocatur. innumeris veró modis antecellit bong fpei copia, gaudij abvndantia; omnifq; profperitatis, vt àdus proficifcentis,votis atque cxípectatione. Quod ipfum maximis ac cer10 tifsimis oftenditur fignis. Nam neque facerdotum intemplis confüetudines, neque folennitatum tem pora, neque actiones aut fpectacula alia magis nos dele&ant, quàm ea quz ipfi facimus& cernimus orgia agentes, aut choros ducentes, aut facrificiis
H mylterifve vacantes.Non enim tücanimus in maerore cft, non languet,neque ti gré eft:quod futurum erat, fi cum tyràunis fe aut atrocibus vindicibusagere putaret. fed vbi maximé opinatur acratiocinatur deum adeffe, ibi potifsimüm doloribus,
20 metu,curifq; repudiatis,delectationi vfq; ad ebrietatem, rifum, iocümque indulget. Scripfit ia Amatorii$ pocta;
Annofum Cytherea uivunt,uetilomd, fuaii
a Leticia quandoque implet vepetita trementeri,
* At inpompis& facrificiis non vir modó fenex aut anus, non pauper duntaxat& plebeius,fed&
Ancilla furas eraffa in piftrino molens;
& verne& merceriarij gaudio lticiáq; efferuntur: 39 Diuitibus& regibus conviaia funt,& vifcerationes quzdam publicz: fed multo maiorem iis voluptaem ac delectationem facrificia& folennitates prem., Vbi cum veneratione& cultu proxime animo ad deos accedere vidétur. At enim in nullam huius
35 voluptatis partem venit, qui de providentia fpem |» Oopinionémqueabiecir. Non enim vini spin aut carnium affatio id eft quod in facrificiis dele&tat:
il. 1j

n; NON POSSE SVAVITER
fed bona fpes atque fententia de prefentia dei propicij,& qui grata habeat ea qua fiunt.Sunt quedam facrificia, quibus fiftule& ferta adimuntur.Sacrificium deo non przfente,tanquam folennitas conviuij expers, reliqua habet impia,feftiuitatis& inftin-$ &us diuini expertia. immo plané torum infuaue& moleftü Epicureo relinquitur. Simulat enim fe ado rare& vota facere, non quód fibihis rebus aliquid quarat, fed metu multitudinis impulfus: vocéfque contrarias his quas inter philofophandum ederet, 19 pronunciat. ac facrificans quidem maé&anti facrificulo tanquam coquo adfiftit:operatus autem facris difcedit,inquiens:
Rem facram inutiliter feci. neque erim diis
De me ulla cura eft.— Li Sic enim Epicurus cenfet facrificantem debere fe componere, neque invidere aut infenfum effe vul. gohominum qui cum gaudio ifta agunt, ipfi molefte ferentes.
Quod facere ef etenim cum neee[e, graue eft,
inquit Euenus. Itaque etiam fuperflitiofos arbitran tur facris& myfteriis intereffe non gaudentes, fcd fibi timentes. nihil ipfi iis meliore conditione,fiqui dem ob metum eadem agunt, neque tantum bona ig fpei,quantü illi,animo concipiunt:id duntaxat arimo perturbato metuentes,ne deprehendantur mul titudinem hominum impoftura circumvenientes. adverfus quam multitudinem libros etiam fuos de deo& diuina natura compofuerunt, 30
Cunfla inuoluta;diflorta e fani nibil: fed in quibus fuam opinionem metu addu&i omnis generis tegumentis operiunt atque occultant.Porró poft malos& vulgus hominum, tertioloco confideremus hominü przftantius& diis amicifsimum 3$ genus quantis in voluptatibus fit, de deo puré fentiens.nimirum hunc omnium effe bonorum principem
20

IO
20
VIVI SECVN. EPICVR. 13
pem, omnium pulcrarum rerum parentem, neque fas eum aut agere aut pati mali quicquam. Bonus enim cüm fit, bono nullius rei vel invidia vel metus, non odium, non ira fubic. vt enim caloris non eft refrigerare, fed calefacere: ita boni quoque non eft nocere. Iram porró à gratia, bilem à benignitatc, ab humanitate& benevolentia malevolentiam ac tumultus animi naturalongiísimé deiunxit: cüm altera virtutis fint ac potentiz, altera imbecillitatis & vitij.Non igitur ira aut gratia numen tenetur:fed fuapte natura beneficum& auxiliare, irafci& ledere non nouit. Verüm magnus in ccelo Iupiter,volucrem citans currum primus deorfum concedit omnia componens atque procurans. reliquorü deorum alius eft largitor, alius blandus, alius malorum
depulfor,& Apollo damnatus eft eo nomine,quód fit(vt ait Pindarus) benignifsimus erga homines.
Ceterüm omnia funt deorum,Diogeni fi credimus, itémq; amicorum cómunia omnia:& boni diis furit amici. itaque fieri non poteft diis chari qui funt,vt felices non fint:& homo temperans aut 1uftus diis
non carus effe nequit. Ergóne aliam mereri poenam
putemus eos qui providentiá tollunt,non fatis hoc
1pfo puniri,quod tantum fibi voluptatis atque gaudij adimunt, quantum nobis contingit hoc modo
erga deos affectis? Epicuro quidé Metrodorus;,Polyznus,& Ariftobulus prz(idium fuere& gaudiü:
quorum ille plerofque vel zgrotantes curans, vel
mortuos deplorans vitam exegit. Quid Lycurgus
à Pythiafic compellatus,
Car loui,cundlisd; domus quibus altus Olympus.
& Socrates cxiftimans genium fecum prz benevolentia loqui:& Pindarus audiens à Pane carmen
quoddam cantari à fe compofitü, mediocriter funt gauifitaut Phormio Caftores,Aefculapium Sophocles hofpitio fuo exceptum ipfi perfuafum habentes,aliífque idem fentientibus ab fa&am apparitioji uj

nà4 NON POSSE SVAVITER
ncm?* Sententiam veró Hermogenis de diis, par eft
verbis ipfius referri. Hi,inquit,qui& fciunt omnia 1j& poffunt omnia,ita mihi funt amici,vt propter.
! Curam quam pro me gerunt ,nunquam cos lateam
neque no&u neque interdiu, quamcung; rem ag- 5 grediar aut a&urus fim. vtq; przfcire pofsim exittis fingularum rerum, eos mihi Gignificant mittendis nunciis fuis, ominibus,fomniis,auguriis.Confentancü quidem eft pulcra effe quz a Cin veniunt. fed hoc ipfum, fuggeri ea diuinitus,magnam volu- 1G ptatem cóciliat, fiduciámq; immenfam& animi cla tionem ac gaudium velvti arridens bonis.Aliter affe&ti,rerum fecundarum fuauifsimum quod eft muilant, in adverfis quó fe avertant, nihil fibi faciunt reliqui:fed fortuna vrgente,ad diffolutionem& fen rg fus vacuitatem tanquam vnicü refugium& portum refpiciüt. Perinde ac fi tempeftate in mari agitatum aliquis confolaturus fic dicat: Neque gubernatorem habet nauis tua, neque ipfi Caftores fuo fuperventu emollient vim maris ingruentis, celeréfque 20 ventorü impetus.nihil tamen mali eftam iam enim nauim|mare|deglutiet, aut ftatim ad fcopulos eiecta conteretur. Talis eft enim plané oratio Epicureorü
in morbis atrocibus& doloribus ingentibus. Speras aliquid bonià diis ob tuam pietatem? animo es zy inflato': beata enim& interitus exfors natura neque gratia capitur, nequeira. melius aliquid poft vitam oblatum iri fentis quàm in vita?in errore es, quod enim diffolutum eft, fenfu caret. quod fenfu caret, nihilad nos. Quomodo itaque mi homo, 30 edere me iubes,& gaudere? quia fcilicet tempeftateiactato imminet naufragium. dolorenim excellens morti tzadet. Atqui e naui quidem elapfus ve€or difsipata, cum fpe tamen aliqua vehitur, tanquam terrz corpus applicaturus& enataturus.Ho- 3f rum philofophia animo
E. ponti canis nufquam datur exitus udis: Ra
e

VIVI SECVN. EPICVR. 15 fed ftatim abolitus eft ac difsipatus,& corporis interitum antevertit: adcó vt ammo affciatur gaudio, fapiens hoc& diuinum decretü arripiens,miferiarum fibi&inem elfe interitum, inq; nihil abitió$ nem. Verüm enimveré(hac dicens me adfpiciebat):
Eatuum eft de hoc differere,qui nuper vos audiuerimus fufficienter difputantes contra eos,qui Epicuri do£trina putant.nes ad mortem obeuandam faciliores equioréíq; reddi quàm Platonis de animo 1o tra&atione.Ergo,inquít fermonem excipiens Zeuxippus, hec propterillam imperfecta erit difputatio,& oraculum metuemus,contra Epicurum difpu tantes? Minimé veró, inquam ego. nam fecundum Empedoclis fententiam, 1$— Que funt pidera, iterum atdy iterum eft audire neceffe. Itaque ruríum nobis Theo eft exhortandus: qué& interfuiffe illi difputationi puto,& adolefcens cüm fit,non metuit ne adolefcentes ei obliuionis dicam fcribant. Tum Theo quafi vi ada&us,Si videtur,in20 quit,fic agendum, non imitabor tc Ariftodeme. Tu enim veritus es huius fermonem vfurpare: ego autem tuo vtar. Videris enim mihi recté homines in tria diuifsiffe genera:iniuftorum vnum& malorum, fecundum a& plebeiorum, tertium bonorum 25& prudentá. De his iniufti& mah fuppliciain vniuerfum paenáfq; dum timent,earámq; metu à flagitiis fefe cohibent ac facilius quiéfcunt, fuauiüs viuent,ac minus dabunt turbarum. neque enim Eptcurus alia re exiftimat ab iniü(ticia arcendos homi3o nes, quàm fupplicij metu.Ergo his vltró propinanda cft fuperfütio, concitàdág; adverfum eos omnia terrorum genera, quz carlo& terra fuppeditátur, hiatüfque,& metus,& fufpiciones: fiquidem his perculfi, honeftiüs viuent atque placidiàs. Magis 35 quippein rem ipforum eft,vt metu eorum qux mor tem funt confecutura fibi à flagitiis temperent: quim facinoribus malis perpetrats vitam in metu : 8o duj
Homrnew: tria peneTÁ.
Superflitionis vfu,

Effendi def
derium.
56 NONPOSSE SVAVITER
ac periculis traducant. Vulgo autem hominü,quod metu eorum vacat quz apud inferos effe perhibentur, fabulisadiundta fempiternitatis fpes,ac viucadl defiderium, quo nullus eft amor vetuflior aut maior, voluptates quafdam& dcle&ationes fubiicit, puerilémq; iftum metum eximit.Itaque vbi libe rO$, VXOres,amicos amiferunt: effe alicvbi& durarc etiam in miferia malüt, quàm omnino periiffe& ad nihilum reda&i videri. lidem ergo libenteraudiüt ifta vocabula,quibus eut qui moritur notantes mi ro» gráre aut commutare dicimus,aut quz alia mortem non interitum,fed mutationem animx evenientem figuificant.& ficipfi loquuntur:
Vibic varus ero'cari memov ipfe fodalis,—&:
Quid Hedori tu nurzias per metuo.;
Vel quid fers marito?— Hinc adeo converlione orta,arma,inftrumenta,veftéfque mortuis frequentiüs vfitatas,& vt Minos Glauco
Moenbra bimmilee uarie defuntiee Creticas
"vbi tibias— iuxtà fepeliuerüt, equiore funt animo.& fi quid mo riens petat aut defiderare videatur,lati tribuunt.vt Periander mundum muliebrem vnà cum vxore ,I0-;, gante& algere fe dicente, cremauit. Aeaci autem, Afcalaphi,& Acherontes non admodum perturbant:quibus ij& choros,& theatra,& Muficá qua fe oble&arent omnis generis obtulerunt,Eam veró mortis faciem vt terribilem, tetricá, tenebricofam 30 omnes reformidant, quz fenfuü priuatione omnii, obliuione,& ignoratione defcribitur: turbantürq; cüm mortuum audiunt perüffe, fublatum effe, non
iam effe ampliüs:& animo vgro tales admittunt voces, 3s
Vi tellure confita avboribus Conputrefcet bie lige,
A
10
Etcon

10
1j
VIVI SECVN. EPICVR. Et conuiuiorum exfors,
Ontnigeniq; tibiarum
Suauium fonitus. Item:
Aft bominis poft mortem obitam reparabilis arte Viad.:.
Non ulla eft animus femel expiratus ab ore.
Et funt alicvbi, qui fefe in carorum iugulant funeribus,ifthzc dicentes: femel nati fumus homines: bis nafci non datur: porró euum noftrum iam definere oportet. Hi enim vitam przfentem vt exiguam,imnó vt pro nihilo fi cum cternitate comparetur deputantes contemnunt, itáq; exigunt vt ea no fruan tur, negligüntg; virtutem& actiopes, collapfis ani mis feipfos fpernentes vt ad ad vnius diei vitam natosjinftabiles,& ad nullam rem fa&os memorabilem.Nam fenfuum abolitio, diffolutio,& hzcratio id quod fenfu caffum eft nihil ad nos pertinere,non tollit mortis metum: fed quafi demonftrationé eius adicit. Hoc enim illud ipfum e(t, à quo fibi natura metuit:
Scd uos in terram cundi vedeatis aquam. nimirum ab animz difsipatione tali, que eiintelle&um& fenfum auferat.quam Epicurus difperfionem in vacuum& atomos faciens, táto magis fpem perpetuitatis exicindit. ob quam Ípem parum abeft quin dicere aufim omnes vtriufque fexus homines paratos effe Cerbero fe dilaniandos permittere,& in dolium Danaiduin aquam congerere, ea lege vt effe detur, neque prorfus aboleantur. Et veró hzc,
30 vtdixi, non ádmodum multi metuunt, matrum&
35
nutricum opiaiones,ac fabulofa commenta,& rurfum qui timent, quaída initiationes& expiationes putant opitulari, quibus purgati permaneant apud Manes ludo choreifque dediti inter eos, qui lucem, fpiritum, fonümque mundum retinent. Vitz autem priuatio, iuuenes fenéíque perturbat. Videmur enim infelici amore torqueri. tamen non jov
liad.s.

NON POSSE SVAVITRR
facilé aut citra mole(tiam ifthzc audimus
nt
Ixfra terrá abiit fulgor,— vt Euripid.loquitvr.Et, VYfibeec cum loquenter,lucidun iabar
Solis perennis exatlo liquit die.;
ita Epicurei cum immortalitatis opinione iucüdiffimas plerorumque hominum& maximas fpes tollunt.Quid cenfetis de bonorum exfpectatione? qui cüm vixerint pié& iufté,nihil poft morté mali, fed bona pulcerrima& diuinifsima fibi pollicentur. Pri moomnium,ficyt athletz non nifi peracto certamine& parta victoria coronantur: fic illi vi&oriz vi, uendo impetrat premia bonis poft vitam dariiuExfpePlatio dicantes mirum di&u eft quantum huius fpe: grabonor poft v.(ibi de virtute plaudant. quain fpei copia videre T$ eft etiam cos qui nunc ob opes& potentiam infolenter fe ac impotenter gerüt, melioréfq; ftulté defpiciüt, dignas pcenas luere.Deinde nemojvnquam eorum qui veritatis indagationi ac contemplationi fuere dediti,cupiditatem fuam in hac vita expleuit, 20 per corpus tanquam caliginem aut nubem humida ac perturbata víus ratione. fed aüis inftar furfum fpe&ant, vtpote evolaturi hoc ex corpore in magnum aliquem fplendidámque locum animümque à rebus caducis liberatü,facilem expeditámq; red. 25 dunt,philofophádo vtentes pro mortis meditatio. ne. adeó ingens aliquod& veré perfectum bonum exiftimant effe mortem, quódab ea veram vitam fit adepturus animus, qui hac non rebus ipfis, fed tan-; quam fomniis rerum adficitur. Quód fi amici me- 30 moria efl,quod voluit Epicurus, vndiquaq; iucüda: iam hinc intelligi poteft quanto feipfos gaudio fpo lient,imagines& vifa mortuorum fociorum opinan tes(e accepturos& venaturos,mentis fenfüfq; inania: cum ipfis autem rurfum fe veré futuros, carüQ; 35 patrem,caram matrem,& vxorem alicvbi probá vifuros fe inr SARUM ii animo przcipientos: «onfuez
A
.

VIVI SECVN. EPICVR.— x5
confuetudinem iftam& familiaritatem,quam exípe &ant qui de animo idem cum Pythagora, Platone, & Homero fentiunz. Cuius rei fimilis it ipforü fen tentia, Homerus obfcure fignificauit, Aenez velvt
$ mortui fpeciem in medium proiiciens proeliantiá, poltea ipfum illum viuum&
Jatrantem firmo greffugs e robore fretum Egregio— io oftendens fociis,gaudentibus quód fimulacro ame to ipfis preberetur. Nónne igitur nos quoq; ita de Epicureis re&é fentiemus,ratione demonftráte fore vt revera cum vita fun&is pofsimus congredi,pri*
ftinámq; amiciciá renouare,eos iudicij inopia amo1g liri& abiicere nó poffe vifa fta atq; cortices, in qui bus laznentando nouifq; fe affc&ibus animi perturbando omne vitz tempus conterunt. Preterea qui mortem alterius vitz melioris initium exiftimant, ij& rebus profperé fluentibus maioré capiunt dele&ationem ob maiorum exfpcc&tationem bonorü: & fi hic mon plané ex animi fententia res fuccedát, nonadmodum zgri ferunt: fed fpes de bonis mortem fubfecuturis concepta, inexplicabilibus voluptatibus& exfpe&ationibus preditz, omnem defe 25&um, omnem offenfioné ex animo eluunt atq; abolent, velvti in via, aut declinatione potiüs breui itineris facilé ac mediocriter obvia queq; ferente. At uorü vitz finis deftinatus eft fenfus omnis amifsio
& diffolutio, his mors quia non adfert mutationem
3? malorum, vtrique fortunz molcita eft, magis tamen profperé quàm miferé viuétibus. his enim amputat fpem felicioris vitz, illis certum bonum ac ftabile, vitam fcilicet iucundam,adimit.Et quemadmodum medicamenta non cómoda fed neceffaria fubleuant 35 quidem egrotos, fed finos lzdüt atq; divexant:fic Epicuri do&trina neq; adverfa cófli&atis fortuna vi vam pollicetur melioré:& quorü res fecüdo funt,iüs
[7] o

10 NON POSSE SYAVITER
finem felicitatis denunciat animi interitum atque diffolutionem.prudentium autem,fapientum,& bo nis vigentium omnino deiicit animi lzticiam tranquillam, eos é vita beata ad vite amifsionem&in nihilum revocans. Caeterüm in promtu eft cogita- 5 tionem deamifsione bonorum tantum adferre doloris, quantum gaudij exhibent fpes de bonis prefentibusfirmz, eorümque fruitio. Atenim dicunt Animi ipte Cogitationem de futura diffolutione ipfis bonum TAA, ftabilifsimum& fuauifsimum ip animo relinquere, Io quia fcilicet eximat fufpicionem de infinitis& innumeris malis: atque hoc preftare do&rinam Epicuri, mortis metum animz diffolutione reprimentis.Quod(i veró fuauifsimum eft liberari exfpectatione malorum infinitorum,quomodo non erit mo 1$ leftum priuari fpe eternorum bonorü,& fupremam amitterefelicitatem. Bonum enim ventris, fed omnibus in vniuerfüm que funt cótra naturam eft& alienum,non effe.& quibus malo mortis vitz mala auferuntur, ea fenfus vacuitatem ita folatij loco ha- 20 Amittendi. bent, acf fubterfugiffent. Contràautem quibus€ bona me-. bonis in nihilum mutatio imminet, corum video tus. terribilifsimum exitum, quo beatitas finietur.non enim natura fenfus amifsionem metuit tanquáinitium alterius rei alicuius: fed quia przfentium bo- 25 norum eft abolitio, Etenim quod nihil ad nos pertinere dicitur, ortum exomnium noftrarum rerum interitujiam cogitando ad nos pertinet,& fenfuum amifsio eos, qui iam non funt, non afficit né moleftia:afficit profe&ó eos qui funt;plané in nihilum 30, €os demergens, non füb terram aliquó faltem detrudens. Itaque ergo non Cerberus, neque Cocytus infinitum mortis metü reddidit: fed minz ifte, nos in nihilum iri redactum, vndead Effe non datur mutatio aut reditus his qui interierüt. Bis enim non licet nafci:& Epicuri defententia oportet zuá aboleri.Si enim non effe&uum finit,non effe seem infini

10
1
zo
1$
30
35
VIVI SECVN. KPICVR. I4t
infinitum eft& immutabile: iam paratum nobis eft eternum malum, priuatio bonorum& fenfus nunquam defitura. Et fapientiüs Herodotus,qui Deum inquit dulcedine zternitaus guftata, apparere invi dum fuapte patura effe. maxime quidem his qui bea ti putantur, quibus dulcedo guftum praebens eorum quz amifluri funt, efca et doloris.Quam enim leticiam,quam perceptionem voluptatis,quam exfulrationem non expellat& frangat continenter ad animum áccidens cogitatio, fore vt in infinitum is tanquam vaftum in mare effundatur, apud eos qui pulcrum& beatitudinem in voluptate ponüt? Tum fi,quz eft Epicuri opinio, plerifq; vfu venit vt cum dolore intereant:plané nullam admittit cófolationem mortis metus, per mala ad priuationem bonorum ducentis. Preterea non defatigantur Epicurei pugnádo& omnes homines cogendo, vt malorum evitationem pro bono ducant,pro malo autem bonorum abolitionem non reputent: interim fatentur,mortem omni fpe ac gaudio carere, fed przcifa effe omnia iucunda& bona. quo quidem tempore multa pulcra, magna, diuináq; exfpectant,qui animos interitus expertes effe fentiunt& immortales, aut quilongas quáfdà temporis circuitiones aliàs in terraaliàs in ccelo peragrando conficiant,donec vnà cum mundo diffoluantur, cum Sole& Lunain ignem menté preditum copflagrantes.Huiufmodi campum voluptatum tantarum Epicurus exfcindit, & iis que diuinitus fperitur,(vti docuimus)muneribüfq; deorü fublatis, ftudio cognofcendz veritatis facultati córemplatrici,actrici cupiditate honorum ademto, naturam in lzticiam animi corporis gratia conceptam, nimis hanc anguflam,ac ne puram quidem, coniicit atque includit:tanquam fias tura maius aliud bonum,quàm eft mali fuga;haberet WECHA

Ambitio ecceltA.
142: PLVTARCHI
Libellus, An recté díctum fit;
Latenter effe víuendum.
X Tav: neisquideni,quihocpronum VA ciauit,latére voluit:fed nelateret hoe dixit, tanquam reliquis fubtilius alib X4| quid intelligens:& cohortando ad no 2x25 minis obfcuritatem; iniqua ratione IO gloriam captauit. Epo autem
Odi fapientem,quiipfuswonfapitfibi,——— Philoxenum Eryxidis F.& Gnathonem Siculum obfoniorum nimia cupiditate impulfos, narium for i des emungere in patinas folitos ferunt, vt aliis ab edendo deterritis ipfi foli implerentur propofitis cibis. Atq; fic etiam ifti nimio gloriz ftudio repleti, gloriam apud alios traducüt tanquam riuales fuos, vt ipfi ea abíq; certamine potiri pofsint. Quain re 1 imitantur remiges. vt enim hiad puppim nauis obverfis oculis proram propellunt, nimirum vt ex allifione refluxus ortus lembum vnà incitet:ita qui talia dant przcepta gloriá ij tanquam averfi fe&tantur. Quorfüm enim attinebat hoc dicete,quid fcri-; bere, fcriptámq; ad pofteros edere; fi fallere voluit €os qui tum erant,cüm neab olim quidé vi&uris fe vellet ignorari? Verüm ipfa res qui non fit praua, Vihe ita vt ignoreris? fcilicet viue,vt qui fepulcrü recluferis. An viuere eft turpe, ita vt omnes fciamus 36 te viuere?Ego fané dicere nó verear, Ne fi malé quidem vixeris, dandam tibi operam effe vt lateas.im140 enim innotefce, redi ad fanitatem,corrige peccatum. Siue virtus tibi adeft, noli effe invcilis: fiue vitium, noli negligere medicinam. Quin tu po- s; tius hoc diftingueac defini, cuina homini iftud Latére tuá praecipis. Si enim indoGto,prauo,& fino, perinde
: w^

20
25
t35
DE OCCVLTE VIVENDO. 14
perinde eft ac(i febricitanté aur infanienté ex mor0 eccultare fe iuberes, ne agnofceretur à medico, & fe aliquó in tenebras abiicere vbi lateret vnà cá fuis morbis. Tu quog;, dicis vitiofo homini,cum vi tiis tuis teabde, morbümq; infanabilem& peftilentem perfer, cclàq; invidiam vel fuperftitioné velvti palpitationes quafdam,& tradere te iis qui docere
ac fanare poffunt cauc. At veró prifci egrotos fuos Vitia vex» in publico proponecbant, vt pretereuntium quivis tegenda.
fi quid vel ipfe eodem morbo confli&atus, vcl fimiliter laboranti opitulatus medelz noffct ,id egrotanti fignificaret.aiüntq; artem hoc modo experien tiaadiuuante creuiffe. Hoc modo etiam vitz vitia animique prauas affectiones expediebat detegere, vt cuivis liceret iis infpe&tis& confideratis dicere, Iratus es? hoc cauc.riualitate vexaris? iftud facito. amas?ipfe quoq; aliquando amaui, fed refipui. Nüc dum vitia fua ncgant, occultant,velant; penitus ea in fefe dchgüt.5i veró bonis fuades vt lateantEpaminondam iube bello gerendo, Lycurgum legibus ferendis, Thrafybulum tyrannis occidendis,Pytha goram inftituédis difcipulis, Socratem difputationibus fuperfedere. Immo tu primüm ipfe Epicure, nó fcribe ad amicos in Afía,non ex Aegyptohofpitibus te praebe; nó ftipator efto Lampfacenis ephebis, nop libros ad omnes vtriufque fexus homines dimitte fapientià oftentans,neq; de fepultura manda. Quid enim fibi volunt communes menfz, quid neceffariorum& pulcrorü conventus, quid tot mil lia verfuum fcripta& cópofitalaborioséin Metrodorum, Ariftobulum, Charedemum,vt ne mortui quidé ignorari poffent, fi obliuione virtutem, ocio artem, filentio philofophiam, obliterdtioüe felicitatem leges tuz defcribunt? Siné vita, tanquam 6 conviuio lumen,aufers cognitionem, viuito fané oc culté, qui omnia 6 voluptate ad voluptatem facis. Omnino fi cum Hedea meretrice fin vitam a&uürus

Ocum.
44 PLVTARCH.
aut Leontio,& inhonefti contemtum defpuens bonum in carne& titillationibus quzf(iturus: ifta tenebras defiderent facra, ifta no&em, his obliuio& ignoratio induci debeat.At fi quis in naturz rerum inveftigatione deum celebret,Iufticiam,Providen- 5 tiam:in morü doctrina legem communionem,rempublicam, in rep. honeftatem, non vtilitatem: cur viuens jgaorari velit? an ne quem doceat,ne cuiufuam ftudium ad virtutem excitet,néve aliis exem
lo fit Si Themiftocles Athenienfibus ignotus faifro fet,non repuliffent Greci Xerxem: fi Camillus Romanis, periiffet Roma:(i Dioni Plato, non fuiffet liberata Sicilia. Nimirum ficfentio. ficvt lumen non manifeftos tantüm nos ,fed& vtiles invicem facit: ita noticianó gloriá modó, fed& agendi materiam rj virtutibus parari.Epaminon das quidem ad quadraefimum vfque annum obfcurus, nihil profuit The rm poftmodó cognitus& rebus przfe&us, patriam peffam euntem feruauit, Grzciámque feruitute liberauitin fama tanquam luce virtutem apto 20 tempore efficacem przbens.
Nam; avis inftar quod longo poft tempore
V ficrefulget attritumsuirtus uiri
Comperta fplendet attionibus probis."
vt eftapud Sophoclem.
ficut contrà in ocio delitefcens irnigenium viri velvt zruginem ac fenium contrahit.Quies enim alta, vitaque in ocio depofita,nó corpora modó,fed& ani mos tabefacit.& ficvt aqua latentes fub vmbra ac;o non fluentes putrefcunt:ita in vita motuum expertelfacultates hominibus infite confenefcüt& pereunt,cüm quod vtile adfuit, vfurpatü non eft. Non vides,vt nocte appetentc& corpora grauis quidam languor invadit,& animas torpor inefficax,& con- 3; tracta in feipfam ratio tanquam obfcurus ignis ob
ignauiam& languorem leuiter. divulfis agitatur vilis

io
1
20
aM
30
35
DEOCCVLTE VIVENDO. 14
vifis,hoc vnum indicans viuere adhuc hominem? Verimubi Sol oriens uelocia fomnia abegit,
& tanquam in vnum commifcens convertit& excitauit vnà cum luceomnium cogitationes: tunc(vt ait Democritus) noua inita die homines mutuis co natibus tanquam condimento quodá refe&i, alius alivnde ad res agendas fefe conferüt. Ac mihi videtur ipfa vita,& quód homines nati fumus, ad innotefcendum nobis diuinitus obtigiffe, eft auté quifque noftrüm obfcurus& ignotus dum in vniuerfi mole feorfim exiguus fertur.cü auté inter fe cocunt homines, adepti iam magnitudinem effulgent, clariQ; ex obfcuris fiunt,& confpicui ex abditis; Non enim noticia via eftad fübftantiam, vt nonnulli dicunt; fed effentia ad noticiam. Non enini ortus fingulas tes efficit, fed demonftrat:ficvt neque interitures in nihilum rediguntut, fed tantüm in obfcurum abducuntur. Hinc eft quód maiorum inftituto Solem cumi Apolline eundem putantes, Delium& Pythium cognoniinantà manifeftando:(icvt adver f» dominü fortis, fiueis deus eft(iue genius,Aden nominant(nos Plutonem:) quód nos cum diffoluimurjabeamus in locum vifui inacceffum:& vocant
Som focordis dominum;ceecee, notis.
Exiftimo autem ipfum quoq; homineri veteres pho ta dixiffe; quód vnicuiq; noftrüm ob cognationem cum lurnine(id ipfis eft phós)acris eft infitus amor cognofcendi& innotefcendi. Ipfam veró animam
nonnulli philofophorum lumen, fuapte natura effe Lux.
ftatuunt, cüm aliis vtentes argumentis, tum quód nullam rem anirna magis averfatur quàm ignorantiam,& omnia lucis expettia vitat,tenebrifque curbatur, metuit, ac fufpecta habet. ita autem ei dulce eft lumen,ita defiderabile, vt nihil aliud ipfi iucundum fine eo aut in tenebris velit admittere: fed omnem ei voluptatem, iocum, ac deiedione lux

46 DE OCCVLTE VIVENDO.
admixta velvti commune condimentü fuauer reddat atque gratam. Qui veró feipfum in obfcuritatem coniicit, ac fe tenebris involuit,vitámq; inanis fimilem fepulcri facit: is ipfum videturortum faftidire,& quod exftiterit inique ferre.Iam recepta eft$' hzc fententia;effe quendam locü, vbi pijpoftmor-' tem degant. * His apud inferos per notiem * Solis fulget iubar almi; Per prata puniccisvofis Conf(ita.— Mis campus floridus patet Virensq frondibus arborum; fluuiid; quidem lenes& lacrymarü vacui perfluüt. jy mutuáq; fe confuetudine oble&ant, commemoran x dis& explicandis rebus preteritis ac prefentibus. Tertia via eft eorum qui impie& flagitiosé vixerunt,quz animas in orcum& voraginem detrudit, Vbi imomenfas tenebras erutant 1o Validi nigra nodis flaij, recipientes& ignorantia ac obliuione occultantes eos qui puniuntur. Non enim vultures femper iacentium in terra depaícuntur iecur. aut enim igni idaut putredine abfumtum eft: neque ponderum moles geftandorum fatigant atque conficiunt corpora poenas luentium: Ody/ 5,118 Non etevím fibris funt cin&áue carnibus offa: neque reliquiefunt corporum poft mortem, quz30 cruciatus fuftinere pofsint. Sed revera vnicum eos qui malé vixerunt manet fupplicium, obfcuritas& ignoratio,& abolitio in nihilum redigens, ac obliuione in fluuium illum illetabilem abripiens,inque abyífum demergens,& in vaftifsimum mare, invti- 35 litate& ocio, ignorationéque& obfcuritate omnia involuens.
io
i
Prw

14?
PLVT&KRCHI, An vitiofitas ad infelicíta^ tem fufficíat. ;::
x fuftinet
Mulicbri dote corpus uenditum gerens;
1o vteftapud Euripidé: fed pauca manifeftata funt& inftabilia.huic autem non multum per cinerem fed per regium incedenti rogum atq; ambufto, anhelitus pleno& metus,& fudoris tranfmarini, diuitias ea apponens Tantalicas, ob occupationé frui nó va
1j lenti. Etenim Sicyonius ille equos alens,bono vfus cófilio equá Agaménaoni velocé curfu dono dedit,
Vnà ucento[um ne miles ad Míon iret, fed domi manés oblectaretur, in amplas diuitias&
ocium moleftiz expers fe reclinans.At qui nunc ci20 tra moleftiam viuere,& rebus agendis dediti viden tur,nemine vocante vltró fe przcipites devoluunt in aulas, comitatus, excubiáfq; laboriofas, vt equá aliquem, fcortum, aut aliud quippiam iftarum que beare putantur rerum confequantur.
i Eft C7 cui laniata genas fit in edibus xov,
Et domus imperfetta:— cüm ipfe interim trahatur& oberret inter alios,fperans ac contumelias tolerans, Quod fi adipifcatur eorum que defiderabat áliquid, circumagitatus,& oborta ad]udá
39 fortune vertigine, difceflum quarit,& beatos predicat eos qui obfcuri vitam fecurá agunt. At hi con trà eum fupra ipfos fitum fufpicientes,, felicé deputapt. Sic vitiofitas afficit homines, omniain fe habens ad intelicitatem fabricandam pofita, neg; in39 ftrumentorü egens, neq; famulord.Alij vero tyráni Operá dátes vtquos puniüt miferosfaciát,carnifices
alunt& tortores,& cauteria ac cuneos bruto animo kk 3j
*
lia. d, 295.
Iia.e7oo.

148 fabricantur. Prauitas abfq; vllo apparatu, fimul atque animum attigit, adfligit atque deiicit, implet dolore,lamentis, mafticia, poenitentia hominem. Indicium hoc certum eft. Multi tacent dum fecantur: tolerant flagrorum i&us:cuneis adactis torti à j dominis aut tyránis, vocem emittunt nullam: quan doquidem animus conniuens vehementiam affe&ionis tanquam manu iniecta comprimit atque cohibet.Excandefcentiz autem nunquà quietem impofueris,aut lu&ui filentium,aut metuenti vt fubfi- IO ftat perfuaferis, aut ob poenitentiam zgro ne vocifcicturnéve in crines involet fuos, aut femur pulfet. Adeo vitium& igne eft& ferro violentius. Ciuitatcs quando locationem templorum aut colofforum pioícribunt, artifices audiunt de conducen- 1g pere certantes, rationéfg;& exempla adferentes.cur deinde deligunt,qui minori fumtu opus vi detur confe&urus& meliüs& celeriüs. Finge nos quequ- publice propofiro fcripto invitare, qui nauare veliat mercede conduá&i operam ad vitam ho. 262 minis miferam efficiendum.venire dicatum fud ope ram fortuaam& vitiofitatem, inter fe contendenFortune c» tcs. Fortunam adferre abvndantiam omnis generis vitiofizats. inftrumentorum, quibus vita mifera& miferanda cóparatio. pofsitcffici.puta latrociniajbella, tyrannorum ho-?$ micidia, tempeflates marinas, fulmen de coclo immiffum: tum cicutas, gladios,calumniatorum condu&tas copias, febrium incendia, compedes,carcerum circumventionem. quanquam pleraq; horum prauitati potiüs debétur quàm fortunzefed fint o- 30 mnia fortunz. Vitiofitatem porró nudam adftare, neque adverfus hominem vlla re externaindigentem:& é fortuna querere: Fortuna,quo pacto miferum efficies hominem? Minaris paupertatem? deridet te Metrocles:qui hyeme inter oucs,eflate in ve 35 ftibulis templorü dormiens, provocat ad certamen
de felicitate Perfarü regem Babylone hyemantem, & efti

10
15
20
25
30
35
149 & afliuo temporein Media degemtem.Seruitutem, vincula, venditionem inducis!fpernit te Diogenes, qui cüm à prdonibus venderetur, przconis voce
proclamauit,Ecquis emere vult dominum?Venenatum temperas poculum nónne& Socrati id prz bibiftitille tamen placido fedatóg; animo,nihil territus,& neque colore neque vultu mutato, admodum facile ebibit.mortui veró beatitatem laudauerunt viuentes, vt ne apud inferos quidem abfque forte diuina futuri.San? ignem tuum Decius Roma norum imperator antevertit, quo tempore exítru&o in medio exercituum rogo,ex voto fcfe pro patriz principatu Saturno immo auit.& apud Indos
caftz maritorámq; amantes vxores de igni litigant atque certant: vi&tricem, quia cum mortuo marito combvritür,reliquz vt felicem laudibus vehunt atque decantant. ac qui fapientes ibifunt, nullus eorum dignus admiratione,nullus beatus habetur,nifi viuus etiamnum,& animo ac corpore valens,animáà corpore igni difcernat, purüíq; à carne difcedat eluta mortalitate. At enim é magnis opibus,do mo fplendida, victu magnifico ad lacernam,peram, & quotidiani cibi emendicationem redigesiliec ve ró beatitatis principia Diogeni, libertatis glorizq; Crateti fuerunt. Inquies, in crucem te fuffigam,aut ad palum. atqui Theodori nibil intereft,huminean fublimé putrefcat. fepultura ifthzc Scythis beata putatur. canes Hyrcanorum, Bactrianorum volucres cadauera prafcripto legum vorant, vbi feliciter vitam finiuerüt.Quos ergo ifta faciunt miferos? eos qui molles funt& parum habent rationis, male educatos, non exercitatos, qui opiniones àteneris conceptas vnguiculis feruant.Proindenon fortuna infelicitatem perficit, nifi prauitate vtatur adiutrice. Sicvt enim offa finduntur filo,poftquá funt aceto& cinere perhume&ata, ac ficvt ebur Zythoc-. mollitum atq; laxatum fle&unt, í0q; varias formas Kk uj

x5 PLVTARCH. DE
fiagunt,cü id fieri alis non pofsit.(ic fortuna quod
à fefe male affectum, mollitümg; eft vitiis fuperveniens vulne:at atq; perforat.Et quemadmodü* nul
li noxius,neq; ledens tangentes& geftantes,(i dun taxat vulneratus aliquis inferatur, ftatim eum ia-$ terficit affectionis quendam defluxü in fe recipientem. itacuius animus à fortuna fit fubvertendus, eum intra corpus fuum oportet peculiare vulnus malümq; habere aliquod: foris accidentia quod mi feranda& lamentabilia redigat. Eft ne vitiofitas e- 10 tiam talis,vt ad inferendam miferiam fortune requi rat opem? Nequaquam. Nó afperum ac tempeftuofum excitat prauita$ mare,non deferto imminentes montium radices occupat ac cingitlatronum infidiis,nó agris frugiferis nubes grandinem eiaculan. 1$ tes immittit, non Melitá, Anytum,aut Callixenum fubornat fycophantam,non repulfam preturz con ficit, vt miferos faciat. fed percellit diuites, rebus abvndantes, hereditatem adeuntes: terra maríque fubit& inhzret, cupiditatibus colliquans, iris in- 20 cendens,fuperflitionibus conficiens,vultü mutans.
PLVTARCHI: Libellus, de Amoreprolis,—:s
ET Vo» ad peregrinos iudices Greciap € pellauerunt aliquando,& in alieno fodj ro litigauerunt, id initió hinc excogi(| tatum fuit,quód alij dealiorum iufticia 38 ap Ne diffidentes, eam vtrem neceffariam& apud ipfos non ex(iftenté alivnde petendá funt opinati. Nónne eodem modo incu ui etiá de quzftionibus quibufdam propter mutuas invicem diffenfiones ad naturam brutorum animalium,tanquá 35 ciuitatem alienam, provocauerunt,eorámque afe&ionibus& ingeniis, vtpote integris& nullo alloquio,

AMORE PROLIS. yr
quio, nullo dono co ruptis, iudicium permiferunt? Authocquoque commune eft humanz vitiofitatis crimen,quód de maximis& adprimé neceffariis rebus diffentientes, apud equos, canes,& aues quzrimus, quomodo nobis matrimenia contrahenda, proles procreanda& educanda fit: ac quafi nihil jn noftra natura fit proditum, brutorum mores& affe&us appellamus: hócque adverfus vitam noftram teftimonij dicimus, multa in eacótra naturá
1o agiatq; vfurpari Batim ab initio& primis in rebus
n
confufione ac perturbatione infinuante. Nam in brutis quidem proprietates fuas natura finceras(im plicéfque conferuat.inter homines ratio& confuetudo eas, ficvt oleum folent feplafiarij, multis per^ mifcens opinionibus ac iudiciis adícititiis, nó patitur fimplices manere ,fed multipliciter variat.Neque eft uod miremur bruta magis quàm ratione RESP naturam:nam in eo bruta etiam füperanturà plantis.hz enim neq; imaginandi vi,neque
20 appetitu przdita qui naturam alio averteret, tanP P,
E27
30
3;
quam vinculo conftri&a manent ac tenentur, vnicmq; femper natura du&um fequuntur. Brutis rationis manfuetudo, fübtilitas,& libertatis tudium nonadmodum funt infita:incitationes tamen& cu piditates rationis expertes habent, quibus vía evagantur: plerung; tamen nó longé efferuntur,fed in natura tanquam anchora fubfiftunt. Sicvtitaq; afinum habena& frzno dominus dirigit: fic& in homine ratio,penes quá principatus eft,modó has mo dó alias inveniens digrefsiones ac diverticula, nullum confpicuü aut evidens relinquit natur veftigium.Initió in brutis cófidera,quàm fint omnia naturz accómodata. Primüm nó exípectát dum leges
contra coelibatü aut feriüs matrimoniü ineuntes fe Conisgia rantur,vt Lycurgi& Solenis ciues.neque metuunt brntorwm.
ignominias prole carentibus propofitas,aut honores trium liberüm: ficvt Romanorum multi vxores kk iiij

Alcyonet,
Feles,
Vra.
12 PLVTARCH. DE
ducunt& liberis operam dant, non vt heredes, fed vt ius adeundz hereditatis habeant. Deinde mifce tur mas feminz,non omni tempore:quia non voluptas ei, fed procreatio eft finis propofitus. Itaq; ver no anni tempore jcüm aura Ípirant genitabiles»&; temperie pregnantibus comnmodz»COoit cum mare femina manfueta& defiderabilis, fuaui corporis odore,& peculiari corporis ornatu exfultans,rore & pura herba impleta.ac vbi fe cócepilfe fentit, mo defté abit,& ea profpicit quz ad fetum perferédum i5 edendámque pertinent, Que agant, digné dici nequit.in omnibus quidé amor prolis eft manifeftus, in providendo,in tolerando,in continentia. Cate rüm nos apem fapientem vocamus, ac celebramus Mel flauum nteditantem:— adulantes ei ob dul- p cedinem nos titillantem.reliquorum animalium fapientiam& artem, quam adhibent partui& educationi, negligimus. Occurrit primo loco alcy6,qua: poftquam concepit, nidum componit é fpinis marinz acus, quas inter fe complicans atq; conferens, 2o formam circumfractam, qualis eft retis pifcatorij,& pralongam ftcuit, concinnéq; denfa ferie fpinis inter fe accurraté contextis, opus illuuiei vndarum fupponit, vt paulatim percuffum atque flipatü textum, folidam nancifcatur fuperficiem.ita autem du D ratur, vt vix diuidi lapide aut ferro pofsit.& quod eft mirabilius., orificium nidi ea proportione ad modum& magnitudinem alcyonis effingitur, vt nullum neq; maius intrane neq; minus animal poífit,ac(vt nonnulli tradunt)ne mare quidem aut rem jo vllam minimam admittat. Maximé autem feles viuum edunt partum,qui catulos in fe continent,eófque finunt foras prodire ac pafti,deinde rurfum in tra vifvera recipiunt dormituros. Vría, animal quo neq; deformius eft aliud,neque morofius,informes 3$ artubüfq; carentes catulos parit.lingua autem tanquam inftrumento format membra: vt non folüm párere

AMORE PROLIS. 55 párere, fed étiam fabricari videatur fetum. At Homericus leo ille:
Cui ueratorescatulos dum ducit,in alta
Occurrunt fylua; frendens.c7 robore fretus
y Onmnce fupercilium tediis demittit ocellis. nónne tibi videtur fimilis effe meditanti cum venatoribus de catulis pacifci?in vniuerfum enim amor prolis animalia audacia redigit timida,& de fegni1 bus induftria;ac de gulofis parca. 1c Homerica illa
auis pullis tradit: Efe quidquid babet,malé fit fibi quamlibet ipft. fua enim iplius fame pullos alit, cibümque iam ventriappropinquantem abftinet& ore premit ne im- prudens deglutiat. Apud eundem Poctam, Vt am pro tencris catulis canis anxia latrat Ignoto accedente uiro pugna; parat[e: metum pro catulis quafi fecundam 1ram concipit. Perdices quando vnà cum pullis exagitantur, eos 20 przvolare(inuntac fugere,idq; machinátur in propinquo voluentes fc ac poft pullos relicte, vt aucupes ipfas captent:deinde paululum curfu prove&z, rurfum fpe capiendi aucupem Tactàt, donec ita partapullis fuo periculo fecuritate longiüs producant 25 perfequentem. Gallinas autem quotidie anteoculos habemus,ac cernimus quo modo pullos fuos fo ueant, alios paffas fub alas recipientes,aliis tergum confcendendum& vndiquaque aditum prebentes, fimálq; blandam& gaudij indicem vocem edentes. 30 exdem canes& angues fugiunt, càm fibi metuunt: cüm veró pullis timent, defendunt,& vltra quàm vires patiantur iis propulfandis certant. Enimveró huiufmodi affectiones opinabimur iftis animalibus ingeneraffe naturam, de gallinarum, canü,vrfarum 35 propagatione folicitam: non nobis hoc modo pudorem voluiffe incutere? nimirum reputantes, ifta naturam fequentibus exemplorum loco cffe: duris kk v
Vrad. gs.
Iíad.1324
yfusinitto.
Perdices.
Galline.

Homines à
"4 PLVTARCH. DE
autem fuam exprobare inhumanitatépropter quos fola hominis iacufatur natura» quód amorem gratuitum non ferat, neque nifi vtilitatis caufa diligere nórit. In admiratione enim eft is, qui in theatris pronunciauit:$ Mercedis ergo name; bominem bomo diliait. Eescnrus cenfet hoc pacto à parentibus liberos,& à liberis parentes amari. Quodfi fermonis intelligentia brutis concederetur,& coa&is in theatrum commune equis, bobus,canibus,volucribus muta- to to carmine pronunciaret aliquis,neq; à canibus catulos mercedis gratia,neque ab equis cquuleos,neue ab auibus pullos, fed gratis& naturz impulfu odii omniü brutorü afe cionibus hoc vt re&é ac veré di&um approbaretur. Turpé enim,proh lupi.! ter,fueritbeftiarum procreationes,partus,dolores in partu, educationes gratis effe& à natura: homines veró fenus, mercedem, arrabones iftarü rerum caufa exigere.Sed neq; verum hoc eft,neq; dignum creditu. Natura enim(icvt in plantis fylueftribus, 20
natura effe vt labrufcis, caprificisyoleaftris principia Éru&uum emátesprols.
mitium cruda& imperfecta gignit: ita brutis quoq; amorem fetus infeuit impertedum& non pertinen tem ad iufticiam,neque vltra vtilitatem fefe proferentem.homini veró, quem protulit vt animal effet 15 ratione preditum ac ciuile, iufticiamque, leges,& deum coleret, vrbé(íq; conderet& amicé cüm aliis viueret: femina quoque harum rerum preclara, pul cra,& fecunda inferuit, amorem fcilicet prolis:fecuta in hoc prima principia, qua in ipfa corporis jo infunt conftru&ione. Etenim natura,cüm omnibus in rebus accuratam artificiofamQ; adhibeat diligen tiam,nihílque mancum aut fupervacaneum admittac,&( vt ait Erafiftratus) nihil habeat ociofum aut friuolum: nulla oratione fatis explicari poteft, qua 3$ induftria confecerit ea que ad humani generis procreationem attinent.Ac fuerit fortaffe non fatis decorum

AMORE PROLIS. 15
€orum nimis fübtiliter ea perfequi, quorum vocabula parum honefté proferuntur, rorem vt intelligi pofsit quz(it& quàm apta conftitutio eorum membrorum;que gignendo,fouendo,in lucem edendo& enutriendo homini natura deftinauit.Sola la&is cófectio ac difpenfatio fufficit ad de- Lafli conmonftrandam naturz providentiam atq; induftriá. fetlio. Quantum enim fangainis in mulieribus fupra necef farios vfus abvndat, atque ob languorem exiguita10 témq; fpiritus in fuperficie vagans moleftia adficit:
5
id reliquo tempore folet menftruis dierum circuitionibus, natura ad hoc canales& meatusaperiente, effundi,& cüm reliquum corpus leuare ac purgare, tum vterum tanquam aruum aratro& femini concipiendo aptum auidümq; tempeftiué reddere. Verüm poftquam genitale femen complexus eft vte rus,actis iam radicibus:(primüm enim in vtero vmbilicus nafcitur, vt ait Democritus,tanquá anchora qua fetus nitatur contra flu&uationes,& tanquam
20 retinaculum aut pedamentum cóceptz fobolis)ibi
tum menftruz illos purgationi aptos meatus natura occludit,fanguinémque vagum arripiens,eo alimenti loco vtitur, fetümq; humectat eo,qui iam co gitur& fingitur, donec iufto dierum numero in vte
25 ro exacto au&tus;alium locum is,aliümq; victum requirat. Exinde natura quovis folertior colono fanainem.ad alios identidem deriuans vfus, paratos Oh quafi fubterraneos fontes quofdam, qui laticem affluentem recipiant.& quidem recipiant non
30 ociosé aut(ine affectione aliqua, fed fpiritus leni ca
lore muliebríq; mollicie excoquát, lzuigentac mu tent. Hoc enim modo vbera interne funt affecta atFh temperata. Lac auté ex iis non pertubulos con
ertim effunditur. fed in carnem fcaturiginum ple35 nam ac fenfim exilibus meatibus perviam definentia vbera, infantis ori tactu fuaue& lene penu przbeut.Verü enimveró hec tot tantáq; ad procreatio

Wia.p, 44.6.
lia.3,369.
156 PLVTARCH.* DE
nem inftrumenta,tot apparatus,tantum ftudiü,tantáq; providentia nihil erant profutura;nifi parientibus natura amorem procurationémque fetus fui ingeneraffet. Quando nil fpirat, terra neque vepit in alma p "Tam miferunt,quam funt bomines.—
id quod de infante recéns nato dictum, minim fsllit. Nihil enim eft ita imperfe&um, Inops, nudum, informe, fpurcum, vt homo à partu ftatim conípeus. cui foli feré ne exitum quidem in lucem mun. 19 dum natura concefsit: fed fanguine inquinatus, tabóqueoppletus,& occifo magis quàm nato fimilis, à nemine tangi,tolli,fuauiari, ac amplexu foueri po teft, nifi natura infitum gerente amorem. Itaq; aliis
uidem animalibus infra ventré vbera in mammas 5 ER HR fuperné ad pe&us nafcuntur, vt in promtu fit ofculari, amplectiq;& foucre infantem. nimirum quia pariendi& alendi finis eft non neceffitas fed amor. Refer enim fermonem ad prifca tem pora.quz primz pepererunt,qui primi natum infan tem viderunt,his neque lex vlla necefsitatem alendz prolis imponcbat, neque exfpe&atio gratiziubebat infantibus alimenta tanquam fenore locare. Quinimmó infenfz potiüs proli,& memores acceptorum maleficiorum erant alioqui futurz: vtpote?5 tantis periculis,laboribus,doloribü(que exhauftis.
V eumparturiens mulier penetrante fagitta Fixa gemit, duris quam partibus Eilethyee Que prefunt nate iaciunt Junonis acerbam, 30 Et feeuos partu cumulant urgente dolores. Hecmulieres aiunt non ab Homero fcripta fuiffe, fed ab aliqua Homeride, quz peperiffet,aut ctiamnum páreret,mixtionémq; doloris fimul acerbiatq; acuti in vifceribus fentiret. Verüm infitus à natura 35 amor parientem flc&it atque ducit.Etiamnum calida doloribus;ac cruciatibus concuffa& icc ajn

AMORE PROLIS. 57
da, infantem non praterit neque fugit, fed ad eum fe convertit,arridet,tollit,ofculatur:nullá fané percipiens dulcedinem,nullam vulitatem,fed laborioÍc ac vrumnosé j Ad boc paratis excipiens cunabulis rouct,rcfrigeratqs identidem nouum Cunndans labore laborem, ho urnumá; opus Mutans diurto.——
;0. Qui vitem zquino&io verno ferit, vuas ex calegit autumnali. occidentibus Pleiadibus qui triticü feminat,metitfub ortum earum. Boues, equi;alites, iam vfibus paratos cdunt fetus. Hominis educatio laboriofa eft, incrementü tardum, virtus ita in lon1; ginquo fita, vt plerique parentes priüs ex hac vita decedant, quàm filij virtutem fuam demonftrent. Non vidit Salaminiá Themiftoclis vidtoriam Neocles, neq; Cimonis res ad Eurymedonté geftas Mil tiades,non audiuit Periclem concionanté Xanthip20 pus, neq; Platonem philofophantem Arifto.neque Euripidis& Sophoclis vitorias patres eorum cognouerunt. Balbutientes eos,& litteras in fyllabas cogentes audiuerunt: comefationes, potationes;amores,aliáq; id genus filiorum deli&a videre patri25 bus contingit. adeó vt illa duntaxat Eueni infcriptio memoretur ac laudetur: Per tentpus patri eft filius omne dolor. Et tamen finem non faciunt filios educandi: ij maximéquibus nihil opus eft filiis.ridicülum eft enim
30 opinari diuites natis ipfis liberis tein facram facere
& gaudere, quia habeant alimenta prabituros& fepulturam curaturos. Nifi me hercle heredum inopia liberos alunt:fcilicet quia non licetinvenire qui aliena accipere velit.Arena, puluis,& pennz auium
35 varias voces edentium tanto nó funt numero,quan tus eft biereditates ambientium, Danaus fliarum r. fuit pater. qui fi prole caruiffer, vel plures habuiffet

ig PLVTARCH. DE
hzredes. Tum diuerfa eft ratio. Fili enim gratiam hancob caufam non tabes ede colunt ac venerantur eo nomine:fed vtrem debitam hereditatem exfpectant.At alienorum circa liberis carentem vO-. ces audiuntur, fimiles comicis iftis:$
Vrpone,[orbe, deuora;babet triobolum, Iam quod Euripides dixit,
Horrinibus anticos conciliat pecuria,
Rebusás plurimum in mortalium poteft: E non eft fimpliciter verum, fed de iis quibus nulli funtliberi.His pecuniam diuites dant mutuam,hos principes coluat, his folis oratores gratis patrocinantur:
Multum poteft baredem babens incognitum T
Diues,— itaque ergo rhultos qui amicorum magnum habeferit ntimerum,& à multis honorarentur,vnica natà proles amicis potentiaque exuit.Ita ne ad potentiam quidem liberi conducunt: fed náturz tota eft Vis, non minis apud homines, quàm apud beftias. obícurántur enim& hzc& multa alia à vitiis:ficvt cum fylua hortenfibus feminibus confita floret. An hoc dicemus, ne feipfum quidem diligere hominem?quia multi feipfos iugulantaut pracipites dát, T & Oedipus fibi
Oculos doro funefta auevfos eruit:
& Hegefias fua difputatione multos auditorü permouit vt mortem fibi confciícerent.
Multe funt fpecies verum fatdum. 10 Verüm& hzc& ifta,morbi funt, affecionéfque ani mi à fua defcifcétis natura.& homines ipfi hac contra fe dicüt teftimoriium; Si enim porca aut canis à fe editum fetum dilaniauctit, anita abiiciunt;perturbantur, ac diis pro auerruticánda calamitate(a- 3$ crificant, rémq; prooftento habent:quia fentiunt à natura animalibus omnibus datum vt ament fuos E tus
m a

10
20
Eo
E1*]
35
AMORE PROLIS. ws
tus& enutriant,non vt interficianr.Enimveró ficve in metallis aurum quanquá rhulta terra permixtum átq; tectum, tamen enitet:fic natura etiam in vitiofis fa&isatq; affeGtibus amoré prolis declarat. Pauperes enim non alunt liberos, metuentes ne iufto dererils educati, feruiles,& rudes culturc,omniüq; bonorum inopes fiant. nam paupertatem,quàm vltimum malorum cenfent, tanquam grauem& ima guura morbum;non fuftinent fuz proli tradere.
PLVTARCHI Del(üride& Ofirideliber,
- y] V 1 fapiüt,ó Cleajiis omnia bona funt (EAR Vs à diisimmortalib.petéda.maximé auté € AN. e cognitioné deorü pro captu humanz
Y IN
Di naturz confectantes, ab ipfis petimus ' nobis eam cócedi: quia neq; maius ho mo accipere,neq; dignius dare munus homini deus poteft veritate. Reliqua quippe non fibi propria& eculiaria deus homini largitur,pofsidens ea atque . Vfurpans tantüm. Neq; enim argentü& aurum deo beatitatem,neque tonitru& fulmen vim parat: fed fcientia& prudencia iftas laudes confequitur. Ac omnium quz dixit Homerus, hoc eft ab eo preclarifsimé pronunciatum:
Efl ambobus idem fané genus, patria una.
Scd Yupiter natu prior exftat,pluraq; nouit: maieftatelouis imperiü anteire dicens,quod fcientia& fapientia effet antiquius.Exiftimo etiam eter nz vitz,quam Deus occupauit,beatitatem in eo effe,quód cognitiones vi praterita non dimittit.alio. qui cognitione& intelligentia rerü fublatispimmoc talitatem non effe vitam fed tempus. Eft ergo diuinitatis appetitus, veritatis, maximé de natura deorum,indagatio,tanquam recuperationem facrorum

160 PLVTARGHI,DE víurpans inquifitionem ac perceptioné:& res quavis caftimonia, quavis zditui munere fantior. non leuiter eadem grata ifti dez, quam tu colis eximie fapientem& rerum cognitionem deditam:& Ipfo€ nomine intelligitur,nulli alij numini magis convenite fcientiam atque cognitionem:Grzca enim Iis vox eft ,àfcientia demanans.& huius dez inimicus Typhonjà faftu(quityphos Grecis dicitur)nomen habet, quód infcitia& erroribus inflatus, difcerpataboleátque facram doctrinam, quam dea colligit, componit, tradítq; diuinitati compirsn dx initatis, quos ea temperanti continenter victus rationi,& abftinentie multorum ciborum ac rei Venerez adíuefactos, qua libido& voluptatum appeteptia reprimuatur, facra in templis luxus expertia & auftera obire condocefacit.quorum finis eft,primi, rerum domini, ac fola mente percipiendi cogni tio dei:quem dea apud fe querere iubct,fecum degentem. Ipfum quoq; fani nomen palàm pollicetur cognitionem& fcientiam Entis, appellatur enim Ifzum, vt cum ratione& fan&té adeamus facra dez, cognituri Ens. Ad hec Ifidem multi Mercurio, mul ti Prometheo natam perhibent: quorum hunc fapientie& providentiz,illum grammatice& muficz inventorem effe cenfent.Itag; Hermopoli etiam Mufarum priorem Ifidis& lufticiz nominibus affi, ciunt, quod fit(vt diximus) fapientia,réfq; diuinas demonítret iis qui re vera ac rité à facris gerendis facróq; veítitu Hieraphori& Hieraftoli nominantur. hiautem funt qui facram de diis do&rinam omni à fuperftitione& curiofitate puram in anima fuo, tanquamin cifta getan atq; continent: fugiüntq; atra& vmbrofa, manifefta autem& fplendidam de Deo fententiam monfltrantia ample&unIg
30
tur.Quod ipfum vefte quoque facra innuitur. Itaq;;5
mortui Ifiaci hac ornantur.quod fignum eft có iftos abire, nulla alia re quàm doGtrinainflru&os. Non enim

ISIDE ET OSIRIDE LIB. 16t
&nim Ó Clea, philofophum barba& pallium, neque Ifacum lini geftatio aut rafura faciunt. fed Ifiacus
. dsveré elt, quique oftenduntur& aguntur de dus |. Mtis, rité compárat cum rebus,& veritatem philo$ fophicainquilitione indagat. Vulgo enim etiam vfi tatiísima ifta atque minima funt incognita, cur capillos ponant facerdotes, cur lineas gerabt veftes. quidam nc curát quicquá his de rebus cognofcere:
. alij lahiseos vt& carnibus ouiü religionis gratia 10 purant abftinere, radi capita ob luum, linum gerereob colorem quem flos lini habet fimilem nitorimtheris mundum ambientis. Veraautem horum omoium caufa eft, quod purü tangi à non puro nefas elt, vt aic Plato: atqui nullum excrementum ali:enti, nullum reie&aneum caftum purümve eft. c& terüm ex excrementis nafcuntur lana, villi, crines; vngues, atque germinant. ridiculum veró fuiffet, 163cos,vbi caftimonic gratia fuos pofuiffent capil. los,rafo qualiter toto corpore, amiciri pecorum io lanis& eas geftare. Quod auté Hefiodus przcipit:
Nunquam à quinque fronde inter conuiuia dium A uiridi ficum aes ab[cindere ferro.
.. doceréeüm eft intelligendum; debere nos rem diij uinam obire, iam auté vnguibus defedis aliifque id genus rebus procuratis,non in ipfis facrificits adhibere purgationem& excrementorü remotionem. Linum porró é terra nafcitur immortali,& fructum
.. fert efur aptum, veflem exhibet tenuem ac puram, 30 qui gerentem non grauat,& eft apta omnibus anni temporibus, miniméq; pediculos gignit, vt aiunt;
de quo alia eft difputatio. Sacerdotes autem itá abhorrentab excrementorum natura, vt non legumiha modó pleraque averfentur,& carnes ouillas ac
35 fuilas, quz mulcü fupervacanei gigount:fed falem quoq; cibis detrahant quo tempore fan&é ac pure Viuunt. cüm aliis hoc de caufis, tum quid fal appeRa/urt cd pitis c lneavum vye& flum v(us
caufa.
Operib. 741

Vinum.
él PLVTARCHI DE
titu exatuendo magis bibulos& voraciores reddit ftultum eft enim falem propterea pro immutido ha beri, quód, vt Ariftagoras ait, dum is cogitur, multa animalcula deprahenfà ei immogiantar. Dicontur etiam Apin pecüliarié puteo potare,&à Nilo$eum omnibus modis arcere.non quod polluta Nili aquam propter crocodilum cenfeant,vt vifum quibuídam: cüm nihil in maiore fit Aegyptiis honore atq; Nilus.fed quia eius aqua pota creditur pingue dinem carnifq; magnum efficere incremétum. non íà volunt auté Apin pinguem effe& multa carne obefum, vt ne feipfos quidem: fed animis volunt leuia atque gracilia circumdata effe corpora, ne diuina pars à mortali prematur atq; adfligatur.Iam vinuni 1j, qui Heliopoli Solem colunt facris, nülluim pror- rg fusin templum inferunt: quod nó conveniat inte£diu bibere, domino& rege infpiciente.reliqui vino vtuntur,fed modico admodum habéntque multos ritus quos purc caftéque obeunt,vini expertes, vbi philofophando,rebus facrí(qs docendis ac difcédis 19 tempus exigitur.Reges quoq; ex facrarum prafcripto litterarü certa menfura vinum bibebant,vt fcri bit Hecateus, quia& iph effent facerdotes. Bibere cepit Pfammetichus, cüm neq; bibiffentanté, neq; diis libaffent vinum,non id gratum diis rati,fed fan ij guinem eorü qui Siqvando bellum diis intuliffent:
ex quorum cadaueribus terrz permixtis putant vites effe ortas. itaque etiam ebrietas infanos facit& abalienat menté,impletis hominibus fanguine fuorüm maiorum. Atq; hec Eudoxus fecundo Circui- o tionis libro à facerdotibus ita narrari fcribit. Pifcibus auté marinis non omnes omnibus, fed quibufdam abflinent: vt Oxyrynchitz hamo captis.quia enim oxyrynchum pifcem fic ab acuto di&um roftro venerantur, metuunt ne hamus aliquando abss oxyryncho tactus polluatur.Syenitz etiá phagrum cauent.videtur enim vnà cum Nilo apparere,eiüíq; exoptatum

ISIDE ET OSIRIDE. LIB. ic;
bxoptatum incrementum confpe&us ipfe nunciare.
s Sacerdotes omnib.abftinent pifcibus. Primiautem menfis nono die,cüm reliquorü Aegyptiorá vnufquifque ante fores.domus fue affum pifcem edar:fa
$ cerdotes nó guflant, fed ante januá»dium combyrunt pifces. Cuius rei dug funt rationes.facra altera& fubtilis,quam infràadducam, concinentem iis quz de Ofiride& Typhone pie philofophamur.Al tera manifefta eft& 1n prótu,pifcem cibi gen:
to nóneceff;rium fed fupervacaneü.& fuffragatur Ho mero, qui neq; Phaaces iftos delicatos,neq; Itacen fes infulares pifcibus vti fcripferit, ac ne focios qui dem Vlifsis in mari támq; longa nauigatione priüs uàm extrema adegit eó inopia.Plauc auté mare ab
y igni céfent fa&ü,exclufum finib.elementorü: quód neq; mundi pars fit,neq; elementü,fed aliená excre mentü,corruptü& morbofum. Etenim in facrificia nihil eft infertü ratione carens,aut fabulofum,autà fuperftitione profectum, vt nónulli cenfent.fed alia $0 morales habét vtiléfq; caufas,alia hiftoricz aut à na tura rerü repetite elegantiz non funr inania.Quale eft de cepa.imcidiffe enim in fluuium ac periiffe Di&yn lfidis alumnü dü cepas captat;extremé eft abfurdü.Sed facerdotes averfantur czpam& cauent,
&s quia fola hec planta Luna decrefcéte vigere& augeícere folet.& cep: vfus neq; caftimoniá exercen tibus commodus eft, neq; dies feltos celebrátibus: alteris quia fitim creat, Ke quia lacrymas elicit. $uem quoq; alienumà facris animal cenfent. quód
$0 maxime cocat Luna decrefcente,& lac cius bibentium corpora lepram afperámque fcabiem efferant. Quod auté femel in plenilunio fué mactantes comedunt,rationémq; hanc reddunt, Typhoné cüm ple
na Luna fuem perfequeretur reperifle ligneà arc,
35 in qua Ofiridis corpus iacebat, idq; di(ieciffe:id n6 omnes probant, fed,vt& alia multa,non re&é inau ditam rem exiftimant. Enimveró prices aiunt ita
lij
effa P'fci qualis
cibia.
Mare.
Capa.
$45

164 PLVTARCHI DE
Frugalitas, luxuriam, prodigalitatem, ac deliciarum ftudiüá trá duxiffe, vt columnam quoque perhibitum fit Thebis in templo pofitam fuiffe, in qua dirz imprecationes infcriptz fuerint in Menim regem, qui primus Aegyptiosà tenui,& opum pecunizq; non indigente vi&tus ratione deduxiffet. Dicitur etiá Technatis Bocchorem qui filium habuit, cüm expeditionem in Arabes faceret,& impedimenta moraren turobvio cibo fuauiter vfus,fuper toro fomnum ce piffe profundum.eáq; re inductum, Manin fuiffe ex- 19 fecratum, acapprobantibus facerdotibus exfecrationem eam in columna incifam pofuiffe.R eges por ro aut éfacerdotibus, aut 6 bellicofis legebantur: cüm hzc gens ob virtutem, illaob fapientiam iri ho nore& autoritate effet. Qui autem é bellicofis crea i$
. baturrex, ftatim fe facerdotibus dabat,ac philofoPhilofophia his fiebat particeps, pleraque fabulis occultantis
AtpITH- 3c fermonibus obfcura veritatis indicia&argumen tà habentibus. quod fané ipf declarant, ante templa Sphinges plerung; AT weil:quo innuunt, 35 fuam rerum facrarum doctrinam conflare perplexa & fub involucris latéte fapientia. Quod Sai e(t Mineruz,quam eandem cum[fide arbitrantur,fanum, hanc habebat infcriptionem: Ego fum omne quod exftitit,efl,& erit.meümq; peplü nemo adhuc mor- if talium detexit.Porró cum pleriq; exiftiment pecuIupiterAmis liare apud Aegyptios nomé Iouis effe Amün, quod
et Ammon. nos produ&to vocabulo Ammonem dicimus:Manethos Sebennita ea voce occultatum& occultationem iudicat fignificari: Hecatzus autem Abderita 30 hoc verbo invicem vti Aegyptios ait cum alter alterum vocat. effe enim vocem invocatiuam:& cüm principem deum eundem cum Vniuerío putent,vtpote obfcurum& abfcóditum, vocari ab iis& orari Amün dicentibus, vt prodat fe ac confpiciendum 3$ prabeat. Talis ergo fuit Aegyptiorum accuratio in contemplatione rerum diuinarum.Teftimoniüperhibené
E

ISIDE ET OSIRIDE LIP. 16j
hibent etiam Grecorum fapientifsimi, SoYon,Thales,Plato,Eudoxus,P ythagoras,& quorundam opi nione etiam Lycurgus,quiin Aegyptum venerunt, & cum facerdotibus verfati funt.& ab Eudoxo quidem Chonuphin Memphitam fuiffe auditum aiunt, à Solone Sonchiten Sara, à Pythagora Oenupbin Heliopolitam. Pythagoras autern maximé,vt apparet, in admiratione habitus admiratüfque facerdotes iftos, imitatus eft rationem eorum,res notis qui 10 bufdam& per ambages proponendi, fuáfq; fententias involucris texit. Nam que vocátur litterz hierogliphicz, his pleraque Pythagorz przcepta nihil concedüt,qualia funr, Non ederein curruJNon infidere cheenici, Non plantare palmam, Ignem in 1$ zdibus gladio non agitare. Ego veró fentio, quód Pythagorei vanitatem appellant Apollinem, binarium Dianam, feptenarium Mineruam,primum cubum Neptunum, convenire cum hisquz fixa funt in templis,atq; adeó aguntur& pinguntur. Regem 20 enim& dominum Ofirin, oculo& fceptro pi&is exprimunt.& nomen quidem interpretantur Multioculum: quod Os Aegyptiorum fermone multá, Irioculum notet.Coclum,quia ob perpetuitaté nun quam fenefcat,corde pi&to fignificant,cui focus ar25 dens fubiectus fit. Thebis fimulacra fuerunt dedicata iudicum manibus carentium,& princeps iudicum oculos in terram deiectos habens: quoinnuebatur iufticiam donis& alloquiis non Mocha Bellicofis fculptura annuli erat fcarabeus,hoc enim
^
Pytbagore philofo. phis.
30 infe&um fexu femineo caret,omnes funt mafculi,&&
femine in materiam in globum redactam immiffo
propagant genus, non alimento magis quàm procreationi locum parantes. Ergo audiens fabulas
quas de diis Aegyptij referunt, errores eorum, dif35 fe&ionesin membra, multófque alios id genus cafus: neceffe eft vt di&orum recordere,nihilquehorum credas ita vt narratur a&um fuiffe aut eveniffe. : I! iij

Fabol« de dis.
166 PLVTARCHI DE
Non enim proprié cani Mercurium nomen faciunt: fed ob cuftodiendi ac vigilandi ftudium,& fapientiam,qua inter amicü& inimicum ipternofcit, eum callidifsimo( vt Plato ait) deorum accommodant. Neque putant Solem infantem recéns natum élo-$ to ex[litiffe: fed fic ortum Solis pinguntianuentes quomodo is ex humidis accendatur. Nà& Ochur Perfarum regum crudelifsimum ac apprimé terribilem, quód is multis interfe&is, Apin quoq; ad extremum mactaffet& cum amicis epulando abfum ro fiffst, Gladium vocauerunt: itáque etiamnum in recenfione regum appellant. non fané fubftantiam €ius ita exprimentes,fed morum afperitatem ac mà liciam inftrumento cedibus parato adíimilantes. Hac itaque ratione ea quz dicuntur de diis inau I$ diens atque accipiens ab iis qui fabulam piéac philofophice interpretantur, ritüfque facrorum legitimos obiens& feruans perpetuó, ac ftatuens nullum diis te facrificium, nullum praftare officium poíle perinde gratum,ac fi de diisre&té fentias,non 19 leuius impietate vitium fuperftitionem evitabis. Fabula ipfa, invtilibus omnino& ociofis quantum fieri poteft amputatis, fic breuifsimé narratur. Rezfiiuntocculté cum Saturno congreffe Solem, qui id flagitium deprzhendiflet, imprecatum 25 fuiffe vt neque in menfe neque in anno páreret. fed Mercurium amore dez captum, cum ea coiiíle, ac deindeinludo cum Luna victorem,feptuagefimam partem cuiufvis diei abftuliffe, atque ex his omnibus dies quinque confeciffe, ac cc crx anni jo diebus adieciffe: quz quinque dies nuncab Aegyptiis Epagomenz, id cft adiedticiz vocantur,& vt natales deorum fefti aguntur. Prima autem earum die Ofirin natum,&(imul cuni eo vocem edità,que indicaret dominum omuium rerum in lucem pro- ss di. e.alij Pamylen quandá aiunt cüm Thebis é tem plo Iouis aquam peteret,vocem exaudiuiffe,qua iuberetur

ISIDE ET OSIRIDE LIB. 167
beretur proclamare, Ofirin magnum regem& beneficum efle natum. itaque& hanc Ofirin à Saturno traditum enutriuiffe,& Pamylia ei facra peragi, Phallephoriis(id eft facrificiis in quibus penis ima$ go víurpatur) Gmilia. Secunda die Aruerin natum; quem alij Apollinem, nonnulli Orum feniorem dicunt. Tertia Typhonem, non fuo tempore& loco, fed láterei&u perrupto exiluiffe. Quarta Iidem in Panygris. Quinta Nephthyn, quam& Finem,& 1o Venerem,& Vidtoriam nomipanr.Patrem auté Ofiridis& Arueris fuiffe Solem: Iüdis Mercurium, Ty phonis& Nephthys Saturnum. itaque etiam tertium epa&arum diem reges pro nefafto habentes, non dabant refponfa, neque ante noctem corpora I$ curabant. Porro Nephthyn Typhoni nupfiffe, 16dem& Ofiridem mutuo impulíos amore, antequa ex aluo matris exirent,in tencbris corpora mifcuiffe.ac funt qui fic natum putent Aruerin,& ab Aegy ptiis feniorem Orum, à Grecis Apollinem nuncu10 patum. lam Oria regno initio ftatim Aegyptios
Ofiridss res
1nopi& belluina vi&us ratione foluiffe,cüm& fru- gei«.
ges iis oftenderet,& leges poneret,& deorum cul-: tum przciperet. Doftmodó vniueríam obiuiffe terram hominéfque manfuetos redegiffe, minimo ar25 morum vfu, cüm plerofque perfuadendo& docendo adhibitis carminibus ac mufica alliceret. itaque creditum efse Gracis eundem cum Libero patre. 'Typhonem veró, qui eo abíente res nouas moliri non efset aufus, quód Ifis continentia feruans 30 magno ftudio& attentione fibi caueret, redeunti infidias ftruxifse, adfcitis in coniurationem viris xxii,& conatum adiuuáte regina Aethiopie que ad ipfum fe contulerat. Afo nome huius fertur. Me.. titum furum Typhonem corpus Ofiridis, ad ma35 gnitudinem eius arcam apparafse clegantem, exaétéque ornatam, cámque in conviuium intulifse. quam vbi conviuz cum voluptate€ admiratione iuj

168 PLVTARCHI DE fpecaffent, per iocum promififfe Typhonem fe dono arcam buic daturum, qui inclufus quantitatem eius exequaret.cüm omnes periculum feciffent,neque cuiquam quadraret, Ofirim in eam ingreffua decubuiffe. ibi eos qui intererát, accurriffe,& oper$ culum arca inieciffe,& qui clauis externé, quih-' quido plumboimmiffo cüm obfirmaffent, ad Nilum detuliffejac in mare demiüiffe per Taniticum ofium: quod eam ob rem hodie nominatu abominabile eft Aegyptiis. A&a hzc effe decimafeptima die ro menfis Athyr, quo menfe SolScorpium peragrat, annum regnante Ofiride duodetrigefimü. alij non regnafle, fed vixiffe totannos eum perhibe nt. Cüm autem primi hoc fenfiffent Panes ac Satyri ,quilo€a circa Chenin fita incolunt,& hoc de fa&o men- 1$ tonéhominibus inieciffent, fubitas multitudinum perturbationes& confternationes, nomen Papicorum terrorum indeobtinuiffe. Ifin certiorem fa&am, eo inloco cincinnorum vnum defecuifle, ac veftem fumfife lugubrem, vbi vrbs eft quz Coptus*9 hodiéque dicitur. quo nomine quidà priuationem notari exiflimant, Aegyptiis Kopten pro priuare Vfurpantibus. Vagatam inde pafsim& animi anxiá, nemini occurriffe quem non appellaret: ita etiam puerulis obviàm factis, quefiuiffe ex iis de arca. 2$ hos autem vt forte fortuna viderant arcam, Ifidi oftium indicaffe, per quod amici Typhonisarcam
in mare eieciffent. Hinc tra&tü, quód Aegyptij pue ros facultate diuinandi praeditos putant,& maxime ominisloco accipiunt,(i quid ij in templis ludentes 39 forté pronunciant. Porró Iidem,comperto Ofirin cum forore per errorem tanquam fecum coiuiffe,& argumento rci vifo corona melilotina quam is apud Nephthyn reliquerat ,puerulum quzfíiuiffe:(nam pre metu Typhonis eum ftatim mater expofuerat) 3$ magnóque labore canibus indagantibus repertum enutriuiffe:eümque cuftodem deinceps comitémq;
habuiffe,

ISIDE ET OSIRIDE LIB. 169
habuiffe, Anubin appellatum,& creditum deos cuftodire, vt canes hominibus cuftodes effe affolent. Exinde inzudiuiffe arcam apud Byblum moris flu &ibus eiectam,ericz cuidam mollitec infediffe.eri$ Camautem breui temporis fpacio pulcerrimum atque maximum edidiffe germen, eóq; arcam circüm amplexá occuluiffe intrafe. regem veró admiratum plante magnitudinem, pracidiffe finum quo arca non vifa continebatur, ac te&to fulcri loco fuppo10. fuiffe. Hzcaiunt diuinitus emiffo famz fpiritu lfidem edoctam Byblum veniffe,& ad fontem confediffe demiffam atquelacfymantem,neque cum vllo hominum verba commurtaffe.regine autern ancillis falutem dixiffe,& comiterallocutam, crines earum i replicaffe,& à fe mirabilem fragrantiz fuauitetem corporibus earum adfpiraffe. reginam vifis ancillis defiderio peregrine captam fui e,cüm earum& cri nes& corporafpirarent ambrofiam.ital(idem accitam& familiarem reddit, à regina nutriendo pue20 rulo fuiffe przfe&am.Regis nomen Malcander fertur. reginam alij Aftartam, alij Saofin,quidam Nemanün, quafi Miaeruiam perhibent.Iidem nutrien do puero digitum mammz loco in os inferuiffe:no&u mortales corporis partes ambvfsiffe,& fumta hi 25 rundinis forma ad columnam iftam advolaffe atque lamentatam fuiffe.tandem reginam re obferuata,cla more edito cüm videret infantem vmbvri,eum immorzalitate exuiffe.Deam veró iam patefactam,poftulaffe columnam cui tectum incumbebat: eáque 30 fubducta,nullo negocio ericam amputauiffe, háncque linteo velatam affufo vnguento regibus in manus tradidiffe. colíque etiamnum à Rybliis lignum iftudin fano fitum I(idis. Ipfam ad arcam acciditfe, . tantóque vfam eiulatu, vt regis filiorü natu minor 3: ex eo fit mortuus. cum maiore& arca Ifidem naui confcenfa avectam. cámque Phaedrus amnis fub au roram ederet auram afperiorem, ti eum exfic» OPI] v

yo PLVTARCHI DE
cauifse. Vt primüm nacta fuit ocium& folitudiné, arcam aperuiffe,faciéq; faciei impofita exofculatam illacrumafse.cüm vero puer tacite à térgo accederet& quid ageretur obferua:et, feptieutem] fidem fe convertifse, truciq; in eum ex ira intuitam vul. f tu: puerum€o terrore confternatü obiifse.alij non fic dicunt, fed quo modo commemoratá eft in mare excidifse.In honore tamé haberi propter lidem. efse enim Manerotem hunc,quem in conviuiis Aegyptij cantant. Alij puero nomen fuifse Palafüino, 10 & a dea códitam vrbem eicegnominem Pelufium. Manerotem autem illum qui cantatur, autoré fuiffe thufices narrant.Sunt qui Manerotem negent ho minis efse nomen:fed affirment ifta voce Aegyptio fermone conviuas modeftie admoneri: atque hoc r5 efse quod identidé nominádo Manerote Aegyptij fignificent.quo pacto fcilicet etiá mortui(im ulacrü in ciftella circumlatum, non fit monimentü eorum quz Ofiridi evenerunt, vt nonnulli exiftiment: fed quód cenfeant monendos conviuas ita vt fruantur 20 prefentibus, vt moxipíi quoque tales futuri, ideó inferri eam in conviuia imaginem. Cüm autem Ifis ad Orum filium, qui Buti educabatur, iter faceret, & arcam extra confpectum hominum depofuifset, Typhonem noctu venantem ad Lunam incidifse in 25 arcam eam, cadauérq; agnitum in partes quatuordecim difcerpülfe, eáfque difiecifse.Ifidem re comerta,paludes papyreo lembo pernauigafse& fruM conquifiifse.hinc efse, quód qui papyrinis nauigiis vehuntur, ijà crocodilis noninfeflaptur,aut 10 metuentibus aut venerantibus cos propter deam. atque hanc efse caufam, quód multa funt in Aegypto fepulcra Ofiridis,quia lis fruftum quodque ita vtinciderat humauerit. Alij hoc negant. fimulacra aiunt Ifidem fecifse,& fingulis fingula vrbibus de- 5; difsc, fimulantem cadauer fe dare, vt is à pluribus colerctur:& fi Typhon pravalerct,verámq; Ofiridis

ISIDE ET OSIRIDE LIB. Y7t
dis fepulcrum quaereret, multis commonftratis, de inveniendo defperarez. de omnib. membris folum penem Ofiridis non fuifse ab Ifide repertum. hunc enim ftatim fuifse in INilum abie&um,guftatümque $ àlepidoto fiue fquameo, phagro,& oxyryncho pifcibus: quos prz aliis pifcibus exfecrantur Aegyptij. I6dem autem eiusloco phallum(id eft veretrum) eius imitatione confecifse atque confecraffe: quo hodiéquein facris vtantur Aegyptij.Dein10 de Ofiridem Oro ab inferis prefto adfuiíse, etmque ad proelium inftituifse atq; exercuifse.percun&atum etiam poftea fuifse quid pulcerrimum putaret. cümque refpondifet Orus, Vlcifci patré& matrem iniuria adfedtos,vlteriüs queliuifse,quódnam 1$ animalad pugnam eunti cenferet vtilius. cüm equü refpondifset Orus, miratum fuifse& in dubium vo cafse,quod non leonem potiüs quàm equum dixiffet.reípondifse Orum, efse leonem vtilem indigen ti auxilio, equum autem facere ad inftandum hofü 20 eümq;interficiendum his auditis dele&tatü Ofirin faifse, vt qui fatis inftructum ad pugná Orum fentiret. Narrát fubinde compluribus ad Orum tráfeuntibus, pellicem quoq; Typhonis,nomine 1 hueridem ad eum fe contulifse,& anguem qui eam per25 fequebatur ab Ori bominibus fuifse occifum.ideóque adhuc funiculum in medium proiici& confcin di.Proclium porró per plures dics durafieac victoria Orum potitü.lidem,cüm vin&tü Typhonem effet na&ta,non modó nó interfecifse,fed&foluiffe& 39 mifsü fecifse. dq; Orü ita indigne culifse, vt matri iniecerit manus,& regium ornatü à capite eius detraxerit.fed Mercurium Ifidi galeam é bouis factam capite impofuiffe. Cüámq; Typbon Oro diem ilegi timorum natalium dixifset,auxilio Mercurij Orum 35 à diis fuifse legitimum iudicatum, Typhonem aliis duabus pugnis debellatum. Ifin ex'Ofiride,qui à morte cum ipfa coiuifset, exterricineum& infcTy phon| Ga.

32 PLVTARCHI DE
rioribus debilem membris filium peperiffe,Harpo€ratem nomine. Hac feré funt fabuly capita, omiffis iis quz auditu funt difficilima; Vtde Oro membratim difcerpto,& Ifide capite truncata. Enimveró hac fi fentiant ac dicant homines de beata& in.$ teritus cxperte natura, qua potifsimüm intelligitur numen,tanquam re vera fic gefta& obita,defpuendum effe ob indiguitatem rei,& os purgandum,vt eft apud Aefchylum, nihil attinet ad te dicere. vl. tró enim füccenfes iis, quitam impias& barbarasto de diis habent opiniones. Non tamen ignoras ifta non ompinó germana effe fabularum& inanium&gmentorum,qualia comminifcuntur poctz& fabularum fcriptores,aranearum inftar ex feipfis gignen
tes initia nullo fundamento innixa, eáque pertexen I$
tes:fed habere difputationes quafdam in fe,& certorum narrationes eventorum. Et quemadmodum mathematici arcum cceleftem Solis tradüt effe imainem variatam vifus ad nubem rcflexu: fic fabula f" loco indicium eft orationis alió reflectentis in-*9 telle&tum.Declarant hoc facrificia lugubrem ac triftem fpeciem pra fe ferentia. tum templorum difpo fitiones,aliquando in pinnas,& ftadia definentium fub dio fita ac pura: aliquando tenebricofa& operta infraterram habentium facraria; cellulis fimilia 2$ & adytis.Non minimum huc faciunt Ofiridis templatam multis in locis celebria, cuius corpus mul. tisin partibus terre fepultum fertur.Inter alias vrbes Abydus& Memphis nominanturjin quibus folis veré exftet Ofiridis fepulcrü. Et Abydi quidem 30 humantur Agyptiorum fortunis ac potentia pracipui, ftudiose hocambientes, vt codem cum Ofiride potiantur fepulcro. Memphi autem Apis nutritur,vt poteanimz eius fimulacrum, ibiq; etiam cor pus conditum perhibent. ac nomen vrbis alij por. 35 tum bonorum interpretantur;alij fepulcrum Ofiridis.exiguá quoque infülam qua cft ante vrbem fita aiunt
;

IS1DE ET OSIRIDE LIB. rn;
aiunt reliquo tempore omnibus inacceffam effe, ac ne aues quidé eó devolare aut pifces appellere. ftato tempore facerdotes in eam traiicere,ac parentare,& monimentum coronare methidz plante obvmbratum, quz omis olee magnitudinem excedat. Eudoxus,cüm multain Aegyptofepulcra Ofiridis perhibeant,corpus fitum elfe Bufiride ait:eam enim fuiffe patriam eius. iam de Taphofiri difputan duri non effe, cüm ipfum hoc nomeu figunificetfe» pulerum Ofiridis. Laudo autem ligni fe&uram,& lini fafsionem,& liba quz inferiarum gratia funduntur, qnod his multa admixta funt arcánumi feriz fum facrorum innuentia.Neq; horum modó, fed& reliquorum deorum corpora pontifices ajunt apud
$'(s obira morte depofita procurari: fcilicet eorum deorum,qui ortus& interitus expertes non fint.eo rum auté animas in ccelo fulgere,& effe ftellas. nam 1idis vocari à Grecis Canem,ab Aegyptiis Sothin: Orionem effe Ori, Typhonis Vrfam. Cüm autéad
L0 alenda qua venerantur animalia fumtum fuppeditent conftitutum Aegyptij, foli(vt fertur) Thebaidos incole immuries funt. hi enim mortalem deum nullum cenfent, fed deum qui Kneph ipfis dicitür, ortüs exforté& immortalem putant.Ceterüm quia
i$ multatalia dicuntur& monftrantur, qui arbitrátur hoc pácto commemorari eventa regum auttyrannorum; qui cüm ob excellentem virtutem aut potentiam diuinz naturz dignitatem fibi arrogaffent; rauibus poftmodó fortunz adverlitatibus fuerint
39 perculíi:jj facilimo vtütur orationis effupgio,& quae auditu funt molefta, non ineptéà diis ad homines transferunt, habéntque fua adminicula ex hiftoriis vulgatis. NNarrant enim Aegyptij Mercurium alterum cubitorum habuiffe breuiorem, Typhoné fuif45 ferufum, Orum album, Ofirin nigrum:vt qui homi nes natura exítitiffent. ad hzc imperatorem nomitrant Ofirin,& gubernatorem Canopum,cum qug

bomines
ferant.
yines.
PLVTARCHI DE
Rellaidem habeat nomen.& nauim,quz Argo Gre cis dicitur, inter lidera relatam in honorem nauis Ofiridis, non proculab Orione& Cane ferri:quo: rum fiderum alterü Oro, alterum Ifidi facrü AegyDiuina ad pUj cenfent.Vercor autem ne hoc fit immobilia mo í
uere,& belilü inferre non tantüm,vt Simonides aie
qui tranf. bat.longo tempori,fed multis hominibus, gentibus
& familiis, quas religiofus horü deorü culiut quafi furore diuino correptas tenuit.neq; aliud mihi feré hoc effe videtur, quàm tanta nomina é ccclo in ter- io rás deducerelhonorémq;& fidem omnibus propemodum hominibus ab ipfo ortu ingeneratá exturbare atq; difsipare.ac cü magnas aperire valuas impi? turbz,quaz res deorü in humanas cóvertit:tum fplendidam licentiá conciliare impofturis Euemeri 1$ Mefsenij. Is enim cómentario cóícripto incredibilium& vanarü fabularü,omne impiertaus genus per totum fparfit terrarü orbem,eos qui dij exiflimátur vniuerfos equaliter expungés,& ad nomina prifecrum imperatorü, nauarchorum;ac regá detorqués; 20 defcripta aurcis litteris in Panchea.in quas quidem litteras nemo neq; barbarus neq; Grecus,fed folus fi diis placet Euemerus inciderit,naui advectus: ad nullibi terrarum degentes aut natos Panchzosac Triphylios.Sané magna res geftz à Semiramide ce?$ lebrantur apud Affyrios, à Sefoftriin Aegypto.& Phygespreclara facinora hodiéq; Manicaappellát: quia Manis quidam antiquorum regum apud ipfos virtute& potentia polluerit,quem nonulli Mafden
Deo: fe fa- vocant. tum Cyrus Perfas, Macedones Alexander 30 cientes bo- vi&ores paene vfq; ad fines terrz perduxerunt. Verüm iftis nomina& memoria preclarorum regura obtigerüt. At(i qui faftu elati,&(vt Plato ait)(imul iuuentute& infcitia animis inflammatis per lafci-| uiam deorum cognomina acceperunt, ac templa fi- 3$ bi poni voluerunt:eorum gloria breui floruit tempore. deinde prater vanitatem& arrogantiam impietatis

JSIDE ET OSIRIDELIB. sj pietatis etiam 2c iniufticie culpam fuftinentzes;
Euolitaucrunt tenues ceu fumus in auras Prepete furrepti fato.
& nunc ranquá fugitiui ferui, in quos iusabdlucédi eft doninis,avulfià templis& aris, nihil preter mo numenta& fepulcra habét.Itaq; Antigonus fenior; cüm Hermodotus quidá in carmine ipfum Solis filium& deü predicauifsec,Non talium fibi cófcium eíse rerum dixit feruü qui matulam geftarcc. Re&é ? ená Ly6ppus fi&tor Apellem pi&torem reprzhédit, quód is imaginem Alexandri fulmen manutenentem pinxifset,ipfe hafla.huius inquiens gloriá, qua vera Alexádro& propria efset, nullo tempore abg j; lit iri. Meliüs ergo faciunt, qui que de Typhone; Oftride,Ifide narrantur, neq; deorü neq hominü, fed magnorü geniorü eventa fentiunt.quos genios
& Plato,& Pythagoras,& Xenocrates& Chryfippus prifcorum theologorü itnitatione, hominibus
2o robuftiores exftitifse aiunt,& potentia noftrá naturam longe fuperare, diuina autem natura non finceraaut pura przditos,fed quz anime natura corporifq; fenfu comprzhenfa,voluptatis efset dolorifqs capax;aliifq; id genus obnoxiaaffectionibus,ac mu
às tationibus, quibus alij magis;alij minus turbantur; nam vtin homipibus,ita etiam inter demones funt virtutum& vitiorü difcrimina. Etenim quz de Gigantibus& Titanibus apud Grecos cantátur,& Sa turni quedam fcelera, Pythonis cü Apolline certap mé, exfulia Bacchi, Cereris errores, nihil abfunt ab Ofiridis& Typhonis eventis,aliisq; fimilibus,qua omnib. licet licenter cóficta audire. eadem efl corü quoq; ratio, din myflicis facris occulte aguntur, Ge efferri ad vulgus aut ab eo videri nefas ducitur.Iam
3 Homerü quoq; animadvertimus infigniter bonosvi ros identidé appellare deorü fimiles, diis cquales,&
Corfiliis fuperílm iftruttos:
Genioranià natura,
6f ine
fto;

Wia.y,$16Ilia.2,3.
Wia.v,447, 49y4libi.
Operibaazi
56 PLVTARCHI DE
appellatione autem à geniis( qui Grzcé dicuhtur dzmones)promifcue vti debonis& malis,quód ge nij mixta& inzquali fint natura ac voluntate prediti.itaq;& Hectorem Aiax,& Iunonem lupiter vituperandi gratia genij fimilem appellat:& demonis$ in morem irruere in hofteri Achilles dicitir. Hinc adeó eft,quod Plato caleftibus diis dextra& impa ria, horum adveifa geniis adfcribit.. Xenocrates etiam nefaftos dies,& ferias in quibus verbera,plan &us, ieiunia, mali ominis voces aut obícena di&a to vfurpantur,neque deoruni convenire veneratiorii; neque bonorum geniorum cenfet: fed effe iri acre quafdam naturas magnas& validas;eafdémque tetricas& morofas,quz iftis delectétur rebus, ac cori fecutz à maleficio abftineant. Hefiodus bonos& 1y commodos genios vocat:
Caftos,cuftodes bominum;rerumá; dateres
, Lautarumquod int regalis bonovis adepti,
& Plató hóc genus inter bomines ac deos interpretum admibiflrorünique fungi muneribus ait: quia*? ab hominibus vota précéfque ad deos perferant, à diis adhomines oracula& doria bonatum rerá. Em pedocles genios etiam pcenas peccatorum delictoiámqueluereafürmat.———
Tn arc namáj illos adigit uis etberis urgens,
ExJpuit in terra pontus fola:terraq; in almi
Lampada propellit Solís:Sol etberis illos
Vorticibus celer immittit.fie ordinc longo
Vnus poft alium exofos feelerum excipit ultor:"i donec fuppliciis expiati ác luftrati priftinz naturz locóque fuo reftituantur.Horü ac(imilium germanafunt, quz de Typhone feruntur. qui cüm odio impulfus& malignitate atrocia patrafTet facinora; omnibüfq; conturbatis rebus terras omries omniáSw maria malis impleuiffet, tandem paenas dedeerit; Vltrix autem Ofiridis forer atque vxor poftQquarni
i

1O0
1$
1o
ij
30
ISIDE ET OSIRIDE LIB. rj
quam Typhonis furias& rabiem compefcuitatque exftinxit, nó neglexit certamina»rumnáífq; fuas& errores quibus fuerat iactataneque paísa eft tá mul ta faprenter, multa fortiter abs fe gefta filentio ob. litterari: fed fan&ifsimis facrificiis admifcens imagines,indicia,& exempla fuorum eventorum,fimul & pietatis documentum,& folatium viris mulieribüfq; adverfa fortuna vtentibus cófecrauit. Ipfa au tem,& Ofiris debonis geniis ob virtutem in deos mutati,vt poftmodó Hercules& Liber,haud abs re deorum& geniorum permixtis honoribus coluntür,vbique magna, maxima autem in rebus fupra& infra terram potentia przditi. Neque veró Sarapis alius eft quàm Pluto, autIfis à Proferpina differt:vt & Archemachus Euboenfis docuit,& Heraclides Ponticus, qui oraculum Canopicum, Plutonis effe iudicat. Ptolemzus veró Soter Plutonis coloffum qui Sinopz erat fuftulit, cum neque noffet neq; vidifset vnquam ralem, quali forma per quietem ima ginatus fuerat fe videre, ac iuberi eü quamprimüm Alexandriam perferre. ignoranti autem,& anxie inquirenti vbínam locorum fitus efset, amicifque rem narranti, oblatus eft Sofibius quidam laté vaga tus homo, qui Sinopzà fe vifum talem coloffum di ceretqualem rex imaginatus fucrat.mifsi itaq; Soteles& Dionyfius,longo tempore& vegré, neq; fineprovidenria diuina,furtim ablatum colofsum ad regem pertulerunt. qui vbi confpectus fuit, Timotheus interpres,& Manetho Sebennita à Cerbero & dracone conie&uris du&is collegerüt Plutonis efse(imulacrum, Ptolemxodq; perfuaferunt,non effe alius dei, quàm Sarapidis. non enim ithinc hoc nomen gerens venerat:fed allatus Alexandriam, Sa rapidis nomen, quo Aegyptij Plutonem afficiunt, invenit. Iam cüm Heracletus phyficus dicat,Pluto & Liber hic*cum ergo infaniunt& delirant, in hác cencedunt fententiam. Qui enim Ditem exiftimant m Im
Sarapis.

fae
378 PLVTARCHI DE
corpus animz dici tanquam defipientis& ebrie in €o,interpretatione nimis exili vtuntur.Preftat aute Ofirin cü Baccho eundé facere,& cum Ohfiride Sarapin:fic di&ü poftquam naturá mutauit.quia omni bus cómunis eft Sarapis.quomodo autem Ofiris fit y appellatus,norunt qui facrorü funt fa&tiparricipes.— Non enim par eft Phrygiis credere litteris, in quibus dicitur Charopos quzdá Herculis filia fuiffe, Herculis auté Ifiaci fllius Typhon. Contemnendus etià Phylarchus, qui fcribit primü ex India Bacchü 1d adduxiffe boues duos,quorüApis alterjalter Ofiris.— fit di&us. czterüm Sarapin effe nomé eius qui Vniuerfum ordinatatq; ornat, quod voce feren quidá exprimunt.funt enim hzc Phylarchi abfurda. Multo abfurdiora funt quz quidá dicunt,Sarapm n6 ef. 1 fe deü, fed fepulcralem ciftà, que Grace eft Soros, Apidis fic nominari:& apud Memphin zreas quafdam portas,quz Lethes& Cocyti,hoc eft obliuionis atq; lameptationis appellentur,aperiricü Apin— fepeliunt, grauem afperüq; edentes fonitü. fcilicet zo quia quovis zreo opererefonante nos obliuio inva dat.Tolerabiliüs fentiüt,qui à feuefthz& fufte deducentes, fignificát rapido motu citari Vniuerfam. Plerig; facerdotü in idem aiunt recidere Ofirin& Apin,enarrántq;& docét nos,Apin effe intelligen- 2f dum formofam anime Ofiridis imaginem. Egoautem, fiquidé Aegyptia vox eft Sarapis, gaudiü ea& leticiam fignificari cenfeo:hoc addu&tus argumento, quód Charmofyna,id cft feftü leticim diem,Se-— ra appellant Aegyptij. Nà& Plato Aden,id eft Di- 30 tem,tanquá Aedüs,quz eft Verecundia,filit ait nominatü, vtpote comem benignüdq; deü erga eos qui ad ipfum pervenerunt. Et apud Aegyptios cü multaalia nomina rationé habent: tü fubterraneü ij locum, in qué putant à morte animas ferri, Amenthen 3$ vocant,quod vocabuli(ignificat danté&accipieatem,An autem hoc vnü fit de verbisque antiquitus € Gracia

ISIDE ET OSIRIDE LIE: 170
€ Gracia in Aegyptá tranflata fueruntjinferiüs dif. quiremus.nunc ea perfequemur,que de explicatio^ ne fumte in manus opinionis reftant.Etenim Ofiris & Ifis é bonis geniis in deos traafiuerüt. Typhonis *. autem obícuratá atq; contritá potentiam,atq; adeó femianimam& inftante interitu trementem, cüm fa crificiis quibufdam demulcentàtq; leniunt, tü con tràin aliis feftiuitatibus deprimunt contumeliífq; afficiüt. In his ignominiosé tra&it rufos,afinümq; 1o de precipitio deiiciüt,vt Coptita folent:propterea quód rufus& afinino colore fuerit Typho.& Bufiritz ac Lycopolitz omnino vfu tubarü abflinent, quód harum fonus voci afininz fit fimilís:;planéque animal illud non mundum,fed geniis peculiare pu3 tantobfimilitudinem qua ei cum Typhone convenit.& menfibus Payniac Phaophi cüo in facrificiis placentas condant,a(inum vinctum in iis effingun. InSolis item facrificio eos qui deum venerátur,hor tantur ne in corpore aur( ferant, néve a(ino alimen tum praebeant. Apparet etiam Pythaporicos Typhoni vim genij adfignaffe. natum enim eum aiunt effe menfura pari, quinquagefimafexta nimirá, rurÍumq; triangulam figuram Ditis, Bacchi,& Martis effe aiunt; quadratam Rez Veneris, Cereris, Ve25 fte,& Iunouis: duodecim angulorum figuram Iouis: quinquagintafexangulam T yphonis,vt Eudoxus tradidit. Aegyptij porró quia Typhonem co« lore rufo fuiffe cenfent, boum quoque non aifi rufosimmolant: itáqueaccuratam adbibent óbferua$e tionem, vtfi vel vnum capillum habeat alburn aut nigrum,non immolandü iudicent.non enim aptum eds ad vi&timam preftandam id quod carum fit diis: fed contrà iis corporibus facrificandü effe,que animas impiorum& iniuftorum hominum in alia cor3$ poratranfeuntes exceperunt.ltaq; in caput victime exfecrati;amputatum in flumen abiiciebant antiqui tus,nunc peregrinis id dant.& bouem qui immolan mm ij
26

180 PLVTARCHI DE
dus eft figillo impreffo notabant facerdotes certi, qui Sphragifte, id eft figillatores dicebantur. figilliantem fculptura exprimebatur, vt Caftor perhibet, homoin genua defidens manibus poft tergum Re eone m. enfe imminente. Afinum quoq; arbitrantur fimilitudinis(vti docuimus)poaenas dare, non minus ob inertiam& petulantiam quàm ob co lorem.Itaque etiá de Perficis regibus maxime exofi Ochum, vt fceleftum&impurum, ainum appellarunt.& Ochus hocfatus, At enimhic Afinus ve- 19 firum bouem epulabitur, Apim matauit. vt narrat Deno. Quiautem dicunté proelio Typhonem afino ve&um perfeptem dies fugiffe, elapíámq; filios genuiffe Hierofolymum& Fh SPUR pateteos
Fabule phy Iudaicas res in fabulam hanc adfcifcere. Hac itaq; 5 fica explica vales fententias verbis tectas prebent. Nunc alio
LA
principio facto, de his quz magis philofophice dici videntur, primüm fimplicifsimas perpendamus opiniones. Sunt qui dicant, quemadmodum apud Grzcos Cronos(qui Latinis eft Saturnus)tempus, 20 Iuno aeré, Vulcani ortus mutationé aeris in ignem notat: fic apud Agyptios Ofiride intelligi Nilum, qui cum terra, quà Ifis defignat, coeat. Typhonem mare cffe, in quod incidens Nilus divellitur& perit, nifi quantum eius terraexcipiens ab eo fecun- 2$ ditatem confequitur. Eft; facra lamentatio de Saturno.deplorat autem natum infiniftris partibus,in dextris pereuntem. Nam Aegyptij ftatuunt partes mundi ad ortum Solis fitas ES PAN dextra quz ad feptentrioné, finiftra quz ad meridiem vergunr. 39 Ergo Nilusà meridie labens,& verfus feptentrionemà mari abforptus, re&é dicitur nafci in finiftris partibus,perire in dextris.Itaq;& mare abominantur facerdotes,& falem Typhonis fpumam vocant, intérque alia interdi&tum eft ipfis,ne falem in men- 35 fa ponant:nauium quoque rectores ab iis non compellantur, vtpote mari vtentes,indéque victü fuum peten

ISIDE ET OSIRIDE LIB. 18r
petentes.eadémque potifsimü de caufa pifcem aver fantur,& odium pingendo pifcem notant. Sai in veftibulo templi Mineruz erat infculptus infans, fenex, deinde accipiter, poft pifcis, vltimo lo$. coequus fluuialis. hec fymbola notababantinfans & fenex ortum atque interitum;accipiter deum,pifcis odium(vt diximus)propter mare,equus fluuialis impudentiam.Fertur enim patrem interficere,& poftea cum matre per vim coire. Videri poteft eti& 10 1d, quod Pythagorici dicunt mare lacrymam effe Sa turni, innuere non purum id effe neque noftro generi familiare. Atq; hec profana funt vulgatis narrationibus prodita. Sed facerdotum fapientiores, non Nilum duntaxat O(iridis, mare, Typhonis no3j. mineaccipiunt:fed Ofiridem in vniuerfum cerifent omne principium facultate humectandi przditum, vtpote caufam ortus& fübftantiam feminis:& Typhonem omne ficcum, igneum,& quicquid deniq; exficcandi vim habens adverfum eft humori. Ideo 20 rufum& fubpallidum fuiffe Typhonem cenfentes, non admodum libenter compellant tali colore qui funt homincs, ingratáque ipfis horum eft confuetudo. Ofirinautem nigro colore fuiffe fabulantur, quiaaqua omnem terram, omnem veftem,& nubes 1$ etiam nigras reddit admixta:& humor in iuuenibus capillos edit nigros,canicies velvti in pallidum mu tat hosà ficcitatecontingens corporibus iam poft vigorem elanguefcentibus. ac ver virens eft,fecundum,& amaenum:autumpus ob humoris defectum 30. cüm flirpibus inimicus eft,tum animalibus morbos fert. Iam qui Heliopoli nutritur bos,(Mneuin vocant,facrum Ofiridt,& nonnullorum fentétia Apis pátemis niger cft,& proximefecundum Apin coiturhonoribus. Pretérea Aegyptum quz vel ma35$ xima nigram habet terram, tanquam nigram oculi partem, chemia vocant,& cordi comparant.calida enim eft& humida,& auftrinis mundi partibus, vt MT mm ij

183 PLVTARCHI DE
cor finiftris hominis,includitur atq; accedit.Solem quoque& Lunam dicunt nó curribus, fed nauigiis ve&tos curfus fuos continuare:innuentes humore ali res atq; procreari.Exiftiant etiam Homerü itidem vt Thaletem ab Aegyptiis do&ü, principium 5 Via.f,246. S ortü omnium rerü pofuiffeaqua.effe enim Oceanum Ofirin, Tethyn I6n, quz omnia enutriat vnà atq; educat. Etenim Grzcifeminis emiísione apufiam ,& coitü fynvfiam vocát,& Gliü hyon,abaqua & pluuia,quz funt hydor& hyen.& Bacchü Hyen ro appellanc,vt humidg dominum naturz:qui fane nà e[talius ab Ofiride.Quippe HellanicusHyfirin pra, Bacchusid? OyGride pofuit,itáq; eum crebrà nominat;nimirum 3"! Ofir^ à natura& inventione: aítq; fe eum itaà facerdotibus nominari audiuiffe, Effe aüt Ofirin eüdem cum I$. Baccho deum,cuínam magis conveniat Ícire,quàm tibi;o Clea? que cc ps inl Delphicarum es prin ceps,& à patre ac matre Ofitiacis confecrata facris. Sitamen aliorum gratia adducere oportet teftimonia, fuo loco relinquamus eaque effari nefas eft. 29 Que autem palàm faciunt facerdotes, dum Apidis— cadauer rate adve&tum fepeliunt:nilil diftátà Bacchi facrificio.quippe& hinnuleorum pelles circüm appendunt,& thyrfos geltant,iífq; vtuntur clamoribus& motibus, quibus Bacchico furore correpti 2 dum orgia peragunt.Ea de caufa pleriq; Grzcorum. Bacchi fimulacra faciunt tauri forma:& Eleorá inus lieres vota facientes precantur.vt ad fe deus veniat bubulo pede:& Argiuis Bacchus eft bouigena,& evocant eü tubis exaqua;janitori ouem in abyffum;5 iniicientes,& tubas inter thyríos occultant, vt Socrates fcripfit iu libris de Hofiis,(iue facris.Conve munt& Titanica,& nox quz.perfecta dicitur, his quz dicütur de difcerpto Ofiride& rediviuo ac renato.Nec nó& fepulture. Nam& Aegyptij multis ye in locis fepulcrü Ofiridis monftrant,vt fuprà often dimus:&Delphi reliquias Baccbi apud fe iuxta ora.
culum

8
15
30
3y
ISIDE ET OSIRIDE LIE. 182
ulum fitas putant, atcanámq; facrificium Hofrj in fano Apollinis peragunt, quo tempore Thyades Li cnitam(id Bacchi eft nomé) excitant. Quód autem Liberum Graecinon vini tàtummodó,fed& omnis humide nature dominum atqne principem faciant, teftimonio Pindari fufficit docere fic dicentis,
Bacchus leticiee dator
Gratis frugibus arbores.
Fecundet:— eáq; caufa eft,quód Ofiridis cultoribus nefas eft ar borem hortenfem perdere, aut fontem aquz obthu rare. Non folum autem Nilum, fed omnem fimpliciter humorem, defluxum Ofiridis vocant:& ante facra in pompa femper praecedit vas aquarium in ho norem dei.& ficus folio regé, ac meridionale mundi clima pingunt. interpretantürq; folium ficus irri gationem& fetationem omnium: videtürq; natura fimile genitali membro.Porró Pamylitia feftü agen tes,quz,vt di&um fuit,phallo, id eft virilis membri ren que e adhibito fiunt, imaginem proponuntatque circumferunt, cuius triplus eft penis.nam deus eft principium, omne autem principium vi genitali multiplicat id-.quod ab eo producitur. multiplexau tem folemus ternario notare,vt cüm dicimns:
O terfdlices,—&
"Ter tot uinda,— Nifi potiüs ita fentiendum eft, triplum à veteribus proprié fuiffe vfurpatá. Humida enim natura cüab initio principium& ortus omnium effet rerum,tria prima effecit corpora,terrá,aerem,igné. Qui enim fabula rei additur, membrum Ofiridis in flumé fuiffcà Typhoneabiectum,& Ifidem cüm id non invcniret, fimulacrü eius adornaffe, idque vt honoraretur& phallus geftaretur inftituiffe: ea huc facit, docétque genitalem vim& femen dei pro materia prima habuiffe humorem,& humoris interventu
mm iij

Vis. Oru:.
Nepbtbys.
184
PLVTARCHI DE coaluiffe c his quz nafcédi facultate erát pradita. Aliaetia apud Aegyptios fertur fabula, Apopin Solis fratrem bellum mouiffe adverfus Iouem.& Oridem à Ioue, cui in hofte debellando auxilium tuliffet, adoptatum filij loco, Dionyfiámq;,id eft Bac chum, fuiffe appellatum.Hanc quoq; fabulam veritati& natur cógruere,demonftrari poteft. Iouem enim Aegyptij fpiritü vocát,cui ficca& ignea natu ra eft advería& inimica.ea veró nó eft Sol,fed quadam haber cá Sole cognationem. humorautem exfünguens nimium ficcitatis, auget& roborat exhalationes,quibus Ípiritus alitur& viget. Preterea& ederà Greci Baccho cófecrant,& hzc ab Aegyptiis dicitur nominari Chenofiris,quod fignificat plantà Ohfiridis.Proinde Arifto,qui colonià Athenienfium fcripfit,in epiftolà quandà Alexarchi inciderit««* *
Fertur ctiam apud Aegyptios Bacchus filius Ifidis, qui non Ofiris,fed Arfaphes nomen gerat,quo forus fignificatur.Indicat hocetià Hermaus primo de Aegyptiis libro, validá effe fi interpretetur Ofirin inquiens. Omitto Mnafean,qui Epapho apponit Li berum, Ofinidem,& Sarapin.omitto Anticledá,qui IGidem Promethei filiam,Liberi vxorem facit. Nam quas retuli feftorü& facrificiorü fimilitudines,aper tiüs quàm teftes rei fidem faciunt. Et de fideribus Serium Ifidi adfcribunt, cüm aquam ducat.& Leouem venerantur, rictibifq; leoninis ianuas templorum ornant,quia Nilus exvndat Titanis primm curru tangente Leonem,
Sicvt auté Nilum Ofiridis defluxà,ita corpus Ifidis terram putant,nó vniuerfam,fed quá Nilus invadés ac coiens fetá reddit.hoc ex coitu Orum nafci perhibent. Eftauté Orus tempelítas ac temperiesaeris ambientis omnia feruans atq; alens.qué in paludibus apud Butum à Latona dicunt enutritum: quia aquofa& irrigua terra maxim? educit exhalationes
quibus
Io
39
35

ISIDE ET OSIRIDE LIP. 18$
quibus ficcitas reftinguitur atq; laxatur.Nephthyn porró appellát extremas terre partes quz mare attingunt:ideóq; eam vltimà nominant,& Typhonis vxorem dicunt.Cüm auté exvndans Nilus etiam in g iftas partes diffluit,hoc Ofiridis cü Nephthy coitü nuncupant,quem ftirpes germinátes arguerint, inter quas& melilotum eft:quo fabula fert delapfo& relié&o Ty phoné adulteriü deprahendifle.itaq; Ifis Orü iufto partu edidit, Nephthys auté Anubin fur 1o tiuo.Sanéin defcriptione fuccefsionis regü fcribüt Nephthyn Typhoni nuptà principio huffe fterilé, quod fi non de muliere,fed dea dicunt,innuere volunt terrá foliditatis fux caufa omnino fterilem fuif fe& infrugiferá. Iam Typhonis infidiz ac tyrannis Ij vim fignificat ficcitatis obtinentis,& confumentis humorem quo nafcitur& augetur Nilus.Regina ve ró Aethiopum qux Typhonem adiuuerit, flatus au ftrinos ex Aethiopia notat: qui fi vincant Etefias à quibus verfus Aethiopiam nubes pelluntur,prohi26 beántq; imbres decidere quib. Nilus augetur, tum prevalens Typhon aftu vrit, ac plané obtinens, Ni lum 1n diueríam partem ob imbecillitaté fluentem, cauo alueo& humiliin mare expellit, Quod enim inclufus in arcá dicitur Ofiris, eo nihilaliud fignif catur quàm aque occultatio& defe&us.Itaq; menfe Athyr perüffe Ofiridem dicunt,quádo Etefiis omnino deficientibus Nilus recedit,&(olum nudatur. Quando autem nox fit lógior,tenebre crefcüt, lucifq;fuperatur& tabefcit vis:tüc facerdotes cüm 30 alios tetricos ritus exercent,tum bouem auratü nigro byfsino amictu oftentant in lu&u dez.(bouem enim Ofiridis ducüt imaginem)per quatriduii continuum à decimafeptima menfis die. Quatuor enim funt quz lugentur. primü, Nilus recedens atq; dc35 ficiens.fecundum,feptentrionales flatus, qui 1nvale fcentibus auftrinis ventis admodü exítinguuntur. tertium,quód dies minor fit no&e. vltimum, denue mm yv
2
^

Aegyptus.
Via.d,356.
fs6 PLVTARCHI DE
datio terrz,fimul etiá tunc ftirpibus foliaabiicientibus. Decimanona menfis die, noctu ad mare defcenditur,& facram ciftam Stolifte(quafi veftitores diceres)vnà cüfacerdotibus efferunt, in qua eft intus aurea arcula, cui infunditurab iis aqua potabi-$ lis,ac clamor tollitur ab his qui adíunt, vociferátibus Ofiridem effe inventü. exinde tellurem frugife ram aquapermifcent,additifq; mixture aromatibus
& fuffimentis fumtuofis, effingunt imagunculam lu niformem,& hanc amiciunt& ornant:(ignificantes IQ deos iftos ab ipfis putari effe naturá terre& aqua. Rurfum vbi Ofirin Ifis recepit,& Orü educat,exha lationibus,& nebulis ac nubibus crefcentéac robo ratum:fuperatus quidem,nó tamen etiá interfectus eft Typhon. non enim paffa eft dea, que terre do- 1$ mina eft,vndiquaq; aboleri naturá humori contrariam.fed dimittit eá& laxat,cupiens temperiem relinqui.quia nó poterat mundus effe perfe&tus,abolita igneanatura. Quod fi hecab iis non abfurdé di cuntur,par eft ne hanc quidem repudiari rationem, 29 qua dicitur antiquitus Typhon parté Ofiridi debitam obtinuiffe.Nam Aegyptus olim mari fuit tecta. itaq; in metallis& montibus multa etiamnum inve niuntur conchylia:& omnes fontes, omnes putei, cüm quidem eorum tanta fit multitudo,falfam atq; amaram habent aquam:vtpoté quód eó reliquie ve teris maris obfoletz confluxerint.Succeffu at tem poris Orus Typhone eft fa&us fuperior.id cft,cum tépeftiué imbres oborti effent, Nilus mari expulfo planiciem detexit,& terre aggeftione cópleuit.Ipfe 30. fenfus huic rationi teftimoniü fert.Etenim hodiéq; cernimus fluuio nouum aggerente, limü, terrámq; adducente, paulatim recedere mare,atq; retró defluere: fundo ob aggeftioné materie altitudiné nan cifcente. Pharum certé, quà Homerus curfu vnius 3$ diei abeffe ab Aegypto nórat, nunc parté effe Aegy
pti conftat.non quod ip(a fuo loce mota iii M [s
5

ISIDE ET OSIRIDE LIB. 187
fed quód mare intermediü flumine opplente& cóplanante continenti adiecta eft.Verüenimvero hec fimilia funt eorü qua Stoici de facris rebus difpu. tant.Nam genitabilem& alendo aptum fpirità Bac '5: chi nomine afficiunt illi: qui vim percellendiac diuidendi habet, Herculis:qui recipiendi facultatem, Ammonis:id quod per tellurem& fruges penetrat, Cererem acProferpinam: quod per mare,INepruunü nominát.Quiautem naturalibus iftis etiam mathe10 matica quzdam aftrologica admifcent, 1j putát Ty phonem effe mundum folárem, Ofiridem lunarem. Luná enim quz lumen habet genitabile& hume&ans, profperam effe& animalium procreationi,& ftirpiüm pullulationi.Solem hoc fortitum,vt intem
lj perato igni calefaciat exficcétq; natas& florentes ftirpes:& fuo ardore magnam partem terrz feciffé habitationibus ineptam;ac fepe etiam Lunamab eo fuperari. Itaque Aegyptij Lyphonem Seth nominant: id fignificante vocabulo, quod vi przvaler.& 201inSole fitü Herculem vnà circunragi;in Luna Mercurium fabulátur, quz enim Luna efficit,ea orationis& fapientiz operum funt fimilia: Solis auté,verberum,vi& robore effecta, StoiciSolem 6 mari incendiatq; ali aiunt: Lunz à fontanis& lacuftribus
35 aquis dulcem mollémq; fubmitti exhalationé. Decimafeptima menfis die interiiffe Ofiridem Aegyptij fabulantur, qua die maximé plenilunium fit evi dens. Ideó diem iftam Pythagorei vocát antiphraxin, quaft oppofitionem cum obftructione coniun30&am:& omnino numerum xvit averfantur. INam inter x v r, qui quadratum,& x 11x, qui altera dimen(ionum longius parallelogrammü refert, atque hi duo foli omnium numerorum planorum ambitus habentarcis fuis equales, mediusintervenis
35 ens x v r1 obftruit& difiungit eos invicemjinque partes fciffus inzquales;(efquioctauam proportio nem cófituit.Annos xxix alij vixiffejalij regnaffe
Stoicorum L tbeologta

Nilus.
Aps.
188
PLVTARCHI DE
Ohfiridem dicunt.toties enim lucet Luna;tótq; diebus fuam circuitionem abfoluit. Lignum autem in fepultura,vt vocant, Ofiridis fecantes,arcam apparant lunata forma: quia Luna Soli appropinquas fal catur& occulitur. Quod autéin xtv partes difcer
tus dicitur Ofiris, referendum eft ad dies quibus à plenilunio vfq; ad nouiluniá deficit Luna. Diem, qu primüm confpicitur evitatis& preteritis raiis Solis, imperfectum bonum nominant.Eft enim Oáris beneficus:& nomen hoc multa fignificans, precipué vim efficacem& beneficam C Alterum dei huius nomé quod eft Omphis,Hermzus interpretatur beneficum.Exiftimant autem Nili incrementa ratione quadam illuminationibus Lunz refpondere. Maximum enim apud Elephantinam, cubitorum fit xx11x,quot dies funt menftruz circuitionis Luna. apud Mendetem& Xoin, vbi eft minimum,cubitos equat vr,quot diebus Lunz orbisfit dimidiatus. Medium apud Memphin, fi1uftum fit, xiv cubitis convenit,& refpondet tempo ri plenilunij.Porró Apin animatam dicunt Ofidiris et imaginem. itaque etiam figuris Lunc fimilia ha bet multa, atratus circum fplendidas partes& vmbrofis te&us.& in nouilunio meníis Phamenoth feftum celebrant,quod ingreffum Ofiridis in Lunam appellant. Eft autem id veris initi. Hoc patto vim Ofiridisin Luna collocantes, Iidem ei vxorem, ex qua prolem procreet,adícribunt.Ideó& Luná mun di matrem appellant,& naturam exvtroq; mixtam
[*]
5
fexuadfignant ei: quód impleta& grauida factaà 1o
Sole,rurfumà fe in aerem emittat ac diffeminet genitabilia principia.Non enim femper obtinere corruptelam Typhonicam, fed fepe vitam à vi proereatrice atque vin&tam, rurfum emergere,& cum
Oro decertare. Orus auté eft müdus terreftris,neq; sg
interitus vnquam omnino expers,ncq; ortus.Neq; defunt;qui defectus hac fabula per ámbages notari cen

ISIDE ET OSIRIDE LIB.^ 182
Cenfeant. Etenim in plenilunio deficit Luna, Sole ipfi ex adverfo ftante interrz vmbrá lucidens:ficvt
in arcam ferturincidiffe Ofiris. Rurfum ipfa Solem occulrat& confpe&ui fubtrahit vltima menfis die,
$ nequetamen Solem ornnino interimit, vt neq; Iáüs Typhoné. Pariéte Anubin Nephthy,Ifs fubicitur, Nephthys enim eft id quod infra terrà fitü non cernitur:lfis quod fupra terrá manifeftü exftat.at circu lusifthzc ambo tangens& dirimens,quià definien
30: do Horizon dicitur,ambobus cómunis, Anubis vo» catur,ac forma cani adfimilatur.quia canis vifu perinde no&u vtituratque interdiu. Videtürg; Anubis apud Aegyptios eà obtinere vim, quam apud Grzcos Hecate,nuimné fcilicet terreftre fimul& coclefte:
Xf: Nónullis Anubis Saturnus effe videtur, quia omnia rignens ex fe& in fetanquam praegnans mulier gerens(quod Kyan Grece dicitur) Kyon(id eft canis) appelletur.Et veró antiquitus canem violare Aegy ptiis religio erat,fummifq; id animal honoribus af20 ficiebatur. fed poftquam Apisà Cambyfenecati& proie&i cadauer nullum extra canem animal adiit vel putauit: primos inter animalia honores canis perdidit.Sunt qui vmbram terrz,in quam delapfim Luná deficere putant, Typhonis nomine accipiant.
5 ltaq; ergo abfurdum diétu non efl fingulos non re&é, vniuerfos re&é pronunciaffe. Non enim ficcitas duntaxat,aut ventus,mare,tenebrz:fed quecun que naturz pars damnofa eft& corrumpendis rebus apta, Typhonis eft. Quippenecin corporibus
30 animz exfortibus principia Vniuerfi funt cóftituen da,vt fecere Democritus& Epicurus.neque qualitatis expers materis opifex providentia vnica,qua omnia fuperet atque contineat, hunc titulum meretur:qui fuit Stoicorü error. Impofsibile enim eft,
35 vbinullius rei caufam deum ftatueris;aliguid vnum velbonum facere omnium rerum principium.cüm, Heracleto tefte, vt lyrz& arcus;ita mundi quoque
Eclipfes^
Nepbtbyr. Anubis.

Mumdi es. bernatio quali.
Duo adver fa reru prin apia.
Magoftum theologia.
foo PLVTARCHI DE
concinnitas contentionem& remifsionem admit tat.& fi Euripidem audimus,
Seiungier non po[Junt à bonis mala: Sed eft corum,ut res babeant fatis bend; Corrinixtio quedam.—
Vetuftifsima proinde à facrarum profefforibus rerum&legumlatoribus deriuata eft opinio,auctoré incognito,fide fi ma& indebili,nonin fermonibus eatantüm& rumoribus,fed& in myfteriis ac facrificiis tam barbaris quàm Grzcánicis exfítans.neque cafu ferri& à fortuna pendere Vriucrfum ,mente, ratione,ac gubernatore deftitutum: neque vnicam effe rationem quz contineat id& dirigat tanquam Clauum aut frzna moderans.fed cüm permulta à bo nis luxta malífq;, fint confufa, immo nihil hzc natura fincerum(vt verbo dicam) profcrat:non effe vnumaliquem promum qui é duobus doliis res nobis velvtialiquem liquorem cauponis in morem di ftribuat atq; mifceat; ergo à duobus principiis con trariis,adverfisQ; duabus facultatibus, quarü altera ad dextram& re&à ducatjaltera retroríum avértatur atque reflectat,cüm vitam effe mixtam,tü ipfum mundum,(fi non vniuerfum,eum faltem qui ad terram eft& Lune fubiacet)inzqualiter ferri,variisq; & omnis generis motibus agitari.Si enim nihil abíque caufa fit,& mali caufam bonum non przbet:ne ceffe eft in natura vt boni, ita etiam mali ortum! peculiarem, fuámque principium exftare. Atque hzc quidem fententia plerifque,& iifdem fapientifsimis probatur. Exiftimant enim alii duos effe deos, quafi contrariis deditos artibus, vt bona alter, alter mala opera conficiat.alij eum qui eft melior, deum: qui deterior, demonem dicunt.In qua fentétia fuit Zoroaftres magus, quem narrant 12» annis antiquioré bello Troiano exftitiffe. Is ergo Zcroaftres melioris nomen Oromazam, peioris Aremanium
2$
jo

ISIDE ET OSIRIDE LIB. iji
perhibuit. addidítq; hoc enunciatum,de rebus fub fenfum cadentibus,illum maximé fimilem effe luci, hunc tenebris& ignorátioni. medium horum effe Mitrlirata. que caufa eft quód Mithram Perfz Me$ fiten ,id eft mediatorem feu intermedium nuncupant. Docuítq; votiuas& pro gratiis agendis oblatas vi&imas illiimmolandas: huic averruncandi ma
li caufa inftitutas& tetricas;herbam ehim quadam,
. Omómi appellatam, in mortario tundentes,Diterm 10 invocant& Tenebras: tüm admixto lupi iugulati fangiine, efferunt& abiiciunt 1n locum quà Solis radij non pertingunt. Nam& de ftirpibus itaiudicant,quaídam boni dei effe, mali quafdam genij.& animalium alia,vt canes,aues,& echinosterreflres
Y5 bono, aquaticos malo adiudicant. itaq;& beatum eum przdicantqui plurimos interfecerit.Enimvetó illi quoque multa de diis fabulofa narrant: cuiu eneris eft quod referam. Oromazen natum aiunt
€ luce purifsima, Arimanium é caligine:eos bellum
20 inter fe gerere. fex deos feciffe Oromazen: primum benevolentiz, fecundum veritatis, tertium vquitatis, reliquos fapientiz, diuitiarum,& voluptatis que honefta confequitur opificem. Arimanium totidem numero his adverfa efficientes. De*5 inde Oromazen fefe triplicaffe,& à Sole táto fe intervallo remouiffe, quanto à terra Sol abeft.ac ceelum ftellis decoraffc, vnámq; ante alias tanquá cuftodem& fpeculatoré conftituiffe Sirium. alios por ró x x1 v deos condidiffe& in ouo pofüiffe.At totidem numero fa&tos ab Arimanio ouum illud perforaffe* hinc mala bonis effe permixta. Appetere porró fatale tempus, quo neceffe fit pefte& fame ab his adducta Arimanium omnino perdi atque aboleri. terráque equabili& plana facta,vnam 35 vitam vnámq; ciuitatem beatorum hominum vniuerforum, vnaque lingua vtentium fore. Theopompus ait de fententia magorum vicibus ter mille
30
L9.
.*

192 PLVTARCHI. DE
angorum alterum deorum fuperare, alterum fuc cumbere:& per alia triaannorum millia bellum eos inter fe gerere, pugnare,& alterum alterius opera demoliri: tandem Plutonem deficere.& tunc homi nes fore beatos, neque alimento vtentes, neq; vmbram edentes.deü porró ifta qui machinetur,quiefceread aliquod tempus, nó quod longum fit deo, fed re&um& mediocre tanquam hominis dormien tis. Hoc modo fe liabent Magorum fabula. Chal$
dzi planetas deos faciunt, quorum duos benefi- 10
cos, totidem maleficos, reliquos tres medios affirmant& promifcuos. Grecorum opinio nemini fere ignota eft: qui bonam partem Ioui Olympio, malam Diti auerrunco adfignant.& Harmoniam
(quafi concinnitatem) é Venere& Marte natám fa- 15
bulantur: quorum hic fzuus eft& contentiofus,ilPhlofopbe- la cómis& genitabilis. Iam philofophos vide cum vum fenien- his confentientes. Heracletus enim aperte bellum tis dc piin- nominat patrem& regem& dominum omnium,& cipis. Homerum dum optat,
1a.7,207. Ex diulim atque bominum ut pereat difcovdia ctu,
occulte exfecrari vniuerforum ortum,quia nafcuntur ex contentione& adverfatione.& Solem non tranfpreffurum pofitos fibilimites: alioqui fore vt in linguas incidat iufticie patrocinantes.Empedocles principium boni efficax amorem ac amiciciam, fepe etiam harmoniam appellat:deterius autem Rbxem perniciofam,ez" litem fanguinolentam.
Dythagorici. pluribus vtrumque principium afficiunt nominibus. Bonum Vuitatis,finiti,quiefcentis,re&i,imparis, quadrati, equalis, dextri fplendidizmalum Binarij, infuiti, iu motu verfautis,curui, paris, altera dimenfionelongioris, inzqualis, finifiri,cenebricofi. hzc effe principia ortus rerum ftatuunt.Anaxagoras mentem& infinitü. Ariftoteles formam& priuationem. Plato multis locis Ser eccul20

1o
n
25
ISIDE ET OSIRIDE. LIB. 193
occultans& obvmbrans fuam fententiam, alterum córrariorum principiorum Idem, alterum appellat Diuerfum. Atinlibris de Legibus iam fenior non per ambages aut notas, fed difertis verbis pronunciat MERC non vnicaanima, fed compluribus fortaffe,ad minimüauté duabus cieri: quarü vna boni fit efficax, altera eius contraria& contrariorü opifex. relinquit etiam tertiam quandam in medio naturam, non animz, non rationis expertem, neq; ex fefe immobilem, vt nonnulli putant: fed vtríq; harum expofitam, ita vt femper appetat ac defideret meliorem& fectetur. id quod fequens oratio expli cabit.vbi Aegyptiorü theologiam maximé ad hanc accómodabimus philofophiá.Mixta eft enim huius müdi origo atq; cópages ex cótrariis facultatibus: fed quarum nó fint equales vires.melior enim przvalet quidem: deteriorem autem funditüs aboleri nefas eft,cüm& in corpore ea validé inhzreat,& in anima vniuerfi,& meliori femper repugnet. Inanima ergo mens& ratio optimorü omnium princeps T)pbons e$
atq; dominus, Ofiris eft. in terraautem,fpiritibus, aquis,ccclo,& ftellis quod ordinatum eft, equabile, & fanum, id defluxus,& imago eft Ofiridis, tempeftatum, temperamentorum, ac converfionum vici*5 bus confpicua. Typhon autem animz pars rationis
vacua eft,& variis motibus exagitata, tumultuofa & bruta.in corpore facultas morbos& mutationes adfcifcens. tum aeris intemperies& inconftantia, folífq;& lunz defe&us,velvti excurfiones funt Ty30 phonis.Et ipfumnomen Typhonis,quod eum Seth
appellant, rem arguit.notat enim id quod viobtinet,ac multas converfiones admittit, fepe tranfilit. Quidam dicunt Bebzonem vnum defociis Typho nis fuiffe: Manethos Typhoni etiá Bebonis nomen
3: fa&um:voce obftaculum feu impedimentum fignificante. quód rebus rectà incedentibus& ad fuum finem tendentibus vis Typhonis obfiftat.Itaque de
nn

Mia.7,22. Aceipiter.
394 PLVTARCHI DE
€icuribus animalibus inertifsimum ei tribuunt'4(2 num:de feris fruifsima, crocodilum& equum fluuialem. Ac deaíino quidem di&um eft fuprà. Cate rüm apud Hermupolin fimulacrum oftenditur Typhonis, equus fluuialis, cui accipiter infiftit in fer-$ pentem pugnans.equo Typhonem indicante, accipitre vim& principium, quibus vi potitus ille fapenumeró non defatigatur pre malicia turbatus atque turbans.itaq; etià feptima menfis Tybi facrificantes, quam diem nominant Ifidis é Phoenice ad- ro ventum, placentis adángunt equum fluuialem vin€um. In vrbe Apollinis flatutum eft vt quifque omnino de crocodilo edat. certa autem die quadam venati quotquot poflunt crocodilos, interficiunt, & ex adverfo templi abiiciunt, Typhoner dicen- rg tes in crocodilum mutatum Oro íe fuga eripuiffe. ita omnia animalis, fhirpes,& eventa bid atque damnofa Typhonis opera& effecta putant. FON Ofirin oculo& fceptro pitis exprimüt,oculo providentiam, fceptro potentiam demenftrante. ficvé 20 Homerus etiam Iouem omnium regem atque principem appellat Induperatoremeonfultoremq;— priore voce imperium, pofteriore prudentiam innuente. Áccapitre etiam picto Ofirin fepe propo- 25 nunt. auis enim ea pollet acumine vifus& volatus celeritate,eáque eft natura, vt celerrime alimentum digerat.fertur etiam cadaueribus inhumatis térram inncere fupervolans.& cum in Nilum bibendi caufa devolat, pennam conftituit re&am, ac inelinans 39 eam poftquam bibit, oftendit fe evitato crocodilo incolumen evafiffe: fi enim rapiatur, manet penna recta ficvt eam fixerat. Vbique porró o(tenditur fimulacrum Ofiridis humana fpecie, re&o pene, ob t vim gignendi& alendi. At amiculum flanmeü quo$ imagines eius velantur, Solem exprimit,quod corpus benefica preditum facultate vifu percipitur,& exem

ISIDE ET. OSIRIDE LIB. Á 19;
exemplum eft fola mente cernende fübftantiz.Ttaque meritó contemtui habentur, qui globum Solis "Fiphóni adfcribunt: cui üihil fplendoris, nihil falutarei nullus ordo, nulla procreatioaut motio ra $ tione modóque conftans, contraria omnia conveniunt.& elus, quo multa animalium ac terra nafceritium corrumpuntur,non Solis opus exiítimari debet,fed fpirituü aquarümq; in terta& aere intem peftiue confufarum, quando principium incompo1o fite& iufinitz facultatis errore cómiffo exhalationes exftinxerit. Porró 1n facris de Ofiride canticis invocant cum, qui in Solis occultatur vlnis.& vltimà die menfis Epiphi, Sole& Luna in cadem linea cocüntibus, ferias agunt natalicias oculorum Ori;
Ij quippenon Lunam modó,fed& Solem oculum luménque Ori cenfentes.Vigefima fecunda die menfis Phaophi, poft equinoctium autumnale, feftum diem celebrant, tum Solis baculos natos dicentes. quo innuüt velvti fulcro& roboratione Solem iam
ào indigere, qui inclinatus cüm iam à nobis per oblijuum ferri incipit,& caloris& luminis aliquam fit affus deminutionem. Przterea bouem femellam
fub folftitium hybernum fepties circa templum cir cumferunt: vocatürque Ofirridis indagatio Solis $5 circuitus,aquam hyeme defiderante dea. totiesautem circumeunt, quia feptimo menfe decurfus Solis ab hyberno^i vftiuum folftitium conficitur: Omnium primus Orus Ifidis F.Soli facrificaffe fertür quáréa die menfis, vt fcriptum eft in libro, qui 30 Natalicia Ori titulum habet, Et veró quavis die: ter adolent Soli:'refinain fub ortum, myrrham meridie, Kyphi(quod vocant) circa occafum.quorum quodq; quám habeat rationem, infrà exponá. fingulis quidem iftis cóciliare fe& venerari Solem
35 opinantur. Quanquam quid refert multa colligere talia. Sunt, qui Olin diferte aiunt effe Solem;& à Gracis Sirium appellari: articulum O propofitum
nn ij

196 PLVTARCHI DE
huic nomini apud Aegyptios obfcuritatem dubitationémque de vocabulo genuiffe. Iidem veró eandem cü Luna effe pronunciantes,ctiá eadem vtranqe imagine reprefentant.in qua cornuta Lunz inicant illuminationes falcatas, nigra autem veftes$ occultátiones eius& obvmbrationes defignát,qui bus Solem defiderans fe&atur. Itaq;& ad res amatorias Lunam invocant:& iis rebus preeffe Iidem Eudoxus affirmat. Atque hzc quidem veri faltem aliquam habent fimilitudinem: qui autem Typho- IO nem faciunt Solem, indigni funr qui audiantur. Sed noseó, vndeabiit oratio,revertamur. EfterYfrdu,Ofiri- eo Iis natur ea pars, quz quafi feminea, omnes du, Typbo- 1n fe recipit ortus, tanquam nutrix quedam& onis pyfitáà mnium commune receptaculum à Platone di&a, à 1$ explicatio, plerifque aliis Myrionymos, id cft innumeris predita nominibus: quód ratio eam in omnes formas Ípeciéfque vertat. Huic Ifidi à natura infitus eft amor primz omniümque principis& praftantifsimzenaturz, que cft Bonum. hoc ea defiderat at-? que perfequitur,& portionem à malo fibiobtingentem fugit arque repellit. Cüm enim fit receptaculum& fubiectum vtriufq;,fua tamen fponte femper vergit ad melius: feQue prebet implendam& conferendam defluxibus ac fimilitudinibus, quibus 25 fcta& rebus referta gipnendis gaudet atque exfultat. Quod enim nafcitur, id imago& exemplum in materia eft Entis. Itaque ergo non abs re fabulantur Ofiridis animam fempiternam effe intcritüfque fecuram:corpus eius à Typhone fubinde divelli at- 30 que aboleri,1dq; ab Ifide vagante conquiri,rurfümque componi. Id enim quod re vera eft, foláq; cernitur mente Bonum, extra interitus mutationifque aleam fitum habetur.eius imagines quafdam fenfilis atq; corporea natura impreffas gerit, rationéfq; 5s eius& formas ac fimilitudines in fe recipit, quomo do in cera figillorum fimulacra figuntur. verüm ifta non
D o

15
20
2$
30
3;
ISIDE ET OSIRIDE LIB. 197
non femper permanent, fed confufione& tumulti bus excipiuntur in hac regione, fuperiore expulfa, & adverfus Orum pugnantia,quem Ifis gignit fenfile exemplum mundi fola mente videndi. Eam ob rem pro fpurio accufatusà T yphone dicitur, vtpotenon purus, neque fiacerus vt pateripíius forma perfe mixtionis& motionis expers, fed corporea materiei natura adulteratus. Caufam tamen in iudicio obtinet Orus, Mercurio, id eft ratione, demonftrante mundum à natura conformari 1mitatione fuübftantiz fola intelligentia perceptz. Quod enim Apollo exIfide& Ofiride adhuc in vtero Ree verfantibus dicitur natus, eo innuunt'antequá hic mundus confpicuus fieret& materiam forma perficeret,naturam ex fefe imperfectionis convidtà primum ortum edidiffe. ideóque illum deum mancum intenebris natum effe aiunt,& feniorem Orum apellant: quód non mundus erat, fed futuri mundi imago quedam ac fpecies. Orus autem ipfe finitus eft& perfe&tus,neque Typhonem omnino interfecit,fed vim eius efficacitatémq; abftulit. Itaque Co pti ferunt fimulacrum Ori altera manu Typhonis genitale membrum tenere.& Mercurium fabulantur Typhonis neruos exemififfe, vtíque iis pro fidibus: docentes rationem concinnando vniuerfo id de diffonante confonum redegiffe,& vim interimendi non aboleuiffe fed impleuiffe. quo fit, vt ea imbecillis atque languida in hoc mundo rebus mutationum affe&ionümque variarum capacibus ad. harefcat:&in terra quidem concufsiones tremoréfque,in acre zftus ventófque intempeftiuos,tum turbines igneos atq; fulmina moliatur:aquas etiam & fpiritus peftilenti lue inficiat:& vfque ad Lunam excurrat feque efferat(epe fplendidum obfufcans ee ed fentientes Aegyptij, Typhonem dicüt aliàs percufsiffe,aliás erutü deglutiffe oculum Ori, deinde Soli reddidiífe. iiu menftruam Lunaris lunn iij

Trianeulis retlanauliá primum,
198 PLVTARCHI DE
minis diminutionem innuentes, impletione autem defectum, cui Sol medetur Lunam, Vbi eavmbram terrz evitauit, adverfus illuftrans. Iam preftantior ac diuinior natura é tribus conflat, eo quod mente cermtur& materia,& quod exhis compofitü Gra-$ cis Kofmos,id eft Müdus,dicitur.Ac Plato quidem primum illud ideam, exemplar, patrémq; nominat: Materiá matris, nutricis,fed is,& regionis ortuum capacis vocabulo notat: quod ex vtroque conftat, prolem ortámque nominare adfoler. Aegyptiosauto tem probabile eft triangulorum pulcerrimo in primis comparaffe Vniucrfi naturam:qua comparatione etiam Plato in rep.videtur vfus, vbi figuram Nu ptialem componit. Conflat id triangulum tribus la teribus, quorum bafis eft quatuor,angulum rectum 1$ ad eam conficiens trium,& huic fubdu&um anpulolatus quinque fcrupulorum,tantum poteft quantum latera eum conficientia. Intelligendum eft autem linea ad rectum angulum alteri inliftente marem, bafi feminam, fubtendente prolem vtriufque 10 reprafentari.& Ofirin effe principium, I6dem rcceptaculum,Orum effe&um. ternarius quippe primus eft imparác perfectus numerus:quaternio eft quadratum lateris paris binarij: quinarius quá patri,qui matri cógruit,conflatus ébinario& ternio- 25 ne. is Grecis eft pente,à qua voce manaffe videtur panta, quo Vniuerfum,& penpafaftha,quo numerare intelligitur vocabulo. quadratü porró quinarius producit à fe, quantus eft numerus litterarum apud Aegyptios,& quot annos vixit Apis.Orü fo- 30 lent ij Kaemin appellare, quod eft,vifui expo(itum. eft enim mundus res fenfilis ac vifilis, lis aliquádo Muth, nonnunquam Athyri, quandoque Methyer nominatür. primd voce mater intelligitur, fecunda domus Ori mundana,(ficvt& Plato locum or- 3$ tus& receptaculum fecit) tertia ex plenitudine& eaufà componitur. plena enim eft materies mundi,
& cum

ISIDE ET OSIRIDE LIÉ. 19»
& cum bono, puro, probéque compofito fubfiftir. Forraísis etiam Hefiodus prima omnia faciens chaO5,terram, tartarum,& amorem, videri poteft non diuerfa, fed eadem rerum principia ponere: fiqui$ dem Ifidis nomine terram, Ofiridis amorem, Typhouts tartarü accipimus. nam chaos videtur quaft ocum quendam& regionem Vniuerfo fubieciffe. £nimveró res ipfa quodammodo citare videri poteft fabulam, quam in conviuio Platonico Socrates io deortu Amorisnarrat, Paupertatem fcilicet cüm rolem defideraret, Poro(:d eft copiz) dormiene
ti accubuiffe, atque ex eo grauidam ta&am, Amorem peperiffe, natura varium& ad omnia fefe vertentem: vt qui patre bono,fapiente,atque in fe ipfo
I$ omnium habente rerum copiam, matre autem inope;acob paupertatem femper aliorü appetente natus effet. Porus enim ille nihil eftaliud, quàm id quod primó amatur atque appeticur perfeum& Íeipfo contentum. Materis autem nomen pauper£O tatis indidit, quz feapte natura indiga eft boni ab eóque impletur,& id femper expetit atque recipit. Exhis natus Orus fiue mundus, non fempiternus e(l,neq; mutationum exfors& interitus,fedidentidem nafcens, vicibus mutationum fubindeatque
25 affectionum nouus recuditur, permanétq; vt nunquam periturus. Porró autem fabulis vtendum eft, non quafi ez rem prorfus doceant: fed quod ob 6imilitudinem cum re ipfa aliquae commodum ad eius explicationem offertur, defumendum indo
30 eft. Ergo vbi materiam nominamus, non debes philofophorum quorundam opiniones fecutus cor pus aliquod animx expers ac qualitatum,& ociofum fuapte natura atque inefficax imaginari, nam
& oleum voguenti materiam vocamus,& aurum
Theogonid 116.
Materia.
3; ftatuz, nonomni plané carentia qualitate. ipfümque animum& intelle&um hominis tanquam virtutis& fcientiz materiam rationi expoliendam atnn iij

200 PLVTARCHI DE
que componendam tradimus.& mentem quidam formarum locum,&in qua rerum intelle&u percipieundarum quafi expreffa fint fimulacra appellant. funt etiam qui femen muliebre non facultatem aut tiacipiü, fed materiam&alimentü fetus cenfent.$ c tenentes,etiam deam hanc fic intelligere debe mus participem fieri primi dei,& amore perpetuo bonorum eius duci,non vt ei adveríam: fed quz tan quam maritum legitimum& iuftum amore iufto fectetur.quomodo probam mulierem cum fuo viro degentem, tamen eius defiderio trahi dicimus: ita eam femper eum auere,cique adeffez,ac przcipuis& purifsimis repleri partibus. Vbi autem Typhon extrema tangens inciditjbi videri eam moftam,acdi. cilugere,& reliquias quafdam fruftáque difcerpti i Ofridis conquirere ac velare, dum ea quz intereunt excipit atq; occultat, vt rurfüm ex fefe edat ac emittat res nafcentes. Etenim quz in coelo& fideribus funt formz ac defluxus deipermanét.qua autem fparía funt in res motibus obnoxias terram, 29 mare, ftirpes, animalia, ea mutantur, intereunt,feeluntárque,& fezpenumeró rurfum ex(iftunr, in pinu: emicant orta. Itaque fabula Typhonem maritum Nephthyos facit,& cum hac occulte coiffe Olirin. Extremas enim materia partes, quz ag Nephthyos& Finis nomine intelliguntur, vis maxime interitum rebus adferens continet.vis autem genitalis& conferuatrix rerum, rmbecillum femen & languidum in eas didit,& à Typhone perimitur, nifi quantum eius Ifis excipiens feruat, alit, atquejOo con(tituit. In vniuerfum autem ille eft preftantior: ficvt& Plato opinatur,& Ariftoteles. Ad hunc naturz pars genitabilis& falutaris,& ad exfiftendum mouetur: ab eodem facultas interimens atqueabolens cietur& ad interitum impellitur. Itaque il- 3$ ilidis nomen eft fa&tum,quód fcienter proficifcaur atque procedat:quippe motus cum fit animatus ac pru[*]

IO
5
20
25
30
35
ISIDE ET OSIRIDE LIB.£0t
ac prudens. Non enim barbaricum cft nomen. fcd ficvt omnibus diis àtheato& theonte, id eft fpe&abili& currente nomé theos inditü fuit: ficiftam deam à fcientia fimul& motu cüm nos Iidem, tum
Aegyptij appellant. Sic etiáPlatoait Vfiam, quod Vide Craty eft íabftantia, veteres nomine Ifias exprefsiffe:& lm,
intelligentiam ac prudentiam vocale itidem,quafi mentis agitationé,vocibus omnibus abienz(quod eft ire) deductis. hincfynienz intelligere eft.& omnino fimili ratione ab eo boni, virtutifq; explican tur vocabula: ficvt contrariis notantur traducuni i appellationibus ea quz naturam impediunt eiüfque progrefsionibus morá obítando iniiciunt, vt malum, indigentia, timiditas,moleftia. Sic ergo Ofiris nomen habet ex bofio& hiero, quod eftfan &o& facro, conflatum. communis enim eft ratio eorum quz in ccelo& apud inferos funt, quorum altera hiera, altera hofia veteres nuncupabant. Iam qui coeleftia oftendit Anubis, fuperiorum quafi ratio,(ano enim fuprà eft) aliquando etiam Hermanubis vfurpatur: altero nomine fuperioribus, altero inferis fcilicet conveniente. itag; eiimmolant aliàs album, aliàs flauum gallum: fupera fincera& manifefta,infera mixta& varia innuentes. Neq; verà mira debet videri nominum ad Graecum fermonem effi&io. nam innumera alia hodiéque manent vnà cum migrantibus é Grecia ad exteros propagata:quorum quedam revocantem pocticam vituperant tanquam barbariei fe dantem ij ,quiid genus res gloffas appellant.Caterüm memoria proditum eft in libris, qui Mercurij libri dicunturjfcriptum effe de facris nominibus,facultatem quz preeft converfioni Solis Orum, Gracis Apollinem vocari. qua vento, ab aliis Ofirin,ab aliis Sarapin, Aegypticé Sothi: que vox Kyc(in, id c(t grauiditatem(iue feturam notat. atque hinc facta inclinatione ftellla Caniculz, quz propriaifidis cenfenn v

Siffrum.
20i PLVTARCHI BE
tur, di&a eft Kyon fiue Canis, Minimé equidem de nominibus eft cótendendum. ego tamen Sarapidis potiüs quàm Ofiridis nomen Aegyptios fibi vindicare finam.illud enim peregrinum, hoc Grzcum, ambo vnius dei feu facultatis vocabula cenfeo. His conveniunt etiam Aegyptia. Iidem enim fzpenumero nomine Mineruz figuificant** que vox fignificat motum à ftipfo profectum. Typhon autem, ficvt mon(tratum fuit, Seth, Bcbon,& Smy appellatur: quibus verbis indicatur violenta quz- to dam inhibitio,contrarietas,aut inverfio. Praterea ^ x.. A magnetem lapidem ofsis Ori, ferrum ofsis Typhonis nomine afficiunt, vc Manethos narrat. ficvt enim ferrum fzpe fimile e(t tra&iàlapide& eum fequentis, fzpe avertitur in dinerfam partem.itamo- Ij tus mundi falutaris, bonus,& ratione conftans aliquando verfa, ad fe ducit atque molliorem reddit obfequentem fibi duram illam ac Typhoniam vim: aliquando hac in fefe revertitur,& ininfinitatem relabitur, Ad hec de Ioue perhibet Eudoxus fabu. 20 lam Aegyptios celebrare, eü pedibus inter fe conpatis cüm ire non poffet, ob pudorem in folitudidine vixi(fe: Iidem aüt diffe&is& didu&tis iis mem bris Ioui greffum expediuiffe. qua fabula hoc innuitur,dei mentem fuapte natura in invifibili& incon 5 fpicuo degentem,motu ad res procrcandas proceffiffe. Siftrum quoque arguit quati omnia naturalia & nunquam motu vacare debere, fed velvti excitari atque exagitari vbi torpere& tabefcere ceperint. aiunt enim fiftris Typhonem averti atque depcl- 39 li: oftendentes interitures vinciente& inhibente, ortum rurfus mótu naturam foluere atque expedire.Et fiftri fuperiore parte rotundi confpe&tus admonet de quatuor corporibus quz concutiuntur. nam quz pars mundi ortui& obitui eft obnoxia, ea35 continetur globo Lunz: ínquc ea omnia mouentur ac mutantur ratione quatuor elementorü, ignis puta,
^

ISIDE ET OSIRIDE LIB. 26j
uta, terrz ,aquz,& acris. Curuamini fiftri autem
in vertice infigunt felem humana facie, imz parti infra ea quz quaciuntur,aliquando Ifidisyinterdum Nephthyos faciem. his faciebus advmbrant ortum
$&interitum, quz funt elementorü mutationcs atque motus: fele Lunam reprfentante, ob animalis iftius varietatem, ac vim noctu agendi& fecunditatem. dicitur enim vnum principio catulum párere, deinceps duos, tres,quatuor, vnóque fubinde
1o plures donec feptem vno partu edat, itaque duodetriginta in fumma parit, qui eft numerus dierum Lunz.Verüm hoc fortaffe fabula fit fimilius.fed felis oculorum pupille impleri dilataríque videntur fub plenilunium,& Lunz lumine decrefcente atte1; nuari atq; languefcere.humana autem felis facie innuitur Lunz mutationes mente ac ratione gubernari. Sed vt rem in pauca verba contrabam, neque aquam, neque Solem, neque terram, neque ccelum Ofirin vel Eidem effe re&um cft putare: nezo que Typhonis nomine ignem, aftum, aut mare 1ntelligere verum.fed fimpliciter quantum in his modo& ordine caret ob exceífum aut defe&um, Typhoni imputantes: quz ordine& compofite fiunt, quz bona funt& vtilia, vt Ifidis opus, imitationem
2; autem& imaginem ac fpeciem Ofiridis venerantes atque colentes, non peccabimus. quin& Eudoxi dubitationibus finem imponemus,anxié quzrentis cur non Cereri procuratio rerum amatoriarum adfcribatur, fed Ifidi,& cur non Bacchus
3o Nilum augeat, neque mortuis pofsit praeffe. Vna enim ratione communi hos deos omni bonorum portioni prreffe cenfemus,& quicquid in natura pulcrum bonümve inelt, iis acceptum ferimus. il-'
lo principia fuppediráte hac vim excipiente& con
3$ feruante. Eodem pato vulgares quoque& moleftas fententias refellemus eorü, qui vel aeris fecundum anni partes mutationibus vel frugum proFelis natnra.

304 PLVTARCHI DE
creationi,fementi,arationi gaudent accommodare ea quz de his diis memorantur. vt cum dicunt Ofiridem fepeliri quando femen terra occulitur: in vitam redire& rurfum apparere quando pullulare incipit. ideóque dici, Ifin cüm fe fentiret effe gra-$ uidam ,appendiffe fibi amuletum, fexta die menfis Phaophi.& peperiffe Harpocratem fub folftitium hybernum imperfe&um ac recentem, quód tü previj flores& germina prima enafcuntur. ideóque ei fabarum nafcentium primitias offerunt:dies autem!O puerperij poft equino&tium vernum folennes agüt. Hzcenim vulgo audientes amplectuntur atq; creduntillicó ab iis quein promtu funt petita probabilitate. neque fentiunt hoc primum effe iniquum, vbi deos non communes omnium hominü faciunt, I$ fed proprios Aegyptiis dicaut,& dum Nili Aegyptique nomine,ac paludum, Lotum,& deorum effe &ionem de his folis intelligunt, quibus ea nomina funt tributa. magnis fe diis MEHR homines, quibus nullus Nilus eft, neque Butus,neque Mem- 20 phis:cüm tamen hi I(in aliófque id genus deos vniuerfi habeant atque norint,& KORR fané Aegyptiis nominibus afficere non ita pridem didicerint, fingulorü aüt vim iam indeab initio cognouerint. atq; honorauerint. Deinde maius etiá incómodum 2$ eft. Nifi enim attentifsimé cauerintimprudétes nu mina in fpiritus,fluxus,fementes,arationes,terred; adfe&iones& tempeftatü mutationes permutent atq; difsipent.vt ij qui Bacchum pro vino, Vulcanü pro flamma accipiunt.fic& Cleanthes alicvbi Pro- 30 ferpinam(quaz Grazcis eft Pherfephone)ait effe fpi-: ritum qui per fruges dum ferturyinterimitur.& qui dam poeta de mefforibus dixit: Cilm le&i iuuenes Cereris iam membra fecarcnt. Hi fané nihil ab iis differunt, qui vela, rudentes& 3$ anchoram pro gubernatore,& fila ac ftamina pro textore,& cyathum,mulfum, vel ptifanam promeico

10
1
20
1j
39
3
ISIDE ET OSIRIDE LIB. zo$
dico habent. Adde quàd pefsimas& impias ifti opi niones excitant, qui deorum nomina rebus fenfu animáque carentibus,& vfu hominum neceffarió pereuptibus imponunt: quz vt dij fint,nullo modo intelligi poteft. INon enim deus res eft animz exers,& manibus hominum fubie&a aut obnoxia: fed deosinde cenfuimus efle,quód ij noftris v(ibus res perpetuas atque perdurantes largiti funt. Neq; vero alij apud alios funt dij, aut fui Graecis, barbaris item fui;alij feptentrionalibus,alij auftrinis.Sed quemadmodam Sol,Luna,ccelum,terra,mare, com munia funt omnibus, tantüm aliterab aliis appellantur:ita vnius mentis hoc Vniuerfum temperantis,vniáfque providenuz huic prefedte,& facultatum adminiftrarum omnibus rebus deftinatarum, alij apud alios honores, alia nominalegum inftituto Mic notí(que vtuntur obfcurioribus ij qui facris funt dedicati, alij apertioribus intellect ad diuinas res qua(i manu deducunt.que res periculo non vacat. Nónulli enim à re&o itinere deviantes, prorfus in fuperftitionem delapfi, alij fugiendo, vt par erat fuperftitioné,imprudentes in precipitium quafi quoddam impietatem delati funt.Itaq; oportet spprims ratione à philofophia defumpta, que nOs facris initiet,fancté eorum que aguntur dicuntürque vnüquodq; confiderare,ne quomodo Theo dorus dicebat fe orationes dextra porrigente, audi torum nonnullos lua eas accipere: fic nos quz leges defacrificiis& fefliuitatibus bene praecipiunt, aliter quàm reum eft intelligentes,peccemus.Ete nim omnia effe ratione peragenda, ex ipfis illis potefl deprehendi. Vndevigefima die primi menfis, diem Mercurio feftum celebrantes, mel& ficos edunt,fimul dicentes, Dulce eft veritas. Ifidis amuletum, quod appendiffe eam(ibi fabulanturjinterpretatum fonat Vocem veram. Harpocrates neque deus imperfectus ac infans putandus eft, neque vl

Satrifiia triflia.
206
PLVTARCHI DE
lum leguminum:fed przfes atque corre&or receittis,imperfectz,& incompofitz hominü de diis fententiz.itaque& digitum ori impofitum tenet, argu mentü taciturnitatis& filentij.& menfe Mefore offerentes ei legumina,dicunt:Lingua eft fortuna,lin$ gua genius. De ftirpibus Aegyptiis maxime confecratam dez aiunt perfeam: quód eius fru&us cordis,folium linguz fpeciem refert. Quippe eorü que hómini óbtingere poffunt omnium nihil diuinius eft oratione, prztipüé dediis,neque maius res vlla tc ad felicitate moinentum adfert.Itaque hic oraculum intraturo mandatur, vt fin&é fentiat,& modcfté loquatur. Plerique autem ridiculé agunt,qui in pompis& feftiuitatibus faüere linguis iubentes, poft de diis ipfis peísimi ominis voces fententiáfíq; vfurpant. Quomodo etgo triftia illa& rifus expertia ac lugubria facrificia furtt obeundaifiquidé neq; omittere legibus przfcripta convenit,ned; opiniohes de diis confundendz& curn fufpicionibus abfurdis mifcendz funt.Equidein quo tempore Aegy 2 ptij facris operantur, multa eodem tempore fimilia apud Gftzcós aguntur. Nam& ÁAtheriis mulieres Thefmophoria obeuntesieiunát humi defideiites: & Bocoti Achzz Megara mouent, fefliuitatémque €am moleftarn tiominant, quód nimirum Ceres ob 2j Proferpine filiz defcenfum in dolore fit.Fiunt hec inenfe fationis circa Virgiliarum ortum, quem men fem Athyr Aegyptij, Pyanepfionem Athenienfes, Baóti Damatrium, id eft Cerealem nuncupant, Theopompus narrat eos quiad Solis occafum liabitant cenfere& appellare hyemem Saturnuin,cfta tem Venerem,ver Proferpiná:& omnia nafci ex Saturno atque Venere. Pliryges deum opinantes liyé me dormire, z-late vigilare, hyeme fopitiones ei, ftate excitationes bacehando celebrant. Paphlaones vinciti eum atque coerceri hyeme,vere moheri& folui aiunt. Et terhporis ratio iniicit füfpicionem,
LU

ISIDE ET OSIRIDE LIB. 307
cionem, triftia facra inftituta effe ob occultationem fructuum: quos antiqui non deos, fed dona putauerunt deorum magna& neceffaria ad ferz& belluinz vite evitationem. Ac quo tempore fru$&usarborum omnino defeciffe abolitófa; effe cer nebant, alios ipfi ferentes parce& cum penuria, terráque gianibus haufta occultabant, incerta fpe capiendi deponentes, multa agitabant in morem fepelientiü atque lugentium.Porró Gicvti nos cum,
1:0 qui libros Platonis emit,emere Platonem dicimus, & Menandrum agere, qui poema Menandri agitzita
illi nomina deorum liberaliter donis ac operibus deorum tribuerunt, ob vtilitatem ea honorantes atq; exornantes.Sed pofterihorum indoGté ifta ac15 cipientes, imperitéq; in ipfos deos detorquétes, ed quz frugibus accidunt;lüs exorientibus aliàs occultatis,deorum ortus interitáfíqs nó vocando duni taxat, fed etiam fic habere rem arbitrando, feipfos abfurdis,impiis,tumultuofisQ; opinionibus obrue29 runt. At veró abfurditas reiii confpectu fuit nori modó Xenophani Colophonio, aut qui eum fübfecuti Aegyptios monuerunt, vt aut ne lugerent eos quos deos cenferent effe, aut pro diis non haberét, filugendos crederent: fed& ridiculum exfe eft in?5 terlugendum votis petere vt noui nafcátur fibi fru &us, quos rurfum infumendi ac porró lugendi habeant materiam. Verüm res aliter habet. fructuum enim caufa lugent:deos vt caufam& przbitores bo norum precantur, vt ij loco pereuntium nouos
39 ilios pignant dee producant fru&us. Ita re&iffime apud philofophos dicitur, Qui vocabulanon difcant re&é intelligere, eos etiam de rebus ipfis falli, quod vfu venit Grecorum iis, qui zrea,pi&tay aut lapidea fimulacra cüm adfueuiffent non imagi35 nes& honores deorum appellare, fed deos: aufi funt deinde dicere, Mineruam à Lachare fuiffe exusam, Apollinis cincinnos aureos Dionyfium tona

De animalibus que
colunt Aegti.
108 PLVTARCHI DE
dendo abftuliffe.Iouem Capitolinum fub bellum ci uile incendio periiffe. Hac illi difcunt attrahentes & amplectentes prauas opiniones, qux nominibus comitantur. Atque hoc non leuiter Aegyptiis áccidit refpe&u eorum quz venerantur animalia. Nam in hoc negocio Greci re&té cüm dicunt tum fzntiunt columbam animal effe facrum Veneris,draconem Mineruz, coruum Apollinis, canem Diane, ficvt Euripides de Hecuba: Hecates fimulacrum luciferee fies canis,
Sed Aegyptiorum plerique colentes ipfa animalia & tra&antes tanquam deos:non fannis modó& irrifioni totam pcené facrorum.obiecerüt rationem. (hoc enim à ftultitiailla mafum provenit minimü) fed& vehemens ingeneratur animis opinio, que infirmis atque fimplicibus meram inducit fuperftitionem: vchementiores atq; audaciores ad negandum deos,belluináfq; cogitationes propellit. Quo fit,vt dehis ipfis etiam aliqua probabiliter differere non fit alienü. Nam quod traditur deos Typhonis metu inifta animalia tranfiiffe latendi caufa,& corporibus ibium, canum, accipitrum fe occuluiffe: id quovis prodigiofo commento,quavis fabula eft va nius. neque plus fidei meretur, quàm animas mortuorü eas quz non abolentur nouo ortuin hzc tan tüm redire animalia. C:eterüm qui ciuilem aliquam caufam adferre volunt,eorum alij Ofirin dicüt manum exercitum fuum in certas cohortes atq; centurias diuiliffe, ac(ingulis vexillum animali aliquo infignitum tradidiffe: fingulófq; populos id quod ei obtigiffet, honore ac facro cultu dignatos fuiffe. Alij pofteriores reges,terroris hoftibus incutiendi caufa in proeliis aiunt occurriffe, belluarum aureis argenteifve capitibus atque primis partibus indu^i
IO
3o
tos.Sunt quiregem quendam callidum atque ver-35
futum narrent,quia deprzhendiffet Aegyptios natura leues,& ad res nouas apprime procliues effe, eofdém

ISIDE ET OSIRIDE LIB. 69
€ofdénq; ob multitudiné viribus infuperabilibus atq; effrenibus preditos,vbi fana mente& cómuni coulilio rem vellent gerere: fempiternz cis difcordix occafionem difperfain fingulas gentes fuperftt s tione obtuliffe. càm enim aliis aliorum animalium cultum iniunxiffet, quz inter fe inimicitias exercent,& vnum ab alio cibi gratiaexpetitur: dum fua fingule defendunt animalia,et eorum iniurias were ferunt,factum effe vt ob animalium inimicitias ipfe IO gentes renon obíeruata infefta(ibi invicémg; hoÍtes redderentur. Sanéfoliomnium Aegyptiorum Lycopolitz ouem edunt: quia idem lycos,id cftlu pus,facit, quem pro deo habent. Etuo(tra adeo tempeftate cum Cynopolitz pifcem oxyrynchum 3; ederent, Oxyrynchite canes compraheníos ac ma Gatos vidimz in morem comederunt.eáq; de caufa conflato bello, cüm ipfe grauibus fefe invicem damnis affecerunt vrbes, tum adfect» à Romanis poeuam iis infligentibus fuerunt, Porró curá multi 20 dicant ipfam Typhonisanimam in has beftiasavolaffe: fabulz involucro tegi hoc potcft videri omnem brutam& belluinam naturam,malo genio iure deberi. eümqj placantes& demulcentes eos ifta colereatq; venerari. Magno autem zítu incidente, 25 ac molefto, qui vltra modum adducat vel peftilentes morbos, vel alias invfitatas calamitates: facer. dotes quedam eorum quz colunturanimalium abducentes tacité iu tenebras,terrent primüm ea minis:fin malum duret,immolant atque mactant:tan39 quam füpplicià aliquod genij hoc effet, auc aliàs expiatio magni mali magna. Nam& in Idith ys vrbe viuos combufferunt hom nes,vt Manethos fcribit, yphonios appellaates,& cinerem eorum ven tilando difsiparunt atque aboleuerunr. verüm hoc 35 palàm factum eft,& certo tempore, diebus canicularibus. confecrationes animalium quz coluntur occulta, neque tatis fiunt ternporibus,& vulgo 00

210 PLVTARCHI DE
funt ignotz: nifi quód fepulturam Apidis celebraa tes, atq; illa producentes, quedam omnibus przfentibus vnà in fepulcrum coniciunt: exiftimantes hoc pacto fe Typhoni voluptatem percipienti vicifsim moleftiam obiicere,lxtitiàmque eius infrin-$
ere.Etenim Apis videtur cum paucis aliis facer effe Ofiridi. ei autem pleraque attribuunt. Quod fi veró cft hac ratio, exiltimo ea fignificari id quod queritur dein confeffo pofitis,& honores commu
nes habentibus. cuius generis funtibis, accipiter, 16
cynocephalus,& ipfe Apis. ficenim caprum fcilicet, qui Mendete alitur,nominant. Relinquitur,vt ad vtilitatem,& notationem qua aliquid defignát, refpiciatur. quorá vtrunq; plerifg;,multis alterum
adeít. Bouem nimirum,& ouem,& ichneumonem 1$
liquet vtilitatis gratia atq; emolumenti honórem inveniffe.qua ratione Lemnij galeritam honorant, quia bruchorum oua invenit ac confringit:& Thef fili ciconiam, quód multos angues fubitó 6 terra
editos ciconiz vniuerfos perdiderunt: ideóq; lege 20
exfulium indicitur ei qui ciconiam necauerit. Afpidem veró Aegypti,& fclem,& cantharum in honore habent, diuinz potentie imagines quafdam obfcuras, ficvt folis fimulacra in ftillis folent, confpicati.Nam felem etiamnum funt qui dicát ac credant multi peraurem concipere,partü per os emittere, qua fimilitudine orationis ortus refertur. At in cantharorum genere perhibitum eft nullam effe feminam: mares omnes femen eiicere in materiam ab ipfis in globum conformatam, quam volutent cx adverfo impcllentes.ficvti Sol videtur ccelum in contrariam partem convertere, ipfe ab occafu verfus ortum proficifcens. Afpidem vt fenij fecuram, & motibus nullo inftrumento indigentibus facile ac molliter vtentem,(ideri comparauerunt. Crocodilus certé cultus fui probabili caufa minime dellituitur.nà fertur exftitiffe exemplum Dei, folus animalium
1l
39
35

Pio]
ZO
f
36
ISIDE ET OSIRIDE LIB. p malium elinguis. nimirum quia voce nümen nihil indiget, fed iter iufticiz citra vllum covficiens fonitum, res humanas iufté temperat. Aiunt huicfoli in humore verfanti oculos contegi àmembrana tenui ac pellucida, queà fronte defcendat: ita vt vi-dens, non videatur ipfe.qua in re principi Deo reÍponder. Preterea,quo loco regionis crocodilus fe mina parit, eum conftat incrementorum Nili fore limitem. cüm enim in humido párere non pofünt, & metuant longiüs ab aqua párere, ita precise norunt fature eluuiei modum, vt fluuio quidem à par^ tu& fouendi gratia accedant,oua tamen ficca& hu moris expertia conferuent.pariunt Lx,totidémque dies excludendo fctui impendunt, tótq; annos vis uunt crocodiliqui diutifsimé.Sexagenarius autem humerus prima eft menfuraiis qui aftrologiam tra&anr. lá de canc,qui inter ea numeratur quz vtraque de caufa coluntur, dictum eft iam ante.Ibis veró cüm repentcs humi mortiferas beftias interficit: tum prima medicam evacuandi corporis rationem docuit, cüm confpiceretur ifto modo fefe proluere atq; purgare. Sacerdotum etiam quifunt maxime obferuantes legum, luftrandi fui caufa aquam inde petunt,vnde ibis biberit:non enim bibit morbofam aut infe&am aquam, immó ne accedit quidem, Ad hzc didu&is pedibus& roftro cum his comparato; triangulum equalium omuium laterum efficit.& nigrarum pennarum cum albis mixtio& confertio, Lunz vtrinque gibbofz formam habet. Enimveró mirari nemo deber, Aegyptiis ita exiles fimilitudines arrififfe: càóm Graci etiam pi&tis fictifque deorum fimulacris multa adhibuerint talia, qualis eft Cretz Iouis imago auribus carens: non enim convenit audiri ab eo quenquá, qui omnium fit rerum dominus atq; princeps.& Mineruz fimulacro draconem Phidias addidit, Veneris Elide teftudinem: Virgines cuftodia habere opus, nuptis domi mang eo jj

De PLVTARCHI DE
fionem&(ilentium conveuire fignificans.& Neptuni tridens fignum eft rertiz regionis quam mareobtinet polt coelum& acrem collocata.& àternione etiam Amphitritz ac Tritonum funt nomina. Pythagorci autem numeros quoque& figuras$
deorum ornauerunt appellationibus.Nam triangu lum zqualiü omnium laterü nominauerunt Mineruam 6 vertice natà,& Tritogeneam: quia trib. perédiculis eductis é trib.angulis fuis diuiditur.Vnitaté Apollinis vocabulo affeceruut, duplá eius Dia- 10
ne,videlicet binariü.eundem binarium Contentionem& Audaciam vocauerüt. ternariü dignati funt Iufticie titulo: qualitas enim in medio pofita eft eorü que iniufte aguntur,& contra ius tolerantur,
ab exceffu& defeátu proficifcentia, tetracyn, que!$
celebratur,id eft quaternionem myfticum,x x x V1 vnitatibus conftauté,loco iureiurandi maximi fuit, ficvti omnium fermonibus eft tritum:& appellabatur Mundus.conficitur autem primis quatuor paribus,& primis imparibusin vnam fummá collectis, Proinde cám philofophorum probatifsimi confpe&amaliquam occultam Dei imaginem ne in animz corporífq; expertibus quidem rebus neglexerint, aut contemnendum fenferiut: multo(nifi fallor)pluris faciendz funt, quz in fenfilibus, animatí[ve proprietates có pertinent, eorámq; adfedionibus& moribus. At enim probandi funt,non qui ithzc, fed qui per hzc numen venerantur: iftáque re&té habentur pro fpeculis clarioribus& à natura fuppeditatis, tanquam inftrumenta& artificia dei x vniuería ornantis. Aequum etiam eft hocintelli* gi, nihil animotum inanimato, uihil fenfu carens ientiente. praftantius effe: etiam fi quis vniuerfum aurum,& fmarzgdumin vnum comportaret locum. Non enim,in coloribus aut figuris aut lauitatibus ineft diuina natura. quinimmo deteriore
illud conditione eft quàm res vita exuta quod neque
19
M
39
35

10
M
$0
ISIDE ET OSIRIDE LIB.— 25
que vixit vnquam,neque viuendi habuit in fe facul tatem. qua veró natura viuit, videt,& in fe principium motus,notitiámq; fibi convenientium& alie norum ife continet: omnino particulam aliquam deQluentem haufit eius providentiz,qua gubernari hoc Vaiuerfum Heracletus dixit. Itaq; in his rebus nihilo deterius diuiuz nature concipitur imago, quàm inzreis aut lapideis operibus, quz itidem interitui& mutationi obnoxia,fenfu interim omni, omnique intelle&u priuauit natura. Atque hzc funt que maxime ex iflis admitto, quz deanimalibus cultu dignatis difputátur. Porróautem amicula Idis variz funt tin&urz. nam viseius verfatur circa materiam in omnia mutabilem, omnium capacem rerum:lucis inquam,tenebrarum, diei,noétis,ignis,aque, vitz, mortis, principijfinis. Ofiridis non vr bram,non varietatem habet:totum cft luminofum.principium enim tempcramenti eft exfors:& quod primum eft, foláq; cernitur mente,id mixtionevacat. Itaque Ofinidis fimulacra femel tantüm promuntur, deinde ita reponuntur, vt videri tangive non pofsint: Iiacis fepenumeró vtun tur.Sen(ilia enim in promtu funt, ínque vfu verfantur,varifíq; fui mutationibus multiplicia exhibent fpe&tacula. Intelligentia veró fiaceri,fan&i,& non nifi mente percipiendi principij,fulguris inftar emi cans animum id femel attingere atque intueri tandem finit, Itaque& Plato& Ariftoteles eam philofophiz partem infpedricem appellant: quando fcilicet homines ratione pratervecti opinabilia ifta, mixta,& omnigena,ad primum illud, Gmplex,& ma teric expers profiliunt,veràmque de eo fententiam attingentes, perfe&ü fead finem philofophie perveniffeexitimant. ld etiam, quod hodie facerdotes velvti abominantes& occultantes trepide fignificant, Oliridem mortuis imperare,neque àDite fcu Plutone alium effe:3gnoratum quomodo veo0 ij
Midi vela.
Ofiris quomodo mor. tuis pra[i

£4 PLVTARCHI DE
rum fit;plerofque turbat, fufpicantes in terra& infraterram facrofan&tum iftum veré Ofirin habita6, Vbi corpora latent eorum qui iam effe defiiffe pu titur. At vero illeipfe longifsimé à terra abeft impollutus intaminatüfq;,& purus ab omni natura in- 5 teritum mortémq;fuftinente. Hominum auté animz quandiu hicà corporibus& adfe&tionibus con tinentur, nihil habent cum deo confortij, nifi quatenus philofophiz adiumento velvti per fomnium intelligentia eum attingunt.at poftquàm folutz mi grauerunt in purum,& vifuiatque perpefsionibus non obnoxium:ibi tum earum ipfe deus ductor cft, ab ipfo pendentium, fpectantiümque abfque vlla fa tietate& defiderantium ineffabilem hominibus pul critudinem: cuius amore prifca fabula Ifidem corre!$ ptam ait, ea perfequenda& potiunda implere res caducas omnibus pulcris atque bonis. Hzc eftharum rerum explicatio,maximé deorum nature con Suffituiira- fentanea.— Quod ficft, ficvtiin merecepéram,ali-. tio, quid etiam dicendum de iis quz quotidie adolen- 20 tur:illud primó cogitandum videtur,viros iftos ftu dium rerum ad fanitatem conducentium nunquam non feciffe maximi:in facrificiis autem,caftimoniis, ac vitz quotidianz vfu non minorem pietatis duxitfe quàm fanitatis rationem. fentiebant videlicet neq; corporibus neque animis morbi fufpectis aut vitij re&é coli eam poffe naturam,quz vndiquaque pura,impolluta;atque illzfa eft.Ergo quoniam aér, uo afsidué vtimur, inque eo degimus,non codem femper affe&us temperatüfq; eft modo:fed noctu 39 denfatur, corpus comprimit, animámq; compellit ad moíliciá quandam& folicitudinem, velvti caligine ei quadam& grauedine inducta:flatim vt àfomno furrexere, refinam adolent, reficientes acrem & fecretione purgantes, fpiritümque qui concre- 5 tus cum corpore languorem contraxit refufcitantes.habet enim odor refinz vchementiam quádam & vim
A
o

ISIDE ET OSIRIDE LIB. 1
& vim percellendi. Rurfíum meridic fentientes 5o lem é terra attrahentem vi fua admodum multum ac grauem vaporem,& acri admifcentem,myrrhom .. fuffunt. nam calor diffoluit atque difsipat turou'$- lentas fzces qux inaere coéunt. Etenim medici cenfent adverius peíté remedio eife copiofam flam mam, vtpote quz acrem attenuet.hoc autem fit Giüs,fi odorata ligna vrantur, vt cuprelsi, iunipert, picez.& Acro medicus Athenis tempore magna 1o peftis gloriam(ibi parauit, iubendo ignem pone zSoie: accendi.nam juuit nion paucos. Ariltotees etià affirmat, vnguentorü,lorü,pratorámq; fua ues fragrátias nó minüs ad fanitaté facere quàm ad voluptatem: quód ez cerebrum natora frigidum&
1f ad concretionem procliue fenfim fuo calore& lzzuitate relaxent. Id quoq; ad rationé caufe reddendx nonnullum adfert teftimonium,quód myrrham Acgyptij Bal nominát:que vox fi interpreteris, delirationis fignificat amolitionem.Kyphi porró,mi20 xtura eft fedecim rerum in vnum compofitarü,mellis,vini,vue paff, cyperi,refine, myrrhe;afpalathi, fefclis, iunci odorati, bituminis,folij ficulni,rumicis,iuniperi vtriufque,(duas enim nominant,maiorem ac minorem)cardamomi,& calami. Has autem
25 fpecies nontemeré componüt,fed feplafiariis,dum ifthzc mifcent, facro recitantur littera. Ipfe numerus aliquid videtur habere, quód nimirum quadratus eft à quadrato procreatus folus talium pariter par,& aree quantitatem cum ambitus nume3O0roeandem* fedadhocconducunt plurima co^ rum quz mifcentur, aromaticis przdita facultatibus.Itaque Kyphi fuauem emittit vtilémq; exhaiationem,qua acr mutatus fpiritu fuo etiam corpus a£ ficit, temperiémque blandám adipifcitur:& mole35(tiamac vehementiam diurnarum curarü quati via cula quedam animi citra ebrietatem relaxat: facultatémq; animi imaginatricem& fomniorum capao0 1i

$16 PLVTARCHI DE
cem leuigat inftar fpeculi, puriorémq; reddit: non minus 1d quidé efficaciter, quàm lyrz ftrepitus,qui busante fomnum Pythagorei vtebantur,brutá motibüfq; fubitis obnoxiam anime partem ea ratione €xcantantes atque fedantes.O dores enim fepefen-$ fum deficientém revocant, fepe etiam contrà hebe tant ac fopiunt,diffufis ob leuitatem per corpus exhalationibus. ficvt medicorum nonnulli fomnum Oboriri aiunt, quàdo altmenti vapor velvti ferpens leniter circum inteflina& ea contrectans titillationem quandaminducit, Kyphi porró Aegyptiis etiam ad bibendum temperatur. potum enim videtur ob vim molliendi fuam interiora purgare. Prater hzc,refina Solis eft opus:& myrrha lacryrma eft ad Lunam à firpibus edita. Eorum porró quz in Kyphi cóponuntur,funt que nocte magis gaudent, vt qua fpiritibus frigidis, vmbris,rore,& humoribus aluntur. Nam dieilux vna eft& fimplex:& Solem Pindarus cerni ait per vacuum ztherem. NoCurnus autem aér mixtus temperatüíque cft à va- 20 riis luminibus atque facultatibus,quz velvti femen
in vnum ab omnibus ftellis confluunt. Ergo non abs reilla vt fimplicia& à Sole procreata interdiu: hzc vt mixta& omnigenis qualitatibus przdita, ineunte no&e adolent.* ul
[*]
$
PLYTARCHI Dehisquiferóà numine puníuntur commentaríus.
SXV Ax c ergo locutus Epicurus, Cynie,
Z2 qi prius quàm refponderet quifquá,cüm
S l in vltima porticu nos effemus»proripuit fe atq; difce/sit. Nos cü admirati 35
E. hominis infolentiam aliquantulum ta
citi fubflitiffemus, invicémq; intuiti effemus, rure um
39

HIS QVI SERO A NVM. PVN.. 217 fum, vt tum forté deambulabamus, reverfi fumus. Ibiprimus Patrocles, Quid, inquit,an non abfentis perinde atq; fi coràm adeffet videtur fermo revoc& dus,& quaítio tractanda? Sub hec Timon:Non fa$ né ait, fi coniecto inaliquem noftrüm iaculo abiiffet,iaculum inhzrens corpori negligere conveniebar.Brafidas quidem, vt fertur, hafta e fuo extracta
corpore eum ipfum perculit ac necauit, à quo in ipfum fuerat miffa. nos quidem nullo negocio vlci.10 fci potfumus eos, qui abfurdo& falfo convicio nos impetunt: quod fatis eft à nobis profligari, ante quámattingat. Quideftergo, inquam ego,quod ex iis quz Epicurus dixit potifsimüm vos moueat. multa enim confertim,nihil ordine protulit homo:
1;& alia alivade petirajira quadam& maledicendi ftu dio interim exagitatus, adverfus Providentiam effudit. Tum Patrocles,Mihi, ,inquit,ve el maximé tarditas& cunctatio numinis in poena malis irroganda res videtur effe grauis atq; atrox.& nücoratiozoneiftius quá fi rudis fa&us fum quod ad opinionem hancattinet atq; nouicius. lampridem cum indignàtione audiebam ifthuc Euripidis:
Cundlatur. bec qui ppc efl natura uminis, Enimveró nullam ad rem, miniméautem omnium
25 adveríum malos decebat Aem efTe fegnem:non fegnes eos, aut qui fue maleficentiz diem producát, fed qui cclerrimis impetibus ab animi adfe&ionibus ad flagitia incitentur. Thucydidis eft fentétia, vltioriem maleficio quamproxime adiunc&tam fta30 tim vidm intercludere iis qui quamplurimüm malicia bonos habente fucceffas vtuntur. Nullum enim alind debitum perinde, atq; dilatio iufle vindi&z, iniuriaafectorum fpes eneruat Fine eorum deiicit, contrà improbos ferocia& audacia 2 augés.
35 Sed fapplicia ftatim facinioribus impofita,etiam fu turorum funt inhibitiones maleficiorum j Mlífq; ma xima ineft confolatio, que paffos iniuriam reficiat.
o0 v
Orefla.

Tarditas pun 4.
nz PLVTARCHI DF
Xtaq; mihi etiam Biantis di&um moleftum eft,fepe 3d mecum repetenti: quod dixiffe fertur cuidà malo: Non metuo nenon fis daturus pcenas, fed nc ego id noníim vifurus. Quid enim vtilitatis rediit ad Meffenios, ante interfectos quàm de Ariftocrate fumtum eft fuppliciü? qui proditain Cypro pu gna,cüm fupra viginti annos delituiffet, totóq; eo tempore Arcadum rex fuiffet, tandem deprzhenfus pcenas dedit:Meffeniis pridem peffundatis.Aut quid folatij attulit Orchomeniis, qui proditione Lycifci iberos,amicos,& familiares fuos amiferüt, morbus qui longo póft tempore Lycifcum invafit, corpüfq; eius depaftus efti qui identidem pedes in fluuium intingens imprecatus eft iis putredinem, fiquidem prodidiffet aut iniqué egiffet. Nam quód 1j Athenis fceleftorum corpora proiecta,& cadauera extra fines patrie deportata funt,ne nepotibus quidem videre licuit eorum,quos ifti interfecerant. Et Euripides abfurdé his vtitur verbis, dehortaturus aliquem à malicia: 10
ATrepidare oli: won te accedens comminis
Vofticia iecur feriet.aut alium improbum.
Sed tacita;lento tardeQ; adrepens pede
Suo malos aliquando tempore obruet, Non enim profe&ó alia,fed hec ipfa ea effe confentaneum eft, quibus mali fefe ad capeffenda flagitia exhortantur atq; excitant: quód nimirum malicia fructum ftatim maturum& ante oculos fitum przbeat, poena auté feró demum& longé póft fruitio- 30 nemfíubfequatur. Hoc Patrocle fato, Olympiacus ifafubiecit: Expediendum erat tibi, Patrocles, quódnam abfürdum cun&atio numinis in puniendofecum trahat. Nimirum quód tarditas fidem providentize derogat.& quia non quodvis flagitiü 5$ malorum aliquid adver(i comitatur, fed fpacio tem poris fuccedit: infortunij alicuius loco aecipiun mali,
E
9

HIS QVI SERO A NVM, PVN. 219
mali,ac non fupplicium,fed calamitatem appellantes;nihil percipiunt commodi:egré quidem ferentes advería que eveniunt,fed facinora fua tamen nó mutantes. Sicvt enim poena illicó peccatum infe$ quens, i&us eft& compunctio quz corrigat, ádq; officium redigat:que aliquanto poft tempore fubfequuntur convulliones,repetitiones,& exprobrationes, alió magis quàm ad docendum partinere vi dentur, quia moleftiam adferunt fine inflitutione, ita malus, quoties aliquid delinquit, vapulet pccnáq; impofita reprimatur, faltem tandem ad menté redibit,metáq; dei humiliter fe demittet,eum preftó humanis actionibus atque affe&ibus intelligens effe vindicem non qui in aliud iudicium reiiciat téJj pus. Atiufticia ea,quz paulatim,&(vt Euripidi vifum)tardo pede& vtcung; malis ingruit,ob incertitudinem ac dilationem& inordinatam vindi&tz rationem à cafu potius quàm à providentia pendere videtur. Atq; adeó non video quid vtilitatis adfit iis,qui feró tandem molere molis deorum dicun tur.cüm hoc pa&o& 1ufticia reddatur obícura,& malicie metus evallefcat.His ita didis, cüm ego me cum rem meditarer, Timo, Vultifne,inquit, vt ipfe quoq; difficultatibus huius difputationis colopho 25 nem addam? aut finam potiüs iftum adverfus hzc decertare, Quid enim,refpondi ego,attinet tertiü flu&um immittere, eóque obruere argumentum,fi
id priora non posit depellere aut evitare crimina? Primüm itaq; fumto,tanquam à Lare initio ab auita
39 Academicorum philofophorum de rebus diuinis differendi cautione atq; modeftia, ita de his rebus dicere ac fi earum fcientiam profiteremur, pie detrectabimus. Grauius enim eft quàm de rebus muficis imperitum mufices, aut de bellicis militi ru$; dem verba facere, res deorum& geniorü velle perfpicere eum qui fit homo:& tanquam artificis fententiam artis ignarum opinionibus& probabilibus
Eo
zo

Y."Tempus
pens foli deo motum.
2:0 PLVTARCHI DE
conie&urisinveftigare. Nam cüm perdifficilé fit homini plebeio confilium medici deprehendere, quod fecutus nó anré,fed póft fe&ionem adhibuit, neque heri lauit egrotum,fed hodie: certe de deo non facile alrud quicquam firmum homo pronunciabit,quàm eum, vt qui optime opportunum medendi flagitiis tempus habeat cognitum,medicamé tiinftar poenam fceleri cuivis imponere,neque eademin omnibus magnitudinis menfura, neque codem temporis articulo definitam.Medicinam enim animz,quz Iufticia cognominatur, omnium effe ar tium maximam,przter fexcentos alios etiam Pinda rus teftatur,principem& dominum omnium deum appellans Ariftotechnam,id eft, artificum praftantifsimum: quippe iufticie adminiftratorem, quz 3us habet determinandi quando,quomodo,& quatenus quilibet malorum fit puniendus. Atque hánc artem Minos Iouis F.didicit, vt Plato ait: indicans jus recté admipiftrare, re&amqueiuris adminiftrationem intelligere non poffe,qui eam fcientiam difcendo non fuerit confecutus. Etenim& ec leges, quz ab hominibus ponuntur, non vbique habent rationem eorum quz przcipiuntur illuftrem.immó quedam videntur omnino ridicula.vt quód Lacedzmonpe Ephori ftatim ab initio magiftratu edicüt ne quis myftacem alat:& vt legibus obtemperent, ne ce ipfis fint difficiles obferuatu. Romani quos in libertatem vindicant, eorum corporibus ftipulam tenuem iniiciunt.& vbi teftamentum condunt,alij fcribuntur heredes,alij vendunt bona.quod videturalienumà ratione, alienifsimum illud Solonis, quiin feditione neutri fe parti adiungentem ignominia notauit.& plane multa legum abfurda effe di xerit,qui autoris mentem,& caufam fcriptorum fin ulatim non cognouerit. Quid ergo miremur,vbi ud ita difficulter à nobis intelliguntur, fi non fa 'cile explicatu nobis eft quánam de caufa dij peccan tium
5
IO
1$
10
MN
30
3$

HIS OVI SERO A NVM. PVN. zu tium aliis maturiüs,aliis feriüs fupplicia imponant? Quz dixi, ca nó tergiverfationis funt przícriptio, fcd veniz petitio: vt difputario noflra portum qua (i& tutum effugientilocum refpiciens, probabilia
5. ad explicandas quzftionis difficultates tanto animofius pofsit confe&ari. Proinde hoc primum cófiderate,quód Platone autore deus fe in medio exemplaromnium bonorum cüm propofui(fet,humanam virtutem, qua homo fimilis deialiquo modo
10. faltem redditur,parandam concefsit his,qui deum fequi poffunt. Etenim ipfa huius vniuerfi natura cüm omni careret ordine, habuit principium fuz mutationis v: mundus fieret, quód fimilis párticépíq; facta eft cuiufdam idez& virtutis quein deo
aj erar.[dem ille Plato vifum in nobis à natura fuiffc accenfum ait, ve fpe&tandis admirandífque cocleftium corporum motibus anima noflra ample&i condocefacta decorum& ordinem, odium conci peret iucompofitorum& vagorum motuum,teme30 ritatémque& cafui fidentem leuitatem fugeret táquam omnis vitij& erroris originé, no eft enim ma ior alius fru&us quem ex deo pofiit capere homo, quàm quód imitatione pulcrorum& bonorü que diuimz nature infunt,virtute potitur. Propterea
25 deus malis interpofita moraac tardé poenas infligit,non quàd vereatur,ne accelerando fupplicio er retaut committat cuius paenitentia aliquando ducatur:fed vt in vindicandis aliorum peccatis fzuiciam& vchemeptiam nobis hoc exemplofuo exi30 mat.docensnon periram, aut cüóm maximo feruet & palpitat
Anbnus-[upcr vationem fe aliu effevens, tunc nos debere quafi fanis fitiive replendz gratia invadere in cos qui nos iritauerunt: fed imita3; tioneduc&tos eius manfuetudinis& cunctationis,
ordine& accuratione adlibito téporis fpacio in có
filium,quod minimé locum parabit peenitentia,ad
II, Canétz tionem der in peniendo,nos debe re 1mi£arse
Vifus vtilitas,

ET PLVTARCHI DE?
uniendum nos conferre. Nam,vt Socrates dice HN in aquam turbatam incidens, eam ob incótinentiam bibas, minus mali eft, quàm(i animo conturbato ,irz jue& furoris pleno, priufquam fubfiftat& purus fiat eó tedes, vt fupplicio cognati& 5. &d eandem gentem pertinentis eum expleas. Nou enim vltio proxime iniuriam, vt voluit'Thucydides,fed longifsimé potiüs ab ea difsita,convenientem fibilocum obtinuerit.quippe ficvt ira, vt cft apud Melanthium, io
Migrare coata ratione malas res agit:
Ira conpt- ita ratio vicifsim ira& excandefcentia fubmotis K^.— iuflé moderatéque agit. Hinceft quód etiam huma nis exemplis auditis homines fiuut placidiorcs.qua i le eft Platonis qui cim fublato baculo plagam puerointentaffet, aliquandiu conftitit, irá(vc ipfe aiebat)puniens.& Archytz, qui ruri deprehenfa feruorum fuorurm fócordia& ordinis negle&ioue, vt fenfit fe afperiüs adverfum eos animo effe cómotü, 20 nihil egit,nifi quod difcedés dixit,Bona veftra fortuna fit qp iratus fum vobis. Quód fi cómemoratió humanorum dictorum factorümq; ire vehementiá afperitatémq; poffunt adimere: multo magis cóvenit nosin: deum intuentes(qui tametti nullius rei 4 metu poenitentiáve ducatur,tamen fupplicium di£ fert,& in futurum reiicit tempus) cauté in hoc genere verfari,& manfuetudinem grauiümque lafionum tolerantiam pro diuina habere virtutis parte. quam deus nobis demonftrat,puniendo paucose- 3o mendantem,tardé puniendo multos iuuantem atq; III Peni. COrrigentem.— Secundum porró hoc confiderctendi loci us. Humanz malefactorum vltiones legitime id dari ila. duntaxat habent,quod vicifsim wgré faciüt,repo(itione punié tóqs maleficio fubüftüt,neg; vlterius progrediuni. 3$ di. quz caufa eft,quód delicta canum inftar cum latratu períequuntur,& ficinora excempló vlcifcuntur. Atqui

io
Zo
a
30
35
HIS OVI SEROA NVM, PVN. x5
Atqui deum credibile eft, quancunqué vitio captam animam iufto fuo iudicio aggreditur; eius motus perfpicere, ficvbi ad poenitentiam infle&untür, tempüfque corre&ionis largiri iis, quorum non extrema eft& incurabilis nequicia. Videlicet fciens quantam virtutis portionem anim ab ipfo ad hominis ortum proficifcentes fecum fe. rant,& quàm valida eis,miniméque evanida generofitas fit innata: vtque ezdem contra fuam naturam vitia proferant cum funt victu confuetudinéq; malis corrupt: ita quidem vt nonnull:z re&é curatz,(ibi convenientem recuperent habitum: non omnibus eodem modo poenam accelerat.fed quod infanabile eft,ftatim precídit vitáq; priuat: quia& omnino aliis nocent,&(ibi multo maximé, qui fem per in vitiis viuunt. quibus autem ignoratione boni potiüs quàm appetitione boni peccata obrepüt, iis tempus vitia mutandi largitur: quod fi perfiftát in vitiis, ipfos quoque punit. non enim periculum eft vllum, neipfius manibus elabantur. Confidera veró quàm multorum hominum mores& vita fuerint mutata. qua occafione Greci mores tropos à inutando,& ethe à confuetudine nominant, quz in hac refemeladhibita plurimum poteft. Equidem ita fentio, Cecropem à prifcis fuiffe biformem di&um, non quód é bono rege immanis& draconis naturam imitans fit fa&us tyrannus: fed contrà, quód perverfus ab initio& terribilis, poftmodó be nigné humanitérq; imperauerit. Quod fi hocincer tum eft: certé Gelonem nouimus,& Hieronem Siculos,& Piiftratum Hippocratis F. qui tyrannide per maliciam parta vfi funt fecundum virtutis ratio nes,& iniuflé potiti imperiis, mediocriter iis& cá vtilitate publica functi funt.nam& optimarum vfum legum,& agriculture fubditis ftudium commendando ciues de captatoribus rifuum ac garzulis modeítos ac induftrios redegerunt.& Gelo
Exempla eorum ge» mores eme« dawerunt,

214 PLVTARCHI DE
adverfus Carthaginienfes gefto optimé bello, cim €os magno viciffet przlio, pacem petentibus non anté concefsit, quàm id quoque infertum eius fuic conditionibus, S nem fa&uros Carthaginienfes Saturno fuos immolandi liberos. Megalopoli tyran- f nus fuit Ly diades.is ipfa in tyrannide confilio mutato& improbata iniufticia, ciuibus rempub.& leges reftituit:& pro patria in hoftes pugnans, illuftrem oppetiit mortem. Iam fi quis Miltiadem in Cherronefotyrannidem gerétem interfeciffet, aut 1o Cimonem cum forore concumbentem in iudicio reum tanti criminis peregiffet, aut Themiftoclem lafciué comefantem,pet ulantérque per forum bacchantem Athenis expuliffer,ficvt poftmodó d de Alcibiade reo facto flaturum fuit: nónne periiffent 1g nobis Marathon,Eurymedon,Dianium,vbi —— Pubes attíca iecit Vluftye fundamentum libertatis? Magna in- Nihilenim praftartes nature exiguum efferunt:& 19 doles"2 fi- ob acumen vehementia carum atque efficaciras onevilis.| c o( effe non poteft,fed quafi zítu udi üfqueja&antur, donec mores ftabiles atque compofitos fibi parent.Sicvt ergo rudis aliquis agriculture nvllo modo probaret locum, quem viderer denfa ob- 3g fitum fylua, agrefti bus füirpibus,& multis feris ac riuis lutóque repletum: perito autem,& judicandi gnaro,hec ipfa virrutem molliciémq; agri demonftrarent.fic multa inepta& praua ma natur primo efferunt: quorü nos afperitatem& aculecs 36 initió non ferentes, putamus ftatim exfciudi oppri mique debere: qui veró melior eft raiocinator harum rerum,is etatem cempüíque przftolarur quod rationi& virtuti auxilium fert, quo etiam ternpore indoles fuum profert fructum. Atque hac quidem 3$ IV. Seram hactenus. Legem autem Aegyptiam nónnevimalori p-. dentur rc&é quidam Gracorum defcripfiffe qux iubct

pie]
i$
20
39
3j
HIS QVI SERO A NVM. PYN, 35
jubet grauidam fi mortis fuerit damnata, afferuari donec pariat? Plané affenfum abiiseft. Tum ego: Quid fi pregnans aliquis non fit)fed progreffu tem poris actionem aut confilium arcanü in lucem poffit producere, aut occulti alicuius mali indici deferre, vel falutaris autor fieri confilij,aut neceffarij víus inventor 2? nónne re&tiüs facit qui dilato fupplicio eam vtilitatem operitur,quàm qui prematuré eum interficiat. mihi quidé fic videtur. Nos qua que idem fentimus, refpondit Patrocles. Re&, inquá ego,ftatuitis. Hocenim reputa.fi de Dionyfio fub initi tyrannidis fumtü fuiffet fuppliciá, nemo vtique Grecorum Siciliam fuerat inhabitaturus 2d Carthaginiéfibus evaftitam. neq; vel Apolloniam, vel Anactorium, vel peninfu!à Leucadiam quifqua Grecorum incoluiffzt, i Periandri poena non fuiffetin benelongum dilatarempus, Exiftimo ctiam Caíandro obtigiffe moram debiti fapplicij, vt rurfus Thebz ciuibus frequeptarentur. Barbarorum, quiin hoctemplo occupando fuam Gcenlegis náua runt operam, bona pars cum Timoleonte profctti, quo is tempore Carthaginiéfibus devictis tyranni des deftruxit:mali male peuerunt poftmodó.Nimi rum enim deus quibufdam malis tanquam carnifi
cibus vfus eft ad fumendzs dealiis malis poenas. quod verum effe de plerifq; tyrannis arbitror.Qué admodum enim fel hyznz,& phoce aliorümque fcedorum animaliü coagula a!iquid habent ad mor «bos fanandos vtile:fic nonnullis morfu& ponaindigentibus deus iniiciens tyranni alicuius fzviciá implacabilem,aut magiftratus moleftam afperiraté, nonante id quod excruciabatac turbabar fuf! ulit, quàm vitiofos morbo liberaffet ac purgaffet."fale medicamentum fuit Agrigentinis Phalaris; Marius Romapis,& Sicyoniis deus difettis verbis predixir, flagella incutientibus vrbem opus habere: quando ij Teletiam puerum ludis Pythiis corona.
PP
nam aliu
"2 d effe,
Det malis yt ytitur.

216 PLVTARCHI DE
tum tanquam fuum ciuem Cleonzis auferentes dis fcerpferunt. Et veró Orthagoras tyrannus,ac poft eum Myro& Cleifthenes Sicyoniorum lafciuiz finem impofuerunt: Cleonzi,quibus eadem medelanonobugit,peffum eunt. Audiuiftis etiam Ho- 5 merum alicvbi fic loquentem:
Filius boc patre eft permultum deteriore Editus;omnigenis potior uirtutibus.—— & tamen filius ifte Coprei nullum przclarum edi- 44 3 dit aut memorabile facinus: Sifyphi, Autolyci,& Phlegyz pofteri gloria& virtuteinter magnos reges floruerunt.Quin& Pericles Athenis natus fuit e familia fcelerata:& Pompeius Magnus Rome patre Strabone, cuius cadauer populus Romanus o-" dio vi&us deiecit atque calcauit. Quid ergo abfurdieft,Gi quo modo agricola fpinam non exícindit ni fi priüs fumto ex eaafparago:& Afri farmentum nó anté combvrunt,quàm Ladanum 1nde collegerint? fic deus nobilis ac regij generis radicem malam at-;5 que afperam non priüs abolet, quàm debitus ex ca fru&us provenenit.Preftabat enim Phocenfibus aliquot milliaboum Iphiti& equorum perire, plátue auri& argenti Delphis ablatum effe:quàm non nafci Vliffem,non Aefculapium,non alios,qui€ ma; lis& prauis hominibus przftantes& vtilifsimi in V. Modum publicum viti nati funt. Nóune autem fic ftatuen€» opporty dum eft, tempore& modo convenienti irrogatas nitat£(ap. penas prztare celeriter ac fubitó immifsis? quale plioy confr- eft Callippi,qui quo pugione Dioné fubamicifpe- 3$ derandam.. cic interfecit,eodem rurfus eftà fociis fuis necatus. & cüm Mitius Argiuus in feditione effetinteremptus, rea ftatuain foro cüm exhiberentur fpedacula,facidit in percufforé Mitij eámq; occídit. Quid Beffo Pannoni,& Ariftoni Oetzo du&tori peregri. 3$ norum militum evenerit, fcis, opinor, Patrocles?
Non profecto, aiebat Patrocles: fed cupio audire. FT Arifto,
VMliad,o,641
» ^
i

HIS OVI SERO A NVM. PVN.. 2:j
Asifto,inquam ego,müdum Eripliylz hic depofitü permiflu ryránorum abftulit, donóque fue mulieri apportauir. filius aüt ipfius certa quadam de caufa iratus matri, domum fuccendit, in eáque totam familiam combvfísit. Beffus,vt narratur,cum patrem fuum necaffet, diuque id fcelus clàm fuiffet, poftea temporis ad hofpites quofdam cüm iuiflet coznatü, nidum quendam hirundinum hafta incuffa deiecit, puliófque interfecit.cümq; 1j qui aderant quarerét (vt fieri adfolet)quánam re impulfus rem tam infolentem egiffet,Non(inquit)auditis hirundines fal.fo deme vociferari& teftari, me patris mei effe interfectorem? Mirati qui intererant, hüc fermoneni ad regem detulerür. réq; certis indiciis comperta; 5 poenasluit Beffus. Verum hzcitaà me dida funt; pofito(quod pro certo fumtum fuerat) moram aliquam intercipere malorum fupplicia. Quodre-;. Leg, liquum eft, ftatuamus audiendum effe Hefiodum; princ, qui non vt Plato affc&ionem quandam rholeftam animi fentit effe vltionem peccati comitem: fed vltionem delicti zqualem facit: fimülqueait eodem 6 loco eadémque radice enafci. Sic enim inquit:
to
2o
às— Molitur damnum ipfc fibi, qui intentat alij. Operib.a54 Confiliumq; malum autori fert maxima damna. Cantharidem ferunt in fe habere quoddam damni.VI simul quod iniunxit remedium,adverfo modo afficienti- cum flagitio bus preditam facultatibus. fic malicia fimul fecum penam éxfs 30 giguensid quod animum mordet atque vexat,non fiere; fubfequentem,fed in ipfo malefa&o prefentem poe im habet. Et quemadmodum malefici cüm ad fup liciuh educuntur,quifq; fuam effert crucem:fic vi tiofitas ad fingula peccata ex fefe fabricatur fingula 35 tormenta:folertifsima opifex vitz miferabilis,& in qua prater türpitudiné terrores multi,animiá; mo tus graues, p oenitétia, tumultüfq; cótinétes inbnt.
PP dj

s. de repub.
228 PLVTARCHI DE
Sed multos invenias homines, nihil à puerulis differentes,fepenumeró dü maleficos in theatris fpe&antin veltibus auro pertextis& lznis purpureis coronatos faltare,ftupentibus, MEE beatos admira tibus, tantifper dum compungi eos ac flagellari& y. € preciofa ifta veíteigné edere cernant.etenim malorum multos magnis familiis circumdatos, magiftratibüfq; Seflis& potentiail lluftres, non apparet paeuas dare, donec conflagrent iugulati aut pracipites deic&ti.quod nó ram redté poenam, quàm ex- I9 tremum& perfe&ionem poene dixeris, Eft apud Platonem, ficrodicum Sclybrianum, càmincidiffet in tabem, morbum infanabilem,& primus homi num arti medice artem corporis exercédi mifcuiffet, diuturnam fibialiifq; codem modo zgrotanti- Ig pul mortem redegiffe. Sic& mali homiaes,cüm in praíentia effugifle idum vindidz putantur, non poft longius téi mpus, fed longiore temporis tractu fupplicium non ferius,fed diuturnius perferunt:ne que fenes facti puniuntur, fed in toleranda poena 20 coufenefcunr. De tempore longo cüm dixi,intelligendum eft bocvtad hum sham ref fertur naturam. Namdiis quidem omne humanz vitz fpacium pro nihilo cft:& quod nunc,nop ante x x x annos, tale cft,stque hoc, quod non mane, fed vefperi crucia- 25 tur aut fufpei d tur fceleratus: maxime qui in hac vita captiuus detineatur, tanquam in carcere vnde migrare aut effugere non pofsit, vtcunque interim mult: im conviuioram, negociorum, munerum,officiorümque obtingat. fcilicet ea Ent fimilia lu- 30 dorum, quos alea auttalis in carcere captiui ludunt, fune fuper Capita pendente. Quanquam quid impedit dicere, neque€os qui ad mortem in carcére inclufi tenentur, puniri antequàm cer uices przcidantur? neque eum qui cicutam bibe- 5 rit,iámq; obambulet& exfpedet dum cruribus ingruat grauitas: prius quàm exfünctio caloris& có creto

HIS QVI SEROA NVM: PVN. 229
€retio eum fenfu fpolient? fi. extremum duntaxat fupplicij articulum pro fupplicio deputamus: animilautem interveniétes tumultus, terrores,metus, penitentias(quibus malorum vnufquifque com« miífa culpa devincitur) omittimus. quod perinde eft ac(i pifcem qui hamum vorauit negemus captü, antequam à coquis affacum aut in frufta concifum videamus. Nam vt primüm quis improbe egit,iam obflri&us poene tenetur,& fuauitate fagiuj velv10 ti efca illico deuorata, confcientiam intus vrgenté ple&entémq; habens
Agitatur.ut mare tbyni flu&uat impetu, Etenim proteruitas illa& ferocia prauitatis vfque ad perpetrandum facinus vim fuam perfert atq; exftat: deinde motu animi tanquam vento fenfim deficiente, imbecilla& humilis reddita terroribus fe & fuperftitionibus fubmittit. vt ad rerum ipfarum eventum& veritatem Stefichorus fomnium Cly4o'emneftre effinxiffa videatur, in hanc fententiam:
Viifus adeffe draco.tabo caput oblitus atrum: E illo fe rex promerc Pleifibenides. Quippe fomnia,& fpc&ra diurna,oracula, de coelo 25 feruationes,& quidquid aliud diuinitus obiici videtur,tempeftatibus& terroribus percellit male fibiconfcios. Hocmodo narrant Apollodorum aliquádo in fomnis vidifle,cutim fibi à Scythis detrahi, deinde elixarife,& cor ex ipfo lebete(ibi tacite go dicere,Ego tibihorum fum caufa, rurfümque,filias ignitas& ardentes in orbem circa ipfum difcurrere. Hipparchum Pififtrati F. paulo ante mortem, Ve nerem fanguinem ipíié patera quadam in faciem coniicere. Pcolemzum Ceraunum amici per quie35 tem imaginati funt à Seleuco in ius vocari, vulturibus& lupis difceptationi prefedtis,ipfümq; multas carnes inter hoftes diftribuere. Paufinias ClconipP au
n
Somnia fie leratorum.

236 PLVTARCHI DE cam virginem liberam Byzantij per libidinem ad fe vocauit,vt ea per no&em potiretur: deinde accedé
V IT.Celeri fer puniti Jer poiatis fertunatiofes.
tem perturbatione quadam& finiftra fufpicione có citus interfecit. hanc fepe dormiens vidit fibi dicere,$ Perge ad fupplicium: ualdd eft damnofa libido. uod vifum cüm non defineret, Heracleam nauiga uit ad Pfychoponpeion,qui locus eft curandis animabus deftinatus, puelle d; animam deprecationibus inferiifque certis evocauit. atque ea in confpe- to &um venit,ac finem ei malorum fore predixit, vbi Spartam veniffet. reverfus autem Lacedemonem, ftatim periit. Ac profe&ó, nihil animz poft corpus reliquum eft, fed morteomne& beneficium& fupplicium finitar: celeriter fua flagitia luentibus! & morientibus /malis benigne ac indulgenter fieri à diis dixeris re&iüs. nam vt vitam& tempus nihil aliud mali flagitiofis adferre dicas: tamen vbi vitiofitas convincitur effe res fterilis& ingrata,ac quz operz precium nullum perfoluat tam 22 multis& magnis zrumnis:harum ipfarum rerü fenfus animam fubvertit. quo modo narrant Lyfimachum fiti vi&tum Getis corpus imperiümque fuum jn manus dediffe,cámq; dediticius iam bibiffer,dixiffe:Proh me hominem prauum, qui tantillz volu- 25 pratis gratia tantum amiferim regnü. At enim perdifficile erat homini adverfus neceffariam naturz affe&ionem pertendere. Verüim vbihomo aut ob auariciam,aut glorie potentizq; ciuilis invidiam,—| aut Venerez voluptatis caufa facinus iniuftum atq; 3o Hi l i
atrox commifit: ac deinde furiofa fiti libidinis fua difsipata, fumto tempore perfpicit reliquos manfife fcedos& horrendos flagitij impetus, vtile autem,nece(larium,aut conducibile nihil iis partum: nónnc in eam vt fzpenumero íncidat cogitatio- 3$ nem neceffe eft, fe vanz. gloriz aut. illiberalis ingratzQue voluptatis caufa, perverfis pulcerriPut]

HIS QVI SERO A NVM. PVN. 23t
iis& maximis interhomines iuribus, vitam tur(tudine tumultibáfg; impleuiffe? Iocans dicebat Simonides,fe argéti ciftam femperinvenire plená, beneficiorum aüt vacuam.Sic etiam praui homines.
f maliciamin fe fuam contemplantes,ob voluptatera vanam ftatim gratiam habentem inveniunt fpei inanem effe:eandémq; femper abvndare metu,dolore, memoria triti,& deprefenti ftatu diffidentiz, de futuro finiftrarum fuípicionum plenam effe.Is thea
10 tris Inonem audimus dicere; peenicentia factorum
ductam;
Quinam modo.caree mdieres, deni Atbamantis incolait domumque[unt retrd,
go Fadisdiffitis— póone hoc modo etiam quzvis impia anima fecu verat atq; rationes init, quomodo excuffa delicto rum memoria, eie&taq; confcientia, puriciem naca aliam alio ab initio vitam poffet viuere? Nifi enim 20 omnino fapientice titulü deferimus iniufticiz: profe&tó malicie confiliis atq; ad agendum propofitis nihil&idaciz, nihil grauitatis,nihil ftabilitatis, nihil conftantiz adeft.verüm vbi vel diuitiarum vel volu pen cupiditas effufior, vel odium ardentius cá oftili malignitate atq; improbitate coniun&tü infederitiibire confiderata diligentiüs,deprahendes & fuperftitionem delitefcere,& molliciem labores fubterfugientem,& mortis metum,& animirimpetuum celerem mutationem,& vanitatem animi ob 30 arrogantiam hiantis.hoc genus hominum& terretur fi reprehendatur,& laudatores metuit, vtimpo fura ipforum iniuria affedtos,eóq; vel maximé iufe ftos,quia etiá hos alacriter laudét, qui boni vident. Duricies enim maliciz,itidé vt ferri vitiofi, putrida 35 eftirigórq; eius facilimé retüditur.Inde fit, quod ló go téporis decurfu pleniüs feipfos co gnofcétes, g€ runt culpántq; uit fuz(tati. Scilicet aliquis
pp uj
i;

V HI. Cor maiori, de héla pofle
ri luant.
Aefopy mors.
an PLVTARCHI'/DÉ
vitiofus homo vbi depofitum reddidit, aut proami co fideiufsit, vel in patriam aliquid ambitiofé im.. pendit: ftatim poenitentia ducitür,fa&ümq; ei fuá eft moleftum, ob vagam vfquequaq; animi mobilitatem.& nounulli plaufuia theatro excepti,extemplo ingemifcunt, ambitione in auariciam recidente.qui veró tyrannidis& confpirationis gratia homines mactauerunt, vt Apollodorus,aut amicos pe cuniis fpoliauerunt ,vt Glaucus Epicydis F.credemus non mutaffe fa&um,non in fcipfos odium con 19 cepiffe, nulla ob facinus affe&os fuiffe molcftia? E.80,fi fas eft dicere, cenfeo fceleftos nullo neq; deo neq; homine indigere qui fupplicia ipfis imponat:ipfam ad hoc eoró exiftimo fufficere vità, totáà pra uitate corruptam atque conturbatam. Vos tamen, rg inquam, videritis, ne vltrà quàm convenit noftra progrediaturoratio. Huc Timo;Fortaffe, inquit, longiüs pregrei videatur, fi ad ea quz reftant eorümque longitudinem refpiciatur. lam enim ego vitimam dubitationem, quz exitum priorum quz- 29 ftionum,mediocriter fané folutarum,preftolata eft, in medium adduco.Quz Euripides libero ore incu fans diis obiicit, maiorum deli&a pofteris imputan tibus, eadem exiftima nos quoque tacentes vitio iis dare.. Siue enim fontes puniti funt; iniuftum eft 2$ porró etiam ab infontibus poenas exigi, cüm bis ob idem deli&um ne eum quidem puniri quiin no xà fuit; zquitas(inat.. fiue focordia quadam pratermiffam poenam. noxiorum feró ab innocenti-: bus exigunt, non re&é tarditatem fuam iniuflicia 3o exfarciunt. Cuius generis eft,quod heic a&um fertur, Acfopum huc adveniffe allatoà Cro:fo auro, vt & magnifico facrificio Apollinem veneraretur,& Delphis viritim quaternas minas diftribueret.cüm vero eioffenfa& difcordia qu&dam cum Delphi. 3$ cis effet oborta, facris quidem eum fuiffe operatumfcd pecuniam Sardes remififfe, vt qui homines M ito$

HIS QVI SERO A NVM. PVN. 25
Sltos beneficio indignos iudicaret.Delphos é compofito facrilegij infimulatü eum interfeciffe przcipitatum de faxo, quod Hyampaam nominát. Ex eo deum iras in ipfos exercuiffe,& cüm folo fterilita$ tem, tum hominibus omnis generis tetros morbos intuliffe: ita vt Delphi fingulis Grzcorum conventibus edixerint, feparatos effe, fi quis Acfopi gratia paenss ab ipfis exigere veller/Tertia demü xtate ve niffe IdmonéSamium, qui gnere Aefopum nequaJO quam attingeict.fed prognatus ab his effet qui Aefopum Sami emiffent. huic pro deli&o faris dediffe Delphos, itaq; eos malis liberatos fui(fe. Ferunt cx hac re tra&um;vt fupphicium facrilegor&ab Hyam pea in Naupliam petram transferretur. Alexàdrunt 35. porró ne hi quidem qui ve! max!mé amát, quorum & nos fumus, laudant,quód Braachidarüm vrbem evertit, omnifq; xtatis homines interfecit,propter proditioné Milej templi, à proauis horum fa&ame Agathocles veró Syracufanorü tyrannus etiàcum 20 rifu fubfannans Corcyrzos querentes cur ipforum infulam popularetur,refpondit:Quia me hercle ma iores veftri VlyfTem hofpitio exceperót.& Ithacenfibus itidé expoftulantibus quód milites ipíius eorum oues auferrét, At vefter,inquit,rex cum ad nos 25 veniffet, preterea etiam excacauit paftoré. Quid? nónne his infolentior Apollo, fi Pheneatas qui nüc funt perimit obthurato barathro,& vniuerfo eorá agro illuuie perdito, qui ante annos, vt aiunt,mille Hercules hinc abrepto tripodeoraculum ad Phe39 neum tranftulit? idémq; Sybaritis finem malorum przdicens, poftquam tribus exitiis iram Iunonis Leucadiz expiauerint? Neque diu eft quód Locri défierunt virgines ad Troiam mittere,
gj Quepelibus nudis, ceu feruee. corpore nudo, Sub lucem circum uerrcbant Palladis aram vitapum ex[ortes;gelidam quoq; ad ufa fenem, pP Y

134 PLVTARCHI DE
ob Aiacis libidinem. Vbínam hzc rationem habét? quoiure fiunt? Neque enim Thraces laudamus,qui inhanc vfque diem fuas compungunt vxores vlcifcendi Orphei caufa: neque barbarosad Eridanum accolentes, qui atris veftibus amicti Phaetbontem$ lugent,fi vera eft fama. magis ctiá, puto, ridiculum hoc fuerit, i eorü hominum,qui vixerunt pereunte Phacthonte,nemine id curante,nati quinque aut decem póft aetatibus cepere eius gratia veftem mutare& lugere.Quanquam hec ftulta duntaxat funt; ro cum nulla pernicieconiuncta. Deorumautemirz quánam ratione fübitó occultatz, velvti nonnulli animum, deinde rurfum in alios erumpunt,& ineo rum extremas calamitates definunt? Vt primum inhibuit vocé, Ego metuens ne de integro oríus plu- rg ra& grauiora proferret abfurda, ftatim interrogaui hominem: Eftojinquam. Hzcenim tu omnia ve-ra putas? Tum ille, An,inquit,6i non omnia,quedam tamen vera fint, non putas eodem abfurdo rem laborare! Fortaffejinquam.(icvt vehementer febrici. 20 tantibus(iue vnica, fiuc multis veftibus fint amid, idemaut fimilis ardor adeft: tamen recreandi gratia multitudo eft amolienda. Sed,fi ita videtur,ifta fic relinque, quanquam pleraque fabulis& cómentis videntur fimilia. In mentem veró revoca nuper 2$ celebrata Theoxenia,& preclaráillam portionem, quam eximiam przco edicit Pindari pofteros accipere debere:& quàm tibi res ea fuerit vifa pulcra, quàm iucunda.Q uis veró,inquit,non delectaretur venuftate honoris, ita Gracanicé& fimpliciter an-39 tiquitatem referétis,nifi(i cuius atrum cor(vt cum ipfo illo Pindaro loquar)frigida flamma(it fabricatum? Miffum facio igitur, inquam ego,huius fimile edictum Spartz,fecundum Lesbium cantoré,quod proclamabatur in honorem& memoriam Terpan- 3$ dri.eadem eft enim vtriufque ratio.Sed& vos nimi rü inter Bocotos aliis potiores haberi vultis, vt qui Ophel

HIS QVÍ SERO A NVM. PVN.. 1f
Opheltiadz genere fitis:& apud Phocenfes propter Daiphantum. Et mihi primum adfuiftis, caufamQ; meam juuiftis, quádo Lycormz& Satelai di cebantauitam Heraclidarum dignitatem& corone
$ geflationem conferuari ambientibus debere. quod maximé pofteris Herculis beneficia& honores oportet far&os te&os curari,cüm ipfi pro collatis in Graecos beneficiis grátia par relata non fuerit.Egre gii; inquit, nobis certaminis& philofophia digni
10 memoriam renouafti.Mitte ergojinquam,fodes vehementiam iftam accufationis, neque iniqué fer qui malis aut improbis prognati puniuntur: aut letari ac probare noli, fibonis natalibus honor habetur.Nam fi gratiam que virtuti refertur, arbitramur
1$ adpofteros debere propagari: confentaneü omnino rátioni eft vt fentiamus debere etiam poenas tíagitiorum non intercidere, aut ante gratiam definere:fed códem vfq; fe extendere, vt vtring; pari fu cuique tribuatur ratione.Qui veró Cimonis pofte2o ros Athenis honorari cum voluptate videt, Lacharis contrà vel Ariftonis ftirpem exfulare indignatur:js nimis quàm mollis eft& focors, aut poriüs querelarum captator& morofus adverfus deos. incufans eos fiiniufti malíq; hominis pofteritas videa 25 tur rebus vti fecundis: incufans rurfum fi familiae improborum alterentur& aboleantur:& fiue boni, fiue mali patris proli res contingant adverfz, deos culpans. Atque hzc,aiebam,pofita tibi funto velvti firpes obiecta nimis acerbis itis& ad vituperádum 30 propen(is. Nunc autem quafi glomeris initio repetito, in tenebricofa& multas involutiones, multos errores habente de diis difputatione, caüté noímet & paulatim evoluamus filo deducente ad ea qux probabilia videntur.Veritatem enim& de quo con y; ftet, nein his quidé que ipfi nos agimus,certó potfumus habere. Verbi gratia, cur tabe aut intercute aqua exftin&orum liberos tantifper dum cadaues

236 PLVTARCHI DE
comburitur, federe iubemus pedibus in aquam de mifsis? creditur enim(ic effici,vt morbus 1n eos nó tranfeat, neq; eos attingat. Aut quz caufa eft quód capra eryngium in os fumente totus fubfiltit grex, tátifper dum accedens caprarius eximat? ali quoque funt facultates anfis ac propagationibus przdite,& incredibili celeritate etiam in longiaquum penetrantes.Sed nos temporü intervalla miramur, nonlocorum. Atqui plus admirationis meretur ,i lue in Aethiopia exorta Athenz funt impletz, mor 19 tuüfq; eft Pericles,& morbo correptus"Thucydides: quàm fi Delphis ac Sybaritis praua víis viuendiratione, pcena in eorü liberos incubuit.Eft enim facultatibus fuus quidam recurfus& continuatio ab extremis ad prima pertinens: quorü caufa, etiam Ig fià nobis Ignoretur, tacite fuum peragit officium. Enimveró publice vrbium ob iras deorum calamitates ,rationem in promptu fitam habent. Eft enim
De publics ciuitas res quzdam vnica& continens,animalis invrbium. ca-(tar;
naturam, aut rátione temporis aliud fit ex alio: fed Íemper cafdé erga fe affe£tiones& naturz fuz conÍentaneas feruat, omnéfq; eoruin quz publice agit aut egit caufas in fe continet, quandiu communitas, quz mutuis complexibus devincit vnümq; cor ag pus efficit, vnitatem fuam conferuauerit, Qui veró ex vna vrbe ratione téporis inftituta diuifione plures atq; adeó infinitas facit:is perinde agit ac fi vnü hominem in multos diducat, propterea quód nunc fenex efl, aat iuuenis, olim adolefcens fuit. Immo 30 ifthzc planifsime cum Epicharmeis iftis quadrant, ex quibus fophift» ratiocinandi formulam defumferunt,auxomenon,id eft augefcentem,appellatam, qui dudum pecuniam fumfit mutuam, is nunc eam non debet, cüm fit£a&us alius.& qui heri eft ad coe 3$ nam inuitatus, is hodie invocatus venit: eft enim alius. Et yeró atates difcriminamaiora in quovis noftrüm
neque mutationibus fecidum ztates fuá exuit 29

HIS QVI SERO A NVM. PVN. 233?
noftrüm efficiuntquim in vrbibus.Qui enim Athe nas vidit, anno pell trigefimo agnofcat:& mores, motus, ludi,feria,2ratia, ire populi quz nunc funt, prifcorum funt admodum fimilia:Hominis diu non
$ vifi formam vix domefticus aut amicus agnouerit occurrens.morum ea eft ad quemvis fermonem,laborem, affectionem, ac legem mutatio, vt etiam ei qui femper vnà fit miranda infolentia hominis atqs nouitas videri posit.& tamen vnicus homo ab orJo tuvfq; ad inorten dicitur, Ergo vrbem quoq; eodem modo perdurantem volumus opprobriis majorum fuorü obnoxiam effe, quo etiam fibi gloriam corum& potentiam vindicat. nifi imprudentes om nia velimus in Heracliteum illum iniicere fluuium:
aj inquem ille negabat bis poffe eundem defcendere, natura fubinde omnia murante atq; alteráte. Quod
fi vrbs vna res eft& continua,cft nimirum etiam ge nus à principio pendens vao, quod vim quandam
& communionem afsidusm in fe babeat.& quod
20 indenaftitur, nonitaà procreante liberatur, quo» modo opificium ab opifice. nó enim ab ipfo,fed ex ipfo fit.itàq: aliquá convenienter à fua origine partem rrahit,fiue honorc,fiue pcena afficiatur. Ac pi.. fivererer, ne quis iocari me putarct,dicerem grauif 25 fimam iniuriam Cafandri ftatus fa&á ab Athenien fibus cüm eam conflauerunt: aut Dionyf;j cadauer, cüm eft à Syracufanis extra fines ipforum proie. multó iuftiüs eorü pofteros poenas luiffe.Nà ftatue quidé Cafandri nilil inerat nature:& cadauer Dio
30 nyfij ab anima fuit defertü. Nyfzo autem, Apollocrati, Antipatro, Philippo, aliisq; itidé omnibus nequá hominibus princeps innata eft inhzrétq; porti0,n6 quieta aut ociofa illa:fed per eà viuunt, alun tur,gubernátur,fentiunt.& iniquü minime eft, fiil35 lorum cü fint,habeant que illorá funt.In vniuerfum denique, ficvtin medicina id quod vtile eft, iuftum etiam cenfetur:(ridiculus enim fit qui iniufté fieri

5$ PLVTARCHI bf,
dicat quod coxendicibus laborátibus pollices vruü tur:& iocinore vitiato,incidere ventrem circa vmbilicum:& boum extrema cornua invngere quando eorum vngulz mollicie tentantur) ita qui aliud aliud ius in fuppliciis quzrit quàm maliaiecurationem,& indignatur(i medicina per alios aliis adhibeatur,(velvti cüm lippitudinis leuandz grati» vcna fecatur) videtur nihil vltra ea que fentiri pofluac profpicere: neq; meminit magiftrü vno puerorum cefo reliquos officij monere,& decimatione facta imperatorem totum ple&ere exercitum. Atque fic quidem nó tantüm vni parti per aliam,fed& anime peranimam accidunt quzdam affectiones, vitio,& correctiones, magis quàm corpori percorpus. Ibi enim, vti par eft, oporteteandem affe&ionem,eandem mutationem evenire: hic aninia vilis du&ta vt fidendo metuendóve meliàs aut deteriàs afficiatur,à fua habet natura. Nondum ego finem dicendi feceram,cüm Olympiacus fermonem excipiens: Vi deris,inquit, huic difputationi quafi fundamentum magnum fuppofuiffe, anima permanfionem. Sanc,
Deanime inquam, vobis dantibus, aut potius iam anté largius. fermo enim huc procefsit ab eo principio; quód dare deus cuique quod co dignum eft ponebatur, Tum ille, Ergo,ait,cenfes ex hoc, quód deus fingulas res noftras iufpicere, ac diftribuere pro meritis ponitur,fequi animas aut omnino interitus effc expertes,aut aliquandiu faltem à morte corporis fupereffe? INon fané, inquam. Sed fcilicet fordidus admodá eft deus, ac inanem fumere voluit ope ram, qui noftrüm nihil in:obis diuinum, nihil habentium ipfius fimile quocunque modo,& permanens ac ftabile, fed foltorum inftar(vt eft apud HoVia. f. 144: merum) breui temporis fpacio emarcelceutium at$464
que pereuntium; tantam habeat rationem. cüm qui dem quomodo mulieres Adonidis hortos in teítis
colunt atque educitita nos animas in diem victurasin
id
$
1d
1
36
3$

HIS QVI SERO A NVM. PVN. 15
gas iri carne delicaza vitág; non durabili germinantes habeamus,& qualibet occafione exítinguédas, Quod fi lubet, reliquis diis omifsis, Apollinem hac degentem noftrü confidera.Videtürneis tibi comn$ pertum habens animas mortuorum ftatim interires ac fumi inftar aot. nebulz à corporibus exípirare,tam multas expiationes vita defunctorum, ac tot tantáque premia& honores iis habendos exigens, credulis hominibus fraudem facere& ora to fublinere velle? Ipfe profe&ó anime perpetuitatem nunquam fim inficiaturus, nifi quis Herculis jn morem erepto Pythiz tripode aboleatac perdat hoc oraculum, qui fciam in hunc vfque diem multaid genus hac data fuiffe refponfa. ficvt Cora$5 ci Naxio ferunt edi&tum effe, Impium effe animam morte damnare. Ibi Patrocles, Quid, inquit; hoc oraculi eft ,auc quis Corax iftei nam& res mihi ignota,& inauditum eft nomen. Nequaquam ve/ rO, inquam. fed ego in caufa fum loco nominis co10 gnomine vfus. Is enim qui Archilochum in pugna interfecit, Callondas nomine fuit, cognomento Corax. is primüm eiectus à Pythia, vt qui Mufis fa crum virum necaffet, vfus deinde fupplicibus pre/€ibus& obfecrationibus cum exculatione fui, iuf35 fus cft proficifci ad Tettigis habiationem, ibique animam Archilochi placare. Is autem locus erat "Tenarus, quó fertur'Tettix Cretenfis cum claffe appuliffe, ac vrbe condita habitaffe pone Pfychopompeum, qui eft locus animis on 10 facer. Similiter cüm Spartani oraculo effent 1uffi placare animam Paufaniz, exciti ex Italia animarum luftratores,fa&o facrificio finulacrum templo avellerunt. Vna igitur ,aiebam ,eadémqueratione& providentia dei,& anime humanz perman35 fio ftabilitur: neque poteft relinqui altero fublato alterum, Ergo anime poft mortem exftanti magis probabile eft vcl przmia vel panas reddi. vi^

240 PLVTARCHI. DE
tam enim quafi certamen quoddam obit,& certamine peracto confequitur quod meruit. EÉnimvero quos ibi honores, aut quee fuppliciaob actam vitam percipit ea fola exiftens, nihil ifta ad nos qui viuimus attinent, fed ignorátur, fidéfq; iis deroga. s tur. quz liberos ftirpémq; pervadunt paeuz,viuen tibus confpicue, multos malorum dehortantur atque reprimüt. Non cfle autem faediorem vl!am pee namaut que maiorem afferat dolorem,quàm fi quis videat fua culpa fuis pofteris maldeffe,& cüm im- 10 pi fceleratique anima hominis pof mortem cernit nó ftatuas fuas aliquas everti aut houores antiquari, fed propter fua ipfius flagitia liberos fuos ,aut amicos, aut neceffarios grauibus premi calamitatibus&posmasdare**.. nemo acquiefcet ouis rg honoribus iniuftum fuiffs& intemperantem. Poffem etiáfermonem quendam nuper mihi auditum referre, nifi vererer ne vos fabulam putaretis. itaq; tantüm vtar probabilibus. Quin tujinquit Olympiacus,eum nobis narra.Eademi reliquis orantibus, 20 Sinite, inquam, me probabilia perfequi: deinde, fi 1tà videbitur, fabulam(fi quidem fabula eft)profePofler: pro- remus.Etenim Bio deum qui maloráü liberis tuppliprerelpam. cia inferret, magis aiebat ridiculü effe medico, qui maioris po- filio aut nepoti ob morbum patris vel aui medici-2$ ni, nam adhiberet. Sunt veró hz res aliquatenus difsimiles,aliquatenus etiam fimiles. Alius enim dum fa natur, alium qui fimili eft ia morbo, nihil iuuatineque quifquam ex oculis aut febrelaborans leuatus eft malo, quód alium videret vngi aut emplaftro il- 39 lini. malorum autem fupplicia omnibus hoc demon firant,Iuflicie ratione pergentis opus cffe aliis punieadis alios coercere. Neq; fenfit Bio, quid in hac fimilitudine conveniret propofita quafhioai.Qeip pe vin quiin morbum grauem, neque tamen imme2$ dicabilénm, inciderit;ac deinde ob intemperantiam & molliciém prodito corporc pezierit, bilium non ; egro

10
2i
HIS QVI SERO A NVM. PVN, a4
segrotare', fed procliuem duntaxat ad idem morbi genus-creditá medicus; aut neceffarius aliquis, aut alipta fentiens, aut bonus dominus, inui&us rationem aufteram coniiciens,adiméníque obfonia,bellaria, potationes,fcorta,vténfq; continentibus medicationibus, exercitationibüfque corpus durans, magnum malum exiguo femine difsipando averterit, non paffus progrediendo augeri. Nónne enim fic przcipimus, animadvertendos, non negligendos effe qui patre aut matre morbofa nati funt, ftatímque innatum mali principium mobile&adladendum in procliui fitum eiiciendum effe antevertendo? Omnino quidem, refpondebant.Non ergo abfurdam rem, inquam ego,íed neceffariam,neque ridiculam, fed vtilem agimus, quando filíis comitiali morbo, melancholia,aut podagra detentorum exercitationes, victus rationem,& medicamenta accommodamus,nor quód egrotent;fed vt nehoc fiat. Natü enim émalo corpore corpus fupplicium
20 fané nullum, fed medicinam tamen& cuftodiá me25
39
3
retur: quam quia voluptatibus abftinet, morfumá; & dolorem iufert,qui ob molliciem& timiditatem fupplicij afficit nomine, miffus eft faciendus. An er go corpus€ vitiofo natum corpore curare& cufto dire convenit? maliciz innatam fimilitudiaem in tenera indole germinantem& enafcentem nepligere debemus,& moras ne&ere tantifper dum fe «fundat, motibü(que prauis malignum occulti ani mi fructum detegat,vt ait Pindarus? An hac ratione nihilo deus fapientior videbitur quàm Heliodus; qui fic precipit:
Neu ferito vediens trifti de funeve prolem,
Danatis operam diuftm conuiuia linquens.
fcilicet non vitij modó& virtutis, fed gaudij ctiam ac trifticie,omniümque id genus rerüm capax quia elIet geniturajideó ad procreationem prolis iubens
qq

"YD PLVTARCHI bt
nos hilari animo ferenóq; aggrediiIllud veró nón à fententia Hefiodi proficifcitur, neque human e(t Malitia de- opus fapientiz, fed dei, perfpicere ingeniorum filitejat, militudines& difcrimrna, priufquamab animorum motibus in magna erumpentibus flagitia detegan- 7 tur. Sané vrforü catuli,& luporü Ma An flatim fuam oftendüt indolem, nulla velatam aut oblitam te. Humanü ingenium in mores,opiniones ,legéfq; fe coniiciens, fepenumero vitiis occultatis bona jmitatur, vt aut omnino tandem eluat innatam vi- 19 tij maculam, aut verfutia tanquam exuuio quodam te&um longo tempore deliteícat, ac nos fallat. qui velvet i&ti aut morfi vno quovis flagitiorum vix tan dem nequitiam fentimus, immó tum demum iniuftos fieri putamus homines, cüm iniuria nos affici- 1$ unt, intemperantes cum libidinem exercent, timidos cüm fugiunt: nonaliter quàm fiquis opinetur fcorpiis ftimulum innafci quando pungunt,& viperis venenum quando mordent.Que quidem ftul. ta eft opinio.Non enim fimul& fit malus aliquis,& 26 malus effe cernitur. fed jam indeab initio preditus prauitate, occafionem facultatémque nactus furatur fur, leges violat tyrannicz indolis homo. IX, Pansa At vcró deus non ignorat cuiufque ingenium& na nondum c5- turam, vt qui animam füapte natura magis quàm 25 mifit flaet- corpus fentiat,neque có rem differt,vt violentiam tj. iam manibus, impudentiam voce, libidinem puden dis proditam puniat. Non enim vlcifcitur feaccepéainiuria, neque raptori irafcitur vim paffus, aut mecchum odit affe&tus iniuria: fed medicinz facien 39 dz caufa fepe plettit ad adulterium, auariciami, vel iniuriam faciendám procliuem, vitium velvti morbum comitialem antevertens priufquam erum pat. Nos interim qui pauló anté indignabamur ob fera fontium fupplicia, nunc id culpamus, quod 3$ deus ante quàm committantur flagitia ipfum prauum animi habitum coercet; quippeiguorantes fe pefu

HIS QVI SERO A NVM. PVN.' 24
pe futura fa&tis,& occulta apertis deteriora maiorique digna metu effe: neque dodi ratiocinari caufas, propter quas nonnullos expedit etiam perpetrato fcelere miffos facere; alios etiamnum mediy tantes maleficium pcena anteverti. quomodo medicamentorum quzdam non congruunt egrotarnitibus,conducunr autem aliis non laborantibus,fed in periculo quàm zgroti verfantibus maiore. Hine
€ft,quód non omnia parentum peccata dij inlibe: Qui pojfen &o ros convertunt. fed(i quis de malo nafcitur bonus; puniantur tanquam bene affe&i corpore natus de morbofo, is ob delitla
generis poena liberatur, vtpote& málicia vt qualitate ortus: qui veró morbo in(imilitudinem genez ris refertur atque redigitur vitiofi,ci nimirum cotijy venit tanquam hzredi debitas poenas vitij perfoluere, Non enim profectó Antigonus propter De« metrium, non Phyleus propter Augeam, non Neftor propter Neleum fuftinuit poenam: nati enim
hi malis, boni ipfi fuerunt.fed quorum natura am&o plexaeít cognatam maliciam, hos lufticia fimilitüz dinem prauitatis perfequens fupplicio affecit. Verrucz, nzui lentes parentum in filiis non vifi, ali quando in nepotibus denuó apparuerunt.& que dam mulier Greca cüm nigrum peperiffet infántu25 lum; adulterij poftulata invenit fe quarto gradu ptogeniei ab Aethiope procretam.ac Pythonis Nifibeníis, qui nuper commutauit vitam cum morte, di&us genus à Spartis(hi funt homines 8 fatisà
... Cadmo draconis dentibus eiiati) ducere, filiorum $9 quidam haftz fieuram in corpore fuoin lucem exa tulit:fimilitudine generis tam multis poft atatibus tanquam 6 profundo emergente. Eodem modo fxpe animi adfe&tiones in prima prole occultanturt
in pofterioribus propaginibus natura demum fimi95 litudinem vitij aut. virtutis inftaurat. His dictis ego cüm conticuiffem,fubridens Olympicus: Non; inquit, laudamus te; ne quafi fatis demóftrato pro4
93 1
matorumi

Fabula de Thefpefio So lenfí rediviuo,
244 PLVTARCHI DE
pofito videamur fabulam dimittere. hac demü au dita, pronunciabimus. T'um cgo narrationé fic fum profecutus.'Thefpefius Soléfis vir Protogenis, eius qui hec nobifcü fuit, familiaris atq; amicus,cüm pri mis téporibus perquàm diffoluté vixiffet,atq; exinde rem familiarem celeriter perdidiffet;aliquandiu etiam necefsitate impellente malis fe dedit artibus: & poenitentia ductus, dum diuitias fe&atur, 1dé eft expertus,quod víu venire intéperantibus folet. qui vxores dum habent,nó cuftodiüt,dimiffas q;& aliis!9 coaiunctas improbe corrumpere conantur. Is ergo "Thefpefius dü nulla turpi reabftinet,que voluptatem aut quzftum videretur conciliatura, breui tem poris fpacio opes non fané magnas, opinionem autem maliciz fummam fibi parauit. Maximéautem eum notauit oraculum ab Amphilocho allatum. cüm enim(vt fertur) mififfet ad deum, fcitatuman reliquum vitz vi&urus effet melius, refpófum fuit, Meliüs habiturum poftquá mortuus foret. Ac fané hocilli quodammodo nonu poft multum temporis accidit. De fublimi enim in ceruicem delapfus,ictu abíq; vllo vulnere accepto mortuus eft: tertiáque poft diefub ipfam funerationem revixit. Mox recuperatis viribus ad. fe reverfus, incredibilem quan
$
Ig
ul
dam vitz mutationem inftituit. nam nequeiuftio- L7
rem in contractibus vllum eo tempore nouerüt Ci lices, meque maiore adverfum deos pietate, neque ho(tibus moleftiorem, neq; magis fidü amicis. quo faftü eft vt quibus. res cum ipfo erat caufam cognoÍcere tantz diuerfitatis auerent,non vilem aut- vul.j9
garem eam fuille arbitrantes. Quam eor fuiffe veram opinioné, intelligi poteft ex his quz ipfe Protogeni, aliííq; bonis amicis narrauit.Nam fimulatque mens corpore éxcidit, principio eiufmodi fenfit mutationem, qualis eveniret gubernatori à& naui inpr ofundum mare abiecto. Deinde paululum elatus,viíus eft fibi totus refpirare,& anima velvti vnic9 ocu3$

15
HIS QVI SERO A NVM. PVN.. 245
«o oculo aperta vndiquag; circumfpicere. Confpexit autem nihil eorum quz anteà. fed ftellasingentes,& inter fe immenlis diftantes intervallis, fplendorémque admirabilis coloris emittentes efficacitate preditum, ita vt anima eo leuiter vecta, tanquam in ferenitate in lumine vfquequaque celeriter vagaretur. Pratereo hicplurima fpe&acula ab
€o commemorata. Animas autem morientium nat- De animi rabat cüm furfum adfícendunt,aere cedente bullam morrentium efficere lammeam: qua deinde fenfim rupta exeant fabula.
forma przdite humana, mole exigua,& motu non eiufdem omnibus modi. quafídem enim celeritate admirabili exilire,& ad re&am lineam furfum emicare. aliàs fufi inftarin otbem converfas,aliàs furfum, aliàs deorfum vergendo, mixta quadam& turbida moueri agitatione, vix longo admodum temporis tractu fubfiftente. Plerafque earum ignorabat( vt retulit) quorü effent. duas aut tres notas fibi cüm confpexiffet, conatus eft accedere& alloqui. ille autem neque audiebant, neque apud fe erant, fed mentis expertes ac confternatz, omnem confpe&tü ta&ümq; fugientes yagbanter primüm feorfim vnaquzque, deinde multis eodém modo affe&is obviam fade& implicate, motibus promifcuis& temerariis ciebantur, vocéfque edebant obfcuras, quafi vociferationes eiulatu& pauore mixtas.Alic autem fuprà in fummo ambientis erant adfpe&u fplendidz,& invicem ob benevolentiam cocuntes, tumultuantibus iftis vitatis: fignificabant nimirum fefe in fe contrahendo moleftiam, extendendo autem& pangendo gaudium& approbationem. Ibi aiebat quandam cuiufdam cogna torum animam,quem wtpote ipfo puero mortuum; non fatis beneagnofceret, prope accefsiffe, ac dixiffe: Salue Theípefi.|Miratum fe refpondiffe, Non Thefpefius ego fum, fed Aridzus. tum animam intuliffc: Priüs quidem Auridaus fuifti,poft modó au qq ij

346 PLVTARCHI Dp^7
tem Thefpefius(vox ea diuinum fignificatyeris.nón enim mortem obiifti, fed diuino quodam fato tua huc venit mens, reliquis animz facultatibus velvti anchora in corpore relictis. atque rurfum nunc tibi argumento hoc fit, quód anime defun&orum neque vmbram faciunt, neque conniuent. His àudius Thefpefiusiam& magis colligere fe acad rationis vfum redire cepit,& cüm perfpexiffet, animadvertit(ibi comitari appendicis loco obfcuram quandam& vmbrofam lineam: illas veró animas 19 fulgore circundari ac intus effe pellucidas, non omnes tamen eodem modo. nimirum alias plenz infür purifsime Lunz vnum coloremlzuem ac continentem zquabiliter exhibere: alias fquainis quibufdam exilibus ac vibicibus percurrentibus macu Ij latas:alias admodum vario& infolenti adfpe&u, ni gris notis viperarum inftar compunas:alias etiam obtufis diftin&tas fiffuris. Caterüm fingula enarxans Thefpeíj ille cognatus(nihilenim impedit, quin hominum nominibus animas adficiamus) do- 2€ cuit Adrafteam Iouis& Necefsitatis filiam omnibus flagitiis vindicem fupremo loco collocatam ef fe: neque malorum quenquam ita vel magnum vel paruum vnquam fuiffe, vt autlatendo aut vim faciendo paenz fubducere fe potuerit. Porró alios»s aliter puniri,& ipfam tria fuppliciorum genera tueri atque exfequi.. Quofdam enim(aiebat)ftatim
1n corpore& per corpora pleétendos poena velox arripit miti quadam ratione,&que multaomittat. expiationis indigentia. Quorum veró maliciaope- 39 rofiorem flagitat medicinam, eos genius poft mortem Iufliciz tradit.Prorfus autem infanabiles Iufticia repellente, tertia& fieuifsima Adraítez adminiftrarum Erinnys hinc inde vagantes atque fu. gientes curfu adfequens miferabiliter atque imma- 3f niter vniuerfos abolet, inque locum demergit qui neque cerni oculisneque vifa adiri poteft. De cateris
M

jo
Lj
HIS QVI SERO A NVM. PVN. 247 teris vindiáis, ea qua"in hac vita poenam infligit, barbaricarum eft fimilis. Sicvt enim apud Perfas eo rum qui puniuntur veftes atque tiaras convellunt ac flagellant ipfis plorantibus& vt defiftatur cepto obfecrantibus: ita fupplicia quz à facultatibus& corporibus exiguntur, vehementem non inferunt ictum, neque ipfam attingunt maliciam, fed pleraque rantüm opinionem quandam fenfámq; externum poen praebent. Qui veró hinc paena evitata & inexpiatus eó pervenit, hunc excipiens Iufticia confpicuum atque nudum,ac qui prauitatem fuam nulli rei immergere, nullo velare modo pofsit, fed yndiquaque ab omnibus talis qualis eft perípiciatur, primum parentibus ac maioribus fuis probis (6 quidem tales(int) demonftrat, indignum ipfis atq; confpuendum. fin mali fuerunt,peenas eorum vidensjiplis vicifsim cercentibus ple&itur per longum fatis tépus, fingula vitia iis luens doloribus ac
cruciatibus, qui magnitudine& vehementia tanto
20(uperát corporis dolores, quanto res vera eft quàm P
fomnium efficacior. cicatrices autem& vibices reflaut à(ingulis vitiis, maiores aliis, aliis minores. Tam mihi(aiebat) confidera varios iftos animarum & omnigenos colores. Squalidus ifte& caligino25 fus,illiberaliá fordium eft pigmentü atq; auariciz,
30
»5
fanguinolentus& igneus, crudelitatis atque fzuiciz. caeruleus intéperantiz circa voluptátes* liuidus ac violaceus,& qualis atramenti quod fepia emittit ,invidiz ac malignitatis. Etenim vt hic. vitiofitas peranimz motus in corpora certos colores didit: itaibi color finis eft luftrationis atq; poenz. His coloribus omnino deteríis, anima fplendida& macularum expers redditur. Quandiu autem inherent, reciprocant affe&us cum faltu quodam & agitatione, quz in quibufdam languidior eftac facile exftinguitur« in aliis vehementer fe intendit. Acharum animarum alie iterum iterámque puniqq uij

248 PLVTARCHI Dr tz convenientem fibi habitum affe&tionémq; tan: dem adipifcuntur: alias rurfum in corpora animalium expellit violentia quzdà infcitiz ac cupiditatis voluptatü genus. nam rationis imbecillitas ob contemplatricis facultatis focordiá a&tiuá inclinat$ ad procreationem: hzc cum inftrumentü intemperantiz defideret, cupit fuos appetitus ad fruendum perducere,& per corpus implere. ifthic enim nihil nifi vnbra quzdam imperfe&a& fomnium volupta tis nunquá implendz adeft. Hzc locutus"'Thefpe. 1o fium celeriter fané,ceterüm périmmenfium fpacii,
vt apparebat,produxit, facile atq; expedite pergen tem:quippe qui fplendore luminis tanquam alis ve heretur,donec ad magnum quendam hiatum deor* fam penetrantem fuit perventum. ibi defertus à vi 1g €um tenente ,viditalias idem páti animas. Inftar auium etim cocuntes eó, atquein orbem circum hiatum obambulantes,re&à tranfire non audebant. Ipfe hiatus intus bacchici in morem antri confpiciebatur materia, viriditate,& floribus omnis ge- 20 neris varie ornatus. exhalabat autem lenem auram quz odorem exhibebat fuauitatis admirabilis,eámque temperiem adferebat fruentibus, quam vinum folet ebriis. nam fragrantia illa perfruentes animz, leticia perfundebantur, fibíq; invicem blandieban 25 tur. Circa eum locum in orbem erat bacchatio»rlfus, omní(que iocantium& fefe oble&antium mus
fa. Atque cà cognatus ille Thefpefij dicebat Bacchum in deos abiiffe, Semelémque poftea eódem adduxiffe. vocari autem Lethz» id eft Obliuio- 39 nis locum.Itaque cupientem non paffus eft ibi com morari Thefpe(ium, fed vi abftraxit: fimul docens pre voluptate colliquari&humeétari mentem: brutam veró partem rigatam& obftupefaCam, memoriá corporis excitare, ex ea defiderium 3$ nafci quod trahat ad generationé, quz fic dicatur, cüm fit inclinatio intendens animam humore grauatam

HIS OVI SERO A NVM. PVN. 149
watam.^ Tantundem porró itineris vbi confecit "Thefpelius, vifus eft fibi videre ingentem craterem, inque eum riuos influere, quorum alius candidior maris fpumaaut niuibus effet,alius purpuram arcus caeleftis referret, alij aliis coloribus infe&i eminus fuum perhiberent fplendorem. vt propiüs accefsit, crater ambiente aére magis abolito,& obfcuratis coloribus floridifsimum retinuitabfq; albedine co lorem. vidit autem tres genios ibi in formam trian 1o guli confidentes,qui aquam influentem inter fe mé furis quibufdam dimetirentur. Huc víque aiebat Thefpefij anims du&or Orpheum perveniffe, quo tempore animam vxoris quzfiuit:& non probéme moria fuggerente falfum hunc ad homines fparfif1$ fe fermonem, oraculum quod apud Delphos eft, Apollini effe cum nocte commune.cüm quidem có mune Apollini cum no&e fit nihil. Verüm hoc (addebat)no&is eft& Lune cómune oraculum,nul loterrz fine inclufum, neque vna certa fixum fede,
20 fed quod vfquequaque inter homines vifis fomniÍfque vagetur. Hinc enim fomnia,vt vides,temperaa,& llaei ac vario fimplex verámque adfcifcen tes diffeminantur.. Apollinis autem neque vidifti, neque videre potes.altiüs enim fe non effert neque
125 conceditanime terreftris portio,fed deorfum tendità'corporedependens. Simülque conatus eft addu&o Thefpefio oftendere lumen,quod(vt narrabat)é tripode per finus Themidis enititur in Parnaffum.fed cum id is videre cuperet,pre fplendore
39 non confpexit.audiuit tamen preteriens vocem acutam mulieris carmine edentis cüm alia quedam, tum tempus etiam quo ipfe extremum effet vite di& confe&urus. Dicebat autem genius,vocem hác effeSibyllz, quz in facie Lunz circumvehens futura
5 caneret.^ Cüm autem plura vellet audire;impetu Lunz velvti flu&u in diuerfam partem compulfus, pauca percepit:€ quibus fuit etiam vaticinium de gd*

t—
Supplicia gortsorkb.
o^ PLVTARCHI DE
monte Vefuio,& Diczarchez cóflagratione,ac de principe eius temporis incifum hoc,Bonus cum fit; morbotyrannidem finiet.' Secundum hzc ad fpe&anda fupplicia fe converterunt.Atque initio quidem tantum difficilia& miferabilia vifa ipfis funt oblata. póft in amicos etiam, familiares,& focios prateromnem fuam exfpe&tationem incidit Thefpefius,qui graues cruciatus, ac faeda fupplicia durifsimáque perferentes ipfum cum lamentatione& ploratu compellarent.denique etiam patrem fuum confpexit€ voragine quadam emergétem, plenum pun&urarum atque cicatricum, manus adverfus fe intendentem, ac filere non paffum, fed coactum à prafe&is fuppliciorum fateri, nefarie fe hofpites
1
quofdam auro przditos veneno fuftuliffe,& cüm 1g
ifthic latuiffet, hic fceleris convi&um partim dediffe poenas,& iam duci vt reliqua patiatur.Deprecari ibi aut intercedere pro patre non aufus prz me tu& terrore Thefpefius, càm referre pedem& fugere vellet,non iam ampliüs benignum illum& familiarem vidit du&orem: fedab aliis quibufdam adfpe&tu terribilibus propulfus, reliqua fpe&auit. £orum qui aperté mali fuerant, autin vita paenas dederant, animadvertit vmbram non itaiam difficilem effe neque atteri fimiliter imperfe&am, aut
k laborare de bruta& adfe&ibus obnoxia parte.Qui
veró fub praetextu& opinione virtutis vitam laten te improbitate exegiffent, Ivos alij ad(tantes cogebant magno cum labore& dolore interiora anime foras obvertere, contra naturam torquentes fefe& fle&entes, quomodo marinz fcolopendrz hamo vorato fefe voluentes invertunt.quofdam cute derepta explicantes,oftendebát intus vitiofos,& qui nequiciam in ratione animz partis principe te&tá efsiffent. Alias quoque fe vidiffeanimas perhibeat,quz viperarum inftar binz, terng, aut etiam plures complicata, invicem fe manderent,ob memoriam
az
M
jo
3$

HIS OVI SEROA NVM. PVN. zt
foriám iniuriarum& moaefticiam derebus in vita aGisauttoleratis. Effeetiam lacus iuxtafe pofitos, vnum feruentis auri, alium frigidiísimi e .—biertium afperi ferri.his adftare quofdam genios, f qui fabrorum zrariorumin morem inftrumentis fuis animas corum qui ob auariciam& habendi inexpletam cupiditaté malefici fuiffent lacubus quà demitterent, quà extraherent. nam ip aureo lacu cüm candentes ac vi ignis perfpicuz effent reddiEO. tz,plumbeo inic&z congelabant:& grandinis ritu durate, in ferrco nigerrimz fiebant ac confringebantur conterebantürque ob duriciem, formáque mutata rurfum ad aureum lacum reiiciebantur, atroces(vtaiebat) hifcein mutationibus cruciatus
I$. perferentes. Omnium autem miferrimé excruciari eas,qua iam miffz facte cum viderentur, ad fupplicium retrahebautur.hz autem erant,quarü poenz in pofteros redvndarent. cüm enim harum ali.— qua eodem pervenit, irata incidit,& clamore ob20 tundit,figna oftendens eorum quz paffa eft,expro brátque& infequitur fugere& fe fubducere fruftra cenanté.ccleriter enim tortores accurrunt ad fupplicium,& denuó compellunt eiulantes ob prenotionem poenz. nonnullas quoque& multas po32 fterorum animas ferebatà fe invicem pendere,& az pum aut vefpertilionum modo maiorü animá infe€tari ac ftriderc ob memoriam eorum,quz ipfis pra pter eos eveniunt. Extremo loco vidit animas quae
ad fecundum ortum converfie in varia animalia vi
30 fle&erenturatque transformarentur inftrumentis ac verberibus, ab iis quibus illud opificium commiffum eft. qui integra membra aut cótundunt,aut avertunt,aut etiá omnino dedolantatq; abolent,vt
alij vit» congruere pofsint, In his confpexit etiam
3: Neronis animam, malé iam cüm aliàs affectam,tum clauis confixam aureis, Hic cum iam opifices formam viperz Pindarice praeberent in qua geftata

"T'PLVTARCHI
in vtero& matre perefa viueret, fübità:(vt narra bat)magnum effulfit lumen,& voxexeo edita iuffitinaliud manfuetius animal mutari, quod circum paludes& lacus caneret. dediffe enim poenas flagitiorum,& aliquod ci à diis deberi beneficium, s quód fubditorum optimam piifsimámque gentem Grecos liberaíet. Atque ha&tenus fuit fpectator. Reverfurus autem prz metu in extremum mali venit. quedam enim mulier mirabili forma ac magni tudine cü arripiens, Huc,ait,ades,vt(ingula rectius 10 memoria comple&aris,& bacillum.quoddam, quali pi&ores vtuntur, cádens ingefsit.aliaautem prohibuit, Ipfe autem tanquam à fiftula fubitó vento vehementi impulfus in corpus íncidit,& oculos aperuit,tantum noniaminfíepulerum conditus.—!$
PtyTARCHI Virtutem doceripoffe.
VÀ E virtute confultamus ac diNy. fputamus,doceríne pofsitpru / dentia, iufticia, vitz rectitu&, do. Ergo rhetorum przclara 25 er opera,& gubernatorum,& ar 3 chite&orum,& rufticorum 157 admiramur:(funt enim fex. 5^ centa) viri autem boni nominantur tantum eo pacto,quo hippocentauri, gigan 30 tes,& cyclopes: opus autem reprohéfioni non obnoxium virtutis atque fincerum nullum eft, neque mores malarum perturbationum vacui? fed fi quid fponte fua natura producit boni, id multo alieno
ebícuratur, tanquam fructus fylueftri& immunda 35 permixtus materia? Fidibus canere difcunt homines,& faltare,& legere litteras,& agros colere,& equi

1o
»
20
25
39
35.
VIRTVTEM DOCERIPOS. 35
equitare: calceis fe& veftibus induere difcunt,vinum infundere cibos parare: atque hzc omnia nifi difcantur,recté non fiunt.bene autem viuere,cuius rei gratia ifthac funt omnia, difciplina,ratione,atq; arte caret,& fortuitum eft,ó mortales? Cur virtutem non doceri dum affirmamus, virtutem effe vlla negamus?$i enim difcendo ea nafcitur,qui difci'eà vetatjis neexfiftat eaimpedit. Atqui,vteftapud Platonem, ob pedis ad lyram incócinnitatem neq;
frater fratri bellum facit, neque amicus cum amico
litigat, neque ciuitates ciuitatibusorta contentio-ne extrema mala vicifsim inferunt.neque feditioné
ortam dicere pofsis in ciuitate propter accentum,
& quomodo pronunciandum fit'Telchines: neque 1n familià iurgium inter maritum& vxorem
de ftamineaut fubregmine.Et tamen telam,librum, aut lyram non tra£tabit qui non didicit, quanquam
nullum inde magnum damnum accepturus:fed ridi
culus fieri veretur. nam, vt Heracletusait, praftat
infcitiam celare,.Domum autem,cóiugium,rempublicam,magiftratum putatre&e tractari* Pueri ob
fonis edendis dediti pedagogo Diogenes pugnü
incufsit,re&té non ei qui non didiciffet,fed qui non
docuiffet culpam imputans. Iam participare patinam aut calicem dextré non poteft qui non ftatim
à puero didicerit, vt Ariftophances ait,
Nor obfonia,nen turdos auere,non pedes
Alternos ponere:— fimilig autem,ciuitatis,coniugij, vitz, mafiftratus focietas iniri inculpota poteft ab his, qui non didicerunt quomodo fe invicem gerere homines debe ant? Ariftippus inrerrogatus à quodam, Ergo vb345 tu es? ridens, Nónne,inquit,ego naulum perdo» vbique fum? Cur ergo non ipfe quoque dicis, i ho mines difcendo nó fiunt meliores,perit merces ne dagogis data! Hi enim primüm accipientes ab ipfo

254 lacte puerum, ficvt nutrices corpus manibus foi maut,ita ipfi animum fingunt, confüetudine ad p? ta virtutis veftigia adducentes. Et Laco interroga tus quid vtilitatis adferret pueris quos inftituebat: Facio,refpondit,vt honefta eis fiát fuauia. Atq; ipfi pedagogi docent in via ambulare capite demiffo, vno digito falfamentum, duobus tangere pifcem, panem,carné,fic fcabere,fic veftem gerere.Quid,di cés vitiliginis effe& reduuie mediciná,nó effe pleu ritidis,febris,phrenitidis,différtne ab eo qui rerum puerilium affirmet re&é fcholas effe, doctrinam, pracepta, magnarum& perfe&tarum vfum rationis expertem atq; fortuitum? Sicvt enim ridiculus eft qui remum agitari ait ab eo qui didicerit, ita qui aliarum artium difciplinam ponens, virtutis tollens, contrarium videtur cius ficere quod Scytha folét.
Initio Mel- Hi enim,vt Herodotus ait,feruis oculos eruunt,vt
gom. ipfis adfftant. hicancillis& inferuientibus artibus rationem velvti oculum tribuens, virtuti eum adimit. Atqui Iphicrates iniperator Callim Chabriz F. interroganti, Quid es, fagittarius,cetratus,eques, grauis armaturz miles?nihilinquit,horum,fed qui his omnibus przcipio.Ridiculus proinde fit,qui di cat artem fagittandi, armia tractandi,(unda 1aciendi,equitandi poffe doceri, ducendi exercitus rationem effe fortuitam.. Nónne magis etiam ridiculus
ille, qui folam prudentiam doceri poffe neget, fine qua reliquarum artium vfus et nullus, nullum emo lumentum. Qaod ficaprinceps eft,ornatüfque& ordo omnium, quodvis ad vtilitatern componens: iamprimüm quz gratia eft ccenz, pueris ita infli«
tutis vt coquere, affare,& vinum infundere
pofsint,G nulla fit difpofitio, nul« la ordinatio adminiftrantium? ÁU*
De
PLV1$
pr

m PrvTARCHIÍ
| Libellus, docens Qua quis ? ratione feipfum cítra invidíam laudare poffit.
VOZ? Eno eft, Herculane,qui non A km dicat moleftum atque illibeNS á
:J rale effe, de feipfo ad alios lo7? quendo aliquam fibi dignitaS N tem aut potentiam vindicare, Give fed reipfa pauci,eorum etiam S quirem iftam vituperant, nii gratam cius importunitaten: evitauerunt. Euripides quidem infolentifsima vfus eft iactantia, hzc canens: Vendlis oratio fi effet mortalibus, ao Laudesnemo[ui ipfius ucllet dicere. : Nunc ex profundo nanq; gratis aere Sumcre licet)nemo non gaudet dicere Tori falJa quàm uera: boc impune quiaficet. .. adde, quód orationem defeipfo inferuit cafibus& 25 rébusin tragcedia propofitis, nihilad eas pertinentem. Similiter Pindarus quóq;,qui intempeftiuam iactantiam infani& fuccinere dixit, riullum facit fnem magnifice loquédi de fua facultate. dignà quidem laude: quis hoc negaret? Sed tarnen& eo3? rum qui in certaminibus coronantur,alij vi&oriam proclamánt,vt rholeftam de feipfo loquendi afar precidant.& Timotheo in victoriam de Phrynide partàm fcribenti, Beatus éras Timothee, quando preco dixit, Vincit Timotheus Mile(ius Carbopis 35 filium Ionocamptam: non iniuria fuccenfemus,qui indo&é& iniufte fuam ipfius przdicauerit vioriam, Vnicuid; eniz, vt ait Xenophon, laus ab alíis
Olymp,oda 93

Propria laus cur for
deat.
Gloria,
Vane laudes fini.
26 PLVTARCHI DE
profecta fuauifsima eft auditu; aliis autem ea moleftifsima,quam fibi quis ipfetribuit. Primüm enim impudentes eos arbitramur, qui feipfos laudant: quia decebat eos pudor, etiam fi ab aliis laudarentur. Secundó,iniuftos:fibi fumentes fcilicet, quod tribuiabaliis debuit. Tertio, aut filentes videbimur molefté ferre€ invidere: aut hoc dum vitamus, cogemur preter animinoftri fententiam ips quoque nos ad laudandum conferre,& ipfos teftimonium dicendo in faciem laudare: hoc eft,rem in 10s recipere,que magis illiberali adulationi, quàm honoris exhibitioni convenit, Verüm enimvero quanquam hzc ita habent,víu venire tamen poteft, vtaudédum fit viro ciuilialiquid de feipfo dicere, non gloriz vllius aut gratiz captandz caufa: fed quia occafio& res xta poftulent,vt ficvt alia verajita de feipfo etiá proferat: maxim? cum ad prafens inftitutum commodé cadit, vt liberaliter profiteatur tale aliquid abs fe fuiffe geftum aut. confectum. Huiufmodi enim laus bonum producit fru&um,ex eatanquam femine pluribus& au&tioribus pullul& tibus laudibus. uippe gloriam ciuilis vir non vt premium aut folatium virtutis exigit, aut amplecti tur fuis actionibus comitantem: fed quód credi.&
f
haberi pro probo, caufam& occafionem ipfi pluri-2$,
um pulcriorámq; parit facinorum. dicto eaim audientibus& amantib. faciliàs& fuauiüs licet prodeffe: qui fufpe&i funt aut calumniis onerati,virtu te fua non poffunt vti,& vim facere beneficium ip
forum fugientibus.Si veró alias etiam ob caufas ciuilis vir feipfum laudare debeat,confiderandum eft quales ec fint: vt vanitatem&importunitatem evitantes,quod vtile eft;interim non pretermittamus, Proinde vana eft laus eorum qui fe ipfos propterea videntur laudare,vt laudentur, ac maximé contem nitur,ab ambitione intempeftiue glorie proficifci
credita.Sicvt enim qui cibi penuria laborant, contrà

SVI LAVDE,&. 257
tra naturam ex fuis ipforum corporibus ali coguntur, ífq; finis eft famis: fic qui laudes efuriunt, nifi Obtingát alij laudatores, decorum violant, dum ob arrogantiam ipfi fibi aliquid tribuere ac conferre $ videntur. Quando autem non fimpliciter& pro fe laudari cupiunt, fed certamine adverfus aliorum laudes fufcepto, res fuas geftas iis opponunt, ranquam oblitteraturi: ad vanitatem facinus invidum atq; malignum adiiciunt. Nam quiin alieno choro 10 pedem ponat, eum proverbio curiofum atq; ridicu lum demonftrant. fed de feipfo inter aliorü laudes 1n mediü ab invidia& obtre&tatione extrufum fermonem, cauere diligenter debemus:ac ne alios qui dem ferre qui tum nos laudent, fed meritis laudem 35 fuá cócedere.aut fi eo honore indigni ac vitiofi videantur, non nobis laudandis hunc ipfis adimere, fed palàm arguere atq; oftendere,nó competerein
eos qui habeturhonoré. Hzc cauenda etle,liquet. T.Occafío fé Seipfum autem abfq; culpa reprehenfionis laudare?P//m lau20 aliquis poteft,primüm fi calumnic aut accufationis
depellende gratia hoc faciat. vt Pericles: Ac mihi /"/?*
quidé vos irafcimini,ci viro,qui nemini veftrüm ce do vel peritia rerum, vel clocutione intelle&arum,* velamorepatriz,vel pecuniz defpicientia. Non e?5 nim crimen modó arropátiz,vanitatis,& ambitionis effugit tunc defe magnifice loquendo: fed& al titudinem animi,& virtutis declarauit magnitudinem, eo ipfo invidiam opprimentis, quod deiici fe & frangi non eft paffa.Et non iá ferre de talibus fuf39 frapia volunt ciues:fed extolluntur,latantur,& inftin&u quodam animi profequuntur talem iacantiam,fi vera fit& cóftans.Tefüimonio funt hiftoric. Pelopidam à principibus reip.accufatum,quód exacto Bcvotarchiz tempore non ftatim domum re35 diiffet, fed in Laconicam irrupiffet, ac Meffenam in ftaurauiffet,fubmittentem fe& deprecanté Thebani zgreabfeluerunt. At contraEpaminondam,qui II

às PLVTARCHI DE
eius tum faerat collega, multa de rebus fuis geftis magnifice predicantem,eámq; orationi finé imponentem, vt diceret, Paratum fe effe mori,fi fateri ve lint ciues;ipfum iis inuitis Laconicam vaftaffe, Me
fenem condidiffe,& Arcades in vnum corpus con- 5
duxiffe: non fuftinuerunt iidem ire in fuffragia, fed admiratione viri gaudio fimul rifüq; oborto difcefferunt. Itaq; ne Homericus quidem Sthenelus plahé damnandus nobis eft,cüm diceret,
iilo, Nos noftris mito meliores patribus effe sos ladlamus;— fiquidem horum meminimus etiam verborum;
Ebcu Tydide;tam forti nate parente,
Q iud trepidas.timidusd; acies circumfpicis amplas* 3pfeenim nullo impetitus maledicto, amicum igno ininiofe compellatum defendit, ipfa caufa veniam de fe dicenti conciliante; Et quidem Romani egre tulerunt Ciceronem crebró res fuas contra Cacilinam geftas przdicantem. iidem tamen Scipionem dicentem,Non debere eos fententiam de Scipione ferre,quibus ipfe poteftatem decernendi de omnibus hominibus parauiffet, coronati in Capitolium deduxerát,facrificioá; eius interfuerunt. ille enim
lbid. 370,
19
1
zo
nulla vrgente necefsitate,tantüm glorie cupidita- 25
te impulfus laudibus fuis vtebatur: hunc periculá II. Adver- invidialiberauit. Non aüt reis duntaxat,& in pefe re fui riculo confüitutis,fed etiam iis qui in aliquam inci» laudationf. derunt calamitatem iactantia& faftus cóvenit,maexO/4^I.— gis quàm cüm rebus vtuntur fecundis.hi enim velvti arripere gloriam,& ambitioni fue indulgere vi dentur: illi procul ab arrogantia ob temporis ratio riem deiun&ti, emergere adverfus opprimenté fortünam, ac magnitudinem animi fulcire, omninóq; fupere adverfarum rerü miferationem deplorationémq; exiftimantur. Quemadmodum ergo eos qui
iater ambulandum fefe erigunt, ceruicemq; fubli j mem
30
35

1o
U
$0
25
$VI LAVDE,&c 259
rae attollát,ftolidos vanófg; putamus:qui in pugilla tione velpugna feipfos excitát,cos laudamus.fic vir fortunainiqua vbi fe rectum ftatuit atq; relu&tatur,
"Tanquam pugil; confevens manum deabie&to& miferabili gloriofitate fua elati fe& altum redigens: nó moleftus aut ferox,fed magnus effe videtur atq; invictus.Hoc fcilicet modo Home rus Patroclum moderatum& invidie expertem in re preclaré gerenda, gloriofum in morte facit:
Si mibi uiginti tales equidem occurriffent.—— Et Phocio,manfüetus aliàs,poftquam dánatus fuit, cum multis aliis indiciis fuam detexit magnanimitatem,tum cuidam vnà moriturorü eiulanti& grauiter cáfüm fuum ferenti, Quid? inquit, Non tibi gratum eft cum Phocionemori. Nonminor,fcd maior etiam ciuili homini iniuria affe&o licentia datur de fe verba faciendi ad ingratos.Sic Achilles aliàs diis gloriam cócedens,& moderaté loquens;
——Si Iuppiter olim
Concedet nobis eucrtere Pergama'T'roice, indigne autem adfe&us contumelia& circumfcriprus,rz iacantiam permittit,——
Cepi bis fenas comitatus nauibusurbes.— Ett:
Non etenim galee fulgorem cernere noftre
Cominus audebunt,—
admittit enim libertas, quz excufationis fui pars eft;magniloquétiam.Sic nimirü etiá Themiftocles, cüm in a&tionib. füis nullà di&à aut factum mole$0 ftüadhibuiffet, ab Athenienfibus fe ob fatietatem
35
faftidiri ac defpici animadvertens; nó abftinuit dicere, Quid,ó felices, defatigainini fepenumero beneficiis ab eodem accipiendis?& tempeftate oborta füb arborem hanc confugitis,ferenitate reddita inter digrediendam fródes eius ftringitis? Hi ergo iniuriis lacefsiti, adverfum ingratos memoriá rerá àbs fe praclar? geftarü intulerunt. Ià cuius re&é fa Ir dj
Seph,Ted:
chim.
Iliad.z; 947.
Ilrad.a3 128.
Yiad.; 328. Iia.?, 70;

ILI Defen
fio rei bene&
EI 35 25 55» » »
2160 PLVTARCHI DE
&a culpátur,is ea filaudat, omnino veniá meretur, & reprzhenfione vacat. viden ur enim n6 exprobraus defendere.Hzc res fplendidam Demoftheni parauit libertatem,laudámq; amolita eft faftidium, quas feré per totam pro Corona orationem vfurpa uit,iactans fuas qux culpabantur de bello legationes,& decreta. His admodum vicina eft venuftas oppofitionum, cüm quz cui res vitio datur, eius có trariü turpe oftendit effe atq; vitiofüm. Ita Lycurgus Athenis,cum ei exprobraretur,quódargéto da 10 to CalumnidtCré placaffet, Et qualis tandé, inquit, vobis videor ciuis, qui apud vos tanto tépore rem gerens public, dare potiüs quàm accipere iniuftc deprzhenfus fim?Et Cicero Metello obiicienti,plu res ipfo teftimoniü contra eos dicente damnatos, quàm defendente abfolutos cffe, Quis veró,inquit, non hoc dicit, plus in me fidei effe quàm eloquentiv. Talia funtcetiá ifthec Demofthenis: Quis veró menon iuré occidiffet, fi quid eorum que vrbi pulcra funt,verbo faltem aufus fuiffem dedecorare? 209 Et: Quid exiftimatis dicturos fuiffe impuros iftos homines,fi tunc mehis derebus fübtiliter rationes fubducente abiuitfent ciuitates?Omnino autem oratioilla de Corona ingeniofifsimé oppofitionib. & folutionibus caufarum laudes fuperinducit. Ve-?5 rüm hoc quoq; vtile eft illa ex oratione difcere, ep de fe di&tisaccuratifsimé admifcens auditorü bus des,invidiam& amorem fuià fe remouit.vt cüm re fert quales fe Eubccenfibus prebuerint Athenienfes,quales Thebanis, quz in Byzantios& Cherro- 39 ne(itas beneficia contulerit: quorü fe adminiftrü duntaxat ait.Ita enim occulte propriis laudibus au ditori feinfinuat,€ü voluptate admittenti qua dicuntur ,& gaudéti fuis pulcris facinoribus:cui gaudio ftatim comitatur admiratio& amor eius, cuius operares ita bene gefta fuit. Eó refpiciens Epaminondas Meneclidaipfüm aliquando traducente, vt qui
5
D

qui de fe quim Agamemnone ampliüs fentiret: Facio,inquit,hoc propter vos, Thebani, quorum folo rum opera Lacedemonium imperium vnica die everti.Sed quouiá qui feipfos laudant,iis pleriq; ad$ modüadverfantur& fuccenfent, no item alios lau. dantibus,fed frequenter gaudent alacritérq; adftipulantur fuis teftimonüs:folent nónulli iis, quibus idem ftudium fuit,ezdem a&iones, iidem denique mores,tempefítiué laudádis cóciliare fibi& infecó
10 vertere auditorem: qui ftatim intelligit, dicentem, etiam( de alio loquatur, ob virtutis fimilitudinem dignüeadem effe laude.Sicvt enim qui alteri expro brat ea quib.ipfe obnoxius eft, facilé fentitur non tam aliü quàm fefe vituperare:fic boni dá bonosho
1j norant,(ui ipforum memoriam renouant apud eos qui virtutis ipforü funt confcij, vt ftatim acclamét, Quafi veró tu nó fis talis? Sic Alexander Herculem venerans,& rurfus Alexandrum Androcottus, effe cerunt vt ipfi quoq; à fimilibus honorarentur.Dio20 nyfiusautem Gelonem fabfannádo,& gelota,id eft rifum,Sicilie nominando,imprudens per invidiam fuz potentie magnitudinem audctorihitémq; infregit. Atq; hzc quidem etiam aliàs fcire& obferuare ciuilem hominem convenit. Qui veró coguntur
2 5 fefe laudare,eos tolerabiliores facit fi non omnia 6bi arrogent: fed gloriam molefítam aliis fentientes, alia fortunz;alia deo accepta ferant. Itaq; przclaré Achilles:
Hunc poftquam. fuperi nobis fupcrare dederunt.
39 Preclaré etiam Timoleo,quiSyracufis fanum Fortuitorum cafuü ob res à fe geftas pofuit, domümq; fuam bono genio confecrauit. Optimé Pytho Aenius,qui cüm Cotyn interfecifTet, ac deinde Athenas veniffet, certatim oratoribus ipfum ad populü
35 laudantibus, cüm invidere fibi quofdam& indigne ferre hoc fentiret,progreflus: Hzc,inquit, Atlíenié fes deorá aliquis fecit, nos manus ei vtendas prrr dj
SIVE LAVDE,&. 261
IV. Se per alitum lauda re.
V.Translatto fi laudis in aliit,
Via.x, 379.

16i PLVTARCHI DE
buimus. Sylla quoq; invidiam amolitus eft, idem: tidem Fortunz mentioné faciens,& ad extremü Vc nufti cognomé fibi fümens.Malüt.n.homines fortu nequàm virtutis laudéaliis cócedere: quód illius dona boná aliená, huius defeétü à feipfis proficifci exiftimát. Qaare Zaleucus EUR IDA leges Lo-crenfib.cómendauit.Mineruam identidé fibi in cófpc&tü venire,legéfq; di&tare& exponere dicens,ni hil eorü quz promulgaret abs fe excogitatü aut có fultatü effe. Veràm hzc quidem remedia, háfq; ex- 10 cufationcs fortafsis neceffe eft adverfus plane moV I. Corre: rofosinvidófq; preparare. Apud moderatos non (lio tributa eft abfurdü etiá correctionib. laudü vti.Verbi gralaudis. tia, Laudauit aliquis te à doctrina, aut diuitiis,aut potentia. hüc tu iubebis nó ifta de te cómemorare, verüm hoc potiüs dicere,fi bonus fis, fi innocuus,fi vtilis.Hoc qui facit,nó infert,fed trásfert laudé: ne quevidetur gaudere laudatorib.fed fuccéfere quód nó cóvenienter laudauerint, aut ob eas rcs quas oportuit, ac deteriora meliorib.occultare: vt qui nó velit laudari,fed doceat laudare ita vt decet. Tale aliquid fpe&are videntur ifta Demofthenis.Non enim lapidib.ego,nó latere co&to vrbé muniui:fed fi meas munitiones cófiderare velis,arma invenies,equos,atquefocios. Acmulto magis illud Periclis. 25 Cüm enim iam moriepté neceflarij maefti deplorarent,ac preturas cómemorarét,potentiá,& que tro phaa,quas vi&orias vrbéfq; Athenienfib. partas re linqueret:paululü fefe erigés,reprshédit eos,quod cómunes multorü,& fortunz mapis quàm virtuti 39 debitas laudes retuliffent,pulcerrima,& maxima ip fiq; propria hac laude prztermiffa, Quód propter iplum nemo Athenienfiü nigrá veftem vnquá fumfilet. Hoc exemplü& oratorem docet,fi quidé vir bonus fit,laudatum ob facundiam, laudem in vitam 35 & mores avocare:& imperatoré,fi ob peritiá rei mi litatis aut felicitaté(itin admiratione, de manfuetu dine fua& iufticia libere loqui.Et contrà vbi nimie
Ld
a
* »
*

IO
5
30
35
SUI LAVDSE,&c 16;
Taudationes proferütur, vt vulgo per adulationem folent invidiofa tribuere, dicere: Non dcus ípfe ego fum;quid me immortalibus equas? fi me re&é nofti,integritatem meam lauda, aut tem perantiam, aut equanimiratem, aut humanitatem. Invidia.n.citra moleftià ei qui maiora recufat,mino ia cócedit: veráq; laus iis nó adimitur,qui falfas& vanas nó admittüt.Itaa; reges quoq;, qui nó deos fc,aut deorü filios, fed fratrü, aut matris amatores, aut beneficos,aut diis charos appellauerunt, haud grauaté pulcris quidem iftis,fed humanis tamen co gnomentis honórauerunt. Sicvt rurfum dehis qui fcribuntaut docent,eos molefté ferunt,qui fapientá nomen fibi adfcribütr, ample&ütur aüt fe philofophiz ftudere, aut proficere, ahádve aliquid tale moderatá& invidiz expers dicentes. Atoratores & fophifte dá declamantes patiunt fibi acclamari, Diuinitus,moderatorü& humanortü laudem amittunt. Porró ficvti qui oculorü debilitate affe&is ca uent ne moleftiam exhibeant, ij nimiü fplendidis vmbrzaliquid admifcent: ita funt qui fuas laudes nó omnino fplendidas ac puras proferunt: fed defe &us quofdam& errataaut leuia peccata iniiciédo, importunitaté&in vidiam declinant. Ita Epeus nó mediocriter fe de pugillatione iactás atq; ferociés,
Comninus buic corpus vumpan:—— fimul& hoc dicit:
Non fatis cft aliis me pugnas.do effe minorem: Quanquam bic quidé fortaffe ridiculus eft,athleticáarrogantiá timiditatis& ignauiz cófefsione excufans.]s accuratus& elegás,qui obliuioné de fe aliquáaut ignorantiá,aut ambition£, aut auditioné alicuius difcipline vel fermonis prodit. Sic Vliffes,
Aft ego Sirenum uoces audire cupidi,
Soluere m[ocios nutu; oclifd; iubebam.— Et: Nec mibi per[ua[um c: Ctelius parere fuiffet (e dj
Odyf., 187.
V LH. Vrtio^ rum inter laudes coit»
fcio.
Iliad.4,
670.
x oos 191.
0dyf.,228

0Ody.,228
[IX. F;du€a fe lame dauts.
YX. Lau: propria ad utilitatem auditor
referenda.
Via.3,665.
2 PLVTARCHIDE
Multo equidem)uolui luftvare C7 minera ab illo
Sperabam.—— o 2:05 omnino quzcunq; non plané turpia&indeco ra peccata laudib. admixta,invidiam avertunz.Mul ti paupertatem, imperitiam;atq; adeo ignobilitaté 5 inter fuaslaudes dum confitentur,invidiam retundunt.Sic Agathocles aurea pocula& calata prebi^ bens adoleícentibus, iufsit etiam fi&ilia proferri: &, Talis, inquit, res e(t ad(iduitas laboris ac tolerantia& fortitudo. nos olim lutea,nuncau- 19 r€a facimus pocula. etenim. Agathocles, qui ob obícuritatem generis& egceftatem credebatur in figuli officina educatus, poftmodó regnum totius propé Sicilix obtinuit. Atque hzc quidem remedia extrinfecus adícifcuntur orationi quam 1g defe quis habet. Quaedam aliain ipfis quodammo do infunt, qui feipfoslaudant. His Cate vfus eft, Iovideri fibi dicens, quod fuis rebus negle&is no&tes patriz caufa vigilaret.tale& iftud:
latóne me!qui poteram[ine negocio» 20
WNumneratusin uulgari cen[u exercitus,
Fortuna cadem cum primo fapientia
Frui.—- Item:
Vercor laborum gratiam profundere
Quos pertuli: neq; nunc hos detretto nouos. Vt enim domü aut przdiü,ita glorià quoq;& virtu tis laudé vulgo,iis qui gratis& nullo negocio, non qui redémerint multis laborib.& periculis,invidét. Quontà aüt nó modó citra dolorem aliorü& invi- diam, fed etiam cum eoráü vtilitate vfurpádz nobis funt noflrz laudcs,ne hoc agere, vt nos laudemus, fcd eo ipfo aliud aliquid moliri videamur: primüm hoc cófidera,an excitandi ftudij vmulationifq vir tutü gratia apud auditores aliquis feipfum laudare T pofiit. Hocfané modo Neftor fuas pugnas& przclara facinora narrando,& Patroclá ad pugná inftigau
fM

SVI LAVDE,&c 26; gauit,& nouem Grocos heroes ad fingulare cü He étore proehiü excitauit. Exhortatio enim qua factü verbis coniun&um habet,exemplümque proprium ad imitationem invitás, animata eft€& mouet atque ex(ümulat,& cum impetu ac propofito animi fpem eciam coníequendi€ potiundi eius,ad quod impel limur, certam iniicit. Hinc eft, quod Lacedemone chorvs fenum cantat,
Eel
i Nosfuimus olim iuuenes ualde ftremd: puerorum, Nos emus olin fortiores pluvimó: 1uuenum, Fortes fumus nos:fae, fi uis periculum. legislatore preclaré& ciuili rationi convenienter vicina& domeftica exempla'adolefcentibus corum B quirem gelsiffent proponéte. Enimveró interdum etiam ad reprimendum;ac humiliandum& cicuran dum hominem infolentem ac ferocem conducit de fc ipfo aliquid tumidiüs iaare. vt rurfum Neftor,
Cert,egó cunt, quàm uos fitis,melioribus olim
Confucui, uixid uiris:ned; me tamen illi
Spreucvunt. Mcd Sic etiam Alexandro Ariftoteles fcripfit, Non his tantum, qui magnum tenerent imperium, permif25 fum effe magnifice de fenure: fed his etiam,qui re&6 de diis ftatuerent. Vtilia funt etiám adverfus ho ftes& inimicos ifthzc:
20
Occurrunt nati mifcrorum uiribu nofüris« 4 Et de Perfarü rege, quu Magnus vfurpabatur, Age3?(laus: Quijinquit, maior me eft, fi non etiá iuftior? Etadverfum Lacedzemonios, cüm ij Thebanos accufarent,Epaminondas: Sané,ait,nos breuiloquentic veftrz finem impofuimus. Atque hec quidem in hoftes& inimicos. Deamicis porró& ciuibus,tem 35 peftiué nos iadtando non modó ferocientes retundere poffumus& humiliores reddere: fed& timidos atque attonitos animare. Sic& Cyrus in periIrv
lrad.s, 132.
Wia-a,260.
Wad.f127.

Odyfr. u, 203.
166— PLVTARCHI DE
€ulis& prceliis magnificé de fe loquebatur, non aZ liàs.& Antigonus fecundus, Teque ien non& moderatus,in naualiad Cón proelio amicorü quodam dicente, Non vides quáto plures fint hoftium naues! Me veró ipfum, inquit,quot nauibus oppo- f nis? Apparet hoc perfpedtü fuiffe Homero. Facit enim Vliffem fociisad flu&us& Ítrepitü circa Charybdin animos defpondentibus, in memoriam iis redigentem calliditatem fuam& fortitudinem:
Nor tanten bocce malum nunc grandiusingvuitillo,—'9
Cám nos vi tenuit uafto Polypbemus in antro. Et tamen binc uirtute mea nos co(iliod; Fugimus,—
Non eft enim popularem captantis auram, aut fo. 15 phiftice oftentationis ifta laudatio,neq; ftrepitum & applaufum quarentis,fed eius, qui confidendi pi
^ gnus virtutem fcientiámque fuam amicis exhibeat. Nam in periculis ad falutem permultum conducit auGoritas& exiftimatio viri imperatoria peritiaac 29
X. Quando facultate prediti.Ceterüm fuprà docuimus,nequaaliorá laus quam ciuile effe laudi& gloriz alienz feipfum opPmpsuenan- ponere. Tamen vbi falfz laudes nocentac corrumda,
untftudiümque rerum malarum& prauum de rep magnis confilium animi generant, non invtile2g eft cas refutare, aut potiüs indicato difcrimine auditorem ad meliorem avertere fententiam. Etenim quis non gratum habeat, fi plerofque vltró videat abflinere 3 vitio quod maledi&is ac reprehenfionibus fit exagitatum* Quod fi autem malicia hone- 3o ftam opinionem na&a fuerit, eiüfq; ad yolepsuem auariciámve illecebris honor& gloriaaccedat: nul laiam ita felix,ita valida eft natura,que his nó vincatur. Itaque oportet non hominum laudibus, fed ipfarum rerum, fi praue fint,adverfari ciuilem ho- 3$ minem. hz enim laudes pervertunt, fecámque trahunt imitationem turpium pro honeftis habitorü. Maxime

SyI-LAVDIE,&e 367
Maximé auté refelluntur, veris iuxtà oppofitis.Hoc modo Theodorus a&or tragcediarü fertur aliquan do ad Satyrum hiftrionem comicum dixiffe, Non fpectatoribus rifum mouere, fed lacrymas elicere
f admirabilitatem habet. Quod fi huic ipfi Theodoro philofophus aliquis diceret, Atqui,mi homo nó id przclarum elt fletum mouere, fed flctu& moefti cia liberare:is feipfum predicando auditorem iuua ret, eiüfq; iudicium corrigeret. Sic Zeno de multiIO tudine difcipulorum Theophrafti, Chorus;inquit, eius raior,meus eft cócinnior.Et PhocioLeofthene adhuc rem feliciter geréte interrogatus ab oratoribus quídnam beneficij in Vrbem cótuliffet?Nihil, inquit, quàm quod me pratore vos oratienem
t£. funebrem nullam habuiftis, fed quotquot mortui funtjin fepulcris maiorum funt humati. Admodum venufté etiam Crates his verfibus,
Hec babeo, qu edi qued ex faturata libido
10 Haufit.— oppofuit hos: Het babeo, didici fludio que pilebra, Camame Me quibus inftruxere.—
Pulcra enim eft hzc laus& vtilis, docens vtilia& commoda mirari atq; amplecti, vanis& ociolis re2$ hus pofthabitis. Itaq; hoc cü di&is ad quaftionem explicandá coniungatur. Reftat vtipfa iam difputa tione hoc flagitáte porró explicemus, qua quis rationeintempeftiuá fui laudationem cauere pofiit. Etenim amoré fui arcé habens de feipfo dicendi ftu
30 dium munitá, etiam his qui admodum mediocriter!* erga gloriam affe&i videntur, deprahenditur fzpenumeró infidians.Sicvt enim de preceptis bona valetudinis tuendz vnum eft, omnino cauere fibi à locis influbribus, aut maiori cura valetudinis vti
35 in illis verfantem: fic de feipfa loquendi ftudium quafdam habet occaliones& rationes lubricas,& quoyis pretextu propriam laudem clicientes. Pri
importuna
fui laudas

Vrad.7,301.
268 PLV/(TARCHT Dr
züm vbi laudantur alijjibi(vt diximus) ambitio fer monem de feipfo facile extrudit,animümque morfum aliena laude ac titillatum pruritus inftzr occupat quzdam gloriz cupiditas& ad eam paárandam 1ncitatio: idque cüm aliàs, tum adprimé fi alius e-$ qualis aut inferior ctiá nobis fit in ea reob quálaudatur. Quemadmodum enim efürientium appetitio aliis coràm edentibus magis acuitur& iritatur: ita laus in proximum collata intemperanter erga gloriam affe&os quafi riualitate quadam accendit. 1o Secundo loco narrationes rerum feliciter& exani mifententia geftarum, multos pra lzticia in iadan tiam ampulláfque verborum efferunt. incidentes enim in commemorationem vi&toriz fuz alicuius, aut rei in rep. przclaré gefte, aut a&iones vel ora. 1$ tiones principibus probatas, non fe tenent, peque modum feruarit. quo genere fui predicandi maximé videas homines nauticos& militares decipi. Accidit ctiam his qui é provinciis à fe gubernatis, aut magnis negociis revertuntur hoc frequen- 29 ter. mentione enim facta illuftrium& regiorum ho minum, anne&unt collaudationes fui ab iis profe€tas: arbitrantes non fe à feipfis laudari, fed aliorum laudes ipfis tributas referri.funt qui pland rem 3b auditoribus non animadverti putant, cüm re- 2$ gum aut imperatorum erga ipfosin dextra danda, alloquendo& amicé traétando referunt comitatem,non vt fuas hzc laudes, fed illorum humanitatis atque benignitatis documenra narrantes. Qua in reattendere fe quifque diligenter debet, vt cum 39 alios laudet, laudatio ea fufpicione amoris fui ipfius, ac ftudij de fe verba faciundi careat: ac ne videatur Patroclum preteridendo— feipfum laudandis aliis laudare.Proinde id dicendis genus, quo alios vituperamus aut culpamus, perieulofüm cft,& ambitiofis multas prabetad excurrendum

SyvI LAIVID E,&c. 269
rendum in fuilaudationem occafiones. In hoc vitij cum primis incidunt fenes, vbi ad caftigandum alios& culpandum malos mores ac malé fa&a converfi,eó progrediuntur,vt feipfos laudibus vehant,
5 qui mirabilem in tali re virtutem oftenderint fuam. His quidem, fi non atate tantüm, fed gloria etiam
& virtute fint przditi,danda eft venia.tantum enim abeft vt invtilis fit horum ia&antia, vt qui hoc modo cafligantur, magna fimul virtutis emulatione
jo& pulcritudinis ftudio incendantur. Nos alij cauere diligenter& metuere etiam iftas debemus digref fiones. Nam cüm alioqui molefta fit& pene intolerabilis proximi reprzhenfio,multámque requirat cautionem: qui alterius reprzhen(ioni fuam immi1j fcetlaudem, fibíq; gloriam ex alterius dedecore ve natur,moleftifsimus plane importunifsimüfque eft: quippe qui ex aliorü culpa laudé fibi videatur velle quzrere.A ddamus hoc.Qui facile in rifum foluunturjij maximé cauere debent& fugere titillationes
20 atque contrectationes;in quibus lzuifsimz corporis particule delabentes& confluentes, excitant impellüntque eam adfe&ionem. Et qui effufiüs ad gloriz cupiditatem feruntur, iis vel maximé hoc confulendum eft,vt càm laudantur ab aliis,fefe lau
25 dandoabflineant. Eum enim qui laudatur,erubefcere convenit, abiicere verecundiam non convenit:& inhibere eos, qui magnum aliquid de ipfis dixerint,non reprehendere tanquam intra modáülau
. desipforü profecutos.qua in re peccát multi,admo 3o nentes praterea de aliis quibufdà fuis a&ionibus& egregiis facinoribus,eáq; dictis inculcantes,donec fimul& à fe,& ab aliis tributá ipfis laudem corrum put Neano dà fibi ipfis blandiuntur,quaf titilant fe atq; inflant. Sunt qui aliquam laudem quafi
35 efcá fubmittentes maligné, provocent cos,qui fuorum ipforum predicandorü vitio correpti funt.Alij percunétantur eo modo quo illi apud Menandrum,

170
Vi fideant. Hoe wdnus unde tibi accidii?
Sum lus baftili.qui prd demsgradus
Muris admotos confcendens.promté fimul
Offtendo uulnus rurfum me fannis premunt.» In omnibus his quàm poteft fieri maximé cauen- 7 dum eft, ne laudibus precipites agitios patiamur, néveinterrogati nofmet prodamus. Ad quam reni perfectifsira eft hec cautio atque cuftodia, vcanimadvertamus alios qui feipfos laudát, quàm ij rem omnibus ingratam moleftámq; agat, vtq; nulla alia oratio fit perinde invifa& grauis. Quippe vt nullam aliam iniuram in nos eorum qui feipfos laudát allegare pofsimus:tamen tanquam naturz inítinctu molefté ferentes eam rem& averfantes, dimitti ab €is& refpirare properámus. Cüm quidem adulato-"9 ri& menfarum affecla atq; indigenti intolerabilis fit etiam tum cürh eius eft vfus, diues aliquis,aut fatrapa, aiit prebitor. atque has fymbolas aiunt conuiuiorum fe dare maximas. vt ille apud Menádrum: ad
a.
Hic ric Enecat;fio macer conutuiis, Sapientia audiens," militaria Didleria ifta. gloriofus eft nimiss Ninisá; impurus ac fecleftus,—
Iec etenim nó ad milites duntaxat,atq; recérs di- 2$ tatas,prztextatis illis& comtis fuis narratiunculis alios detinétes, fed& de fophiftis,philofophis,imeratoribus fua nimium extollentes atq; cum faftu 1actantes adfueuerimus dicere: fi quidem memoria teneamus propriis laudibus aliorum comitari vitu- 39 perium, ac vanam hanc glorie cupiditatem definereini nominiam:ídque ad extremü nos confequi; (quo Demofthenes dixit) vt offenfis auditoribus exiftimemur tales non effe, quales nos ipfi pradicaüimus.his(inquam)con(deratisipfi de nobis loqui 3$ omittemus, ni(i magná id vel cum noflra, vel cum auditorum vtilitate futurum fperemus.

1
&0
25
20
(»
i PrvTARCHI
De cohibendaira dialogus;
l| YLraA:Re&é mihi, Fundane, fa7 ! cere videntur pi&ores, qui oper 3 fua,priufquàm ea abfoluant;perintervalla temporis contemplantur; ita enim abduG&o ab iis paulifper vi y hi^) fu fepius iudicium revocantes,etiá exigua difcrimina obferuando attingunt, que con tinenti infpé&ione& confuetudine quotidiana oc cultarentur. Nobis autem quandoquidem nolicet vt aliquandiu nobis ipfi digrediamur,noftríve fen tiendi faciamus aliquam intercapedinem:(quod 1pfum efficit potifsimüm vt fui quifq; peior fit quàm aliorum iudex) proximum eft, vt interdum amicos conveniamus,iííq; nos przbeamus confiderandos. non an celeriter confenuerimus, aut corpus meliüs peiüfve fit affe&um: fed an moribus noftris tempus boni aliquid addiderit,aut vitij ademerit.Ego itaqj anno reverfus Romam fecundo; ac quintü hunc tee cum degens menfem, felicitate natura tuo reputatanon admodum mirabile duxi tantum virtuti tua rum effe fa&um incrementum.fed mihi animadvertenti vehementiam illam tuam,& ad irafcendum ef feruefcentiam ita placatam,& rationi obedientem atq; manfuetam redactam,fubiit ad animü dicere: Prob fuperi,ueré quàm multo mollior bic eft?
Atq; hec mollitudo non ignauiam,non diffolutionem, fed inftar fuba&z cultura terrz lzuitaté quan dam& profunditatem ad agendü efficacem habet, loco priftinz illius incitationis ac celeritatis, Vnde liquet;iracundiam n6 ob decedentem atatis vigorem,neque fortuitó elanguiffe, fed rationibus quibufdam bonis procuratam fuiffe.Sané(vt verum tim

172 PLVTARCUII DE
bi dicam)cüm Eros focius nobis hec nunciaret,fafpicabar eum non quz adeflent, fed quz decerent preclaros homines benevolentia addu&um(uo teftimonio tibi tribuere. tametfi,vt nofti,aliás perfua deri fibi nequaquam fineret,vt in gratià alicuius de$ fententia fua decederet. Nunc auté& illum crimine falfó dici teftimonij abfolui:& tu, profectione ocium przbente, expone nobis tuam quafi medicam curationem, qua vfus animum ita probé frznatum; fimplicem,rationíque obtemperantem reddideris. 10 FvN»panvs.CaueamicifsimeSylla,neipfequoque amore noftri in aliqua rerum noftrarum allucineris: Eroti enim, cui 1pfi quoque non raró animus fuo lo
04.523. co non manet,neq; Homericá illam feruat obedien
tiam,fed odio malorum afperiüs effertur, par cft 1$ nos manfuetiores fuiffe vifos. quomodo in muficis defcriptionibus quzdam de infimis fides aliarü refpectu fümmz habentur. sv. Neutrum horum factum efl Fundane. Sedage;in gratiam noftram fac
Adverlis i- quod petij. rvNp.Equidem preclare dictorü Mu- 20 ram babitu(onij, quz memoria tenemus, vnum hec eftSylla, effe animi gos qui falui effe velint, ita viuere debere vt perpeob[irmedt.
tuó curentur.Non enim,puto,ratio curationi morbiita eft adhibenda, vt vfurpatur clleborus: fed ani mo percepta do&rina inhzrere debet, iudiciáque 25 continere& cuftodire. Quippe vis rationis nó medicamé&ti eft,fed falubris alimenti fimilis,que nobili indoli familiaris vfu fa&a probum inducit habitum. Czterüm admonitiones& caftigationes,qua vigentibus animi turgentibüfq; accómodantur moj tibus,egré& vix efficiunt quicquam: nihilo vtiliores odoratis rcbus,que proftratos comitiali morbo excitant quidem,non tamen morbo liberát.Quanquam alie quidem animi perturbationes etiam quo tempore vigent, vtcunq; concedunt,& admittunt; rationem extrinfecus in animá opitulandi caufa ves nientem.Excandefcentia non,vt ait Melanthius,
à Migrare

DEFT"IRA
Migrare coatta ratione malas res agit: fed eiecta prorfus,& exclufa.& perindeac quife vnà cum domo incendunt, omnia quz intus funt tumultus, fumi,& ftrepitus plena facit,nihil vt eorum $. quz conducunt videri audiríve pofsic.itaq; facilius in tempeltate& alto mari nauis vacua aliunde gubernatoré recipiet, quàm homo ira feruens atq; flu €tuans alienam admittat orationé, i fuam intus rationem non habeat przpatatá.Sed quemadmodum 10 qui obfidionem expectant, defpératis externis auxiliis intró neccffaria congerunt atg; deponunt:ita
COHIBENDA. 75
maximé oportet quz adverfus iram faciunt eminus éphilofophia defumta in animü comportare. Quip pe non facilà facultas dabitüreainferendi cüm co1j rum vfum tempus poftulabit.Nó6 enim audit ob tumultum tunc anima quz foris funt, nifiintus fuam rationem habeat quafi moderatorem,quz celeriter accipiat& intelligat fingulas exhortatione
diat etiam, placidé di&a contemnit:afperiüs quis inftet,iritatur.Etenim animus fuperbus,contumax, omninóq; ab alio difficulter fe moueri(inens, velvti munita tyrannis, neceffe e(t vt in fe habeat, domefticümg; fit id, quo debet opprimi.Proinde con
tnentes ire,& crebrz offenfz, habitum animo in25 generant malum,qui iracundia dicitur;ac in lcuitatem ftomachandi,acerbitatem,moroficatém q; definit: quando exvlceratus animus minimas ob res do
lorem concipit,& quzvis etiam vilja culpat, ab iis ferri inftar tenuis atq; mollis lancinatus.Aciudiciü 30 illicó iras inhibens atq; reprimens.nonin przíentia tantüm medétur, fed in polterum quoq; irmum facit animum& affectionum fecurim.Mihi quidem
Iram poffe ,**.^"* d bis térve iram continentiid vfu venit quod olim cohiberi. "Thebanis:
| ui cüm primüm Lacedemonios anté in|. 35 victos creditos puliffent, nullo vnquam deinde ab
iis vidi funt proelio. Sic& ipfe fiduciam animo con cepi, poffe iram ratione fuperari. Vidi autem nó mo $5
ZO

Yia.X, 600
Ewrip.Oref.
Ire initio re
fistendum.
]a.nafcens Jentitur.
274 PLVTARCHIJ!DE dó frigida affufa iram fedari, vt Ariftoteles narra uit: fed& metu oblato exftin&am,& fubito etiá me hercle gaudio delinitum(vt eft apud Homeri) mul tis pacatümq; animum. Itaque in hanc veni fententiam,iis qui operam nauare velint,iram non effe incurabilem. Nam ne initia quidem femper habet ma gna ac valida, cüm& di&erium,& iocus,& rifus,& nutus,& multa id genus alia multis ire caufa fuerint. vtH elena confobrinam fuam compellans Elettra longo faite uirgo tempore, ita iritauit, vt ea refponderet:
Ser fapis, olim dg edes deferens. & Alexandrü Callifthenes,cüm di iceret magno citcumlato calice, Nolo poculo Alexandri haufto Aefculapio opus habere. Sicvt ergo flammam pilis lepor is.ellyc hnio, aut paleis accenfam facile eft inhibere: vbi veró folidas ac craffas res corripuit;celeriter abfumit
Sublimé fabrorum fe fubüciens opus, vtait Aefchylus. ita qui iram ab initio animadvertit, fenfimq; intelligit e3à fermonealiquo aut promifcua fcurrilitate incenfam fumare, is non magno
ópus habet labore, fed plerung; i ipfo filentio& con
temtu opprefiit. vt enim ignem ex(tinguit qui materiam ei nó fuggerit:i ita iram pracauet& arcet,qui cam initió non alit, neq; fefeinflat. Quare tametfi inulta alia vtiliter dixerita tque docuerit Hieronymus, mihi tamen hoc cius dictü nó pr'obatur,quod ire nón: ifcentis, fed iam natz atq; exliftentis ait ob celeritatem effe fenfum. cüm nullaanimi perturbatioalia colle&a& exagitatatam confpicuü habcat ortum atq; incrementum. Atque hoc perite docüit Homerus Achillem audito fermonefubitó corripi dolore faciens:
Dixit. at bunc nubes circumdedit atra doloris. lenté autem irafcentem Agamemnonem, ac multis verbis
P
10
290
39

DE IRA COHIBENDA. zj
Verbis inflammatum. quz fi quis ab initio intercepiffet, non in tantam magnitudinem excreuiffetiur gium. Itaque Socrates quoties fentiret fe vehemen tiüis commotum adverfus amicorum aliquem,
Ante flu&um fi übiens maritimum alic quod promontorium
vocem e ücere folebat, vultu renidere,& manfue tiüs obtueri: vergendo in diuerfam partem,& contrarios perturbationi motus inftituendo invi&um xo erectümq;feruans. Eft enim,amice,prima quzdam ' excandeícenti: e,tanquam tyranni,opprimendzratio, non parére, neq; obtemperore ei iubenti vociferari,tori uum tueri, cadere feipfum: fed quiefcere, neq; affectum morbi in morem intentiorem iactai4 tione& clamore facere. Nam amatoriz quidem d&iones,vt comefatum ire,cantare, fertis ianuam ot nare, Mobent vtcunque alleuationem aliquam neq; inelegantem neque rudem Nil clamans gu uel cuius ueriam,ofaila amice 2o. Fixinilicet boc flagitiofus ego. & permifsii in lu&u fletus atq; eiulatus, multum do loris vnà cum lacry mis educunt.Ira autem magis etiam accenditur 1is qua irati agunt ac dicunt. Érgo optimum eft vt placidé nos contineamus,;aut fugiai$ mus,occultemáfve nos,& in quietem tanquam por tum confugiamus; vbi ire quafi morbi comitiali accefsionem przfenfimus: ne cadamus,aut in alios potiàs incidamus. Incidimus autem potifsimüm&; Iepifsimé in amicos. Non enim omnes amamus,nó Ira quali 30 omnibusinvidemus,non omnes metuimus.Soli irz affchu. nihil intactum, nihilinacceffum eft.irafcimur& ho fübus,& amicis,liberis,parentibus,atq; adeó etiam dus, beftiis, anima carentibus inftrumentis, vt Thamyris 85. Auroilligatum cornurumpens, Rumpens barmoniam tendifidis lyree. & Pandarus fcfe exfecrans, nifi arcum combvreres ss 3j

1/4d.«216. 25 2» 32
Coicis pranotionibus,
PLVTARCHI/DE
Corfraum manibus.— Xerxes autem& mari ftigmataac verberaingefsit,& ad montem epiftolam mifit: Atho diuine,ccelum tangens vertice,noli meis operibus lapides facere magnos& intradlabiles: alioqui te excifum in mare deturbabo. Sunt 5 enim irz multa terribilia, multa ridicula. itaq; nullus animi motus perinde& in odio eft& contemnitur. Expedit auté ambo ifthzc confiderari.Ego itaque, nefcio an recte, medicinz adverfus id malum hoc initium cepi, vt in aliis(quomodo Lacones in helotibus ebrietatem) obferuarem iram,qualifnam eares effet. Ac pri ncipio, ficvt Hippocrates eü mor bum periculofifsimum ait effejin quo egrotantis fa cies fui difsimilima fiat: ita fentiens iratos maxime mutare faciem,coloré,inceffum, vocem, velvti ima 1$ ginem m quandam eius ccHonis animo ihi cóformaul. admodemi in dignam rem exiftimás, fiita terribilis& abalienatus ali« quand o confpicerer ab ami cis& vxore& filiabus,non vifu modó ferus& info lens, fed& vocem edens immanem atq; afperá ficVt ipfe in quofdam familiarium incidiffem, qui prz ira neque mores,neque formam,neq; fermonis elegantiam,neque in colloquio comitatem feruare po terant.C quidem Graccho orator!, qn& moribus effet aufterioribus,& in dicendo vehementior, fiftu la fuit concinnata quali Mufici vocem p SACS vtranque partem per tonos deducüt.hanc eo orante feruüs tenens à tergo ac Iftabat, tonámquel lenem fug'gerebat,it: aq; herumà vociferatione revocabat,
aípe jritate mq;& iracundiam vocis auferebat, itais iram dicentis demulcebat atq; fedabat:
o
20
ly
vt paftoralis eva iuntta fift Qu lo foporiferos fon itu cict modos. At mihi fi quis elegás& accuratus comitetur famu 3$ lus,«gre non tulerim fi mihi irafcenti fpeculum offerret: ficvt nonullis vbilauerint nulla vtilitate exhibetur.

IRA COHIBENDA. 273
hibetur.Etenim videre feipfum contra naturam affe&o& conturbato vultu, non parum facitad damnandam iram. Iocus fertur, Mineruam cüm fiftula canerer,Satyro his verbis caftiganti
on te decet forma iftbec pone fiftulas, Et arma capelJc componens rcd genas,
non ebtemperaffe: cám autem in flumine faciem fuam effet contuita, indignatam fuiffe,ac miffas fc10 ciffe fiftulas. quanquam ars deformitatem cantus fuauitate hic quidem compenfabat. Et Marfyas, vt aiunt,capiftro quodam atque orificio violentiá flatus intercepit, ac faciei inzqualitatem occultauit atque compofuit:
3$— Aurum tunc plendens malis circumdedit birtís;
Os patulum loris ftrinxit retro; ligatis. Tra veró fcedé inflans atq; intendens faciem, etiam turpiorem& ingratam vocem emittit
Montis fides mouens immotas antcà.
29 Mare quidé purgari tradunt, quando ventis exagitatum mufcü algámq; eicit. Quz veró excádefcen tia animo conturbato cvomit impudica, amara,& futilia verba, ea primüm diceates confpurcant,infa miáq; obruunt, quod femper eorum pleni,tum per
75 iram detegere videntur. itáq; irati fermonis(quod apud Platonem eft) reileuifsima grauifsimas dant poenas, inimici, maledici,& maligni crediti effe. Hzc mihi videnti& obferuanti vfuvenit nimirum vt mécü fic cogitarem,& memorie mandarem,Do30 num effein febri, melius autem in ira,linguam habereteneram,atq; lzuem.Nam febricitantium lingua fi non fit natura convenienter affc&a, fignum eft malum, non caufa.at iratorum lingua exafperata & inquinata, cüm in abfurda di&a erumpit, inimi35 citiz implacabilis efe&ricem iniuriam effert,& ma levolentiz occulte delatricem. Vinum fanénihil zqué intemperans&invifum, vtira edit.& à vino
ss 1j
Lingua,

278 PLVTARCHI DE
que veniunt, rifui& ioco debentur:hec felle mixta funt. Atgji inter pocula qui tacet, moleftus eft conpotoribus atque infolens. In ira nihil magis decct quàm quies, vt Sappho precipit:
lra cum peus vapida occupauit, Futiles lingue iubeo cauere Vanalatratus iaculantis,—
lrenatura,Non hec duntaxat monent vt ira capti nofmet attendamus, fed& reliquá irz naturá perfpiciendam 10 proponunt. fcilicet nó effe eà ingenuam, non virilem ,neq; à magni elatione animi proficifci. Videntur quidem plerifq; cius tumultus efficacifaté, com minationes audacià, cótumacia vim habere.ficvt& crudelitatem nonnulli maguificentiz, implacabilitatem conftátiz, morofitatem odij malorü nomine falfo afficiunt. Sed facta, motus,formz iratorü magnam pufillanimitatem imbecillitatémq; declarát. nontum modó, cum pueros laniant,acerbé cü mulieribus expoftulant, canéfq;, equos,& mulos putát puniendos, vt Ctefipho pancratiafta mulam calce referiendam fibi cxiftimans:fed& in tyrannori fce leratis homicidiis in feuicia animi humilitas,& in actionibus perpefsiones eorum confpectz, morfus ferpentum referunt,quzinflammationis& doloris 24 impatientia eftum in ea, à quibuslzfa funt, emit*tunt. Sicvt enim ecdema aftituri in carne à magno Dolrire i&u:ficin mollifsimis animis ad ledendum fada inprincipii, clinatio maiorem excandefcentiàà maiore profert imbecillitate. Itaq;& mulieres magis iracüdo funt 39 quàm viri,& xgroti quàm fani,& fenes iuuenibus, rebus adverfis vtentes profperà habentibus fortunam.maximé irafcitur auarus difpenfatori,gule deditus coquo, zelotypus vxori, ambitiofus malé dicenti. omnium morofifsimi funt qui honores in ci- 3y uitatibus petunt,aut fattioné,dolorem,(vt ait Piodarus)maaifeftum.Itaq; ergo maximé paffo aliquid & dolo5
te 9

wÀC
IO
n
0
25
IRA COHIBENDA 7» & dolore afe&o animo, ob eius imbecillitatem exfurgit ira non(quod quidam dixit) neruis animi fimilis, fed intentionibus& convulionibus in vlcifcendi cupiditatibus vehementiis fe efferentis. Vitiofa porró exempla confiderationem habebant non iucundam,fed neceffariam duntaxat.Nunc eorum qui placidé& leniter fe gefferunt adverfus irá, pulcerrimas voces,pulcerrima facta ad cótemplandum proponam:fpretis iftis qui dicunt, Virum lefifti, funt toleranda igbecuiro.—&: Pedibus preme ceruice, at4; allide folo,
aliáque id genus ad iritandum facientia, quibus vfi nonnulli iram é muliebri conclaui perperam in virile traduxerunt. Enimveró fortitudo aliis in rebus optimé cum iufticia congruens,de fola videtur mihi certare manfuetudine,eámque fibi vindicare.Ete nim imperium in homines, etiam deterioribus in meliores obtigit. at in animo trophzum deira ftatuere( cui pugnare difficile effe, Heraclitus dixit: quod quicquid concupifcit,id anima pro precio da taemit)magnz eft vidtricífque potentiz,quz veluti neruis ac tendinibus motus animi redis iudiciis dirigat. Quamobrem femper conor colligere& legere non philofophorum tantüm ifla fa&aquos re &€ fentientes felle carere dicunt:fed magis ea, quz regum funt& tyrannorum.Quuale eft illud Antigoni,qui militibus ipfi prope fuum tabernaculum tanquam non audienti maledicentibus ,exferto fcipio- Allufam ad. ne,Papz,inquit,nó longiüs hinc digrefsi nobis ob- Odyf a1.
loquemini?A rcadio Achiuus Philippü nunquà non
infe&abatur verbis,aliisq; folebat dicere,fuge hinc Donec ad bos uenias qui non noucre Philippum.
hunc aliquando in Mecedonia confpectü cüm amici non omittendum, fed fupplicio afficiendum di^
cerent,Philippus humane compellatum donis muneribüfq; hofpitalibus affecit. iufsit deinde inquiss ij

380 PLVTARCHI DE
rere,quos defe illeapud Grecos fpargerct fermones.omnibüfque teftantibus mirabilem eum Philip pi laudatorem fattum:Ego itàg;,Inquit melior vobis fum medicus. Idem cüm in feftiuitate Olympi. €a di&um infe effet aliquid,& effent, qui Grecos debere infortunium habere cenferent, quód à Philippo bencficiis acceptis malé ei dicerent: Quid erP Ber Mio, MB DE
£9, att, facient,(: male ipfis fecero? Przclaré eriam BIB C edu CIpH Pififtratus fe erga Thrafybulü,& Porfena adverfus Mucium gefsit.Magas à Philemone publice in thea tro comica fcurrilitate exapitádtus his verbis erat:
A veoc litterae ucniunt tibi Maga, Wfortunate litteras ncjcis Maga.
buncPhilemonem Magas tempeftate ad Parztoniü eiectum cüm cepiffet, militi mandauit vt eius. ceruicem nudo gladio tantüm attingeret, ac comiter difcederet. mifit deinde pilam ei actalos vt puerulo mentis inopi,ac dimifit. Ptolemzus grammaticü ob infcitiá fubfannans; interrogabat quis Pelei fuif fet pater. refpondit ille, Tu prius dic, quis Lai fuerit pater. id dicterium obfcuritaté generis regi exprobrabat, videbatürq; indignátibus omnibus non effe impuné ferendum. at Ptolemzus: Si nó regium efbinquit,(alf? in fe di&a ferre, ne falfé di&a quidé inalium iácere,regium cft. Alexander in. Callifthenem& Clitum fuit fzuior. itaque& Porus captus, petiit vt ab ipfo tra&aretur regaliter:& interrogatus àn praterea aliquid peteret, in regali tractatione omnia ineffe refpondit.Itaq; etiam deorü regem Malichium, quafi mitem& blandum, Athenienfes Mamacten,puto vocát.Ar fupplicia exigendi vis nó diuiua, non caeleftis eft, fed Furiis& geniis convenit. Quo igitur modo de Philippo, cüm is Olinthá excidiflet, quidam dixit, At certé tantá is vrbé condere nó poffet:ita etiá irz dicere liceat,Evertere po t€5, perdere, deiicere:at erigere, feruare, parcere, n tolerare,
bi
20
2$
10
35

IRA
tolerare, manfi Finis Cs milli o
mufcarum. Verüm enimveró re prob
nio plerunq; inefficacem,vt qua fere in morfum la biorum,frendendum dentibus, vanas incurfiones, maledicta ftultas habentia minas infumatur, ac deinde ridicule ante quàm ad finem ad quem feftinaIO batperveniatur, vltró concidentem: ficvt pueris in curfu ob virium exilitatem vfu venit. Itaq; non inepté Rodius illead le&orem prztoris Romani clamantem à& ferocientem, Non curo, inquit, tu. quid clames,fed ifte quid taceat.& Sophocles Neo
15 ptolemum Eurypylümq; armans,ait eos fine convi ciis fefe ia&affe.Ferrum quidem S onnulli barbarorum veneno inficiunt. at fortitudini bile nihil opus eft,rationem pro tin&ura habenti.furiofiautem im petus irz,putridi funtac facile retunduntur.Itaque Lacedzmonij tibiarum cantu pugnantium animos iracundia foluunt:& ante ponam Mufis facrificat, vtratio fibi conftet: hoftéfq; fufos non pe'rfequuntur, fed revocant animum, inftar pugionis modici facilem receptu. Ira innumeros peremit anté quàm 25 fefe vlcifcerentur.de quibus eft etiam Cyrus,& Pelopidas Thebanus. Agathocles veró ab"biertjs có viciis impetitus"quoe animo tuli t.& quodam dicé
te, Figule, vndem os perfolues ftipendia?refpondit, Vbih anc vrbem cepero. Antigoni us quoq; 39 de muro quibufdam ei Hi def formitatem exprobranti bus» Atqui, inquit, vide ebar mihi facie effe honefta. capta deinde vrbe, irrifores iftos vendidit,protefta tus fi denuó conviciarentur, apud domin. os ipforü fea&urum.. Video autem& venatores& oratores per iram grave] lapf fos. Ariftoteles ait S: atyro ami cos caufam in iudicio dicturo,aures cera obthuraffejneinimicorum i iritatus maledidis ob apimi fer» 53^ y
20
Iram vitia ,eam ni et fortitie «' quzab ira dependet vlcifcendi fui rationem inve- dini non covenie,
Ls

Serui vt bu piend».
Áup
28z PLVTARCHI DE
uorem à propofito dilaberetur.Quid?nónne nobis ipfis fepe evenit vt feruus delinquens non det pe nastaufugiunt enim minarum& verborum ob metum.Quod ergo nutrices pueris dicunt, Si non plo res,accipies:id non incommode animo efferuefcéti$ dicemus,Noli feftinare,nó clama,non vrge,co magis& retiàs fiet quod volebas. Etenim puerum pa ter videns aliquid ferro conanté diuidereaut fcindere,ipfe ferro accepto id facit:& irz vindictà aliquis adimens, ipfetutó&(ine damno atq; vtiliter 1o um digno intulit,non fibiipfi,vt ira fzpenu meró facit.Iam cüm omnes animi motus aífuefactio né defiderent,qua bruta& cótumax animi facultas demetur,rationiq; fubiiciatur:erga feruos nullus alius exercitationé requirit perindeatq; ira. INon.n. Ij invidemus feruis,non metuimus eos,neq; cótentio nem de honore cü iis fufcipimus:irz,& quidé cótinétesoboriütur,& multis delictis atq; offenfis caufam przbent,in poteftate,tanquá lubricoloco,con
^
ftitutis;ideóq; obftáte aut prohibéte nemine facil 20
labentib. Nó enim libertas nulli cognitioni aut poe n fubie&aabflinerià peccando poteft,nifi quis ma gnaeam muniat manfuetudine, multáfq; pofsit per ferre voces mulieris& amicorum molliciem& focordiam vitio dantiü:quibus ego etià vocibus ma- 25
ximé iritatus adverfum feruos fui,tanquam impuni tate deterioresfuturos. Seró tamen hoc primüm perfpexi, quód praftaret eos indulgentia peiores fieri quàm fzuicia& furore aliorum corrigendorum caufa meipfum perverti. Secundó hocetiam 30
videns, multos impunitate eó adduci, vt mali effe vereantur,& mutandorum morum initium veniam potiüs quàm pcenam iis przbuiffe: aliífq; eos tacité ad nutum promtiüs, quàm aliis verberantibus& flagellátibus feruire:perfuafi mihi,ad imperá 35
dum plus conducere rationé ira.Non enim,vt poctadixit,— vbi fit pudor bic pudor exftat: i t4 ! ea

IRA CONHIBENDA. 283 fed contrà verecundia affe&us inn ir modeftie magiftermetus. 1 ertió identidem memoria revoluens atque cogitans,quód ne ittas lácere nos docuit, prohibuit iácere,fed non aberrare:
5 neq; punitionem impedit doctrina re&é id faciédi, & tempeftiue, vtiliteratq; conuenienter: eo maximé conor iram amoliri,quod defenfione puniendos non priuo,fed audio.nam& tempus moram pertur bationianimiiniicit,& cun&ationem que motum
IO mitiget:& iudicio invenitur ratio conueniens,modáfq; paenz iuftus. ad hec er qui ple&itur non datur prafcriptio correctioni fcfe opponendi, quando non ob iram,fed convictus poenas dat.&, quod turpius fit,non videbitur feruus iuftiora quàm doX! miuus dicere. Itaq; ficvt Phocio Athenienfes audita Alexandri morte non finebat premature infur gere, neq; celeriter credere, fedaicbat: fihodie,Athenienfes, mortuus eft Alexander, etiam cras ac perendie erit mortuus.ficarbitror eum, qui ad ca29 piendum fupplicium properat iratus, debere fibi fubiicere,fi bodieifte meruit poenam, etiam cras erit,& perendie in noxa:neq; in co mali quicquá eft,
fi feriüs luit llagitium,fed 6 celeriter punitus perpe tuó videatur infons.quod quidem fepenumeró ac25 cidit.Quis enim noftrüm ita feuus eft, vtcruciet aut flagellet feruü,propterca quód quinto antc aut decimo die advísit cibum,vel menfam evertit, vel tar diüs di&o fuit audiens.at ob hzc ipfa,(tatim atque fiunt& dum fünt recentia,turbamur,& implacabi3? les fieuíq; fumus. vt enim per nebulam corpora, fic per iram res videntur maiores.Itaq; oportere illicó fimiliain memoriam revocare,€ vbi animus perturbatione vacat,tum(i fa&um rationi purz ac fincerz videatur poena dignum, in id animadvertere,
gj 1€q; tum omittere vindictam:quo modo qui appetitu carent, cibum pretereunt.— Nihilenim perindein caufa eft quod ira correpti punimus, atque

Contemtus tram parit.
Anticona.
Yiad.z, 18
284 PLVTARCHI Dr
hoc ipfum,quod ira finita non punimus, fedlangue mus,cüm quidé id nobis evenit,quod ignauis nautis,qui tranquillo tempore in ftatione tenét naues, vento orto nauigant cum periculo. etenim nos rationiin puniendo languorem& molliciem tribuc? tes,feftinamus ad poenam ira tanquam fubito ven to impellente, Qui efurit,is cibo fecundum naturá vtitur.qui punit, is nulla ad hoc debet impelli cupi ditate, neq; ad eam rem ira velvti condimento indiget: fed quando longifsime ab ea abeft, tunc ne-! ceffarià ré ratione adhibita peragit.Narrat Ariftoteles fuo tempore feruos in Etruria ad tibie cantü folitos flagris cedi. Non profe&ó item voluptatis perfruendz gratia exfaturare animü fumendis fup- i pliciis debemus, eáque re gaudere, poftmodó poc. nitentia duci. quorum illud belluinum, hoc muliebre cft.fed ita exercenda eft punitio, vt abíque vllo dolore,abfque vlla voluptate poene exigenda,nullique irz anfa reliqua fiat. Atque hzc quidem for taísis non irz videbitur fanatio.fed amolitio& cau tio qua evitentur que aliàs per iram peccantur.Sed tamen lienis tumor febris cft accidens, qui quidem fedatus,etiam febrim facitleuiorem, vt ait Hieronymus. Ceterüm ipfius irz originem ego contemplans,animadvertialios aliis decaufis in iram inci dere,quibus tamen feré omnibus opinio contemni ac negligi feadfuit? Quare qui iram deprecantur, iis hoc auxilio eft, et factum quàm longifsime à có temtu& ferocia avocantes,dementiz, necefsitati,, perturbationi,infortunióve alicuiimputent. Tale? eft illvd apud Sophoclem:
O rex, prior mens,ucocta quantus fict; Aducrfis rebus baud manet, fed excidit.
5
*
20
i.
Et Brifeidis raptum Agamemno Ata adícribehs, 3$
ait deinde: Te placarc uolo; Cz tibi maxima munera ferre,

1o
D
20
25
39
IRA CONHIBENDA. 285
Deprecari enim non eft contemnentis:& quiiniuriam fecit,vbi humilem fefe exhibet,opinionem faftus diluit. Quanquam irafcenti hzc non funt exfpe&anda.fed quod Diogenes dicentibus Hi te rident,refpondit,Ego autem non rideor;id fibi fume rc,atq; exiftimare debet,non fe contemni, fed potius eum fibi contemnendum effe, à quo lafus eft. quippe cuius peccatum ab imbecillitate;errore,temeritate,incuria,illiberalitate,etate vel provc&tio reiam, vel admodum tenera fuerit profectum. Famulis autem& amicis hoc omnino largiendum eft. non enim vt impotentes aut ignaui,fed ob equanimitatem noftram& benevolentiam vel vt benigni, vel vt amantes fpernimur.Nunc veró non modo ad verfus vxorem,feruos,amicos,tanquam defpecti ab ijs,exafperamur: fed& cum cauponibus,& nautis, & agafonibus cebriis fepe per iram nos committimus,contemni putantes:& canibus latrantibus,aut afinis occurrentibus indignamur. vt ille, qui cüm agaífonem vellet ferire,& 1s exclamaffet AthenienÍem fe effe,ad a(inum converfus, ac fatus, Tu veró Athenienfis non es, multis verberibus beftiam obruit.Equidem continentes,& crebras, ac paulatim apud animum colle&as iras, precipue fui amor& morofitas cum luxu molliciéq; iuncta nobis velvti
apum aut vefparum examen ingenerat.Itaq; ad mà- Luxuriofz fuetudinem& erga vxorem& amicos non eft quic iracundi.
quam plus emolumenti adferens, quàm facilitas& fimplicitas: fi difcamus prafentibus effe contenti, neque multa& ociofa requiramus. qualis ille apud Poetam:
Eft laude dignus bic. quia nec aflis nimis;
Ned; gaudet elixis: fus ded; fart;cibus
Quo condiatur pacto.—
Qui autem nifi niue prafente non bibit, neq; pane in foro emtum edit,neq; obfonium guftat vili aut

Facllitatis ez frugalitatis laus,
386 PLVTARCHI DE
figlinaallatum in patina, neq; nifi turgenti inftar maris€ profundo exagitati le&o indormit,qui baculis& verberib. famulos ad menfam miniftcantes vrget cum clamore curfu& fudore vt accelerét,per inde ac(i irét inflámato vlceri cataplafmata allatü:, hicimbecille& morofz atq; ad culpanda quzvis inferuiens vi&us rationi, non fentit fe tanquá tufsi continente aut crebris offenfis, affe&tionem quandam vlceribus& deftillationibus obnoxia, quibus iracundia augeatur,parare.^roinde corpus fruga- jo. litate ad facilitatem eft adfuefaciendum, vt conten tum quovis vi&tu effe pofsit. Nam qui paucarequi runt,non multis excidunt. Neq;itaardua res eft, fa&o ab alimentis initio, tacite iis quz oblata funt vti:non ftomachando& quiritádo fibi amicifq; ob- rg fonium longé invilfifsimum inferre iram.nam Dicere quid cena pofJes ingratius ifta.
vbi quia advftü fit aliquid,aut fumü oleat;aut fà! de fit,aut frigidior fit panis, ferui cedütur,& vxori fit cóviciü?Arcefilaus cüm peregrinos quofdam, cám zo quchis amicos conviuio accepiffet, cibo appofito panes deerant, quód eos emere pueri neplexiffent. quis hic noftrüm parietes vociferádo non rupiffet.
at ille fubridens: qualis;inquit, res eft,fapiétem effe conviuiis aptum?Socrates à paleftra fecum duxerat z$ ad coenam Euthydemum. ibi cüm Xantbippe irata accutriffet, ac factis conviciis, menfam ad extremü fubvertiffet: furgens Euthydemus magno concepto dolore abitum parabat. tum Socrates: nónne, inquit; nuper apud tegallina quedam inyolans 1- 20 dem hoc fecit, nihil meindignante? Amici enim cum facilitate quadam,rifu,& blanditiis funt excipiendi, non fupercilits contractis, aut horrore ac tremore famulis inculfo. Condocefaciamus etiam nos,vt vais facilé quibufvis,non vno aliquo pre re 3 liquis vtamur.ficvt nonnulli multis ad manum propofitis,vnum deligentes cantharum; vt Marius,aut certos

Xo
20
ha
A$
2]
wt
IRA COHIBEN
€ertz formz poculum;exalio nolunt
D A. 287
bibere.fimiliter etiam de trullis oleariis fentiétes,& ftrigilibus;
de omnibus vnam deligunt:ac cófrac
fum vbi tale aliquid efigramter ferui
Procliui ergo ad iram cauendum etia
raris& curiofé elaboratis,quali ià fun
la,& preciofi lapides. hecenim perdic
rem cient quàm partu facilia& quon
néem,cum 1s octangulam fcen am ob iumtus n
sudinem pulcritudinémq; fpe&aculu confici curaffet, Seneca reprehendit te pauperem effe demonftrauifti: hac
iffa,(imil li ll lipifcer miffa, fimilem aliam nullam adipifce:
contigit,vt ea fcena naui fubmerfa pe cz verborum recordatus Nero cafu &quiore tulit. Facilitas porró quam
n aut amifüt& P e&unt: eft à repos
ma dicens: nunc m fcena ai$.& quidem riret.€ Senem eum animo
rcbus adhibemus,etiam ergaferuos manfuetum ficiléng; reddit:ac proinde abfq; dubio etiam adverfus amicos & fubditos.Videmus etiam feruos nuper emtos,nó quzrere an'fuperftitiofum velinvidum, fed an iracundum na&i fint dominum. denig;
cernimus vbt
ire locus eftjibi neq; pudiciciam mulierum viris,ne que mulieribus maritorum amorem neg; confuetu dinem amicorum,neq; coniugium, neq; focietatem effe tolerabilem; Atqui abfq; i ira fit etiam ebrietas
moleíta non eft.ferula enim dei Mes
fufficit ad puniendum ebrium, nifi vbi ira accedente pro Lyzo & Choreo;id eft animum laxante& choreas fuaden
te; Crüdelem&& Furiofum Bacchum
facimus. tum
infaniam ipfa pro fefanat Anticyra:irz coniu 1ea, tragoedias& fabulas exhibet. Proindeire neq; in- ry,
ter 10cos dandus eft locus: amiciciam enim in odiü mutat.neq; in difputatione:nam ftudium cognofté di in libidinem contendendi vertit.ne
poteflati enim infolentiá addit.neq; i liberali-animo eaim meefticiam in ger fcipling giguit. n€q; in rebus fecüdis
;iniudicio: in inflitutione it. odiis, di $5 quia invidia
damnoja.

Wiad.o, 239
288 PLVTARCHI;DEz
auget. neq; adverfis: nam mifericordia fe priuant; qui miferantibus iufenfi funt& cum iis litigant, v& Priamus: Tte malam binc in rem probrofa e pe[sima turba: Nilne domi ucftree quod deploretis babetis,; Quod noflro uultis folatia promere luctu Facilitas contrà quibufdam rebus opitulatur, alias ornat,quibufdam fuauitatem conciliat:& manfuetudine tram morofitatémq; omnem abolet. Sic Euclides fratri dicenti in quodam iurgio,Pcream, nifi te vlcifcar,refpondens,Ego veró peream, nifi te in meam traduxero fententiam, confeftim pudorem homini incufsit,& mutauit. Polemo maledi&tis incefsitusà quodam homine lapidum precioforum ftudiofo,& qui vitio conquirendi figilla magno em ta laboratet,nihil refpondir,fed figillorum vaianimum advertit,ídq; perfpexir. quo fado dele&atus ille, Noa ficinquit Polemo,fed expofitum luci con templare:longé enim pulcrius tibi videbitur. Ariftippus;iraadverfus Aefchinem aliqu interrogatus à quodam, Vbi nunc veftra illa Ariftip ormire eam refpondit, fed fein eo efet.& Aefchinem conveniens, Ità- 4
peamicitiatd íe,vt eam refuí ne,inquit;prorfum ego tibi infelix& infanabilis videor, vt me caftigationeindignum putes? Tum Aefchines, Nihil, ait, miri eft, fi in aliis rebus omnibus me ingeniofior,etiam hic prior fenfifti quid fa&o opus eflet.
Non tantibn enim mulier caprum bovrentem iuba, 30 "Tencra puellus fed quoq; pruriens manu Quouis palcefta faciliils proftrauerit. Atenim nos qui feras cicuramus,& luporum demulcemus,ac leonum catulosin vluis circumgeftamus:ijdem irz concedentes,liberis,amicis,familiaribif3; eie&is,feruis noftris ciuibüfq; excandefcen tiam animi noflri quafi feram immittimus. non pro fecto

IRA COHIBEND A. 289
fe&ó odij malorum nomine hoc vitium,vt molliori,probé velantes: fed quia(nifi fillor)reliquis animi perturbationibus atq; vitiis huic prudentiz,alj liberalitatis, alteri pietatis nomen affingétes, aliud $ inifto numeroinvenire non poffümus. Ettamen, ficvt Zeno dicebat femen effe mixturam atq; temperaturam ab omnibus avulfam anime facultatibus: fic omnium animi perturbationum femina vidétur iniram confluxiffe. nam& dolóris particulam fibi 10 fumfit,& voluptatis,& infolentiz.habet hoc ab invidentia, quód aliorum à malis gaudium percipit: deterior eft homicidij affe&atione. nó enim in hoc elaborat, vt nihil patiatur ipfe,(ed cupit malé ibief Ííe,dummodó alterum perdat: deniq; concupifcen-1; tie id quod eft minime iucundum, in fe habet ira.( quidem dicenda eft appetitio, quando alteri quis vult zgré facere. Hincadeó fit,vt cüm ad intempe rantia diffluentium domos accedimus, tibicinam audiamus matutinam,& argillá(vt quidam aiebat) 20 terra vino rigata factam,& divulforum fragmenta fertorum,& famulos in fotibus ebrios:indiciaauté amarulentorum& morofotum hominum pofsis confpicere in faciebus feruorum, ftigmatis, compedibus: 2$— Semprrà; folus iracundi in edibus Auditur ciulatus cantor;——
dum intus difpenfator Bapellatur, torquentur ancille:ita quidem, vt qui íthzctam triftia ab animi excandefcentia profe&a vident, etiam inter voluptates miferatione tangantut, Tamen quibus áceidit vt malorum odio vero aliquoties ab ira vincanturjj nimiam vehementiam fimul,& perfuafionem de fide corum quibus cum degunt nimiam debent deponere:noneft enim alia caufa,que vehemenriüs 35 animum inflámet, quàm cüm pro probo aliquis habitus, prauus effe deprehenditur, aut cum eo iurgium vcl difcor dia íncidit, qui amare videbatur.
tt
3o

Credulitatiremedin. *
190 PLVTARCHI DE.
Meum quidem nofti ingenium, quantis momentit fcilicetid impellatur ad comple&endos benevolentia homincs, iifq; adhibendam fidem.ac mihiid vfu venit, quod defcendentibus per inane. quanto magis innitor alicui,eum amando, tanto magis fallor,& deceptum me effeindignor.Et nimiam quidé ad amandum propeníionem abiicere, iam nuuc mihinoneftampliüsintegrum.| Nimizcredulitati fortatfe hoc iniiciam frenum, quo fibi Plato cauit; qui neq; Heliconem mathematicum abs fe lauda- IO tum dicebat,vt natura mutabile animal:& metuere fe ne qui in ciuitate effent bene educati, vtpote ho mines& femen hominum,alicvbi nature imbecillitatem demonftrarent. Sophocles autem nimis videtur nobis infultare, nófque premere, hec di-rg cens:
Mortdlium ves perferutans;intelligcs Plerafa, turpes.—
Fttamen morofum hocatq; conquerendi deomni 2 bus nimio ftudio editum iudiciurh, facit vt leuids iraftamur. Subita enim& improvifa facilé de Itatu rationis deiiciunt. Oportet autem, vt Panxtius alicvbi docuit, Anaxagoram imitari. vtQ; is narratá filij morte refpondit, Sciebam me genuiffe morta. 52 lem:itairitantibus identidé nos delictis hoc accine re,Sciebam me ciim emerem feruum,non emiffe fapientem:Sciebam me paraffe amicum,cuius animus motibus effet obnoxius: Sciebam mulierem mihi effe,cum acciperem mulierem. Quod fi quis Pla- 50 tonicum iftud, Nümnam& ego talis fum, fubinde infufurrans intró rationé avertat,ac aliorum repro heufionibus de cauédo peccato cautionem fibi inferat: nm isnon magno vitiorum in aliis odio indul ferit, feipfum venia plurima indigere fentiés. Nunc. 3$ quivis noftrüm iratus& puniens Ariftidis& Catonis voces ingerit, Noli furari, mentiri, focors effe:&

IRA CONHIBENDA. si
fe:& quod eftomnium turpifsimum, iratos irati ipfi obiurgamus,& quz periram funt peccata, in ea per iram vindicamus.non fict mediciqui Aunayam amaro. bilem pbarmaco eluunt:—— y fed perturbationem animi augentes ac vehementiorem reddentes. Acquando in has perventurüi à me efl fententias, fimul etiam de curiofitate aliuid deminuere conabor. Accurate confectari& Cini inquirendo omnia,atq; in medium protra1o hereomnia ferui negocia,omnes amici aCtiones,omnia filij ftudia,omnes vxoris fufurros: ea veró res iras gignit multas atq; continuas& quotidianas, quarum fumma eó redit, vt morofi intra&tabiléfque reddamur. Euripidis eft,deum res magnas curare, 1$ exiguas fortunz dimiffas(inere. Ego hominem cor datum non cenfeo quicquam fortunz mandare aut negligere debere:fed tamen quzdam opere vxoris, alia amicorum,nonnulla feruorum committere. ita . wthis vtens procuratoribus, ratiocinatoribus; at20 que difpenfatoribus, ipfe principis inflar rationis vfu miaxirha& precipua queque conficiat. Sicvt enim exiles litterz vifum, ita leuiufculz res animum magis intendentes offendunt atq; turbant,malámque confuetudinem ingenerant etiam de maiorib. 25 procliuiüsirafcendi. Preterhzcomnia,magnum & diuinum mihi illud Empedoclis vifum eft,
—-Efft uclis abftemius improbitatis,
uin& ifta pa&a fiue vota, vt non inelegantia,neq;
3? aliena à philofopho probaui, cüm per aunum polhicebantur fe velle re Venerea& vino abfüinere; demq; continentia fua venerari.itémq; per certum tempus mendacio vacare, vt animadvertere poffent,quomodo& in iocis,& inferiis omnibus ve35 ritatem tenerent. His ego animis meam comparás, pietate. illis nihilo inferiorem, facros quofdam initio dies, quibus ira vacarem, paucos inftitus,
tt A
Curiofitas ire praebet matersam,
Votaj

292 PLVTARCHIDE
tanquam vini& ebrietatis vacuas,acfi Nephalia(id eft fobria)facra,& libationes mellis agerem.deinde meníam, mox duos eandem tenui rationem. atque hoc pa&o mc ipfum expertus,fuc ceffu temporis ma gnos feci ad patientiam progreffus, temperanter 5 meipfum attendens atque cuftodiens cum boni ominis comprecationibus,] mmunem ire,& purun: omnis praui fermonis, abfurdeq; actionis, ac perturbationis,quz propter voluptat em exiguá atque
ingratam, turbas magnas, turpifsimámque adferret 19
poenitentiam..Atque hine, aifi fallor,deo etiam nónihil adiuuante,comprobauit experientia iudicium hoc,Placidos, manfuetos, atq; humanos mores,nemini eorum quibus cum viuitur ita gratos, iucundófque clie, vt ei 1pfi,qui iis eft przditus. I
PLVTARCHI,
10
Decuriofitatecommentaríolus.
tenebricals fiz, vel hyemi tempeftaubüfque obnoxiam, deferere fortafsis optimum eft. fi quis tamen ob confuetudinem loco eo dele&teturpoteft ea feneftris trá- 5 fpofitis, fcalió mutatis, ac ianuis
aliquibus apertis, alis claufis, fplendidior, perfpiMutationes cabilior, ac falubrior redigi. quo genere mutatio&dificioris.
nis quidam vrbibus magnam vtilitaten n conciliauerunt. ficvt meam patriam ad Fauonium ventum; inclinatam,$ Solífque radios fub vefperam Parnafo
incumbentis excipientem; verfus ortum converfam
O n v M, que non perfletur, aut 25
[*]

CYRIOSITATItE. 293
fümàCheroneferunt. Empedocles veró phyficus quodam montis hiatu, vnde grauis& infalubris in planiciem exhalabat aufter, obthurato;creditus eft peftem ea regione exclufiffe. Quandoi$ gitur funt affectiones quedam morbofz ac damnofz,& que tempeftatem tenebráfque animo inferant, optimum quidem fuerit eas expellere& folo profternere,animóque hac ratione ferenitatem, lucem, purümque fpiritum parare. at fi fieri hoc 10 nequit, faltem circumagendo& vertendo itamutande funt, vt commodiores nobis aptioréfque fant. Taliseft, quz fe nobis offert, curiofitas, cupiditas quedam cognofcendi aliorum mala, mor bus neque invidiz, vt apparet, neque malignitatis 3j vacuus. Aliena quov[um acutà peruides mala, V: propriis cecus.bominum iruidi[sim??
transfer extrinfecus,& intró converte curiofita5 tem,fi quidem delectaris malorum tractanda hiftoria,domi tibi copiofa eft materia.
Quantum ad Alixona aque eft, folia aut quot germinat ilex:
tantam multitudinem invenies peccatorum in vita,
3;& perturbationum in animo,& delictorum in officio. Xenophon aitiis qui familiam probé adminiftrant, fuum effe reponendis facrificiorum vafis, fuum ccenz, fuum rufticorum, fuum bellicorum inftrumentorum locum. tu quoque itidem habes
4o repofita mala quz ab invidia, quz ab obtredlatione, quz à timiditate, quz à fordibus illiberalitatis proficifcantur. hzc recenfe, hzc ordine confidera. feneftras quibusin vicinam profpicis,& diverticula curiofitatis occlude: alia aperi quz in có
3; clauetuum, quz in gynzceum, qux in familiz du cant cellas: ibi negocium inveniet non invtile,non malignum, fed conducibile& falutare cupiditas
tt. 1j
P:

0b/f»177
294 PLVTARCHI DE
ifta fcifcitandi& agendi, quovis fe ita compellante; Quà pretergre[Jus;quid feci; quide veliqui 9Enfetum.fatto quod opus fuit— Nunc, quemadmodum in fabulis eft Lamiam domi dormire cxcam, oculis in quodam vafculo repofitis, foràs autem egreffaminferere oculos& videre: itaquifque noftrum foris& adverfum alios malignitati curiofitatem quafi oculos aptar,in fua ipfius peccata& mala impingens fzpenumero ob ignorationem, vifum iis& lumen non adhibés. Quo fit vt inimicis quàm fibi vtilior fithomo curiofus.eorum €nim res arguit& inlucem protrahit, oftendítque ipfis quid cauere, quid corrigere debeant: fuas autem maiori ex parte praterit& non videt, attonitus ftudio aliena nofcendi. F quidem Vliffes ne cum matre quidem colloqui fuftinuit anté, quàm é vate audiuiffet ea, quorum gratia ad inferos venerat.his cognitis,& ad matrem fe convertit,& in reliquas mulieres inquifiuit, quz Tyro effet, quz formofa Chloris,& cur mortua fuerit Epicafta Sublimis funem te&i de eulmine nedens.
Sed nos cum nofltrarum rerum focordia,ignoratioü
ne,& negle&u fummo, in aliorum natales inquirí-?$
mus.fcilicet vicini noflri auum fuiffe Syrum,auiam Threffam.illum tria debere talenta, neque perfoluiffe vfuras.quin& taliaindagamus,vnde vxor huius redeat, quid ifte& iftein angulo inter fe fint locuti. At Socrates circumibat perfcrutans, quibus di&is Pythagoras fidem fibi paraffet.& Ariftippus in Ifchomachum ludis Olympicis incidens,quafiuit quibüfnam difputationibus Socrates ita animos adolefcentum afficeret: acceptífque exiguis fermo num eius feminibus atque documentis, ita vehementem fenfitanimi ardorem, vt& corpus marcefcerct,& plané pallidus gracilifq; redderetur, donec
vi

CVRIOSIT.A TE. 395
nec fitibundus& flagrans Athenas nauigauit, acipfo de fonte haufit,Socratémque& do&trinam eius atq; philofophiam cognouit: cuius philofophiz fnis eft,perfpicere(ua mala,iífq; liberari.Verüm qui
5. dam fuam ipforum vitam, tanquam iniucundifs:mü Ípe&aculum,infpicere,ac rationem velvti lumenin fefe reflectere non fuftinent:quippe anima omnigenám vitiorum plena horrens& metuens ca quz intus funt exfilit foras,& vagatur circum aliena, pa10 fcens& faginans fuam vitiofitatem.Sicvt enim gallina propofito fepe alimento in angulum aliquem fefe fubducit, vbi vel in fterquilinio vnicum apparet hordei granum:ita curiofi in medio fitos fermo. nes& hiftorias,& de quibus nemo prohibetaut inIj dignatur quzri prxtereütes, occultata& latétia cu. iuíq; familiz mala colligunt. Et quidem fcitum e(t illud Aegyptij, qui interrogatus quidnam id effet, quod velatum gerebat.ideó, iuquit, velatum eft,vt igaoretur. Tu quog;, dicerem curiofo,quid inqui10 ris inrem abfconditam? non cclaretur, fi non effet malum. Nifi pulfato priüs oftio ingrediinalienam domum non eft moris:& nunc eius rei gratia japitores habentur.antiquitus mallei ianuis appen finum dabant.ne fcilicetalienus matremfamiliàs in
15 medio offenderet, aut virginem, aut feruum vapulantem;aut vociferantes ancillas. Curiofus in hac ipfafe infinuat, famili quidé bene con(titute baud libenter,etiam fi rogaretur,futurus fpectator: quorum veró caufa clauis,vectis,& fores inventa funt,
10 ea detegens aliiíq; enuncians. Ventorum,aiebat Arifto,moleftifsimi funt ij,qui amictum nobis retegunt. Curiofus non veftes proximorum,non tuni cas, fed ipfos parietes detrahit, fores pandit,atque adeó venti inftar etiam teneram virginem pervadits 35 bacchationes,choreas,& per no&em ductas hilaritates examinans atque calumnians.& quemadmodum in comaedia exagitati Cleonis,
tt dij
Philofophi
fani.

Ariftopb.
Arcana principum sndagare
periculofum,
Curiofitas reri) cognitione faturanda.
196 PLVTARCHI DE
Manus in Actolissanimus in Clopidis erant:ita curiofi animus fimul& in diuitum edibus eft,& calis pauperü,in aulis regum,in cubilibus recens nuptijs iunctorum,omnesres indagat,peregri norum, principum: has quidem non fine periculo. Nam ficvt aconitum aliquis guftans qualitaté eius Ícrutádi caufa priüs perit quam faporem fentiat:ita qui maiorum mala rimantur,fepe priüs feipfos peffundant,quàm cognouerint quod querebant. nam & hos qui praterito copiofifsimo hoc Solis,& o- 16 maibus circumfufo fplendore radiorü ipfum eius orbem libere intueri, introq; penetrare fuo vifu co nátur,luminib. capi videmus. Ideo preclaré Philip pides comicus poeta, cüm ei Lyfimachus rex quodam tempore dixiffer, Quánam mearü rerum te im pertiam?refpódit, Modó nearcano vllo. Quz enim fuauifsima& pulcerrima habét reges, ea cófpectui funt expofita,coenz,opes,feftiuitates folennes,beneficia. fi veró arcani quid cft, caue accefleris aut moueris.non occultátur gaudiü regis fortuna vten 20 tis fecunda, non rifus iocantis,nó beneficij appara tus. terribile eft quod celatur,tetricum, rifu& acceffu periculofum: irz puta alicuius latentis referuatio, aut fupplicij atrocis meditatio, aut riualitas adverfus vxoré, aut finiftra de filio fufpicio, aut de z5 amico diffidentia.fuge atram illam,& fe condenfan tem nubem: non latebitteid quod nunc occultatur, vbi cum tonitru& fulgure eruperit. Quomodo ergo fugiam, inquis? curiofitatem avellendo,& avertendo,vt dixi: maximé animo ad meliora& iu- 3o cundiora traducto. Confidera quz in coclo, terra, mari,aere funt. Aut enim magnarum,autparuarum rerum contemplatione duceris. Si magnarum, de Sole inquirejqua eius ortuum& obituum fit ratio. examina Lunz tanquam hominis mutationes, quó 3$ tantum luminis infumferit, atque vnde id recuperet:
ZI
D»
Pri

CVoRTOSITAT:E
Primum recens cur ex obfcuro prodeat, Fulgore pleno faciem colluftrans fuam: Rur[umQ;, poftquam uifa fuit pulcerrima,
y Spoliata fenfum luce in vibilar diffluat. Sunt quidem hzc naturzarcana: fed ei molefta eft eorum indagatio. At magnarum rerum de cognitione defperafti? minora ícrutare. cur ftirpium alie femper floreant, vireant,vigeant,fuáfq; opes omni 1o temporcoftentent:alie nunc his fimiles;paulo poft, velvtirei familiaris adminiftrande ignarus homo, profufis confertim fuis copiis, nude atque inopes relinquantur. curalie oblongos, alie anguloshabentes,alix teretes& rotundos edant fructus. Sed 1; fortaffe hzc tu noles perquirere, quia nihil iis eft mali. Proinde fi omnino curiofitas in malis, tanquá ferpens in lethali materia verfari, iífq; pafci debet, eam in hiftorias traducamus, malorümq; copiáimmenfam fruendam prebeamus.In hiftoriis enim in20 veniuntur cafus& fubite mortes virorü, mulierum corruptelz,infidie feruorum,calumnie amicorum, veneni apparatus,invidiz, obtrectationes, familiarum naufragia, principum de fuo ftatu deturbatio. Implere his,& oble&a teipfum,nulli moleftiam,nul
ij lidolorem tuorum exhibens. Sed apparet curiofita c,.;6 qui tem non gaudere obfoletis, verüm recentibus ma- p,, ja], lis:& nouas tragcedias cum voluptate fpe&tare;co- quur,
micis& letis adionibus nó admodum libenter intereffe. itaque ergo nuptias aliquo,aut facrificium, go aut folennem pompam narrante, focors eft negli génfq; auditor homo curiofus,& pleraq; feiam anté audiuiffe ait, iubétq; ifta prateriri,& orationem contrahi.(i veró quis afsidens vitium virgini oblatum,matronz adulterium,litis intentationé, difcor 3s diam fratrum referat: non iam dormitataut aliis oc
cupatus eft rebus,
Veriy aures pee bet tum uerba' plura vequirit. tt y

298 PLVTARCHI DE & profe&ó di&um illud, Heu, quod mala magis
quam res profpere ad aures mortalium feruntur,ve rifsimé in curiofos competit. Sicvt enim cucurbitule pefsimum écarne humorem cducunt,(icaures curioforum pefsimos fermones ad fe trahüt.Immo, ficvt quibufdam in vrbibus funt porte quedam nefaftz& triftes, per quas educuutur qui à carnifice necandi funt,& fordes atq; piacula, nihil autem ca ftum& facrum per eas intrat vel exit: fic etiam curioforum aures bonum nihil aut elegans,fed tátàm de czdibus fermones, ac piaculares& impurz narraüones perfonant atque atterunt:
Semperi folus cwrioft in edibus Auditur ciulatus,—
hzcefít vnicaid genus hominum Syren, hzc Mufa, hzcilliomntum auditionum eft fuauifiima. Quippe curiofitas,(tudiü eft audendi qua occultata funt & latent.at bonum nemo natus celat. atque adeo £tiam quz nó habent bona,folent ibi affingere ho. mines. Ergo malorum cognitionem curiofus affe. &ans;eo tenetur morbo,quód gaudium exaliorum adverfis rebus captat, quod vitium eft invidentiz germanum. invidentia enim eft dolor cóceptus ob res alterius profperas. gaudium feu voluptaté qua afficimur ob aliena mala, epicherecaciam vno verbo Graci dicunt.vtrunque horum nafcitur é maliMalork pa- gnitate,feuo& belluino animi affe&u.Ita veró mo tefatlio no- lcíta vnicuiuis fuorum malorum eft patefa&tio, vt firorum no- multi inventi fint qui mori maluerunt, quàm fecreFia tos morbos fuos medicis oftendere. ac mihi finge ma.
Herophilum vel Erafiftratum, vel ipfum(dum homo fuit) Aefculapium medicamentis&inftrumentis fuis przditum domo: fingulatim obire,& fcitari, An aliquis fiftulam habeat iuxta podicé, aut mulier cancrum in vtero: quanquam falutaris effet hec artis curiofitas, tamen quivis(puto) medicü talem repel5
30

CVRTOSITATTI. 299 repelleret, quód is nó exfpe&tato dum ipfius imploraretur opera,vltró ad inquifitionem alienorü malorum fe contuliffer. Curiofi veró hecipía,hífque
. adhuc peiora querunt:neq; hoc medendi, fed tan$ tüm patefaciendi caufa. lureitaque invifi& exofi
funt. Nam& publicanis fuccenfemus& egré ferimus,non quádo merces apertas infpe&ant,fed cüm abícondita veftigantes in alienis vafis atque farcinis verfantür.& tamen illis hoc lex concedit,& nift faciant,damnum accipiür, Curiofus autem fua perdens atque dimittens, circa aliena occupatur.1d ge
nus homines raró rus abeunt, quàd tráquillitatem Rue curie
& filentium folitudinis ferre non poffunt. Quod fi
eó interdum accedunt, magis tum vicinorü quàm 3j(uasinfpiciunt vites,& interrogant quot boucs vicino mors abítulerit,aut quantum viniacorem con
traxerit.atque his mox impleti,curfu fe proripiunt.
Etenim verus rufticus, ne cafu quidem allatum ex
vrberumorem lubens inaudit, fed in hanc loqui20 tur fententiam:
Nune ille ved voftrís exevcenti folum
Fuerit quibus pax fata conditionibus
Narrabit.bec enim fceleftlug obambulans xj WNunceuriosé quavit ille,—
Sed curiofi rus, vt rem obfoletam, frigidam& tra" go»diis carentem fugientes, in tribunal,forum,po tüfq; fe intrudunt,quzrentes Nouine aliquid? Atqui mané fueras in foro: aut putas trium horarü fpa cio vrbis ftatum effeimmutatum? At enim fiinaliquem íncidit qui habet quod narret, huic ab cquo delapfus dextram iniicit,amplexáfque hominem& cxofculatus, audit. Si veró occurrens aliquis dicat nihil effe noui, indignabundo fimilis, Quid 2is;in35 quit? non fuifti in forofnon prztergreffus cs curiá? n6 compellafti eos qui ex Italia venére? Egregie Lo crorum principes, qui peregré venientem,& quzi
nmyifum.

40c PLVTARCHI Dr
rentem ecquid noui,multauerunt.Nam ficvt coqui pecudum,pifcatores pifcium vberem proventum, ita curiofi multorum malorum exoptant exortum, multorümque negociorum,& resnouas ac mutationes: vt femper venari aliquid& mactare pofsit. Red etiam Charondas,qui vetuit ne quis ciuium in comoedia traduceretur, preteradulteros& curiofos. videtur enim adulterium curiofa in alterius voluptatem éffe inquifitio, eorámq; indagatio quz abfconduntur& plerofque latent.& curiofitas cor ro Curiofi fant ruptela eft ac denudatio arcanorum. Iam neceffe eft, vt multarum rerum cognitioni loquacitas co mitetur. itaque Pythagoras etiam adolefcentibus filentium quinquennium durans iniupxit,echemythianà fermone cohibendo di&um. Curiofitatem 1$ autem non poteft non fubfequi maledicentia. quz enim libenter audiunt,libenter etiam loquütur:& quz ab aliis ftudiofé colligunt, apud alios cum gau dio efferunt.Quo fit,vt cum aliis malis hic morbus etiam cupiditati ipforum fitimpedimento. Omnes 20 enim à curiofo fibi cauent,& fua eum celant,& neque agunt libenter curiofo infpectante, nequeloquuntur audiente:fed& cofultationes in aliud tem pusreiiciunt,& deliberationes, donecis homo feÍe amoueat.quod fi arcano alicui propofito, aut rei 25 feriv tra&tationi fuperveniat curiofus, velvti cibum accurrente feletollunt é medio& occultant id de quo agebatur.vt plerunq; ca quz aliis dicenda fpe€tandàque committuntur, folis curiofis neque videre neque dicere cótingat. Eadem de caufa etiam 39
omnis fides curiofo derogatur. nam feruis& peregrinis faciliàs credimus epiftolas atque litteras&
3 figilla,quàm amicis& familiaribus curiofis. At BelWad f lerophontes illi litteras, quas in feipfum fcriptas fe rebat,non aperuit:fed fua vfus continentia,tam lit- Hy
teris quàm vxore regis abftinuit.Incontinétie enim
eft curiofitas, vt& adulterium: accedente ad incon tinentiam
gar,

CVRIOSITA T k. got
tinentiam atroci ftultitiaatque infania. Tot enim preteritis communibus& publicatis mulieribus impetu ferri ad inclufam vnam atque fumtuofam, fipenumero etiam deformem,extremz eft demen$ tix.Atqui eadem eft ratio curioforü.Omifsis namque pulcris multis fpectaculis, auditionibus, fcholis, difputationibus, aliorum litteras refignant, aures parietibus vicinorum applicant,& cum feruis eorum atque mulierculis fufurros mifcent. plerunque id non(ine periculo, femper cum turpitudine. Proinde vt quàm fieri poteft maxim à vitio fuo abducantur curiofi, vtile erit ipfis, fi preteritain memoriam fibi revocent. Nam quo pa&o Simoni- Crrrofitatis des dicebat fe duas fuas ciftas temporis certi decur remedium. 5 fuaperientem, invenire eam quz pramiorü cft fem per plenam, quz beneficiorum,femper vacuam reperire: ita fi quis interpofito téporis fpacio penum fue curiofitatis iufpiceret,inveniens eam multis invtilibus,vauis,atq; iniucundis plenam rebus:nimi20 rum ipfa reoffenfum iri arbitror, quz fc ita plane moleftam futilémq; declararet.Nónne enim fi quis veterum fcripta evoluens, pefsima queque ex iis excerperet, libtámque conderet, in quo capite carentes Homeri verfus, tragicosfolcecifmos,& Ar25 chilochi in mulieres indecenter ac fcedé dicta,quibus is fefc oftentui prebuit, comple&teretur: is dignus videretur tragica ifta imprecatione, Percas bominum calantitatcs male colligens? acexfecratione etiam demta turpis& invtilis effet ifte alienorum peccatorum thefaurus:fimilifq; eius vrbis,quam Philippus pefsimis& contumacifsimis à fe frequentatam hominibus, Poneropolin, id eft vrbem malorum,nominauit. At veró curiofi nó car minum, non pocmatum, fed vitarum lapfus, men35 das,& foloecifmos colligentes,archiuum à Mufis& Gratiis alienifsimum,memoriam fuá circumferunt. Sunt Romz;qui pi&uris;ftatuis,pulcritudine adeó
lo
30

$6. PLVTARCHI DE
puerorum venalium& mulierum fpreta, in foro monftrorum obverfantur,& quzrunt(i quifint vitiofis tibiis aut cubitis, tribus oculis,aut ftruthionis capite przditi, deniquean fit aliquod natum€
s
Mixtis naturis monftrum aboninabile. quos tamen fi frequenter ad hzc adducerentur fpe &tacula,mox fatietas& naufea invaderet. Eodé modo qui viéz iufortünia, turpitudinéfq; gentium& corruptelás ac peccata alienárum familiarü curiofé colligunt, recordentur primo loco obferuatorum, fentiantque nihil ea fib! gratiz, nihil vtilitatis attu liffe. Maximum ad huius vitij propulfationem momentum adfert adíucfactio, fi emihus or(i condocefaciamus nos& páremus ad hanc continentiam. quando confuetudine etiam id morbi augetur, ac fenfim vlteriüs progreditur. Modum huius adíuefa dfiefatlio&ionis exponere iC MR initium faciamus vi adverfus c»]ifsimis& minimis rebus.Quid enim mali eftjin via ticfit atem, non legere infcriptiones monumentorü,aut in ambulationibus litteras parietibus infcriptas vifu pre tercurrere? fi nobifcü cogitemus nibil hincad nos commodi oble&tationifq; redituruin,fed certos ho mines certorum hominum memoriam honorificam feciffeyac fcripiffe, Amicorum ifte fuit optimus, ac, quz multe aliz iftius generis funt nugz.quz lecta nihil videntur afferre damni, nocent tamen occulté, dum curam quzrepndinihil ad nos pertinentia ingenerant. Et quemadmodum venatores nou finunt canes evagari aut quemvis odorem feri, ve 5 rüm loris capita eorum furfum trahunt atque coliibent eos,fenfümqueipforüm purum fincerümq; ad rem fibi deftinatá feruaut, nimirum vt veftigiis poflint eo acriüs iahzrere,quando
Naribus indagant miferarum luftra ferarum. 3$
fic oportet curiofiad quavis fpectacula& quafvis auditiones vagabundam excurfionem inhibere,& ad vtiIG
I
10

CURIOSITATI 36$ ad vtiliacauté retrahere. Sicvt enim aquile& leones inter ambulandum vpgues intró auertunt, ne €orum aciem atterant: ita cutiofitatis acumé, quod habere videturin ftudio cognofcendi, noa debe$ wmusinvilifsimis rebus retundere& hebetare. Secundum eft proinde, vt adfuefcamus ianuam pretereuntes alienam non intró adfpicere,neq; ob curiofitatem oculis,tanquam manu,quz intus funt ap prehendere.habeamüfq: potiüs in promtuillud Xe io nocratis dictum, Nihil intereffejpedéfíne quifquam an oculos in aliena domo ponat. Nam neque1ufta, neque honefta, neque fuauis adeó eft ifta infpedtio. Sunt intus, bofpes, fané uifu turpia.
jg; Cernuntur quip e plerunque vafa iacentia ,ancille fedentes, nihil ferium aut adfpectu iucundum. verüm obtutus ifte& eiaculatio oculorü animum fimul convertens,turpis eft,morifque praui. Diogenes cüm videret Dioxippum Olympico certamine
49 Victorem curru inyehentem, à mulicrcula formofa, quz pompam fpectabat, oculos non poffe avellere, fed reieto retró vultu eam intueri, Videte,inquit, athletam, cui puella ceruicem intorquet. At curioforum videas collum quovis fpectaculo circumagi,
2; Quando ob ftudium& confuctudinem víquequaq;
eorum fe oculi obvertunt. Debetautem,puto;fen- supp, of fus non inftar petulantis ancille foras evagari, fed ficium. cüm à mente emittiturad res,celeriter eas percipere& renunciare,deinde rurfum modefté intus cum o ratione effe, cíque parére. Nunc Sophocleum illud vfu venit: Hínc Acnianis effranes pulliviri Eleffra. reruntur indomito ore.—
fcilicet fenfus non re&é inftituti atque condocefa$5&i, frequenter excurrere occupant, animümq; vnà trahunt in res nihil attinentes.Equidem falfum cft, quod dicitur Democritá fponte fua oculos exftin

304 PLVTARGCGHI.DE
xiffejin ignitum fpeculum eos defigentem luminifque reflexionem accipientem: nimirum ne obturbarent,animum fvpe foràs evocando,fed velvti feneftrz profpe&us in viam obthuratz, intus eü manere finerent,ac immorari rcbus fola mentecernen 5 dis. Id tamen verifsimum eft, qui mente plurimum vtuntur, eos fenfuü motu perparco vti.Nam& Mu fealongifsiméab vrbibus edificabát,& noctem Eu phroná dixerunt Greci à bene intelligendo:ad con fiderationem& inventionem eorum quz querun- 1o tur,admodá conducere quietem& interventorum aut alió abftrahentium vacuitatem rati. Porró nec hoc quoq; diflicile aut arduü eft.liominibus in foro mutuis conviciis fe profcindentibus non acccdere: aut vbi concurfus multorum aliquam ad rem tg fit, fede fe fua continere, aut fi hoc obincontinentiam nequeas, furgere& domum abire, nihil enim bon! confequéris permifcendo te curiofis:magnam veró vtilitatem percipies, curiofitateper vim averfa& compreffa, rationíq; obtemperare adfuüefadta. zo Exinde magis intendens exercitationem re&tó facies,fi theatrum in quo aliquid cum applaufuauditur pretereas,& amicos ad faltatoris aut comcedi alicuius fpectaculum trahentes fubmoueas, ac vociferatione in ftadio aut circo fublata, non mo- 2$ uearis. Vt enim Socrates aiebat cauédos effe cibos, qui non efurientes ad edendum alliciunt,& potus qui faciunt vt non fitiens bibas: ita nobis fugienda funt fpe&aculaifta& auditiones, quz nullo vfu cxi gente nos ad fe trahunt. Cyrus quidem Pantheam 30 videre noluit.& Arafpe dicente mulieri formá effe fpc&atu dignam,refpondit: Tanto magis ergo abfti nendum. fi enim nunc tibi parens ad eam veniam, fortofsis ipfa rurfum mihi perfüaferit etiam cüm ociofus non ero ad fe ventitare,fpe&tare,& afsidere, 35 multis rebus feriis negle&tis.Et Alexàader Darij vxo rem quia formo&ísima dicebatur, noluit in fuum venire

IO
i
20
A;
30
35
CVRIOSLITAT:;. 20$
Venire.confpe&tum:fed ad matrem eius anum accedens, videre iuuenem& pulcram nó fuftinuit. Nos le&icis mulierum oculos fuübiicientes,& eosà fené ftris fufpendentes; niil peccare nobis videmurjadeó lubricam& ad omnia fluentem curiofitatem fa cientes. Proinde etiam ad iuíticig exercitationeni facit, aliquando capturani honeftam omittere, vt longe abeffe ab inhoneftis adíuefcas;& àd téperantiam conducit, interdum propria abftinere vxore,
ne vnquam in aliena commoueare.Hunc morem in curiofitatem introducens, conare etiam tuorü qua dam aliquando furda aure praetermittere ac claufis
oculis:& volenté aliquid de rebus domcfticis nunciare, differre,& quz de te dita videbuntur, noii
admittere. Etenim Oedipum quidem curiofitas in
extremas coniecit calamitates. Quzrens enim feipfum, vt qui non Corinthius effet,fed peregrinus,
Laio occurrit,cóqj necato,matrem cum dote regni
vxorem duxit. cámque videretur felix, rurfum feipfum quzrebat;& prohibente vxore tanto magis
examinauit fenem totius rei confcium,omni neceffitate vrgens. tandem reiam ei fufpicioné iniiciente,& fene exclamanté
Het, reftat boc nunc, dicere quod prauifsimum eft:
'tamen affectu inflammatus atque tremiícens aif,
Mibiq; dirum auditu fed tamen audiam. Ita pruritus quidam e(t curio(itatis dulcedini amarorem habens permixtum& effrznis, tanquam vvlnus fibi tpfi fanguinem eliciens vbi fauciatur. Qui veró liberatus hoc morbo eff,& natura placidus, is vbialiquid mali ignorauit, dicet fecum,
Neneranda malorum obliuio quantum[apis?
Quare ad hoc etiam adfuefcendum eft, vé allaram epiftolamnon ftatim tieqi fcftinánter foluas, quod multi faciunt,manibus cunctantibus dentes vinculis iniicientes,€àqs morfu rüpentes.nuncio alicvnuu
Damnofz curiofitatss exemplum.
Sophocl. Oed.tyr.
Euri. Orefft,

T PLVTARCHI DE
de veniente non accirras neq; affurgas. amico aliz quo dicente, Habeo noui aliquid quod tibi dicam, refpondeas,Malim vtile aliquid& códucibile. Ego cüm aliquando Roma differerem, Rultico( quem poftea Domitianus invidia glorie eius impulfus interfecit) meaudientiinterveniens miles epiftolam à Czfare miffam tradidit,hic ego intermittere cüm vellem oratiopé,ipfi; fpacium legendilitteras con cedere,renuit ille, neq; ante epiftolam foluit,quàm
égo peroraffem& mifla cflet íchola: omnibus viri 10
grauitatem admirantibus. At veró vbialiquis potentia& licentia przditus vitium curiofitatis alit, ídg; vires& violentiam acquifiuit: 1s Jam non facilé abftinere ab his, quibus ipfi interdictum eft, poteft. nam qui hoc modo func affecti, 1j& epiftolas rg
rcfignant,& confiliis amicorü arcanis fefe ingerüt; facra quz cerni ab ipfis eft nefas intuentur,locainaccefla calcant, res& fermones regum fcrutantur; Sané tyrannos,quibus omnia cognofcere eft necef?
fe, invififsimos reddit hoc penus hominum, quiau 20
fcultatores& delatores appellantur. Primus Darius minor aufcultatores víurpauit, fibi ipfi nó credens,omnéfq; habens fufpe&os atq; metuens. Delatores,quos ipfi Profagogidas nominabát,Dionyfij inter Syracufanos Íparferunt, quos quidem dela torés converfione rerum facta primos arripuereSy racufani,& exquifito tympani fupplicio affecerunt. Calumniatorum enim genus,é tribu& curia curioforum eft.quanquam calumniatores tantüm id fcru tantur, an malum aliquis confilium ceperit, an aliquid flagitij perpetrauerit: curiofi etiam calamitatcs quz nolentibus acciderunt,exquirunt ínq; medium proferunt. Quin& aliteriü,id eft fceletofüm, à curiefitate principio aiunt inveniffe, narrát enim penuria frumenti Athenis oborta, ita vt quibus effet triticum, jj id non in publicum promerent, fed
domi fux per noGem molerent:quofdam dis e
D

ÀNIMI TRANQVILLITATE. 467 laffe qui molarum obferuarent ftrepitum, atq; inde hoc nomen reportarent, quafi molarios fi diceres: eft enim alan Grecis molere. Similis eft origo vocabuli Sycophanta: quem Latini delatorem, puto;
f. dicerent.Eos enim ficappellabant; qui, cim prohibitum effet ficus exteris vendere, indicium de iis deferebant,qui foràs ficus vendidiffent.Atque hoc non invtile eft confiderarià curiofis, vt(tudij fui
; pudore afficiantur, quod ipfis cum inviifsimis atque moleflifsimis hominibus ob fimilitudinem& cognationem rci cft commune;
PLvTARCHI
|4.*^ *—— De tranquillitate animí, libellus. Lvramgchvs Paccio$.Serà 20 tuas accepiliteras, in quibus me
hortabaris,vt aliquid de animi trà quillitate tibi fcriberem,& de his quz in Timzo fcripta accuratioSte z4 5343] rem,deliderant interpretationem; 35 Sub idem tépus Eroti fodali noftro íncidit Romam nauigandi necefsitas,acceptaà Fundano optimo vi ro epiftola, more fuo feftinare iubéte. Ita cüm neq; tempus haberem iis quz inftitueram vacandi, neq; pati vellem iftá plané vacuis manibus ad te abs me 30 venire: ex commentariis, quds mihi fcceram,ifthec deanimi tranquillitate collegi. cüm& te exiftimatem non auditionis elegantem venátis oratioueri gratia,fed ob víum commodantem eà requirere;tibíq; gratuler,qui& principá vfus amicitiis,& glo3$ riam, quantamin foro dicentium nemo,cófecutuss non itidem vt Merops ille tragicus paffus es vocibus te beatum predicantium percelli,& vltrà quàm uu 1j

30..IPLVTARCHI DE
naturales animi motus fint attonitü reddi. quippe qui memoria teneas id quod fxpius audiuifti, neq; calceü podagra, neq; annulum preciofum reduuia, n€q; diadema dolore capitis liberare.Etenim,vnde ad vacuitatem moleftiz animo, vitz; conftantiam parandam diuitiis, aut gloriz, aut potentiz aulicz facultas fit, nifi eas res vel przfentes vfus venuftus, vel abfentes nullum de(iderium perpetuó comiteturthoc autem quid eft aliud, quàm ratio condoce5
fa&a motibus obnoxiam& brutam animx parté fz- to
pe de poteftate exeuntem celeriter reprehendere, neque permittere vt przfentibus citata rebus diffluat atque invertatur.ltag; ficvt Xenophon przcipiebat, debere nos deorum maximé meminifle,iifq;
honorem habere, cüm fecunda effent res: vt víu fla rg
gitante invocare eos cum fiducia poffemus,iam fciAnimus ad. licet propicios atq; amicos. ita eas quoq; rationes, verfus per. qu adverfus animi perturbationes auxilio funt, turbationes COrdati ante quàm perturbentur meditari debent, municdws. vtmultoanté preparate tanto plus habeant virii. Quemadmodum enim feri canes cüm ad omné vocem exafperentur,fola ea cui adfueuere demulcentur: fic& animi motus feuientes nemo facilé deliniuerit, nifi rationes familiares& confuetz animo Ocio animi; Perturbato praftó fint,eümq; inhibeant. Caterüm »on reddi 1$ qui dixit; Animi tranquillitatem affectanti neque tranquil, priuatim multa neq; publice debere agere:primum magno nobis emendá facitrem, venalem nimirum inertia:tanquam vnicuiq; infirmo precipiens,
pe]
M
Euri.Oref.— Quietus in firatis mane tuis mifer. 30
& quidé vacatio laboris adveríus fenfuü ftuporem malum eft corpori remedium:neq; melior eft medi cus animo focordia,& mollicies amicorá, familiariü,patrieq; neglectu perturbationes eius amoliés. Deindeid quoque falfum eft;animo tranquillo effe €os qui nó agát multa. Oportebeat enim mulieres vi ris effe animo quictiore, plerung; domi in re j
iari
35

ANIMI TRANQVILLITATE. 309
liari curanda defidentes. Nunc Aquilo quidem
virginis intake nunquam per membra penetrat, Oper.si7. vtait Hefiodus:fed dolores, tumultus, zgritudines ob riualitatem, fuperftitionem,ambitioné,& vanas
$ opiniones innumerz in gynsenam confluunt. Et
Laérta per viginti annos feor(im in agro degens Cum fama uetida, que men[am 7 pocula foli Ody.2,190 Poneret,—
patriam quidem,& domum, regnümq; fugit, dolo10 rem autem cum ocio& moaefticia perpetuo fecü habuit.Sunt quos ipfum ocium in animi coniicit gri tudinem. qualis
Ile fedens iuxta aues diuinus Acilles Ilia.a., 488. Pafcebat vabidas animis fevuentibus iras. 5— Nonilleaut focilim coetus ueniebat in ullos, Ad pugnam[utis aut procedebat in armis. Sed de(iderio belli puoneeas fuum cor Conficiebat in intafa fcenad; manebat. 4o atque ipfe hoc de fe grauifsima affectus moleftia icit: Nauibus afsideo telluris inutile pondus. VMiad.e,104 Hinc adcó ctiam Epicurus cupidos honorü& plorix nó vult quiefcere,fed obfequi naturz fuc remp.
a. tra&ando iubet:quód faciliüs ocio perturbatum iri eos&1zdi putaret,(ínon confequerentur quz appetiiffent, Verü abfurdé is nó qui pofsint ad remp. gerendam adhortatur, fed qui nequeant quiefcere. Enimveró nó mulzitudineaut paucitate actionum,
30 fed pulcritudineac turpitudine animi vel tranquil litas definienda efl vel perturbatio. nam,vt dixi,nó minus pulcroram omifsio, quàm actio turpium mo lefta eft. Eos enim,qui vnum aliquod certum vitse genus mole(tia putant vacare, vtagricolarum qui3j dam, alij ceelibum, alij regum, eos Menander fatis claré erroris(ui admonethis verbis:
Exiftimabam diuites ego. Panis,
uu ij

Eur. OreTf,
ReCla vat to eft fonstran qualitatis spin,
PLVTAROCHI DR
reitove quibus non eft fumenda pecunia,
Non gemere noCunec fus deq; uoluier,
Ebcu mibi dicentes: fed placidum magis
Carpere foporem fuauiter.—" deinde poftquá narrádo explicauit, animadvertiffe fc diuitibus idem quod pauperibus evenire;inquit:
Eft crgo uite con[anguinea moleftia.
Vite bec adeft molli, clare uite4, adeft,
Ynopid; confenefat uitee.— i IO Sed velvti timidi inter nauigandum naufeá corre-— pti meliüs fe habituros putát fiin lintrem€ lembo, rurfíámq; indein triremem confcendát;nibil apentes ij,quiabilem& metum fecum transferuntita vi tz mutationes non tollunt ex animo id quod egrétg facit ac perturbat. id autem eft imperitia rerum,inopia iudicij,& impotentia atq; infcitia re&é vtendi ftatu przfenti. Haecfané tam diuitesiadtant quàm pauperes, tam caelibes quàm coniuges. ob hzc forum fugitur,& rufus moleftü eft ociü, ob hec pro- 20 duci in aulis volunt,& produ&i ftatim egre ferunt:
Ob inopiam morofà funt quibus eft malà, vgrotis€ vxor molefta eft,& medicum incufant,& lectulus difplicet,& de amicis
Grauis eft qui uenit:abiens parit moleftiam, MW vtlonait.morbo autem fugato, aliáq; facta temperie, fanitas redit omnia grata redigens atg; iucunda.qui enim heri oua,amylum,panem 6 cribrata farina refpuebat, hodie cibarium panem cum oliua& nafturtio comedit alacriter ac fuauiter.Eodem mo- 30 do re&a ratio quodvis vite genus, quamuis mutationem facit facilem. Alexander cüm infinitos mun dos effe ex Anaxarcho audiuiffet, fleuit:ac rogantibus amicis quid accidiffet, Non dignum;inquit,fleti vobis videtur, ficüm fint infiniti muudi, nos ne 5g vno quidé etiampü potitifumus? At Crates pera&—^ palliolo inftru£tus, vitam tanquam feftiuitaté qun
am
gro

ANIMI TRANQVILLITATE. an
dam per iocum& rifum exigebat. Et quidem Agamemnoni moleftiam attulit imperium in multos: Atridem ceres Agamemnona, luppiter unum lliad. v,58. Pre rcliquis tot ine» bauftos tolerare labores $ Quent iubet afsidud.— Cótrà Diogenes cüm venderetur,fedés furgere no luit, fubfannauítq; venditorem furpere iubentem, cum ioco& rifu dicens: Quid faceres fi pifcem ven deres? Socrates in carcere philofophans cum ami19(s colloquebatur. Phaéthon confcenfo coelo plo^ rabat, quód nemo ci patris equos& currum traderet. Sicvt igitur calceus vnà cum pede,non in diver fam partcm cóvertitur: fic animi affectio vitam fibi conformem reddit. Non enim confuetudo, v: quiY. dam dixit, vitz optimum modum ele&um faciciucundum: fed prudentia fimul& optimam& fuaiffimam parat vitz rationem. Ergo fontem tranquillitatis animi in nobis infitum expurgemus: vt exter na etiam tanquam familiaria non cum moleftia ng29 bic 3ccidant atque vfurpentur.
Nibil eft quod irafcart rebus fcilicet: Non ira curce illis tua eft-bene buic erit, Qui rebus obtingentibus re& utitur.
25 Ludoenm tefferarum Plato vitam comparabat:vbi & iaciendum eft quod(it commodá,& iatu quod cócidit re&é vfurpandum. ac iácere quidem in noftra non eft poteftate: fi veró red fapimus, penes nos eft quod fortuna obtulit cóvenienter accipere,
39&fuoquodq; difponere loco, vbi& propria maximé conducát& quz prater voluntaté eveniunt mi niméoffendant, Alioqui eos qui vitá nulla arte adhi bita, nulla ep degüt, quo modo morbis ob« noxios videmus neq; caloré terre, neq; frigus pof35 fe,cüm res fecunde fupra fuá extollunt fortem,tum
: adverfz deiiciunt.vtraq; autem fortuna turbantur,
| aut potiüs ipi vtroq; fortunz ftatu turbas fibi ciét,
|: uu iij

CorretHo fortustoris,
Exempla
gi PLVTARCHI DE
magífque adeó bono(vt vfurpatur) rerum fucceffu. Theodorus, qui Atheos, quód deos cffe vidererur negare, dictus eft,aiebat fe fuas rationes dextra manu porrigéte,ab auditoribus cas finiftra excipi.Rudes autem homines,fzpenumero fortunaad dextri adfiftente, turpiter manu finiftra excipiunt. Ab alte ra parte homines cordati, ficvt apibus mel praebet thymus,acerrima& aridifsima herba,ita à rebus ad verfifsimis fiepenumeró cóveniens aliquid& commodum decerpunt. Id ergo eft primó omniü exerci tatione perdifcendü, vt quo pa&ois qui canem lapide ferire cüm voluiffet,i&ta nouerca dixit, Ne fic quidem iactum lapidis malé cecidiffe: ita nos quoque ea, quz nolentibus nobis fortuna obtulit, alió trásferre fciamus. A&us eft in exfalià Diogenes. ne hoc quidé malé: nam fa&us extorris, ERG cepit.Zeno Citienfis,audito naui oneraria,quá vni cam reliquam habebat, vnà cü mercibus effe vi flu&uum obrutá atq; demerfam, Laudo, inquit,tuü fa €um 0 fortuna, quz nos in palliolum& porticü re. digis. Quid obftat, quo minis ifta imiteris? Obeun do aliquo magiftratu impegifti?viues poftmodó ru ri,rerü tuarum fatagés. Ambiens principis alicuius amicitiá,paffus es repulfam?viues periculorü& negociorü liber. Rurfum res gefsifti curarü& occupa tionum plenas? atqui ne calida quidem aqua ita fouebit mollia membra, vt eft apud Pindarü,ficvt glo ria€ honor coniuncta potentig alicuilaborem facient dulcem,moleftiámq; moleftiz expertem. Accidit per calumniam vel invidiam exfibilatio aliqua& infelix fucceffus? fecundo ventoad Mufas& Academiam nauigare licet. quod fecit Plato, poftquam naufragium amicicie cum Dionyfio fecit. Acprofectó ad parandam animi tranquillitaté mul tum conducit, illuftres viros confiderare, qui eadem qua nos fortuna zquo funtanimo vfi. Moleflum tibi eft quód prole cares?at Romanorum vide reges,
^
3o
35

ANIMI TRANQVILLITATE. süj
reges,quorum nullus filio regnum reliquit.Pauper tas tibi grauis eft quis veró Borotorum effe malles quàm Epaminódas, aut Romanorum quàm Fabricius. Adulterata eft mulier? nónne legilli infcriptio $ nemapud Delphos, Agis me pofuit terre vex e?" maris idem: & audiuifti vxorem eius Timzam fuiffe ab Alcibiade vitiatam,& ancillis infufurraffc, Alcibiadem effe quem peperit infantem? Verüm id Agidi non ob1?(ritit, quo minüs Grecorum fieret. clarifsimus atque maximus. Neque Stilponem prohibuit iucundifsimé omnium fuz etatis philofophorum viuere intemperás filia.quin etiam Metrocli id exprobran ti,Meümne,inquit;hoc eft peccatum,an filizzac dicente Metrocle, Filie peccatum eft, tuum infortunium: Quidais?refpondit. nónne peccata etiam funtlapfus? Omnino, aiebat Metrocles. Quid,inquit? nónne lapfus funt earum rerum lapfus,quibus affequendis excidimus? Affenfit. Nónne vero, in?9 quitjifte à rebus appetitis aberrationes eorü funt infortunia,qui eas nonaffequuntur. Sic ille placido & philofophico fermone oftendit vanum latratum effe cynicam calumniam.At multos non amicorum modó& familiarium, fed inimicorum etiam pertur 35 bantatqueiritant mala. Nam maledi&ajire,invidiz,malevolentiz, obtre&ationes cum molignitate coniunctz,peftes funt eorum quibus infunt:ftolidos autem turbant atque exafperant. ficvt etiam vicinorum iurgia, familiarium morofitas& admi3? niftrorum rebus agendis adhibitorum improbitas. Qua quidem re tu mihi non minimüm videris iritatus, quemadmodum apud Sophoclem medici (— Bonaro amara pbarmaco bilent cluunt, 3$ ita eorum peccatis acerbum te feuümque vicifiim exhibere. non quidem hocrationi convenienter. Quas enim tu rcs tibi demandatas agis,earum mini uu v

Adverfus merofitaté.
$14 PLVTARCHI DE
fteria non fimplicia aut bona ingenia,tanquam cora moda inftrumenta, fed plerunq; afpera& diftorta obeunt. Quorü tu perfequi deli&a,non debes exiÍtimare muueris tui effe, aut rem confe&u facilem. Quod fi iistalibus vtens,(icvt medicus forcipibus s: ad evellendos dentes& hamulis ad conftringenda vulnera vtitur,placido animo mediocriter qua cótingunt feras,magis tua teaffectione animi oble&a bis,quàm aliorum prauitate& malicia perturbabis: neque inftar canis, qui vbi allatrauerit fuo fe defun rg: &um officio putat,(ingula perfequendo imprudens €ó rem deduces, vt multa moleftiam afferentia in hancanimi tui paruitatem atque imbecillitatem, tá quam locum cauum& humilem confluentia contrahas, eámque alienis oppleas malis.. Quando e- jy nim philofophorum nonnulli mifericordiam, qua afficimur ob aliorum calamitates, vituperat:(quod deberenos opitulari aliis, non vnà dolere& animü demittere ftatuant)& quando,quod fané maius eft, deli&a nos noftraaut morbos animi vbi fentimus,, non finunt matos effe& egre ferre,fed abfque do lore mederi vitio iubent: qui non(it rationi adver fum hoc in nos per negligentiam admittere,vt egri indignabundiQue fimus propterea, quód non omnes quibus cum nobis res eft, probi funt atquefci- ti? Verüm hoc vide mi Pacci,ne nofmetipfos non fa tis attendentés,nó in vniuerfum improbitatem eorum quibus vtimur, fed noftram affectionem à fui amore non malorum odio proficifcentem, pratendamus atque mctuamus. Nimiz enim animi ad res jo incitationes,& vchementiores iufto appctitiones, aut contrà averfationes& vituperationes,ec fufpiciones& morofitatem adverfus homines nobis ingenerant, quorum culpa vel non adeptos quod cu piebamus, vel in ca quz nollemus incidiffe nos pu.$5 tamus. qui veró in rebus cum facilitate animi& mo deratione verfari adfueuit, is cum hominibus agere fa

ANIMI TRANQVILLITATE. 55 ze facilimé ac manfuetifsimé poteft. Itaque fermo nem de rebus ceptum repetamus. Febricitantibus; quidquid guftent, amarum&infuaue videtur. fed tamen vbialios videmus eadem citra moleftiam gu
y. ftare,noniam cibum potámve,íed morbum& egro tantes in caufa effe dicimus, Eodem modo culpare res& iniqué ferre definemus,fi videamus iifdem alios abíque dolore& cum hilaritatevti. lam id Mala bonis quoque multum ad animi tranquillitatem confert, compenfam10 fiin his que nobis invitis evenerunt, non negligamus in hac intueri quz nobis grata& venulta adfant:fed mixtione vtrorumque inftiruta,meliorum inomentis deterioraaboleamus. Sed nos, qui oculos nimio fplendore offenfos ad florida& viridia
Xf avuertétes reficimus: lidem cogitationé rebus dolorem afferentibus intendimus, eámque recenfioni moleftiarum immorari cogimus, tantüm non viabfta&am à melioribus. Atqui hucnoninepté transferri poteft, quodfcite di&um eftin cu29 riofum:
Aliena quov[um acut peruides tala, In propriis cazcus;bontinum inuidiffime: Quid enim mala tua mi homo,nimis fubtili vifu per 25. fpiciens, femper confpicua facis ac renouas? bonis autem przfentibus animum non adhibes?fed quem admodum cucurbitule deterrimum 6 carne fangui nem eliciunt: ita de rcbus tuis pefsima quzqueadverfum te colligis* nihilfane Chio illi przftans, 3o qui multo boni vini aliis divendito, acidum fibi ad. coenam guítando exquirebat: feruus autem quida ab alio interrogatus, quídnam rei agentem herum reliquitfet?Bonss,rcfpondit,przfentibus mala querentem. Pleriqueenim bonis& fuauibus rebus 35 prateritis, ad difficilia& grauia toleratu currunt. Ex horum numero non fuit: Ariftippus, gnarus quafi ip trutina meliorum. rerum momentis
da.

P PLVTARCHI Dr
adverfus incommoda fefe fübleuare atque efferre. itaq; predio amiffo quodam egregio,ex aliquo eorumqui maiorem in modum fe cafum eius dolere & inique ferre(imulabant, quzfiuit, Nónnetu vnicum pofsides agellum,mihi tres fundi funt reliqui?; Ailenfo, Cur itaque non tuam potiüs vicem doleá, inquit? eft enim infani,ob amiífà dolore affici,non gaudere reliétis. ac ficvt pueruli(i quis ludicrarum rerum vnam ipfis auferat, reliquis etiam omnibus proiectis plorant ac vociferantur; ita vnaaliqua in 19 re fortuna nobis obturbáte,iniqué ferédo& lamen Bonor" m. tàdo ceteraomnia nobis reddere invtilia. Diceres, Por? quid habemus? Immo autem;quid non habemus? eifideratio. pic gloria,illi familia;alij coniu ium, alij bonusamicus contigit.& Antipater Tarfenfs cüm lam mo rg riturus bona quz ipfi contigiffent recenferet, ne profperam quidem nauigationem prateriit, quae Cilicia Athenas vfus fuerat. Communia quoq; negligenda non funt, fed eorum habendaratio eft,& gaudendum quód viuimus, valemus, Solem vide- 20 mus, bellum nullum, nulla eft feditio,terra cultui, mare nauigationi libere proftat, licet nobis loqui, tacere,res agere,ocio frui.Hxc przfentia maiorem nobis animi parabunt tranquillitatem, fi abfentium 1mapines nobis fingamus,fzpiüs nobifcum memo- zs ri repetentes, quàm defiderabilis fit egrotanti fanitas, in bello conftitutis pax, gloriein tanta vrbe S& amicorum copia peregrino& ignoto:& quàm fit moleftum priuari partis iis.Sic fiet, vt non tum demum magna ac preclara fingula ifta deputemus, 3o quádo amittimus:anté autem,& dum potimur,pro nihilo ducamus.non enim precium rebus iftis interitus addit, neque eas debemus tanquam magnas comparare,fempérq; trepidare& metuere ne tantis rebus fpoliemur, dum veró pofsidemus, tanquam 5; nullius precij res contemnere& negligere: fed ita maxime frui, vt voluptatem ex iis gaudiümq; capia mus:

1o
1
260
15
30
35
ANIMI TRANQ VILLITATE. 35
mus:vt etia amifsioné corum, ficvbi áccidat,equioreanimo feramus. Sed pleriq; poemata( vt aiebat Arcefilaus)aliena,& picturas,& ftatuas putant fibi exatté(ingulis partibus animo oculííq; perluftratis contemplanda:vitam autem fuam multa habentem confideratu non iniucunda prztereunt, foràs femper profpicientes, aliorámq; famam& fortunam admirantes: ficvt adulteri alienas fpectant mulieres,fuas defpiciunt.Ceterüm id quoq; ad animi trá quillitatem magnopere conducit, maximé quidé fe & fuas res intueri: fin veró id non pofsit locum habere, non cum praftantioribus fe comparare: quo vitio vulgó laboratur nam, verbi gratia, qui vindi funt, folutorum laudant fortunam, foluti liberorum, liberi ciuium, ciues diuitum, diuites fatraparum,fatrapz regum, reges deorum;tantüm non tonare& fulgurare cupientes.
Non res mibi funt cordi Gygee diiitis;
Neq; cepit emulatio me, fuperim ned; Magna obftupejco factasnec tyrannidem Magnam appeto procul ab oculis fita cft meis.
At veró Thafius aliquis, Chius, Galata, vel Bythinus,non contentus fe aliquo inter fuos ciues dg in honore& cum potentia effeplorat fe non geftare veftem patriciam:& fi ferat, quód non fit prztor Romanorum:& hocadeptus, quód non conful:& conful,quàd non prior,fed pofterior fuerit renunciatus. Hoc autem quid eft aliud, quàm occafiones ingrato animo fortunam accufandi conquirentem; feipfo fu mere fupplicium? At qui fana mente preditus falubriter fapit, is Sole infinita millia hominum intuente,
Ample quicund; fruuntur tevree frugibus, nonfi quem de his gloria fibi& opibus przftare viset;ideó deplorans fortem fuam abiecto animo fe»

NÉlá bonis admix t4 alienis cebjeru&da,
aui PLVTARCHIDE
det:fedin publicum procedit,fortunam fuam& vitam pradicans, quie fibiin tanta multitudine aliis beatiorobtigit. In Olympiaco quidem certamine non 1ta permittere vincere, vt ipfetibi qui cum cer tes deligas.'Atin vitalicet,acres humana conce-. X dunt vt cüm multis przftes felicitate, magno fis animo aliifa; potiüs emulandus, quàm aliorum admirator. fiquidem te non cum Briareo aut. Hercule componas. Ergo vbi magna te ceperit admiratio eius qui lectica geftatur, oculis paululum demifsis 19i etiam baiulos coatemplare.& cüin Xerxem illum rati mare tranfeuntem cum Hellefpontio illo beatü przdicabis,infpice etiam eos, qui flagellis vrgentibus Atho montem perforant,& quibus ob ruptum flu&ibus pentem aures. naréfque amputantur, fi- I$ muülque eorum fenfum con(idera,quód vitam& res tuas 1j felices exiftimant.. Socrates quendam amicorum audiens dicere, Quàm fumtuofa eft Vrbs? mina venditur vinum Chium; purpura tribus,mellis hemina quinque denariis: adduxitad farinas, 2Ó Heic,dicens,femifextarius venditur obolo: frugaliter in Vrbe viuitur. tum ad oliuas, Duobus zreis choenix,deindead exomides, Hzc decem drachmis veuditur veftis:viles funt resin vrbe.Ita& nos, cum audiemus aliquem pronunciantem tenues res 2$ noftras effe& afflictas;qui confalesaut procuratores non fimus: effe nos in lautaatque fplendida re dicemus, vt qui neque mendicemus, neque oneribus baiulandis autadulando viuamus. Enimveró quando ea eft noflra ftulticia,vt magis aliorá quàm 39 nofiri refpeu viuere adfuefcamus, ingeniümque ita eft obtre&tatione ac invidentia corruptum, vt nó tam gaudeamus noftris, quàm ob aliorum bona doleamus: eorum quos zmularis atque admiraris, non tantüm vide fplendida illa& nobilia bona, fed 3 aperiens ea,& glorix ac fpeciei tanquam floridoaliquo conopeo redu&o,intus penetra. cernes multa mo

ANIMI TRANQVILLITATE. m9
ta moleíta& minime iucundaiisineffe.|^ Pittacus ille,cui magnam fortitudo, magnam fapientia& iu» fticia parauerunt gloriam, cum hofpites conviuio excepiffet,vxórq; irata fuperveniffet,& méíam fub5 vertiffethofpitibus perturbatis, Vnicuiq;,inquit; veftrum eft mali aliquid: felicifsimus hic, cui hoc tantum: Hic in foro beatus effe creditur, Cim foribus apertis fit fuis miferrimus: pmperat mulier,iubet omnia, femper litigat. Multa asferunt illi dolorem;nil mibi. Talia multa opibus, gloriz, regno inhzrent,ignota vulgo.officit enim luminibus faftus. O ftlix, fatísá; Atrida beantibus orte: ll/ad.y, 182 extrinfecus illa beatitatis laudatio du&a,ob circáfufam arrorum,equorum,militum copiam.at intus voces perturbationum animi vdnz huic gloria rez clamant:
LS
zo, huppiterimplicvitnoxe me pror[us actrba., Ilrad, s, Item hzc:. Sufpicio te à fenev,; Evrip.t-. E£ quicunq; uirorum phig.Aulid, Sine periclo uitam exegit
z5—— Inglorius;ignotusqy. Ergo id genus ratiocinationes valent ad carpendá* exhauriendámque hunc animi morbum,quo de for tuna noftra quetuli, ob vicinorum admirationem res noftras extenuamius ac deprimimus. Id quoque ih
39 non leviter tranquillitati mentis obeft, quod non P4 mediocribus& ád facultates no(tras accómodatis^^ appetitionibus, tanquá velis, vtimur:fed fpe maiorum rerum concepta; poftmodo fruftranite conatu genium fortunámq; incufamus,non noftram(quod
35 erat rectius)ftulticiam. Ecenim non is infortunatus eft, qui iaculari aratro,aut boue leporem venari vo
luit: neque ei qui fruftra verriculo aut funda capta
Mediocritas

po^ PLVTARCHI DE
uit ceruum, vllus malus adverfatur. genius: fed ftulticia& perveríitas eum ad tentanda impofsibiliaadigunt.In culpa eft fui amor,ftudium ingenerás primas fibi in omnibus rebus contentiofé arrogandi,& inexfaturabili cupiditate omniaaggrediundi. non enim diuites modó(imul,& do&i,& robufti, & ad compotandum idonei,& comes effe atq; amiciregum& vrbium principes volunt:fed malé fecá agi putant, nifi canes etiam,& equos,& coturnices,& gallos aliis habeant preftantiores.. Dionyfius maior non contentus omnium ea tempeftate ty rannorum quód effet maximus, iritato atq; exafpe rato animo quód P'hiloxenü poetam canendo, Platonem differendo non fuperaret, alterum in lapicidinas coniecit,alterum in Aeginam vendidit. Non hoc modo egit Alexáder.qui cüm Crifo ftadij cur for cum ipfo de velocitate certans dedita opera vifus fuiffet fuccumbere, vehementer eft indignatus. Probé etiam Homericus Achilles cum dixiffet,
Nor rte ínter Danaos cum fit preeftantior alter: fuübiecit,
Pugnando.mea namd, aliis facundia cedat. Megabyzo Perfx cümin officinam Apellis pi&oris defcendiffet,& nefcio quid de arte dicere cepiffet, "filentium impofuit Apelles his verbis: quamdiu tacebas, exiftimabare aliquid effe ob auri& purpure ornamenta: at nunc te nuganter etiam pueruli ifti ochram terentes derident.| Scd nonnulli Stoicos ludere putant, quando ab iisaudiuntfapientem nó modó prudentem, 1uftum, fortem, fed rhetorem quoque,imperatorem,pocram,diuitem, regémque cognominari.cüm interim hos fibi titulos ipfi arro geutomnes,& nifi obtineotyndignentur. Atqui deorum alius alia virtute preditus, hic bellicofus, ille fatidicus, rurfum alius lucri prefes nominatur.
Vias, 429.& Venerem Iupiter, quódad cam res bellicz nibil
pet10
3Q
5

ANIMI TRANOQVILLITATE. jx
pertinerent,ad nuptias& cubiliaablegat. Et veró funt quz fimul locum habere non poflunt,fed invicem pugnant ftudia.puta, ocio opus habct dicendi exercitatio,& mathematum tractatio, atq; aliarum
$ vacatione occupationum. facultas ciuilis,& amiciciz regum,non fine negociis& occupationibus pararipoffunt. tum vini& carnium vfus largior, corpus validum ac robuftum facit, animum imbecillü. afsidua rei faciunde cura& conferuatio diuitias
10 auget, contemtus opum ad philofophiam eft perquàm vtile viaticum. Hinc equidem conftat non omnia effe omnium: fed oportere Pythice obtem- freni) Ue perantem infcriptiont, Seipfum noffe: deinde vti 5, fuo ingenio ad ea,ad quz natura factus eft: neque
P5 idad alius vitz fludium trahendo, huic vim faeere.
Non omnia
Equus eft ad currum idoneus, Ad aratra bos.propter ratem Delpbin celerrime incitatur. Apro[i quis necem finit, Canen inuentat laborío um. Qui autem indigné&rt,quód non fimul eft Robore confidens lcosmontibus inzutritus:
25& catellus Melitzus in finu vidue mulieris educaZ tus; Ítupidus cft.neque eo melior,qui(imul vult& Empedocles,Plato,aut Democritus cífe de mundo fcribens,& cum vetula diuite dormire, vt Euphorion, aut cum comefatoribus Alexandri potare, ve
|$6 Medius.& qui iniquo animo toleret, non fimul& | obdiuitias, vt lfmeniam,& ob virtutem, vt Epaminondam,fe in admiratione haberi. Nam neq; curfores animo funt gro, quia non auterunt coronas luctatorum: fed fuis gaudent atque exfultant.Spar31 tam es na&tus,hanc orna.fic& Solon, | At nos uirtutis non permutabimus borum, Pulgrad; uirtutis munia diuitiis:
ao
XX

Operib, 26.
gii PLVTARCHIDE Cilm fiet uirtutis fiabilis po[fefiio femper,
Incertez uaria forte ferantur opes.
ÉtStrato phyficus audito Menedemum multis mo dis plures habere difcipulos, Quid mirum eft,aiebar,(i plures funt qui lauare,quàm qui vngi volunt? Atiftoteles quoque ad Ántipatrum fcribens, Nón folum Alexandrum debere multum fibi tribuere ob imperium in tot bomines pronunciat: nihilo
$
minus id licereiis,qui recte de deofentiant. Ete- jg
nim eos qui hoc modo fua extollunt bona,minüs aliorum perturbabant. Nunc nos,quià viteficus, aut ab olea vuas non requirimus, nifi przrogatiuas fimul ornnes diuitum, do&orum, bellatorum;philofophantium,adulantium,liberé dicentium,parco rutn, fumtus facientium habeamus, calumniamur, ingratique adverfum nofmetipfos fumus, ac vitam noftram vt inopem mutilámque fpernimus.Prater hzc veró, 2b ipfa nos n&turaadmoneri videmus.vt enim brutorum animalium aliis alivnde nutrimentum fuggetir,neque omnibus carnem edendi,femina legendi, radices effodiendi facultatem indidit ea: fic homini quoque varias ad vitam tolerandam opportunitates prebuit. opilioni fuas, fuas aratori, aucupi,& quem marealit. Quo equius eft nos id genus vitz, quod nobis eft commodum,amplexos, in eo elaborare, reliqua omittere, neque oftendere Hefiodum intra modum fubfüitiffe,cum diceret:
Succenfet figulo figulus.fabrum faber odit.; nen enim eandem modo artem, eandem vite rationem exercentes dum zmulantur, fed& do&os opulenti,& opulentos fama clari,& caufidici fophiftas, atque adeó comados in theatris pulcre ftani'tes,hiftrionéfque& feruos regum aulicos liberi ho mines ac patricij cum flupore admirantes beatófque dicentes,non mediocrem fibi ipfis doloré pere turba2o

.
ANIMI TRANQVILLITATE. j5j
turbationémqueafferunt. Iam quód hominum vnufquifque penum vel tranquillitatis animi, vel gritudinis in fefe habeat,& doliabonorum ac malo rum non in Iouis limine,fed in animo fuo repofita; affe&ionum diuerfitates demonftrant.Stolidi enim bona etiam przfentia non cernunt, nequecurant: quód cogitationes fuas femper futuris habent intentas. prudentes ea quoq;,quz effe defierunt,memoriz perfpicacitate fibi prfentia faciunt; Quipr9 peftultisid quod przfens eft,& exiguifsimo temporis puncto fe tangédum prebens, deinde fenfum effugit,non iam amplius ad ipfos pertinere videtur, fed quemadmodum apud Manes pingitur quidam funem torquens,& id quod contexuit a(ino.voran
ty dum permittens: ita multorum ftupida quzdam&
ingrata obliuio omnem actionem omnes res preclare geftas,omne iucundum ocium,omnem convi uiorum& voluptatum fruitionem abolens, 6 finit vitam elfe continuam,przfentibus ad prateritaad4/5 iun&is: fed hefternam ab hodierna, hancà craftina
diuidens, quidquid evenit obterens tanquam non fa&um redigit. Nà qui in fcholis incrementa corpo xum negant, ob cótinuatam fübftantiz fluxionem: ij verbo faciunt nos fubinde alios.qui aüt priora nó
52 cóple&untur memoria, neq; revocant,fed effluere
finunt,'ij re ipfa faciunt fe quotidie indigos inanéfque,& à craftino pendentes:tanquam ea quz fuperiore anno, dudum adeóque heri obtigerunt,pland ad ipfos nihil pertineant, neque ómnino ipfis eve$0 netint.qu. res animi tranquillitatem non leuiter
impedit. Grauilis etiam huic officitur, quando ho mines müfcarü in morem in fpeculis FA fuperficie delabentium,ac afperitatibus& fiffuris inhirentium,à iucundarum rerum menioria defluentes 8r recordationi moleftarum implicantur.immó, ficvt Olynthi canthbaros ferunt inlocum quendá qui ab exitio eius infe&i Cantharolethrum dicitur inieXx ij
Ilía.u, 537i
Memoriá| Lonorutri

Rerum bumanarum "AT ÍeLas,
324 PVTARCHI DE
&os,quód exire inde nequeant, perpetua circum verfione enecari: ita ipfi quoq; in malorum comme morationé vbi incidére,inde fe revocare& recreare nolunt. Oportet autem ficvt in tabula colorum, ita in animo rerum cas quz maxime nitent ac fplen dent proponere, iífque tetrica obícurare& opprimere,quandoquidem omnino deleri& amoueri nó poffunt. X Vtenimlyrzautarcus neruiita mundi quoq; concentus vicifsitudine quadam intenditur
acremittitur:& in rebus humanis nihil finceri, ni- 19
hil puri eft.Sed quemadmodum in mufica foni funt & graues& acuti,& in grammatica littere cüm vocales, tum mutz: mu(icus-autem& grammaticus eft non qui alterum genus molefté fert atque fugit, fed qui omnia vfurpare& permifcere arte fua poteft.ita in rebus quoque humanis cum fint oppofiti invicem ordines(quando,vt eft apud Euripidem,
Seungier non po[Just à bonis mala:
Sed eft eorumsut res babeant[atis bene;
Connixtio quedam) non debemus 1n altero animum ob dolorem defpó dere: verüm harmonicos imitari,& melioribus deterioraobfcurando, ac mala bonis occupando, cócinnum vitz, nobífque conveniens temperamentum conficere. Nonenim verum eft quod dixit Menander:
Vnicuiq; in lucem cim primo editur,
Genius bonus uite magifter totius
Adfifüit.—— fed Empedoclis probanda potiüs eft fententia, qui vnumquenque noftrüm, poft; quam eft natus,arripi gubernarique à duplicibus fa us geniifque docet.
Hic inerant Cbtbonia.e7 cernens proc Heliopeo)
Et uario Harmonie uultu, Derifqyevuentas
"Turpis Calliftoa;. T boofa4; Deinecq;,
INenertes Q' amaena,nigro frudus Afapheia,
quo1
1:0
zl
39
3

ANIMI TRANQVILLITATE. 3:3
quorum geniorum nominibus varie animi perturbationes exprimuntur, quarü omnium femina cüm ortus nofter fecum tulerit, ideóque vitz magna fit ingqualitas:meliora quidem optat,qui fana eft men j te, fed tamen altera quoque exfpectat,& vtrifque vtitur ita, Vt ne quid nimis.. Non enim tantüm qui minimé defiderat crafinam diem, ficvt Epicurus aiebat, fuauifsimé procedit in craftinam diem: fed & diuitiz,& gloria,potentia, honores eos maxime 10 dele&ant, qui contraria horum minimé metuunt. Nam nimia iftarum rerum appetitio, acerrimü amit tendi metum ingenerans, gratiam earum fruendarum infirmam reddit atq; inftabilem,inftar flamme vento agitata. Cui veró ratio hoc parauit, vt ad for y; tunam intrepidé dicere pofsit, Suaut eft. fi quid das: paruus dclor.boc ubi tollis: háüc fiducia& vacuitas metus amifsionis, tanquam intolerabilis, docent fuauifsimé vti rebus prcfentibus.Aclicet Anaxagorz affe&um animi, quo pro20 fe&um eft vt de morte filij hác vocem ederet,Sciebam mortalem effe quem genueram, non admirantes modó,fed& imitantes, ad fingulos fortunz cafus dicere:noueram diuitias me pofsiderein diem durantes& inftabiles. noueram magiflratum ab iis 25 adimi poffe, qui eo me ornauerant. noueram mihi effe probam mulierem, fed tamen mulierem. noueram amicum effe hominem, facilé(vt ait Plato) mutabile animal. Huiufmodi enim preparatio animíq; informatio, fi quid eorum quz nollemus quidem, 3o poffe tamen evenire cogitabamus, accidat non admittentes voces iftas,Non putáram, Multa fperaui, H»c non exfpectabam,faltum cordis& trepidatio nem avertuntjac celeriter furiofam& perturbatam |. facultatem fedant. Carneades de magnis rebus ad(gy monebat omnem dolorem marorémq; ab hac vna |^ caufa nafci, quód inexfpectató nobis áccidit quippiam.Equidem Macedonum regnum cum Romano: xx ij
Animi ad. res advesfas prepara
tio,

0df p,
O4/.7,210*
316 PLVTARCHI DE
comparatum imperio, vix aliquáta huius pars erat; & tamen Perfeus amiffa Macedonia, cüm Ipfefuam deplorabat fortunam, tum ab omnibus miferrimus: intelicifsimüfq; homo iudicabatur.at qui hunc devicerat A emilius,tradito alteri terrz marífq; impe- 5 rio coronabatur ac facrificabat, non iniuria beatus habitus.norat enim fe magiftratum occepiffe,quem effet depofiturus: Perfeus autem fuo regno prater exípe&ationem fuam erat exutus. Pulcré etiam Poc ta docuit, quid rei fitid,quod inexfpectató contin-!9 1?4 git. Vliffes enim cane mortuo cüm non continuiffet lacrymas, vxoriad(idens flenti nihil tale paffus eft.huc enim venerat, animo ratione iam anté confirmato,& adverfus motum munito:in illum autem Betum fubita res& inexfpe&tata eum coniecerat.In ig. vniuerfum veró quz nolentibus nobis áccidüt, par tim fuapte natura moleftiam ea afferunt,partim opi nio nos adfuefacit vt egré feramus.& adverfum hac vtile eft in promtu habere ifthuc Menandri: Nifi ipfc feras pree te»nibil es paffus mali, di Quid enininquit.ad te pertinet id, Quo ned; animus;ned; corpus tangitur tuum? cuius generis funt ignobilitas patris, adulteriá vxo ri$, coronz aut primarij in confeffu loci priuatio: 21$ quibus etiam abfentibus nihil obftat quin& animo & corpore optimé valeas.Ad ea autem, quz natura fuapte dolorem videntur excitare, vt funt morbi, vrumnz,obitus amicorum& liberorum,accommo
dari debet Euripideum illud: 30
Heu ntibi. qui beu mibi! move bominum fand accidit. Non eft enim aliaratio quz facultatem animi affe&ionibus obnoxiam labafcentem magis revocet& confirmet,quàm qu& communis naturz& necefsitatis memoriam renouat:cui neceísitati homo pro- 3 pter corpus expofitus, huc tantüm fortunz anfam przbct, in potifsimis maximi; rebus tutus ac fecurus.

PEE
[9
n
Lo
25
39
ANIMI TRANQVILLITATE. 337
Gurus, Demetrius cüm Megara cepiffet,quafiuit€ Stilpone,Ecquid in ifta direptioneipfi peruffet icuj Stilpo, Neminem,refpondit, vidi, qui meas res ferret. Proinde fortuna vbi reliqua depredatur omnia, atq; adimit,habemus aliquid in nobilmetipfis cale, Quod ferre aut agere immitis non pofiit Acbiuus. Itaque confequens eft, non ita plané extenuare aut deprimere naturam, ac fi nihil ea fupra fortunam poffet, nihil tabileaut proprium haberet. fed hoc cognitum habere, quod exigua eft pars hominis pu trida illa& morbofa,que fortunam admittit.melio rem in partem cfe penes nos dominium;in qua bonorum maxima collocata funt: bonz,inquam,opiniones,diíciplinz,rationes in virtutem definentes, quz aboleri& corrumpt nequeunt,proinde invidi quod ad futura attinet atque animofi, fortunz his verbis re(poníabimus, que Socrates vifusin Anys tum& Melitum dicere,in ipfos torfit iudices: Inter ficereme Anyrus& Melitus poffunt, nocere mihi non poffunt. Poreft enimfortuna me morbo aliquo grauare, opes auferre,in odium populi aut tyranni Vocare.malum;timidum,animi abiecti,degenerem, invidum,non poteft eum efficere,qui fit bonus, for tis,magnanimus, neque animi habitum auferre eü, cuiusad vitam re&é degendam vfus maior eft;perpetuóin promtu fiti, quàm gubernatoris adverfus
mare.— Quippe gubernator neque flu&us demitigare poteft afperos& violentum yentum, neque in portum fubire quoties opus eft, neque audacter & intrepide tempeftatem fubfiftere. fed quamdiu arte fua vtitur,rebus nondum defperatis fugit,Magnum(vt poéte verbis vta velum demittens,dum malus inferior fupra tartarcum mare emergat, tremensipfe& titubans.. At enim affedtio animi prudentis, cüm ipfi corpori plerunque tranquillitatem conciliat, morborum occafiones continentia, vi&u moderato,ac mediocribus laboribus avertés:
xx iij
Via.s, 484.
Plat. apoIo,

318 PLVTARCHI DE tüm fi quod extrinfecus mali principium cft£ditur, velvti cum prater cautes aliquas in mari latentes €(t nauigandum, contra&tis facilé antennis pratervehitur, vt ait Afclepiades. quod fi vero inopinata aliqua& vehementior procella occupet,in propinquo eft portus,licétque enatare e Corpore, táquam Mortis con. Ícapha aquam admittente, Infipientem enim mortemtus. tis metus,non vitz defiderium iubetà corpore dependere,id amplexum,quomodo Vliffes caprifricá tenuit metu füb/ecta Charybdis: Mancre ubi uentus,nauigare€7' ubi uctat, & hoc inique ferentem,& illud metuentem,— At quianimz naturam vtcunque didicit, reputátque cam morte vel in meliorem,vel faltem nihilo peio rem ftatü abire: is vacuitatem metus adverfus mor tem,non exiguum habet ad tranquillitatem animi in vita viaticum, Nam cui licet virtute acprzftantiore partefui przvalente fuauiter viuere, alienis autem& naturz advería quz fint fuperantibus intrepidé abire,fato hzc, Ipfe Deus-fiomul atà; uolant.mte foluet:— quid excogitari poteft quzfo, quod huic graue, moleftum, aut tumultum adferens pofsit accidere? Certé qui dixit, Anteverti tc ó fortuna, omné(que tibi ad me aditus obftruxi: non is ve&ibus, claui. bus,aut muris fidés hoc dixit,fed do&rinz& ratio nibus.quarum fané qui volunt, participes fieri poffunt. Neq; de vllo talium diorum defperandum aut diffidendum cft: fed admiratione horum atque
Odjf a, 4n.
Eurip. Bacchis,
-^
IO:
5
29
M
emulatione,& quafi diuini cuiufdam inftin&tus fo. 39
cietate impulfi periculum de nobis facerein minoribus rebus demum, quomodo fimus ad maiora af. fe&i:non fugere aut averfari hanc animi accurationem. Mihi quidem videtur hoc fludium non vfq; adeo difficile. Etenim animi oble&atio fubducens fcà rerum adverfirum cogitatione,& circa facillima& fuauifsima identidé Verfans, fatuitaté quáda Á&
3

Li]
2i
10
a$
30
35
ANIMI TRANQVILLITATE. 329
&imperitam molliciem ingenerat. qui veró morbi etiam, doloris, exfulij fpeciem meditatur, ac rationis imperio fe ad ifta fuftinenda componit animus; multa is inveniet falfa, inania,& putrida effe in his, quz grauia vulgo ac terribilia videntur.id quod de finoulis initzrationes demonftrant. At mulu etiam ad hoc Menaadreum expaueícunt:
Dicere haud uius poteft quif-1vd, Hoc mon obtingct mibi. fcilicet ignorantes quantum fitad vacuitatem dolo ris bonum, meditari ac poffe adverfus fortuna aper tis oculis refpicere, neque in feipfo imaginationes concipere dclicatas, neq; in vmbra educatum imbi bere fpes multas fubinde cedentes, nullíque relu&antes adverfitati.Menandro quidem fic poffumus refpondere:
Dicere baud uiuus poteft quifquà» Hoc non obtinget mibi:
atqui hoc licet dicere, Viuus nunquam in me ifthuc admittam,non mentiar,non agam fubdolé,non defraudabo,non infidiabor.Hoc enim in noftra fitum eft poteftate, non paruum,fed ingens adanimitran quillitatem adiumentum. Contrà malé fa&orü con fcientia, velvti vlcus in carnejin animo posnitétiam relinquit, pungentem fubinde atque fauciantem. Alios enim dolores ratio tollens, poenitentiam folam effecit,à fefe ob pudorem morfibus crebris vexatam& poenas dantem. Ac quemadmodum qui ri» gent,aut cpialis febribüfve eftuant,grauiorem fentiunt moleftiam, ac deteriüs afficiuntur:quàm quibus eadem extrinfecus ab etu aut. gelu áccidunt: ita fortuita leuiores inferunt dolores, tanquam ab externis illatos. at veró hoc,
Horunt non alius mibi fum caufa ipfe, malorum, qui fuis deli&tis intus cum lu&uaccinit,is dolorem turpitudine aggrauat. Quó fit, vt neque preciofa domus, neque auri copia, neque generis dignitas, neq; magiftratus amplitudo,neq; facundia aut eloxx V
Cofcientie. Panitétide

316 PLVTARCHI DE
quentia tantam vitz ferenitatem tranquillitatém qi preftet, quantam animus actionum confiliorámq; prauorum purus, ingeniümque(vitz acionum hic cft fons) perturbationis expers, intamidatümque. vnde promanant honeftz a&iones, efficacitatémq;* quafi diuino inftinu exagitatam hilarémque,& cum animi honefta elatione coniunctam habent, memoriámque dulciorem& ftabiliorem Pindarica illa fpe, quam is alumnam fenum dixit. Non enim roris quidem marini frutices( vt Carneades tcítatur) etiam excifi diu fragrantiam fuam fervant: in anima autem viri prudentis actiones pulcre non femper gratam recentémque fui relinquunt memo riam: quibus laticia rigatur, florétq;,& contemnit €os qui deplorant vituperántque hanc vitam velv- 5 ti quandam malorum regionem, aut locum exfulij animis in hoc mundo defignatum. Perquàm mihi placet illud Diogenis dictum, qui hofpitem Lacedamone videns parare fe magno ftudio ad quanBenori per.$4m feftiuitatem, Quid, aiebat? an non vir probus 19 pou« feria, Quenvis diem feftum cenfet? Et quidem, fi fobrie viuimus, admodum illuftrem. Eft enim fan&ifsimum templum ac diuinifsimá hic mundus. in hunc inducitur homo cüm nafcitur, non manu fadiorum & immobilium fpe&tator futurus fimulacrorü ,fed*$ earum, quas mens diuina fenfiles mente fola cernendorum effigies, in fe infitam vitz motüfquehabentes facultatem fabricata eft.Solem inquam,Lunam,fidera,fluuios nouam fubinde aquam edentes, terram ftirpibus animalibüfque alimenta fubmit- 39 tentem. quorum facrorum initiatio atq; inftitutio perfe&ifsima cüm fit vita,profe&tó par eft eam tran quillitatis animi ac laticie effe plenam. Nam vulgus hominum imitari minimé debemus, qui Saturnalia, Liberalia, ac Panathenza aliá(que harum fi- 3$ miles praftolantur fefliuitates, vt ibi oble&entur, féque emticio rifu recreent, períoluta mimis& hiftrionibus
[s]

ANIMI TRANQVILLITATE. 3st
firionibus mercede. Quid? Sedemusibi filentes&
compofiti(nemo enim lamentatur dum facris initiatur, neque fpe&ans Pythia luget, aut Saturnalibus potans) quas veró nobis deus ferias fuppedif tat,& ad quz nos facra deducit, fcedant homines
vulgó, maiorem vitz partem in lamentis,mcrore;
ac laboriofis folicitudinibus exigentes, Dele&antur inftrumentis fonitum bellé ac fuauiter reddentibus,cantu auicularum itidem,& nó fine volupta3o tefpectant beftias ludentes atque exfultantes:contrà rugitibus earum, fremitibus ac adfpeGu tetrico
offenduntur.Suam veró ipforum vitam rifus expertem,mceftam,iniucundifsimifque affeQibus, rebus
& curis nullum exitum habentibus atteri atq; elidi
ij videntes, nó ipfi tantüm nullam fibi refpirationem
aut alleuationem alicvnde querere negligunt: fed
ne fociorum quidem admonentium orationes admittunt. quas ni(i repudiarent,& prafentia citra vi
tuperationem ferre poffent vtique,& praterita gra
xo to animo recolere,& in pofterum fpe bonaac beni
^. gnaví abfque metu& finiftra de vitz fux conditionibus fufpicione viuere,
PunLvTARCIHI aj
De Vitiofo pudore,commentaríolus,
VAEDAM eorüque terra enafcuntur, cüm fint ipfa per fe fylucftria,fterilia,& incremento fuo no ceant hortenfibus feminibus atq; e«GE fürpibus, agricola tamen pro cergp aces to indicio rim non mali, fed egreijatque pinguis habent. Eodem modo animi etiá quzdam funr affectiones non bon», fed quafi ger

e PLVTARCHI DE
mina€ bono pullulantia ingenio,& quod cultura fefatisexhibiturum fit tra&abile. Inhis etiam vitiofum cenfeo pudorem. qui vt fignum eft non malum,ita caufam prauitati prebet.Etenim fzpenume rÓin eadem cum impudentibus peccata incidunt g verecundi: nifi quód hisfua errata dolorem incutiunt, non, vt illis, voluptatem afferunt.nullo enim ob turpitudinem dolore impudens afficitur: in quem facile etiam fpecie tantüm turpitudinis oblata prolabitur is qui inepté verecundus eft. Hoc vi- IO: tij dyfopiam Grzci dixerunt, in quo pudoris modus exceditur:quóàd vultus quodammodo cum ani ma deiiciatur, Sicvt enim Katephaan(hoc efl maefticiam) vocant dolorem oculos in terram deiicien tem:fic verecundiam,prz qua intueri in alios nó au 1£ demus,dyfopiam dixerunt. Orator quidem impudentem in oculis non koras,(que vox& virgines fignificat,& luminum pupillas) fed meretrices habere pronunciauit. Atquiad nimium propenfus eft pudorem,animum nimis effeminatum ac delicatum 10 ipfo prodit vifu, verecundiz honefto nomine pretexens molliciem fuam,qua impudentibus fuccum bit. Sané Cato dicebat adolefcentes fe eos magis probare qui erubefcerent quàm quipallefcerent:re €té condocefaciens probrum magis quàm reprz. 25: heníionem timere,& fufpicioné, quàm periculum. Veruntamen& nimius vituperationis metus, acad quemvis ftrepitum trepidatio,coerceri debet:quan do fepe non minore malé audiendi, quàm mala patiendi metu dudii, honeflatem prodiderunt non-79 nulli ob impátientiam infamis. Ergo neque horum negligenda eft imbecillitas:& nequaquam laudandaanimi pertinax illa& rigida affectio.
Qualis Ánaxarcbiuis,quó fe cunque canitta" Verterct indomita C7 pertendens prorfus,eot audax,— 7^
fed concinna quzdaur vtrinq; temperáda cft ratio, que

5
10
is
30
9;
VITIOSO PVDORFE. 33$
que& nimia pertinacia impudentiam,& modum excedenti lenititi imbecillitatem auferat. quz quidem correctio difficilis eft,neq; periculo vacat huiufmodi exceffuum coércitio. Sicvt enim colonus fylueftrem plantam& invtilem exfcindens ,l;gone viribus ada&o nihil parcens radicitus etiam proruit,aut igne adhibito cremat:ad vitem autem,malum,vel oleam putandi gratia accedens, cauté manum admouet, metuens ne quid vtile lzdar.fic phi lofophus ex animo adolefcentis invidiam tollens, degener germen& intractabile, aut auaritiam in^ tempeftiuam aut ftudium voluptatis intemperans, fauciat;premit, vulnus alté redigit,cicatricémq; du cit magnam.quando autem delicate ac tenerz partianimz orationem corre&tricem applicat, qualis eft que nimio pudore fubvertiturfummo ftudio ca uet, ne imprudens fimul cum vitio verecundiá eiiciat.nam nutrices etiam puerorum fordes dum detergunt, interdum carnem fauciant atque adfligüt. Itaque oportet adolefcentibus non ita penitus vitiofum pudorem eximere, vt fecuri fiant nimífque jnverecüdi. Sed ficvt qui domos demoliunturtem plis vicinas,ij faltem continuas his partes finunt atque fuffulciunt: fic nimius pudor fübruendus eft,vt tamen caueamus ne fimul cum eo confinia verecun diz,equanimitatis,& máfuetudinis eiiciantur:quibus rebus fe infinuat ille in animü ad hoc vitij propenfum, eümque occupat, dum fibi is humanus,ciuilis,communi fenfu preditus,non durus aut obfti natus videtur. Itaque iam inde à principio Stoici ipfis verbis pudorem à verecundia diflinxerunt, ne ambiguitas vocabuli occafionem vitii habens relinqueretur. Ij tamen nobis hoc rclinquant,Vt voca bulis citra calumniam vtamur, atqueadeo Homeri imitatione.Is enim dicit, Sepe ucrecundis fua fert affcttio damnum
Grande uerecndis[ua fepe affetto prodeft,
Ylja.9, 41,

314 PLVTARCHI DE & non màlé prioreloco eá dixit nocere. vtilis eniti ratione demum fit verecundia, quz fublato exce(fu mediocritatem relinquit. Primo omnium perfuafum effe debet ei, quero nimius pudor vrget,affedu fe damnofo teneri. nihil autem corum qu£ damno- f fa funt, pulcrum eft. neque debet laudibüs delinitus gaudere, vbi comis& hilaris loco grauis, ragnanimi,& iufti dicitur: neque ficvt Euripideus Pegafus,
Pauens,nagis quàm uellet ille, fabdidit 13r
fc Bellerophonti, ita ipfe iis qui voluptfe dedere àc fubmittere, metüentem ne durus& immitis audiat. Aegyptio Bocchoridi, homini ingeuio intrd €abili, ferunt ab Ifide afpidem mitfam, quz fuperné capiti circumvoluta obvmbraret, vt iudicaret 5 lufté. At pudor vitiofus languidis& mollibus incumbens,& nihil renuere, nihil dicendo refellere finens, cüm difceptatotes à iufte diceuda fententia abigit, tuni confulentium ora occludit: multáque Cogit prater animi fententiam dicere atque facere. & quanto quifque eft animo iniquiore, tanto is cré riüsin talem homineri imperium obtinet ,impudentia fua eum ad pudorem cogés. Vade fit, vt dyTopia tanquam locus humilis& mollis,quia nullum congteífum averíari, aut detre&are poteft, turpif-* fimis quibufqne rebus& vitiis occupandam fe pre beat. Pefsima fané cuftos ca puerilis ztatis:(icvt& Brutus dicebat malé fibi videri eum florem atatis collocaffe,qui nihil negare auderet, eadem pefsima a thalamieft& gynzcei adminiftra; icvt apud Sophoclem adultéro quadam corruptaab eo dicit, "Tu blandiendo perfuafifti mibi,— hocadeó vitium intemperans ingenium cortümE" occupans,infidiantibüs omnia expugnatu faci 3f ia, reclufa,atque prona reddit; dando eas capiunt, quz impurifsima funt indole; perfuadédo& pudorem

"n
30
2$
E
vrTIOSO PVDORE 33$
rem ineptü iniiciendo fzpe etiam probas fubigunt. Mitto quz damna is pudor adfert.quando co du&i mutuum damus quorum fufpecta eft fides: fpon demus inviti, ac laudantes illud, Sponde,przíto noxa eft,vti eo in rebus nequimus; Quàm multis exitio fuerit hoc vitium, non eft enumeratu facile; Etenim Creo hzc ad Medeam dicens,
Preflat iam nunc inuifum me fieri tibi, Ob mollicicm quàm poftmodo gemere meam,
aliis preclaram fubiecit fententiam:ipfe vitiofo vi&us pudore, vnicam diem petenti dum affentitur, familiam fuam perdidit.Nonnullos etiam cedem fibi aut venenum parari fufpicantes, pudor ineptus à tuenda falute deterruit. Sicperiit Dio, nonignorans fibi abs Callippo ftrui infidias, fed ab amico& hofpite ibi cauere pudori ducés. Sic Antipater Ca fandri F. cüm coena excepiffet Demetrium, vocatus poftridieab eo, quód puderet fidem non habere fibi habitam,iuit& à coena eft interfe&us. Hercu lem Alexandri Magni à Barfina F. Cafandro Polyfperchon promifit acceptis C talentis fe interfe&tu. rum, atque ad ccenam invitauit. adolefcens,cui fufpccta res metum iniiciebat, minis integra fe valetudine przfcripta excufauit. vt auté Polyfperchori venit,& ó adolefcentule, dixit, primó omnium faci litatem patris,atque erga amicos comitatem 1mitare,nifi me hercle nos vt infidiatores times: du&us pudore vnà ad caenam iuit, éftque ab accumbentibus firangulatus. Non ergo ridiculum eft, vt nonnulli effe dixerunt,neque ftolidum,fed fapiens He« fiodipreceptum, Qui te amat,bic conuua inimico fit tibi omi[fo,
noli eius qui te odit pudore moueri, neque ideo, 340,
qesd tibiis videtur fidem habere,cauereab eo deine. nam vocaberis fi vocaueris,& coena przbenti iprebebitur,inczedulitatem tanquam aciem cautioa

p6 PLVTARCHI DE
nis pudore emollitam vbi dimiferis. Enimveró hoe vitium, vtpote multorum caufam malorü, primüm conabimuramoliri ab adfuefactione petito, ad res (vt folemus inaliis que meditamur)exiguas initio,
& non admodum difficulter ia quibus huic malo$ refiftatur. Verbi gratia,[n ccena tibi faturo aliquis przbibit:noli verecundia inepta ductus vim tibi fa cere, fed depone poculum. Alius inter pocula poÍcit vt tefferis fecü ludas: abiiceinanem pudorem, neque metue dicteria:& Xenophanem imitare, qui 10 timidus di&us à Lafo Hermionenfe quód ludere cum eo tefífzris nollet,faffus eft ad res inhoneftas fe timidifsimum etiam effe. Iocidiftian garrulum qui tibi inhzret ac te detinet: noli vereri, fed prxcifo colloquio propera&age quod cepifti. Huiufaodi 1$ fugz& repulítones, quibus vili reprehenfione comitante fatui pudoris vacuitatem meditamur, ad maiora nos preparant. Atq; hocloco tempeftiuum eft Demofthenicum illud commemorare, is cüm Athenienfes ad ferendam Harpalo opem fe,& ad- 20 verfus Alexandrum arma capeffenda iucitarent, ac fubitó adveniente Philoxeno copiarum Alexandri maritimarum przfe&o populus perterritus metu conticuiffet: Quid, inquit,facient Sole confpe&to, qui adverfus lucernam oculos attollere nó audent? 25 Quid enim facies in magnis rebus,regeaut populo pudorem tibi incutiente,(i nó audes poculum prebibente familiari repudiare, aur garruli prehenfionem effugere?Sed nugatorem tibi infultare pateris, non tantum animi habens,vt dicas, Aliàs te videbo, 30 nunc non vacat? Vtilis eft etiam in paruis& vilibus rebus exercitatio vacuitatis pudoris 1nepti, quod ad laudandum attinet.Puta, In conviuio citha; oedus amici malé canit,aut magno emtus hiflrio Menandrum agendo fligellat, plerifque laudautibus3E & applaudentibus: non eft equidem ita arduum;au dire cum filentio; ncque liberaliter contra animi fenten

VITIOSO. PVDORE. 317
fententiam laudare.nam in hoc genus re fi compos tui non(is, quid facies amico po&maineptum recitante, aut orationem oftendente ridicule fatuéque Ícriptam? fcilicet laudabis,& adulatorü obturban$ tium cateruz te focium addes.quomodo ergoinre bus eum gerendis peccantem iuhibebis? quomodo in magiftratu, coniugio, aur republica delinquentem caftigabis? Ego enim ne Periclem quidem probo, qui amico poftatanti vt falfum pro ipfo tefiimo 10 nium,ídque iuratus, diceret, refpondit,Se vfque ad aras amicum effe. nimisenim propéaccefferat. At qui eminus fe adfuefecit, vt neque dicentem laudet diuerfum fentiens, neque canenti applaudat,neque fcurrilibus di&is arrideat: is rem eoufque deduci E non patietur, vt ipfi iftis in rebus inepti pudoris vacuo dicat aliquis, fura pro me,falfam perhibe teftimoniü,pronuncia iniufté.Eodem modo adfuefcere debemus, vt pecuniam petentibus reluctemur in rebus neque magnis neque recufatu ditficilibus. 20 Etenim Archelaus Macedonü rexin coenaaureum poculum pofcente quodam, cui nihil pulcrá videbatur nifi accipere, puerum id Euripidi dare iufsit: & inalterum illum intuens, Tu quidem,inquit, ad petendum idoneus es, non ad accipiendum: illeau 25 tem ad accipiendü,etiá non petens.re&ifsimé dandiac donádiarbitriü iudicio, nó inepto pudori deferes. At vero nos fepenumeroó hominibus probis, familiaribus,& indigentibus preteritis;aliis continenter ac proteruc petentibus damus: non ftudio 39 dandi,(ed quia negare non poffumus. Ita Antigonus fenex à Biante crebró interpellatus, Date, dixit,Bianti& necefsitati talentum. quanquam i$ qui dem aliàs itavt quifquáà regum in huiufmodi petitoribus repellendis accuratus fuit atq; argutus. cy 35 nicoenim cuida drachmam poftulanti, Non eft,ait, hoc donum regium.& fübiiciente illo, Da ergo talentum, refpondit, Hoc accipere non cft cyntcum.
Yy

T PLVTARCHI DE
$ané Diogenes in Ceramico ftatuas circumibat, ab iifq; fipem exigebat, mirantibüfque hoc dicebat, Meditari fe repulfas, Nobis autem primüm in vilibus adfuefcendum cft& paruis rebus, vt denegare pofsimus que petütur incóvenienter:vt maioribus. f 1n rebus nobis nó defit copia opitulandi iis, quibus recufatio adhiberi nó debet.Re&té enim Demofthe nes, Nemo, inquit, przfentibus in qui non debuit infumtis,abfentium copiam ad vfus neceffarios con fequetur. multiplicatur autern nobis turpitudo, fi tà abvndátes in ociofis rebus,inopes fimus in pulcris. Enimveró vitiofus pudor nón in pecunia modà diÍpenfanda prauos nos& iniquos, fed etiáin maiori bus rebus facit vt refpuamus quod re&aratio vtiliter fuggercbar, quippe egrotantes, nó peritum ac€crfimus medicá, pudore nobis familiaris moti:& libeiis mapiftros loco bonorum preficimus eos qui nobis operá fuam obtrudunt:& litis noftre patroCinium non vtili& in foro verfato cómittimus alicui, fed gratificádi ftudio amici alicuius aut cogna- 20 ti filio eam oftentandi fui materiá offerimus:deniqg invenias,qui philofophantiü nomen gerentes,Epicureiaut Stoici funt non iudicio aliquo, fed ob ptt dorem inepti vrgentibus familiaribus& amicis fe addentes.Quie cüm(int,age dum in vilibus ac quo 1$ tidianis rebus eminüs nos códocefaciamus,vt neq; tófore neq; pictore pudore inepto impulfi vtamur, neq: in diverforio incommodo divertamus, omiffo cómodiore quod ad manü eft, quia caupo nos fzpe falutauctit: fed adfüefcendi gratia vtamur eo quod;0 melius eft, etiamfi leue fit difcrimen.quomodo Pythagorei obferuabant,ne vnquam dextro femonfiniftrum imponetent, néve parem nuinerü pro impàti acciperét,cüm teliqua equaliter haberent. Adfuefcendum eft etiam,vt ad facrificium,nuptias aut 35 conviuium invitemus non eum potiüs qui nos filu
tauit aut accurrit, quàm benevolum& vrilem. Qui ; enim
$

[e
Hn
rio
3o
35
VITIOSO PVDORT. 319.
ehim fic fuerit exercitatus, is in maioribus non modà non capietur, fed ne tentabitur quidem à vitio. Atque hzc de exercitatione dicta fuüfficiant. De ratuocinationibus autem vtilibus prima hac e(t, qua decemur& admonemur: Cüm omnibus aliis affe&i bus ac morbis animi ea comitari ipfa mala, quz illo rum opera evitare volueramus: vt ambitioni infamiam,cupiditati voluptatum dolores, molliciei labores,cótentendi ftudio damnationes& partes in: feriores: tum veró inepto pudori hoc plané vfuvenire, vt qui eum fecuti fumum fugiuntjin ignem íncidant. dum enim verentur contradicere iniqué vr gentibus, poftmodó pudore turpi afficiunturin iu ftas illapfi accufationes,& ob metum exigua reprae hen(ionis,plerunq; apertum dedecus fuftinent.Ete nim amico pecuniam flagitanti, denegare ob ineptum pudorem non aufi,carentes ea ipíi, pauló poft tarpiter ftant re patefacta: eodémq; modo polliciti fe patrocinaturos alicui in iudicio, pudore alterius partis du&i vadimoniü deferunt. Multos etiam pu dor vitiofus in ftipulationem nuptiarum filiz fororive invtilem conie&os, mentiri mutata fententia coegit.Dixit quidam,;nó ferió tamen,fed iocans;omnes A(iz incolas vni ferure homini, ideo quód vnicam fyllabam N o N pronunciare nequirent. at qui improbé vrgentur ad peccandü pudoris metu; ij etiam fi nihil dicant, falté fublato fupercilio,oculí(vein terram defixis, multapoffünt adver(a ipfis & abfurda evitare minifteria. Etenim filentium Euripides fapientibus effe dixit refponfum. videmur auté magis eo adverfus iniquos opus habere, Nam verbis quidem poífumus placare vrbanos homines; ad quam rem in promtu funt habenda multa illuflrium ac bonorum virorum di&a.quale eft Phocio ni$ ad Antipatrum, Non potes me fimul& amicum habere& adulatorem.& Athenienfibus quadam in fcíliuitate iubentibus eum flipem conferre ac|plauyy v
Qu^ inepti pudore comá tetur mala.

Operib.568
340 PLVTARCHI DE
dentibus, Pudeat veró me, inquit, fi vobis contribuam, huic non retribuam, Callicle creditore fuo SACO aro: paupertatem enim non fateri turpe eft, vt ait Thucydides, fed turpius re ipfanoa effugere. Atqui ob fatuitatem& molliciem paffus fibi incu-$ ti pudorem, petenti dicere metuens,
Nor eft in antris argentum;bofpcs,candidum, ac quafi pignus deinde promifsionem emittit:
Nox eve fabricatis bunc pudor illigat 19 Compedibus.—
Perfeus cuidam fociorum argentum mutuó dans, in foro& apud menfarium contra&um cófecit,fcilicet memor Hefiodei praecepti:
Quin ctiam fratri teftem videns adbibeto.
cámque alter admiraretur,ac diceret, Adeóne Perfxe omnia fecundum ius? Omninoyrcfpódit,vt ami cé recipiam, neque iure experiar in repetendo. Mul ti enim initió ob pudorem vitiofum omiffa cautio- 29 ne, deinde lege agere füfcepta inimicicia opus hapanint. Ruríum Plato Hcliconi Cyziceno epiftolam ad Dionyfium tradés, à probitate hominem& moderatione animi laudanit" fed epiftolam his verbis claufit: Hzc adtefcribo de homine,quod ani- 2$ mal natura eft mutabile. Xenocratem vero, quávis aufteris hominem moribus, pudor tamé ineptus fle xit, vt Polyfperchonti commendaret hominem,vt res"Jocust, non probum. comiter enim exceptusà Macedone,&i interrogatus ecqua re opus haberet, 3 talentum petit. dedichoc Polyfperchon::fed Xeno €ratem monuit per litteras, vt accuratiüis pofthac examinaret quos commendare vellet. Atque hoc quidem Xenocrati ignoratione vfuvenit. Nos autem fzpe cüm optimé nouimus malos, litteras 35 tamen& pecuniam largimur, nobifque ipiis nocemus. neque id cum voluptate aliqua; vtqui fcortis
5

Io
i
E
30
3
'"VITIOSO PVDORFE. 34
tis adulatoribifve donant:fed iudigné interim moleféque ferentes impudentiam hominum, noftram rationem qua vi facta fubvertat. Qued fialiàs,maximé ad eos qui nobis pudorem incutere volunt, di cere licet: Vitelligo bene quid fatturus fim mali,
falfum di&urus teftimonium, iniufté iudicaturus, invtilem legem probaturus, àlienum zs contrahens eius caufa qui non reddet. Neque veró vllus eft animi morbus, vbi poenitentia non iam confequatur, fed ftatim in ipfa a&ione prerftó fit: vt fit cüm inepto pudori indulgemus. nam dantes moleftiam percipimus,& teftimonium ferentes pudore fuffundimur,& adiuuamus cum infamia,& promiffa non implentes convincimur. Quod enim ad contradicendum fumus imbecilli, fit vt multa recipiamus ns quibus cum viuimus, quz przftare non poffamus, vt commendationes in aulam,& ad principes: quia fcilicet nolumus& non audemus etiam dicere, Non nouit nos rex, alios magis refpicit. L fander quidem, cüm à fe animum Agefilai aba ienaffet,& ob gloriam;amen putaretur apud eum plurimum E, non feritus eft commendationem à fe petentes ad illum reiicere, iubens ad alios ire, ac per eos rem tentare, qui largiüs ipfo apud regem poffent. Non enim turpe et non omnia poffe: fed quod nó pofsis,& ad quod fa&us non(is,id in terecipere& vi velleconfequi, prater quàm quód turpe,etiam moleftifsimum e(t. Rurfum ab alio principio ordiamur. Oportet mediocria& convenientia officia petentibus proftare alacriter,non victos incuffo ab iis pudore, fed vltró cócedentes. in damnofis autem& abfurdis femper Zenonis illud haberein promtu, qui cüm obviam effet fa&us adolefcenti cuidam familiari fuo iuxta murum fenfim ambulant,& audiret ei fuga fe fubducereamico poftulanti vt falfum pro ipfo diceret : yy n

34: PLVTARCHI DE
teftimonium: Quidais,inquit,ftulte.ifte improba iniuftéq; agens te non fugit,neque veretur: tu eum iniufta re i bfifiere nonaudes? Qui enim dixit nequiciam adverfus hominem nequam non effe malam armaturam ,is malé adfuefacere voluit nos vt$ imitando vlcifceremur maliciam. At impudenter nobis moleftos,& ad vitiofum vrgentes pudorem, vacuitate pudoris amoliri, neque ob verecundiam hominibus perfri&z frontis gratificari, opus eft iu ftum ac re&um,& quidem hominis cordati.Iam ob. 19 fcuris,abie&tis,& nullius precij hominibus ,cum ij nos improbé inceffunt, refiftere non eft magnilaboris: fed quidam cum rifu&(anna tales reiiciunt.
vt Theocritus: qui cüm in balneo duo ftrigilem ab ipfo vtendam peterent, alter peregrinus, alter no- I$ tus furtorum, iocofé vtrunque remouit, dicens, Te nonnouite vero noui. Et Lyfimache Athenis Mineruz Poliadis antiftita ,-cüm agafones facra adportantes infundere iuberent: Vereor, inquit, ne hoc quoque in confuetudinem trahatur. Et Anti- 26 genes adolefcenti cuidam egregij centurionis fi10 timido atque molli, càmis ornari& produciad honorespoftularet: Apud mejinquit,ó adolefcens; propriz, non patriz virtutis funt premia. Verüm vbi s qui inftat nobis, in honore eft,& cum poten- 25 tia(quod genus hominum difficilimé poffunt averti& excufationibus fle&i,cümin iudiciis aut comitiis fententias noftras expetunt) fortafzis neque fa£ile,neque neceffarium facto videatur id,quod egit Cato iuuenis etiamnum adverfus Catulum. Is Ca- 3a tulus inter Romanos dignitate princeps, quo rempore cenfuram gerebat, ad Catonem accefsit,tunc queftorem deprecaturus pro quodam, cui Cato inultam dixerat,cümque vrgeret precando,tandem. impatientia impulfus Cato: Turpe eft, inquit,Ca- 3$ tule te cenforem hinc difcedere nolentem àli&oribus trabi, ita Catulus pudore perfufus, ane
abiit.

to
LU
VITIOSO PVDORE 54
abiit. Moderationis& equitatis plus habent dicta Agehilai& Themiftoclis. Agefilaus in quodam iudicio iuffus à patre fententiam à legibus alienam ferre: à te, inquit, mi pater iam inde abinitio edo &us fum legibus parére.itaque etiam nunc tibi obtemperabo,nihil in leges peccando. Themiftocles Simonidi poftulanti rem iniuftam, Neque tu, inquit,poéta effes bonus, fi contra carminis legem c& neres: neque ego bonus magiftratus, fi 1udicarem fecus quàm eftiufum. Et veró non ob pedis adlyram inconcinnitatem, vt Plato dicebat, vrbes vrbibus,amici amicis infefti redditi extrema inferunt accipiuntque damna; fed ob iuris& legum violationem.& tamen funt qui cüim accuratam in cantilenis,li:teris, verfibüfque feruent rationem, alios yoluntin maeiftratuyiudiciis,2&tionibóq; i uod rectum c(t neg!tgere. quibus maxime hoc MS oc curcen dum cit, Flagitat aliquid àteius dicente orator, aut coníuleate in EUM dicte morcm ei
10 gefturum, fi in exordio folcecifimum, aut in natra3o
tione barbarifmum admittere velit. nolet enim, ob turpitudinis fpeciem: cüm videamus quofdá etiam vocalem cum vocali concurrentem in dicendo non ferre. Rurfum aliquem illuftrium virorum improbi aliquid abs te contendentem, iube faltando per forum exire, au: perverfo vultu.(inegethoc, iam tuum eft quzrere, Vtrum fit turpius foleecifmum facere,& vultum pervertere, an legem violare, periurij fe obligare, iniufté malo quim bono plus tribuere? Nicoftratus Argiuus, Archidamum petentem vt Cromnum fibi traderet, ac promittene tem eo nomine magnam vim pecuniz,& Lacenz mulieris quamcunque vellet matrimonium,negiuit ab Hercule genus ducere, nam Herculem circumiuiffe terras, vt malos interficeret: Archidamum conari de bonis malos facere. Ita nos quoque homini, qui vir bonus atque przclarus hayy Uu

344 PLVTARCHI DE beri velit, poftulanti aliquid improbivs& vim facienti dicemus ,Indigna eum fua nobilitate& virtute agere. In vitiofis autem hoc confiderabis, an auarus tua importunitate pofsit eó adigi, vt talentum det mutuum abfque fyngrapha, aut am-$ bitiofus, vt primo loco cedat; aut magi(tratus gereudi cupidus, vt petitionem dignitatis omittat Ípe propofita potiundi. Indignum quippe fuerit revera, cüm videamus hos in vitiofis iftis affectionibus rigidos, invitos, immutabiléíque perten- ro dere: nos, qui profitemur honefti& tufticiz ftudium, non effe noflrüm ipforum compotes, fed fubverti& prodere virtutem. Etenim fi qui pofcendo pudorem nobis volunt incutere, id faciunt gloriz ac potentiz paranda gratia: abfurdum e(t nos ornandis augendííque aliis, nobis ipfis dedecus& infamiam conficere. ficvt qui in certaminibus przmia iniufté tribuunt,& in defignandis magiftratibus füffragia ad gratiam ferunt: 1j dum aliis perperam honores, coronas,& glo- 1o riam conciliant, feipfos bona opinione& honeftate fpoliant. Sin id pecunie caufa faciunt, qui non videatur flagitium, noftram nos gloriam& virtutem prodigere, vt crumena alterius fiat onufüor? Atqui hzc plerifque ad animum áccidunt, 2$ neque fallit ipfos peccare fe. ficvt qui magna pocula ebibere coguntur, vgré& gementes vultámque diftorquentes perficiunt mandatum. Scd imbecillitas ifta animi fimilis eft temperamento cor poris quod neque calorem pofiit ferre, neque fri- 9 gus. Nam& laudatiab iis, qui petendo pudorem denegandi incutere volunt, protinus franguntur atque eimnolliuntur:& ad omnem reprehenfionis flrepitum, omnémque fufpicionem repulfam peten tium tremunt atque expauefcunt. Oportet autem sy animo adverfus vtrunque obfirmato, neque terrentibus ncque adulantibus cedere. Equidem Thucy$

VITIOSOPVDORLE 345
"Thucydides docet, quandoquidem neceflarió potentiam fequatur invidia, re&té eum fibi confulere, qui ob maximas res invidiam fubeat. Nos autem in vidiam haud difficulter vitari putantes,in reprzhé $ fionesautem vt nonincidamus eorum,quibus cum viuimus, vtd; nunquam eos offendamus, fieri non poffe videntes: ita bene rem inftituemus, fi iniquo rum potiüs odia in nos füfcipiamus, quàm accufa: tiones iuftas, vbi illis iniufté operam nauauerimus. o
Enimveróà laudibus, quas importuni ifti in nos có Laudes faferunt, prorfum adulterinas, cauendum cft fummo f?etl«.
ftudio,ne porcorum in morem pruritu& titillatione deliniti patiamur nos tractari ex iftorum animi fententia deiicique vltró inclinantes,/ Nihilenim differunt ab his qui crura profternere volentibus porrigüt,quiaures adulatoribus prabent.nifi quód turpius fubvertuntur atque cadunt, vel inimicicias ac malorum fupplicia hominum dimittentes, vt mifericordes,humaníq; videantur: vel contra inimicicias& accufationes non neceffarias non fine peri culo in fe recipientes fuafu laudantió, ac folos eos viros,folos adulationis vacuos, adeóque folos qui vocem& ora habeant appellantium. Tales Bio fimiles effe dicebat amphorarum, quz auribus appra henfz facil circumferuntur.Quo modo Alexinum ferunt fophiftam inter deambulandum multa mala dixiffe de Stilpone Megarenfi: cümque corum qui aderant quidam diceret, Atqui Stilpo te nuper lau dauit: intuliffe, Optimus namque vir eft& generofifsimus. Contrà Menedemus,audiro fe ab Alexino fzepelaudari,Fgoautem;inquit femper vitupero Alexinum.malus proinde homo eft, vel qui malum laudat,vel quem bonus vituperat. Adeóis talibus rebus fe mutari aut capi non finebat:tenens nimir Antifthenei illius Herculis preceptum, qui pueros iubebat nemini ipfos laudáti gratiam habere, quod nihil aliud erat, quàm ne inepta verecundia capti,
Vy
E
20
25
30
3
Ec]

45 PLVTARCHI DEF
laudantibus vicifsim adularentur.Ac fufficit puto; illud Pindari,qui dicenti;Egote vbiq;& apud omnes laudo,Refpondit:& ego tibi gratiam refero: fa CIO enim vt verax CRUS Ue adverfus omnes animi prauas affectiones vtile eft, eo maxime indigent,qui facile fibi vitiofum pudorem incuti patiütur. vt quando vili eo vitio preter animi propolitum peccauerunt atq; fubverfi funt, ar&té memoria comple&antur, eíq; penitus infigant figna morfus
atque pocnitentiz, ac plurimum temporis iis recor IO
dandis& obíeruandistribuant. Sicvt enim viatores vbi in faxum impegerunt,& naute apud promontorium aliquod nauim ficvbi alliferunt, memo res fui cafus non ifta modó ad quz offenderunt,fed & fimilia horum perpetuó horrent atq; vitant: ita qui vitiofi pudoris turpitudinem& damna continenter paenitentiz morfum fentienteanimo revol uunt, in fimili re cohibebunt fe ipfos, neque facile rurfus in peccatum prolabentur.
PrLvTARCHI
Defraterno amore,libellus.
ETvsTA Caftorum fimulacra Spartani Dokana, quafi trabalia,
WS qualiter invicem diftantia, duob, aliis tranfverfis coniuncta, ac vide tur communitas indiuidua cius figilliadmodum convenire fraterno deorum iftorum inter fe amori.Horum ego imiratione vobis, Nigrine& Quinte,fcriptum hoc dedico,dignum vobis donum.nam ad quz libellus co horta2g
23
]| appellant. funt autem duo ligna c-?
st

19
Nu
xo
$
Lj
FRATERNO AMORE 347
hortatur,ea vos iam agentes,teftimonio potiiis ornari,quàm officij admoneri videbimini.gaudiámq; € re&is perceptum actionibus iudicio permanfioné faciet ftabilioré,cüm probare vos facta veftrabonis & honefti ftudio(is fpe&atoribus cernatis. Ariftarchus Theode&z pater in fophiftarü multitudinem illudens, olim zgré feptem fophiftas inventos dicebat, nuncautem vix totidem reperiri, quifenon profiteanturlitteratos. Ego autem noftra etate non minüs raram fratrum amiciciam video effe.quàm fuerunt quondam odia fratrum.quo rum exempla ob abfurditatem trageediis ac theatris funt publicata.omnes adeó homines hodicfiin fratres íncidant probos,haud aliter eos admirátur, atq; Molionidas illos, quorum corpora in vnum co aluiffe exiftimatum fuit.vfümque communem opi, amicorum,& feruorum à parentibus acceptorum, non minüs incredibilé& móftrofum putant, quàm fi vnaanima duorum corporum manus,pedes,oculófque i A Atqui exemplum vfus fraterni na- Frafersuns ongéà cófpeftu remouit: fed in ipfo cor- amorem na pore pleraque neceflaria fecit duplicia,germana,& ture conve
turapnon
gemella manes, pedes,ooslen anres, nares.co figni nire. cans,omnia hac falutis& mutui auxilij,non difsidij caufa& pugne(ic effe diuifa. ipfásq; manus in multos atque inequales fcitías digitos omnium inftrumentorum accuratifsimé& artificiofifsimé parauit, adeà vt Anaxagoras ille prifcus humana fapientiz caufam manibus imputauerit.falfó quidem
30 hoc. Non enim propter manus homo eft fapientiffimus: fed quia natura eum ratione& arte przdide ratinftrumenta quoque talia eft na&us. Id veró omnibus eft manifeftum, naturam ex vno femineac principio duos, tres, aut etiam plures fratres gi3r ghere,nen difcordiz ac repugnantia caufa, fed vt
eparati faciliüs fefe mutuó adiuuarent. Quippe tri eorpores illi& centimani,(íi quidem extiterunt

348 PLVTARCHI DE
omnibus inter fe membris concreti,nihil foris aut fcorfim agere potuerunt. cüm fratres& manere,& peeinrus fimul remp.gerere, atque agros coere mutuis operis pofsint: fiquidem principiü benevolentix ac concordie à natura inditum conferuent.quod fi non faciunt, nihil differuntà pedibus invicem fe fupplantantibus,opinor,aut digitis con tra naturam mutuó fe implicantibusac diftorquentibus.Immó ficvtin vno eodémque corpore vnius communicatione naturz atque alimenti humida& ficca, frigida& calida,concétu confenfüq; fuo tem periem corpori optimam fuauifsimámq; cóciliant, fine qua nequediuitiz(vt dicitur) neque regnum quod homines diis equat, vllam habét gratiam aut vtilitatem: fi autem inter ifta oboriatur feditio,alte ro alterum opprimente, fcedifsimc animal corrumpitur atque perditur.fic ob fratrum conco rdiam,& genus floret,& viget familia,& amici familiaréfque inftar chori fcité inftituti, nihil neque dicunt;neq; fentiunt aut faciunt. At per difsidium uel pe[simtus eft in bonove
fcilicet obrepenteaut calumniatore ,feruo,aut adu latore extrinfeco,aut ciue invido.Sicvt enim morbi corporibus fuum averfantibus alimentum multorum abfurdorum ac damnoforum ingenerant appetitionem: fic(iniftrz de cognatis fufpiciones, confuetudinem malorum hominum adfcifcunt,extrinfecus in locum eius quod deeft affluentem. Sané Arcadicus ille apud Herodotum vates, fuo pede
IO
1
20
1$
fpoliatus neceffe habuit ligneum affümere.frater au 30
tem ob difsidium cum fratre alienum 6 foroaut palIeftra fibi focium accerfens, nihil videtur agerealiud,quàm carneam& fecum natam partem corporis vlttó amputans aliená apponere fibi. Ipfe enim
vfus amiciciam confuetudinémq; admittens ac de- 5$
fiderans, docet cognatos eff: honorandos, colendos,atque conferuandos. cüm neque pofsimus,neque

1o
20
25
35
FRATERNO AMORE. 349 que natura nos noftra finat viuere fine amicis, atquecommerciisfolitarios. taque re&é illeapud Menandrum:
Non poda eg quotídianus lu: us;patev,
Noftras parant queis ves po[fimus erederc.
Ingens profectó[e inueri[Je putat bonum,
Adeptus umbram antici noftrm quifauis eft. Re vera enim plerzque amiciciz nihil aliud funt quàm vmbrz& jmagines illius primz, quam natura liberis erga parentes, fratribüfqueadverfum fratres ingenuit. quam qui non veneratur& colit, an is fidem facit vllam fe aliis effe benevolum?aut qualis tibi videtur,qui focio in falutatione ac literis no men fratris tribuens, ne eadem quidem via cum fra tre fibi ambulandum putat?vt enim furiofum eft,fimulacrum ornare fratris, corpus eius pulfare& mu tilare:fic nomen fratris in aliis venerari& colere;ipíum fratrem odiffe& fugere,parum fani eftjac eiut qui nondum in animum rnduxerit naturam fan&ti(imum effe ac maximü facrum.Memini me cüm Romz effem, arbitrium inter duos fratres fufcepiffe, quorum alter videbatur fapientiz ftudio operá nauare.erat autem, vt res docuit,nó fratris mod, fed etiam philofophi falfo titulo ornatus, me enim petéte, vt cum fratre& indo&to ita ageret, ficvt philo fophum deceret:hzc,aiebat, tu veré ad rudem litte rarum hominem diceres:ego autem nihil puto preclari effe in eo,quód eodé ex vtero nati fumus. Tu veró, dicebam ego, fatis oftendis, neid quidem ma gui abs te fieri,quód ex genitalibus natus es.At veró reliqui omnes,etiam fi fecus fentiant,tamen hoc dicunt atq; canunt,primum fecundum dcos honorem ac precipuum parentibus naturam,& legem na ture deftinaffe:neque diis quicquam gratius homines facere, quàm fi parentibus alumnifq; fuis veteres fuper nouis feneratas gratias benigne& alacriter perfoluant. neque contrà maius eft argumétum
Pietas im parentes.

3ro PLVTARCHI Dr
impietatis, quàm parentum defpicatus& in eos ig a iüriz. Itaq; interdictum eft nobis,ne aliis malé fa ciamus:matri autem& patri non iza fe dare,vt femip"€a dicasatq; agas quibus letentur,etiam fi mo. eftiam praterea nullam affefas,impium iniuflámq; 7 habetur.Quzautem liberorü actio,quod officium, quz affectio maiorem parentibus afferat leticiam, quàm conftans fratrum inter fe benevolentia atque amor!Quidnónne id facilé é contrario poteft perÍpicitvbienim vernam pater& mater à fein honore 18 habitum filiis ignominia afficientibus ,aut plantas & agros quibus ipfi gaudebant aliquando negligen tibus moletiam capiüt, domíq; natus canis aliquis aut equus non curatus fzuum humanorum atq; liberalium animos tangit,& xgré ferüc à liberis can 1$ tus,fpe&acula, aut athletas quos probauerant ipfi, defpici aut cxábilari:&quóne iidé ferre animo poífint fihos inter fe difcordias alere,odia gerere, maledi&is mutuis inceflere, in omnibus rebus& actio nibus invicem fe opponere, denique vnum ab alte- 20 ro everti f nonjputo,quiíquam hoc dixerit. Ergo contrà amantes ac diligentes mutuó fratres,& qu& tum natura corporibus deiunxit eos, tantum ammi affectionibus& actionibus in vnum coeuntes,& flu diayorationes,deniq; feria& ioca omnia interfe có 25 munia habentes, fuaué& beatum feneé&tutis parétum alumnü mutuü amoré parant.Nemo vnquá pa ter ità dicendi, honori, pecuniz ftudiofus fuit, vt liberorum.itaque neq; difcentes,neq; magiftratum; Berentes,neque rem augentes filios tam fuauiter vi jo dent,quàm mutuó amantes, Apollonidem Cyzicenam, Eumenis repis matrem ac trium praterea filiorum, Attali,Pbiletzri,et Athenzi,predicatfe fub inde fe beatam, diífq; cgiffe aiunt gratias,non propter diuitias vel imperium: fed quod tres filios vi- 3$ deret natu maximi effe fatellites, e&mque in medie ipforum gladios haftáfque ferentium abfque Dee verfari.

1ó
"
2j
ío
35
FRATERNO AMORE, E verfari. Contrà Xerxes Ochum filiium infidias fratribus ftruxiffe cüàm comperiffet,moerore eft exítin &us.Inimiciciz enim fratrum cüm fint,vt dixit Euripides, graues, parentibus ipfis funt grauifsima, quippe qui fratrem fuum odit, eámque fert molefté, non poteft non& patrem eius& matrem incufare. Equidem Pififtratus filiis iam adultis aliam du cens vxorem, dicebat quia lios bonos preclarófque effe putaret, velle fe plurium his fimilium patré fieri. Boniautem&iufti filij,non mod gratia pareritum magis fe invicem diligent: fed parentes quoque ipfos vnus propter alterum: itáque& fentient & dicent, fe his cüm ob multa alia bona debere gra tiam,tum maximé ob fratres: fcilicet hos à parentibus confecutos, rem omnium quz habentur preciofifsimam ac fuauifsimam.. Pulcré etiam Homerus facit Telemachum calamitatis loco deputare; quód fratre careret: Vf; aded noftram gentem Saturnius orbam Reddidit.ut me flirps dependeat omnis ab uno.
Hefiodus autem non bene przcipit, vnicum filium Oper. 74
debere paternotum effe hzredem bonorum:& quidem Mufarum difcipulus, qug quia ob benevolentiam&amorem fororium fimul femper degetenr, Mufz quafi hom vfz dicuntur?Ergo parentum refpe&u fraternus amor talis res eft, vt qui fratrem di Egit, is fimul demonftret parentes quoque à feamari. Liberis autem eadem res exemplum mutuó amandi praebet, quo efficacius nullum inveniri poffit.ficvt ab altera parte pefsimum mutuó odia gerédi ftudium iidem fpecimen parentum fecvti fufcipiunr. Qui enim filios ad concordiam cohortatur; cum ipfein litibus, rixis,& certaminibus fraternis confenueritjis Alis mederi uult.ipfe ulceribus fcatens:
fa&ífqs fuis orationi vires adimit. Quis veró nó da fpiceret Eteoclem illut Thebanum, fi hec adverfus fratrem fatus,:

Eurip.Phanif.
Odium fra tra quale.
5 PLVTARCHI DE
Ad folis ortwn fita fidera fcandere uclim;cz*
Subire terras boc(i pofsim confequi,
Deorum maxirta ut potiar tyrannide: fuis liberis preciperet
Aequdlitatem coleresque urbes urbibus;
Sociof4; fociis, iunGlos iuis fado
Deuincit obligatq;.foliq; omnium
Ir rebus E buic eft permanfio? Aut quis tibi videretur Atreus, fi tali prandio fra- 5 tri exhibito,filios fuos hac fententia inftitueret?
Vus equidem cognato iundlis fanguine
In rebus aduer[is opem fert unicus. Expurgandum eft ergo odium fratrum,quod& parentum fenectutem malé alit,& pefsime liberos e-!$ ducat. Adde,quód etiá apud: ciues criminibus obiicit. exiftimant enim ex tanta necefsitudine, convi&u,& familiaritate fratres ad inimicicias delabi nunquam potuiffe, ni multorum& atrocium fibi invicem effent flagitiorum conícij. quippe magnas 20 oportet e(fe caufas,que magnam benevolentiam amiciciámq; difsipent:vnde fit, vt non facilé locus fitreconciliationi. Nam ficvt que compacta funt, etiam glutine foluto rurfus colligari ac coire poffunt:corpus autem quod natura vniuir(i rumpatur 2$ aut fcindatur, difficulter glutinari aut rurfum poteft Cenlefeerei ita quas vfus contraxit amicicias,ee difcidio accidente nullo negocio redintegrantue. fratres vbi naturali amore exciderunt, nc q; in gratiam facile redeunt,& reconciliatio femper cicatri- 3 cem fordidam ac latente malo infectam retinet. Enimveró omnis hominiadverfus hominem inimici cia cum maxime moleftis ánimt fubiens affectioni bus ftudio inquam contendendi,irajiavidia,memo ria iniuriarum, dolorem animo perturbationémq; i adfert.Sed adverfus fratrem fufcepta,cum quo facri ficia funt,& fac:a parentum fepulcrámq; comunia, com

FRATERNO AMORTrE. 353
Communis etiam, aut faltem vicina domus,ante oculos expofitam habet moleftiam: quotidiein me. moriam redigens vzecordiam, qua fa&um eft vc iucundifsimus vultus adípe&u iam 6t inviitsimus, $ terrori fummo vox à puero grata ac familisris, multos quoq; alios fratres videntes eadem domo ac menfa&non diuifis inter fe prediis ac mácipiis vtijipfi amicos etiam hofpitéfq; diuerfos habét,inimica omnia ducentes que fratri fint áccepta. cüm 10 quidem omnibus hoc facilimum fit ratiocinari, Amicos& comporores,affines& familiares pararialios polle,prioribus armorum inftar aut inflrumentorum perditis:fratrem recuperari non magis poffe quàm manum abfciffam,aut erutum oculum. Prae I5 claré etenim mulier illa Perfica dixit,cim fratris falutem faluti liberüm antetuliffet; Poffe aliam fe pro lem nancifei,fratrem autem,amiísis parentibus,nul lum. Quidergo agendum eft, diceres, 6i cui malus obrgerit frater? Primó omnium tenédum hoc cft, 10 vitium omni amiciciz generi fe infinuare:&, vt eft apud Sophoclem,
Mortalium ves fi cuna evamines, TInuenies ín plerifa; turpitudinem.
3; nam neq; cognatorum, neq; fodalium, neq; venereus amor fiacérus, purus,nullóq; vitio fuffufus reperietur. Equidem Laco quidam cüm pulillam duxillet vxorem, dicebat de malis minimum effe deligendum. Fratribus autem modefté hoc fuaferis, ve
go fimiliarifsima potiüs fuftineant mala, quàm aliena experiátur.illud enim quia necefsitas imponit, cul pa& crimine vacat: hoc quia fponte fufcipitur, reprxhenfiont eft obuoxium; Non enim compotorf n05,ror zquali,non hofpiti
3 Sine re fatlis compedibus pudor obligat:
fed contànguineo, imul educato, eundcm patrems eandem matrem habenti. huius& peccatis quibufz
Z2
Malus feas ter vt tras Clandus.

354 PLVTARCHIDE dam ignofcendum eft,& dicendum fratri aliquádog odjfsn Non ego deferevesaut wtifevum te linquere po[fart. vitiofümnq; vel infipientem, neimprudeus odio id temeo vitium aliquod à paterno maternóve feminetibiingenitum inteacerbiüs puniam,.— Eténim alienos, vt atebat Theopliraftus, non amando iudicare debemus, fed iudicium amori przmittere. vbi autem natura iudicio ad conirahendam benevolen tiam non concedit prerogstiuam, neque preftolari finitfermone tritum illum falis modium, fed amicicie principium infeuit:ibi non morofi, neq; accu rati debemus effe delictorum cenfores. Nunc quid his faceres, qui peregrinorum& alienorum hominut, cum quibus vitiofam amiciciam in conviulo, lufus,aut palzftra coiuerunt, facilé tolerantes peccata,& cum voluptate, fratribus fe acerbos& implacabiles exhibent? cámq;& canes iracundos,& equos, quinetiam lynces,fcles, fimias,leones alant atq; ament,iras fratrum,aut infcitias, aut ambitiones nó fuflinent?alij cum pellicibus aut fcortis domos agrófq; perfcripferunt, de area domus atq; angulo cum fratre duello decertant:deinde maloruiti odium fuo in fratrem odio prefcribentes,obambulant fratri maliciam obiiciétes, quam in aliis etiam magnam tolerant ea; vtuntur.Atq; hoc quidem fit Fratrum of totius exordium difputationis. Principium autem ficium,vi. doriue fumemus non,vt alijà diuifione bonorum wis parents paternorum, fed à vitando vitiofo demerendorum bus. adhuc viuentium parentum certamineatq; obtre&atione. Agefilaum Ephori multauerunt, quód is vnicuilibet fenum defignato bouem premium virtutis dono mitteret, càmq; attulerunt rationem fa&i, quod publicos largiendo priuatim fibi concilia retfuófq; faceret. Filio autem re&é hoc fuaferis, vt parentibus colendis non fibi foli eorum benevolétiam captet,ind; fe vnum eam deriuet. quomodo multi fratres aftu fupplantant,iniufticiz huius fpeciofo,
5
iQ
M
3o
3$

Lio]
1
39
35
FRATERNO AMORE. 35f ciofb, fed iniufto vfi pretextu. maximü enim& preflautifsimum bonorum paternorum, benevolenti& parentum iis adimunt,illiberaliter& veteratorié ca pta occafione ipfis occupatis occurrétes,&i ignora tionibus germanorum infidiantes,ínq; his maxime compofitos fe, dictóq; parentum audientes,ac modeftos gerentes,in quibus peccare fratres,aut deli&i(ufpectos vident. Atquicontrà fratris eft opus vbi iráfcuntur fratri parentes,partem irz fubireatque in fe recipere, càmq; velvtilabore adiuuando faciliorem reddere; minifterij& captat gratie in focietatem quocunq; modo eundem admittere atque adoptare:& vbiis occafionem aliquam neglexit,eum excufare vel aliam occupationem eius praéfcribendo,vel naturam adaliasres aptiorem. Rez G6 etiam Agamemnon de fratre:
Non bunc defidia;aut uecordia tana moratur,
In me refpiciens fedenim;noftrosq; fubinde
Expcüans cefJat conatus,— fibi hoc muneris à Menelao telitum dicens. Liben ter etiam nominum permutationem admittuut parentes,fidémq; adhibent filiis, cüm focordiam fratris fimplicitatis,prauitaté dexteritatis 3 pertinaciá animi contemtü non ferentis nomine velantivt qui fic fratrem in gratiam reponit, fimul& iram adverfus eum conceptam minuat,& patris erga fe augeat bencvolentiá.Purgato ad hunc modom) fratre, iani is ipfe arripiendus. eft, ob peccatámq; ferio obiurgandus,& liberé offendendá vbi officium prodide tit/Nam neq; negligendus eft frater peccans, neq; infultandum peccánti: quorum hoc eft gaudium ex alrerius rpalo capientis, illud peccandi focietatem ineuntis;fed curarn fe fratris gerere,& dolorem ex ipfius incommodo fentire oftendet qui caftigat.Vé hementifsimé autem fratrem cora incufare poteft; is qui ei ftudiofifsimé apud parentes fuit patrociná tus. Quod fi frater iniuria culpetur, in aliis quidem ZZ 1j
iad.n,i28

Fratrum of ficium,morfus parentibus.
356 PLVTARCHI DE rebus iras parentum ferre atq; indignationes, iífq; inomnibus minifteriis, operam nauare zquum eft: patrocinium autem& excafátio fratris ábíqs culpa malé audientis apud parentes, res funt nullam merentes reprehenfionem,atq; pulerz.neq; in hocge, nere metuendum eft illud Sophocleum, O pefiime filis eum patre difceptans tuo:
cüm tu libera voce v taris pro fratre quem iniquiüs tractari arbitraris. 3p fis enim parentibus,vbi convin cuntur iniuri2, in hoc litis genere cadere caufa
uàm vincere efl iucundius. Cx ferüm vbi mortuus cft pater,rectum elt fratres magis etiam quàm priüs benevolentiz mutuz effetenaces. ita vt»primüm in deplorando ac moerendo focietas quzdam cernatur:deinde fufpiciones ac calumniz feruorum atqj rg aliorum quorum alij huic fratrum, alij alij fefe accó modant,repellantur.credantq; frater cüm alia effe vera,que de Caftorum fraterno amore fabulis funt prodita,tum quód Pollux quédam de fratre nefcio
quid rumufculi fibi infufurrantem pugno impa&o zo
trucidauit. Deinde ad hercifcundam familiam.non itafe conferent, vt priüs bellum fibiinvicem indicant.ficvt vulgó folent exclamare,
O tumtuatiosbclli i filis,— 4 & parati ad fraudem rixámque adire. Sed illi diei maxime eft adhibenda cautio,quz aut difcordiz in imicicizque implacabilisaut concordizamicicizque erit principium. Itaquepro fe maximé,fi veró id fieri non pofsit, communiamico& onibus fauente adhibito tefte iufticiz fuffragiis, vt Plato ait, 3o
quz amicé ac convenienter poffunt dantes accipientéfque, ita fentient, curam rerum ac difpenfationem inter 1píos effe diuifam, vfum& poflcísioné in medio pofitam omnib. integràmq; relinqui.Qui
veró nutrices ,puerófq; vnà educatos& familiares 35
in auctione füperato fratri avellun t difcedunt man
cipio vao re auda, cüm interim id vendidcrint,
IQ
1y

FRATERNO AMORTIE. 357
rint, quod de bonis paternis maximum eft atque
honoratifsimum: amiciciam fratris inquam,& fidé,
Nouimus porró quofdam nullo propofito lucro,có
tendendi tantüm ftudio: hereditatem à parentibus
reli&am nihilo creuiffe zquiore animo, quàm fi ad
Ípolia ex hofte diripiéda veniffent.quorum é numero Charicles erant& Antiochus Opuntj: qui argenteo poculo in duas di(ciffo partes,itémq; velte,
ita difcefferunt, acfi imprecatione aliqua tragica
10 coadi fuiffent Hercditatem acuto ferro bevcifcere.
Sunt qui etiam iactanter aliis predicent,quód in di uifione verfutiayvehementia,& impoftura v(i plus fratribus abftulerint. cüm eo fe deberent iactare, fi
1j wquitate,gratia,& concedendo füperiores fuiffent. Proinde dignum eft memoria factum Athenodori: quod quidé omnes noftrates cómemorant. Habuit hic fratrem Xenonem natu máioré: qui in tutele ad miniftratione cüm multa prodegiffet, tandé ob ra20 ptü mulieris damnatus eft in iudicio, bonág; ipfius in fifcum Cafaris funt redacta. Erat tá adolefcens Athenodorus, imberbis etiamnum. cui cüm effet pars opum reddita,non neglexit fratrem,fed omnibus in medium expofitis, denuó cü eo partitus eft;
25 cámq; inter diuidendum multis à Xenone afficeretur iniuriis,neq; indignatus eft,neq; mutauit fadtü: fed manfueto hilariq; animo tulit fratris fui vecordiam, in tota Grecia nobilitatam. Solon quidé effatus derepublica, Ab zqualitate nullá proficifci fe 30 ditioné,vifus fuit nimis gratificari vulgo,&arithmeticam proportionem, qua populo ciuitatis gubernatio traderetur,loco pulcro iftius geometrica introducere. Quiaütin re familiari fratres hortatur, maxime quidem vt quod ciuibus przcipiebat T Plato,Meum& tuü exterminent:fi vero id fieri nequeat,falté vt equalitatem colant atq; teneant:is egregium concordie& pacis fundamentü iaciens;
27 ij
Eurip. Pban if

Inequalita
tifratrum
tme dum.
den355 PLVTARCHIDE
identidem etiam illuftribus hoc exemplis confir
met. Qualeeft Pittaci,qui à rege Lydorum interrogatus an pecunias pofsideret: Duplas refpódit fe potuiffe habere,fiquidem voluiffet fratre mortuo. Sed quoniam non tantüm in pecunie poffefsione ac defe&uid quod minus eftinimicum exftat ei quod habet amplius: fed in vniuerfum, vt Plato ait, inzqualitaté motus, qualitatem flatus ac permanfio fequitur: fit vt omnis quidem inzqualitas cum peri culo difcordiarü inter fratres fit cóiun&ta:& ramen lidem in omnib.pares effe nó pofsint rebus. quxdá enim ipfa ftatim natura inzqualiter diftribuit, alia fortuna vitz infequentis.difcordie porró invidiam ingenerant,& obtrectationé, turpifsimos morbos, ac non familiarià modó,fed& vrbium peftes. Huic itaq; etiam incómodo eft quantum res patitur obviam eundum. Ergo ei qui fratres przftat hoc confuluerim, primüm vt quib.rebus videtur excellere, eas cómunicet cü fratribus,amicéq; eos in fuz glorie partem adoptet.(eloquentia,verbi gratia, antecedis fratrem: vtendam ci tuam facultatem,tanquá cum ipfo cómunem,prcbe.)Deinde non faftum aut fuperbiam vfurpaundo, fed demittendo fe placide, praftantiam fuá invidiz fecuram reddat,ac fortune inzqualitatem cópenfet quantum eius fieri poteft moderatione animi. Sic Lucullus noluit prior fratre minore natu magiftratum gerere, fed fuo anno pratermiffo,fratris annum praftolatus eft. Pollux ne deus quidem folus, fed femideus vnà cum fratre effe voluit,ac in partem mortalitatis venire, vt immortalitate eum fua impertiret. Tibi vero, dixerit aliquis,mi homo licet uihil tuorum bounorü deminuenti quare vnàq; exornare fratrem tuum, concedenti tanquam vfum fructum ei glorix virtutifq; tuz,aut profperitatis. ficvt Plato fratribus fuis celebritaté nominis parauit, cüm eos in pulcerrimos
fugrum librorum inferuit, Glauconem& Adimantum
1o
5
L2]
foi
33

FRATERNO AMORE. 259
tum in Rempublicam, Antiphontem natu minimü jn Parmenidem. Preterea ficvt ingeniis& fortunis fratrum inzqualitates infünt, ita fieri nequit vtalterinomnibus omuino rebus altero potiores fe$ rat. Elementa quidem aiunt ex vna eadémque materia orta effe, cüm diuerfi(simc tamen eorum fint facultates.Nemo autem vnquam vidit duos fratres eodem patreac eadem matre natos, quorum alter elfez Stoicus,fimul fapiens, pulcer,gratiofus, libera r9 lis,honoratus,diues,facundus, difciplinis honeftis deditus,humanus: altér turpis,invenuftus,ignobilis,illiberalis,pauper,infans,illiteratus,inhumanus. fed ineftetiam obfcurioribus& abiectioribus quzdam tamen vtcunque portio gratie,aut facultatis, xy aut ad praclará aliquid optitudinis à natura infita,
Inter ccbitopodes uclut,afperam e7' inter Oronin Nafcuntur paflim mollia leucoia.
Ergo ifthzc, qui in aliis przftare videtur fi non de&0 primat neque occultetneque tanquam in certamine omnem palmam przripere fratri laboret,fed cócedat ei, inq; multis rebus eum quàm fe plus valere fateatur, identidem invidiam occa(ione,velvt materia igni fubtracta exftinguet. immó ne exfiftere 25 quidem& conflari invidiam finet. Quiautem his ipfis in rebus,quibus fe anteire nouit, fratris operá confiliümq; adfcifcit,vt rhetorícz peritus in agenda caufa,ciuilis rationis gnarus in rep. gerenda aut a&ionibus ad amiciciam pertinentibus, deniq;, vt
30 verbo dicam, qui nulla in re memorabili& honoré conciliante fratrem fuum omittit,fed omnium pulcrorum eum focium facit, prefenti vtitur, abfenté expe&tat, planéq; id fignificat,fe non minis illo ad agendum idoneum,gloria tamen& facultate cóce3: denda vincere:is nihil fibi adimens,fratri magna ad dit ornamenta. Atque hzc praecepta funto preftatiori.Rurfum qui inferior eft; cogitet non vnum ac
" zz ij

Hiad. 327
360 PLVTARCHI DE
folum fratrem ipfo locupletiorem, aut doctiorem, aut gloria fplendidiorem effe:fed in multisfe à mul tis fuperari atque adeo innumeris,
"Felluris ample qui fruuntur frugibus.
Quod fiaut omnib.invidens obambulat,aut de tam multis beatis folus eum vrit i$,qui vt fanguine proximus,effe debuit carjfsimus: certé hoc infelicior nemo quifpiam alius pofiit dici. Preindeficvt Metellus céfebat debere Romanos diis gratias agere, quod Scipio, càm talis effet, non alia in vrbe exftitiffet; ita vnufquifq; in votis habere hoc precipue debet, vt ipfe aliis posit felicitate anteire.fin veró, fratri id optare excellentiz, quod ipfe expetebat. Invenias autem ita infelices in rebus pulcris acftimádis quofdam, vt cüm ob amicos illuftres gaudio efferáur,multmq; fibi tribuant quód hofpitià virorum principum ac diuitum vtantur: fplendore fratrum fuis offici luminibus iidem opinentur.cüm que ob parentü res bene geftas,proauorümve preturas, vndead ipfos nullus redit fruétus,fefe ia&ét, propter fratrum hereditates, magiflratus,illuftres nuptias animo cóncidant& fint in moefticia.Atqui conveniebat omni prorfum vacare invidentia: aut fi hoc fieri non poffet,foràs eam convertere& in alios deriuarejimitaríque€os,qui feditionem 6 ciuitate in hoftes transferunt.
Nam mibi funt máti"Troes. fociiq uocati, pii icem multi tibi funt de gente Pela[aa, quibus invideas, cum quibus amulationem exerce
IQ
Ig
Pie]
1j
39
as. INon debent at fratres lancium inftarin truti-^
na alter altero elato deprimi,humiliato extolli. fe d alter alterius bonis vnà augeri acvicifsim ad. crefcendü aliquid momenti adferre. quo pacto exipui numeri magnis vltró citróque mutliplicando fimul excrefcunt. Quippe etiam inter digitos is qui fcribere aut. pfallere nefcit, id fciente non cft deterore
35

3o
LU
20
30
3
FRATERNO AMORE 6t
iore conditione,fed mouetur vnà,& omnes quodammodó mutuas tradunt operas: tanquam dedita opera fa&ti inzquales, itàque oppofiti, vt parui maioribus adiumento effent. Sic Craterus Antigono fratre rcgnáte,& Cafandro Perilaus,ad muneralegati obeunda,& adminiftrationem rei farniliaris fefe contulerunt. Contrà Antiochi, Seleuci, Grypi, Cyziceni,cüm non didiciffent fecüdo à fratribus effe loco,fed purpuras ac diademata appeterent,feipfos invicem, ipfámq; adeó Grzciam multis calamitatibus oppleuerunt. Ceterüm quandoquidem ambitiofis przfertim ingeniis invidiaatq; obtreétatio íncidit adverfus honoreaut gloriapreftantes,vtilifsimum hoc loco fratribus eft,ne ab ufdem honores dignitatéfque petant, fed alij ab aliis. nam ferz quoqueinter fe pugnant,que alimentum iifdem ex rebus captant:& adverfarij invicem funt athletz, qui eidem certamini ftudent. cüm interim pugiles pancratiaftis,& fadium currentesluctatoribus faueant,ftudióq;& opera ad(int.Ita etià Tyn daridarum alter Pollux pugillatione, Caftor alter curfu vincebat.Re&é etiam Homerus Teucrum fecit arte fapittandi inclytum, Aiace fratre inter grauis armaturz pedites principe, Illum qui clypeo[plendente fubinde tegebat. Sic& inrepub.pratorces oratoribus popularibus ra ró invident,& de oratoriam artem tractantibus cau fidici fophiftis,& de medicis ij qui vi&tus rationem prafcribunt chirurgis: fed mutuó feadiuuant atq; commendant, At gloriam velle& admirationem captare eadem ex arte aut facultate, inter prauos perinde eft,ac(i duo aliqui eandem amantes mulie rem,vterque plus altero placerelaboret. Sane qui diuerfis incedunt itineribus, nihil fibi mutuo profunt. Qui autem vitz genera fe&antur diuerfa, ij& invidiam declinant,& faciliüs alter alteri eft adiumento. quales fuerunt Demofthenes& Chares,rut Z1 Vv
YMía.2,72.

decorum.
36: PLVTARCHI DE
fámque Aefchines& Eubulus, item Hyperides& Leofthenes:cüm alteri ad populum orarent& refer zent,alteri exercitum ducerent ac res gererent.Itaque fratres, vbi citrainvidiam communicare gloriam& potentiam nequeunt, quàm longifsimé de- 5 bent alterab alterius ftudiis& ambitione animum divertere: vt decore parto exhilarare mutuó, non moleftia afficere pofsint.Enimveró prater hecomnia cauendum eft ab affinium, domefticorum, mulierámque prauis fermonibus, qui nonnunquaàam-IO bitioni noftre füccenturiati feruntur: Frater tuus, aiunt,omnia eft, omnes eum admirantur& colunt, ad te nemo accedit, nullo es in honore. Ego vero, diceret homo fanz mentis,fratrem habeo laude flo rentem, cuius ad me gloriz maxima pars pertinet. I5 Dixit quidem Socrates, malle fe Dariü habere amicum,quàm Daricum. Sed fratri re&é fentienti non minori bopo cedit frater magiftratum gerens ,diues,aut facüdia clarus,quàm fi hac ipfi obtigiffent. Atq; hoc potifsimüm modo ifte inzqualitates do-*9
Aetatis dif. bent excufari. Verüm etatis rationealig inter non crimina, c» re&e inftitutos fratres Incidunt ftatim difcordis.
Etenim natu maiores iunioribus dum volunt imperare ac przeffe, omníq; in reeos gloria& potentia anteire,molefti funt& iniucundi. cótráq; minores 2$ frenum averfando& ferociendo ad nno& contemtum maiorum fe adfuefaciunt.hinc fit,vt& iuniores fugiant,zgréq; ferát admonitiones maiorum,invideri fibi,feq; opprimi ab iis putantes:& na tu maiores excellentiam vndiquaq; affe&antes, mi 3o norum incrementa timeant, tanquam ipfos deie&u ra. Enimveró ficvt in beneficio volunt gratiam ab hocqui eam init minorem,ab eo in quem confertur maiorem eftimari: ita(i quis precipiat maiori vt ne magnum aliquid putet effe etatem, minori vt ne 35 paruum,vtrumque defpectu, negle&u,contemtáq; alterius liberauerit. Et quoniam maiori curam geIere,

FRATERNO AMORE 6
gere, praeire, caftigare convenit: minori honorare, imitari,fequi: procuratio focialis magis efto quàm paterna, pláfq; perfaadendo quàm imperádo agat, multóq;& alacrior& humanior fitin gratulatione
f&collaudatione re&é fa&orum,quàm in culpandis ple&endífa; deli&tis.& minoris emulationi adefto non cócertatio, fed imitatio. hxc enim eft admiran tis,illa invidentis.vnde eft,quód amantur,qui fimi les fieri ftudent:zgré tolerantur& reprimütur,qui
1o gquari contendunt. Ínter multa, qua honoris gratia deferre minores natu maioribus debét, maxim laudatur obedientia: qua cum reverentia validam gignit benevolentiá,gratiámq; vicifsim obfequentem. Hac ratione Cato Capionem etate priorem à
X puero demerens obedientia, manfuetudine,& filen tio, tandem in virili etateita fuum fecit, tantámq; fuiin eius animo excitauit reverentiá, vt ipfo ignoráte nihil egerit Capio,nihil dixerit. Memorie man datum eft, cüm tabellas teftimonij quodam tépore
10 obfignaffet Capio, Catonem qui pofteà fupervenif? fet, addere fuum figillum noluiffe. tum Capionem repetiiffe tabellas;ac figillum abftuliffe fuum,priufquàm intelligeret qua de caufa frater non credidit fet,& teftimoniü fufpe&um habuiffet. Cófpicua eft
2$ etiam magna fratrü erga Epicurü reverentiajipfius procuratione& benevolentia parta, cüm aliis in re bus, tum quód philofophandi rationem cius quafi diuino quodá perciti furore fe&ati funt.ná tametfi opinionis errore decepti funt, ftatim à teneris vn30 guiculis pro certo hoc habentes& profitétes, Neminem exflitiffe Epicuro fapientiorem: tamen dignum eft mirari& eü qui ipfos fic animauir,& ipfos
ita affe&tos. Sed& de recentioribus philofophis Apollonius peripateticus refutauit eum, qui gloriam
35 cómunicari poffe negauerat,cüm Sotioni fratri fuo natu minori decus honorémq; cóciliaffet. Mihi qui dem ipfi ad reliqua,ob qua Fortuna gratias agere

Offanfe leWes yitáda.
$64 PLVTARCHI DE
debeo, accefsiffe Timonis fratris& conftare beneZ volentiam,nemo eorum ignorat,qui quovis modo mecum rem habnuit:minimé omnium vos familiares mei. Sunt porró fratribus ztate propinquis etiam alia quedam cauenda,exigua quidem hzc,fed con- s tinentia& crebra, prauümque invicem offendendi iritandíque ftudium ingenerantia,quod in immedi cabile odium, extremamque abit malevolentiam. Orfi enim à contentionibus de rebus ludicris, puta de alendis animalibus,& eorum pugnis, vt co- ro turnicum& gallorum,deinde certaminibus puerorum in palzftra, canum in venatione& equorum: continerefe in maioribus rebus poftmodo,& cupiditatem contendendi ambitiofam reprimere non poffunt.Ita Grecorü noftra etate potentifsimi ftu- 1$ diis hiftrionum,mox citharcedorum diuerfis in diÍcordiam prolapfi,deinde de lauacris Aedepfiis,cae naculis,ac conclauibus altercantes identidem atq; de locis pugnantes,& aquz ductus incidentes atq; alió avertentes, ita ad extremum efferati funtatq; 20 perditi,vt omnibus bonis à tyráno fpoliati, ac pauperes& exfules, adeóq; tantum nonalij quàm fuerant anté fati, priftina duntaxat invicem odia retinuerint. Ergo emulationi& contentioni cum fratribus in rebus vilibus& primo occurrentibus fez5 infinuanti,non leui opera eft refiftendum, meditan dümque eft vt concedere& vinci difcamus,gaudea müfq; gratificando iis potiüs, quàm fuperádo.non enim Cadmeam vi&oriam prifci aliam,quàm fratrü apud Thebas, vt turpifsimam& pefsimam,appella-30 uerunt. Quidiuquies.nónne etiam his qii placido & moderato funr animo, ipfi res f»penumero anfam prebent diffenfionis& contradicendi? Omnino quidem. Sedhic quoq; curandum e(t,vt conten tio fit caufarum, neq; ab iraaut contédendi ftudio 3 iis quidam velvti vncus inferatur.Ius velvti pro bilance adhibendum eft,& cómuni cura eius momen tum

10
n
20
1
30
35
FRATERNO AMORE. 36;
tum confiderandum:ac controverfia iudicio ftatim arbitrífq; permiffa, ex animo eluéda pris eft,quàm nzuum aliquem aut maculam inhzrentem& expur gatu difficilem imprimat. Imitandiq; funt hocloco Pythagorei, qui non generis, fed do&rinz dütaxat focietate iun&i,fi quado per iram ad maledictaprorupiffent, ante Solis occubitum dextris mutuo datis& falutatione fada gratiam redintegrauerunt. Ná licvt buboni febris fuperveniens nihi habet ma li:buboneautem füblato reraanens, morbus videtur effe,& profundius habere principium.fic difcor dia fratrum re confe&a definens, ipfius eft rei: po(t rem manentis tantüm prafcriptio fuit res ipfa, alia praua& occulta caufa. Operz eft preciá in prefentia difceptationem audire barbarorum fratrü, non de particula eam agelli,aut mácipiis,vel pecore,fed
de regno Perfizs. Mortuo Dario,alj regnum Aria- palcberr;. meni, vt de filiis eius natu maximo deferebant, alij ma exépla Xerxt,qui ex Atoffa lia Cyri, Dario iam regnü ge- frarerna be rente natus erat. Defcendit itaq; Ariamenes€ Me- nevelentse,
dia, non bellico apparatu, fed placidé ad iudicium. Xerxes, qui prafeus ea agebat quz erant regis, veniente fratre, depofito diademate,& deiecta tiara quam erc&am ferüt reges, occurrit fratri eümq; falutauit. ac dóna mittens, dicere eos qui portabant iufsit: His tenunc honorat Xerxes frater tuus, qui fi rex iudicio& fuffragio Perfarü declarabitur,proximum tibià fe locü tribuit. Refpondit Ariamenes: Ego dona quidem accipio, regnum autem in Perfas mihi cenfeo deberi, honorem tamen fratribus meis minorib. feruabo fuá,& primo inter fratres Xerxi. Inftante porró iudicij die, Perf comrouni fententia Artabanum iudicem defignauerunt. Hic Xerxi, quód multitudini fideret,iudicem recufanti Atoffa obiurgans,Quid fugis,inquit, Artabanum patruum & Perfarum optimum,fili idque certamen metuis, in quo przclarum eft, fi vincare;fratrem regis Per

366 PLVTARCHI DE!
farum fecundo teloco vocari* Xerxe obtemperan te,& caufa cognita Artabanus pronunciauit Xerxi regnum convenire. Ariamenes autem ftatim profiliens fratrem adorauit, dextráque apprahenfíum in folium regium collocauit. Exinde primo apud eum 5 loco habitus, benevolum fe prabutt: ita quidem,vt pro gloria fratris nauali apud Salaminam proelio praclaré pugnans ceciderit. Atqüe hoctanquá purum& inculpabile exemplar benevoleatis& magnanimitatis propofitum efto. Antiochi veró vt cuio piditatem regnandi iure vituperaueris, ita amorem erga fratrem nen plané ea obrutü mirari decet, Bel lum Antiochus regni caufa faciebat Seleuco fratri, minor ipfe atate, matreauxilium ferente. Vigente eo bello, pugna cum Galatis congreffus Seleucus ig & victus, nuíquam apparebat, credebatárque periiffe, toto exercitu à barbaris occidione occifo: Antiochus hoc nuncio allato, purpuram depofuit, pullàque fumta vefte,& claufa regia fratrem luxit. paulo póft audito eum viuere& alium exercitum ze colligere,progreffus diis facrificauit, vrbibüfq; fibi fubiectis imperauit vt facrificarent& ferta gererent. Athenienfes, quanquam fabulam de deorum contentione abfurdé finxerunt, inferuerunt tamen ius abfurditatis corre&ionem minime ineptam: 3g fecundam enim diem men(is Bocdromionis femper eximunt: quód ea die cum Minerua Neptuno fuerit contentio. Quid ergo obftat, quo minus& nos aliquando cum domeflicis, cognpatifque altercati;i(lum diem obliuioni confecremus,ac pro atro 3o cenícamus? nii(i malumus multorum ac lztorum dierum, quibus vnà cducati fumus& viximus, me fnoriam abiicerc? Nam aut fruftra& nullius rcigra tia nobis largita efl natura manfüetudinem,& moderationis animi progeuiem tolerátiam malorum: T aut maximé his vtendum eft adverfus cognatos& familiares.lam petere gratiam deli&ti non minorem demon

IO
Ll
zo
L2
35
FRATERNO' AMORE 767
demonftrat benevolentiam atque amorem, quàm eam facere pecceanti. ergo neque negligere dcbemus iracommotos,& deprecantibus nequaquam repugnare: fed& ipfi vbi quid offendimus,anteves tere deprecatione iram:& ipfam, ybi nos fumus lx
fi, deprecationem danda venia. Celebris eft in(chio lis fama Euclidis Socratici, quód audita iniqua?
belluina voce fratris, qui diceret, Peream nifi tc v!
cifcar:refpondit,Ego veró peream,nifi tibi perfuafero, vt pofita ira nos ames ficvt olim; At regis Eumenis non dictum, fed factum, tale eft quo nullum inveniri pofsit magis manfuetü. Huic Eumeni Perfeus Macedonis rex inimicus, fubmiferat qui interficerent.hi cüm fentirentà mari terra proficifcenté Eumenem ad oraculum, ex infidiis retro hominem adorti, ingentes lapides in caput& collum cóiece-. runt,ita vt vertigine circüa&us corrueret, mortuüf que putaretur.atque fama hzc laté fparía fuitjita vt amici quidam& famuli Pergamum venientes,nunCiü rei abs fe vife adferre crederentur. Proinde Attalus fratrum Eumenis natu maximus, moderatus homo,& qui erga fratrem fe gefsiffet optim, nori modó rex creatus,& diademate ornatus fuit: fed& vxorem fratris Stratonicam duxit, cámq; ea concu buit.Sed poftquam narratum eft viuere Eumenem, & adventare, pofito Attalus diademate, fumto hafili pro more ei obviam cum reliquis iuit ftipatoribus.C'uem Eumenes& amice amplexus eft,& reginam honorificé ac fplendidé falutauit.cámque noa mültum temporis fupervixiffet, abfque vlla reprzhenfione aut fufpicione extremum vitz diem morte confecit, Attalo& regnum& vxorem fuam cüm lcgaffet. Quid auté Attalus?multis ex vxore fibi natis liberis, nullum fuftulit: fed Eumenis filium educauit, eíq; virilem taté adepto viuus diadema impofuit,regíf3; nomen detulit.At Cambyfes fomnio territus, fratrem fuum, quem regem Afiz futurum

3468 PLVTARCHI DE
erat imaginatus, nulla interpofita quzftione, pull demonltratione 1 interfecit. quo fadum«ft ve ipfo mortuo regnum à ftirpe Cyri in Darium traos fc rretur eiü(que pofteritatem, qui non fratres modo, fed amicos etiam admittere in focietatem rerum&| 5 potentiz nouerat. Preterea memoria efthoc etiam tenendum in fraternis difsidiis, vt tunc maximé azicos fratris accedasinimicófque vites neque admittas.eáque in re par eft imitari Cretenfes,qui cre bris feditionibus bellifque ciuilibus exagitat:, ex- 19 trinfecus adventantibus hoftibus pacem ac focietatem coiuerunt. Is enim erat, quem ipíi appellabát Syncretifmum. Nam funt,qui aquz inftar rebus luxatis& hiantibus affluentes, familiaritates& amicitias evertunt, vtrifque inimici,& ei infidiantes, rg quem ob jbec litate vident magis expofitü iniuri. quippe amantem adiuuant recentes&(impli cioresamici:irato autem& cum fratre difsidenti apparct malignifsimos inimicorum fe indignationis irzc que focium prebere. Quare ficvt gallina illa 25 apud Aefopum feli percontanti fi&a benevolentia ex ggrorante ipf, Quomodo valeret,refpondit:Be ne, fitu difcedas.ita tali homini ferdienem iniicien ti de difcordia,& arcana eruere molieati quedam dicendum eft: Nihil mihi cum frate eft litis,(i v- 25$ terque noftrüm calumniatoribus aures non prebea mus.Nunc nefcio qui fit,vt oculis vitio aliquo labo rantibus arbitremur vifüm avertendum effe à coloribus& corporibus radium recellentibus: tamen ira reprzhenfione,aut fafpicioae adverfus fratrem»o oborta, iis gaudeamus ac nos implicemus, qui magis nos exag Pitant. quo quidem tempore oportebat nos evitatis inimicis, maxime cum afnibus& fami liaribus amicífque eorum vérfari,& ad vxores eorum intrare, aclibero oreconqueri. Atquifratres 3$ aiunt vnà ambulantes non debere lapidem in medio admittere: quin& canem per medios difcurrerc

10
1$
L0
1$
30
35
FRATERNO AMORE 569
rere ominis finiftri habetur, ac multa talia metuüt»
uorum ramen nihil fraternam difcindit concorquon czecutiunt interim,homines caninos& calumniatores in medium adhibentes,& in vitium ab his cópulfi.Proinde(ipfa difputatione id quod cóti nuó fübfequitur fuggeréte) quod red dixit Theo phraftus, Si omnia amicorum fint communia, maximé debereamicorum communes effe amicos: id non vltimo loco fratribus eft przcipiendum. Dum enim feorfim ac pro fe alij cum aliis confüetudinem vitz focietatémq; colunt, ipfi invicem divelluntur: quia dum amant diuerfos, fequitur vt gaudeant etiam diuerfis,diuerfos 2muleutur,à diuerfis ducan tur.Etenim amiciciis mores fingütur:& nullum eft diuerfitatis ingeniorum certius argument ,'quàm vbi amici diuerfi deliguntur.Ergo cibi, potus, ludo rum,contubernij focietas non perinde continct fra trum concordiam, atque eorundem hominá amor & odium, vt corundem confuetudinem& gratá ha bcant,& eorundem fugiantatq; abominentur. Neque veró communes amicicia admittüt calumnias, aut offenfiones. fed etiam fi quid irc aut obiurgatio nis inciderit; eluuntid in medio interpofiti amici, atque exceptum difsipant:fi quidem ambobus ex equo faueant. Nam quo modo fliono vs ruptum committitur atque ferruminatur.vtrau 4: tangente extremitatcm,& ad naturam vtriu qi contemperato. ficamicum decet aptum&:ccommodatun effe vtriq; fratrum, fuáq; coemmunir:te eorü füpare henevolentiam mutuam, inzquales, 8t nor atten rati, inflar inconcinnorum in modis muficis(ono rum,non coniunctionem, fed difiunctioné eft ciut. Idcirco dubirari potelt, recténe an contrà Heo. dus dixerit:
Acqua fratri cautas feciffe fodalem.
Equidem equo preditus animo amicus,& ambobus cómunis fratribus, vinculum quoddá eft mutui iaAA

$30.PLVTARCHI Dt
ter eos amoris. Hefiodá veró apparet refpexiffe ad pierofq;,& quidem m alos: à quibus ob finiftrü fai ipforum amorem& procliuitatem ad riualitaté fratribus metueret. Hoc mali vbi caueris,nihilimpedit quin amicü eadem qua fratrem complectare bencvolentia: dá modó huic primz partes femper deferanturin magiftratibus& repub.gerendis;in invi tationibus ad conviuia, in contrahenda cum principibus viris noticia.deniq; fi quz in vulgus videnturad gloriam digniratémq; conducere,& illuftrarejin iis tati convenientem honore concedas, neque enim adeo amicum hac in parte ifla prarogatiua ornat, quàm de exiftimatione fratris pofthabiti ignominia detrahit. Sed de hac quidem fententia
lures perfcripferunr, quid fentirent. Tamen illud bb verum eft:
Nero fui contemtum equo animo fert amans.
W» vox monet vt curam fratrum geramus,neq; na turz fiducia eos negligamus. Nam& equus natura hominá,& canis domini amans animal eft: fed nifi probé curentür atq; tractentur, infenfa&unt& alie na.& corpus anima cognatifsimum, fiab eanó colatur,aut negiectim habeatur, adiuuare actiones ip(ius recufat, iifqs officit& deferit.Rátio autem cu randi cüm ipfis fratribus admodü conveniens, tum eorum foceros atq; affines maxime decens cft, vt in omnibus rebus femper benevolos fe alacréfq; prebeant,feruos dominorum ftudiofos falutent comitérq; demereantur, medicis gratias agant qui fratri fanitatem reftitucruntjitémq; fidelibus amicis,atq; promtam in vnà conficienda expeditione& peregrinatione operam nauent. Vxorem porró fratris, vt omnium facrorum fan&tifsimum, frater füfpiciat atq; veneretur, itáq; fratrem honoret eíq; gratuletur, negle&z rationem habeat, iritatam: demitiget. fi mediocre aliquid peccauit,in placando& deprecando viro adíit. fi quid cum fratre fibi feorfim exfüterit
10
2$
3o
3$

FRATERNO AMORE 5$
ftiterit iurgij,apud eam bunc accufet& litem corna ponat. Maxime autem coelibatum& orbitatem fra^ tris egré ferat frater,cümq; hortádo& exptobrando quovis rnodo ad matrirnonium contrahendum $ adigat,legitimi(que includat nüptiis.Vb: is liberos fuerit natus, cvidentiüs porró fua in eum benevolentia,& adverfum vxorem eius reverentia vtatur; Liberis fe tanquam fuis benevolum, fed benigniorem tanien& indulgentiorem exhibeat:ne pro eta9 tcaliquid delinquentes, ob metum patris& matris profugiant, ac cum vitiofis& focordibus hominis bus confucfcant: fedliábeant quó fe convertentes caftigentür officiiqueadmoneantur. Sic Plato foto ris fuz filium Speufippum é magna negligentia& '*$ intemperantia revocauit, nulla voce, nullo fa&o ei moleftus. nam fugienti parentes criminum eü conVincentes& maledi&is inceffentes, placidum fe& ire vacuum dans, magnüm horiini pudorem, fuíqi & philofophiz admirationem incufsit.cámq; à mul ?9 tisaricorum reprehenderetur, quód non caftigaret adolefcenté: Ego veró,inquit,caftigo,vite med ratione ipli demonftrans quod fit honeftorü& turpium difcrimen. Aleuam Theffilum pater, vt fergcem hominem& iniuriofum, deprimebat, erátq; ei *5 infenfus:patruus ad fe recipiebat& ampledtebatur; Mittentibus autem Theffilis fabas ad oraculü Delphicum, Quibus deum de rege futuro confulebant, clam patre patruus his vnam de Aleua quarentem .. inferuit. Cümq, Pythias Aleuam regem defignafz 30 fet,& ipfe pater profelfus eft fe aullà de hoc fabam mififfe,& omnes exiftimauerunt errorem aliquemi iu nominum defcriptione commiffum effe.itaq; denuó mifi fuut(citatum, Pythia autem vel vti confit mans primam defignationem, refpondit: 35— Arctbedice peperit quem vufum, nortine dicoAtque hoc modo Aléuas ab Apolline rex ftudio patrui creatas, cüm ipfe priores longo poft fereliAA ij

372 PLVTARCHI DE
quit intervallo,tum gentem ad gloriá potentiámq; znagnam evexit. Enimvero fratris filios frater, eoruz recte fa&is,honoribus ac dignitatibus gauden do gratulandóq; deber augere,& impetus ad res ho neftas eorü promouere, ac largiter laudare vbirem$ praeclare gerunt. fuü enim filium laudare, odiofum videtur: fratris,pulcrum eft,& non fui,fed honeftatis diuino cuidam plane amori adícribendum. Atq; ipfum nomen fratris Adelphus videtur re&té commonere de benevolentia& dile&ione. Quin& eos 10 imitari decet,qui humana prztantiores natura fue runt. Hercules, cum duo de feptuaginta filios genuiffet, nullo eorum parciüs amauit fratris lium. atque etiamnum multis in locis eadem cum Hercule ara colitur Iolaus,atque vnà ei vota nuncupátur, 1$ & adítes Herculis nominatur. Iphicloautem fratre in pugna apud Lacedemonem interfe&o Hercules ingenti dolore perculfus, totam deferuit Peloponnefum.Et Leucothea infantem defun&z vita fororis educauit, fecámq; inter deos retulit. Hinc ma- 20 trong Romanzin feriis Leucothez, quam Matutam nominant,non fuos,fed fororum filios in vina accipiunt& honorem iis habent.
PrLvTARCHI, dd
De Garrulitate,libellus.
AN x. difficilem curatu morbum 39 | philofophia garrulitatem fufcipit »1 mederíq; ei conatur. nam oratio, Vey4 qux adverfus eum morbum valet ?? medicina,audientium eft: garruli
TSUrsM vero neminem audiunt,femperlo 3$ quuntur. ídq; adeó primum maliiis qui tacere neÍciunt adeft, quód nihil audiunt. Eft enim iftaimpo
tentia

Lio)
95d
£0
ay
30
35
GARRVLITA T E. 273
tentia quafi vItró accita quzdà furditas, hominum vt apparet, vitium naturá culpantium, quód vnicam ea linguam, duas aures dedit. Ergo fi Euripides re&é dixit in auditorem ftupidum,
Implere te nequeo capientem ego ribil,
Sapientia dicha infundens in fatuum uirum: meliori iure hoc in garrulum,aut potiüs de garrulo dixerit aliquis:
Vmplere te nibil adwittentem ego nequeo,
Sapientia dida in fundens im fatuum vivum: aut veriüs circüfundens fermones homini loquentiad non audientes,non audienti loquentés. quippe vt exiguum aliquid inaudiucrit, idarreptum gar rulitas velvti eftus affluentis maris illicó multiplicatum reddit. Porticum Olympiz,que vná vocem multis reflexionibus refonat,Heptaphonum voCát, ideft Septivocem. at garrulitas vel minima voce fi tangitur, ftatim fonitus reddit varios,
Immotas antà mentis commouens fides. Proinde in eam venire pofsis cogitationem, auditus foramina garrulis n6 in animum,fed in linguam definere. cüm aliis perdurent audite voces, garrulis autem effluant;ac vafa tanquam mente vacua,fo no plena obambulent. Si tamen videbitur nihilintentatü effe relinquendá, hoc dicamus ad garrulá,
Sile puer, bona multa babet filentiurt: duoautem hzc& prima& maxima, Audire,& Audiri:xquorum neutrum contingit garrulis, fed& eo ipfo quod appetunt, infeliciter,ac cum animi mole ftiaexcidunt. Nam reliqua quidem animi morbis, auariciz puta ambitioni, voluptatum nimio ftudio, hoc faltem contingit, vt potiantur iis quo appetiuerunt.garrulis hoc moleftifsimü accidit,quod auditores ab iis fruftra expetuntur.quippe nemo non eos effusé fugit.ac fivein femicirculo fedentes,fiue vnà ambulantes vbi vident garrulum accederejilliAA ij

Bacchis,
$4 PLVTAR'CHI DE co migrationem fibi ipfis indicunt. Et quemadmo: dum orto filentio in collocutione aliqua, Mercuriád aiüt fuübintraffe:ita cüm in confeffum aut cóviuium notorum garrulus aliquis fe infert, omnes obticét, quia anfam przbere loquendi ci nolunt.& fi ipfe vl$ tro hifcit, illico vniuerfi digrediuntur,cftum& nau feam velvti Borea circa maritimü promontorium fremente pravidentes. Quo fit,vt neq; in conviuio vnàadeffe quifquam velit, neq; nifi coadus contu bernio eorum cormitarág; in itinere aut nauigatio- iQ ne vtatur. adeó vfquequag; vrgent veftes prehendendo,& barbam,ac manu latus fodiendo. Quan re fummus honor pedib. deberur,fecundum Archilochum: immó autem de fapientifsimi Ariftotclis fenteatia. Hic enim à garrulo quodá vexatus& ab. 1$ furdis quibufdam narrationibus exagitatus,fuübinde dicenti,Nónne hoc mirü cft Ariftoteles?refpondit: Nó profe&ó hoc cft mirum, fed fi quis pedibus przditus te fuftinet. Aliq; cuidam id genus homini poft multa verba dicenti, Moleftus tibi mealoqua- zo citate fui philofophe:Non me hercle,inquit.non enim adverti animum, Etenim garrulis cüm vi obtinuerunt vt dicant, natura hoc concefsit, vt alienas aures extrà circumfundát vocibus. animus interim audientis alias intus fecá explicat atq; perfequitur 2 curàs.vt neq; attentorü, neq; credulorum auditorum copia loquacibus fiat. Qui in Veneréfunt procliues, eorum femen aiunt effe fterile.ita& garrulorum fermo imperfectus eft atque invtilis.At veró nullum noftrorum membrorum natura perindeat- 3Q que linguam vallo coércuit;pofitis ante cam prafidij loco dentibus: vt firationeintus — Refonantia frena premente R obedire nolens profiliret, morfibus cam lancinantes,eius compefceremus intemperantiá. Non enim 35 ferta obiicibüfve carentiü penuum aut cóclauium, fcd oris efirenis finem effe calamitatem dixit Euripides.:

GARRVLITATE 3j
pides.Qui verà exiftimant edes foribus carentes, & crumenam quz claudi non pofsit,nullo vfui effe: Ore interim femper aperto femper foras diíflzetes, .. quo modo Pontus per fuum oftium femperin Pro$ pontidem effluit, ii videntur fermonem pro re omnium abiectifsima ducere. Vnde eft, quód fides uis non habetur: quam quidem omnis oratio expetit. Eft enim fuus orationis fiois, fidem facere audientibus:loquacibus,ne fi vera quidem dicant,fides ha £0 betur.Nam ficvt triticü va(i inclufum,menfura smplius reperitur, vfu deterius: ficloguacis hominis fermo additamentü mendacij largum habet, quod fidem vero derogat. lam ebrietacem verecundus Ebrictaa. quifq;& modeftus vitat.nam, quod Fert quorüdam 3$ opinio,infaniz comes eft ira, coatubernalis ebrie*as.immoó vt infanie cedit duratione,ita eam hoc fu perat, quod vlteó adfcifcitur, At nullo t2atopere calpatur nominc ebrietas, atque intempezzotia& infinitate loquendi.
^9 Namuinum uel prudentem cantare cocgit, 0d). f,465.
Et tenerum ridere, pedest inferre cborcis, At; tacenda loqui; nec idonea dicerc ditu.
dehis veró poftremum demum noxium eft& cum
a periculo:cantus,rifus,faltatio non eó víq; fe proferint. Quidaurem, fihoc fità pocta propofitum ad
ic quod apud philofophos queritur foluendum de vinolentis& ebrietatis difcrimine? vt vinolentie animi quandam remifsionem& leuitatem, ebricta30 tifutilitatem tribuerit. Quod enim eft in corde fabrij ,id eft in lingua ebrii, vt proverbio fertur. hinc Bias in quodam conviuio cüm fibi tacenti àgarrulo quodá ftoliditas obiicerctur, Quis vero, dixit, ftultus inter pocula poffettacere?. Athenis autem qui3; dam conviuium regiis legatis przbens,operam dedit vt iis hoc cupientibus philofophos eódem conduceret. ibi cü reliqui colloquio inftituto vltro ei. 3d AA aj x
MT CNN NIRPITNT

376 PLVTARCHI DE
tróq; pro fua quifq; perfona differuiffent, Zenoné, qui tacitus fe continebat,comiter allocuti hofpites cüm falutaffent poculo,De te veró,aiebant,quid di cemus regit Refpondit Zeno: aliud nihil,quàm effe fenem Athenis, qui inter pocula filere íciet. adeo
rofundum quiddam,& arcani facri fimile, ac fo-pro eft ilentium. at ebrietas loquax eft.mente enim& prudentia vacat,ideóque vocalis cft. PhiloÍophi porró ebrietatem definientes, vaniloquentiam in vino aiunt effe. ita potatio non culpatur ,fi coniun&um ei fit filentiü. fed ftulta cis dc vinolentia redigitebrietatem. Enimvero ebrius in vi no nugatur:garrulus vbique, in foro, in theatro, in ambulatione,interdiu,no&u.cegrotum curans ipfo
^
A
Q
morbo moleftior eft, vnà nauigás,quàm naufea,lau$
dans reprehendente.Malunt ctiam colloqui cü prz uis hominibus lingue potentibus,quàm cum bonis garrulis. Neftor Sophocleus Aiacem exafperatum Verbis demitigans,moraté hoc dixit:
Nor culpo te:maledicis enim, faciens bene,
Adverfus garrulum veró rion fic fumus affedii: fed omnem facis initam gratiam dictorum importuniras corrumpit atque difperdit. Reo cuidam Lyfias orationem à fe confcriptam dederat. eam cüm ille fzpius relegiffet, venit ad Lyfiam, maeftáfq; fignificauit,fibi primüm eam cognofcenti mirabilem vifam fuiffe: cüm autem denuo atq; tertiüm repetiiffet, prorfüm eneruatam&languidam. Lyfias veró ridens: Quidjinquit? Nónne femel tantüm apud iu dices eras recitaturus. Ac mihi Lyfiz vim ad perfuadendum venuflatémq; confidera. nam& hunc ego affirmo!
A vufis que uiolis caput
Redimunt probé ornatum fuiffe. Inter ea auté que de Homero dicta funt,hocomhiü eft qe a hunc poctam faftidia hominum.
20

GARRVLITT'AT E. 277 pgráànum evitaífe, nouum femper& ad captandum g tiam florentem.& tamen hoc de fefe pronuncians,
—- Scilicet odi Rcs cla didlas.uerbofa iterare loquela:
fugit atque averfatur Infidiantem cuivis fermoni fa tietatem, auditorem ad alias ex aliis narrationes trahens,ac nouitate faftidium amoliens. At garruli aures palimpfeftorum in morem iterationibus mo1o leftis eorundem fermonum obtundunt. Primüm er
n
20
2
3
5
E
go id eius in mentem revocemus, quód ficvt nonnulli viuum voluptatis blande; confuetudinis gra tiainventum nimium alios& merum bibere cogen tes quofdam in trifticiam ac temulentiam coiiciüt: ita fermonem, cuius fuauifsimum eft& humanifsimum commercium,qui malé eo ac temere vtuntur, inhumanum,ac infociabilem reddunt: moleftiaque afficiunt eos quibus fe putant gratificari,& deridenturab iis quibus fe miros videri voluntjinvifiq; eorum caufa fiunt ob quz fe amari cupiunt. Itaque ficvtà Venere alienus fit, qui cefto avertat atq; abigat confuefcentes: ita Mufarum expers infcitüfque eft, qui verbis moleftiam exhibet ac fe invifum reddit. Iam reliquorum vitia quedam cum periculo coniuncta fint;alia odiofa,partim ridicula: omnia hzc garrulitati congruunt. fübfannantur enim cüm narrant communia: in odium incurrunt mala annunciantes: in periculum veniunt arcanorüincontinentes. Non abs re Anachatfisà Solone conviuio exceptus,cüm poftea obdormiuiffet, confpe&us eft eua manu pudendis, dextra ori impofita. cenfuit namque, rectéque cenfuüit linguam validioricoércendam freno. Nonenim facilé tot viros numerare pofsis qui ob Veneream libidinem perierint, quot vrbes& imperia fecretum proditum evertit. Obfidebat Athenas Sylla, neque ei vacabat trahere obfidionem, alio vrgente negocio: cüm& iz; AA v
Odyf.u.
Dc.
Mala comitantia garralitatz.

" PLVTARCHI DE
Afiam fübitó cepiffetMithridates,& Mariana f2&io rurfum Romz obuneret.Sed cüm fenes quidam in tonftrina difputarent, Heptachalcum non teneri przidio,ac periculum effe ne ea parte vrbs caperetur: exploratores eum fermonem exceptum ad Syl$ lam retulerunt. Sylla ftatim exercitum adduxit, ac circa mediam noctem in vrbem perduxit. ac parum fané abfuit, quin Athenas folo zquaret: cedibus quidem& cadaucribus itaoppleuit, vt Céramicus fanguine fluxerit. Iratus autem Athenienfibus Syl. 19 la magis ob di&a quàm ob facta erat. maledictis enim impetebant ipfum& Metellam, exfilientes in muros,& convicia iactantes,
Morum farina confperfum Syllas fonat, 5 & multaalia id genus nugantes,rei, vt Plato ait, leuifsimz fermonis poenam grauifsimam fibi acciuerunt. Ne Roma Nerone exonerata libertatem confequeretur,vnius fa&um eft hominis futilitate. Vnica reftabat nox,poft quam pereundum fueratty-;9 ranno,omnibus iam ad hoc inftru&tisrebus. Qui autem eum erat interfecturus, in theatrum vadens, confpicatus in foribus quendà vin&um qui ad Neronem ducendus fuam lamentabaturfortunam,;pro péaccedens in aurem homini infufurrauit: Precare ig tantüm vt hec dies abeat,cras mihi ages gratias. Is veró hoc obliqué dictum arripuit, ac nimirum intelligens effe hy Sultum qui querit certis inceyta velithis: certiorem falutem iufliori pretuht, Neronique vo 39 cem iftam renunciauic.Ille ergo ftatim arreptus eft, & tormentahomini,ignes,ac flagella adhibita: neracitutul ganti necefsitate impolita dicendi, quz ante nulla aatuthit- t h Hu. recogenteprodiderat, At Zeno philofophus,ne corpus necefsitate expugnatum arcanum animi vl- 35 lum poffet efferre, linguam dentibus abfciffam in
tyrannum exfpuit. Przclarum etiam Lexna Me REV:: ua
Misi

-—
1o
GARRVLITA,TE 19 fuz taciturnitatis premium, amica Harmodij X A4 riftogitonis ,&,vtmulier,in partem fpei coniura-' tioneia tyrannos concepta venerat.nà& ipfapullcro illo Amoris cratere,ebria bacchabatur,& propter deum illü arcanis his orgiis erat initiata. Poftquam ergo illi fruftrante ipfos conatu funtinterfeé&i,quxftioni fubieda, ac iuffaindicium facere de adhuc ignoratis fociis,nihil dixit,fed tormenta cótinenter pertuht: demonftrans nihil illos viros fei pfisindignü admififfe,qui talem amaffent mulieré, Athenienfes autem zneam Lexnam lingua carenté fecerunt,iuque foribus arcis dedicauerunr:iracundia animalis peruicacitatem feminz, lingue abfen,tia taciturnitatem& arcani continentiam fignifi1j
cantes. Etenim nulla vna ita oratio dicta profuit, vt multz filentio preffz. quippe quod tacitum eft, aliquando tamen dici poteft:non item quod di&ü eft,taceri,cüm iam effufum ac diditum fit. Vnde,pu to,cft, quód loquédi magiftros habemus homines,
20tacendi deos: adhibitio ad facrificia& arcanos rio)
30
35
tus ilentio.Homerus porró Vliffi facundifsimo ho mini furnmam adícripfit taciturnitatem:itémque fi^ lio eius,& vxori& nutrici. Audis enim dicentem hane,
Hee tacita ut ferrum uel quercus dura tenebo, Ipfe autem Penelopz adíidens,
V xoris lacrymas niferatus mente pudice,
Intra palpebras ceu cornu immota tenebat
Lumina;uel fervum.—adeó totum corpus plenum gerens continentiz, amniáque rationi habens parentia& fubiecta,oculig imperauit fletu,lingue verbis, cordi tremore&latratu abítinere.
Paruit extemplà menti cor plurima pa[fun. vfque ad brutos motus penetráte ratione, fpiritíi que& fanguinem fibi obedientem domando adebp deas iu plerique fociorum Vlifsis fuerunt.
Ibid.219i

g8o PLVTARCHI DE
quot enim raptati, fológ; allià Cyclope Vliffem non prodiderunt,neq; ignitum illud,& ad oculum eruendum adornatum inftrumentum indicauerüt, fed crudi vorari quàm arcanum quicquam efferre maluerunt: maioris fuit quàm quz excedi poffet có tinentiz ac fidei.Proinde Pittacus recte, cüm ei hofüam mififfet rex Aegypti, iufsiffétqué optimam & pefsimam carnem eximere,exemptam linguam ei mifit:vt càm bonorum, tum malorum maximorum inftrumentum.Ino autem Euripidea liberé fefe prz dicans,ait fe fcire Tacerci in loco: cdm tutum eft.eloqui: qui enim generofé,& re vera regio moreinftituuntur,primüm tacere, deindeloqui difcunt. Antigonus ille rex,filio querenti quando caftra effent moturi: Quid,inquit?metuis nefolus tu non audias tu bam?Ergo vocem ei arcanam non credidit,quem erat regni heredem habiturus? immó autem docuit eum in talibus rebus continenter fe& cauté gerere.
Metellus fenex militix fimile aliquid interrogatus: 2
Siynquit,fcirem tuniam meam arcani mihi confcia, exutam profe&ó in ignem abiiceré. Eumenes cüm audiuiffet Craterum adverfus fe cum copiis venire; nemini amicorum rem aperuit, fed Neoptolemum effe finxit. hunc enim milites Eumenis contemnebant: illius& gloriam admirabantur,& virtutem di ligebant, rem)pfam excepto Eumene norat nemo. Commiffa igitur pugna vicerunt, Craterümque ignariiaterfecerunt,mortuümque demum agnoucHB d
t Q
runt. Ittaciturnitas callidé certamen hoc gefsit, 10
tantámque adverfarium occultauit. aque adeó ami €i magis admirati funt Eumenem qui non predixiffet,quàm reprzhenderunt, Tametíi vt maxim cul peris in tali cafu, preftat faluis rebus ob non habitam fidem incufari, quàm eos accufare, quorum fi-3$
dem fecutus perieris. Omnino autem quo ore obiurgabis cum qui non tacuitid, quod tu i pi à

GARRVLITATE&
Si enim tacitum& ignoratum oportuit, malé alteri fuit indicatum.fi veró rem arcanam exte dimittens 1n alio continere vis,iam tua prodita in aliüs confu. gifti idem.qui fi tui(imilis eft, iure peris:(i melior, $. preterrationem feruaris,invento qui tibi fit quàm tu ipfe fidelior.Inquies, At meus eft amicus ifte.Sané.Sed& hic amicum habuerit, cui tantundem credatjí(que rurfum alij.ita deinceps incrementum facit multiplicatürqs continuata incontinentia ora10 tio.Quemadmodum enim vnitas non egreditur fuum terminum,fed(quod& nominis ratio docet)fim pliciter vnum manet: binarius autem principium infinitum eft diverfitatis,qui ftatim duplicando fuà mutat naturam,&ad multitudinem vergit.fic fecIj mo in primo manens, vere arcanus eft: fiad alterum efferatur ,jam famz locum obtinet. verba enim alata vocat Homerus.Nam neque auem é manibus dimiffam facile eft denuó comprahendere,neque poteft(ermo ex ore emiffus rurfum capi& teneri: fed
20 ab aliis ad alios diditus,
Fertur votans uolucres alas impete. á
Quippe nauim à vento correptam funibus& ancho ris inhibent, eiáfque velocitatem frangunt.oratioag nitanquam 8 portu femel egreff nulla tatio, pullus anchorz iactus eft reliquus: fed magno cum fonitu& fragore vecta autorem in graue magnümqs aliquod coniicit ac demergit periculum.
Nan exigua de lampade Ideum nentus
30 Succendere po[sissatas uni quod dixeris, Facilé hoc per ciuium aurcs uerit omnium. Romanus fenatus occultum quoddam confilii per aliquot dies intra fe agitauerat.cümq; res ea multü obícuritatis haberet, variáfque excitaret fufpicio35 nes,quendam fenatorum vxor,mulier aliàs pudica, fed ramen mulier,maiorem in modum piccibus inftando vrgebat, vt arcanum fibi aperiret: deicrans

2$: PLVTARCHI DÉ
interim fe filentio rem tecturam,& ni faceret, ditis fefe devouens exfecrationibus, flénfq;& quiritans fidem fibi non haberi.Ille vt ftulticie eam fu: coargueret, Vincis,ait, mea vxor: proinde audi terribilem rem atque prodigiofam. relatuni ad nos eft à fa. cerdotibus,cafsitam vifam effe volantem cum galea aurea& hafta. de co oftento vnà cum aüguribus de liberamus;acarixie difquirimus,boníne an mali aliquid denunciet.tu veró tace. hc locutus,im forum procefsit.— At veró mulier ancillam,que primüm 16 intrauerat, arripiens, pectus fuum plangens& crinesfcindens, Eheu inquit,mi vir, mea pátria,quid nobis fiet? volens docénfque ancillam quzrere, Quídnam igitur evenit? Ancilla;poftquam interro ganti mulier rem narrauit, addiditque communem 5 omnis loquacitatis claufulam, Caue ne cui hzc dixeris,& tace: viz duni à domina vt eft digreffa,vnà fecuienti alteri, quam maxim videbat ociofam, nar rationem iaiicit. illa amátori fuo ad fe venienti exponit. Hoc modo fabulain forum devoluta,ita vt 26 precurreret autorem,quidam ad eum notus accurrit,&en recens domo advenjat quarit.Ait ille. Nihil ergouinqein nem intedinitit Quid,ait ille?an noui aliquid evenit? Tá alter: Cafsita,inquit,cófpe €&a eft volás,haftata,aurea cafside:ac de eo pricipes 2$ fe natü habebunt oftento.Ibi ridens ifte,Laudo, ait mulier celeritatem tuam, qua fa&tum eft vt me info rum euntem fermo hic anteverteret.Proindead ma giftratum accefsit, cófque trepidatione liberauit. Vtautem mulierem vlcifceretur, domum reverfus, 3Ó Perdidifti me, inquit, mulier: compertum eft enim € doro mea in publicum elatum effe arcanum:itad; ob tuam incontinentiam folum mutare cogor. Eun tique inficias,& dicenti, Quafi veró tu non trecenteíimus ipfehwcaudiweris? Quomodo,inquit, tre- 5$ centefimus,qui te vrgente vt periculü facerem pofféfne audita reticere iftliuc confinxerim! Atque hic qui»

GARRVLITAT E. 385
quidé mulieris fue continentià tutó& caute probauit,velvti in vas fathifcens non vinum aut oleum; fed aquam infundens.Fuluius autem amicus Augufti Cafaris, cüm hunc deplorare audiuiffet domus $ fuefolitudiné,cüm& duo é filia nepotes morte fublati effét,& qui reftabat vnicus Poftumius propter calumnià in exfulio viueret, cogeretürq; puuignü imperij fuccefforem relinquere, quanquam miferaretur,cuperétq; ex exfulio nepotem revocare. hee IO cüm audiuiffet Fuluius, narrauit vxori: vxor porró Liuiz indicauit: Liuia acerbe cü Augufto expoftulauit, quód iampridem hoc decreto, neporem non revocaret,fed ipfam invifam imperij fucceflori redderet. Mané cüm pro morcad Auguftum veniffee 5 Fuluius,eámque falutaffet, Auguftus contrà:Sanam mentem Fului. Senfit rem Fuluius, rectáq; domum reverfus vxorem acciuit,&: Animadvertit,inquit, Auguftus arcanum me non reticuiffe, ideóque fta. turmortem mihi confcifcere.meritó, refpondit v20xor, qui cüm tandiu mecum vixeris, non feuferis, neque vitaueris meam futilitatem. fed me fine tibi pracedere. fimülque arrepto gladio fe apte maritum occídit. Recte itaque Philippides comaediarum fcriptor, amicé eum compellanti Lyfimacho 25 regi,ac querenti, Quànam mearum rerum vis te impertiam? refpondit, Quacunque volueris Ó rex, dum modó nulloarcano. Praterea garrulitati malum hoc ipfo non minus malo ade(l curiofitas.Mul. ta enim audire volunt garruli, vt multa habeant 30 quz dicant. ac maximé arcana& abfcondita fcrutantur atque inveftigant, futilitati tanquam materiem quendam obfoletam farcinarum apponéntes, Deinde funt inftar puerorum, qui glaciem neque tenere volunt neq; dimittere: immó velvti ferpen35 tibus in finum colle&is, non continent, fed ab ii$ perroduntur.Belonas pifces,& viperas partu rumpi aiunt. Arcanaautem eos qui non continent, foràs
Curtofttatis mala.

384 PLVTARCHI DE elapfaperdunt. Seleucus Callinicus in pugna adverfus Galatas omni exercitu, omnibus copiisamifsis,abiecto diademate eques tribus vel quatuor comitantibus profugit:& per avialongum iter vagatus, aciam animum ob inopiam defpondens,ad, cafam quandam pervenit, ac cüm forte fortuna in dominum eius incidiffet, panem& aquam petiit.is non ifta modo, fed& quz alia ruri aderant liberaliter comitérq; prebuit. cámque faciem regis agnouiffet,non continuit fe prz gaudio iftius cafus, ne- ro que cupiétis latére regis difsimulationem adiuuit: fed cüm ad viam vfq; deduxiffet,& iam difcederet, Salue,dixit,6 rex Seleuce. Tumrex porrecta dextra,eum ad fe trahens velvti ofculaturus, vni comi tum innuit vt ceruicem homini pracideret: 1 Max,4y7—— Siccaput efi; loquentis adbue cum puluere iftum. qui fi tacuiflet,& te aliquantulum reprefsitlet,paulopóftà regerurfum florente& opibus avéto maiorem puto pro filentio quàm pro hofpitalitate gra tiam retuliffet. Quanquam hic quidem vtcunque 20 fue incontinentiz excufationem habuit fpem& ex bibitum officium. Pleriqueautem garrulorum etiam(ine caufa feipfos perdüt. In tonftrina quadam (vt exemplis res patefiat)orto fermone detyrannide Dionyfij, quód eaadamantina& inexpugnabi- 25 lis effet: tonfor ridens, Hzccine,inquit,vos de Dio nylio dicere? cuius ego ceruici paucis itidem inter pofitis diebus nouaculamadhibeo.—Haxccüm ad Dionyfium effent allata,hominem 1n crucem íuftuTonfores. lit... Nonautem eft abs re tonfores cffe loquaces. 30 nam loquacifsimi ad eos confluunt iifque adfident: ita vt confuetudinem garriendi inde parent. Itaque eleganter Archelaus rex garrulo tonfori, qui iam tectis linteo humeris quarebat, Quomodo te tondebo rex?refpondit; Tacens. Sed& Athenicenfium ,, magnam in Sicilia acceptam cladem toníor primus annunciauit.qui cüm de ea inaudiuiffetin Peirzeo ex

GARRVLITATr 3
populus in concionem collectus, autore: quzfiuit. adducitur ergo tonfor ille, exan qui fané etiam nomen indicis ignorabat,
P
€x inde fuga elapforum cuiufdam feruo,ftstim officina reli contento curfu in Aftufe proripuit, Ne quis priperet decus boc;,— famam in vrbem apportans;
— poftipfeueniret./ Ibi orto,vtfolet,tumultu,
llía-X 207.
'umoris
pium rumoris fparfiin ignotam ac nomine carentem perfonam referebat.Exinde fremitus& clamor in theatro, Torque& excruciafceleftum,qui iftbzec
finxit atq; compofuit: quis enim aliusaudiuit, quis
credidit. Adfertur rota,intenditur tonfor. fub hoc ipfum adfunc nuncij calamitatis, quiexipfa clade
x; profugerant. itaque omnes difsipati finguli ad fuos funflu&us, miferum tonforem rotz illipatum relin quentes. Atqueis feró& iam fub vefperam folutus,elictore quzfiuit, Audiuifséntne etiam de Ni.cia duce exercitus,quo is modo perierit. Adeó inao expugnabile& inemendabile malum fit confuetudinegarrulitas. Ecveró ficvt quiamara& male olentia medicamenta biberunt, 1pfa etiam oderunt pocula: fic qui mala aununciant, auditoribus invifi funt. Sane Sophocles venufté iftam dubitationem
2; propofuit: In mente nimnamsuel mordevis in auribus? Cur tu dolorem mb imputas.ubi tue Fatli autor cre menti facit;ego auribus? nam moleftia afficiunt vt ij qui ledunt,ita etiam qui 39 fa&um narrant. Sed tamen nulla eft lingux fluentis inhibitio,nulla coércitio. Lacedemone M/neruz Chalciocci templum repertum eft compilitum, intüfqueiacens inanis lagena. ea de re cüm incer multos qui accurrerant difquireretur: quidam 6 co 35 rona hominá,Si vultis audire, inquit,ego vobis exponam quid mihi in mentem veuerit de hac lagena. exiftimo facrilegos rem aggreffos ita periculofam, bB
Suo iudicio pereuntes.

386 PLVTARCHIDE
priàs cicutam bibiffe,ac vinum fecum attuliffe:vt fi fallerent, epoto mero vim veneni diluerent,incolu méfque diícederent:fi veró deprehenderentur,ante tormenta facili& doloris vacua morte decederent.Hzc illo fato,res tam intricata ac perplexa,vifa fuit non fufpicantis aliquid zale,fed fcientis. Itaque circumfuti homini alius alivnde ceperuntinterrogare,quífnam effet,cuive notus,& vnde ifta ha beret coguita.deniquc hoc modo examinatus, con fcílus eft fe vnum de iftis effefacrilegis. Quid* qui Ibycum interfccerant, nónne codem modo funt de prehenfi? Hi cüm federent in theatro,ac forté tum grues effent confpectz, cum rifu invicé fibi infufurrauerunt,Ibyci vindices adeffe. Hanc vocem qui
w$
propiüs afsidebant, quód iam multo tempore nuf- re
quam apparens Ibycus defideraretur, exceperunt, indiciüámque de eaad magiftratum detulerunt. ita illi facinoris comperti, ad fupplicium abdudi funt, noni gruibus eo iniuncto,fed à fua ipforum lingue
impotentia tanquá Erinny quadam& vltrice Dira 45
coa&i cadem prodere. Sicvtenim in corpore ad malé affe&as& dolore correptas partes feruntur at que vergunt quz funt in vicinia:fic loquaciü lingua perpetuo inflammatione laborans atque palpitatio ne, trahit& adducit ad fealiquid'arcanorum& abfconditorum. Oportet igitur eam obthuratam habere:& ratione velvti obiicelinguz oppofito idétidem fluxum cius lapfüfque cohibere.ne ftultiores anferibus videamur effe, quos aiunt cüm 6 Cilicia tranfvolant Taurum montem aquilarü plenum, fingulos recepto in os iuftz magnitudinis lapide,quo tanquam frzno aut clauftro vocem compefcant, ita no&ulatentes tacité traiicere.. Iam fi quis quaerat quífnam hominum pefsimus atq; perditifsimus fit, nemo vtique proditore omiffo alium quenquam re
Garrul^(pGderet.At enim Eutycrates domui fuz é Macedo produores.— picis lignis faftigiü impofuit, vt ait Demofthenes:
Dhi1
3$

GARRVLITATE. E Philocrates multo accepto argento fcorta pifizéfqs emit:Euphorbo& Philagro,qui Eretriam prodliderunt,agrum rex adfignauit. Garrulus autem proditor eft nullo conductus precio, vltróq; fuam offert
y operam.non equos prodens,aut munitiones:fed ar cana publicans di&a in iudiciis,in feditionibus, in certaminibus de republica: nemine'ipfi agente gratias,quas ipfe vltró debet 6 audiatur.Ergo quod di &um eft in eum qui temere& abfq; iudicio fua pro&o fundebat ac donando prodigeba:
Non tu humanus cs»uitio labovassnam gaudes dare. id etiam in garrulum competit. non amicus es, non benevolus qui ifta indicas: morbo hoc laboras, quód gaudes loquendo& nugádo.Verüm hzc non ay accufande, fed curandz fanandz; garrulitatis gra tia dici intelligendum eft. Vitia enim iudicio& exercitatione cüm viucantur, iudicium przcedat oportet. nemo enim feadfuefacit ad vitandum& ex animo evellendum ea,quz molefta ei nó funt.invifa &o autem nobis fiunt vitia, cüm ratione perfpicimus qux damna ea dent, quam adferant turpitudinem. Quomodo nünc cernimus,gárrulos dum voluntamart,in odia incurrere:dum gratificari, moleftiá ad ferre:dum in admiratione effe,rideri:nullo cum lu&5$ cro fumtus facere: iniuria amicos afficere inimicis prodeffe,femetipfos peffundare.Itzque primum ha1us morbi remedium eft, ratiocinatio turpium atq; noxiarum quz ab eo proficifcuntur. Secundolo«o rationes funt fubducenda eorum, qurà con89 traria virtute veniunt, bonorum, fempérg;audienda,menmoritérq; tenéde&in promtu habendz funt taciturnitatis ac(ilentij laudes, eorimq; maieftas,
fanctimonia, ac cü facris azcanis fimilitudo:& quód
maiori funt in admiratione, màgis cari fapientéfqs
habentur quàm effrznes ifti& concitati, jj qui rà
tundi funt ac breuiloquentes,& quorüin exigua di
fione multus ineft fenfus, Nà& Plato hos laudat, BB ij
Vitia vt cà rentur.
Silent] e» breuiloqués tis laus,
I». ProtageTA

488 PLVTARCHI DE
fimiles effe dicens peritorum iaculatorum,dum crifpa,ac denfajinter feque convoluta verba emittunt. Et Lycurgus ciues ftatim à puero fuos filentio com pefcens,ad huiufmodi contracte ac prefsc loquendi peritiám condocefecit. Etenim ficvt Cclüberes ferro aciem foliditatémque parant,eo in terram defoffo craffas terreftréfque partes expurgando: ita Laconica oratio cortice carebat,& fupervacaneo'rum remotione in efficacitatem coacta acuebatur.
quippe illa fcité dicendi breuitas,& verfatilein re- 19
Íponfionibus acumen, multi erat filentij fru&us. Atqueid genus di&a maxime funtloquacibus obiicienda,vt fentiant quantum ea gratiz habeantatque virium. Quale eft, quod Philippo Lacedemonij dixerunt: Dionyfius Corinthi.& rurfum cüm Philippus fcripfiffet, Siin Laconicam imprefsioné fecero,extorres vos agam: refcripferunt, Sj.Deme trio regi indignanti& clamitanti, Vnum ad melegatum mifére Spartani? nihil territus legatus re5
Ípondit, Vnum ad vnum. Inadmiratione etiam de 20
prifcis funt breuiloquentes.& templo Apollinis Py thij non lliadem aut Vliffeam, neq; Pindari Panes infcripfére Amphi&yones: fed Nofce teipfum, Ne quid nimis, Sponde, przfló noxa: admirati prauitatem tenuis fermonis, intanta breuitate fenfum quafi malleo du&um concludentis. Annonipfe ille deus in oraculis breuitati ac compédio ftudet? & Loxias ideó vocatur, quód loquacitatem magis fugit quàm obfcuritatem? Nónne qui abfque ver1
bis aliquid per tefferam quandam fignificant,in ad. 3o
miratione funt, magnifque vehuntur laudibus? vt Heracletus. qui ciuibus poftulantibus vt aliquam de concordia fententiam diceret,conícenfo fuggefto calicem aqua plenum fumfit, farinámque ei 1nÍperfam cüm pulegio agitaffet, ea epota abiit. cüm"
demonftraffet ciuibus,in pace& concordia conferFrugalita*. ari ciuitates, fi contenti cffe quibufyis,& non requi

GARRVLITATE 489
quirere fumtuofa ciues noffcnt. Scilurus Scytharum rex octoginta filios iam moriturus adferre fafciculum haftilium iufsit, eámque fingulis ita vt erat colligatus confringendum dedit.cüm auté quif
f que pro fe id fe preftare poffe negaret:ipfe vno poft alterum extra&o haftili,omnia nullo negocio confregit.oftendens concordiam ipfos firmos& infupe rabiles conferuaturam: difsidio imbecilles& inftabiles eorum res redditum iri.Si quis ergo hzc& fi10 milia horum continenter recitet atque repetat;opinor nugis gaudendi finem oum facturum.Mihi quidem etiam feruus, de quo dicam, pudorem admodum incutit,confideranti quid rei it rationi animü advertere,& inftitutum animi tenere. P. Pifo ora1j tor, ne interturbaretur, feruis mandauerat vt tantüm ad interrogata refponderent, nihil preterea di cerent, Evenit,vt Clodium,qui tum magiftratum erebat,amiciciz gratia ad cóviuium,quod(vt moris erat)fplendidumiaftruxerat, vocari iuberet. Vt 20 hora coenz appetit, cüm iam adeffent reliqui conviue, exfpe&abatur Clodius: acferuum qui folebat conviuas invitare, aliquoties mifit Pifo vifum an veniret.vefpere iam fa&o,cum adventus eius de fperaretur, Quid, inquit Pifo feruo,an non inuita25 uifti Clodium?etiam refpondit. Cur ergo non venit? quia venturum fe negauit. Curidnon ftatim dixifti? quia de eo abs te non fui interrogatus. Hic eft feruus Romanus. at Atticus domino fodiens interim narrabit quibus conditionibus pax fit faQta. 30 Tanta eft in omnibus rebus vis confuetudinis. Ac de hac quidem iam nunc dicemus. Non enim freno inieo cohiberi garrulitas: fed adfucfaciendo morbo illo obítari poteft. Primüm itaque vbi ex iis qui vnà funtaliquid queritur;tacere adfucfcito,do
5; necomnesrefpondere abnuerint. Cur[us enim non fans idem.e confilij; ait Sophocles:neq; vocis& refponfi. quippein cur bb uj
Concordia,
Ad/uefa€lione garrilitas vitanda.

$56 PLVTARCHI DE
fu vi&oria eft alios antevertentis.hic,fi red refpódit aliquis,fatis eft collaudando& adftipulando cádidi hominis opinionem reportaffe:fin veró,tum et docere quod fuit ignoratum,& implere quod deezatcitra invidiam& importunitatem licet. Maxime 5 autem attendamus nofmetipfíos, ne alio quodam in terrogato,ipfi occupemus refpondere. Fortafle enim ne aliàs quidem convenit, vbi quid ab alio petitur,nos illo dimoto à nobis hoc promittere. vtrique enim videbimur exprobrare, alteri quód non!C pofsit praítare quod pofcitur, alteri quód ncfciat poftulare inde,vnde pofsit accipere. Maxime autem 10 refponfionibus huiufmodi temeritas& audacia cum iniuria coniun&ta eft. Nam quirefpondendo precurrit eum qui fuitinterrogatus,fimulifihzcin 5! nuit:Quid attinebat ex ifto quaritQuid ille nouit? Me prafente non deber alius dé hifce rebus interro gar. Atqui fzpenumero interrogamus, non quód refponfo nobis fit opus, fed quód vocem aliquam, & comitatem elicere,& ad colloquium adducere in*O terrogatum volumus. vt Socrates Theztetum& Charmidem. Ego quale eftaccurrere& ofculari eum, qui volebat ofculum alius,aut intuentis in alium oculos in fcavertere: tale eft occupare refpófionem, auréfque& cogitationes ab alio in fe tradu?$ cere, vbi etiam fi is qui interrogatus eft,refpondere detrectet, pulcrum eft fe continere,& ad voluntatem interrogantis accómodato,tanquam in provocatione aliena, refponfo modcfté atque verecunde occurrere, Etenim interrogatus aliquis fi non fatis 39 commodé refpondeat, veniá meretur ac confequitur.qui vltro in fe refpondendi munus alteri prereptum fufcipit, is cüm bene fe gerens moleftià exhibet,tum aberrans gaudio& rifu omnium excipitur. Proxima códocefa&io eft,qux ad noftras vbiinter- 3$ rogati fumus pertinet refponfiones:vbi maximi canere debemus futilitatem. primüm quidem, ne per impru

GARRVLITATE 391 imprudentiam ferió refpondeamus iis qui rifus aut contumelis caufa nos ad dicendum provocant. Quidam enim nullo vfu exigente,ioci tantüm& fal lendi temporis gratia cópofitas ab fefe queftiones ad garrulitatem procliuibus proponunt, vt eosad nugandum pertrahant. Adhibenda eft hic cautio, ne celeriter ad dicendum, ac velvti gratiam agétes ob oblatam verba faciendi anfam profiliamus. fed
& mores interrogantis confideremus,& vfumlo;o. quédi. Quàd fi videatur re vera voluiffe aliquid coguofcere,tum continere nos difcamus,& inter interrogationem atq; refponfionem aliquid interiice re intervalli: vt& adiicere, fi quid libeat, positis qui interrogat:& interrogatus quid reípodeudum
gut difpicere, ne raptim antevertat interrogantem etiamnum ac(vt fzpe fit)feftinando diuerfum ab eo quod querebaturrefpondeat. SanéPythia euam priufquam intcrrogaretur aliquando, oracula cdebat.deus enim,cui inferuit,
ao— Moxteuidet muti fena, exauditá; tacentem.
Qui veró concinné refpondere vult,ei accurate fen tentia& inftitutum interrogantis eft percipiendü: ne id eveniat,quod eftin proverbio:
Ego poftulabam ratra;farcula bi negant.
2; Alioquin etiam effufa illa ad dicendum tanquam ab acri fame proficifcens feftinatio inhibenda eft: ne videatur interrogatione quaíi fluxus quidam linguam occupans nobis volentibus eductus. Etenim Socrates ita fitim reprimebat, non permittens fibi
3o ipfivtià gymnafio biberet ante, quàm primam vrnám haultam effudiffet: vt condocefaceret brutam anime partem ad exfpe&tandam loquendi opportu nitatem. Proinde tria funt genera refpondendi ad interrogata: neceffarium,come,füperfluum. Pona3; mus exemplum. Interrogatus aliquis, intüíne Socrates? tanquam inuitus& nihil quicquam alacris refpondcbit, Non eft intus. aut fi placuerit
BB uj
Refponden
» genera.

Hiad.«, Lm
J
ett.
292 PLV'TARCHI DE Spartanos imitari,tantüm hoc referet, Non. quomodo illi Philippo per epiftolam fcifcitanti an fein vrbem admitterent,epiftolam NoN litteris magnis infcriptis miferunt. Alius humaniüs refpondebit, Non eft intus,fed in menía. additamenti quoque,fi 5 videbitur,loco,adiiciet, Ad menfas eum effe,& ibi hofpites quofdam przftolari.Supervacaneus autem ille& loquax, Giquidem etiam forté Antimachum le gerit Colophonium,(ic refpondebit:Non eft intus, Íed ad menfas,hofpites expe&ans Iones,pro quibus 19 adipfum fcripfit Alcibiades, apud Miletum degeus cum Tifapherae fatrapam regis Perfiz,qui ante Lacedzmoniis,nunc propter Alcibiadem Athenienfibus opitulatur. nam Alcibiades conficiendi in patriam reditus gratia Tifaphernem fuis conciliat.De 5 niq; cótenta oratione totum octauum Thucydidis librum recitabit, cóq; auditorem proluet,donec& Miletus capiatur,& Alcibiades denuó in exfulium agatur.Hocloco maxime inhibéda eft garrulitas,vt interrogationis velvti vefügia refpódendo fequa- 20 ris,refpofionémg; interrogantis vfu tanquá centro
& circino circüfcribas. Carneadem,cüm in gymna fio diffcretet,neq; dum magnam fibi paraffet gloria prafe&us gymnafij, miffo quid id nunciaret iufsit de vocis magnitudine(erat autem vocalifsimus)ali 2$ quid remittere. cámq; is peteret,vt fibi modus vocis ab eo daretur,non 1nepté fubiecit prefe&us,Do tibi modiloco eum,qui cum difputas.R efpondenti itidem modus fit voluntas interrogantis.Porró autem ficvt Socrates maximéabiis abftinendum cibis 30 aiebat, qui non efurientes ad edendum,& potibus, qui non fitientes ad bibendum pelliciunt:fic& eos fermones ad garrulitatem procliuis maximé vitet, ad quos cum voluptate aliqua fertur, ínque iis folet effe nimius: cófque occurrentes fibi averfetur. 5 Puta,bellico(i multi funt in bellis narrádis: talemq; facit Homerus NNeflorem,(xpenumeró fua preclara recen

Io
1
ao
L2)
GARR VLITATE. 292 gecenfenté facinora. eodémq; modo iis qui in iudicio caufas obtinuerunt, aut przter exípeCtationem apud reges vel principes viros gratiofi fuerüt, velvti morbos quidam íncidit atq; comitatur,quod fzpenumeró memorant narrántq;, quomodo ingreffiaddu&ti(int, certauerint, differuerint, a&ores aut adverfarios aliquos redarguerint, laudem retulerint.Eft enim gaudium long? comica illa vigilialoquacius, fubinde feipfum exfufcitans,& narrando innouans.itaque procliues ad huiufmodi fermones quauis data anfa feruntur. Non enim tantummodo
Vbi dolor urget aliquem, ibi manum tenet. fed& dele&atio vocem in fe habet,fecümq; lingu circumducit,femper cupiens memoriam ea fulcire. Ita& amantes plerunque in eo occupatos videas, vt fermone aliquo memoriam eorum quz amát reprafentent.de quibus fi nó cum hominibus, faltem cum rebus animz expertibus colloquuntur.vt,
O fponda micarifsima.—— Et, Lucerna beata, Baccbis te deum putat, Eit; fi uidere, deorum es maximus.
Nimirum aurem garrulus eft vbi ad verba venitur alba(quod dicitur proverbio)amufsis.& tamé alius ad aliud fermonis genus cüm fit propéfior, idipfum potifsimum vitare, ab eóq; fe abftinere& revellere debet: quia hoc eum quàm longifsimé provcherc, & ob voluptatem prolixum in loquendo facere pof fit. Eodem modo afficifolent fermonibus de co rerum genere, in quo ob peritiá habitümve aliquem aliis fe praftare cenfent, fui enim,& gloriz ftudiofi tales homines,quifque
Partem diei tribuit maximam buic vei, In qua pre ftare nouit ipfus fc fibi. fic qui multe lectionis cft,hiftorias,grammaticus ar tificia fermonis, peregrinas res qui multum terra BB v

94 PLVTARCHI DE
pervagatus eft,folent inculcare. Itaque hic quoque adhibenda eft cautio.inefcata enim garrulitas iis re bus tanquam animal ad vfitata(ibi pafcua fertur.Di gnus admiratione Cyrus, qui cum zqualibus contentiones fufceperit, non earü rerum in quibus pre$ ftabat;fed quarü erat imperitior:ad has provocans, vt neq; contriftaret eos vincens,& difcendo vtilizatem perciperer.Contrà garrulus,fi fermo incidat de realiqua, vnde difcere& cognofcere aliquid fibi ignotü queat: eum profligat, nefcius tacendo ei 1o exiguam dare mercedem. orationem veró in obíoletos iam& vfu protritos centones in orbem redigit. Ita quidam apud nos, cüm forte fortuna duos aut tres legiffet Ephori libros, omnes obtundebat homines,& omnia cóviuia devaftabat,femper Leu. rg &ricam pugná& quz fequuntur narrans. vnde Epa minondz cognomentum ei fa&um fuit. Enimverà hoc quidem omnium eft malorum minimum, eóq; avertenda eft loquacitas. minusenim eft molefta,— quando rerum ad humanitatem pertinentium com 20 memoratione nimia peccat. Quin& adfucfaciendi funt qui vitio huic funt obnoxij, vt fcribát aliquid, & feorfim differant. Stoicus quidem Antipater, vt fertur, cüm neque poffet neque vellet cógredi cum Carneade,magno cum impetu in Stoicos invchen- 2$ te,interim fcribens librófque implens cótradi&ionibus adverfus eum, Calamoboas appellatus eft, uód calamo fcilicet vociferaretur. garrulü autem vmbratilis illa fcribendi concertatio& vociferatio à multitudine abducens, fortafsis paulatim tolera- 30 biliorem confuefcentibus prebuerit.ficvt canes vbi in ligna autlapides de(euierunt, minus adverfum homines ferociunt.Congruet illis etiam admodum perpetua cum przftantioribus& fenioribus confuetudo. vt verecundia illorum exiftimationis du- 55 &i ad tacendum adfuefcant. Atque his quidem adfuefa&ignibus femper debet adhiberi& implicari hec

"GARRVLITATT. 39$
hec obferuatio& ratiocinatio, vbi aliquid fumus di&uri,& verba ad os procurrunt: Quifnam eft hic firmo quiinflat€ vrget? quorfum tenditlingua? quid boni dicendo,quid mali tacendo fum confecu turus? Neq; enim oratio vrgens deponendacft one ris in morem, cüm etiam emiffa permaneat nihilominus. Sedautfuz alicuius necefsitatis caufa loquuntur homines, aut vt pro(int auditoribus, aut gratiz invicem alicuius conciliandz caufa conver) fationem actionémve fufceptam fermone tanquam fale condiunt.vbi veró neque dicenti vtile, neque audienti neceffarium eft quod dicitur,neque voluptatem aut gratiam parit: quorfum dicitur? vauitas enim& fruftraefle, non minus in verbis quàm in $ rebus locum habet.Prater hzc omnia poftremolo co in promtu habeatur& memorie inhereat Simo nidis illud,qui dixit fepe paenitentia fe du&ü quód locutus cffet, nunquam quod tacuiffet. Tum hoc, adfuefa&tionis magnam effe in omnibus rebus vim, 20 quando fineulkom etiam& tufsim homines attendendo profligantes, cum labore& dolore expulerunt, Silentium autem non fiti modó,vt Hippocrae tes ait; fed moleftia etiam ac dolore vacat.
25 PutvTARCHI De cupiditate diuitiaT rum,líbellus.
-I»pPoMaAcurvs alipta, quibufdam hominem procerum longifq; B manibus preditum laudantibus, 2j tanquam ad pugillationem aptum: B Sane, inquit,(i corona in fublimi 3 fufpenfa foret detrahenda. Idem

1la.2,453.
$96 PLVTARCHI DE
hoc vfurpare licet, qui pulcros fundos,& amplas domos ,argentíque copiam cum ftuporeadmirantur,inquehis felicitatem ponunt:recté fcilicetiudi care eos,fiquidem venalem beatitarem emere opor teret. Et veró multos videas,qui diuites iuxtáq; mi 5 feri effe malint, quàm pecunia impenfi felices fieri. Atqui non eft venalis argento vacuitas doloris, ma gnanimitas,conftantia, confidentia, vita tota ex fefe apta.diuitiz in fenon habent contemtum opum, neque fupervacanearum poffefsio rerum hocprz- r9 ftat vt eas non requiras. Quo autem alio malo diui tiz liberent,(i ne cupiditatem quidem diuitiarum tollunt? Sané potu bibendi appetitus extinguitur, & cibus cibi defiderio medetur:& is qui dicit,
Da palliom Hipponatli,nam ualde algeo; 5 1 quis plures ingerat veftes, non ferat, fed reiiciatAtauariciam nequeargentum nequeaurum exfatu zat,neque auctis opibus aboletur.fed dici poteft de diuitiis,id quod in medicum gloriofum dictum eft, 20
"Tuum remedium morbum gvauiorem facit. quippe nos qui pane opus habebamus,domóque& operculo modico,ac qualicunque obfonio nactus, impleuit concupifcentia auri, argenti,eboris, fmaragdorum, canum, equorum: appetitu à rebus 3g neceffariis ad difficilia, rara, magno labore paranda,& invtiliaaverfo. Etenim rerum ad vitam tolerandam fufficientium nemo eft pauper, neq; vnquam fenore argentum fumfit homo vt emeret cafeum,panem,oliuas.fed alium fumtuofa domus de- 36 bitorem fecit, alium oliuctum finitimum,alium gra naria,vinez, alii mul Galaticz, alios iugales equi
Pulfantes uanos currus— pracipitauerunt in voraginem contractuum, fenorum, pignorum.póft,(icvt qui poft extin&tam fitim 35 bibunt,& edunt poftquam fames füblata fuit, vnà evomunt quz efurientes& ficientes ingefferantiita qui

CVPIDITATE DIVIT. 397
ui invtilia appetunt atq; ociofa, ne neceffaria quiqui retinent.Hi quidem tales funt. Qui veró nihil amittunt, fed cüm habeant multa, plura femper defiderant, eos magis adhuc miretur aliquis, Ariftip5. pimemor. Solebat enim is dicere, Si quis multa edens, multa bibens, nunquam faturaretur, eum ad medicos iturum,& interrogaturum,qualis hic mor bus,quz affzctio,quis fanandi modus effet. Si quis autem quinq; habens culcitras, decem requireret,
jo& decem menías pofsidens, alias totidem cocmeret, multifque przdiis,multo argento parto nó expleretur, fed ad alia paranda fe intenderet, vigilaret, neque vllis rebus eis fatisfieret: eum non putare fibi medico opus effe, qui caufam huius affe&io1; nis oftenderet. Atqui fitientem qui nondum biberit, fpes eft potufitim aboliturum: qui veró continenter bibens fitire nó definat, non impletione,fed purgatione cenfemus opus habere:& vomereiube mus,quia non iadigentia eum vexet,fed acrimonia 20autcaloraliquis contra naturam inhaerens. Eodem ergo modo de his quiin rebus comparandis funt, pauperem& indigum apparet finem fa&urum,fi do mum nactus fuerit,aut thefaurü inveneritaut amico opitulante debitum perfoluerit creditoríque fa
15 tisfecerit. Qui vero plura neceffariis pofsidens plu raexpetit, eum nonaurum& argentum, non equi, oues, boues fanare poffunt, fed ia&ura opus habet acpurgatione. non enim pauperielaborat,fed inex plebili auariciag ob prauam& rationis experté opi3o nionem inhzrentem animo. quam nifi quis evellat, tanquam obliquum nodum, nunquam definet appe tere fupervacanea: hoc eft concupifcere quz nihil attinent, Medicus fiintretad hominem in grabato iacentem ,gementem,& cibum averfantem, fi tetis gerit ac inquifiuerit omnia,& febre eum vacare deprehenderit,fatus animi effe morbü difcedet. Nos quoq; càm videbimus hominem rei faciendz pror

85* PLVTARCHI DE
fus deditum, gementem cüm fumtus facit, nulla r$ turpi,nulla molefta abftinentem quz ad lucrü con. ducat, pofsidentem domos,predia,greges, feruos; veftes:quo alio morbo laborare dicemus, quàm pau pertate animi? Nam pecuniariam paupertatem, vt f ait Menander, vnus aliquis amicus beneficus fanauerit: animo inherentem illam non exfaturauerint omnes& viui& mortui. Rectéadeó in hos$olon dixit:
Diuitiarum bomini firis non ulla ftatuta eft. Fo quippe qui fana funt mente, iis naturz diuitie definitz funt,terminüfq; adeft vfu tanquá centro& cir cino circüfcriprus. Peculiare hoc eft amori diuitiarum, quód hzc cupiditas pugnat contra fui impletionem, ad quam relique momentum afferunt. ne-!$ $0 enim obfoniorum cupidus, propterea obfonio abfünet,neque vino quia vinofus:pecunia auari ob smorem pecuuiz abftinent.. At qui non fic hecia(àna& miferabilis animi affeGio, propter frigus vefte,propter famem pane, propter auariciam pecu- za nia non vri Eft hoc de Thrafonidz malis. Apud me Gnquit)iptus eft,licet vti,& volo vt qui infanifsime amant:non facio autem, Ergo cüm concluferim omnia,& obfignauerim,& numerauerim feneratoribus ac negociatoribus, alia colligo,& fe&or,& cer?5 to'cum feruis,cum colonis, cum debitoribus. Apol lo;an vnquam vidifti hominé ipfeliciorem, aut qui miferiàs amaret? Sophocles interrogatus vteretürne rebus venereis, Bona verba,inquit;homo.libenter veró iflhincà furiofo& agrefli domino profu- 39 £i. Eft enim fcitum fimul cá voluptatibus etiá concupifcentias dimittere, quas Alceusait neq; virum fubterfugere neq; mulierem. Hoc veró in auaricia locum nó habet.quz yeluti molefta& morofa hera parare cogit, frui prohibet:& concupifcentiá cüm 3f. excitet,voluptatem adimit.Stratonicus Rodiorum luxum fubfannans,«edificare cos aiebat tanquá immortales,

EA
CVPIDITATE ODIVIT. 35s
mortales,& obfonari vt breue tépus vi&turos.Auarj autem in parandis rebus fumtuoforum fimiles, partis vtuntur vt fordidi. ac labores quidem fuftinent, voluptates autem non percipiunt. Demades cüm aliquando prandenti Phocioni fuperveniffet, viderétq; menfam eius tetricam& parcam, Miror, iuquit,te,qui fic prádere pofsis,remp.tractare. Ipfe enim ventré fuis actionibus in rep. procurabat fuü: &, quód Athenas exiguum putaret fuz luxuriz via 1O ticum,e Macedonia preterea commeatum petebat. Iraque Antipater cüm eutn vidiffet iam fenem,dice bat Demadis tanquam confe&z victime nihil fuperetfe preter ventrem& linguam. Te veró,ó miÍer,quis non miretur? qui cüm pofiis viuere tam il!$ liberaliterjinhumaniter,qui neminem vlla re imper tias,& erga amicos tam fis durus, neque vllam in ci uitatem cxerceas munificentiam:tamen te afflictes, vigiles,conducas opera,hzreditates cernas,omnibus te rebus fubmittas, tantam habens ad viuédum abfque negociis occafionem illiberalitatem.Byzan tium ferunt, cim adulterum cum vxore fua deformi comprzhendiflet, dixiffe: mifer, quz necefsi tas tehucadegit?* tuquz conturbas fuccédis». Heus improbe, reges neceffe habent opes parare,& *$ regij procuratores, ac qui in ciuitatibus principem tenerelocum atque imperare volunt. his opus cft parto, dum ambitione, iactátia,& inani oftentatione impulfi conviuia praebent fplendida,largiuntur, flipant, dona mittunt, milites alunt,gladiatorcs emunt. Tu veró, tot tantáque pofsidens,angis vetfáfque teipfum cochlez vitam ob fordes viuens,ac difficilia omnia perferens,nunquam confequeris v£ bene fit tibi.& plané afinum VERS refers, qui ligna& malleolos identidem adportans, fumo fem per& fauillaoppletus, in nullam lauacri, caloris, mundicizá; partem venit. Atque hzc di&a mihi funt inafinam iftam& fornicariam diuitiarum cwo
20

Belluiná a[701177728
Auarorum
fis.
40. PLVTARCHI DE
piditatem. Aliaporró eft belluina ac fera, quz calumnias ftruit, hereditates invadit, in fraudem inducit, folicité inquirit ac numerat amicorum quot adhuc viuant: deinde ad nullam rem vtitur bonis vndique conquifitis. Ergo ficvt viperas;cantharides,& phalangia magis vituperamus atque odimus quàm leones& vríos:quód ille beítis homines interficiunt, neq; interfectorum vllus iis eft vfus. ita maiore digni funt; odio qui propter illiberalitatem & fordes mali funt, quàm qui propter intemperan- 1o tiam. auferunt enim aliis ea illi, quibus vtendi nullam habent facultatem. Itaque hi quidem copia rerum parta ferias agunt,fuppeditante luxuriz materia. quomodo Demofthenes iis dixit, qui Demadé improbitati finem feciffe putabant, Nunc eum ple-!$ num videri inftar leonis.Qui veró nulla voluptate, nullo vfu propofito opibus inhiant,eorum auaricia nullas admittit indutias, nullum ocium, cüm femper inanes fint& omnia defiderent. Dicat fortafsis aliquis, liberis eos& heredibus thefauros conge- 20 rere, Qui veró!quibus viuentes nihil dant? vt fimiles fint muribus qui in metallis chryfitidem(ea eft terra glebulas auri permixtas habens) vorantes,aurum non reddunt nifi mortui& diffe&i.Cur ergo li beris& heredibus volunt multum pecunie& rem 25 auctam relinquere? fcilicet vt hi quoque aliis hzc, rurfüámque ij aliis fcruent, inftar figlinorum canalium,qui nihilin fe retinent aquz,ícd vnufquifque proximoà fe eam tradit. nempe donec extrinfecus Íycophanta aliquis aut tyrannus cuftode fublato, jo fra&óque tubuloalió deriuet avertárque diuitias. aut, quod dici folet,vnus in ea füirpe pefsimus exfiftat, qui bona reliquorum omnia devoret. INó enim feruorum modó,quod Euripides aiebat,fed& auarorum filij&unt intemperantes. indicauit hocfalfe 35 Diogenes,praftare inquiens arietem effe Megarenfis viri quàm filium.Etefiim auari dum heredes fuos inltitue

CVPIDITATE DIVIT. or
inftituere& informare moribus volunt, pervertáe eos atque perdunt, auariciam eis& fordes implantantes,eámque quafi arcem& caftellum tutádz hereditati aptum in animis eorum exzdificantes.Hec
$ enim funtque docent ac przcipiunt: Lucrare,&
parce, ac tanti te crede effe, quantum eft quod poffides. Hoc veró non eft erudire, fed ftipare& confuere tanquam crumenam, vt continere ac feruare poísit quod iniicitur. qdanquam crumena quidem
10 iniecto demum argento fit fordida& fcetida: auarorum filij anté quàm accipiant diuitias, implentur paternaauaricia. Et quidem dignam difciplinz fuz mercedem hi parentibus perfoluunt, nonamantes. quód multa(int accepturi, fed infenfi iis,quód non
1$ jam nüc accipiunt. Cum enim didicerint nihil aliud
admirari quàm diuitias, neque alium finem propo-. fitum vite habere quàm multa pofsidere:parentum vitam fuz impedimento effe exiftimant,& quátum lis accedit temporis,tantum fibi decedere.Ttaq; vi20 uis etiamnum parentibus vtcunque occulté aliquid
voluptatis& fruitionis fuffurantur,tanquá de alieno amicis aliquid largientes,& in fuas cupiditates ipfumentes, fi quid furtim potueruntauferre. Vbi veró mortuis parentibus claues funt& figilla ad2g epti, ibi iam aliud vitz initur genus, vulcáfque trifts& aufterus,& non affabilis.non iam Colophon, non pila, non lu&ta,non Academia,nó Lyceum:fed feruorum examen,tabularum confideratio,cum difpenfatoribus aut debitoribus collocutio, occupa39 tio,folicitudo prandiü fübtrahens,& no&u in balneum agens. exercitationes autem à puero familiares, Dircéfque aqua pretereuntur. quod fi quis dicat, Non audies philofophum? Qui poísim? dicet: non mihi vacatà morte patris. ó te miíerum.
3; quid tantum tibi ille reliquit, quantum eft quod tibiabftulit? ocium inquam,& libertatem.immó autem nonille hzc ademit,(ed diuitie circumfufze Cc

Operibus 794.
Hoefrod, 45.
402 PLVTARCHI DE & imperii in te nace, velvti Hefiodea illa mulier; Vrunt abfa; face, inerudam truduntq; fenctam.
tanquam po» intempeftiuas, aut canos animo inducentes folicitudines, cupiditates,occupationes, ob quz clatio animi,eiüíq; liberales conatus& hu-.$ manitatis ftudium ed e atque tabefcür.Quid ergo? diceret aliquis.nónne vides quofdam fuis opi bus largiter vti? Tu autem, refpondebimus, nó audis quid dicat Ariftoteles? alios iis non vti, alios abvti, neutros redé. nam neque illis fua vfui or- 10 namentóve funt,& his damnum praterea ac dedecus adferunt. Agedum prius illud confideremus. Víus ille, ob quem diuitias admirantur,quarü tandem eft rerum? anfufficientium ad vitam tolerandam? Athoc modonihil amplius habent diuites, 1$ quàm mediocris fortunz homines.& cece revera.— funt, vtaiebat Theophraftus, inque nulla admiratione diuitiz,fi Callias Athenienfium,& Ifmenias "Thebanorum ditifsimi iifdem vtebantur rebus,qui bus Socrates& Epaminondas. Sicvt enim Agatho?9 fiftulam é conviuio ad mulieres cmifit, fufficere ratus fermones conviuarum: ita repudiauerim etiam ftragula purpurea, menfas fumtuofas,& fupervacanea omnia, videns diuites iifdem vti rebus quibus pauperes. neque veró fic iy
MHicet e7* temo iam fufpendetur ad ignem, Lonq; boum labor C77 mulorum cura peribit:
fed praeclaro ac fobrio inftituto profligatis rebus invtilibus,aurificum, tornatorum, vnguentariorü, 30 cocorum opera ceffabit. Quod fi res neceffariz diuiti füt cum pauperib. communes, iactant fe autem diuites poffefsione rerum fupervacanearum:& pro
batur tibi Scopa Theffalus, qui petenti aliquid de
' eius fupelle&tile, quód id diceret fupervacaneum 3$
ac proindeinvtile effe, refpondit: At his rebus nos
fumus beati& felices, fupervacaneis, non.neceffaris

ro
nu
20
15
CyPIDITATE DIVIT. riis iftis. vide fis,ne pompam potiüs aliquam& folennem apparatum,quàm vitam laudausris. Acceptaà maioribus Bacchanalium feftiuitas antiquitus plebeio more& hilari agebatur; amphora vini,& palmitis farmentum, tum aliquis caprum trahebat, fequebatur alius calathum ficis plenum geftans.vltimo loco phallus. nuric ea negliguntur& obfoleta funt, dum interim geftantur aurca pocula, veftes preciofie,bigz agitantur;perfonatiq; incedunt. Sic quz neceffaria& vtilia habent diuitiz, ea fupervacaneis& invtilibus obruuntur.Plerif3; auté id ácci dit, quod Telemacho.Is enim ob imperitiá;auc ruditatem potiüs, cim vidiffet domum Neftoris culcitrismenfis,ftragulis, veftibus, vinóq; dulci inftru &am, non laudauit fortunà neceffariarum vtiliüámque rerum copia prediti.apud Menelaum auté con Ípicatus ebur,aurum,& ele&rum,attonitus dixit:
"Talem intus lupiter, nift fallor, Olympius aulam Pofsidet.iut multis baec ornatifsima vebus Refplendet:me cernentem uencvatio tentat, Socrates veró aüt etiam Diogenes dixiffet, —Nt niferis,uanis oppletaqd; rebus hac eft,& invtilibus: — Mibi cernenti ridere fubibat,
Quidais fatue? cum adimere vxori deberes purpuram& mundum muliebrem, vt luxuriandi& hofpites depéreundi finem facetet: tu interim domü exornas vt theatrum aut thymela intrantibus videa tur? Talem habent diuitiz felicitatem, à fpectatoribur& teftibus pendentem,quibüs omnibus tanquá ad pompam adornatus oftentare fe opus habet dis ues: alioquin ea felicitas,nulla eft. Non ita téperantiajphilofophia, deorum re&a noticia. nam hzc vt omnes homines lateant, in animo fuum habent pro prium fplendorem, fuam lucem magnam: animüfaj bonum fummum ample&tens gaudium fibi contuCO
463
Odjf. ys
0dy 4.24

Ilia. e, 445.
404 bernale adícifcit: fiue videatur virtus, fiue fit diis hominibüfq; ignota. Talis res eft virtus, veritas ma thematum, E Sedo rerum geometricarum& aftrologicarum. cui indignum eft i(tas diuitiarü pha leras,€ bullas ac puellaria fpe&acula comparari.$ Quippe hzc fi nemo videat,uemo fpe&et,veré cecz fiunt& obfcurz diuitiz.Nam fifolus aut cum fa miliaribus ccenat diues, non ille magnificis menfis aut aureis poculis negocium facefsit,fed quibufvis vtitur, muliérq; ei fineauro& purpura dci fim- ro. plici adeft. vbi veró conviuiü;hoc eft pompa& fpe&aculum, paratur,& fabula diuitiarum agitur: ibi demum
Nauibus exportant tripodes fimul at4; lebetes, tum lychni curantur, tum occupatur circa calices,tU$ mutát pincernas, omnia veftiunt,omne aurü, omne argentum,omnia gemmata promunt, fimplices diuitias fuas profitentes. At veró temperantia diuiti & animi hilaritate opus eft, ctiam fifolus ccenet.
20 PLYVTARCHI, Animíne an corporis affeCíones fint peíores. 2$
i Onznvs mortalia animaliü ge ,| nera contemplatus,fata vitz inflij tutorum atque rationum comparamW E tioneexclamauit:"y " Nil bomine in terra fpirat miferum ma: gis alma,
Nilrepit.——— primas homini minimé felices tri buens,dum mala omnium maxima ei afsignat. Nos autem hominem, vt iam infelicitate fuperantem,o- 35 mniümq; animalium miferrimü proclamatü, ipfum fecum comparabimus;inflituta peculiarium corporis cum

40$ yis cá peculiaribus animi malis contentione.que di ftributio invtilis non eft, fed admodum cóveniens: vt difcamus propter animümne,an propter nofmetipfos plus miferie nobis eveniat. Morbus quidéin
$. corpore exfiftità natura: prauitasautem& malicia quz in animo eft,primó eius opus, deinde etiá mor bus eft. Non paruü autem ad animi tranquillitatem momentum adfert,(i fanabile fit malum, alleuariqs
& aboleri tandem pofsit.Apud Acfopum vulpes de 10 varietate cum panthera difceptans, cüm hzc fuperficiem corporis variegatam maculifque nitentibus compundctam oftentaffet, ipfa auté rufum colorem fquallidum gereret& ingratü afpe&tu, Quin tuinquit, iudex,mea quz intus funt infpiciens, magis
5 me quàm eft panthera variam cernes, ingenij often dens volubilitatem, varié provt vfus incideret verfatilis.Ita nobis quoque dicamus.Multos tibi,ó ho mo, morbos, multos affe&us corpus cüm ex feob naturá effert, tum extrinfecus recipit. quód(i veró 20 intus teipfum aperias,varium aliquod& multis affe &um modis penu malorü invenies: atq;, vt ait Democritus, thefaurum:non extrinfecus affluentium, fedinfitos& indigenas fontes habentium,quos pra uitas aperit copiofe largitéra; varias fundens affe25:&iones. Quód fi corporis morbi pulfibus& rubore cutis, calore,ac fubitis doloribus indicantur:ani mi autem morbi plerofq; fallunt nó animadverten tes fein malo effe: hi táto funt deteriores,quód fic affe&o fui fenfum auferunt. nam ratio fana morbos
30 corporis fentit:de animi morbis, fimul ipfa laboras, iudicium ferre nó poteft, affe&o co ipfo, cuius erat iudicare. Proindeinter morbos dnimi primus maximüfq; eft cenfendus dementia: que facit vt multis prauitas infanabilis per omnem vitam inhzreat
35 atq; commoriatur.Principiü enim profligandi mor bi eft fenfus eius: qui male affectum ducit ad vfum eius quod opitulatur. qui»egrotare fe nor credit,
CC: ij

Eurrp.Bacdus.
466 ideóq; nefcit qua re indigeat, is remedium etiam(i adfit,repudiat.Nam& corporis morbi ij funt peiores, qui ftuporem fenfuum habent adiun&um,vt ve ternus, vt dolor capitis, vt morbus comitialis, vt fe bres. ipf; illz febres, quz vehementi infammatione animum abalienant, fenfum tanquá in inftrumento quodam conturbantes Non anté notas mentis commouen: fidcs, Ytaq; medici hoc voluat, vr ne egrotet homo:fi e$
grotet, ne hocnefciat. Atignoratio fer& omnibus 10
animi morbis áccidit. nam neq; infanientes, neq; li bidinofe, neq; iniufté agentes peccare fe putát: qui dam ctiá rem à fe preclaré tum geri cenfent, Nemo quidé febrem fanitatis, aut cabem firm corporis af fc&ionis,aut podagram velocitatis pedum,aut pal. lotem ruboris nomineafficit.animi excandefcentiá multi fortitudinis,amorem amiciciz,invidiam certaminis, metü cautionis tutz titulo donár.Inde fit, quàd corpore malé affe&o medicos vocát,fentientes quo remedio adverfus quem morbü indigeant. Animo vitiato fugiüt philofophos: quód quibus in rebus peccant,eas fe rc&e gerere opinantur.Quam 105 fecuti rationem dicimus, lippitudinem infania leuius effe malum,& podagram phrenitide. Corpore enim zgrotans, fentit,& medicum invocat, eíq; oculum invngendum,venam fecandá,caput curandum praebet. Atinfanientem Agauen audis ob animi morbum etiam carifsima non agnofcere:
Ferinus à monte capreolum Kecens laniatum, Predam felicem. Etenim qui morbo corporis infeftatur,is ftatim cócedit fed; in le&ulum demittit, ibíq; quieté curationes fuftinet.& ficvbi inflammatione accidente nonnihil corpus fe cómoueat& exfiliat, aliquis eotum qui adfidenr,placidé fatus, Mant
Ig
20
M
39
3$

497
Mane tuis in ftratis tranquilla mifer, Idem Orsft.
inhibuerit atq; detinuerit.Qui vefó in morbis animi funt,tunc maxime agunt, tunc minimé quiefcüt,
. incitationes enim animi,principia funt agendi. mor $' biautemanimi, funt vehementiores eius incitationes.itaq; quiefcere eum non finunt,fed quaudo ma ximé patientia, filentio,& quiete opus eft homini, tunceum fub dium protrahunt& detegunt ire, ftu dium contendendi, amores, offenfz; cogüntque
IO prore nata multa facereiniqué& loqui incó venien ter. Sicvtergo periculofior eft tempeftas quz nauim ad portum appellere non init,quàm quz naui gare prohibet:ita difficiliores funt animi tempeftates,cohibere fe hominem,& perturbatam rationem
I$ placare acfedare non finentes. itaque gubernatore
& retinaculis carens homo per tumultum vagümgs errorem curfibus perniciofis& incertis quafi obtor
to collo raptus, tandem in terribilem aliquem fcopulum impingens naufragium facit, vitámque fuam
20 difperdit. Quapropter eó quoq; praftat corpore quàm animo wgrotare:quód corpus tantüm afficitur malé:animus& afficitur malé,& afficit. Et quid attinet multos animi morbos recenfere. ipfum tem poris pun&tá nos dere admonet. Videtis ingentem
25 iftam& promifcuam turbam hominum, que huciu forum& ad tribunal confluxit? Non hi convenerüt
vt diis more maiorum colendis rem facram facerct, non vt gentilibus facrificiis communicarent, nó vt Ioui Afcrzo Lydiorum fru&uum primitias offer30 renr,non vt Baccho communibus per facras noctes orgiis atq; bacchationibus& comefationibus confecrarentlibum. fed tanquam anniverfariis circuitionibus vigor morbi exafperás A fiam huc eos cocgit, vtiudicia& contentiones, quibus certus dies 35 eft conftitutus,hic peragant. multitudo autem caufarum tanquam fluminum magnorum confertim in vnum incidit forum, feructq; res,& commiffa funt
CC uj

408 PLVTARCHI Dr
certamina perdentium& pereuntium.Quce febres, qui epiali tale aliquid efficiant, quz inftantia aut illapfus aut mala temperies caloris» qu? abvndantia humorisSi vt homines,ita caufarz quoque& litem
Ynamquiq; examines, vnde orta, vnde profeta fit:$ invenies aliam à contumaci irayaliam à furiofo contendendi ftudio, aliam ab iniufta cupiditate originem traxiffe, PLvTARCHI dx DeFortunaRom anorum, commentaríolus. 5
InTrvr:& Fortunz, quz multa |(cpenumeró& magna invicem cer we amina fuftinuerunt, maximum in 1| prefentia certamé eft de RomanoNS S9 VI. mil.»* zl rit, vtra tantá ei imperio otétiam 3
pepererir.Vtra vicerit,ea magnü fuz praftantiz tefümoniü, atq; adeó magnum depe/lendi criminis, quod ei intentatur,argumentum reportabit.Accufatur enim virtus, vt pulcra quidem, ceterüm invtilis qua it:fortuna,vt bona quidem, fed inftabilis,& illius labores fru&u, huius dona fide carere aiunt. Quis veró neget virtutem,fi ei res Romana addica.tur, longé vtilifsimam effe, que bonis tot bona parauerit!vel fortunam, fi penes hanc victoria ftet,fta. bilifsimam, cüm quz dedit,tanto iam tempore con feruauerit?Ion pocta in his qua foluta oratione fcri pfit, Fortuná ait,& fapientiam,cüm(int inter fe diffimilimz, fimilimarum rerum effc&rices efle. augét ambz& ornant viros,ad gloriam,potentiam,imperium evehunt. Quorfuüm attinet longam enumeraUonem inflituere? ipfam que nobis omnia gignit
atq;
rum imperio, vtra eius autor fue. 29
N
30

FORTVNA ROMANOR. 459
atq; proferat naturam alij Fortunam effe arbitrantur,alij fapientiam. Itaque przfens difputatio Romz magnam fufpiciendámque conciliabit dignitatem,fi dé ea id quod de terramari, ccclo, ideribus $' folet fieri, difquirimus Fortunámnean providentiá autorem habeat, Equidem hoc redé opinor cenfere,Fortunam& Virtutem,tamet(; maxima& conti- Virtutis e nentia inter fc gerunt bella, tamen ad tanti compa- fortune com gem imperij atque potentiz tante ftru&uram pace fenfis.
10 compofita coiuiffe,bumanorümque operum pulcer rimum cómunicatis operis abfoluiffe.Plato affirmat ex igni et terra,vt neceffariis primífque, vniuerfum mundum coaluiffe,ita vt& videri poffet& tági. ter ra grauitatem& ftabilitaté conferente, igni autem
* xs colorem,formam, motum: reliquis in medio interpofitis naturis aqua& acre mollientibus& reftinguentibus,itáq; extremorum difsimilitudinem cópingentibus,atque materiam temperantibus. Sicvtique quod fundamenta Romz iecit Tempus cum
29 Deo, Fortunam& Virtutem coniunxit atq; cómifcuit,vt vtriufque proprias facultates adhibens, omnibus hominibus conficeret Veftam re vera facrá & beneficam, ac ftabile retinaculum,& elementum fempiternum,& quod rebus flu&uantibus atq; fub25 labétibus anchora effet, vt cum Democrito loquar. Sicvt enim phyfici tradunt, mundum non fuiffe má dum,neque corpora voluiffe coeuntia& commixta cómunem ex omnibus formam naturz przbere:fed aliis paruis etiamnum ac fparfim agitatis, fubterla3? bentibüfque& comprzhen(ionem nexámque effugientibus, grandioribus autem& compa&tis iam àtrocia invicem certamina exercentibus, turbáfque dantibus,cum fragore flu&uaffe omnia: anté quàm terra fuam na&a ex compactis& agitatis magnitu35 dinem ac flabilita effet: eam firmatá, etiam reliquis inipfaaut circum ipfam fubfiftendi opportunitaté
exhibuiffe. ita maximis hominum potentiis atq; im
Qo y

410 PLVTARCHI' DE periis fortuitis cafibus iactatis& inter fe collifis, qs nemo vnus imperaret reliquis,vellent omnes,inexplicabilis fuit clades& error ac mutatio continua omnium: donec Roma vires nacta& aucta,& in fe conftringente cüm gentes& populos,tum peregri- 4 na etiam atque tranfmarina regna& dominia,maxime res fundamentum cui inniterentur& firmitaté adepte funt,imperio in pacatum ftatum,circulámqs immobilem reda&o.quem qui machinati funt, eos & omni virtute inftru&os,&à fortuna plurimis in rebus adiutos fuiffe,progreffu orationis licebit demonftrare. Tam veró tanquam 6 fpecula quzftionis onus, Pofitz profpicere mihi videor,& cernere ad collaVirtutis f| tionem accedentes Virtutem& Fortunam.Sed VirFra. tutis quidem placidus eft ingreffus,& vultus con- iy ftans,& in facie ruboris nonnihil ob vincédiin hoc certamine& honoris ftudium concepti apparet.LG go hanc poft fe intervallo relinquit Fortuna, Ducunt autem Virtutem ac ftipant Arma caterua gerens confpev[a cruove uirorum 20 Magnarimim, feua quos firauit cede Gradiuus: hi adverforum vulnerum pleni, ftillantes fanguine ermixtum fudorem, femifractis innituntur fpoliis perm Libétne fcitari qui int? Fabricij fumus,aiunt,& Camilli,& Lucij,& Cincinnati,& Maximi 25 Fabij,& Claudij Marcelli,& Scipiones. C. quoq; Marium confpicio Fortunz iratum,& Mucius ibi Sczuola ardentem oftentat manü vociferans, Num & hác Fortunz largiris*& M.Horatius qui rem pulcerrimead flumen gefsit,Etrufcis grauatus telis,& 39 pedem claudum trahens é profundo gurgite obloquitur, Num& ego fortuito cafu mutilatus fum? Talis cft Virtutis chorus ad contentionem proficifcens, "Terror cafuris boftibus armipotens. Fortut& de Fortunc auté incitatus eft greffus,ferox geftus,fpes
fiip.— arrogans,& poft fe reli&ta Virtute propé adeft. No ;€a vc
o
-35

FTORTVNA ROMANOR:. qr «a vel leuibus alis fefe librans,neq; qualis veftigiis fummis globo impofitus preceps& ambigua fertur accedere,& abitu mox euadefcere fuo. fed ficvt
.. Spartani Venerem perhibent vbi Eurotam tranfiit,
$ fpeculis,ornatu,ceftóque depofitisin Licurgi gratiam fumta hafta& fcuto fe ornare: ita Fortuna Perfis& Affyriis defertis, càm leuiter pervolaífet Macedoniam, celeritérque abieciffet Alexandrum, Aegyptümque deinde& Syriam peragrando regI0 na di(tuliffet,& fepe converfa Carthaginienfes tuliffet, poftquam tranfmiffo Tiberi ad Palatium appropinquauit, alas depofüit, talaria exuit, ac infideli& verfatiliillo globo miffo fa&o, ita Romam intrauit, vt manfura. ac talis iam adeft ad iudicium,
I! nonenim incerta eft, qualis apud Pindarum, neque geminum verfat gubernaculum. fed rectiüs dicitur[ufticie& Suadz foror,ac Providentie(fiquidem ea eft Promethea) filia: quomodo genus eius Alcman defcribit. Illud yeró omnium fermoni20 bus celebratum copiz cornuin manu habet, non frugibus femper florentibus refertum: fed largifsiméomnia profundens,que omnis terra, omne mare, omnia flumina,metalla;portüfque ferunt. Illuftres autem& przclari viri haud pauci eam comi15 tantes videntur. Pompilius Numaà Sabinis,& Prifcus à Tarquiniis,quos Fortuna advenas& peregrinos in folio Romuli collocauit. item Aemilius Paulusà Perfeo& Macedonibus exercitum nullo vulaere lzfum, victoriamque nullo partam fletu
30 reportans, triumphum ducens Fortunam magnoperepredicat. Idem& Cacilius Metellus facit, Macedonicus ille fenex,à quatuor filiis confulatibuselatus: Q.Balearico, L. Diademato,feu Vittato, M. Metello,& C. Caprario: nec non duo35 bus generis confularibus,& nepotibus, qui rebus
geflis, ac magiftratibus in republica obitis erant
illufres.. Tum Aemilius Scaurus;qui ex abiecta vi

Fortune templa.
41 PLVTARCHI DE
ta& ignobili familia nouus homo eleuatusà Fortu na€ eft,vt princeps Senatus legeretur. Eadé Cornelium Syllam€ gremioNicopolis fcorti fublatum, fupra Cimbricos Marij triumphos& feptem eius confulatus extollens, vnius in rempublicam pote. s ftate ac dictaruris affecit. qui fané palàm fe& resà fegeftas Fortunz in adoptionem dedit,clamans cá Oedipo Sophocleo,
Ego meip[um puto Fortune filium. & Roma quidem voce Felix appellabatur. ad Gre- 10 €os autem ficfcribebat: LL.Con Nzr1vs SvrLÀ VrENvVSTYVYSs.actrophzacüm quz apud nos funt Cheronez,tü Mithridatica,fic infcripta funt. Nequeidabs re.nam Veneris maximam partem nó, vtvifum Menandro,nox,fed Fortuna capit. Pro.!5 indeab hoc orfurus aliquis initio patrocinium For, tune opportunum, ipfos in teftimonium vocauerit
Romanos: vt qui plus Fortunz quàm Virtuti detulerint. Virtutis enim apud eos feró,& longoab vr be condita tempore fanum pofuit Scipio Numanti 20 nus.deinde Marcellus Virtutis& Honoris.ac Mentis dedicauit Aemilius Scaurus, qui belli Cimbrici tempore vixit: cüm iam Sopbiftis& oratorum argu tiis in vrbem illapfis iftas res magnis ferre laudibus cepiffent. Sapientie in hunc víque diem templum 25 non eft, neque Temperantiz, aut Tolerantiz, aut Magnanimitatis, aut Continentiz. Fortune veró templa funt fplendida& antiqua,actantüm non cü primis Romz fundamentis pofita. Primus Fortunz templum dedicauit Ancus Marcius forore Numz 3o natus, quartus à Romulo rex. videtürq; Fortunam cognominem feciffe fortitudini, cui ad obtinédam victoriam fortuna plurimum confert. Muliebris Fortunz templum ante Camillum Romani fecerüt, uo tempore Marcium Coriolanum Volfcos adver 3$ us vrbem adducentem mulierum opera avertunt. nam mulieres vnà cum matre eius& vxore legationem

Io
5n
20
M
35
FORTVNA ROMANORVM. 45
nem obeuntes,exorauerunt hominem, impetraueruntque vt vrbi parceret,& exercitum barbarorum abduceret.Ferunt fimulacrum Fortunz, dum dedicaretur,hanc vocem emififfe: Pié me 6 matronz ciues lege vrbis dedicauiftis. Quin& Furius Camillus, poftquam Gallicum exftinxit ignem, Romámque ad auri pondus in trutina examinatam de lance& libra detraxit, neque Prudentiz neq; Forti tudinis, fed Fame& Ominis templum locauit ad Nouam viam eo inloco, vbiaiunt antebellum M. Czdicio ambulanti no&u vocem oblatam; qua iuberet breui poft tempore bellum Gallicum exfpe€&are. Quz veró ad Tiberim dedicata eft Fortuna Fortis,fcilicet vi omnia vincendi predita,& generofa, ei fanum in hortis populo à Czfare legatis edificauerunt, quód hunc quoq; fauore Fortunz ad fummam potentiam eve&um iudicarent. quod& ipfe teftatus eft.(alioquin enim puduiffet me ifthuc de eo pronüciare.) Nam cüm à Brundufio Pompeij perfequendi caufa foluiffet pridie Nonas Ianuarij. hyemeiam vertente: tutó traiecit pelagus;Fortuna tempeftatem fuperáte.Pompeium aüt cum reperiffet omnibus cum copiis ibi defidenté,ac terre marí(q; potétemyipfe vix parti alicui earum par, quód exercitus quem Antonius& Sabinus ducebant mo raretur,aufus eft paruo lembo confcenfo, cüm neq; à domino nauis neq; à gubernatore agnofcerctur, pro feruo alicuius habitus, avehi, càm autem ad oftium fluminis acriter repugnantibus nauigationi flu&ibus confilium mutare gubernatorem videret, detra&oà capite tegmine, feipfum oftendit, inquiens: Perge vir fortis,aude,neq; quicquá metue,fed vela Fortunz da, ventámq; excipe confidens, quia Czfarem vehis& Cafaris fortunam. adeó certus animi erat Cafar,Fortunam fibi nauiganti,peregrinanti,belligeranti,aciem inftruenti adeffe:cuius effent partes mari tranquillitatem imponere,xftatem

——
Rormule fortuna.
44"PLVTARCHI DE
hyemi,celeritatem tardifsimis, vires fegnifsimis;& (quod his eftincredibilius)fugam Pompeio,Ptolemzo cedem hofpitis: vt& caderet Pompeius,ueq; pollueretur Czfar.— Quid? Filius huius,is qui pri mus Augufti cognomentum tulit,& annos r1v ime f perauit ,nónne cüm nepotem ad gerendum bellum emittens fortitudinem ci Scipionis, gratiam Dompeij,fuam fortunam optaret, fui táquam infignis operis opifcem Fortunam profeflus eft? hiec fcilicet eum Ciceroni, Lepido,Panfz, Hirtio, Marco An- 18 tonio impofuit, eorámque victoriis, manibus,rebus przclaré geftis;clafsibus, bellis, exercitibus in fublime extulit, iflífque deic&is vnumiiis fuperftitem fecit eum, qui operaeorum ad hoc fafigium confcenderat.Auguíto enim& Cicero remp.con(i- 1j liis gubernauit,& Lepidus militauit,& Paufa vicit,
& Hirtius cecidit,& Antonius libidines exercuit.ipfaámq; ego Cleopatram Cafaris fortunz imputo, ad quam velvtiad crepidinem tátus imperator nau fragium fecit atque elifus eft, vt folus effet Caefar. 26 Memoria proditum éft, cüm inter fe familiarifsimé viuerent, adfiduág; vterentur confuctudine Antonius& Cefar, qui deinde Auguftus fuit,& per ocium f»penumeró certamen pile,tefferarum;atque etiam animalium,vt coturnicum vel gallorum, infti 2$ tuerent,femper vi&um Antonium difcefsiffe.& qué dam amicorum,qui vaticinand? arte ploriaretur,liberé dixiffe Antonio,& monuiffe: Quid tibimi ho mo,tei eft cum ifto adolefcente? quin tu eum fugis? glorio et anteis,maior es natu,pluribus imperas,cer 39 tamina bellica obiuifli,proftas experientia.fed tuus genius genium iftius metuit:& tua fortuna feorfim magna,eiiis fortun: adulatur;ad eümque;nifi pro €ul tefübducis,tranfibit. Atque his quidem bomiBum teftimoniis Fortunz caufa nititur. Alia nücab35 ipfis tebus petemus,fumto initio ab ipfo Vrbis primordio.Tam primüm negari non poteft Romuli par tum,

FORTVNA EROMANORVM. aH
tum,falutem,educationern,incrementa,fummz virtutis fundamenta fuiffeiaca, fed exfiructa tamen à Fortuna. Principió generatio autoris vrbis Rome, admirandz cuiufdà felicitatis fuit.mater enim eorü $cum deo corpus mifcuiffe perhibetur. Et quemadmodum Herculem ferunt in longa no&e fatum, die preter naturam inhibita,& Sole morante:ita quo tempore Romulus eft creatus,narrant Solem defeciffe, cüm quidé veré cá Luna coiret,ficvt Mars deIO us cü mortali Syluia. Idémq; eveniffe etiam fub finé vitz Romulo.ná eü Nonis Capratinis(qué dié hodiéq; feftiuitate infigni celebrát) Sole deficiéte inter mortales haberi defiiffe. Deinde cüm in lucem editos Romulü& Remü tyrannus interfici vellet,
15 Fortune du&u traditi funt nó barbaro aut fzuo,fed mifericordi humanógq; feruo:qui eos nó interfecit, fed in ripa fluuij, vbi is viride pratü alluebat,locüfque humilib.obvmbrabatur arboribus, depofuit po né caprificá,cui Ruminali pofteà nomen eft fa&um. 30 Exin lupa,que recens pepererat catulófq; amiferat, turgentib.la&te vberib.grauata,leuationifq; indiga, fuperveniens infantes fouit,& vbera prebuit,quafz alterü partü lac deponés. Marti aüt facraauis picus fubinde ad eos ventitaus,fummifq; infidens vngui25bus alternis infantium ora roftro fuo aperuit, Bir aliméti bolos inferuit. Ac ficá quidem Ruminalem appellant à ruma,id eft vbere,quam lupaibi fefe de mittens infantibus prebuit. Diu autem loci iftius accole hunc morem tenuerunt, vt nihil natum ex30 ponerent,fed omnia tollerent atq; educarent, Romuli cafum& fimilitudinem venerantes. Enimveró quód tum fefellerunt occulte Gabiis educati, ignoratümgq; eft eos Syluiz filios, Numitoris regífque nepotes effe, aftu& furto Fortung videtur eveniffe: ne ante rem gerendam generis caufa perirent,fed in ipfis przclaris agnofcerentur facinoribus, virtuteindicium nobilitatis prebente.

416 PLVTARCHI DE
Hocloco mihi occurrit di&um magni& prudentis imperatoris Themiftoclis in quofdam Athenienfiá duces, qui ipfum fecuti& rebus víifecundis prefer
ri ei cupiebant. aiebat enim diem,qui feftum fuübfequitur,fefto dici dixiffein quadam contentione, Tu$ tumultus multos habes& occupationes: ego quz parata funt fruendi quietem exhibeo. ac feftum diem refpondiffe: Vera dicis. fed ego nifi fuiffem, vbitu effes? Et ego,dicebat"Themiffocles, fi Medico bello noa fuiffem, quis nunc veftrüm effet víus? 19 Eodem mihi modo Fortuna videtur Romuli virtutem compellare: Illuftria funt fané& magna tua fa&a,& re vera docuifti ce fanguinem& genus deorum effe.fed viden? quanto me fübfequaris fpacio? nam nifi ego tü benignitate& humanitate mea ad-!5 fuiffem,fed deferuiffem ac prodidiffem infantes,qui
tu exfiftere& elucefcere potuiffes? fi tum non femi nabeftia fuperveniffet,intlámata lactis copia& imperu,magifq; requirens quodaleret ipfa,quàm quo aleretur,fed fera aliqua plane fera& efuriens: non*9 jam pulcrz iftz effent regiz,cempla,theatra,ambulationes,fora,archiua: paftores effent,cafz,ftabula, Albanum,aut Etrufcum, aut Latinum virum dominum agnofcentia. Sané principium vt in omnib.rebus maximi eft momenti,ita praefertim in conden- 23 da vrbe. atqui id prebuit Fortuna, quz conditoré vrbis falute donauit& conferuauit. nam virtus Ro mulum magnum fecit.Fortuna eó víque cuftodiuit, dum magnus fieret. Enimvero ipfum quoq; Numa regnü, quod durauit diutifsimé, conftat admirabili gubernatü fuiffe Fortunz profperitate. Quod enim Egeria,vna de Dryadibus nymphis, dea docta, ob amorem cü Numa confueuerit, eámq;: in infüitu enda& cgnformanda rep.adiuuerit,fabulofius fortaísis eft.nam& alij qui deas habuilffe vxores,ab uf. 3$ ve dilecti fuiffe dicuntur, Peleus, Anchifes, Orion,
Emathion, vitam non admodum ex animi fentenria&
3o

FORTVNA ROMANORVM. 417
tia& citra moleftiam exegerunt.Sed Numa videtur revera bonam fortunam habuifle contubernalem,
& collegam,quz tanquam in turbulento zftu,conturbatóq; mari, in vicinorum ac finitimorum odiis atq; inimiciciis vrbem exagitatam& inflammatam innumeris laboribus ac diísidiis amplexajiras& invidias adverfariorum tanquá ventos fedauit,& ficvt mare dicitur alcyonum partus in tempeftate excipere,conferuare,ac fouere:ita rerum tranquillitatem Romz circumdans, ftatámq; bellorum,morbo rum,periculorum,& terrorum expertem,recéns col le&o populo& varié concuffo occafionem praebuit radices agendi,ciuitatémq; conftituendi perocium tutó atque citraimpedimentum. Quemadmodum 1; enim nàáuis oneraria aut triremis i&ibus& vi multa compingitur,malleis,clauis,cuneis,ferra,fecuribus adhibitis:cópa&am aüt ftare ad certuin tempus néeceffe eft,& coalefcere,dum vincula roborentur,& claui firmentur: quód(i receoti adhuc& lubrica có
20 pagein mare deduceres, omnia concuffu fathifcerent,& aquam admiffura effencita Romá primus có ditor& opifex ex agreftibus hominibus& paftoribus cóponens tanquá ex validis roboribus, haud exiguos tolerauit labores,neq; leuia bella& pericu
25 la fuftinuir,necefiitate cópulíus obfiitent igini
ac infitutioni eius propulfare. Secundus aüt tépus
| Vrbi coalefcen di& ie confirmandi largitus eft, mulrü tus,multá ocij.S1 veró tü téporis Por: 3o tufca caftra exercitümq; muris admouiffet licofus aliquis defe&ione fa&ta Marfusinvidütve& contentiofus Lucanus,quales pofteriorib.temp: bus exftiterunt Mulius, aut ferox ille Silo, aut vitima Sylle zrumna Tele(inus, qui quafi vna data tef35 fera totam armauit Italiam, philofophum Numam tubis circumfonaffetimmolanteni& deos compre cantem: nullo modo principia vrbis refiftere tanto
DD
nac&tus,benignitate Fortunz, fpaciü
pacis adep3l
quis E.
,aut bel

Iani templi
Fortune templa.
419 PLVTARCHI DE
potuiffent eftui atque motui, neque ad tantam hoZ minum multitudinem ac virtutem incrementa face re.nunc iftius temporis pax videtur Romanis quafi commeatus fuiffe ad bella que poftmodóo inciderüt fuftinenda:& athletz inftar populus 6 certaminib. fub Romulo obitis in pace xL11r annorum corpore exercitato,vires fufficientes adverfus hoftes futuros parauiffe.Nam neque famem,neque peftem,neque fterilitatem terrz,nequealienam zftate hyemé
$
vetempeftatem illis annis Romz ferunt incubuif- 1o
fe: nimirum non humana prudentia,íed diuina fortuna illud tempus gubernante.Ergo tunc Iani quoque bifores porte, quam Belli portam vocant,clau f funt.aperiebantur enim cüm effet bellum, pace fa&aclaudebantur. Numa mortuo aperte funt, bello cum Albanis commiffo. fexcentis deindealiis bellis continenter fubfecutis, quadringentis poft & octoginta annis iterum claufus eft anus, poft Pu nicum primum bellum pace parta, C. Atilio,& T. Manlio Coss.Ab illo anno rurfum apertus fuit,durauerüntq; bellá vfquead victoriam Augufti A&iacam.tunc arma Romanorum exiguo tempore conquieuerunt, Cantabricis tumultibus,bellifque Gallicis& Germanicis irruentibus,pacémque conturbantibus. Atque hzcadiecta funt fortunati Numz teftimonium exponentia.Sed& qui eum fecuti funt reges,Fortunam admirati funt, vt principem alumnámque Romz,&(quod Pindarus dixit)revera vrbem ferret.Id fic conGderare licet. Templum Virtu tis eft Roma,fed feró conditum multis ab Vrbis initio annis,à Marcello qui Syracufas cepit. Eft etià Mentis: fed id dedicauit Scaurus Aemilij qui bello Cimbrico vixit:cüm iam oratoria ars,& argutiz fophiftarum in vrbem fe infinuaffent, Sapientie in hunc víq; diem templum non habent, neque Temperantiz, neque Tolerantie, neque Magnanimitatis. Fortune veró templa permulta autiqua& & fpleni$
21
i
30

FORTVNA ROMANOR. 4g
& fplendida omnis generis fer? honoribus pofita funt,& permixta partib. ac locis Romz potifsimis. Virilis Fortune templum ab Anco Marcio quarto rece elt zdificatum:noménque inde petitum, quód y ad vi&oriam parandam fortitudini fortuna plurimü adfert adiumenti; Muliebris Fortunz templum dedicauerunt matrong, cüm Marcium Coriolanurà hoftes adverfus Romam ducenté avertiffent: quod nemo ienorat. Ser. pórró Tullius,qui omnium ret9 gum maxime& potentiam auxit populi,& remp.or nauit,ordinémq; cenfus, ordinem militiz inftituit, primáfq: cenfor& infpector vitz ac modeftiz ciuiü fuit, creditüfq; eft vir fuiffe fortifsimus ac prudentisimue:ipfefeipfum ad fortunam reiecit, eique reiy gnum fuumacceptum tulit;ita vt etiam cum eo cófuefcere Fortuna putaretur, per fencftellam in domü eius defcendens. Is ergo Fortunz tépla pofuit, Primigenizin Capitolio,& Obfequentis. Eft& Pri vate Fortune templü in Capitolio,& Vifcofe.quod a0 etfi ridiculü eft cognomé,tamen translatione contempládá Fortunz naturá exhibet, erninus ad fe tra hentis,& tangentia retinentis.Ad fontem, qui Mufcofus dicitur, Virginis adhuc Fortunz fanum eft, in Abefcy mis verfantis.In Longo angiportu Fortu25 ne bou Spei eft ara.Eft& facellum Mafcula Fortu nz facellá apud aram Veneris Epitalariz. alizQ; fex cente appellationes& honores Veneris funt,quorü pleraq; Seruius inftituit, gnarus magnü moments immó fummá in reb:humanis vim efle penes Fortü39 ni:maxime cüm ipfe effet fortune fauore de capriuo & hoftili gente nato rez fatus. Nam Corniculoà Romanis capto, Ocrefia virgo captiua, cuius neq; formam neq; mores obfcurauit Fortuna, Tanaquili di Tarquinij regis vxori data feruiuit, nupta cuidá 3: clientum.ex his natus fuit Seruius. Alij ré fic narrát. Ocrefíam virginem identidem primitias& libationesá regia menfa accipere,& caad focum perferre DD ij
Ser. Tulli) fegnmm. [jJ

420 PLVTARCHI DE confueuiffeque, cüm aliquando pro more eain igné iniiceret,fubitó collapfa flamma;genitale viri mem brum é foco exftitiffe. virgin em perterritam eo ofté to,rem Tanaquilidi expofuitfe.hanc, vt erat cordataac fapiens mulier,diuinam eam rem cenfuiffe,vir ginémq; fponfz in morem ornatam cum fpe&roillo conclufiffe. amorem huncalij Lari, alij Vulcano adícribunt.inde ergo natum Seruium:& infantis etiamnum caput fulgorem fulguris emulum ediditfe. Antias, non ita,fed Seruio vxoré Geganiam mor te fuitfe füblatam;"ipfümq; prefente matre pre m ce rorein fomnum prolapfum, ac caput dormientis vifum fuiffe mulieribus igni circüm illuftrari. quod erat teftimonium,ipfum ex igni natum,bonümgq; indicium infperati regni, quód à à morte Tarquinij ftu dio Tanaquilidis obtinuit.Nam omnium alioqui re gum hic ad imperium abfq; vllo collega gerendum fuit ingenio ineptifsimo, animóque minimé alacri. qui etiam deponere volens regnum,prohibitus eft. moritura enim, vt apparet, Tanaquil iureiurandum ab co exegit, non dimiffurum fe cffe formam reip.à matoribus acceptam,regémque permanfurum.[ta Seruij regnum plané Fortunz debetur, quod ille& prater expectationem fuam occepit,& prater fuá voluntatem retinuit. Sed ne videamur ex illuftribus& evidentibus argumentis ad prifca tempora, tanquam obfcurum in locum cófugere& recedere: agedum omifsis regibus ad notifsimas actiones& celebratifsima bella oratio noftra fe cóvertat. Quis veró non fateatur ad bellum requiri multum audaciz ac fortitudinis,que virtuti hafliferz, vt Timotheus ait, auxilium& opem ferat?& tamen qui re&é raciocinari volet, is fecundam rerum profperarum affluentiam, impetümq; ad tantam potentiam & incrementa, non hominum manibus aut confi. liis, fed diuina quadam incitatione& accelerantis Fortunz vento ad tantam Romani imperij molem
per2
20
1$
39
35

FORTVNA ROMANOR. 4:
erveniffe intelliget. Etenim trophaa alia fuper aTa eriguntur,triumphi triumphis occurrunt;priór.
que in armis fanguis adhuc calidus fecundo occuatus eluitur.vi&torias autem non interfe&orum&
$ fpoliorum multitudine numerát: fed captis regnis,
fubactis gentibus;iafulífq;& continentibus ad manitudinem imperij accedentibus. Vna pugna Phim Macedoniam amifit. vnaaccepta plaga Antiochus Afia excefsit.femel vi&ti Carthaginiéfes Lii0 byam perdiderunt.vnus vir,vnius expeditionis impetu,in poteftatem P. R. redegit Armeniam, Pontum,Syriam, Arabiam, Albanos,Iberos,& quz vfq;
ad Caucafum funt atque Hyrcanos,térque eum orbiterrarum circumfufus Oceanus vi&orem vidit.
15 nam& Numidas in Africa vfque ad meridionalia li
tora reprefsit:& Hifpaniam, que Sertorij àpartib.
fteterat,víque ad Atlanttcum fubegit mare:& Alba
norum reges infequens ad Cafpium conftitit mare.
Hzc ille omnia confecit, publica adiutus fortuna:
20 deinde à fuo fubverfus eft fato. Nimirum magnus il
le Romanorum genius, non ad diem vnum fpirans,
aut exiguo tempore vigens, vt Macedonum: neque
in terra tantüm potens,vt Laconum:aut mari,vt Àthenienfium:neq; feró commotus,vt Perfarum:ne25 que fubitó fopitus, vt Colophoniorum: fed iam indeà principio cum Vrbe adolefcens,vnáq; crefcens
& augens rempublicam, cóftanter adfuit terra mari
que,in bellis& pace, adverfus babaros& Grecos.
Is genius Annibalem Carthaginiéfem, cüm ob in vi30 diam& ciuiles concertationes populus ei nulla mit
teret fub(idia, torrentis inftar effudit& confumfit
circa Italiam. Is Cimbrorum& Teutonum exercitus magnis locorum temporümq; intervallis difiüxit,vt fufficere Marius poffet cum vtrifq; feorfim có
ig; fligens: ne inter fe coniunc&tz ter centum millia hominum invi&orum& infuperabilium confertim
quafi proluuie Italiam invndarent. Eadem caufa DD iij
Fortuna Romans imperi].

ya. a, ini. fio.
Galli Rofa botiti,
profigatur.
4 PLTVARCHI DE
fuit, quód& Antiochus cüm Philippus bello petez retur occupationibus fuit diftentus:& Philippus Antiocho in difcrimine verfante iam anté proftratusiacuit. Et Mithridatem Marfico bello Romam vrgente,Sarmatica ac Baftarnica bella detinuerunt. Tigranem à Mithridate,cüm hic reb. profperis clareret, fufpicio& invidia avellerunt: vi&o focium fortuna fecit,vt communi ruina periret. Quid veró?an non extrema mala paffam Vrbem reftituit
Fortuna? Gallis caftra circa Capitolium metatis& 1o
arcem oppugnantibus Vorifit caftrisq; luem. multosQy necauit.
& no&turnam ipforü aggrefsionem,quzx omnes homines fefellerat,Fortuna& Cafus prodiderüt. Qua de re fortaffe intempeftiuum n6 eft paulo prolixiüs differere. Victis ad Aliam,maximágq; clade affectis Romanis,alij fuperftitü Romam praecipiti fuga perlati,populum terrore& tumultu exagitauerüt,cüm quidem pauci cóvafatis rebus in Capitolium fe cóIj
tulerunt,ibíq; eventum praftolari fuftinuerunt:alij 20
re&àà clade Veios cófluentes, di&tatorem dixerüt Furium Camillum.& quem anté rebus vtens fecundis atq; criftas erigés populus abieceratatq; oppref ferat peculatus reum factum: eum confternatus& fra&us à clade repetiit, tradens magiftratum nullis obnoxium legibus. Caterüm Camillus ne temporis gratia;fed legitimé fibi is delatus magiflratus vi der! poffet, néve táquam Vrbe deplorata armis diffipati& vagi exercitus comitia cóficeret, oportuit fenatores qui in Capitolio erint militum fententiá, €ertio es de ea fa&os,approbare. Erat tum C.quidam Pontius in exercitu,vir ftrenuus: qui in fe recipiens nuncium fe decreti iis quiin Capitolio erant allaturum,ingens adiit periculum: cüm eundum effet per hoftes, quiin orbem excubiis& valloarcem €joxerant. Vtergo no&uad amnem pervenit,in1e&o füberibus latis pe&ore,& corpore vchiculi le uitati
E21
30
32

FORTVNAROMANORVM. 45
uitati comiffo,fecádo Tberi defluxit,atq; ab eoe ni lenté deve&us, tutó in vlterioré ripam traiec it, indéque per loca hominum vacua(é tenebris autem ,&flento folitudinem colligebat) ad rupem Capi$ tolinam pervenit: curuaturifquefe& afperis procefsibus eius,qu confcendi& teneri fe patiebátur cómittens,ac furfum enitens ad Capitolium evafit: vbi receptus ab excubitoribus iis qui intus erát fen tentiam fuorum renunciauit,decretóq; accepto rur 10 fus ad Camillum contendit. Poftridie quidam barbarorum temerelocum illum circumiens, vt vidit partim veftigia pedum fummis impretfa digitis, ac lapfus,partim detritas ac confra&tas herbas quz ter reftribus innafc: folent partibus, tum corporis tra1$&us,& obliquos nifus:ceteris fignificauit. lj veró viam fibi ab hoftibus ipfis cómonftratam putantes, conati funt contendere: obferuatáq; ea noctis parte,fub quam maxima eft folitudo, evaferunt ad atcem, non vigilibus modó non animadvertentibus, 20 fed ne canibus quidem vigilum fociis& excubitoribus.ita omnes foporopprefferar. Nequetamen defuit Romanorum fortunz vox, quz tantum malum indicare& prodere poffet. Anferes facri circa fanum Iunonis alebantur ad cultum dez. Id animal 2$& natura ea eft Facilé vt perturbetur, atque ad omnem ftrepitum expauefcat:& tum ob magnam inar ce difficultatem rerum quia negligebantur, leui& famelico fomno iacebant, itaque ftatim fenfum perceperunt hoftium iam fupra muros apparentium,e39 ditáque alta voce proterue advolauerunt, magiíq; deinde armorü cófpedtu territi, clangoréfonorü ad modü& afperum ediderunt. quo excitati Romani, re intellecta repulerüt& per przcipitia hoftes deie cerunt. Etiamnü folennt in pompa geftatur capis in 3$ crucem a&us,& anfer fplendide admodum in le&ica& vefte ftragula preciofa fedes. Quis nó veré ob ftupefcat, animóq; cómoto miret, cóplexus anno
DD iij
Anftres Ka mam fer^ sant.

fnitio fexts.
PLVTARCHI pr
& que tum erat Vrbis miferia,& quz hodie cerni. tur eiufdem felicitas, fplendorem intuens donario. rum ac diuitias,artium certamina, vrbium largitio. nes,miffas à regibus coronas,atq; omnium quz ter raymarejinfulz,continentes fluuij, arbores,apima-$ lia,campi, mótes, metalla ferunt primitias certatim pulcritudine& elegantia ornantes iftum locü: tam pàrum abfuiffe quin neq; ferent ifta omnia,neq; effent?igni autem,& tenebris horrendis, caligine, gla diis barbaricis» aC cedem fpirantibus animis cüm 10 omnia opplerentur, viles& brutas timidáfq; altiles principium falutis attuliffe: magnófa; illos duces& factis preftantifsimos viros,Manlios inquam, Seruios,Poftumios; Papyrios, qui familias pofimodó illuftres Propagauerunt,in extremo iá de falute pe- 5 riculo conftitutos» ab anferibus fuiffe excitatos, vt pro diis patriis patriáqs propugnarent?Quód fi verum eft,quod Polybius libro fecundo de Gallis qui tum occupauerant Romam fcribit,eos accepto nun C10 fuas res agi ferríq; à finitimis barbaris,qui ipfo- 20 rum ditionem fa&a imprefsione occupáffent, pacta cum Camillo pace difcefsiffe: iam ne controverfia quidem Fortunz moueri poteft, quin ea falutis cau fam prazbueritjalió hoftes trahens,aut potiüsà R o2 ma preteromnium exfbetationem avellens. Sed 5 quid in his refert immorari, qua: certi nihil habent, nihil definiti?. cüm& reg Romanorum perierint,
& confuü fint commentarij: vt Liuius narrat. Quz enim pofterioribus temporibus evenerunt, [agis aperta& confpicua, Fortunz demonftrant 39 benignitatem. Ego veró etiá Alexandri Magni mor
t€ in parte felicitatis Romane pono,viri magnis fuc cefsibus& rebus clarifs ime geftis infuperabili confidentia& elatione animi, qui ftellz inftar ab ortu Solis in occafum tranfiliebat: ac iam in Italiam?5 fulgorem armorum iaciebat. Erat ei prafcriptio expeditionis fufcipiende Alexander Moloflus,
apud

TORT. ALEX. ORAT. I
apud Pandofiam à Brutiis& Lucanis occifus:re autem ipfa glorie amor eum(qui adverfus omnes homines inftigabat)& emulatio de imperio ftimulabat, cupientem expeditione vltra terminos Bacchi $.& Herculis progredi.Porró autem Italiz audiuerac Romanam potentiam atque robur tanquam aciem prapofitam effe. nam Romanorum nomen& gloriam clariísimorü ad eum fama pertulerat tanquam athletarum innumeris bellis exercitatorum.
Non equidem poterat dirimi fine fanguine pugna, fi conflixiffent inter fe armis invicti,& animis nullo metui obnoxiis prediti. Quippehi erant numero cxxx millibus non inferiores, bellicofi omnes, fortéfque,&
Gnari cornipedes agitare in prarlía duros,
Et gnari pugna quoq; decertare pedeftri,
10
LJ
PLVTARCHI
j De Alexandri Magnifiue
Fortuna,fiue vírtute, ota, tío prior.
2
3 Az c ergo Fortunz oratio eft, Ale B. xandrum fibi foli totü vindicátis. 3 Cótràautem pro philofophia difMi ferendnm eft.aut pro ipfo potiüs Alexandro indignante& egréfe! rente, fiimperium gratis& à Fortunaaccepiffe videatur, quod multo fanguine vznale afsiduis confecutus vulneribus, Infomnes nodes permutas peruigil egit, 35 Atddies,dum bella gerit,pugnatQ cruenta adverfus invi&os exercitus,& innumeras gentes, & flumina nunquam tranfiniffa,& fef einn inacD Y
4M
Viad.,315.

436 PLVTARCHI DE cef: confilio,tolerantia,fortitudine,ac temperadz tiafüpantibus. Arbitror autem ipfum Fortunz res Alexandri ab eo geftas fibiadfcribentem dicturum: Noli mez sd Fort». virtuti detrahere, noli meam gloriam deprimere: nAW. tuum opus eft Darius,quem ex feruo& aftanda re-$ gis dominum Perfarum fecifti:tuum Sardanapalus, cuipurpuram pecenti diadema regium circumpofuifti. Ego autem victor ab Arbelis ad Sufa perrexi, & Cilicia mibi latam aperuit Aegyptum, Ciliciam Granicus,qué cadaueribus Mithridatis& Spithri- ro datis pro ponte vfus tranfiui. Orna teipfam&i1ada regibus vulnerum& cruorum expertibus. illi enim fortunati erant, Ochi& Artaxerxe,quos ftatim à partu infolio Cyri collocafti. Meum quidem corpus multa figna, certáque ea fert;Fortunz nonadiu 1$ uantis,fed repugnantis. Primüm apud Illyrios caput mihi faxo, ceruix vecte eft contufa. deindead Granicum caput mihi gladio barbarico eft comminutum, femuradlffum enfe. ad Gazam malleolum fagitta fum i&us, graui autem de fella lapfu luxaui 29 humerum. ad Maraeatarda os tibiz mihi fagittis eft perruptum. fubfecuta funt ab Indis vulnera,& vbique violentia, vbi fagitta mihi ictus fuit humerus.
* apud Gandridas crus vulneratum. apud Mallotas arcu actum telum pectori meo infixum ferrum reli- 2$ quit;& vede funt ceruices verberat cüm quidem appofitz muris fcale rupte funt,& Fortuna me vnicum inclufit, ne illuftribus quidem adverfariis, fed ignotis barbaris tantam rem gratificata. quod nifi Ptolemzus parma texiffet me,& Limnzeus ante3O me innumeris occurrens telis cecidiffet, ac animis efferuefcentibus vim adhibentes Macedones muros fubvertiffent: oportebat Alexandri fepulcrum fieri barbarum illum& nullius nominis pagum. Atque hec quidem ipfius funt expeditionis,tempefta- 37 tes,ficcitates,fluminum profunditates altitudines
faxorum ad quz evolare aues nequeát(Aorna faxa) ferarum

FORT. ALEX. ORAT.L 45
ferarum confpectus naturam excedentium,agreftis & inhumana vi&us ratio, mutationes regulorü,rur fümq; proditiones. Ante illam veró expeditionem
,&Philppicis bellis recalcitrabat Grecia,&'Thebz $ Chazronenfem puluerem ab armis decutiebant, é ruina refurgentés:adiuuantibus,auxilaréfque porrigentibus manus Athenienfibus. adhzc tota nouas occulté res meditabatur Macedonia,ad Amyntam& Aéropi filiosanimis inclinans. erumpebant 16 Illyrij,& Scythice res flu&uabát viciuis turbas mo lientibus. aurum quoque Períicum per omnium locorum oratores diffufum, exagitabat Peloponnefum. ad hzc exhaufti erant Philippi thefauri,& debebat rex praterea, vt autor eft Oneficritus,ducen
1j tatalenta.In tanta inopia, acrerum perturbatione, aufus eft adolefcens, qui vix dum ex ephebis exceíforat, Babylonem fperare& Sufajimmó velimperium in vniuerfos homines animo concipere*fretus (putatis) xxx peditum,& quatuor equitum milli20 bus?tot enim fuiffe Ariftobulus affirmat.rex Ptolemzus equitum quinque millia ponit: Anaximenes xri1rt millia peditum,cquites 1» 2 12. Preclarum veró,quod ei Fortuna parauerat,viaticü,Lxx erant talenta, fi Ariftobulo credimus: fi Duris audiendus
2$ eft,xxx duntaxat dierum commeatus. Inconfultus igitur fuit& temerarius Alexander, qui ita tenui cum re adverfus tantam potentiam aufus eft bellum fufcipere?Nequaquam veró.Quis enim vnquá maioribus pulcrioribüfve inftru&us rei gerendc oc39 cafionibus ad bellum profe&us eft? magnanimitate inquam, prudentia, temperantia, fortitudine. quibus eum viaticis philofophia ad expeditionem inftruxit, vt maiorem à praeceptore Ariftotcele, quàm Philippo patre commeatum ad rem gerendam con35fecutus, in Perfas mouerit. Nos autem credimus iis,qui fcribunt Alexandrum aliquando dixiffe lliadem fe& Vliffeam habuiffe fecum expeditionis fuc

4:8 PLVTARCHI DE
viaticum:atque Homerum eo nomine predicamus: Siquis veró affirmet eü libros iftos animi reficiendilaborífque confolandi,& ocio fuauitatem conci liandi gratia fecum tuliffe;viaticum re vera ei fuiffe Alexádrum doGrinam€ philofophia perceptam,ac commentafuiffe philo tiones de vacuitate metus, fortitudine, temperanJophum. tiamagnanimitate: contemnimus. fcilicet quia nihil defyllogifiis aut pronunciatis fcripfit, neque ambulationemin Lyceo occupauit, neq; de propo fitisin Academia difputauit. His enim rebus philo- ro fophiam definiunt,qui eam verba,nó res putat. Atqui neque Pythagoras quicquam fcripfit, neq; Socrates,neque Arcefilaus, neque Carneades,nobilif fimiphilofophi. neque illos tanta occupabát bella, neque barbaros reges cicurando,& Grzcanicas vr 1$. besinferis condendo rationibus,& iniuftas contumacéfque gentes pacem legéfq; docendo terras peragrabant: fed quantumvis in ocio vità agentes, fcribendi munus fophiftis relinquebant. Vnde ergo creditum eft eos philofophari? é di&tis; fa&tis, 20 exiis que docucrunt.Exh his itaq; de Alexandro iudicetur. quz dixit, que egit, quz docuit, philofophum fuiffe oftendét.Ac primo id,quod ab opinione vulgi eft alienifsimü,confidera, comparationem difcipulorum Alexandri cum difcipulis Platonis& 25 Socratis.Ingeniofos hi,& eadem lingua vtentes inftituerunt,fi nihil aliud,falté Greci fermonis intelligentes.& multis horü fuanon perfuaferunt: cum Critiz, Alcibiades, Clitophontes precepta táquam frenum exfpuentes alio defle&erent. Alexandri do 30 &rinam fi infpicias,Hyrcanos docuit coniugis vti, Arachofios agriculturam:Sogdianis perfualit vt ale rent,non interficerent patres,Perfas vt venerarentur,non vxorum loco haberent matres. O admirabilem philofophiam,qua fecit vt Indi deos Greco- 3$ rum colerent,& Scythe mortuos humarent, non (vt antc) comederent. Admiramur Carneadis vim, qui

FORT. ALEX. ORAT.L 45
qui Clitomachü domo Carthaginienfem priüs Afdrubalem vocatum,Gra cos mores inftitutàq; amplecti docuit.& Zenonis, quód Diogeni Babylonio perfua fit vt operam philofophiz daret.At vero
$^ Afia ab Alexandro pacata Homerum pafsim legebat:& Perfarum, Sufianorum, Gedrofiorámque filij Euripidis ac Sophoclis cantabant tragoedias. Et Socrates quidem nouos introducens genios, pO*bas Athenienfibus calumniatoribus dedit: Alexan10 dn opera factum eft, vt Bara& Caucafus Grzcorum deos adorarent.Plato vnicam reip. formáfcripit, neque cuiquam perfuafit vt ca vteretur, quód erat auftera: Alexander amplius 1xx vrbibus in bar baris condidit gentibus, diffeminatifque per Afiam
15 Gracis inftitutis, à fera& belluina vite ratione ho mines detraxit. Ac latonis fané leges pauci legimus: Alexandri legibus multa hominum millia vfa funt& vtuntur: victíq; ab eo feliciorcs iis funt qui ipfum fubterfugerunt: cüm his nemo miferé viuen20 di finem impofuerit, illos vi&or coegerit feliciter viuere. Itaque quod Themiftocles dixit,quo tempore à patria profugum rex Perfiz magnis affecit donis, tré(que ei vrbes ftipendiarias fecit,ynam ad frumentum ,alteram ad vinum, tertiá ad obfonium
25 fuppeditádum:ó pueri,perieramus nifi periiffemus. id rectiüs de his dici poteft, quos Alexander fubegit. Nunquam enim manfueuiffent, fi domiti non fuiffent. non haberet Alexandream Aegyptus, nequeSeleucià Mefopotamia,neque Sogdiani Proph.
30 thaliam, neque Bucephaleam Indi,neque Caucafus circumpofitas Grecanicas vrbes. quibus barbara feritas repreffa paulatim eft, moréfque de malis in bonos confuüetudine redacti. Proinde fi recte maximam fibi laudem philofophi inde petunt, quód
a5; dura& inculta ingenia emolliunt atque componunt: meritó pro fummo philofopho Alexander ha bendus eft, qui innumeras efferas gentes atque in

430 PLVTARCHI Pr
doles cicurauerit.Iam illa reip.forma à Zenone Stoi € fectz autore tradita, qu tantopere laudatur,ad Vnum hoc caput tendit, vt non per vrbes ac pagos habitemus, finguli proprio nobis iure ab aliis diftin&i: fed vniuerfos homines populares ciuéfque noftros cenfeamus effe, vna omnium vitz ratio, vnusordo fit, tanquam gregisalicuius quz commu nibus vtitur equali lege páfcuis. Atque hoc quidem fcriptum reliquit Zeno, tanquá omnium aut imaginé equitatis& reip.philofophicz informans. Alexander reipía doctrinam eam exprefsit. Neque €nim fecutus eft Ariftotelis confilium, qui eum 1iubebat Gracis fe tanquá principem, barbaris vt dominum prabere:& illorum quidem vt amicorum& domefticorum curam gerere; his tanquam brutis aut flirpibus vti.quod fi feciffet, regnum fuum bellis, exilis, feditionibus,imultatibüfque impleuif, Alexander.(v Sed itaftatuens, diuinitus fe communem om20$ c€nomnes gen
. niur l ue arbitrum effe fes in sg Dium nationum moderatorem atque arbitru
remp.cndu miffum,quos verbis non poterat, armisad commuiit. nitatem adigens, omnes vndique gentes in vnum corpus conduxit;tanquam in amicicie cratera com mifcens vitas,mores,nuptias, victus rationes:mandauítque vt vniuerfi mundum pro patria agnofcexét,caftra pro arce& przfidio,bonos pro cognatis, malos pro peregrinis.inter Grecum& barbaricum non chlamyde, pelta, acinace, candya diftinguerent: fed Graecum virtute barbaricum vitiofitate €limarent;communes autem ducerent veftessmen fas, coniugia, victus rationes,cüm hzcomnia fanguine& prole invicem effent cótemperara. Demaratus Corinthius,vnus de hofpitibus& amicis Dhi lippi, cüm Alexandrum Sufis videret, magno corre ptus gaudio, effu(is lacrymis, Magno dixit gaudio priuatos effe Grecos ante id tempus vita defun. &os, quód Alexandrum non vidiflent in folio Darij fedentem. Fgoautern me hercle eos; quibus id fpciare

FORT.ALEX. ORAT. L- 4
fpectare contigit, ifto nomine beatos non cenfeo: cüm Fortunz id fuerit munus,& multorum commune regum. Illaz yeró videre voluiffem praclaram facràmque fpo nfalium procurationé, cum Alef xandervnotentorio,quodauro erat ornatum, com plexus centum Perfidas fponfas, totidemq; Macedones& Grecos fponfos, communibus penatibus menfe; eidem adhibuit: primá(que ipfe ferto redimitus hvmengum orfus, tanquam cantilenam aI9 moris mutui teftem accinens, maximas& potentisimas gentes in communitatem conduxit cen tum cop:laris coniugio paribus, vuiusipfe fponfus, rehquis omnibus aufpex(imul,& pater,& moderator. Cum voluptateenim aliqua dixiffem: O VW barbare&(coe Xerxa,& frultra tanto conatu pon tem Helleípontium molite: fic prudentes reges Afiam Europz«oniungunt.nonlignis, non ratibus, nonanime& confenfionis expertibus vinculis: fed .— legitimo amore, caftííque nuptiis,& prolis com20 munionegeares vniendo. Ad hunc refpiciens ornatum Alexander;non Medicum adfciuit veftitum;
Macedonió c? Perfidi coniugia.
Vefiitss Alt
fed Per(cum, multo quàm eft Medicus viliorem. xaudri.;
nam aliena ifta& inv(itata ac tragica barbarici orna tus recufans, vttiaram& candyn& anaxyrides; 2f veftem geftauit ex habitu Macedonico& Perfico compofitá, vt Eratofthenes narrat. vt philofophus; indifferentibus vtens: vtautem princeps communis,& rex humanus,;veftis honore fuperatorum fibi parans benevolentiam,vt conftantes permanerent; 39 Macedonéfque non vthoftes odio fed vt principesamore profequerentur. Contràenim infipientis erat& inflati animi, chlamydem vnicolorem admirari, tunicam punica pretextam odiffe. velà diuería parte ifta contemnere, ad hzc obftupofce35 re: ac in morem infantis eum conferuare veftitum, quem maiorum vfus tanquam nutrix circumdediffet. Qui feras uenantur homines, ij pellibus

43 PLVTARCHI DE
ceruorum fe amiciunt:& alatis tuniculis vtuntur, qui aucupantur volucres.cauéutque tauris fe often tare in punicea vefte, aut in alba elephantis: quia his coloribus ifta animalia efferantur& 1n rabiem aguntur. Siautem rex magnus gentes intractabiles$ & imperio relu&antes, tanquam beftias cicurans, veftitu iis confueto demitigauit, vi&üfque vfirata ratione compefcuit, mcerorem animi eorum& trifticiam deliniens: id reprehendunt? ac non potius admirantur fapientiam eius? qui leui admodum ha- 1o bitus mutatione Afiam demulferit? vtd; corporaar mis debellauit, ita vefte animos fibi devinxerit? Enimvero Ariftippum Socraticum admirantur, qui & vilipallio,& l»na Milefia ita vfus eft, vt vtrobique decorum feruauerit. Alexandro autem vitio I dant, quàd patrio habitu exornato non contemfit veltem bello domitorum: cüm quidem ille magnarum iáceret rerum fundamenta. Non enim latrocinio Afiam incurfare, aut infperatz fortunz dono przdas& fpolia rapere meditatus:(quomodo poft. 20 ea temporis Italiam Annibal,& prifcis temporibus Treres Ioniam; ac Scythe Mediam populati funt) fed omnes terre populos voi fübiicere imperio ac reip. form: omnes homines in vnum populum con ducere cupiens, hoc modo fefe compofuit. ac nifi 25 tam celeriter genius qui animum Alexádri huc demiferat, eundem ad ferevocaffet:vna vtiq; lex omnibus hominibus propofita fuiffet: mortaléfq; vniuerfi ad vnicum ius tanquam. communem lucem refpexiffent. nunc ea pars terra quafiSolis radio- 39 rum expers manfit, que Alexandrum non vidit. Er
0 primüm ipfe expeditionis fcopus hominéà phijofophia commendat: vt qui non fibi luxum& opes ac fplendorem, fed omnibus hominibus concordiam, pacem, mutuamque communicationem pa- 3$ rare inflituerit. Secundoloco di&a eius confideremus: quando aliorum etiá regum atque principum
mores

"5
2
30
3
FORT. ALEX.ORAT.L 45
mores& ingenia vocibus potifsimüm animi pate- Dila,inZ faciunt. Antigonus fenex fophifta cuidam,libros ei geni argude iufticia fcriptos occinenti:Stultus esjinquit,qui menta.—
mihi, quem vides alienas vrbes vexare, de iuflicia loquaris. Dionyfius tyrannus dicebat pueros talis, viros iureiurando effe fallendos. Sardanapali monimento infcriptum fuit:
Het babeo,que edi, que; ex[aturata libido
Hapfit.— Quis ex his di&is non pronunciet primo iniuftiz ciam& alienorum appetentiam, fecundo impietatem,tertio luxuriam tribui. Alexandri autem di&a, fi diademaiis,& Ammonem,& nobilitatem generis adimas,Socratis tibi,aut Platonis, vel Pythagore videbuntur.Non enim confideremus eas voces, quas pocte imaginibus& ftatuis eius magniloquen tes fübfcripferunt, non ad moderationem animi, fedad potentiam Alexandri refpicientes.
Aereus infpiciens diues bominesq, vegentem Velle mbi eft uifus talia uerba loqui:
agne tene lupiter,neq, enim probibc t tellus toto pareat orbe mibi.
Et, Alexander ego Iouis quidem F.Hxzc,vt dixi,poc tárum fuat fortunam eius adulantium. De genuinis autem Alexandri di&is primüm perpendamu: puc.rilia. Adolefcens cüm zquales velocitate pedum fuperaret,& focij ad Olympicum curfus certamen incitarent, quzfiuit,Regéfne curfu effent certaturi. negantibus, Iniqué comparatum fore certamen dixit, vbi priuatos vi&urus effet, vi&us aurem rex priuatis palmam ceffurus. Patri Philippo hafta femur in Triballis transfixo, cüm is evitato mortis periculo claudicationem iniquiüs ferret, Bonoani mo es pater mi, inquit, ac palàm progredere, vt ad fingulos greffus virtutis tue recorderis. Nónne hac animi funt philofophici,& qui ob diuiná inftin EE
x»

434 PLVTARCHI DE
éum quo ad honefta fertur, adverfus corporis vitafeerigat! Quomodo putas eum exfulcafe propria vulnera commemorantem, ad fingulagentem domitam aliquam, aut victoriam partam, vrbémve captam, aut regem fe dedentem dum referrez: ne-$ que tegeret cicatrices fed velvt impreffas virtutis & fortitudinis fuz notas circumferrer? Porró fi quando in fcholis Homeri verfuum inftituebatur comparatio, autin conviuiis, alio altum preferente, ipfe huncomnibrsaliis przftare dixit: 19 Rex idem bonus,e fortis bellator in arms. quam alius laudem tempore praeceperat: earn fibi legem pofitam exiftimans. vt dicere liceat, Homerum vno verfu& ornaffe preftantiam Agamemnonis,& de Achillis virtute oraculum edidiffe. Cüm in Hellefpontum traieciffet, Troiam eft contempla tus,& formam heroicarü actionum cum animo fuo cómentatus.ibi cüm quidam fc Paridis lyrá ei daturá,(i vellet,polliceretur:Nihiljinquit, ea mihiopus eft: habeo enim Achillis, qua isanimum folatus eft; 20 Magnorum cantans illuftría faéta uirorum. nam Paridis omnino mollem ac muliebrem cantum edidit amatoriis cantilenis.Animi eft philofophici fapientiam amare,& fapientes apprimé admirari. qua in re Alexandrum nemo regum zquauit. 2$ Dic&um eft quo modo erga Ariftotelem fuerit adfe&to animo. Idem Anaxarchum muficum inter ami cos in fummo habuit honore.Pyrrhoni Eleo ad pri mum congreffum c c 12 5 aureos dono dedit.Xenocrati Platonis familiari quinquaginta talenta do- 30 no milit. One(icritum Diogenis Cynici difcipulum ab eo fuiffe magiftrum gubernatorum fatum multi memoriz prodiderunt. Cum ipfo Diogene apud Corinthum collocutus, ita obftupuit& attonitus eft viri vita& grauitate, vt f»penumeró eius 3g mentionerà faciens dixerit, Nifi efflem Alexander,
Diogenes vellem cfic. hoc eft, operam dediflem& ocium
Iliad.y179

FORT. ALEX. ORAT.L 454
cium impendiffem difputationibus, hifi rebus gerendis philofopharer. Nó hoc dixit, Nifi rex effem, Diogenes effe vellem: neque(i non diues, ctiam Argeades: non enim fortunam fapientiz przeferey bat,neque purpuram& diadema pallio ac perz.fed
hoc dicebat, Nifi Alexander effem, Diogenes effe vellem. hoc eft, Nifi inftituiffem gentes barbaricas cum Grzcis commifcere, omnéfque terras obeundo cicurare, fcrutatüfque continentis fioes Maceio doniam ad Oceanum propagare, Grzciamque ferere,& omnis generis iufticiam atque pacem diffeminare: non equidem 1n ocio defidens potentiam meam ad luxuriandum contuliffem, fed frugalitaté Diogenis emulatus fuiffem. Nunc ignofce
35 nobisDiogenes, Herculem imitor, Perfeü emulor,
Bacchiqs qui deus autor mei cft generis, inherens veftipiis,rurfus in India vincentium Grecorü chorum volo ponere,& apud montanas agreítéfque trans Caucafum gentes Bacchi comefationum meàO moriam renouare. funt& ibi quidam dure philofophix nudato corpore adfueti, viri fan&i& fuo iure viuentes, deo operam dantes, Diogenem vilitate rerum fuarum füperantes,nulla pera indigentés.non enim recondunt alimentum, quod iis terrà ày fubinde recens fuggerit, potum fluuij, folia ab arboribus defluentia,& herba é terra enafcens le&um. per me&hi Diogenem cognofcent& ipfos Diogenes. oportet étiam me nomifma cudere,& barbarica é materia fatum Gracanicz forma reip, 39 fignare. Agedum actiones Alexandrinü fortuitum cafum,& vim bellicá ac manuü robur pre fe ferunt? an veró multü fortitudinis& iufticie,multü tempe rátiz ac manfuetudinis,cum decoro& prudétia,fo bria ac fapienti ratione omnia agétis? Non euim mé
35 hercle diftinguere inter fata eius,& hoc fortitudiniillud humanitati,aliud cótinentig adfcribere pof fum. fed quodvis ex omnibus videtur contemperaEE ij

436 PLVTARCHI DE
tum virtutibus:cófirmante Alexandro Stoicorü illud decretü, Quicquid agit fapiens, omnibus eum virtutibus agere, Vnàmq; virtutem aliquá primas obire partes, reliquas autem omnes focias fibi perfi ciendz rei adícifcere. Ita in Alexandro viderelicet bellicá virtutem humanitate temperatà, manfuetudinem fortem,liberalitaté in donando rei familiaris rationibus accommodatá, irá placatu facilem,amorem temperanté,remifsionem n6 ociofam,tolerantiam laborü nó vacantem folatio. Quis miícuit bello feftiuitates, quis comefationibus expeditiones, quis obfidionibus& rebus difficilibus gerédis bac chationes, nuptias, hymenzos? quis peccantibus fe magis infenfum, adverfas res paísis humaniorem prebuit?quis pugnantibus grauior,veniam petentibus benignior fuit?Subit mihi hic Pori di&ü referre.Is enim vt captiuus eft ad Alexandrü perductus, interrogatüíq; ab eo quomodo fe tractari vellet,Re gio more o Alexander,refpondit.rurfümq; interro gatus,an aliquid preterea aliud vellet,refpódit,Nihil. nam in regio more infunt omnia. Et mihi lubet fingulis Alexadri a&ionibus acclamare, Philofophi cé. nam in hoc quoq; omnia infunt. Captus amore Roxanes, Oxyathris filiz,que in coetu captiuarum erat, nó libidinofé eá violauit,fed vxorem philofophicé duxit. Dari videns iaculis confixum,non facrificauit,non pxanem cecinit, vt quiad finélongi belli perveniffet: fed chlamydem corpori fuo detra &am cadaueri iniecit, philofophicé hoc exemplum regie fortune tegés. Cüm aliquádo epiftolam à ma tre miffam arcanam legeret,& Hephaftio,vt tá forte afsidebat, fimpliciter vnà eá percurreret,nó prohibuit. fed annulum ori eius impofuit,filentiü amica fide philofophicé obfignás.Hzc enim fi non funt philofophica, qüená funt alia? Apponamus eorü exempla,quos philofophos fuiffe eft in cófeffo.Socrates fecü cubare Alcibiadem paffus eft. Alexáder Phi
loxenum

10
5
20
YORT.ALEX. ORAT. IL 4:7 loxxenü orz maritimz praefectum, cüm is fcripfiffet Aldexandro, effe in Ionia puerü etate florentem, pul criritudine fumma, quarerétq; per epiftolam an hüc emni& ad fe mitti vellet: acerbé increpauit, in hanc fenntentiá refcribens:Pefsime hominum, cuius mihi talilis flagitij cófcius es, vt huiufmodi voluptates mi hicobiiciendo blandiaris? Xenocratem laudamus, quuód dono miffa ab Alexádro fibi quinquagintatalennta non accepit:danté non laudamus?an quia non tanmà largiente quàm à non accipiente cótemni pecuuniá credimus? Philofophia fecit ne pecunia opus habberet Xenocrates.atqui eadé fecit vt ea opus habeeret Alexander, vt largiri talibus poffet.Hoc quotiees dixit Alexander ictus, vi pulfus?Et fane iudicia reécta omnibus hominibus putamus ineffe: quód na tuzra vltró ad honeftatem ducat. Philofophi autem in teo preftant vulgo,quód iudicia habent rebus adveerfis incidentibus firma& roborata. nó enim tum hiis vtuntur anticipatis fententiis,
Eft boc augurium cundis preeftantius unum: Iia.u, 243,
&::Finis omnibus hominibus eft mors. Sed rationes pesrieslo imminente franguntur, ac imaginationiuus iudicium expellitur, vbi propé adfunt res terribiiles. Metus enim nó folam memoriam confternat,
ag vttait Thucydes: fed& inftitutum animi omne,&
30
lauudabilem conatum atque incitationem.* Funicuulosphilofophiacircumpofuit.—**
PLVTARCHI
[DeFortuna, vcl virtute Alexandrí,oratío pofteríor.
| N hefterna difputatione obliti fumus,
vt apparet, dicere, bona quadam fortuna fa&um fuiffe, vt etas Alexandri
multas etiam artes,multa preclara inL I MJ

438 PLVTARCHI DE
genia produceret. quanquá id fortaffe nortam Ale Xandri fortunz imputandum, quàm iftorum felicitan adícribendum eft, eum fuz prxftantia Hii torem teftémq; na&is,qui& optime iudicare egregia opera,& ljberalifsime compeufare poft. Sane pofterioribus temporibus perhibent Ardheftrato poctz eleganti, fed qui in paupertate ingbrius viueret,quendam dixiffe: Si tu Alexandri ztite vixiffes, is tibi pro quovis verfu Cyprum autPioenicen dediffet. Exiftimo autem eos quoque,qui cum fuerunt,artifices primos,non tá etate Alexáci, quàm propter Alexandrum extitiffe. Vt enim frteum copiam bona temperies ac tenuitas acris gigit: ita ar tium& bonorum ingeniorum incremente benigni tas, honor& humanitas regis efficit.& centrà prin cipum invidia,fordes, aut ftudium conterdendi omnia ifta exflinguit atque perdit. Dionyfiis tyrannus, vt fertur, cithareedum quendam egre;ium audiens, pollicitus eft fe talentum ei dono laturum. cámque homo poltridie promiffum flagita'et, Heri, inquit, exhilaratus abs te eo quo cecirifti tempore, tc quoque fpe iniecta cxhilaraui: hibes ergo mercedé, pro eo quód me deletauifti vic(sim delectatus. Alexander Pherzorü tyrannus(t;yrannum duntaxat appellari par erat; neque Alexád:i nomen ab eo pollui)is ergo tyrannus cüm fpe&aset tragce diam, prz voluptate animi vehementioremotu eft ad mifericordiam prolapfus. exfiliens itacue thea tro concitatiore greffu difcefsit, Rem inagnam fo
$3
LIQ
IJ$
iig
re inquiens, fi qui tot interficeret ciues, confpice- 5.30
retur Hecubz& Polyxenz calamitatibu illacrymans.parümq; adcó abfuit, quin paenas àtragaedo exigeret,quód is ferreum ipfius animum emolliuifz fet. Archelaum, quód in donando reftriior videbatur, Timotheus canens fepe hoc pupugt cauillo;:
"Tu terrigene argento faues. & Archelaus non inconcinné hoc ei repoüit: T4

FORT.ALEX. ORAT.IL 459
Tu terra genitum argentum aues.
Scytharum rex Ateas captiuum adeptus Ifmeniam tibicinem iufsit inter pocula canere. cmque cantum eius reliqui plaufu& admiratione profeque$ renturjiurauit fe fuauiüs audire hinnitü equi. adeó procul is aures(uas à Mulis abduxerat,animümque 1n prefepibus habebat, non equos, fed afinos qui audiret dignum.Quid putas apud tales reges incre menti aut honoris artibus& Mufice futurü?QuinIO etiam non ferunt, fi quis aliquaarte fuperet,ideóq; veros artifices perinvidentiam infeaío animo deiiciunt, qualis rurfum fuit Dionyfius,qui Philoxenü poétam in lapicidinas iniecit, quód fcriptam à tyranno tragaediam corrigere iuffus, ab initio totam 15 víquead coronidé deleuerat.Sed& Philippus,quia feriüis ad difcendum fe contulerat,fuit in hoc genere feipfoinferior,& adolefcentuliin morem arrogans.itaque pfalten quendam, cüm rex de fonis qui bufdam difputaret, ac coargut à fe muficum puta20 ret, hunc leni voce fubridentémque aiunt dixiffe, Abfit veró,rex,iftuc abs te miferiz, vt haec tu quàm ego meliüs intelligas. Sed Alexander gnarus cüm quz fpectanda ipfi& audienda effent, tum in quibus fibi effet elaborandum atque certandum, in ar25 mis fcfe adfiduó exercebat, vt fieret fecundum Aefchylum
"Terror cafuris boftibus armipotens.
hanc enim arté à maiorib. fuis Aeacidis& Hercule 30 ad fe tranfmiffam colebat, reliquis autéartibus honorem abíq; emulatione tribuebat, gloriámque& elegantiá:fed dele&atione ad imitandü fe duci non finebar.Fuerunt etate Alexandri Theffalus& Athe nodorus tragcedi, quibus inter fe certantibus fum35 tus fcenicos fecerunt Cypriorum reges, iudicium tulerunt ducum laudatifsimi. cum autem vi&or effet renunciatus Athenodorus, dixit AleER 1j

440 PLVTARCHI DE
xander,fe maluiffe partém regni amittere, quàm videre Theffalum vinci. neq; tamen vel intercefsitapud iudices, vel iudicium reprzhendit:fentiens debere fe omnibus aliis fuperioré, iufticiz tamen fubditum effe. Comicus tum fuit Lyco Scarphenfis.$ Huic, cüm in quandam comoediam verfum infervif fet quo donü petebat, ridens decem talenta dedit. Citharcedi cüm alii,tum Ariftonicus, qui in pugna quadam cüm ad auxilium ferendum accurriffet, ftre nué praeliatus cécidit. Huic zream ftatuam fieri& 10 Pythiis collocari iufsit Alexander,cythara& hafta proiecta confpicuam. non virum modó honorans, fed muficam etiam,vt que fortes faciat,ac rect edu catos apprime impleat diuino quodam inftin&u& impetu. Etenim ipfe aliquando Antigenida modum qui Harmateos dicitur canente tibia, ita fuit cantuillo concitatus atque inflammatus animum, vt dato impetu arma, quz prope iacebant, corriperet.teftimoniümq; ferret Spartanis cantantibus
Ferrum capefJere inftizat citare melos.
Vixére tunc etiam Apelles pictor,& Lyfippus fi&or. horum Apelles fulminigerum Alexandrum pinxit ita perfpicue& attemperaté, vt diceret duos effe Alexandros, vnum Philippi F.infuperabilem,al terum Apellis inimitabilem. Lyfippus autem cüm finxiffet primum Alexandrum facie furfum converfain coelum intuentem,cvt folebat fufpicere Alexander leniter inflexo collo: fubfcripfit quidam non abfurdé: reus infpiciens diuosq; bomines regentem, Velle mibi ft uifus talia uerbaloqui: Magne tene lupiter, nea; enim probibemus Olympum,
Dun toto tellus parc, mibi. pareat orbe"T
Itaq; etiá folum Ly(ippum Alexander fabricari fuas iufsit imagines.quod nimirum is folus ere ingenium

FORT. ALEX. ORA T. II. 44t
nium ipfius exprimeret, fimülque cum forma etiam virtutem proponeret. reliqui inclinationem ceruicis, oculorámque renidentem volubilitatem imitari volentes, mafculum eius leoninümque vultum $ nonferuabant. Inter alios artifices fuit tunc etiam Staficrates architectus, nullum opus moliens quod varium iucundámque adfpectu effer, fed& manu magnifica,& difpofitione operum vtens quz fumtus à rege fuppeditari opus haberet.Is cüm adfcen10 diffet ad Alexandrum,pictas eius,& fculptas atq; fi&as imagines culpauit, vt timidorum& humilium operaartificum. Ego,aiebat, ftatui corporis o rex tui fimilitudinern in viuam& interitus expertem zterpífque firmatam radicibus materiam,& immota Ij preditam grauitate introducere.— Thracie enim mons Athos, vbi maximus& plané confpicuus affurgit,latitudines& altitudines habens proportionetoti congruentes,tum membra& artus atque interflitia quz conformari queant, poteft artificio ita tra&ari,vtimago Alexandri& fit& dicatur:fundamentis fuis mareattingens,manuum autem altera geftans vrbem ccr22 ciuium capacem, dextra perennem fluuium é patera in mare libans. proinde aurum, zs, ebur, ligna,tin&uras, fimulacra exigua, 35 venalia,& furtis expofita abiiciamus. Hoc vt audiuit Alexander,audaciam fané artificis& fiduciam admiratuslaudauit.'Tutamen,dixit, Atho montem intadum relinque.fatis eft eum effe monimentum petulantiz quam vnus in eum rex exercuerit. 39 me Caucafus monftrabit,& Emodi montes,& Tanais,& Cafpium mare.hz funt meorum fa&orumimagines. Enimveró ponamus obfecro, fuiffe confe&um iftud opus: erátne futurus aliquis qui illud . videns,fortuitó hanc formam, figuram, difpofitio55 némque obtigiffe putaret? non equidem arbitror. Idem de fulminigero, de haftato eius fimulacro fen tendum. lam ftatuz magnitudo abfque arte à forEE'v
20
Alexandri
non fwffe
Fortune 0pu.

441 PLVTARCH1 Dr
tuna effici non poteft: vtcunq; multum auri, eris; €boris,aliüfq; preciofz materiz fuggerente.virautem magnus, immó omnium qui vnquá exftiterunt maximus abfolui potuit abíq; virtute opera Fortunz,arma,opes,vrbes, equos ei largientis? quz ipfa vti his nefcienti, nó potentia funt,non ornatus,fed periculum,imbecillitatífq;& impotentiz fuz argumentum, Recte enim Antifthenes dixit,hoftibus omnia bona nos optare debere excepta fortitudine. eaenim fic fiunt non pofsidentium,fed vincentium. IO Atque hancob caufam creditur naturam ceruo ignauifsimo animali cornua mirandz magnitudinis atq; afperitatis ad fui defenfionem dediffe: docenté nihil vires& arma prodeffe iis, qui fubfiftere non audent. Sicetiam Fortuna fepenumeró timidis& ftultis potentiam& imperia tribuens, in quibus tur piter fe gerant, ornat atq; commendit virtutem,vt quz fola virum magnum przclarumq; reddat. Probé di&um eft ab Epicharmo, Mentem videre,mentem audire;reliqua czca& furda,rationis indigere, nam fenfus fuas habent proprias opportunitates, Mentem autem prodeffe, mentem ornare, hanc effe uc vincat;fuperet,regnet,reliqua omnia caca, fur Cubic: poffeffores deiicere, grauare,& dedeCorare vbi virtus abeft, licet ex ipfis rebus difcere, Nam eadem potentia,eodem regno propofito, Semiramis cüm effet mulier,claffes infiruebat, legiones armabat, Babylonas condebat, rubrum mare circumve&ta Aethiopes& Arabes fubigebat. Sarda napalus virili natus fexu, domi purpuram carpebat, 10 inter pellices defidens furfum erectis pedibus. cui mortuo lapideum pofuerunt fimulacrum, barbarico more fibi faltantis, digitífque fupra caput comlofis crepitum edentis: infcripferüntque Ede, biVC da operam,reliqua nihil funt. Equidemsg Crates cum viderer auream imaginem Phrynes me retricis apud Delphos ftantem;exclamauit Effe eamm tro

FORT. ALEX. ORAT.II 445
trophzü de Grecorum intemperantia erectü. a£ Sardanapali fiue vitam, fiuefepulcrum(nihil enim puto intereffc)infpiciens, diceres tropheum effe de
/ Fortunz bonis pofitum.Ergóne patiemur eam poft $ Sardanapalum ctiam Alexandrum attingere, eiüfqs magnitudinem& potentiam libi vindicare? Quid veró huic amplius dedit, quàm aliis etiam regibus? arma,equos,iacula, pecuniam, fatellites? His Fortuna magnum,fi poteft, faciat Arridzeum, Amafin, O10 chum, Oarfen, Tigranem Armenium, aut Nicomedem Bithynum.quorü ille diademate pedibus Pópeij fübie&to turpiter regnum amifit, predzid cedens: hic rafo capite& fumto pileo, libertum fe po puli Romani eft profeffus. Dicamus potiüs,Fortu1j nam paruos,timidos,abie&tos facere.iniuftum veró effe, qui vel vitium infortunio, vel fortitudinem& prudentiam profperz fortunz accepta ferat. Multum veró Fortuna debet imperio Alexandri. in eo enim confpecta eft illuftris,invictaymagnanima,mo
20 defta, humana. Statim autem mortuo Alexandro exercitum eius vagantem,& in feipfum impingentem Leofthenes fimilem dixit. Cyclopi effe quiamiffo oculo vfquequaque manus intendebat nullum ad certum fcopum directas. ita fublato duce
25 magnitudo exercitus incertis motibus agitabatur. Atque adeó(icvt anima deferente cadauera non confiftunt, non coherent,fed difsipantur& diffol. uuntur: ita exercitus Alexandro amoto palpitabat, concutiebatur,atque zítuabat,Perdiccis, Me3o leagris,Seleucis& Antigonis tanquam fpiritibus etiamnum calidis ac pulfibus in corpore difcurrentibus: tandem plane flaccefcens& putrefcens,vermium inftar ex fefe pullulauit degeneres reges atq; principes femianimes. Hócque ipfe ctiam Alexan3; derindicauit, càm Hephzítionem, qui cum Cratero in rixam inciderat,obiurgans dixit:Que veró tya resllgeftaeft, i quis tibi Alexandrum auferat$

444 PLVTARCHIDE.
Quod ego intrepidé ad eius temporis Fortunam di xero: Quz tua magnitudo,quz gloria,que potentia,vbi vis illa eft infuperabilis, fi quis AC tibi detrahat? id eft,fi quis tibiadimat armorum pe ritiam,diuitiarum magnificum vfum, continentiam g in tanta luxus materia, audaciam in certaminibus, manfuetudinem erga fubditos. Alium fac,fipotes, magnum,qui pecuniam nó clargiatur, non ante exercitum periculis fe offerat, non honoret amicos, non miferetur captiuos,voluptates non fobrié per- 10 cipiat,non in tempore excubias agat, victor non pla cabilis& bumanus fit. Quis magnus eft in potentia conftitutus, prauitate& ftulticia eum tenentibus? aufer virtutem à fortunato,prorfum humilem cernes: in gratia paranda ob illiberalitatem, inla-!$ boribus ob molliciem, erga deos ob fuperftitioné, erga bonos ob invidiam, inter viros ob timiditaté, inter mulieres ob libidinem.Sicvt enim inepti opifices dum magnas bafes paruis donariis fupponunt, €orü prauitatem hocipfo arguunt: fic Fortuna cüm 20 ingenium vile magnis ac fplendidis rebus extollit, ideó magis demonftrat atq; infami exponit, cüm pra leuitatelabafcitatqueimpingit. Nonergoin poffefsione, fed in vfubonorum id invenies, quod laudem meretur. quando etiam infantes regna& 2$ imperia paterna hereditatis iure confequuntur: vt Charilaus, quem Lycurgus cum ipfis incunabulis in phiditium attulit, ac fuoloco regem Spartanorum renunciauit.& fane nihil laudis infans merebatur,Ly curgus plurimum,qui infanti paternam dig- 39 nitatem redderet,nó ad fe eam traheret. Quis veró magni fecit Arrideum? quem nihil infanti przftantem, tantüm purpura velvti cunabulis involuens Meleager in Alexandri folio collocauit. re& is, vt confpicuum fierct intra paucos dies, quomodo 3$ virtute homines,quomodo fortuna regerentur. Nà poft imperij verum adminiftratorem;hiftrionem introduE die
DR itd dco

10
5
FORT.ALEX ORAT.IL^44;
troduxit: aut potiüs tanquam in fcena diadema orbis terrarum imperij tacitum traduxit. Imponente uiro molem mulicr quoq; perfert,
inquit ille. Contrà veró hoc rectius eft dicere: potentiam, diuitias, imperium vel muliur, vel puer po teft alicuuimponere. Oarfx& Dario Bagoas diademaarreptum, cámque eo regnum Perficum impofuit. XVtautem is,qui magnam eft adeptus potentiam,tolerare eam,& adminiftrare pofsit, neque mole rerum conteratur aut fübvertatur,viri eft virtute,mente,altóque animo prediti.qualis fuit Alexander,cui à nonnullis ebrietas& temulentia obiiciuntur. Ille veró magnus fuit vir, fobriüfque in tanta rerum mole, neque paffus à potentia&imperio fe inebriari autad bacchandum incitari. cuius guftum alij exiguum cüm percepiffent,fui compotes effe nequiuerunt.
Etenim mali, fatuvati uel pecunia,
20 Inciuitate ucl potiti bonoribuss
L2]
35
Luxuriant infperatam ob fortunam domus.
Clitus,cüm apud Amorgum tres vel quatuor Grecas triremes fubvertiffet, Neptuni cognomenacce pit,& ridentem gellauit. Demetrius,cui Alexandrez potentie paruam Fortuna portiunculam contulerat,paffus eft fe Catebatem(tanquam deum qui in terras defcendiffct) appellari,& ab vrbibusad eü non legati,fed confultores numinis mittebantur,re fponfaque ipfius oracula dicebantur. Lyfimachus Thraciam,quafi extremos regni Alexandrei fines, adeptus, eó fuperbis& ferociz procefsir, vt diceret: Nuncad me veniunt Byzantij, càm hafta ccejum tango. cüm quidem Pafiades Byzantius, tunc prefens, Abeamus hinc, inquit, ne cufpide coelum perforet. Et quid deiis dicam, quibus licuit propter Alexandrum altos ducere fpiritus? quando Cle archus etiam occupata Heraclea tyrannide fceptrü
Superbe ds(la et fatla quori dam,

446— PLVTARCHI DE
gefsit,& liorum vnum Cerauni(quz vox fulmeri fignificat)nomine affecit.Dionyfius veró iunior Apollinis fe filium przdicauit hac infcription e:
Dorica quem genuit Pbaebeo femine mater.; Pater huius, cum ciuium c c1» aut amplius inter-' fecitfet, fratrem ob invidiam hoftibus prodidiffet, matrem vetulam, paucis póft diebus moriturz exitum przftolari non fuftinens; fuffocaffet,atqs in tra godia ipfe fcripfiflet,
19 "Tyrannis iniuflicia mater eft enin: tame RliabusV irtutis,Pudicicic,Tufticie nómina im pofuit. Alij Euergetas,id eft benefacteres,alij Callinicos,id eft pulcras vi&orias confecutos, alij Soteres,hoc eft feruatores, alij Magnos fe denomina- 1$ uerunt. Alias auté fupra alias eorum nuptias eqduorum inftar in armentis mulierum promifcué verfantium, filiorum cedes, exoletorum excarnificationes, ludos tefferarum quotidianos, tibiz cantus in theatris, noctes in ccenis,dies in prandiis confum. 29 tos,enarrare nemo queat. At enim Alexáder prima luce fedens prandebat,tenebris nois iam ingruen tibus ceenabat,bibebat diis facrificans, cum Medio tefferis certabat febricitans, ludebat iter faciens in terimQ; arcu iaculári difcens,& de curru de(cende- 2$ te. Roxanem fibi foli duxit,amore eius captus. Darij autem Statiram regno& rebus: proderat enim gentium commixtio. Reliquis Perfidibus tantura fuperior fuit pudicicia, quantüm fortitudine Perfis-nullam enim inuitam vidit,& quás vidit, magis 39 prateriit quàm non vifas.vt cüm aliàs fuerit humahifsimus, adverfus pulcritudinem forme duntaxat fuperbé fe gefferit. De vxore Darij longé formofiffima,ne vocem quidem audire voluit forme eius có tendatricem.mortuam véró ita regie ornauit,itáq; 3$. tnifericorditer defleuit,vr pudicicia eiusin táts hu: manitate fidem non invenerit, iniurizQ; crimen ei bonitas

TFORTALEX ORAT.IL 447
bonitas conflauerit. Siniftram enim de eo fufpiciónem Darius concepit, ad potentiam& ztatem refpiciens: quód ipfe quoque erat eorum é numero, qui putabantà Fortuna Alexandri effe victoriarn, Poftquam autem veritatem diligentifsima 1nquifitione comperit,Proinde, dixitnon plané res Perfica periit:neq; nos quifquam prorfum ignauos molléfq; dixerità tali vi&tos hofte.Equidem deos bonü fucceffum,vi&oriámg; belli buius flagito, vt benejo ficiis Alexandrum poísim fuperare: ac me ftudium quoddam emulatióq; tenet benignitate eum viucendi. Sin actum eft de rebus meis,patrie Perfarum Iupiter, diíq; regij,nemo precor alius quàm Alexan der in Cyri folio fedeat.1ta diis teftibus vocatis ille
p; Alexandrum adoptauir. fic vincitur virtute. Si luber,Fortunz accepta fer Arbela,& Ciliciam,& alia
vi geftaac peracta. Fortune beneficio bellice quaffata fuerit Tyrus,&aperta Aegyptus. huius opera ceciderit Halicarnaffus,& capta fit Miletus,& Euzo phratem vacuum reliquerit Mazzus,ac Babylonius campus cadaueribus fuerit oppletus. Non quidem temperantem eum Fortuna reddidit,neq; continen tem,neque inviétum à uoluptate,& nulla cupiditate violabilem animum conferuauit. Atqui ea funt
- 25 quibus Darium vicit Alexander: reliqua,armorum erant& equorum clades,pugnz, czdes,fugeq; virorum.illa priorafunt quibus magnam& in confeffo pofitam victoriam ille de Dario reportauit, concedente, virtuti magnanimitati iufticieQ; eius, mi30 rantíque eius in voluptate, laboribus,& officiis ia victum animum.. Quippe inter fcuta,fariffas,conclamationem acierum,& armorum conflictus Tarrias quoque Dinomenis F.& Antigencs Pellenzus,& Philotas Parmenionis F. invicti erant. iidem
35 veró ad voluptates, mulieres, aurámque& argentum nihilo meliüs affe&i quàm quiuis captiuorum. Nam Tarrias, cüm Alexander Macedonas

as PLVTARCHIDE
zre alieno exfolueret, creditoribüfq; proomnibus fatisfaceret, mentitus fe debere quendam, qui fe ei credidiffe(imularet,ad menfam adduxit.deinde facinoris compertus, erat feipfum interfe&urus, nifi Alexander eum abfoluiffet crimine& argentum ha bere fiuiffet: recordatus eum Philippo Perinthum oppugnante iaculo oculum ictum, non paffum ante fibi fuiffe telum extrahi,quàm hoftes fudiffet. Antigenes iis qui ob morbum aut mutilationem in Macedoniam remittebanturfe immifcuit.ínque eorum numerum adfcriptus, cüm deprzhéderetur nihil ha bere mali,fed finxitfe morbü vir bellicofus&cicatri cü corpus plenü habens, moleftiá Alexandro exhibuit.interrogatüfq; ab eo caufam,confeffus eft Telefippe amorefe teneri,& quód 2b ea divelli non pa tereturjideó comitem ad mare ei fe prabuiffe..quefiuit Alexáder,cuius ea mulier effet ,& quis eius gra tia compellandus: liberámque effe Antigeni refpódenti, Muneribus ergo,inquit,& pollicitis ei perfüadeamus vt nobifcum maneat. Adeó cuivisamanti Alexander faciliàs quàm fibiignouit. Philotas Parmenionis F.vitio incontinentiz laborauit.
Antigona fuit Pellea muliercula inter eas quz apud Damaícum captz erant, quondam captaab Autophradate,cüm ipfa in Samothraciam traiiceret,formafatisegregia.— Hic Philotam,cümamare eam cepiffet,plané tenebat(ibi devinftum, Et veró ferreus ille emollitus, in voluptate cogitationes fuas
non continuit, fed aperuit,& multaarcana muliercule enunciauit. Quid enim,dicebat, erat Philippusifte(ine Parmenione? quid effet, fi Philotam non haberet, Alexander? vbi Ammon,vbi angues, fi nos nolimus? Ea verba ad quandam familiarium mulierum extulit Antigona, hec. Cratero indicauit: Craterus Antigonam Oéculté ad Alexandrum adduxit. Iscorpore quidem mulieris abftinuit, fed opera eius Craterum totum excufsit; tacitéque omnia
IO
n
20

PORT ALEX. ORAT.IL 449
omniaconfilia eius expifcatuseft. Et quidem annis ampliüs feprem exinde elapfis, nequein vino vnquam fimultatem Alexander ebrius vllam iudi. cauit,neque per iram iracundus, neque amico vili $. aperuitrem,omnia folitus Hephaftioni credere atque communicare. Ferunt enim Alexandro ep:ftolam matris arcanam tacite fecum legente, Hephzftionem leniter admoto capite vnà eam pelleciffe: neque Alexandrum prohibere fuftinuilfe,fed detraio&oaunulo figillum ori eius admouiffe.. Enimvero defatigari dicendo oporteret, qui omnia ei vellet commemorare,quibus demonftratur pulcerrimé et vtregem maximé decebat fua vfum fuiffe Alexandrum potentia. vt fi Fortuna magnum eum fecerit, 15 maius hoc fit quód ea recte vfus eft:& quanto magis forturam eius laudes, tanto magis virtutem ipfius extollas,quz dignü fortuna fua eum fecit. Sed jam nunc ad principia incrementorum,ac initia potentiz Alexandri venio, confideraturus quódnam 20 Fortunz opus in iis fit, propter quod Alexanderà Fortuna evectus& auctus dicatur; Quid ni enim, dij boni? Scilicet illefum,incruentatum,nulla obita expeditione, equi hinnitu eum in folium Cyri ex tulit, vt ante Darium Hyftafpis Faut muliebri adu25 latione inductus vir hoc ei contulit?quomodo Darius Atoffa impellente Xerxi ad fores diadema regm attulit? aut ficvt Paryfatis filio per Bogoam? vt ftalam exués aftanda, regiam erc&ámq; tiaram fibi circumpofuit? aut fubitó& prater exfpectationem 30 forte electus imperium orbis terrarum füfcepit?(cvt Athenis thefmothetz& archontes forte leguntur.Difcere vis,quomodo homines Fortunz fauore reges creentur.A pud Argiuos aliquádo defecit Heraclidarum genüs,é quo regem eos deligere patria 35 confuetudo iubebat. quzrentibus ac fcifcitantibus oraculum datum eft, regem abaquila deinonftratü iriac poft paucos dies aquila in domum Aegonis : FF

4 OOLVTARCHID:t
devolare cófpe&ta fecit,vt Aegon rex defignareturz Rurfíum in Papho cüm reximprobé iniuftéq; fe gereret, Alexander eo eie&to alium quzrebat 6 ftirpe natum Cinyrz: cüm ea gens iam deficere& perire putaretur.vnum ergo diceba»t inde fupereffe homi nem pauperem& obfcurum, qui in horto quodam neglectus ab aliis aleretur.ad bunc mifsi à rege venerunt.éftq; inventus aquam areolis olerum in hor to infundens,ac perturbatus eft,cüm milites eum ar riperent,& ire iuberent. ceterüm addu&us ad Ale- 19 xandrum in vili findone,rex eft faCtus,purpuráq; or natus,& in numerum eorum receptus qui Socij appellabantur. nomen ei fuit Alynomus. Hoc modo fortuita eventa reges faciunt, veftitum mutantes,ac celeri mutatione alia nomina imponentes nihil tale exfpectantibus aut fperantibus. Alexandro autem quid przclari obtigit preter meritum, quid fine fudorc,(ine fanguine, quid gratis, quid abíq; labore? Sanguine mixtos fluuios bibit, per cadauera velvti pontem amnes tranfiit, herbam edit fame vrgente 20 quam primam confpexit,gentes altis niuibus obrutas,& vrbes infra terram defidentes penetrauit,mare hoftile nauigauit,tumulófq; arenarum in Gedro fiis& Arachofiis pervadens, anté in mari quàm in terra vidit ftirpem. Quód fi libero ore adverfus For tunam tanquam contra hominem loqui liceret pro " Alexandro,equidem eam fic compellarem.Quando ortunam A Y: qose; Alexzpiro tandem,ó Fortuna, Alexandri actionibustu,& vbi fiffeadygy Và aperuiftitquódnam faxum tua ope adiutus ceyam. pit fine fanguine?quam vrbem ei prafidio nudatam tradidifti? quem exercitum inermem? in quem regé íncidit focordemiin quem ducem negligentem? in quem ianitorem dormientem? quem fluuium traie&tu facilem,quam hyemem temperatam,quam zítatem moleftie expertem przbuifti? Ad Antiochum Seleuci F.ad Artaxerszem. Cyri fratrem, ad Ptolemaum Philadelphumabi.eos viui etiamnum patres regio

fÉORT.ALEX. ORAT'If.
&egio titulo dignati funt: ij proelia nullis lacrymis
conftantia vicerunt, ij interfeftos diesacpompas
& fpectacula vitam exegerunt, 1j ob felicitatem in ré
. giadignitateconfenucrunt.— Alexandri(inihilay liud,faltem totum corpus confideraà fummo capis
te víque ad imos pedes hoftilibus vulneribus contufum atque diffecatum,
" Haflise7 gladiis, faxisfy ingentibus idum.
xo Ad Granicum galea eius gladio fuit diffecata, idu víque ad capillos penetrante. Gazz iaculo humerum eft vulneratus.in Maragandis fagitta crus;ita vt os radij fra&um eo i&u eminuerit.apud Hyrcaniam lapide ceruicem 1&us eft. qua ex plaga vifus ita fuit
wj. hebetatus,vt per non paucos dies in periculo amitténdi víus oculorum fuerit. Ad Affacana Indico telo fauciatus talum eft.quo quidem tempore adula: toribus fubridens dixit:Hic quidem fanguis eft;
INon icbor. qualis ftillat de faxguine dum;
*9 Apud Iffam gladio femur ei vulneratum eft à Dario manum cum ipfo conferente,vt Chares fcribit.ipfe fimpliciter& verifsimé fcribens ad Antipatrum,Mi hiquoque, inquit, vfu venit vt pugione femur fauciarer: fed nequé tum,neque poftmodo quicquam mali ex eo vulnere evenit. In Mallis fagitta bicubitalis per thoracem in pectus& furfum víq; ad ceruicem fuit adacta.autor Ariftobulus. Tanaim tranfgreffus Scythas fudit,& equo ad c1 ftadia infecutus eft, càm quidem alui profluuio vexaretur. Eujo ge Fortuna, Alexandrum auges fcilicetatq; magnü facis, vndique perfodiens, vndiq; ledens,omnia cor poris membra vulneribus aperiens:non quo modo
40
Ilía.5, 16$
Ila. i348
Minerua fagittam in Menclaum coniectam in vali- Viad. Z,121
. difsimaarmorum avertit, ac thorace,mitra,& cin3$ gulo i&tus vim ita retudit,vt leuiter perftri&to corpore duntaxat fanguis flueret:fed nuda membra
vulneribus exponens periculo(is, i&tüfque per offa FF ij
1)

"T PLVTARCHI DE
dirigens,corpüfq; in orbem ambiens, oculófque& pedes oppugnans,impediens perfequentem hoftes, vi&orias fubtrahens,ípes fubruens. Mihi profe&ó nullus rex videtur Fortunam expertus iniquiorem. In multos quidem ea incidit grauis atq; invida. fed alios falminis in morem fuccidit atque perdidit: ira eius& odium in Alexandrumpertinax fuit,& cum inyi&to contendendi ftudio coniunctum, quale adverfus Herculem. Quos enim Typhones aut vaftiffimos Gigantes nonin eum excitauit? quos hoftes non muniuit armorum multitudine, aut fluminum profundirste, aut rupium afperitate, aut peregrinarum belluarum robore? Quod nifi magna fuiffet Alexandri altitudo animi,& à magna virtute fufcepti conatus contra virtutem eniti pertendiffent: quomodo non defpondiffet dnimum, toties figna confe rens,exercitum armans ,oppugnans,perfequenstinnumeras defectiones, averíiones, infultus gentium perferens? quid reges iugum abii centes ,Baára, Ma racanda,Sogdiani^deniq; i inter gentes das&infidiofas hydram fecans femper nouis bellis pullulantem?Abfurdum videbitur quod dicam: fed dicá tamen quia verum eft. Parum abfuit quin Fortunz culpa Alexander defineret Ammonis filius haberi. Quis enim diuina ftirpe natus tot laboriofas exan-? tlauit erumnas, Hercule demto? Verüm huic vnus vir improbus iniuoxit vt leones caperet,apros infequeretur,aues abigeret,ne maiores res obeüdi, Antrümq; puniendi, p Bufiridis homicidiis finem imponendi ocium haberet, Alexandro autem vittus 1mpofuit regium ac diuinum certamen, cuius finis E Ren aurum ab innumeris circumferendum camelis,non luxus Medicus, menfe& mulieres, neq; vinum C alydonium aut Hyrcanici pifces: fed vtomnes homines 1n vnam reipublice conftitutionem re digens ,0mnes vni principatui fubditos, vni vite rationi adfüefaceret? Hunc amorem à puero gerens infitum,

10
pi
IORT.ALEX.ORAT. II. 453
infitum,vnáq; cum corporeauctum& adultum, vt legati venerunt à rege Perfarum ad Philippum, qui tum peregré aberat;ipfe eos comiter hofpitio exceptos,nihil puerile(vt alij)interrogauit, deaurea illa arbori maritata vite,aut hortis penfilibus,aut ornatu regis. fed totus in iis erat, quz imperij fummam & vim continebant:fcifcitans quantus effet Perfarü exercitus,quo locorexin proeliis pugnaret. exemplo nimirum Vlifiis,rogantis: Arma ubi[unt illi-ftabulum quod quadrupedantum?
quz itinera breuifsima furfum à mari tendentibus? ita vt attoniti hofpites dixerint:Ifte puer magnus cft rex,nofter autem diues. Pofteaquàm veró mortuo Philippo ad traiiciendum in Afiam appulit animumjiámq;&fpe& apparatu totus ea fuit in expeditione:iniecit manum Fortuna,avertitq; eum& re tró abftraxit,;innumeráfq; occupationes€i& moras circumdedit.Initió vicinis barbaris conturbatis,Illyricum& Triballicü bellum ei immifit. quibus ab
20 Áfiaticare vfq; ad Scythiam Iítro adiacentem avulR2
30
35
| ! ! | |
Ío,& circumcurfitando magnífq; periculis ac certaminibus obeundis defuncto,cüm debellatis hoftib. rurfum expeditioni incumberet, eadem denuó The basincufsit, Gre cümq; bellum,& atrocem adverfus.cognatos& populares per cxdes,ferrum,igném que vindi&am,cuius fuit triftifsimus finis. His pera €üs rebus traiecit in Afia, viatico inftru&us,vt Phy larchus prodidit,x x x dierum.Ariftobulus fcripfit, Lxx eum habuiffe talenta. Interim rem familiare& reditus regios maxima ex parte inter amicos diuifit.Solus Perdiccas nihil accepit, quanquam offéfen te rege.fed interrogauit, Tibi vero, Alexáder, quid facis reliquum?ifq; vbi refpondit,Spes. nos ergo etiam,inquit, in earum parte acquicfcemus. rectum quippe eft nos Darij potiüs exfpectare opes, quàm tuasaccipere. Et qüznam tandem erant ill» fpes, quibus fretus Alexander in Afiam tranfmifit?nó coFF dij
llía.1, 407.

4/4 PLVTARCHI DE iz ex vrbibus,quarum quanvis multa ciuium milZ A Mi pal numero condu&az:non claffis quz per montes nauigaret:non flagella,nó compedes,barbarice infanie fupplicia mariimponenda, Verüm extra ipfum in exiguo exercitu vigebat magnum laudis ftudium,& emulatio atate x qualium, certaméng; de gloria& virtute cum fociis fufceptd. Ipfe autem magnas in fefpes continebat. pietatem adverfum dcos,fidem erga amicos, frugalitatem, có tinentiam,peritiam, mortis contemtum, magnanimitatem,humanitatem,comitatem,candorem,conftantiam in confiliis, celeritatem in actionibus, prin Alexandri cipatum in gloria,infotutum animi in rebus gerenei alis im- dis efficax. Nam Homerus quidem neq; convenienperatoribus ter neq; probabiliter Agamemnonis pulcritudiné€
D.- 3* o 5. gomparatio- tribus compegit fimilitudinibus:
Wia5,479.— Tlecaputmagno fimilis;oeulosf; Tonanti, Neptuno petusQ; truci xonamá Gradiuo. Alexandriautem naturam fi genitor deus ex multis
concinnauit compofuítq; virtutibus, quid obftat quo minus dicamus fuiffein eo magnanimitaté Cy r1,modeftiam Agefilai,prudétiam Themiftoclis,peritiam Philippi,audaciam Brafidz, vim& reipublicz gerende calliditatem PericlisiQuinimmó fi eum velis cum vetuftioribus componere, temperantior fuit Agamemnone.hic enim captiuam praetulit vxo ri quam primam virginem duxerat: Alexander etiánum coniugij exfors captiuis abftinuit. Maiore etiá (uit quàm Achilles animo. hic enim Hectoris cadauer exiguo precio redemtum reddidit:nofter granViad.7. di fumtu funus Dario fecit.atque ille cum amicisin gratiam rediens, veniam donis ac premio vendidit:
Viad.s. Alexander vi&or hoftes ditauit.Pietate porró Diomedem fuperauit.is enim paratus fuit adverfum deos pugnare:nofter omnem fucceffum profperü diis acceptum tulit. Acceptior quoque neceflariis fuit
quam
Yiad.a.
Wliad.o.

FORT.ALEX. ORATII 45
quàm Vliffes.huius enim mater ob lu&um& defide OdyfA;a0t,
rium vita excefsit:mortem Alexandri mater hoftis ob benevolentiam eft comitata.Deniq;,vt verbo di cami Solon rempublicá fortuitó conftituit, f Mil$ tiades fortune munere exercitum duxit,fi Ari. cides cafu fuit iuftus:nullum iam virtutis erit opus.fed no men hoc& oratio efto,quz aliqua cum gloria homi nes pervagetur,fi&ta à fophiftis& legum latoribus. Sin autem eorum,quos recenfui,virorum,vnufquifJO que pauper quidem aut diues, imbecillis vel robuftus, deformis fiue pulcer fuit;ac vel in fenetute felici mortem obiit, vel przproperé vitam reliquit, Fortunz nutu: magnum veró imperatorem,magnü legum conditorem, magnum reipublice& magily ftratus adminiftratorem virtute feipfum quivis& doGtrina adiutus przítititzagedum cum fi;gulis Ale xandrum comparemus. Solon Athenis nouas rabulas cófecit,eámq; rem blando nomine Safachthaá, id eft oneris excufsionem,appellauit. Alexander no 20 minum loco pecuniam debitam creditoribus defuo diffoluit.Pericles tributo à Grecis exa&o, templis ea é pecunia exítru&is arcem ornauit: Alexander barbarica potitus pecuniayin Greciam cc125 taléta mifit, mandans vt edes diis inde edificarentur. 25 Magnam nominis celebritatem per Graeciam Brafidz peperit,quód hoftium ad Methonam caftra percurrit ad mare pofita. Alexandri autem in Oxydracis faltum illum atrocem, incredibilem audiétibus, & fpe&antibus terribilem, cüm de muro fcipfum in 30 hoftes demifit haftis,& iaculis,& ftri&is enfibus eá excipientes, cuínam alij rei fimilem dicas, quàm fulminis igni cum impetu proripientis fe& vento? tale tum fpeétrumin terras fe deiecir ille, ardentib. circüm fulgens armis. Et barbari initió perterriti, 35 non(ine horrore difsipati recefferunt. deinde c viderent vnum hominem in multos irruere, rcftiteFF aj

$6 PLVTARCHIDE
runt.Enimueró ibiloci Fortuna fuz erga Alexandrum benevolentie preclara& evidentia opera edi dit,quando ipfo in locum obfcurum& barbarü ab1e&o,muriíq; inclufo,eos qui auxilium ferre fummo ftudio contendebant,murófq; foris invadebant, có fractis ícalis proftrauit atq; precipitauit. de tribus veró,qui foli in muros evaferantacfeipfos demiferant vt iuxta regem confiflerét, vnum ftatim rapuit atq; interfecit, S rermulris confixus iaculis tantum abfuità morte, quód fentire adhuc& quid ageretur cernere potuit. interim foris inanes incurfiones atq; conclamationes erant Macedonü, cüm machina2d oppugnandum nulla, nullum in promtu effet inflrumentum:fed muros prz opitulandi ftudio gla diis percuterent,nudiíq; manibus rumpere ac tantüm non mordicus comminuere niterétur. At enim fortunatus illerex vtpote quem perpetuà ftiparet cuítodirétq; Fortuna,ferz in modum cafsibus impli catz,defertus& auxilij inops agebat: non e redafhüs t Sufis, Babylone, vel Batris potiretur, aut preclaram de Poro illam vi&oriam reportaret.nam qui arduas ac ploriofas res gerendas fufcipiunt, ab illorum infortunio, fi quod habent, faltem dedecus abeft.Sed ita pertinax& invidiofa fuit Fortuna, ita barbaris fauit, Alexandro malé voluit: vt(quantum in ipfa quidem fuit)non corpus modó tunc eius atque vitam,fed& gloriam decüfíq; aboleuerit. Neq; enim adeó indignum erat vel turpe: Alexandrum ad Euphraten vel Hydafpen occumbere, aut manu c Dario conferta equis, gladiis,& fecuribus Perfarum pro regefuo propugnantium interfici,aut confcenfis Babylonis moenibus, ruere&à magnafpe decidere. Sic Pelopidas&k paminondas exftin&i funt: uorum in tantis conatibus mors virtuti ,non càSp eft imputanda, Sed quódnam fuit facibus Fortunz,in quam nuncinquirimus f? Vtinexremo angulo barbarica fluuij ripz, intra muros ignoz
t
13
ud
30
3$

Io
ny
PA)
2
30
35
FORT. ALEX.ORAT.IL 47
ignobilis oppiduli inclufus atque occultatus orbis terrarum rex atque dominus periret, armisinhone ftis& inftrumentis temeré oblatis percuffus atque contufus.Nam fecuri per galeam caput vulneratum eius eft,& fagitta aliquis arcu emiffa thoracem perrupit, cuius ad mammam infixe ofsibus&inhzrentis, colis eminuit aggrauans, cufpis autem ferrea 1 v digitos fuic lata, ongitudo quinque.Extremum mali hoc fuit. dum ipfe adverfos hoftes defen dit,& eum qui coniecerat telum; ac gladio armatus accedereaudebar,pugione prezventum deiicit atq; necat: interea quidam é pifirino accurrens àtergo i&um ceruicibus Alexandri ingerit,quo ia vertiginem acti fenfus funt hebetati. Veruntamen praftó adfuit virtus, fiduciam ipfi, fociis robur feftinationémq; inferens, Limnzus enim, Ptolemzus,Leonnatus, atq; alij, qui vel fuperato vel perrupto muro ante regem conftiterát, murus erant virtutis, ob be nevolentiam& amiciciam, qua Alexandro crát iun &i,corpora,facies, animáfq; fuas pro eo opponentes. Non enim Fortunz cafu fit,quód alij vltró pericula pro regibus adeunt,& mortem oppetunt:fed ob virtutis amorem, ficvt ob illexaliquod medicamentum apes folent principi feadiungunt&adharent. Quis autem qui tunc extra periculum conftitutus fpe&ator adfuiffet,nó hoc erat di&urus? Con fpicerefe magnum Fortuna adverfus virtutem certamen:& barbaros indigné fuperiore effe loco, For tuna fauente. Grecos aurem refiftere vltra vires, vir tutis przfidio. ac(i barbari vincant;Fortunz hoc& invidi genij ac Nemef(is foreopus:fi Graci, vidoriam virtuti,audaciz, amiciciz,ac fidelitati deberi. Etenim hzcfolaaderant tum Alexandro: reliquis copiis, apparatui, clafsibus, cxercitibus,equitatai murum obiecerat. Tamen barbaros fuderunt Macedones,cófque ftratos ruinis oppidi texerunt.Verüm hoc Alexádro nihil tulit opis.Raptus enim 1nfP s

«5 PLVTARCHI DE
de eft vt erat telo onuftus,& bellum in vifeeribus continebat; tanquam vinculo aut clauo thoracem fapitta corpori dab Quam cum vi evellere € vulnere tanquá é radice effent aggrefsi, ferramen tum manus non eft fecutum, pectoris offa quz cor muniunt pro firmamento nactum. Neq; calami pro. minentem partem ferra abícindere funtaufi: metuentes ne yehementiore agitatione fiffum os, nimios excitaret dolores,& fanguinis€ profundo proruptioni caufam praberet. Ipfe Alexander cüra magnam videret perplexitatem difficultatémq;& moram rei, fagittam conatus eftad ipfam thoracis fuperficiem pugione abfcindere: fed manus torpés prz inflanmatione vulneris,conatum non pertulit. Iufsit ergo eos rem tentare, ac nihil metuere, vltró 1$ animos addens non vulneratis. aliifque exprobrauit lacrymas& nimium marorem, alios defertores appellauit, qui opem ipfi ferre non auderent. altáque voce teftatus eft ad focios, Neminem pro ipfo debere timidü effe.ná fi vos,aiebat;pro me trepidatis,non credetur me nullo mortis metu teneri.
PLVTARCHI
De efu carnium,oratío príor.
] V veró queris,qua ratione indu|&us Pythagoras efu carnium abfti' 55 |j nuerit. At ego miror quomodo af| fe&us ,quo animo, quarationeim pulfus homo ille fuerit, qui primus 239 ore fuo tangere cadauer,& mortui
animalis carnes guftare aggreffusymortuorum cor- 3 orum ac fimulacrorum menfas propofuit ,ac pro obfonio& alimento habuit membra,que modó mu giebant,

ESY CARN. ORAT.L 45
gicbant, vocem edebant,mouebantur,& videbant. Quomodo oculi fuftinuere confpe&um cedis,cüm animal iugularetur, pelle fpoliaretur,in fcufta fecaretur?quomodo odorem nares tuleruntqui gufla$ tum non avertit inquinatio, aliena rangentem vlce ra, lethaliámque vulnerum fuccos& faniem haurientem? Figmentum eft hoc& fabula.
Velleravepebant:carnes uerubus quo4; in ipfis Mugitum edebant a[Je crude; boabant.
Atqui ccena hzc veré eft móftrofa. efurire aliquem adhuc mugientia animalia,& docere iis vefci, que viuunt adhuc,& vocem edunt, ac difponere condiendi, affandi, apponendiq; modos.Is querendus
3j fuit,qui primus ifta cepiffet, non qui fero tádem ab iis deftiuffet. Enimveró primi ifti, qui carnibus vefci funt aggrefsi, omnem fortaffe culpá in inopiam reiecerint. non enim cupiditatibus iniuftis capti,& inter copiam omnium rerum libidine elati ad voluzo ptates quzà natura& focietate animantium effent aliene prove&ti eo fe contulerunt.Q uibus fiin prefentia fenfus& fermo daretur, haud dubié fic nos compellarent:O beati, qui hodie viuitis,& diis cari quale vobis contigit»uum, qui omnium rerum
2$ abvndantiaforte oblata perfruimini? quàm multa vobis nafcuntur, quàm locuples rerum vobis vindemia?quantum 6 campis diuitiarum,quantas 6 ftir pibus voluptates percipitis?ita quidem vt potiri illis& luxuriare vobis abfque vlla pollutione detur?
30 Nosautem triftifsima excepit& apprimé terribilis etas, cüm in immenfàm atque difficilimam primi ortus incidiffemus inopiam. Adhuc coelum occultabat aer ac ftellas, turbido& penetratu difficili hu more confufas, igníque,& ventorum eftibus. nonj$ dum fuoloco Sol fixus heferat, nondum certá con ficiebat curfum,nondum ortus eius occafüfq; definitis diftingucbátur limitibus: neq; fuis ftatis con1o
Ody/)519f
Primorum bominnm yiclus,

460 PLVTARCHI DE
verfionibus frugifera tempeftatum anni intervalla difcernebantur. Tum terra fluminum in compofitis eluuiis vaftata erat:multa ob paludes informia,caeno alto,faltubus infrugiferis& fyluis erant inculta. Immó ad producendos mites fru&tus,ad artem culturz nullum fuppetebat inftrumentü, nulla fapientig machina.neque fames moram patiebatur,neque ,anniverfarium tempus femens facta exfpectabat. Quid ergo mirum, fi animalium carnibus vfi fumus preter naturam eo tempore,quo coenum cdebatur, & cortex vorabatur ligni,& gramen invenire virens,aut radicem alicuius herbz fortunatum putabatur? qui veró glandem guftaffent atque comediffent, prz voluptate choros circa quercum aliquam aut fagum duxerunt,vitz datricem eam, matré, nutricémq; appellantes?hanc enim eius fxculi feftiuitatem vnicà nouerant homines,rcliqua omnia perturbationis ac triftitiz plena erant. Vos auté quomodo nunc rabies quedam& ocftrus agit ad cedes Íceleratas,in tanta rerum neceffariarum abvndaátia? Cur terram mendacio grauatis, tanquam alere vos que nequeat?cur legiferam Cererem impié offenditis, cur Manfuetum& Comem hac contumelia afficitis, vt non fatis vos ab illis accipere pre vobis ge ratis?Non pudet mites fructus cum fanguihe& cxde mifcere* Dracones, pantheras, leones, dum fzuiciz accufatis, ipfi interim improbis czdibus eorum feritati nihil ceditis.quippe iis ea animalia alimentum, vos obfoniü vobis paratis..NNon enim leones&lupos, eorum vlti iniurias, voramus: fed his omifsis,innocua, manfueta,& fim ulis dentibüfque ad ledendum carentia interficimus. que me Hercle pulcritudinis, venuftatífq; gratia videtur naturaproduxife. Ac perinde facimus, ac fi quis exvndantem cernens Nilum, à quo terra impleatur genitabili ac frugifero fluere, n6 admiretur cius vim, fecundam mitifsimarum ac vitz vtilifsimarum frugum.

ESV. CARN. ORAT.L 4
gum.fed ficvbi crocodilum innatare,aut afpidé devolui ,mufcarámq; videat feram& impuram nationem:bas vituperationis caufas proferat. Aut fi quis folum hoc tdllurémq; cernens manfuetis frugibus refertam,fetámq; fpicis,difpiciens deindein fegete ifta lohj ariftam aut orobanches,frugum omiffa le&ione, ifthzcincufet. Quid, fi quis orationé rhetoris in iudicio ac patrocinio fentiat ferri ad depul fionem periculi, aut demonftrationem& coarguJO tionem facinorum, quz non fimpliciter, neque tenuiter incitata fluat, multis fimul motibus variorü animorá& inftructa,&"'jngeniorum,qua diuerfis funt auditoribus, aut iudicibus,aut excitandis aut mutandis, aut etiam placandis atque fedandis: omifsis y; iftis, neq; reputans aut metiens operam impenfam, atq; contentionis magnitudinem, aliqua vocabula non re&té prolata excerpat,quz inter orationis impetum elapfa funt: eóq; nomine oratorem ipfum vituperet?* Sed nihil nobis verecundiam incutit,* 20 non color floribus certans, nó vocis concinna fuauitas, non folertia,non puritas in victu, non fumma pruden:tia miferorum animalium: exigua carunculz gratia fpoliamus eaSole, luce,& vitz tempore iis dum nafcerentur deftinato. Deinde quas emit25 tunt ea voces,putamus indiftinttas effe,non deprecationes fingulorum,non obteftationes, quovis eo rum dicente: Non d. precor fi necefsitag te cogit, iniuriam deprecor: interfice vt cibum habeas, noli interficere vt fuauiàs edas. Proh crudelitatem. A30 trox quidem eft res, videre appofitam homini diuiti menfam, qui coquis vtatur fua obfonia de cadaucribus qui conficiant. Atrocior,videre fublatam. plura enim reliqua funt quàm quz fi fint vorata. ergo reliqua fru(tra funt interfecta.& cüm appofitis abtti 3; nuerint, non finunt alios carnes recufatas fcindere, cüm non pepercerint viuis. Verüm enimveró accepimus iftos homines hoc dicere, efum carnium ha

a6» PLVTARCHI.DÉ
Contfíana- bereà naturainitium. Atnoninaturahominé hoé
turam effe carnium€«Ju.
habere vt carnes edat,primüm ipfa corporis humani demonflrat conftitutio.Non oris vncus,non vnguis acumen adeft,non dentium afperitas,non ven tris tobur, non calor fpiritus, quofübigere& mu-$ tare pofsit carneam molem. Sed ià tü ipfa dentiü leuitate, oris exiguitate, lingue mollicie,& fpiritusad concoctionem imbecillitate, efum carnium €iurat. Quàd fi contendis te natum efle adhoc cibi genus fumendum, primüm id quod vis edere, 10 ipfe interfice, idque tua folius opera, non fecefpita vtens, non malleo,non fecuri. fed ficvt lupi, vrfi, & leones ipfi necant quz vorare voluntita tu morfu bouem, aut ore fuem neca, ouémq; aut leporem irruens in viuum etiamnum diripe, ficvt ifte fera. 1$ Sin exfpectas dum moriatur, vererifque prefentem animam é carne expellere: cür contra naturam edis id quod anima eft preditü? Immó nemo anirha caffem& mortuum animal ita edit ficvt eft.elixant,affantjignis& condimentorum ope mutant, cedém- zG que medicamentis innumeris amoliuntur,vt guftatus deceptüs alienum alimentum admittat.Et veró fcitum eftillud Lacoais, qui cüm in caupona emiffet pifciculum,1dque cauponi coquendum tradidiffet, atq; cafeum,& acetum, oleümq; ab eo poftula- 15 retur: Quid, inquit tan fiifthec haberem, pifcem emiffem? Nos autem ita flagitiofas inter cedes iftas luxuriamus, vt carnem obíonij nomine dignemur: deinde obfoniis indigemus ad ipfam iMi carnem,admifcentes oleum,mel,vinum;garum,ace 39 tum, aromata Syriaca& Arabica, haud aliter, ac fi te vera cadauer humi códendum condiremus. Etenim carnes,quas edimus, hoc modo diffluentes, emollitas, àc quodam modo putrefactas dificileeft. à concoctione fubigi. Quinetiam fuperatz vi con- 3$ €octionis carnes,cruditates tamé moleftas gignüt. Diogenes veró crudum polypum vorare fuftnuit, vtamo1
[
|
—

Is
Bo
1
ESV CARN. ORAT.L| 46f
yt amolitetur confectionem,qua ignis obfonia con ficit:& facerdotibus multifque alus circumftantibus,caput pallio velans;polypümq; ori admouens, Pro vobis,inquit, ego me periculo obiicio. przclarum me hercle periculum, fcilicet vt Pelopidas pro Thebanorum,Áriftogiton pro Athenienfium libertate, ira philofophus adverfus crudá polypum decertauit,vt vitam humanam efferaret. Porró carnis
Damna ee
efus non modó prater naturam corporibus noftris*/^ crm
accidunt, fed fatietatem etiam crafsiciénque ingenerant. Vinum enim& carnium efus, corpus quidem robuftum validámq; faciunt,animos autem he betant. Acneathletas adducendo offendam, vtar cognatis exemplis. Boeotos nos Attici craffos, ftupidos, ftolidos maximé ob voracitatem appellaue runt,atque adeó fies,& Menauder —mandibulas babent.
Li & Pindarus. Notum veró eft,fecüdum Heracletum
animam ficcam effe optimam atq; fapientifsimam. Id quoq; cóftat, vafa vacua cüm pultantur fonitum reddere,impleta obmutefcere.erea vafa ita vocem in orbem didunt, nifi quis inie&ta manu obthuret atque inhibeat. Oculus etiam humore occupatus abvndante hebefcit,& officium fuü facere nequit; Solem per acrem humidum, vaporümq; multitudinem crudorum intuentes, non purum aut fplendidum, fed obfcutum& caliginofum dubióque lumine confpicimus; Ita profe&ó etiam in corpore repleto& tutbido;alienífque cibis grauató,om^ nino neceffe eft fplendorem animi lucémq; retun« di,atq; conturbari,vagariq;& ad viles res cernéda fe conferre, cümad confideranda ea que aliquid ha bent difficultatis, nihil ei(it acuminis atq; virium;
, lam abfq; hec eflent, quis non' maximi faciat adfuefactionem ad humanitaté? quis enim ledere vellet hominem,ita benigne& humaniteraffe&um anima adaliena& non cognatorá fibi mala?Nudiuftertius

464 PLVTARCHI DE
differens,mentioné feci Xenocratis:& quód Athez nienfes poenam ab eo exegerunt, qui viuo arieti pel lem detraxerunt. non eft autem, puto, viuum torquens deterior eo qui interficit. Sed nimirum magis eafentimus que confuetudini, quàm quz natu.
re repugnant.Initium autem noftre opinionis,magnum illud& facri myfterij germanum, ignauifque (vt ait Plato)& mortalia fapientibus incredibile, equidem vix audeo verbis attingere:tanquam cum nauim in tépeftate gubernator torquet,aut in thea- 19 tro fcenalabante,machinam tollit poeta; Tamen ni hil obftat quo minus Empedocleá fententiá prooemij loco przcinam. Quód enim noftrz animz mor talibus corporibus funt illigatze, id ita interpretafur, quód poenas ex cedium& efus carnium pen- 15 dant. Quanquá hzc quidem oratio videtur effe antiquior.Qua enim fabule feruntur deBaccho mem bratim difcerpto,& que adverfus eum conati fint Titanes, vt; guftauerint czfi cadauer,punitiqg;&— fulminibus i&i perierint:fermo eft qui ad nouos re- Pe) fertur natales, fecundümq; ortum. Brutam enim in nobis animz facultatem,incompofitam eam& violentam;nó diuinam, fedà genio profectam, veteres 'Titanas appellauerunt:eáq; eft quz dat poenas.
! | | |
i
DBLyYTARCHA
Decarnium efu, oratio
pofteríor. 39 *.A T0 nos hortatur, vt recentibus alacribüfq; cogitationibus ad difputationem de carnium efu pri-| l/dianà revertamur. Eft vero, vtaie- 35 l| bat Cato, difficile verba facerc ad ventres auribus carétes: hauftüfq; eít à

ESV CARN. ORAT.IL 46;
eft à plerifque confuetudinis ille à variis mixtus ac confufus potus, Circzi cyceonis inftar pariens Fraudes,2* genitus eruciatus, atq; dolores. lliad.n, 23$
neq; facilé hamus eximi poteft efus carnium, volu$ ptatis cupiditate occupatis ac tanquam tranfixis, Equidem conveniebat, vt quo morehomipis mortui ventrem exfecant,atq; adverfo Sole confciffum abiiciunt, eum innuentes fuiffe caufam omniü quie in vita peccauit homo: itanos gula cedífq; ftudio evulfo,reliquum vite tempus cafté exigere.quahndo ipfe venter non ad cedes impellit, fed intemperantie noftre culpaiis polluitur. Veruntamen fi fieri nequit vt plané vitemus efum carnium,& con(uetu do facit vt nos pudeatifto peccato abítinere:faltem cum ratione peccemus. Edamus,inquá,carnes,fed fame,non luxuria impulfi: interficiamus animal,fed miferantes& dolentes, nó infultantes& excrucian tes, qualia nunc multi multa perpetrant. alij verubus ignitis porcos iugulapt, vt ferri tinQurafinguis exftinctus atque diffufus carnem mollia delicatàmque reddat. alij vberibus fuum fetarum inflante iam partu in(iliunt eaque calcant, vt fanguinem& lac& tabum fetus fimul interfedti inter maD: tris dolores eximétes,(proh piacularis lupiter)maxime inflammatá animalis partem vorent.alij grues & olores oculis confatis inclufos in tenebris figinaut;alienis temperamentis atque condimentis gu ftum nouum obfonio fuo conciliantes. Vnde appri mé manifeftum fit, nonalimenti aut vfus necefsitatífve gratia, fed ob fatietatem, luxum& prodigilitatem nefas hocad voluptatem parandá fuille con| verfum. Proinde ficvt libidinem in mulieribus iuis | non explentes, omnia tentando ac inceftis cupiditatibus vagando tandem ad infanda prolabuntir: fic circa nutrimentum intemperantia naturalem& neceffarium tranfgreffà finem crudelitate 2c facitio cupiditatem variauit. Etenim fenfus contivio GG
Varie deli» d£.
30

466 PLVTARCHI DE
quodam vitiantur, vnüfque alterius vitio& libidiz ni focium fe prebet, vbi modum à naturapraícriptum excedunt. Sicauditus vitio laborans ,Muficam corrupit,vt molles quidam effeminatique modi turpes palpationes, muliebréfq; titillationes ede$ rent. lta vifus didicit non pyrrichio faltu gaudere, nongefliculationibus manuum, non faltationibus elegantibus videndis:fed cedes& mortes hominü, vulneráq;& pugnas fpectaculum fumtuofifsimum fibi parare. Itainiufle menfz comitatur coitus 1ntemperans: coitui turpi auditiones à mufica aliene, cantibus& auditionibus impudentibus theatra abfurda, fpe&aculis inhumanis immanitas& adverfum homines crudelitas.Itaque diuinus ille Lycurgus in tribus fuis legum tabulis, quas retras appelant, ferra& fecuri folis ianuas domorum ac faftigia fabricari jufsit, nullo alio inftruméto adhibito. non profeétó quód afciis, terebris, aliifq; ad fubtile opus faciendum vtilibus bellum indixiffet: fed Íciens,te talibus edificiis non illaturum lecticà auto ornatam, menfas argentcas,purpureos tapetes,la pides preciofos: ac domum talem,culcitram, menfam, calicémq; trahere fecum coenam tenuem, pran diümque vulgare. Initio veró praua viuendi ratiónis fuccedit E (Ladens equam propter ceu pullus curfitat) omnis luxuria& profufio. Quz enim non eft fumtuofa ccena, ad quam aliquod necatur animal? Án paruum impendium videtur nobis anima! nondum dicam,fortalfe patris, matris filij aut amici anima, vt j Empedocles: fed tamen fenfu,vifuauditu,vi imaginandi, intelligendique przdita? quam ad fui appetitum& confecutionem, alieniq; fugam vnüquodque animal à naturaaccepit.Iam hoc confidera, vtri nos meliüs cicures humanófq; faciant philofopho. 31 rum:iine qui liberos,amicos,párentes, vxores à nobis manducari volunt, vt morte veré exftin&tos: an
Pytha

:
FORT. ALEX. ORAT. IL 46; Pythagoras& Empedocles,qui nos condocefaciüt etiam erga alius generis animalia iufticiam exercere? Tu quidem rides eum,qui ab ouis efu abftinet. Is tamen dicet: cüin vo$ videmus mortui pàátris aut $ matris portiones abícindere, amicifque eas abíentibus mittere, prifentes vero inuitare,carnéfque il lislarga manu apponere, non rideam* Quanquarà nos fortaffe peccamus, qui libros iftos attingimus, manibus, oculis, pedibus,& auribus non priüs lü3o ftratis. ni(i profe&ó hxc ipfa luftratio eft, cüm de hifce differentes oratione liquida(vt ait Plato) falfum auditum proluimus. Tamen fi quis librorum di fputationámgq; inflituat comparationem:deprehen det iftorum philofophiam ad Scythas pertinere, Xy Sogdianos& Melanchlznos, de quibus fcribenti Heródoto nou habetur fides: Pythagorz autem& Empedoclis decreta,leges fuiffe prifcorum Grecorum, hófq; eorum inf'itutis in vita degenda ftetiffe, nequeos vllam in bruta vim feciffe. Qui ergo*
,&o funt, qui poftea temporis decreuerunt cedes animalium? Qui primm gladios duxere ex re malignos, Primi€7* aratoris guftarunt cera tauri. Hoc íané modo etiam tyranni homicidiotum initia ?5 iaciunt. vt Athenis principio interfecerunt pefsimum fycophantá,qui Epitedaus appellabatur:itéq; fecundum& tertium. deinde cedibus adíucti Niceratum Nicie F.interfici viderunt,& imperatorem Theramenem, atq; Polemarchum philofophü. Sic 3? ab initio ferum aliquod& noxium animal devoratü fuit:deinde auis aliqua aut pifcis.donec his condocefacta& gufturadfueta libido ad bouem operarium progreífa eft,& ouem quz nos ornat cuftodémq; domus galluni. itáq; paulatim inexpletà ro35 borantes auiditatem,in cedes hominü& bella funt delapfi. Verüm nifi quis preterea demonftret, ani mas dum renafcütur, promifcué vti corporibus goGG ii

6t PLVTARCHI DE
minum& brutorum,& quod nunc eft brutum,póft fieri hominem, ac per vices ferum,ac manfuetü,naturámq; omnia mutare& transferre alieno carnis velantem amictu: hec nonavertunt eum qui gulz fe dedidit: quód gule ftudium& corpori morbos grauedinémq; ingenerat,& animam ad bellum traductà iniuftius vitiat: vbi nos adfuefecimus,vt abfque czde& fanguine neq; hofpitem excipere, neque nuptias celebrare, neq; cum amicis viuere velinus. Quód fiilla que deanimarum per vicifsitudiuem quádam ià corpora illapfu difputantur, non faciunt fidem: attamen dubitatio ipfa magnam nos cautionem, magnum iubet adhibere metum. Verbi ratia: fi in no&urno aliquis praelio in virum, qui collapfus armis corpus cooperiat, irruat ftrio gla dio, audiátque interim quendam dicere, Non certó fibi conftare, putare tamen eum qui iacet imminentis effe filium, fratrem, patrem,aut contubernalem: przftátne opinioni et falfze fubfcribentem dimittere hoftem amiciloco: aut contemta ea,quód 29 ad fidem faciendam firma fatis non fit,domefticum pro hofte interficere? hoc fanc omnes dicetis indignum fore facinus.Confidera mihi etiam Meropen illam, quz fublata fecuri filium, quem percufforem filij putat effe,ferire iam volens dicit, 25 Penetrabili te mattabo i&u nunc ego boc; quantum in theatro excitat motum intentorü czdi,ac metuentium ne fenem antevertat inhibenté, adolefcétémq; feriat. At enim fi tü alius aliquis fenex adíticiffet, dixiffétqs; Feri, hoftis eft:alius,Ne ferias,filius eft.quaro vtrum fit flagitium maius, Filij gratia hoftem impunitum dimittere,an ob iram adverfus inimicü,incidere in cedé filij* Quapropter, quandoquidem non odium nos, non ira, non vlciÍcendi cupiditas in brutorum cedem agit, fed ad 55] partem aliquam voluptatis parandam adftat redu€&a ceruice victima, neci deftinata. fiiam philofophorum
b
o
v
1
9
v

io
x
20
aj
3o
'"ESV CARN. ORAT. IL. 469
phorum alius dicat, Perime,brutü eft animal:alius, stile quid enim, ii 1in hoc corpus cognati alicuius aut dei anima concefferit? proh deüm fidem, in eodémne verfor periculo, fiue hoc credens abítineo carnis efu: fiue fidem derogans interficio filium aut aliquem alium neceffariorum? Impar ve1 huic dilputationi eft Stoicorum pro efu carnium decertatiof Quis enim eft ifte, cui tam multa in ven trem& culinam ora patét? Cur voluptatem effeminatam dicentes,& neque inter bona,neq; inter ea, que praecipua vocant,neq; inter nature convenien tia numerantes, tanto ftudio pro iis laborant, que ad voluptatem Condücunt! Certe confequeps hoc erat, vt cüm é conviuiis vnguentum& placentas exegiffent, multo magis carnem& fanguinem averfarentur, Nüc velvti fi fuam philofophadi rationem ad diarias redituü inftituiffent annotationes, futum in res invtiles atque ociofas faciendum amputant: inhumanitatem luxus atq; crudelitatem non averfantur, Quid tü poftea? dicent.nulla nobis cum brutis eft familiaritas. Ne cum vnguentis quidem, inquam,& exoticis condimentis.& tamen hec,tanquam invtilia& fupervacanea, folíq; voluptati inferuientia, vndiq; expellitis. Veràm enimveró hoc ipfum iam nunc difpiciamus, an nullo nobis iure na tura brutum animantium genus devinxerit:non artificiofé hoc aut fophiftarum more difputantes: fed in ipfas noftrorum animorum affectiones intuiti, humanitérque nobifcum ifta meditantes atque perpendentes. * ox SF
GG ij

470 Di,vTARCHI
LIBBLLVS,
Maximé cum principibus víris phíilofopho efle di fputandum.
;
3y| Vo» inftituiftite in amicitiá Sorani ipfinuare, eámq; ample&ti& 1o colere, que multis priuatim,multis etiam publicéfit vtilis, atque frugifera futura: rem facis honeraa Dae ftatis, reip.humanitatifq; ftudiofo homini convenientem:non, vt nonnulli opinantur, 15" ambitiofo. Etenim hoc potius verum eft,ambitiofum effe,& meticulofum eum, qui fugit veretürque dici adhzrere iis qui in aliqua poteftate funt conftituti,& eos demereri. Nónne enim homo ingenij culturz patiens,& philofophiz indigens diceret: 29 vtiná Simo fierem cerdo, aut v litterator de Pericle vel Catone,vt mihi ficvt illis adfideret ac colloqueretur Socrates? Arifto fané Chius àfopons impetitus maledi&is, quód cá omnibus qui oc vellent differeret: Optare fe dixit, vt etiá bruta animalia intelligere poffent verba ad virtutem inci tantia.Nos veró potentum& principi virorü confuetudinem,tanquá agreftium& ferorü animalium, vitabimus? Nó flatuarij morem feruat philofophiz oratio, vt fimulacra( quod eft apud Pindar) faciat 3 in fua perpetuó harétia bafi. fed quicquid attingit, id induftriü vult reddere, efficax atq; animatü, impetáfq; ingenerat,& iudicia quibus id ad vtilia inci tetur,confilia honeftatem refpicientia;altitudinéq; animi cum manfüuetudine& cautione coniunctam. 3f Atq; hec caufa eft, cur libentiüs c eminentibus ac potentia przftantibus confuefcát viri ciuiles.Quip pe

47 pe& medicus honeflatis ftudiofus malit oculum fa nare qui pro multis videat, multófq; cuftodiat:& philofophus promtior erit ad curádum animü qué pro multis procurare videt,& qui debeat multis fa pere,philofophari, ac iufticiá colere.Nam qui peritus effet aqux inveniendz& códucenda,(quod de Hercule& multis veterib.narratur)is profe&ó non oble&aret fein aliqua agri extremitate aperiendo fonte, qualis illa fübulci eft ad Corui faxà Arethuto. fa:fed fluminis alicuius perennes fontes propagann
" do ad vrbes, caftra, agros regum cultos atq; lucos.
Ody.v, 408
Homerum audimus, qui Minoém Iouis oariftam ap Odyfi7,179
pellatihoc eft,Platone interprete,familiarem atque difcipulum. non enim priuatos homines,aut domi defidentes,ociofóíve deorum effe voluerunt difzipulos:fed reges,qui prudentiam, iufticiam,bonitatemac magnanimitatem confecuti, eaad omnium effent vtilitatem converfuri. Eryngium herbam aiunt fi vna capella in os fumat, ipfam primüm,mox
$0 totum gregem fubfiftere, donec accedens paftor
25
$0
Zi
Ori eam eximat.tantam vim celeritatis odor eius ha bet, qui ignis in morem in proxima quzq; difsipeturatque ea occupet. At enim philofophica doctrina,(i in priuatü aliquem incidat, qui ocio gaudens, & corporis fui vfibus fe tanquam circulo dudo circumfcribat,non propagatur ad alios, fed in co folo tranquillitateac quiete fa&a evanefcit, Si veró in principem virum ac in rep.verfantem rebüfque gerendis deditum illabatur,eümq; ftudio virtutis im^ pleat: multis per vnum prodeft, Tales fuerunt Peri« cles Anaxagora,& Platone Dio przceptore vfus,ac Pythagora principes Italorum. Cato quidem ipfe ab expeditione ad Athenodorum nauigauit.& Scipio Panztium accer(iuit, cüm effet legatus à Senatu, vt quemadmodum Pofsidonius ait, Vifpiceret moves hominum prauosq;, bonostiQuid, putas, fuit dicendum Panatio: hi effes Cato; GG iij

42 PHILOSOPHANDVM ESSE
aut Pollux, aut alius quidam idiota,qui€ medio vrbis tefubducens per ocium in aliquo angulo fyllogifmos refolueret, ac de eléchis philofopharerur, li benter me tibi daré,tecámq; effen:nunc quia Aemi lij Pauli filius es, eius qui duos gefsit cófulatus, ne-$ pos Scipionis Africani à quo Annibal Carthaginien fis vius eft,nolo tecü philofophari. Quod autem dicitur, orationem effe duplicem, vnam intus contentam,Mercurij munus principis,alterá que enun
ciatur, DiaGoro,hoc eft admipiftram& inftrumen- 10
ti vices gerentem: friuolum efl, ac fubiiciatur buic dido, Noueram hoc antequàm Theognis exfifteret. Id autem nihil moleftiz adferat, quód& intus infitz orationis,& enunciatz finem efie amiciciam,
illius cum feipfoyhuius cum alio. Quem enim phi- 1$
lofophia ad virtutem perducit,is homo redditur fibi ipfi concinens, nunquam feipfum culpans, paCéq; fecum& amore perpetuo fruens,
Nor eft feditio in membris,contentio nulla eft:
dn: n Mi. ui: 19| non rationi refragans animi motus,nó cupiditatum
inter fe concertatio, non cogitationi contraria cogitatio,non tanquam in ii concupifcentiz& peenitentiz afperum ac tumultuofum gaudium.Sed pacata omnia& amica, ac plurimorum bonorü fertilia,efficientiáq; vt feipfo quis gaudeat. Mufam ve ró enunciatiuc orationis prefidem neq; ante Pindarus dixit lucri cupidam effe atq; operariam,neq; (puto) nunc diceret: fed ob infcitiam atqueimperitiam honefti communem Mercurium factum fuiffe mercenarium atque venalem. Non enim.Venus quidem adminiftri tui filiabus fuccenfuit,
Quod prine iuuenes in fraudem inducere turpi Vifütuercdolo:—| Vraniaauté, Calliope,& Cl«o
gaudeant iis, qui pecuniz gratia doctrinam profite 55
rentur.Sed mihi videntur Mufarü opera& dona ma Bis etiá quá Veneris philotefia, id eft amicicie ergó data
21
jo

CVMPRINCIPIBVS. 475
data ac gratuita,effe. Etenim gloria quem nonnulli finem orationis faciunt, tanquam femen& inicium amiciciz in precio fuit. immo autem omnino plerique gloriam pro benevolentiatribuunt: putantes $. cos duntaxat à nobis laudari,quos diligimus. Verüm hi quidem, quo modo Ixion Iunoné perfequés 1n nubem delapfus eft, ita loco amiciciz fimulacrü fallax,& ad pompam compofitum, atque inftabile ample&untur,Sana mente praeditus autem,fiin rep. 10 ac rebus gerendis verfetur, tantam captabit exiftimationem,quanta ob fidem quz ei habetur,potentiam ipfius actionibus conciliet. Nam neque iucundum eft neque facile nolentibus prodeffe:vt velint, fidesfaciet. Sicvt enim lumen melius eft videnti35. bus,quàm non videntibus: ita gloria magis conducit fentientibus quàm neglectis. Qui veró omiffareipub.tra&atione fecum viuit, felicitate in ocio & quiete ponens,is eam quidem gloriam,qua in ho minum turba,theatrifq; publica proftat,ita vt Hip20 polytus Venerem eminus,ipfe caftus,falutabit:bonorum tamen ac celebrium virorum defe opinioné nequaquam negliget.diuitias autem,& principe dignam gloriam ac potentiam in amiciciis neq; fe&abitur neque fi modicéaffluant,averfabitur. Nam 25 neque formofos adolefcentes fe&atur,fed modeftos,compofitos,& difcendi cupidos:neque quibus forma,flos ztatííq;& venuftas adeft,reformidat:ne que culture dignosob pulcritudinem reiicit. Ita ignitate& potentia principe digna preditus ho30 mo ciuilis ac moderatus, non abftinebit amando & diligendo: nec verebitur aulicus appellari& qui principem colat.
Nan qui V enevem fugiunt nimis mortalium, 3$ Acgrotant.——
& quibona fe&antur,itidem errant gloriam& gratiam apud principes fugiendo.Philofophus ergo re GG v

4744 PHILOSOPHANDVM ESSE bus gerendis abftinens tales non fugiet. Ciuilis eZ tiam ample&tetur eos,auidéque audiet;nihil obturbans, neque aures intempeftiuis atque fophifticis coliocutionibus interpellans: fedvolentibus illis differere gaudens, colloquens, vacans,& converfans. Bis fex dierum confero uiam. folum Berecyntbiam regionem.—— Is(non tantüm agriculture ftudiofus,fed etiam hu manitatis fuiffet, maluiffet profe&ó conferere agrü 107 x totalendis fufficientem,quàm Antifthenis illum a| gellum, quem zgré ipfi rurfus exemifti. quód fi te interrogarem,orbem terrarum obire totum recufo. At veró Epicurus bonumin altifsima quiete, tanquam in portu ab vndistuto ac filente collocans, beneficium dare non modó pulcrius, fed etiam iucüdius effe ait quàm accipere. Nil enim tá eft ferax gaudij, atque gratia.& fapuit, qui Gratiis nomina impofuit,Aglaiz,Fuphrofynes,& Thalis.Maiorenim& purior eftlzticia dantis. Itaque fepepudet?9 accipere beneficium: femper cum gaudio gratificamuralis. Beneautem multis faciunt, qui eos bon0s reddunt, quorum opera multi indigent. ficvt «ontrà qui principes,reges,tyrannófquefolent cor rumpere fycophantz, calumniatores, atque adu-?5 latores,ab omnibus profligantur atque puniuntur: vt qui lethale venenum non in vnum aliquem iniecerint calicem,fed in fontem publicum,& quo vniuerfos vti norint.Sicvt igitur Calliz illosia comoe-| dia tradu&os adulatoresEupolis ait,nó igni,nó cre, 39 nó ferro arceri poffe ne ad coená RO WEG dori autem tyranni,& Phalaridis,& Dionyfij amicos atque familiares exquifitis fuppliciis peremerunt, dirífque devouerunt: quód illis vnum iniuria afficientibus, hi per vnum principem multos lederent. itaqui cum priuato confuefcit philofophus, efficit vt is feipfum nulla moleftia; nullo damno aff ciat;
3
we w
l 1 | |

CVM PRINCIPIBVS. 475 &iat, placidéque viuat: qui veró principis alicuius malos mores corrigit,animümque ad officium dirigiis quodammodo publice philofophatur, optimümque publicum emendat quo omncs gubernantgtur. Sacerdotibus ciuitates honorem habent, eófque venerantur,quód bona ijà diis nó fibi tantüm, fuífque amicis& familiaribus,fedin commune omnibus ciuibus precantur.& veró ij deos non faciunt bonorum largitores: fed cüm tales fuapte fint natu3€ ra,eos obfecrant. Principes philofophi cum iis verfantes iuftiores faciunt, moderatiores,& ad beneficentiam propenfiores: vt par fiteos etiam magis gaudere.Mihi quidem faber lyram quoq; eo libentiüs videtur alacriüfque fabricaturus, fi fciret eum,
3$ qui habiturus eam effet,canendo Thebas muris circundaturum, vt fecit Amphion:aut[Lacedzmoniorum feditionem pacaturum, vt fecit Thales. itémq; gubernaculum conficiens,(i gubernatorem eo in. telligeret vfurum ad regendam Themiftoclis pre£0 toriam nauim propugnanté pro Gracia, Pompeiíve predones maritimos exfcindentis.. Nónne hoc etiam de fua doctrina ftatuet philofophus:ea imbutum ciuilem atque principem virum, in publicum vtilem futurum, ius dicendo,leges condendo, ma15los puniendo, bonos augendo? Equidem nauium opificem bonum aliqua cum voluptate arbitror cla
uum fabricaturum,fi audiat eo gubernandam Argo Od. 29
nauim illam ab omnibus celebratam: neq; tam ala. criter carpentarius aratrum currümve conftcuct,vt 3O9axones in quos Solon fuas fit leges infcripturus. Et quidem do&rina philofophica vbi in animum principis ac ciuilis viri infcripta ha(it,vim legis adipifci tur.atq; eo nomine in Siciliam nauigauit Plato,fperans fe id confecuturum, vt Diony(ius in agendo
; decretis philofophiz tanquam legibus vteretur, eá que fa&tis reprzfentaret,fed Dionyfium invenit infar librijin quo qua fcripta funt,rurfum expungi fa

«6 PLYTARCHI. AD
lent;iam fordibus& maculis refertum,neque tyran nidis tyn&uram dimittentent, quam temporis longinquitas penetrabilem iam& indelebilem reddiderat. Oportet autem tales,dum in curfuadhuc& motu funt vitia)bonas amplecti difputationes.
PLvVTÁRCHD
Ad principem ineruditum, is.
Lar o à Cyrenzis rogatus,vtle ges ipfis fcriptas relinqueret, rem publicámque conflitueret, recufauit: quód diceret difficulter Cy renzis leges poffe poni,rebus eorum ita letis: ac nihil ita effe pe: tulans,ferox, atque imperio relu&ans,atque eft homo rebus, vt videtur, fecundis— fruens. Itaque difficile eft imperantibus confilium 20 de imperio dare. verentur enim do&rinam, vtpote imperaturam ipfis,admittere, ne potentie ipforum praftantiam ea rationibus officij fubiugás minuat. Quippe ignorant ifti Theopompi Spartanorum regis cófilium,qui cüm primus Sparta regibus ephoros adiunxiffet,exprobranti vxori quód filiis regn minus quàm accepiffet ipfe reli&urus effet: refpondit, Tanto id maius effe reli&urum, quanto firmius. nimia enim vehementia ac immoderataregni potétia remiffa,imul cum invidia periculum declinauit. Ettamen Theopompus imperio tanquam magno fluuio ad alios deriuato, quantum iis dedit,tantum fibiipfeademit. Do&rinaautem philofophicain principe habitans, exáfque cuftos& tanquam confiliarius,potentiz velvti nimis habiti corporis maiorem iufto vim detrahens,id relinquit quod eft famum, Sedplerique principum atque regum ob amentiam
39

PRINCIPEM INDOCTVM. 47
mentiam imitantur imperitos ftatuarios,qui putant magnos ac validos vifum iri coloffos, ficos admodurn divaricatis cruribus, diftentófq;& hiantes fingant. Sicenim& ipfi vocis grauitate,& vultus tor
$ uitate,morümgq; importunitate,& averfitione convi&us videntur maieftatem imperij prz fe ferre: nihil omnino differentes à colofsicis iflis(tatuis,qua foris heroicaaut diuina ornata forma, intus terra, lapidibus,& plumbo füntrepleti. Hoc intereft,
10 quód ftatuarum iftarum moles re&itudinem feruat perpetuam abfq; inclinatione. ineruditi autem prin cipes ab interna fua infcitia fepenumeró labefactatur 2tq; fubvertuntur. bafi enim non fitz ad lineam
& angulos re&os poteftatem füperftruentes excel1j fam,vnà vergunt. Enimveró ficvt neceffe eft primó ommum ipfam regulam re&am& firmam efle, atq;
ita deinde ea quibus applicatur,ipfa quoq; fui imilia facere atq; ad rectitudinem perducere: ita opor tet principem priüsinfe ipfo imperium moréfque
20 rc&é conflituere atque dirigere, poftea ei fubditos accommodare.nam neque cadentis eft erigere;neqs componere incompofiti, neq; ordinare inordinati, neq; imperare nulli imperio fubditi. Sed plerique inepta decepti fententia, primum hoc putant elfe
25 injmperio bonum, nulli fubeffe imperio.atq; adeo rcx Perfarum omnes pro feruis habuit, excepta fua vxore: cilius maxime debuit effedominus.. Quis ergo imperabit principi? Lex,omnium rex mortalium atque immortalium,vt ait Pindarus.non ea fo30 ris fcripta in libris, aut lignis infculpta? fed viua in ipfius corde ratio,femper vnà habitans atque excu bans,& animum nunquam finens effe principatus vacuum.. Sané Perfarum rex vnum de cubiculariis
ad hoc habebat conftitutum,vt mané ad regem ini35 greCiens diceret: Surge 6 rex,& curam rerum gcre, quaste curare Oromafdes voluit. eruditus& cordatus princeps intus habet qui hoc identidem

Odf.z, vi
478 PLVTARCHI'AD
occinat& admoneat. Etenim Polemo éeorum adz miniftrum effe dicebat Amorem,ad adclefcentium procurationem deflinatum. Veriüs autem hoc dixeris,principes dei effe adminiftros ad tutandá hominum falutem:vt qu dij bona hominibus largiun tur,ea partim diftribuant,partim conferuent.
- Vides fublime fufum immoderatum eiberem, Qui tenero terram circumuedu ampledtitur? Is quidem principia demittit féminum convenientium, terraautem ea vegetat: augentur aliaimbribus;alia ventis,alia calore(iderum lunz4; fouente. omnia autem ea Sol ornat,& illum quem ferunt amoris illicem indit.& tamen iftis toc tantííq; donis quz dij largiuntur,abfque lege;iuflicia,& principe frui non eft permilum.. Etenim iufticia legis eft finis, lex principis opus: princeps dei imago omnia digerentis. neque is opus habet Phadia qui fingat, aut Polycleto, vel Myrone: fed virtutis opera feipfum deo quàm fimilimum facit, iucundifsimümq; fpe&atu opus,& diis charifsimum. Quale veró elegantifsimum in ccelo fimulacrum fui deus Soléatq; Lunam infixit:tale in ciuitatibus eius exemplum cft atq; lumen princeps,
Iura Dei fimilis qui dat mortalibus equa. i fcilicet recta praeditus ratione, ídq; habens diuini, non fceptrum,non fulmen,non tridentem.quomodo nonnulli fe pingi ac fingi iubentes,ftulticiam fuaminvidiz expofuerunt,dum affc&ant ea qui confequi nequeüt.Succenfet enim deus tonitrua& fulmina radiorümque proiectus imitantibus. qui vero virtutem ipfius emulantur,& honeitate humanitatéq; ipfum referre conantur,hos ftudio eorum dele&atus auget,fuáque cos vquitate, iufticia, veritate, ac máfüctudine impertit. quibus nihil eft diuinius: non ignis, non lumen, non Solis curfus, non fidetü Ortus atq; obitus,non ipfa perpetuitas atd5&terniIO

PRINCIPEM INDOCTVM. 4g
&15.non enim ob tempus vitz beatus eft deus, fed virtutis principatu.id enim diuinum cft:& pulcrum idipfum,quod ab ea regitur. Sané Anaxarchus Alexandrum confolans ob Cliti cedem animi fe angen $. tem An ignoras,aiebat, Ius& Fas Ioui afsidere, vt quidquid rex agat,id fas iuftümq; putetur? non re&eille poenitentiam delictianimoad aliaaudédum fimilia exhortando eius amoliens.Quod fi conie&u ris hec funt examinanda, non profectó Ioui Iufticia 1o adádet,fed ipfeius& fas eft ac omnium legum antiquifsima& perfeGifsima. atq; propterea veteresifthzc finxerunt docuerüntq;, vt oftenderent fineiu fticia ne Iouem quidem re&é potuiffe imperare. Illa
autem virgo eft,vt ait Hefiodus,incorrupta, verecü Oper.24$;
1$ diz,pudiciciz,& veritatis contubernalis.Atq; hinc reges venerandi vocantur.maximé enim venerationem merentur,qui minimé metuunt. Debotautem princeps magis metuere ne quid faciat mali quàm ne quid patiatur:illud enim huius eft caufa.Atq; hic
20 metus humanus eft principis,& non degener,timere fubditis,ne quod imprudentibus áccidat mal.
Quudlis propter oues canibus metus acris in aula
Uidit,audita eft ubi fors fera:— Mad,
*5 non pro fe,fed pro cuftodiz fuz commifsis. Epaminondas quidem,cüm fefto quodam die Thebani effufiüs fe compotationi dedilfent, folus citcumiens arma& muros luftrabat, fobrium fe effe ac vigilare dicens, vt aliis ebriis effe ac dórmire liceret. Et Ca3? to Vuce cum reliquos à clade vniuerfos per preco nem ad mare convocaffet,ínq; naues impofuillet, fe licem iis precatus nauigationem, feipfum interfecit.docens,pro quibus princeps metum gerere,qué debeat contemnere. At Clearchus Ponticus tyrari35 nusjin ciftam irrepens anguis in morem dormiebat,
Et Ariftodemus Argiuorum tyrannus fponda in fuklimi conclaui pofta,füpra ianuá penfilé, cum ami

4$o PLVTARCHI AD
€3 dormiebat:& amice mater vbi adfcendiffent, fca las remouebat,rurfümq; luce facta apponebat.Quo modo,putas,hic archiuum,theatrum,curiam,convi uium metuebat,qui de cubili fuo carcerem redegerat? Re enim vera principes fubditis, tyranni fubdi-$ tos metuunt. itaq; horum cum poteunttá crefcit metus,& quo pluribus imperant,eo plures timent. Nó enim probabile eftjneq; convenit,(quod nonnulli philofophorum putant)deum permixtum effe mate rie omnia fuftinenti,& infinitas rerum necefsitates, cafus, mutationéfq; perpetienti.fed uobis fuprà alicvbi apud naturam fempiternam, eodémq; femper modo affe&á collocatus fupra facra(vt ait Plato) fá da menta,re&tà fecüdum naturá proficifcens ad finé pergit.Sicvt autem in coelo pulcerrimum fui docu.!$ mentum pofüit, in quo tanquam fpeculo gnaris fe cernendum przbet:ita in ciuitatibus iufticiz fplendor quandam diuinz fapientig imaginé reddit, quá beati& prudentes é philofophia defcribunt,ad rem pulcérrimam ftudium fuum adiungentes.Czterüm 20 hancanimi affectionem uihil aliud efficit quàm do&rina philofophica:ne idem noois vfu veniat, quod Alexandro.qui cüm effet Diogenem Corinthi contemplatus, miratus amplexüfq; hominis ingenium magnanimitatémque dixit, Nifi Alexander effem, 25 Diogenes'effe vellem.tantum non oneratus felicita te,fplendoreac potentia fuatanquam impedimentis virtutis atque ocij, amulánfque pallium& peram:quibus invictum fe przftabat Diogenes, vt armis Alexander,& equis acfarifsis.. Atqui licebat ei 3O philofophauti& animo fieri Diogenem,& fortuna manere Alexandrum, eóque magis fieri poterat Dio genes,quia erat Alexander, cui ad magnam fortu. nam multífq; ventis& flu&ibus agitatam opus erat validum firmamentum atque gubernator. Apud hu- 35 miles enim& plebeios imbecillitati admixta ftulticia peccandi occafione deflituitur:& ftulticia tanquam

PRINCIPEM INDOCTVM.
quam fomaiis vitiofis animus exagitatur,cüm nó ha beat tátum virium vt cupiditatibus obí: quatur.'At potentiz vbi prauitas accefsit, dementia motibus animi additur.& verum eft illud Dionyfij, qui tum 5 maxime fe frui imperio aiebat, càm celeriter faceret quz vellet. Valdé auté magná periculum eft, ne cui licet facere quod vultis velit, quod non debet.
Nam fimul ac dicum uerbum eft; fatum ilicet c vflat. Vía.2,242. ;o Prauitasá potentia celerem nacta curfum,omnes a. nimi motus in fa&a expellit. de ira c?dem,deamore adulterium, de auaricia publicationem alienorá bouorum facit.
48r
Nam fimul ac ditum eft,— g; Perütqai offenderat: imul ac füfpicio íacidit, interficitur qui delatus fuit: Acicvt phyfici dicunt falgur tonitru pofterius erumpere, vt fanguis vulnus fequitur, prius tamen videri, auditu fonum expectante; vifu lumini occurrente: ficia imperiis 20 fupplicia accufationibus aatevertur criminis demonftrationem Irpellit: iri namq; fiatm.refifteve Mteuruis fluttibus uncus anchora baud ul nifi grauitate pra'pedita ratio conpefca: rc 2; potentiam. Vt fcilicet Solem imitetur pric ad fummam evectus altitudinem 10 partib
1t,& damnatio
^ €i:
irImatq
us fepzon trionalibus, lentifsimd mouetur,: ditate curfum tutun reddens, Nam ne latére quidem vitia potentum poffunt. Sed ficvt morbo comitiali laborantes 30 fiin ligore verfentur, vertigine corripiuntur& a g'tàtone morbum eorum arguente:ita Fortun ineruditos ac ineptos homines aliquantulum opibus,tloria ant principatu extulit,ftatim corum ruinam cemonftrat. Atque adeó ficvt inter'acua vafa 3; nó failé difcernere pofsis, quod eorum integrum, quodht vitiofum: vbi aliquid infuderis,| paretquod perfluat. ita animz rimis fath:(cétes inHH
a vbi
àtim apI

Variede 4:: RA: M aiptbte fins S multitudinem fuftulit,& differentias:quód vnam
tenti.
482 PLVTARCHIDE
fufam potentiam non continent,fed foràs diffluunt cupiditatibus, iris arrogantiis, ineptiis. Et quid attinet ifthzc dicere? quando etiam minima vitia illuftrium ac celebrium virorum calumniis impetuntur, Cimoni vinum vitio dabatur.Scipioni fo- 5 mnus. Lucullus malé audiebat quód coenaret fumtuofiüs.
PLvTARCHI
De virtute morali,com1nentaríus.
IO
E virtute,quie cümappellatur tum. 1$ videtur ad mores pertinere,eóque pracipuéà contemplatiua differt,
j quia pro materiaanimi motus, pro AE B lormarationem rectam habet,pro[jJ V RC pofitum nobis eft differere: quaz- 29. E ocuome t hi)]-am fit eius natura,quomodo fubfiftat an quz eius capax eft animi pars peculiari fit ratione ornata, an alienz particeps: mixtàáne ea pars cum meliore fit, aut potiüs ea tanquam magiftia& principe vtens, particeps dicatur imperantis 25 facultatis. Quod enim pofsit virtus etiam exliítere atque permanere omnis materiz expers, omnifque mixtionis, exiftimo manifeftum effe.— Expedit autem breuiter aliorum fententias percurrere, non tam recenfionis gratia, quàm vt iis prius ex- 39 pofitis noflra& evidentiz plus habeant& firmitatis. Menedemus,cui patria fuit Eretria, virtutuni
cffe arbitrarctur,quz diuerfis vteretur nominibus. idem enim dici temperantiam,fortitudinem ,iufli- 55 uomodo idem funt gladius& enfis. Arifto quod ad fubftátiam attinct
ciam,q autem Chius, vnicam& iple

y
VIRTVTE MORALL 45
tintet virtutem fecit,ac fanitatem appellauit: certarum autem refpe&u rerum, plures. vt(i quis vellet vifium noftrü,quando res albas intuetur,leucotlieá; id eft alborum,quando nigra,melantheam,id eft ni-grorum fpe&tatorem,aut alia fimili ratione appellaze. Etenim virtus dum confiderat quid agendum fitaut nón agendum, prudentiz nomen gerit: dum moderatur cupiditatibus, modümque&legitimum voluptatibus tempus definit,temperantiz: dum có
I9 mercia contractüfque hominum invicem temperat;
lufticis.ficvt culter vnus quidem eft;aliàs autem aliud fcindit.& ignis vnica fua natura vtens in varias agic materias, Sublabi in hanc fententiam Zeno etiam quodammodo videtur Citicus, qui prudentiá
tj definiens in tribuendis rebus iufticiam, in fequendis aut fugieudis temperantiam, in fuftinendis fortitadinem nuncupat.— Tamen qui id negant, volunz prudentis vocem à Zenone pro fcientia fuiffe vfurpatam.Chryfippus autem dum fecundum qua22 litatem, quamuis peculiarem aliquam virtutem putat debere conftitui, imprudens totum(vteft apud Platonem) examen virtutum excitauit incognitum atque infolens.nam ficvt à forti fortitudinem,à má fücto manfüetudinem, à iufto iufticiam: fic à gra25 tiofo gratiofitatem, à bono bonitudinem,à magno
magnitatem, ab honefto honeftitudinem, aliáfque id genus dexteritates,compellabilitates, verfabili-tates virtutum in numero cenfens, multis& abfurdis nominibus nihil tale de(iderantem impleuit phi
30 lofophiam. In eo omnes conveniunt, quód virtu
tem partis anime principis affectionem quandam & facultatem ratione partam, aut ipfam potiüs effe rationem fibi confenuentem,firmam,atque inexpugnabilem ponunt.fentiántque partem animi moti35 bus obnoxiam fübitis atque brutam, non differens
tianaturz quadam à ratione difcretam effe: fed ipfam illàm animi pattem,quam rationem& principé HH ij

Homini quomodo duplex aui
ma.
484 PLVTARCHI DE
vocant, totam prorfus conuerfam ac mutatam ful» motus animi fübitos, mutationcfq; habitum aut afz fe&tionem efficientes aliquam,fieri vitium vel virtu tem, nihilque habere infe brutum.fed brutum dici, uando viincitatz appetitionis prevalente& ob-.$ tinente, ad abfurdum aliquid contra rationis confilium effertur.motum enim illum rationem effe pra uam& intemperantem,à vitiofo& falfo iudicio vehementiam viréfq; confecutam. Caterüm omnes hos videtur latuilfe quo modo vnufquifque nofirü 1o revera duplex fit atq; compofitus. Non enim perfpexerunt vtranq; duplicitatem noftri:fed eam dun taxat,quz evidentior eff,ex anima€ corpore compolitionem. Atqui ipfam animam€ duabusac difsimilibus iis naturis effe conflatam,bruta parteinftar 1$ alterius corporis cum ratione naturz quadam neceísitate commixta atque coucinnata,ne Pythagoram quidem(puto)fefellit.idq; coniicio ex eius ftu. dio mufice,quam ille anime demulcendz atq; pacandz caufa induxit, vt que non omnia haberet do 26 &rinz ac difciplinis obedientia,aut quz de vitto ad virtutem oratione traduci poffent: fed quippiam alius generis fuadelam,formationem;atq; cicurationem praterea defiderans, ne plané philofophiz intractabile fe atq; refractarium probeat. Plato qui- 25 dem aperté,firmiter,atq; citra vllam controverfiam fenfit huius mundi animam non cffe(implicem,non compofitionis expertem, non vniformem: fed quz cx Eiu(dem& Diuerfi vi contemperata,aliàs vno or dine vi przdito vtens eodem modo femper regatur atq; obveríctur: alis in motus fciffayorbéfq; vagos & invicem contrarios, rerum differentiis atq; ortibus principium exhibeat, Tum hominis animam, quz anime Vniuerfi portio rationibus ac numeris huic congruentibus fit concinnata, non fimplicem 35 efle aut eodem per omnia modo affectam: fed aliam eius partem intelligentem effe acratiocinatricem,
qua
3o

VIRTVTE MORALL^- 4$;
qua hominé regi nature fit conueniens: aliam que variis motibus obnoxia, bruta, vaga& incompofità fuapte natura, gubernante opus habest. atque hanc rurfum in duas fcindi partes: quarum altera femper appelletur& fit corporea: altera nonnunquam huic fe accommodet, aliquando rationi obtemperare.quam vim atquefacultatem Thymoidcs appellat ipfe, quód in ea irarum exfiftat ardor. diÍcrirnen autem maximé demonftrat mentis ac rayo tionis adverfus concupifcentiam& iracundiam pugna, quz oftendit multa alia effe,quz optimzaduerfenturparti. Hisprincipiis plurimum vfus eft , Ariftoteles, quod ex eius fcriptis eft manifeftum. Pofteà tamen irafcentem partem concupifcenti ad1; iunxit, quód excandefcentia animi appetitus quidam fit vicifsim ledendi. tamen partem brurtam& fubitis affectionibus obnoxiam femper& ad extremum víque ita vt diuerfam à ratiocinatrice vfurpauit. non quódea prorfum bruta fit ficvt ea animo 20 Vis qua fentimus, alimur,vegetamur: fed cüm hec rationi nihil quicquam omnino obedientia, acfurda quodammodo e carne edita fit,omninóque corport inhzrefcat: illa altera motuum fubitorum capax proprie expers rationis, ea tamen cft natura,vt 2; mentem acrationem audire, ad eam fe conuertere, parére,& confirmari ab ea pofsit, nifi infcita voluptate& intemperante vitz ratione plané fit peffundata.Qui veró non affequuntur,quomodo brutum quod eft, rationi obtemperare pofsit:ij mihi non 30 videntur vim rationis perfpicere, quanta fit ea, quà penetret imperando ac ducendo: non duris hoc& re(ra&ariis ductibus, fed conformantibus& obedientiaac concedendo plus quavis neccfsitateac vi conficientibus. Etenim fpiritus,nerut& offa,reli E 3; queque corporis partes vtiq; rationis vacua funt. | tamendito impetu, vbi ratio quafi concufsit habenas,omnia fuum ordinem feruant, congruunt,& pa
HH uj

486 PLVTARCHI!DE
zent. ac pedes, vbi vifum fueritanimo vt curraturs. intendunt fe curfui, mamus operi, fi quid jacere aut
apprehendere voluit. Optime auten pocta his ver
bis exprefsit, quomodo cum ratione confentiant,
ad eámq; foaccommodent brute partes.
Hujus per teneras lacrymarum fluminemalas
Manabant,[ocium tbalami deflentis.Vliffes
Vxoris fletum mifcratus mente pudica
Intra palpcbras cciucornu immota tenzbat IO 2o Lumina, ferrumdlacrymas aftucd premebat. ita fpiritum,fanguinem,& lacrymas habuit rationis di&o audientes. Hoc etiam demonftrant apud formofos aut formofas, vbi tangere ratio& lex vetat, pudendorum recefsio,fe demittentium ac quiefcen!$ tium: quod maximé vfu venit amore correptis,qui fimul atque audiuerunt fe per errorem fororis aut filie amore captos fuiffe, ftatim concupifcentia ratione eam tangente fubfidet,& corpus membra iudicio honefté conformata przbet.Scpe etiam cibos & obfonia cum magna voluptate edentes vbi fentiunt aut difcunt fe aliquid impurum aut illicitum fumfiffe,non tantüm iudicio affentientes animimor fus& moleftiam percipiunt,fed& ipfum corpus 9pinioneifta exagitatum vomitus& alterationes cá naufea coniun&z invadunt. Ac vereor ne plan? ad alliciendum in hanc fententiam compofita, audaciüfqueadícita orationi videar inferere,(i barbita commemorem, lyras,fiftulas,tibias,& que alia canendiars ad animorum humanorum motus accom. 39 modata excogitauit inftrumenta:que animz exfortia, tamen feanimorum noftrorum iudiciis, vtentiáimq; voluntatibus applicant, vnà lugentia, cantantia,lafciuientia.Et tamen ipfum Zenonem ferüt, Clim cithara caneret alternis cátare folitus muficus 5e adfcendiffe ad theatrü,ac dixiffe difgipulis: Eamus,: vt difcamus qualem vifcera,nerui,ligna;& offa nu.
mero
Odif-7,108

:
VIR TVTE MORALIL. 487
zmeto atq; ordine inftituta vocem ac fubtilitaté habeant. Verüm iftis omifsis,audire ex ipfis velim, An cüm videant cages& equos atq; aues dosi educata animalia,adfuefa&ione, alimento,& doGtrina eó re $* digi,ve voces edant feofum aliqué habentes, m otibáiq;,geftibus, S"actionibus fe rationis iuffui paren
tes exhibeant ,noftcífqs vfibus applicent: cümq; Ho ll/ad.7,555.
meti Achillem audiant ad pugna equos virófq; 1nftruere: adhuc mirentur,& dubitent,(i facultasani IÓ mi noftri qua irafcimur,appetimus, gaudemus, dolemus,ea fit natura,vt obedire méti,aífici ab ea,eid; confentire pofsit.càm quidem ifta facultas non aibi habitet,non extra limites circanfcripta fit, nó£o ris vagetur,neq; necefsitate aut verberibus fübigaI$. tur:fed ab eadé dependeat natura,vnà v erístar; vuà educeturjimpleatürq; mentis cofuetudine. Itaq ue moribus Graci nomen ethos fecerunt percommodé. funt enim, vt defcriptionem informem, mores (de quibus nobis fermo eft) qualitas quedáà in bru1O taanimi parte,ac nomen inde habent,quód banc fiue differétiam fiue qualitatem cffctaà ratione pars bruta infe recipit cóofuetudinis(quz illis eft ethos) ioteruentu. Non enim ratio omnem proríus evellere perturbationem animi conatur: cüm neq; fie25 riid pofsit,neque expediat: fed finem ei quenda àmque imponit ordinem, ingeneratque virtutes morales,quz non fiut vacuitates motuum feu affe&tuum auimi, fed eorum mediocritates& concinnitates.ingenerat autem, prudentiz opera faculratem 30 iftam mobilem in habitu probo cóftituens. Tria enim hac aiunt effe in animo hominis, facultaté;perturbationem feu mobilem affe&ionem,habitum.Eft autem facultas principium& materies talis qualem dixi perturbationis.vt funt iracundia, ad pudorem, 3$ ad confidentiam propenfio.Ipfa perturbatio ifthzc, motus ià eft facultatis,vt ira,vt cofidentia,vt pudor. Habitus robur ià eft& cóformatio brute facultati HH uj

Ethica c7 contéplatrr eis plilofoprs duerimen.
488 PLVTARCHI DE
Sonfuetudine parta: ifque aut vitium,vbi male, aut virtus eft,fiquidem probé condocefac fuerint mo tus.Porró autem,quando non omnem virtutem me diocratem faciunt, moralémve appellart: altis rerepetita re differendum hoc de diíctimine videtur. ,$
Rerüaliz pro fe ipfz funt,aliz certa rationead nos referuntur.Pro fe ipfo funt,terra,ccclum,fidera,ma re. Ádnos certo modo refpiciunt fiuereferuntur, Bonum,malum,expetendum,fugiendum, iucundü,
moleftum. Horum vtrunq; cum confideret doétri- 10
na, ea que rebus duntaxat fuo modo habentib. intenta eft,cótemplatiua dicitur acfcientiis comprehenditur: quz in certa conditione ad nos affedtis, confultatrix cft& actionibus deftinata.huius virtus
prudentia,illius fapientia dicitur.Inter prudentiam 1$
ac fapientiam hocintereft,quód vbi contemplatrix philofophia ad a&iuam& motus animi temperanté comparatur,rationi confentaneum eft ei prudentiá cedere. Nam prudentiz Fortuna opus eft:quam,vt
& confultation£, ad fuum finem fapientianon defi- 2o
derat.verfatur enim iniis cófiderandis,quz femper eodem funt modo.Atq; vt geometra non deliberat detriangulo;an tres eius anguli duos re&os a quét nécne,quippe qui certus fit rem ita habere:(confiia enim ineuntur de rebus aliàs aliter habentibus, non de perpetuis& immutabilibus) ita contemplatrix veri mens, prima, ftabiliayvnámque femper naturam feruantia, nullam admittentia mutationem tractans, vacationem habet deliberandi. Prudentiam autem quz fe in res demittit plenas erroris atque tumultus, neceffe eft fepenumeró cum fortui tis calibus rem habere,& deliberatione vti de rebus incertioribus atque obfcurioribus:ac deinde con filium agendo exequi, bruta etiam parte prafente &vnàadiudicandum tracta.| Impetu enim appetitionis adtiones indigent, quem mores motu aliquo& affeclione animi non perpetua incitant, ratioT
30
3
uU CHUNTONNOBSCNRNNESENNNN NERRRENKERNNKOQeRRNMÜRERMNERCUER

|
VIRTVTE MORALL 489
pationis opus habentem opera, modum defcribentisne vel nimius fit, vel occafionem& officiü prodat. nam fubitis affectionibus obnoxia& bruta ifthecanimi facultas motibus cietur,nonnullis vehe5 mentioribus ac celerioribus, quibufdam etiam re. mifsioribus& quàm conveniat fegnioribus.Itaque ergo eorum quz agimus vnumquodq; vnico tantüm modo recte confit:multipliciter errariin eo po teft.ficvt fcopum attingere, vnicum eft& fimplex:
XO. ab eo autem varié excedendo deficiendoq; aberratur.Proindehoc rationis actiones ad preícriptü na ture dirigentis opus eft,affe&us animi vbi vltra citráve modum feincitando ij peccant,ad mediocritatem revocare. Vbi enim ob imbecillitatem,molliXN ciem, metum, aut trepidationé appetitionis impetus remittit, acantequá perveniaturad bonü propofitum definit ibi ratio adeft excitans atq; refufci tans.Idem fi quando nimius ferturatq; incompofitus, vehementiá eius ratio reprimit& cohibet, Ad 20 hunc modum itaq; ratio motus appetitionis definiens, morales in homine virtutes gignit,que funt mediocritates inter nimium& parum à bruta animi parteproficifcens. Neq; enim dicendum eft quamVis virtutéin mediocritate confiftere: cüm fapien25 tia, nihil indigens brute partis,ing; fincera méte& perturbationü vacualocü habens, rationis quzdá
fit excellentiain fe ipfa perfe&ioné babens: qua vi fcientiam confequimur, rem diuinifsimá atq; beatifsimam.Ea autem virtus, quz propter corpus ne39 ceffaria nobis eft, eiüfq; gratia appetitus tanquam inftrumenti minifterio opus habet, noninternecio brutz partis animi, fed ordinatio ac moderatio acultate quidem qualitatis fuz ratione excellentia ipfà quoq; eft:quantitate auté mediocritas fit,quod
35 nimiü eft auferens,& quod deeft implens. Iam cám
multis modis medium intelligatur:nam& contem. Medi mulperatum inter fincera eft mediá, vt pullus color in- rplex.
HH v

495 PLVTARCHI DE
ter album& nigrum:& inter continens ac contentum,id quod& continet& continetur, vt r1 x inter x 11& 1 v:& quod neutrius extremorü eft par ticeps, vtinterbonum& malum ea quz vocantur
indifferentia; nullo horum modo virtus eft mediü. s
Nam neq; mixtum aliquid 8 vitiis eft: neq; id quod non fatis eft continens, ab eo quod nimium eft con tinetur:neq; omnino vacat perturbationibus& impet cócupifcétie, in quibus plus misüíve equo
ocum haber.fed eft dicitárq; mediocritas, maxime ro
uomodo in fonis harmonica fpe&atur.Sicvt enim ibi cócinna eft vox,quz mefe(id cft media)dicitur, netes& hypates, hoc eft imz& fummz, illius acumini nimio, huius grauitati interieQta:ita virtus cü
fit motus& facultas circa brutá verfans anima par. rg
té,remifsiones& intentiones, atq; adeó 1d quod vl tra vel citra modü cft appetitionis auferens, vnumquemqueanimi motum ad mediocritatem re&itudinémq; perducit. Iam primüm fortitudinem medium faciunt inter timiditatem& audacià: quarum 26
in hac exfuperatjin illa deficit ea animi vis, ob quà animofi dicimur. ita liberalitatem inter fordidam parcitatem ac prodigalitatem: maní(uetudinem 1nter indolentiam& feuiciam. ipfamQ; adeó temperantiam& iufticiam, hanc quidem quz in contra- 25
&ibus neque plus iufto tribuat,neque minus: illam quz appetitus fubinde in medium inter ftuporem animi nullo fenfu voluptatum affs&i,& luxuriam profufam dirigit. Atque hac quidem in re,quam vltimo loco dixi,maxime fe prebet fentiendam diffe- 30
rentia que inter brutam animi facultatem eft& rationem, evidénfque fit plané diverfam àratione effe rem perturbationes iftas affedionéfque animi và
as.Non enim à temperantia difcerneremus contiContin?tie nentiam,& ab intemperantia incontinentiam circa sg €y téperan- voluptates& cupiditates, fi eadem effet animi vis tis difcrim c quaa
petimus,& qua iudicamus. Nunc, ea dicitur
P tempe

IO
1j
20
2$
30
35
VIRTVTE MORALL ag
temperantia, vbi concupifcentem partem velvti pla cidum& obíequens pecus ratio gubernat atq; traGat, fibi in appetendo parentem. continentia qutem ea eft, vbrobtinet quidem& imperat ratio con cupifcentiz,non tamen fine moleftia,aut vltró obtemperanti: fed relu&atem& oblique incedentem verbere quafi& freno cogit atque compefcit, animo certaminum ac turbarum pleno. quod fimilitudine explicans Plato, iumenta animi ait inter fe con tendere, cüm detenus meliori renitatur fimul& au rigam perturbet,coactum fumma ope habenas premere& ea inhibere,ne(quod eft apud Simonidem)
punicea de mianibis ei éxcidant lora. Itag; etiá continentiam non dignantur perfecte virtutis nomine,fed minus aliquid virtute ftatuunt effe. n6 enim
fada eft mediocritas confenfu inferioris partis cum
praftantiore, neque amputatum cft quod erat nimium affectionis, neque parct confentítve rationi
appetitus:fed moleftiam afferens vicifsímque mole
ftiam percipiens, ac necefsitate cohibitus velvtiin
feditione,infenfus atque hoftis intus habitat. denique continentis animus ob inzqualitatem& difsidium eft velvt vrbs illa,
Simd frequens referta qua fuffitibus, Sophoc.tyr.
Peanibus fimul gemitibusq fit. Eandem fecuti rationem incontinentiam quoque minus aliquid vitio effe cenfent, perfe&um autem vitium intemperanti am,in qua& affe&us animi pra uus eft,& vitiata ratio: quorum ille appetitum ad turpia ducit hec malé iudicando turpibus cupiditatibus adfen ititur, fenfümque peccati perdit. Ac veró incontinentia rectum rationis Judicium feruat: fed perturbationibus contra iudicium mouetur, maiore quàm fit ratio vi praditis. i iraque eq differt ab intemperantia, quód incontinentis vincitur ratio à perturbatione, intemperantis ne pu

492 PLVTARCHI DE gaat quidem:ille cupiditates fequitur interim ii$ contradicens,hic eas ducit confentiens;hic gaudet fuis peccatis ille egré fert: hic volens ac fponte ad turpia fertur, ille inuitus honeftatem prodit. vt & in verbis,& in factis manifefta eorum appareant$ difcrimina. Intemperantium enim hz funt voces:—
Gratia qienam fit fine Cypride,qfteeue uoluptas Hoecnbi alm cure non crit,emoriar. Item: V efci cibis,potareq,€7 Venere frui: Nam; additamenta onmia[unt mibi ceeteva. quippe hominis toto animo ad voluptates vergentis atque prolabentis. neque minus ille etiam, qui dicit T Sine me perirenam4, id eft invem meam: tam iudicio malé affe&o, quàm vitiofa perturbatione.Alia funt incontinentium di&a: Atenimmibi natura, fentienti vede uim facit. & alius: 20 Ebeu,divinitus boc malum mortalibus Accidit, bonum utuidens,nomutaris tamen, &alius:& Urpellitiva:gec porro refifteve Litorcus ut uncus anchore queo flutiibus: 21$ hamum anchorz litoreum non inepte appellans ra tionem non peruicacem, neq; conftantem,fed qua ob vanitatem animi ac molliciem iudicium deferit. neque ab hac fimilitudine abludit ifthuc:
Nan noftra nauis à terra vudentibus
Sufpen[a perftat:[pirat aura) fed tamen
Heremus noftris farmiter vetinaadis. retinacula vocat iudicium turpitudini repugnans: quz aliquando à perturbatione, tanquam valido 35 vento, rumpuntur. Reveraenim plenis cupiditatum velis ad, voluptates incitatur intemperaus, deditq;
IO
30

VIRTVTE MORALL. 45
dedítque feipfum eó& dirigit. incontinens obliqué, dumeniti conatur adverfus motum vitio. fum,fublabitur& in turpitudinem décidit. quo mo do Anaxarchum in Sillis traducit Timo:
Hic cy Anaxarcbi uis illa canina uidetur, Se quocund; dedifet,eà pertendere faeta. Is tamen,ut porbibent.mifcré prudenfa, fcienfas Vixit: namd; uoluptates amplexa flupenfa; 10. Natura(baud paucis ea formidata fopbifüs) Retrov[um ad uitium retto de tramite agebat, Nam neque fapiens qui fit, continens eft: fed tem perans. neque ftultus incontinens eft, fed intemperans.& alter honefiis delectatur, alteri turpianon 1 funtmolefta.Eft itaqueincontinentia anima fophi fticas,tali ratione predite quz in re&é decretis perftarenon pofsit. Expofuimus incohtinentiz&intemperantiz difcrimen.At continentiaà temperan tia differt rationibus proportione iam di&is& ab 30 altera parte refpondentibus.Morfus enim animi,& moleftia,& indignatio nondum deferit continentiam. Arfi in temperamentis animo vndiquaque &quabili quietem& fauitatem, qua bruta pars devincitur rationiac contemperatur, mirabili exor-ag nataobedientia ac tranquillitate, intueri poffes:vtique diceres, Tunt uenti pofuere,quies tranquilla per alta Incubuit laté, fopiuit caerula numen: ita vehementes, furiofos, rabidófque motus ratio 3o exftinxit. que veró à natura neceffarió requiruntur, hec confentientia, parentia, amica,& operam nauantia redegit confiliis propofitifque ad agendum fufceptis: ita vt nunquam rationem przcurrint, nunquam eam deferant, nunquam inordina35 téfe gerant, nunquam imperium detrectent: ita vt
omnis appetitio di&o rationis audiens, eam fubÍeqnatur:
Odjf.4,3o1

Ín Stoicos. 2 Alfof] an ajjecrus
494 PLVTARCHI DE
Laflens equum propter ceu pullus curfita:. Atque hocpacto Xenocratis illud confirmatur di«tum, qui pronunciauit de vere philofophantibus, Solos eos vltró facere ea, qux legibus coacti alij fa ciunt, tanquam canis morfuaut felis metuà voluptatibus deterriti,& ad periculum rcfpicientes. Obfcurum veró non eft,in abimo huiufmodi roboris& adverfus cupiditates quafi concertationis atque contradictionis fenfum percipi. Non defunt tà men qui rationem,& eam que perturbationibus cie tur parté negét effe res diuerlas:neq; in animo duavA.
c
Qo.
fint opinio- kütm facultatum exfiftere feditionem aut difcordiá: nes,
n vfed vnius eiufdémque rationis converfione tranque partem, qui nos mutationis celerit: lat, noit animadvertehtes quód eadem animi fac tas à natura factaeft ad concupifcendum, irafcendum& metuendum, voluptatis caufa ad turpitudinem inclinandum,& rurfus iftam incitationemi inhibendum.nam& cupiditate,& ietum,& que id genus reliqua funt omhia, ópiniones effe& fenten tias prauás,non n vna aliqua anime parte obortas: fed motusac momenta totius principis anime partis,affenfiones,atque impétus,deiiique actus quof dam qui facillime alió recidanti(icvt puerorum 1mpetus vchementiam iimbecillitatis caufa lubricam habent&inconftantem. Horum fententia primüm evidentiz fenfufque non congruit.Nemo enim vnquam fenfit cupiditatem fuam in iudicium, aut 1udiciurh in cupiditatem commutari. neque definit. amareis,qui iudicat teprimendum e(fs amorem;ei- d oue reluctandum::ut àratiocinando& iudicando tüc defiftit, cüm vittus mollicie cupiditati herbant porrigit.Sed& tüc,cüm rationeaffectui it obviam, perturbatio ipfum tentat:& rurfum ab hac fuperafus ,ratione peccatum difpicit.€ neque perturba- 35.
tionibus obnoxiam partem abolet, neque ratiocte
nando ab ca liberatur: fedin vtranque partem agii tatus;
"—— dii addu

VIRTVTE MORALL y
tatus,mediás communifq;amborü eft.Quiauté mo dó principem parté in cupiditatem,modó cupidita tem in rationé converti opinantur:perinde faciunt, ac fi venatoré& ferá non duo,fed vnü putarent effe $. corpus,quod fui mutationeiam venator, mox fera fieret.nam& fic in re manifefta cecutirent:& ifthic contra fenfum ferunt teftimonium ,cüm non vnius alicuius mutationem, fed difsidium ac pugnamin' feipfis fentiant.Obiiciunt,Ipfam etiam noftri animi C^/»ltatio. ro€am vim quz confultat,fzpenumeró in diuer(as tra hi fententias de eo quod expediat,& momenta opi nandi in vtramque facere partem:cum quidem& i pfà fit vnica, Fatemur fané.fed fimilitudo non Con. gruit. Non enimrátio fibi 1pfi repugnat:fed vna ea yy démq; vtens facultate, diuerfas tractat cogitationes.immo, vna eft ratio, diuerfis in rebus tanquam materils occupata, Itaq; neque dolor ratiocinatio. nibus que fine affe&u inftituuntur vllus com neq; tanquà vicompulfi contra animi fente 2o deflc&imus in alteram partem. nifi ficvbi,ta in trutina,in altera lance affectio aliqua adveríus ra tionem appenfa examinetur. Hoc enim fepenumero contingit, vt rationi non ratio, fed ambitio vel contendendi, gratiz, obtrectationifve fludium aut 2; metus aliquis adverfetur:ac tum du& fibi invicé repugaare videantur rationes.cuius generis ifta funt:
Turpe recufatubeec fuit illis:€2* metuebant
Accipere oblatam interea quod; conditionem.^ Item: jo Miferum trucidari eft, fediuntum glorie:
Subterfugere mortem timidi eft, Juaue eft tanen.
j
|
| Sed&in difceptandis contractibus animo motum adferentes aieQus, plurimü iniiciunt morz.Et qui regibus confulentes gratiam captant, non de dua| sy bus fententiis alteri patrocinantur: fed affe&ui alicui fe accommodant contra vtilitatis rationé,itaq; , !
itatur, ntiam, nquam
Uiad. x, 93.
optimatibus remp.adminiftrantibus,non permitti

496 PLVTARCHI DE
tur oratoribus vt in animis motus excitent. Cuippere&o momento vacua perturbatiouis ratioad iu ftum iriclinat: perturbatione oborta,pugaa a: diffidium inter partem voluptatis aut doloris capacem,&inter confultantem iudicantémg; exüftit:$ Nam aliás qui fit, vt in philofophicis commentatio» bus abfque vllo dolore nos ab aliis patiamur duci, & à fententia difcedamus noftra?ficvt cüm ipfe Ariftoteles ,tum Democritus& Chryfippus nonnulla priüs fibi probata decreta, abfque tumultu, doloréque,€ quidem libenter dimiferunt? nimirü quia artianimi qux in contemplando ac fcientiis traGandis verfatur, nullus obnititur affe&us:atque in hoc genere fefé continet, neque curiofiüs fe effert bruta facultas. quó fit, vt ratio verum confpiciens, ad id omiffo falfo perquàm libenter fe conferat: eó quód in feipfa vim eam habet, que& affentiri,& fententiam mutare facit. At quz actionum gratía fufcipiuntur confultationes,&iudicia,& arbitria, quia perturbationes his admifcentur,rationi quan- 20 dam adferunt difcrepantiam atque difficultatem:| cui rationi nimirum in tali re obflat atque obturbat bruta pars,voluptatem ei aliquá obiiciens, aut metum ,aut dolorem,aut cupiditaté. Tudicium hacia difputatione eft penes fenfum, qui vtranque attin- 2$ git partem. altera enim vincens, alteram non perimit:fed affe&atur vim moliens& renitens. Scilicet qui feipfum amore captü caftigat, is ita ratione adverfus affectum vtitur, vt vtrun3; in animo habens infitum:duo inter fe pugnare fentiens,& eorum al- 3o terum canquam inflammatione exagitatum inic&a i
y
manu comprimés. Contrà in illis deliberationibus, ad quas motus brutz partis ifti non pertingunt,& uales omniuo fünt contemplatricis philotophiz: vbi zqualiain vtranque partem fentiendi funt mo- 3$ menta, ibi non iudicium interponitur, fed dubitatio relinquitur: quafi inftitio quedam cogitationis adver

M
VIRTVTE. MORALI. 497 advérfus vtranque partem affecte. quód fiin altexam partéaliquid decernatur, fuperior inferiorem iam fuftulerit,ita vt fententiz concepta nihil adver fetur:neque molefta porró fit.Vt autem vniuerfeé di cá,quoties rátio rationi videtur opponi, fenfus non duarü diuerfarü rerü repugnantia arguitfed vnius cuiufdam in diuerfis vifis quod verfetur examinandis; Quando auté bruta pars contra rationé conten dit, vbrita natura comparatum eft,vt neq; vincere, neq; vinci citra moleftià pofsit:ftatim animus quafi in duas partes dirimitur,& manifefta fit difcordia: Caterüm nó tantüm& pugna, fed& ab iis qua fubfequunturnoi minüs expeditü eft videre principiü affe uü aliud efíeà ratione. Cüm enim fieri pofsit; vtamet aliquis ingcniofum& bonaad virtutem indole puerü, pofsit etiá malum& impudicü: itémq; vti iraimprobé in liberos& parentes fuos,iufté pro iifdem adverfus tyrannos& hoftes: ficut ibifentitur pugna perturbationis contrarationé& difcordia: ita hac obfequij& tanquam affluentis atq; adiuuantis motus accurfus.Equidé vir probus, vbilegibus convenienter vxorem duxit, in eà cogitationem incübit, quomodo poísit cü eare&c K pudicé viuere. temporis auté fucceffu vbi cofuetudo amotem ingenerauit,fentit ratione dilectione augefcere.Et adolefcentes vbi(citis preceptoribus fe dede runt, principio eos vfus gratiafectantur atq; emus lantur,poftmodó autem eos diligunt;ac de familiaribus difcipulifq; amatores& fiunt& dicütur.IdéQs in ciuitatibus vfu venit hominibus erga magillratum, vicinos, neceffarios.poftquam enim cepérunt necelsitatis caufa invicem pro officij ratione cofue fcere, paulatim deinde iu amoré delabuntur, ratio nefecum trahente& parére fibi docente eam par tem,que affectuum eft fedes. Qui veró dixit:
Et uerecundia duplex eft ifla. quedam non mála eft:
Altera autem familiarum onus eftlabef;— HH
De affccli: bus.

498 PLVTARCHI DE
'nónne prz fe fert, quód fentiat fibi affe&umifturi Íepe contra rationem cunctando tergiverfandóo; occa(ionem rerum gerendarum perdidiffe? Denia; ipfi nobis evidentia cóvi&ti hoc largimur, vt pudorem verecundiz nomine afficiamus, volupraté gau$ dij,metum cautionis: nemine profe&ó hanchoneftorum pro odiofis vocabulorum vfurpationé culpaturo, fiquidem eafdem affe&iones rationi fe-dc-dentes honefüis,ei repugnantes& vim facientes os— diofis appellemus nomipibus.Quádo autem lacry- 16 mis cóvicti,& tremoribus,colorífq; mutationibus, loco doloris aut metus morfus quofdam& contur bationes nominát,cupiditatéfq; ftudij voce velant: videntur non philofophicis, fed fophifticis effugiis vti, di moliuntur nominum ope res ipfas evitare, I5 Etfané rurfum ipfi dum gaudia ifta,& voluntates,
& cautiones, non vacationes affedionum, fed bonas affe&iones appellant: vocabulis re&té vtuntur. Bona enim affectio fit, cm ratio non abolet affe&um,fed componitatque conftituit in animo tem- iQ perantis. Quid vitiofi& incontinentes? Vbi decreuerunt fe petrem ac matrem locoamafij aut amafiz diligere velle,ncqueunt hoc przftre:fi amicam aut adulatorem ftatuerunt amare,illicó etiam amát. At fiidem effent iudicium& affectus,oportuit decre- 25 ro amandi aut odiendi ftatim amoré aut odium comitari, nunc contrarium evenit, affectu quibufdam iudiciis obfequente, quibufdam refragante. Hinc eft quód ipfirebus cogentibus pronunciant,non. omneiudicium effeperturbationé, fed id demum, 3a quod excitet appetitum violentum atq; nimium: fa tétes fciliceraliud effein nobis quod iudicat, aliud quod afficitur: ficvt aliud eft quod mouet, aliud quod mouetur.Ac ipfe Chryfippus multis locis definiens tolerantiam& continentiá habitus qui ob- 3$ fequantur rationi deligenti:prodit fe rebus ipfis eó
ada&um fuiffe, vt fateretur aliud in nobis effe id quod

VIRTVTE MORALÍ 455
quod obfequitur, ab eo cui vel obfequitur dicto
audiens, eT repugnat nó parens.Porró cum omnia
peccata pariayomnia delicta equalia faciunt,an etiá
aliás à veritate difcrepent,arguere in prefentia non
eft tempeftiuum.certe in plerifque videntur admodum contra evidentiam ratiocinari, Sunt enim ex
ipforum fententia omnes ferertanoner fiueaffe€tus,peccata:& quicing; dolet, metuit, cócupifcit,
1s peccat. At veró magna funt affe&uum,pro eo at19 que magis minüfue afficimur, difcrimina. Quis e- Affe£luii i mm dixerit metui Dolonis parem fuiffe Aiacis me- 4q'alitas. tum, retró pedem referentis,& pedetentim ex ho- Ilia, 1,375 ftibus recedentis, fenfimá; genu genui preponen- llía. 9» 4p
tis! Aut dolorem quem morteSocratis cepit Plato,
t4 eiquem Alexáder, vbi propter Cliti necem manus
fibi ipfi inferre eft aggreffus?Intenduntur enim dolores nó mediocriter eo quód nec opinátibus contingit: infperatíq; cafus acerbiores iis funt, quos fu
fpicari aliquis eventuros potuit.verbi gratia,fi quis
ko eumjquem latis rebus florentem acin admiratione
|. hominum viuentem fperabat fe vifürum, excarnificatü effe audiat, vt Philotá Parmenio. Quis autem
affirmet eadem ira in Pbilemonem à Maga, qua in
Anaxarchum à Nicocreonte defzuitum fuiffe, ea$$ demquidem in caufa, quód effent ab iis convicio
profeifsi? nam Anaxarchum piftillis ferreis contua
| dit Nicocreon: Magas Philemonis ceruicibus nudum imponià li&ore gládium iufsit, deinde eum di initti. Itaque iram Plato neruos animi cognomina|$0 uit: qui& intenderentur acerbitate,& laxarentur manfuetudine, Hxc& aliaid genus illi vt amolian| tur, contentiones& vehementiam affe&uü negant L feri fecundum iudicium, quod errori fit obnoxid: | exitus,& contractiones,& diffufiónes aiunt effe, |
ma
35 que ratione maiores minoréfve fiant. Enimveróà differentiz iudiciorum fatis apparent.Paupertatem enim alij malum non effe cenfent, alij magnü: funt Theog 1755
II jj

$00 PLVTARCHI DE
qui maximum,vt eius evitande gratia de faxis& in mare fe precipirare homo debeat. Et mortem alij bonorum duntaxat amifsione, quidam arernis porróinfra terram poccis,horrendifque fuppliciis malum effe arguunt. Bonam valetudiné corporis funt qui vt nature convenienté vtilémq; rem ample&un tur:aliis omnium rerum optimavidetur, vtpote fine qua nihiliuuent diuitic,nihil liberi,nihil regia,quz dis(vt ille ait) equat poteftas. ad extremum ipfam quoque virtutem ea abfente invtilem effe pronunciant.vt appareat in iudicando alios magis,alios mi nus peccare. Sed dehocnunc non eft locus differendi. Hocautem fumendum eft, ipfos etiam concedere aliud quàm iudicium effe brutum illud, quo affetus fat vehementior ac maior: ac dum devocas» bulo litigant, rem ipfam dare iis qui affe&ibus obnoxiam ac rationis expertem partem differre affirRIOT mantàratiocinante& iudicante. lam Chryfippus * difféfione in js quz de* Anomologia fcripfit, poftquam partium anl.- E N pm iram effe czcam pronunciauit,quz fcpenumcro res 20 confpicuas videre non finat,fzpe ca qua iam appre ?? hendimus obfcuret: paulo póft: Oborti enim, 1n?? quit, affe&us rationes explodunt,& ea quz iudi?? Giumab iis diuerfa ftatuit, víque ad contrarias his ?? a&iones propellunt.Deinde Menandri vtitur tefti- 25
2».. monio,fic loquentis:
Me niferum.ubi mca mens in noftro corpore
ruit ifto temporc? nov equidem boc decrcuerams
Sed ab boc aliud long? diuerfum.— 30 93 Progreffísq; longiüs,Ea,inquit,naturaeft animalis ratione praditi, vtin fingulis rebus ratione vti, ab eáq; gubernari pofsit: fpe tamen eamafpernatur, ,, alió motione violenta impellente.nimirü fatens id, 5» quod fit ex diffenfionc affe&us cá ratione. Etenim 35
ridiculum fuerit quod Plato ait, vnumquenque feipfo aliás meliorem, alis deteriorem effc& modó vincere
25 »5

VIRTVTE MORALTI sot
vincere feipfum, modó à feipfo vinci. quomodo enim fieri hoc poteft, nifi vnufquifque duplex quodammodo fit,& in fefe aliquid przftantius;aliquid deterius habeat? itaenim fui potens ac praftantior $ feipfo erit fi deteriorem partem meliori habeat obedientem. qui veró intemperanti ac brure parti patitur obfequi& inferuire principem facultarem, 1s feipfo inferior,incontinens,& fecus quàm natura poftulat affe&us dicitur.Natura enim vult,vt ratio, 10 quz diuina eft,imperet bruta parti quz ex ipfo cor pore ortum habet,ideóque in illud demerfa& contemperata fimilis eius fit,corporeifque referta affe&ibus. Demonftrant hoc impetus concupifcentiz, qui pro modo corporis incitantur, acfecundü eius I5 mutationes vel concitatiores vel languidiores fit. & hzc eft caufa quód adolefcentum cupiditates ob copiam& calorem fanguiuis celeres, feroces, ardentes, atque rabidz funt. fenibus quia principium concupifcentiz circaiecur reftin&um eftac 20 debilitatum, magis viget ratio, elanguefcente vnà cum corpore affectuum capace parte. Hoc ipfum fcilicet eft, quod brutorum animalium mores&af fe&us format. Non enim opinionum alia bonitate, alia prauitate robur& audaciam, vel contrà me25 tum trepidationémque ingentem fortiuntur: fed fa cultates fanguinis,fpiritus,& corporis, difcrimina faciunt affe&uum: quia pars eorum capax é carne tanquam radice enafcens, qualitatem propenfionémque talem fecum effert. Hominis autem impe39 tibus ab affe&u ortis ctiam corpus vnàaffici atque cieri,convincunt pallores,rubores,tremores,faltatio cordis, rurfüuq; diffufio in expectatione voluptatum.At veró cüm ipfa per fe mens abíque vllo a£ fectu mouetur, tum corpus quiefcit ac confiftit pla 3$ cidé: nihil commune nimirum cü ea menris actione habens. que(i mathematicam confiderationem fufcipit, non adícifcit brutam partem fibi. Quo ipfo II 5j
! ! j 1
I.de legibus.

Li
Yliad.f13o.
qo: PLVTARCHI DE
oftenditur duas animi partes effe facultatibus dif ferentes. In vniuerfum autem quidquid eft, id conftat,ac ne ipfi quidem negant, vel habitualiquo gu bernari, vel natura, vel bruta anima, vel rationem habente. quorum fimul omnium particeps eft ho-$ mo,omnibüfque iftis fubie&us eft differentiis.nam & habitu continetur,& natura nutritur,& ratione vtitur. itaque etiam brutum aliquid in fe,& principium innatum habet perturbationum, non extrinfecus fubiens,fed neceffariü:& quod nó exfcindendum omnino fit, fed cultura atque difciplina indigeat.Itaq; nó Thracico aut Lycurgeo modo agit ra tio,vt affe&uum vtilia fimul cum damnofis exfcindat:fed ve Pythalmius& Hemerides, id eft profper frugü atq; de fylueftribus fatiua redigens deus;tan 1y tüm immoderatam auferat feritaté:ac deinde quod reliquum eft cicurare& ad vite commoda convertere, Quoenim paco ij qui ab ebrietate(ibi metuunt,non effundunt vinum,fed diluunt: ita affe&us non abolent qui perturbationes timent,fed iis mo- 209. derantur,Ita boum etiá,equorümq; nó motus,non opera,fed petulantiores fdrus freniq; reiedionem auferunt.& affe&ibus fuba&isac cicuribus vtitur ratio,nó plané eneruans aut evellens exanimo partem minifteriis eius deftinatà.Pindari eft,füb curru 2$ equum, ad aratrum bouem prodeffe: aprum autem qui velit venari, ei laboris toleranté canem effe inve niendum.Multo autem his vtiliores funt affectuum fetus, rationi przftó vbi funt,cíq; ad virtutem enitenti opem ferunt.Sic moderata ira fortitudini ad- 30 iumento eft, odiü in malos iufticiz,ac iufta indigna tio adverfus nullo fuo merito rebus fecüdis elatos, quando hi dementia fimül atq; petulantia inflamma tis animis coercitione opus habét. iam ab amicicia naturalem ad diligendum propenfionem,ab huma. 3 nitate mifericordiam,à vera benevolentia gaudere vnà atque dolere, ne fi velis quidem, avellere vlio pofsis
A
o
bl
——

SA
l9
H5
M
| [5 :
VIRTVTE MORALI$0$
»ofsis medo.Praterea fi peccant qui vnà cum infano amore omnem tollunt amorem: equidem non re&té agunt, qui propter auariciam omnes etiam alias damnant appetitiones. fed perinde agunt acfi quis currendum, quód aliquando impingatur, aut iaciendum neget,quia nonnunquam àfcopo aberretur,aut canendum, quód interdum infcitc canatur. Enimvero ficvt muficain fonis concentum non acutorum ac grauium vocum ex[Urpatione, in corporibus medicina fanitatem non internecione caloris aut frigoris, fed proportione contemperatio nis querunt atque conficiunt.ita in animo etiam ra tioni vi&oria paratur,cüm ea perturbationibus mo dum mediocritatémq; impofuit. Animus enim nimio dolore aut gaudio correptus, fimilis cft corpori aflluxu humoris alicuius fupervacanei tumenti atque infllammato: non ipfum gaudium aut dolor. Et przclaré Homerus his verbis,
temper at eft forti color idem: tec grauis illum Pertentat metus:—
non metum ademitfed nimium metü:vt fortitudo non in vzcordiá, aut fiducia in temeritaté abeat. Sicetiam circa voluptatem nimiz cupiditates,& in vindicandis flagitiis nimiü in malosodium tollantur:& habebis temperantem, qui tamen non omnis fenfus voluptatum fit expers; iuftümque citra fiuiciam& acerbitatem. Adde, quód fi omnino evelli ex animis affectus pofsint multorum: eorum ratio hebetior fieret atque ociofior. ficvt gubernator vento ceffante non admodum habet quod agat. Atque hzc, vt apparet,obferuátes legum conditores,in ciuitate ambitionem emulationémque excitant:adverfus hoftes autem tubis etiam ac tibiis inftigant augéntque irarum ardores& pugnandi cupiditatem. Non enim in poéfi duntaxat, ficvt eft apud Platonem, artifex& accuratifsimé formatus, lD 1j

$04 ridiculus effe oftenditurab eo qui fuit diuinoMu. farum inftinctu impulfus: fed in praeliis etiam animo concitati ac furore correpti fubfifti fuperariq; nequeunt. qualem inftinctum Homerus ait à diis homini inferi.
Sic ait,atq; duci permagnas flamine uiyes
urferuit.—.—& rurfum:
Non abfq; mftin&u furit bic ita numinis,— himirum quód dij quafi incitamentum.& vehiculum quoddam rationi affe&um apponát.Ipfos adeo illos, cotra quos nobis eft fermo, videmus in eo eífe, vt fepenumeró& laudando adolefcentes exci tent atque propellant,& cafligando coérceát:quorum alterum dele&atio,alterum dolor fubfequitur. corre&io enim& reprehenfio paenitentiam pudorémq; incutit: quorum prius doloré,pofterius metum genus habet:iifq; maximé ad caftigandü vtuntur. Vnde etiam Diogenes Platonem laudantibus quibufdam dixit: Et quídnam ille habet tantopere praedicandum, qui tanto philofophatus tempore, neminem doloreaffecit? Non enim tam re&é cum Xenocrate dixeris, mathematicas difciplinas effe anfas philofophie:quàm hoc,affe&us iftos verecun diam, cupiditatem, peenitentiam, voluptatem,dolorem, anfas effe adolefcentium: quas falutari atq; concinna opportunitate ratio&lex apprehenden tes, cos cum profe&u in rectam perducant viam,vt non malé profeffus fuerit Laco ille pedagogus, effe&urum fe, vt puer gaudeat honeftis,ac molefté fe
rat turpia.quo liberalis inftitutionis fine ncque maior poteft vllus,neque pulcrior nuncupari.
PLvIO
I$
19
M
30

gos PrLvTARCHI
Commentarius, Anfeni ; cerenda fit refpublíca.
dari,cuius laudator es, di&um ilj| lud tanquam probabiliter ac.recté | enunciatum in ore frequenter habere: Inflituto certamine Pretextus aliquis uirtutem In altas tenebras deiecerit.
3; Quádo autem cü&atio& mollicies à certaminibus nos avocás ciuilib. cüm plurimas alias przfcriptiones vfurpant, tum vltimam hanc quafi facra(quod dicitur)linea adducüt fené&utis excufationé, cáq; cumprimis honeftos noftros conatus retundere at20 que deterrére nituntur, dum períuadere volüt quédam effe cóvenientem non athletici tantüm, fed etiam ciuilis decurfus terminum atq; conclufionem: quz mecü identidem defenili reipub. adminiftratione ratiocinor,ea tecum quoq; mihi communicá25 dafum arbitratus. vt neuter noftrüm qué hactenus vnà longum tenuimus curfum deferat;néve ciuilem vitam,quafi equalem& confuetudine nobis devinGum amicum, omittat, ad aliámq; tranfeat invfitatam,& cuius confüetudini ac familiaricati parande
3? tempus nonfüppetat: fed in eo perfiftamus quod à
principio inftirueramus,eundémq; viuendi& hone fte viuendi finem faciamus: nifi velimus in exiguo quod fupereft vite fpacio oftendere, longam,quam exegimus, etatem à nobis fuiffe nulla praclara in re 3 confumtam.Non ree 1s,qui Dionyfio dixit tyrannidem pulcrum effe fepulcrü.fed hc illi tanto perfe&iorem parauit miferiá.& Diogenes meliüs, qui ll v

$06 AN SENI SIT cüm poftea temporis filium eius Corinthi videreg priuatum de tyranno factá: Quim indigná, aiebat, teipfo vità agis.nó enim hic té libere ac tutó viuere conveniebat,fed in patria arci tyrannicz inclufum exemplo patris tui confenefcere. At refpublicapo-| j pularis ac legitima viro,qui ita eam gerit, vt non mi nus pareat vtiliter quàm imperet, pulcrum re vera ornamentum gloriam viuendo partam mortiac funeri parit. Ea enim, vt Simonides ait, vltima fubit terra. nifi(i qui funt quorum ante corpus emoritur ro bumanitatis honeftatííq; ftudium, priüfqs clangueÍcit pulcri emulatio,quàm neceffariarum rerum appetitio.quorum animi facultatem ad agendum defti natam ac diuinam corporea& affectib. obnoxia habent imbecilliorem. Neq; veró nobis audiédi funt, 1j qui omnibus aliis rebus,folo lucro faciundo nos nó defatigari aiunt.fed& Thucydidis fententia in meliorem partem accipienda eft: itaj; ftatuendum,nó modóhonoris ftudium non confenefcere, fed multo minus communitatis atq; reipublico: quodapes etiam& formicae conferuant vfq; ad finem. Nemo enim vnquam viditapem fene&ute in fucum degeneraffe:quod à ciuilibus quidam viris exigunt, vt vi gore etatis preterlapfo domi defideant, cibámque conquirant& reponant, ocioq; patiantur virtutem 2$ agendi,tanquam rubigine ferrum abfumi. Cato qui dem dicebat fene&uti,que ex fefe multa haberet incommoda,non debere turpitudinem vitiis fuperad. di.Atqui cüm multa(int vitia, nullo minus eítociü, ignauia,& mollicies, quz viro feni dedecus adfe-;5 runt,é curiafein muliebrem domus curationem 1ncludenti,aut in agro meffores& lectrices ftipulará infpicienti:
: Aft Ocdipus ubi,nobiliad, enigmata? Etenim qui in fene&ute ad rempublicam fe cóferat, 5; nunquam ante in ca verfatus,(ficvt Epimenidem dicunt,cüm adolefcens obdormiuiffet poft 1. annos evigiD
L4

GERENDA RESPVBLICA.$0? evigilaffe iam fenem)& tam lenti qua fecümque aucto ocio reli&o, in certamina feac occupationes coniiciat infuetum atque inexercitatum,&neque
in rebus ciuilibus neque inter homines verfatum, reprzhenfurus aliquis Pythie illud obiicere pofsit: Sero ad me venifti,magiltratum& populi gubernaz tionem quarens: intempeftiué pulfas pratorij ianuam(velvt infcitior aliquis nou per comefationem accedens aut hofpes)non locum aut regionem
yo mutare,fed vitam cuius es imperitusjinire cupiens, ^. Quod enim Simonides dixit, Ciuitas virum docet, verum eft de his, quibus adhuc tempus eft dedifcen
di fua,& addi(cendi fcientiam,qux multis certaminibus atque rebus egré elaboratur, vbi tempeftiud
x; ingenium apprzhendit, quod labores difficultatéfque facilé ferre pofsit.Hzc videntur non malé in e dici, quiin fenectuteincipiat remp.gerere. Atqui contrà videmus à prudentibus adolefcentes&iuue nesà tra&ádis publicis negociis arceri: ceftantürq;
xo hocleges,vbi preco in concione nó Alcibiadas aut Pytheas ad fuggeftum progredi iubet,fed qui annü ztatis quinquagefimum excefferint, ad dicedum& confulendum exhortatur. Non enim infolentia audaciz& imperitia&impulío vnicuique militum
25** At Cato oQogenario maior cüm diceret caufam, Difficile, inquit, cft eum qui cumaliis vixiffet, aliorum fübire iudicia, Cefaris veró Augufti adtiones fub finem vitz,nihilo reliquis minüs imperatore dignas, autin publicum vtiles fuiffein coafefTo
36 eft.& ipfe cüm iuuenes moribus legibüfque aufteris corrigeret, iique tumultuarentur: Audite, aiebat, iuuenes fenem, quem fenes iuuenem audiucrunt. Periclis quoq; adminiftratio reipublice plurimum
in fene&tute virium habuit, cüm& bellum vt fufci3sperent perfuafit Athenienfibus;& cüm alieno tempore confligere cum rx millibus armaturz grauis militum vellent, obftitit ac prohibuit, tanExempla fé
nilium aCliopum:

go$ AN SENI;SIT
tüm non arma populi& claues portarum figillo Tn fine lib. fuo muniens.Qua autem Xenophó de Agefilao fcri de Aefilao. plt,par eft ipfius verbis rcferri, Qua, inquitiuuen, tute non fuit preftantior eius fenectus Quis enim ,,&tate vigens tanto terrori hoftibus fuit,quando A.$ » gefilaus prope finem vitz? Quo fublato magis gaui(i ,, funt hoftes,quàm Agefilao, quanquam gravis annis » decefsitiQuis fociis animos addidit, nifi Agefilaus, ,» quanquam eiiam mors immineret? Quem iuuenem amici maiore funt profecuti defiderio,quàm Agefilaum fenem mortuum?Ergo illos à tantis rebus gerendis etas non abftinuit:nos in republica luxurian tes,nullam tyrannidem,nullum bellum,nullam obfi dionem fuftinentes,certamina duntaxat& contentiones quz legibus plerung;, orationibus, ac iudi- 15 cio finiantur, ob ignauiam ationes fubterfugimus? fcilicet non praetoribus modó& oratoribus prifcis, fed& poetis,& fophiftis,& hiftrionibus fatétes nos effe deteriores. Siquidem fenex Simonides choris vi&oriam reportauit:idq; infcriptio teftatur his ex- 20 tremis verfibus: Odloginta annos Sittorida íam tibi nato Gloría dottrina efl parta Leopredidee. Sophocles fertur,cüm vt defipiens effet à filiisin iu
Q
dicium vocatus,recitaffe de Oedipo Coloneo cho-?5 riin fcenam progredientis carmen,quod incipit: Equorum feracis buius;bofpes regionis Venifli ad optimum agrum Albicantem Colonum. 30
Vbi frequens pbilomela juaue cantillat uirentibus in uallibus. quod cüm perplacuiffet, é foro tanquam étheatro cum plaufu& clamore eorum qui aderant deductus eft. Hanc quidé conftat Sophoclis effe infcriptione, ,. Carmen boc Herodoto compofuit Sopbodles,annos na tus L V.
Phile

RESPVB. GERENDA.$09
Philemonem quoq; comicum,& Alexidem in fceta
certantes mors occupauit.Paulum tragoedum£ratofthenes& Philochorus fcripferunt annos x x c
batum, odo tragoedias quatriduo decertaffe paucis
f anteobitum diebus. Nónneautem turpe eft fenibus fcenicis concionales fenes videri turpiores,&
defertores facrorum re vera certaminum, depofita
ciuili perfonanefcio quam eiusloco induere. nam
de rege agricolam fieriynimis eft humile. Quando
10 enim Demofthenes ait iniuriá Paralo naui fieri(que
facra erat triremis)quód ligna,vallos,& pecudes co
gcretur Madiz vehere: nónnevir ciuilis poft przmirum in certaminibus tribuendorum,& Bocotar
chig,ac inter Amphi&yones primi in confeffu loci
1$ obitam fun&tionem,fi his relictis videatur occupatus farinarum aut fracium dimeufione, vcl lanz ouillz negociatione,videbitur plané id quod prover
bio iactatur equi fenium fibi nulla coa&us necefsita
te inducere? Equidem illiberale opificium& forum
20 fectari ab adminiftratione reipublice,non eft aliud,
quàm íi matronz liberali& pudice veftibus fuis detractis cincturam illiberalem circundes, eámque in
caupona colloces. eodem quippe modo ciuilis vir, tutis maieftas atq; dipnitas peffundatur, vbi ad rei
15 familiaris procurationem,& quzftum faciendum
pertrahitur.Quod fi(id quod reftat) oble&ationes
& faginationes iftas,nomine quietis atq; fruitionis
commodorum vclantes, in his paulatim tabefcenté
cófenefcere iubét ciuilem virum: nefcio de duabus
30 turpibus imaginibus vtri(imiliorfit futura eius vita. Volüntne eum Veneris facra per omnem vitá cOQ- x
lere,& nauim nondum portui fubeuntem,fed adhuc
in alto vehentem deferere?Aut quemadmodü nonnulli ioci caufa Herculem inepté pingunt apud Or
35 phalem in vefte crocota fedentem, feque verberandum& comendum ancillis prebentem: ita ciuilem virum pofito leonis exuuio ad menfam reclinabi

15 AN SENI.SIT
mus,vt femper epuletur, ac tibias barbitáq; audiat? Voluptati& Nec pudorem nobis vox ifta Pompeij Magni incuftudium. de tiet? qui à Lucullo ob intempeftiuam tanto. natu decet ens: ambitionem honorum ac magiftratus gerendi reprahenfus,poft rem domi militizq; geftam balneis, cenis, ac quotidianis conviuiis, ocio diffoluto, ac fplendidifsimis edificiis dedito,refpódit:Mag:s efz feintempeftiuum luxuriare fenem,quàm rempublicamgubernare. ldem Pompcius, cüm vgrocanti
fibi medicus turdi efum madaffet,& tunc is per an- 1o
ni tempus haberi vix poffet, ac quidam multos turdos apud Lucullum ali fignificaret: non mifit petiz tum, Quid,inquiens? nifi Lucullus luxuriaret,nori viueret Pompeius? Nam vt maximé natura voluptatem& dele&ationem defideret: tamen fenum corpora ferc ad omnes voluptates;paucis iifqueneceffariis exceptis,factaiam funt inepta, Noa modó enim Actáte proucttos auer[ atur V entis, vtait Euripides: fed etiam ciborum ac potus fua. uitas iis hebes& quafi edentula eft, exiguumq; fui puftum exhibet. Ínanimo itaque parare fibi volupates debent,non indignas eas ipfis aut illiberales, VtSimónides,qui eum ob auariciam culpantibus re fpondit, fe per fenectutem reliquis fpoliatum voluratibus, vnicá lucrandi oble&tatione grauem rc€reare étatém;Sed reipublice adminiftratio pulcer fimas habet maximáfq; voluptates, quibus aut folis aut precipuis frui deos probabile eft.ex autem funt quz à bonis actionibus,honeftífq; factis proficifcátur. Sienim Nicias pi&or ita artis fuz operibus gauifus eft, vt fepenumero€ feruis qua(iuerit, Lauine,pranfüfne fum*& Archimedem vià tabula cui inhzrebat avellettes atque veftibus exuentes vnxerunt famuli, illeautem in vn&o corpore figuras Beornetricas pinxit: Canus quoque tibicem quem tu etiam nofti, dicebat, Nefcire quanto feipfuin magis
^
13
2ó
2
33
3$

GERENDA RESPVBLICA. jm
magis quàm alios delectaret canens,alioqui& audi- Voluptates re volentes mercedem non daturos ipfi,fed exactu. animi ob ros: non intelligimus quantas virtus honeftis,& ad Vitfutemi focietatem humanitatémque facientibus a&ionib; y voluptates ea vtentibus conciliet? non titillantes illas aut emollientes, ficvt in carne faciunt lenes ac fuaues motiones,quz pruritum habent feriofum& inftabilem ac magna cum exagitatione cóiunQjum: fed preclara fa&ta,quorum quafi opifex eft qui re&té 10 rempublicam tra&at, nó aureis Euripidis,fed Plato nicisac diuinis alis animum elatione& gaudio pre ditum evehunt. In memoriam tibi redige, quz fzpeaudiuifti.| Epaminondas interrogatus quid ipfi iucundifsimum accidiffet, refpondit: Quod patre 1j ac matre viuentibus Leuctricam victoriam reportaffet. Sylla cüm liberata ciuilibus bellis Italia Romam pervenit,prima nocte ne tantillum quidé dor« miuit,prz leticia ingentique gaudio,tanquam ventoanimum incitante. atque hoc ipfe defe in com&o meutariis fcripfit. Eftoenim, vt Xenophon ait, nulla fuauior auditio laude.fpe&aculum quidem& recordatio atq; confideratio nullius rei tam eft gra ta, quàm propriarum a&ionum in magiftratu& republica tanquam illuftribus& publicislocis con25templatio. Enimveró gratia benigna, faclis tefti-. monium perhibens;ac laus cum virtute certás, dux & autor iuftz benevolentiz, tanquam lumen& nitorem aliquem gaudio de virtute concepto adiici« unt. Neque eft gloria,velvti corona athletica, ne. 80 gligenda, committendümue vtin fene&tute exare|. fcat: fed femper noui aliquid ac recens proferendü, |— quo veterum gu excitetur,augeatur,ftabiliatur. quomodo Deliacam nauim,lignis à vitii concepif| fentidentidé fubmotis aliífq; eorü loco infertis,cré diti füt homines'ab antiquifsimo téporein hác vf3; eetaté pertuliffe,& quafi eternitati afferuiffe; Ceterá vt flamma,ita etia gloria nó difficulter cóferuat,

Invidia in tepub.
nz AN SENI SIT
fed alimentum feu fomitem haud magnum requi? rit.exftin&am neutram facile& fine labore ruríumi incenderis atq excitaueris. Lampis nauicularius interrogatus,quo modo diuitias confecutus effet,
refpondit: Magnas non diffculter,paruas cum eru-;
mna&tardé. Sicab initiogloriam in republica& potentiam fibi parare,non eft facile: augere partam & conferuare quibufvis crefcentem actionibus in promtu eft. Nam neque qui amicus fa&us eftjmulta aut magna defiderat minifleria,vt retineatur: fed af fiduitas etiam exiguorum fignorum benevolentiam conferuat.& populi amicicia ac fides non femper re quiritfumtus publicefacientem:* fedipfius magiftratum gerentis alacritate retinetur, dum is reipublice curam non deferit neq; defatigatur. quando ne bellum quidem femper confli&tus E proelia,& obfidiones habet:fed facrificianonnunquam intercedunt,& induciz,& ioci ac ludi. Vnde autem fit, quód reip.adminiftratio pro trifti& tetrica,laborio fajac difficili debeat haberizcüim& theatra,& pompo& diribitiones,& chori& mufica& laticia,fem per honor aliquis alicui dco habitus frontem Bxoor rieantin archiuis& confefsibus, multóq; amphioré moleftis dele&ationem& gratiam adferant.Iam irividia,quod máximum habet reipublice adminiftratio malum, minimé infenesincumbit, Canes quidem,vt aiebat Heracletus,quem non agnofcunt,latratu excipiunt obfcuro.& fubditi etiam quodammodo tanquam prz foribus acceffuro ad fuggeftum repugnant, aditámq; negant. cófuetam autem& familiarem gloriam non&gré ferunt,fed placide tolerant.Ideó invidiam nonaulli fumo comparaucrunt. qui cüm initio adeuntibus ad rempublicam quafi incenfis largus efferatur;poft quam hi effulfere,evanefcit. Ac reliquis quidem excellentis, vt virtutis, nobilitatis,ambitionis,folent repugnare ac de iislitem mouere:quód quantum in his cócedimus.aliis, tantuns
20|
391

GERENDA RESPVB. y
tantum nobis videmur detrahere. Sed honor fene&utis, quod prefb«on Graci ab ca xtate deflexo verbo dicunt, obtrectationis fecurus eft& conceditur vltró.nullus enim alius honor ita eum qui ba$ betmagis quàm cui habetur cohoneftatus,vt qui fe
nibus defertur. Ad hzc,honorem diuitiis,cloquentia, aut fapientia partum non quivis fe quoque fperat confecuturum.ad quam autem fenectus producit reverentiam& gloriam,eam quilibet in republi10 caagentium exfpedtat. Plan igitur fimilis eft nautz,qui vbi adverfo flu&u& vento periculofé nauigauit,tranquillitate& bona acris conftitutione oborta pauim in ftationé velit fubducere: qui cüm diu adverfus invidiam. depugnauerit, ea definente& 15 pacata fe& republica recipiat, fimülque cum actionibus communitates focietatéfque deferat. Quante enim diutius in républica aliquis fuit verfatus, tanto plures etiam amicos ac conatuum& certaminum focios fibi parauerit:quos neq; educere fecum omnes vt chorum magifter poteft,& relinquere iniuftum eft. Sed ficvt vetufte arbores,ita antiqua rei publice tra&atio difficulter evelli poteft,cüm multas egerit radices, fitd; negociis implicata,quzabeuntibus quàm manentibus plus exhibeant turbarü acoccupationum.— Tum fi que omnino reliquiz fuperfunt invidizin fenes ob ciuilia certamina fufceptz: magis ex opprimendz potentia parta funt quàm dandum tergum,fi nudi inerméfque difceda-, mus.non enim tam certantibus invidi inftant,quàm 3? ob contemtum infultantanimum defpondentibus. Teftatur hoc illud magni Epaminond» ad Thebanos di&um, cüm hyeme Arcades ab ipfis peterent, vt vrbem ipforum ingrefsiin edibus vnà habitaret. prohibuit enim ac dixit: Nüc Arcadibus nos fumus 35 admirationi,cüm nos fpectantin armis corpora exercentes atque lu&antes:(i autem videant nosad iguem defidere& fabas tundere;nihilo ipis preftan KK

514 AN SENI.SLT
riores nos putabunt. Ita przclarum fané eft fpe&taz
culum fenex orans,agens aliquidrei,& honorc affe
€tus, qui verà dies ad menfam exigit,aut inangulo porticus defidens nugatur, 15 facilé contemnitur.$
Nimirum autem Homerus hoc quoque docet eos,
qui ipfum recte intelligunt. Etenim Nefftor in bello
verfans Troiano, fufcipiebatur, inque fummo erat honore. Peleus autem& Laertes domi defidentes, abie&i erantac fpreti.Neque enim habitus prudentia qualis fuerat manet in uis, qui fefe ocio dedex runt;fed ignauia eum paulatim diísipat.cüm ad hoc
x requiratur fubinde cura aliqua& meditatio,quz ra tiocinatricem& actiones gubernantem animi facul tatem excitet atq; repurget.etenim víuratio fplendefcit?quo pado Aes ufibus sitefcit.— Caterüm imbecillitas corporis non tantum adfert| incommodi iis qui confe&a iam propre etate ad tri bunal& prztorium fe conferunt, quantum vtilita4 tis corum ipforum cautio atque prudentia fecü tra-. 29 hit.Vfu enim rerum inflructi ,' non vana ambitione impulfi rempublicam capeffunt. neque populum vi fecum rapiunt tanquam mare ventis exagitatum: fed placide ac moderate cum iis agunt, cum quibus res eft. Itaq; ciuitates vbialiqua adverfitas aut me- 25 tus Íncidit, gubernari à fenibus cupiunt:& fepe ex agro fenem aliquem nihil tale defiderantem 1nuitümq; ad clauum reipub.pertrahunt, eíq; reipublic2 conftituend» munus dant: repudiatis prztoribus& oratoribus qui magnum clamare,& vno fpiri 39| tu perorare,immó etiam per medios hoftes penetra re pulcré pugnando calleant.In locum Timothei& Iphicratis oratores Athenienfes. Charetem Theocharis F.fubornantes, valido& vigenti viribus corpore virum, talem autümabant debere effe ducem 3$ Athenienfium. Ibi Timotheus, Non me herclejinquit, ducem talem oportet effe:fed eum, qui ducis|
ftragula l
IO.

GERFENDA RESPVÉ qm
firagula fit portaturus.imperatorem autem eum effe neceffe eft, qui rem antegreffa& confecutura anino videns,nulla perturbatione fibi rationes eorum quz fint in rem futura excuti finat. Sophocles quif dem dixic, lubenter feà re Venerea profugiffe tariquamà fero& rabiofo domino.At in republica nor vnus tantüm dominus fugiendus eft amor mulierá aut puerorum, fed hoc multo infaniores, ftudium contemtionis,ambitio, primilocrappetentia, qui 19 morbus invidia eft& obtre&tationis ac difsidiorá feracifsimus. Horum vitiorum alia fenectus retundit atq; deminuit, alio omnino abolet atq; reftinguit: non tantum de incitationibus animi ad agendum detrahens,quantum ab impotentibus ac ferui^ t$. dis revellens motibus,vt fobria ac compofita ratiofie cogitationes pofsint fufcipi. Veruntamé habeat; videatürq; habere momentum hzc oratio ad mou& dum cohibendümq; eum, qui iam canefcens ad républicam fe iuuenili conatu conferre incipit, inhi&Ó beátqi à longarei domefticz procuratione velvtz diuturno morbo exfürgentem fenem,& ad preturá
fe aut negociationem efferentem:
Mifer.tuis te in ftatis placide contine, às C^ quidem certe iniqua eft, nihilque cum illa fimile habet, quz eum qui in adininiflratione reipublicae ac certaminibus ciuilibus vitam exegerit, non finit ad facemac coronidem vitz progredi, fed revocat, iubétque tanquam 8 longo itinere alió fe converte|$0 re. Sicvtenim qui fenem nüptias meditantem, co| ronatümq;& vn&tü dehortans,& ea occinens qua& in Philo&etam dicta funt, Que te puclla.que virgo iuuencida "Te recipiet? quas nuptias paras mifer? 3; nihil facit abfurdi:(quádo ipfi quoq; in feipfos mul tà ludunt: talia, Duo wxoren;probé[ciosuicinis quoque)— KK 1)

Odyfa,190
Wiad, e, 53.
$16 AN SENI SIT qui veró perlongum tempus cum vxore vixerit có mode, eum iubens hac dimiffa propter fenedutem folum viuere, aut pellice adícita in vxoris locum, ni hilisad extremam perverfitaté fibi fecerit reliquü. fic ratione non caret, fiquis accedentem ad populi$ gubernationem fenem,aut Chlidonem agricolam, aut Lamponem nauicularium, aut aliquem ex Hor to philofophum redhibeat, inque ocio vfitato contineat. Phocionem autem vel Periclem vel Catonem ita compellans, Heus hofpes Athenien(is aut ro Romane;arida confe&e fenectute,miffam iam nunc rempublicam fac,ac verfari circa tribunal& procurare pretorium definens rus propera, ibi cum vetulaancilla agriculture vacaturus, aut in rei familiaris adminiftratione rcliquum vitz confumturus, m is iniqua fuadet,& iniuria virum ciuilem afficit. Quid veró? dices. nónneaudimus militem in comodia dicentem?
Albus capillus iam me donauit rude. Omnino,amicc.nam famulos Martis vigere viribus 26 &tatéq; convenit,vtpote qui tractent
Bella manu, belliq, opera ardua, in quibus vt etiam canos fenis galea occultet,
Robore membra tamen paulatim deftituuntur, alacritatémque vires produnt. Atà Confiliarij,?$ Forenfis, Vrbanique Iouis adminiftris, non pedum manuümve opera exigimus ,fed confil;ij, providentiz,rationis: non tumultum& ftrepitum in turba excitantis,fed prudenter ac tutó confulentis: vnde elucefcat canicies& ruga rideri folita,teftis peritie, 30 auxilium ad perfuadendum adferens, gloriàmque ingenij concilians, Nam ad parendum iuuenilis, adimperandum fenilis etas accommodata eft. ac maxime falua eft ciuitas, vbi confilia fenum,& iuuenum arma obtinent. laudatárque maiorem 1n mo» 35 dum ifthuc:
Primim etate graucs; c7 forti pettore claros
Nifto^
| 1 ] | 1

GERENDA RESPVB.
Neflorcam ad nauim conduttos dicere iuflit, Corfiliumq dare.— atq; idcó optimatum magiftratum Spartanz ciuitatis rcgibus adiun&um Apollo presbygeneas, id eft $ magno natu przditos,Lycurgus diferte Gerontes, id eft fenes nominauit. Et Romanorum Senatus in hunc vfque diem à fenio nomen gerit. atque vt lex coroná ac diadema, ita canos natura venerabile dignitatis& principatus fignum fecit. Et geras,quod eximium honorem, ac gerzren, quod venerari fignificat,à fene&ute eiáíq; preftantia Grzcis retinétur.que fané non in eo cófiftit,quód calida lauátur, & mollius dormiunt:fed quód ob prudentiam in ci uitatibus regio funt in honore, quz inftar feró fru&um reddentis plante fuum& perfe&um bonum infene&ute demum,ita natura comparáte,profert. Certé regem illum regum à diis hoc petentem, O con[ultores mibi fint bis quid; Pelafgi; so"Tdles confilio,qualis Nelida fenex es: nemo de bellicofis iftis,& robur fpirantibus Achiuis reprehendit, fed concefferunt hoc vniuerfi,non in pace modó,fed in bello etiam magnum effe fene&utis momentum. 2$—— Sapiensenim cor[ilium plurimas manus Superatuclumum:——& vnica fententia ad perfuadendum apta atque ratione nitens, pulcerrima
10
Li
Ila.8, 572. Ilia d, y, 8.
acfumma reip.negocia poteft conficere. Enim ve- Regni mole ró regium imperiü, quz eft perfe&tifsima& amplif- ffia.
30 fima reipub. forma,plurimis curis, laboribus,occupationibus diftinetur.Seleucum quidem perhibent identidem dixiffe, i pleriq; hoc faltem fcirent quan tum haberet moleftiz, tot fcribere& legere epiftolas,abie&um diadema non effe accepturos. Et Phi$$ lippum, cüm caftra opportuno politurusloco audi uiffet pabulum ibi iumentis defuturum: Qualis,dij boni,vita noftra eft, qui cogimur cam vel afinorum
iij

Vuuenes à fe suoribus do cendi,
git'AN SENI SIT
cómoditatibus adaptare. Tempus ergo eft,vtregi quoq; grandzuo fuadeamus, vt depofito diademate ac purpura, tunicam pedümqs fumat,& ruri degat,ne canus regnans, res fupervacaneas& intempeftiuas videatur agere. Quod fi boc indignum eft$ Agefilaum, Numam,aut Darium iuberi:ex Areopaidco concilio Solonem,é Senatu Catonem itidem non expellemus: neq; Pericli fuadebimus,vt popularem reip. formam deferat, nam aliàs quoq; abfurdum eft,vt qui iuuenis ad tribunal per lafciuiá pro. 19
filuerit,is poftquam furiofas fuasambitiones atque ampetus in publicum profuderit, vbi atas peritiam 8c prudentiam attulit, remp.omittat atq; deftituat, quafi mulierculam qua ad fuam libidinem explendá
fuerit abvfus.Equidem Acfopi illa vulpecula à vici-!*
nis infeftata,abipgere eos volentem echinum non finebat,quód diceret his quiiam effent faturi remotis,alios efurieutes(ucceffuros. Ita rempub.quoque quz fubinde fenes dimittat, neceffe cft occupar1à iuuenibus gloriz& potentiz cupidis, pruden-^9
tieq; ciuilis imperitis. vnde enim parauerint, qui nulltus fenis remp. gerentis difcipuli acfpectatores fuerint? Nifi forté nauis rectorem de arte gubernádi fcriptus liber facere non poteft eum,qui non fzpein puppi fpe&auerit certaminaadverfus tempe-?$
flatem,flu&us& ventos ac noctem,
Quando ín profundo Tyndaridas mari Votis nauta uocat:—
ciuitatem autem regere, populümque aut fenatum JO
fuadédo ducere poterit iuuenis,le&o libro aut fcho la in Lyceo de rep. Ícripta,qui non fepenumeró fre na moderantibus clauámque tenentibus adftiterit oratoribus atque ducibus peritia fimul fortunáque certantibus adiutrice,& cum iis in vtranque 3$
partem inclinando non fine periculis& negociis ge kere didicerit rempublicami Nequaquam hoc conceffero.
TSNSESTWE NUS WR

Lie]
GERZEZNDA RESPVBLICA. sto ieffero. Immo fi nulla alia feni fit caufa, docédorum f'ormandorümq; iuuenum caufa gerere rempublizam deber. Sicvt enim quilitteras& Muficam docent,ipfi prelegunt ac przeunt canendo difcipulis:
g xta vir ciuilis non dicens modó dictánfve foris, fed
ageunsac publica admiftrans iuuenem inftituit, fi^ mul& verbis& facis animum eius intus formans atq;fingens. Etquihoc modo fuerit exercitatus, non in palzeftra aut ceromate fine periculo interartifices ver(abitur: fed re verain quafi Olympicis& Pythicis certaminibus La&ens equum ceu pullus propter curfitat,
vt zit Simonides.Íta fectatus eft Clifthenem Axiftides,hunc Cimon, Chabriam Phocio, Cato Fabium
y Maximum,Syllam Pompetus, Philopcemenem Polybius.qui càm adolefcétes fe fenibus adiuaxiffent, deinceps tanquam efflorefcentes& crefcentes eorum reip.adminiftratione atq; factis, peritiam reip. erend: cum gloria& porentia Íibi parauerunt.Ao
25 fchines Academicus fophiftis quibufdam dicentibus eum fingere fe Carneadis fuiffe, cüm non fuent,difcipulum:Ego veró, inquit Carneadem tunc audiui, cim oratio ipfius córentione& flrepitu ob fene&tutem omifsis invtilia& cómunicationi ido$ neafe contraxit. Senilis aüt reip.admini(lratio non verbis duntaxat,fed ipfis etiam iam ab ambitione& oftentatione abftinens(ficvt Ibin aiunt cum vetus eft fa&a, exhalatis virofis& turbidis partibus odoratiorem habere aromaticam virtutem) nullum iam fenile decretum, nullum tumultuofum habet confilium, fed grauia omnia& firna.Quapropter,vt diximus,iuuenum gratia fenibus eft in rep. verfandü. vt quomodo Plato de vino aqua diluto ait infanum deum alio fobrio coerceri atq; temperari:ita cautio 35 fenilis cum feruente in populo iuuenum ac bacchante glorie& honorum ftudio commixta, 1n» niam& nimiam vehementiam corum reprimat. KK iiij
3

ACHones fite fine.
Senes yali$10 AN SENI SIT
Iam prater hec peccant,qui vt nauigandi& militádijita etiam remp. tra&andi finem aliquem ftatuür, ad quem vbi perventum fit, a&tio ipfa definat, ad aliud relata. non cnim reip. tra&tatio miniftcrium eft aliquod,cuius terminus& finis fit vtilitas: fed vita? eft manfueti,ciuilis,& ad focietatem fadi animalis, quod à natura habet,vt omne tempus vite ciuiliter, honeftatifque& humanitatis ftudiosé viuat. Itaque cóvenit non gefsiffe, fed gerere rempublicam: ficvt effe,non fuifle veracem:colere,non coluiffe iufticiá: o non amauiffe,(ed amare patriam ac ciues.Huc enim natura ducit,ac tales fuggerit voces iis,qui non pla né ignauia molliciéque funt corrupti,
Magno a ftimandum te patev movtalibus s Creavit.—&: Nec definamus benefacere mortalibus, Qui veró imbecillitatem corporis excufationi prztendunt ,ij non tam fenectutem; quàm morbum& mutilationem corporis accufant. Quippe multi valetudinarij adolefcentes, multi robufti fenes inveniuntur.vt par fità rep.non fenes,fed viribus deftitutos arcere:ad eámq; capeffendam non iuuenes co hortari, fed qui przeffe valeant. Etenim adolefcens fuit Arrideus, fenex Antigonus.& tamen hic vniuerfam poene Afiam fübegit: ille velvt in fcena ftipatus mutam regis perfonam gerebat, femper eorum qui plus valerent expofitus ludibriis. Ergo ficvt ftultus(it, qui Prodicum fophiftam,aut Philetam poetam iubeat remp. gubernare, integra quidem atate, verüm graciles& ob infirmitatem valetudinis crebró decumbentes: itais quoq;,qui magiftratum bellámve gerere vetet tales fenes,quales fuerunt Phocio,Mafiaiffa Afer,Cato Romanus. De his Phocio, cüm Athenienfes intempeftiué ad bel. 5 lum fufcipiendum ruerent,ad fexagenarios vfq; armà capere omnes ciues iufsit,& fe fequi.cámq; rem indignan
HT

GERENDA RESPYyYV B. s2t indignam putarent: Nihil, inquit, eft iniuriz, cm ego imperator fim vobifcum futurus, octogenario maior. Mafiniffam veró Polybius fcribit 6 vita difcefsiffe annos natum x c,reli&to quem ipfe genuey rat quatuor annorum fliolo. paulóq; ante obitum, cüm proelio viciffet Carthaginienfes, poftridie con fpe&um fuiffe pane vefcentem fordido:ídq; mirantibusdixiffe;Facerefehoc—*
Nan; es ucl ut decorum fplendet fibus:
to /— Cibnnon babitata tempore cóncídat domus. vt ait Sophocles.quod nos re&é dicimus deluce& fplendore animi,eráfq; v1 ratiocinante,memoria,ac mente. Itaquereges etiam meliores fuiffe tradunt in bellis& expeditionibus,quàm in ocio. Attalum 1j fané Eumenis fratrem longo ocio& pace diffolutum Philopeemen amicorum vnus faginabat pinguem ignauia redditum. ita vt Romani fubinde per 1ocum quzrerent ex his qui ex Afia nauigabant, Réxne apud Philopoemenem aliquid poffet. Inter zo Romanos non invenies multos Lucullo meliores imperatores, dum is rebus gerendis curam impendit. vbi veró fefe in vitam ociofam domi delitefcés & curis vacuus demifit,fpongic inftar tranquillitate enecatus& contabefcens,ac Calliftheni liberto25 rum vnifealendum, fuámque fenectutem cicurandam tradens, creditus fuit ab eo veneficiis& amatoriis poculis corruptus: donec Marcus frater hoc remoto,ipfe reliquam fratris vitam(non multam illam) peedagogi in morem curauit. At veró Darius 30 Xerxis pater dicebat,fe(ibi 1pfi in rebus arduis pru dentia praftare.Et Atheas Scytba,fe nihilo equifonibus meliorem fi ociaretur. Dionyfius maiorinterroganti an effct ociofus,refpondit: Abfit vt hoc mihi vnquam contingat. Nimirum arcus,vt fertur, 35nimium fi intendatur, rumpitur:anima laxando perit. Etenim mufici fi concentus audiendi, Geometre demonftrationes refoluendi,aritb metici ratioKK v
Oaum,

liad,m,o.
Seitum offieia inrep.
ID AWNCSENI' SIT cinandi adfiduitatem fi omittant, vpà cum exercita tione etiá ipfos habitus propreffu ztatis deminuüt, quanquá n6 in agendo,fed 1n confiderádo pofitos. At ciuilium habitus virorum, confilij facultas,pru-^ dentia,& iufticia, tum peritia cóie&uram faciendi, g & ad perfuadendum apte dicendi, femper aliquid loquendo,ageudo, ratiocinando,aciudicando con tinetur: vt indignum fit facinus, eum hzc fübterfugiendo committere, vt tot tantzq; virtutes ex animo effluant, fimul etiarn humanitatis, focietatis,& 10: beneficentiz ftudio elanguenfcentibus,quarü nullus finis, nullus terminus debuiteffe. Quód fi pater tibi cffet Tithonus, immortalis quidem, fed qui tamen fenectutis caufa multa identidem indigeret curatione: non puto te detreGaturum aut gra- 1g uaté fubiturum effe laborem cius curandi, compellandi,&adiuuandi,qui tam longo tibiinferuiuiffet tempore.At enim patria&(Cretenfium more vtloquar) matria plusin te quàm parentes tuiius habet,diuturna quidem,non tamenà fene&ute immu;5 nis aut fibi ipfa fufficiens. itaque femper procurationis& opitulationis indiga adíe trahit& revocat ciuilem virum,
Victiad; mamuuefti tenet,ire uolentem. Equidem nouifti me Apollini Pythio multis iam 3$ Pythicis folennitatibus operam nauaffe. neque tamen hoc mihi diceres, fatis abs te, o Plutarche, fa-! crificatum eft,& pompe chorezd; ducte:iam tem-| pus eft vt prove&e xtatis rationem habens coronam deponas, atq; oraculum relinquas. Proinde tu quoque exiftimare noli tibi facrorum ciuilium prin cipi atque interpreti deferendos effe Forenfis atq; V'rbium prote&oris Iouis honores, quibus curan-| dis iampridem es confecratus. Sed,(iita videtur, repudiata ea difputatione,quz à publicis munerum 3$ fun&ionibus fenem abftrahit, id nüc deliberemus, quo modo nullum indecorum aut graue fenect uti| iniun30

GEREÉNDA RESPVSB.$23 jniungamus certamen: cüm quidem refpublica mul ras habeat partes fenibus cóvenientes.Nam quemadmodum fi decuiffzt nos ad extremum víque vitz
- diem canere,cüm multa fint vocis cótentiones,mo $ di multi in promtu, quas mufici vocant harmonias, oportebat jam mtàte ingrauefcente nó acutum nos & arduum confe&tari tonum, fed eum qui decoram haberet facilitatem.ita càm hominis naturz magis confentaneum fit vt ad mortem víq; agat& dicat,
16 quàm oloris vt canar: non actiones lyrz in morem
contentz femper debent tractari, fed remittendz funt,& ad faciliora,moderata,fenibüfq; congruentiareipub.argumenta accommodandz. Neq; enim patimur corpora omni prorfus motu atque exercijy tatione vacare, propterea quód n6 pofíumus ligonibus aut ponderum librationibus vti, vel difcum iácere,& in armis depugnare, vt quondam:fed geftationibus&ambulationibus, nonnulli pile lufu aut differendo fpiritum mouemus ,calorémquereao focillamus. Itaque neq; refrigerari omnino nosatque congelare finamus: neque omni magiftratu,oni publico negocio capeffendo, cogamus fenium imbecillitatis convicti 1a huiufmodi delabi voces:
O dextra quàm geftis tenere baftam manus:
ag— Sed imbecillitas defiderium opprimit.
quando ne vigens quidem atate.& viribus probatur vir, qui omnia in vniuerfum publica in fe recipit munia,& nihil aliis volens relinquere,omnibus ferebus(quod Iouem facere Stoici autumant) inge go rens, fiue inexfaturabili gloriz cupiditate actus, fiue invidia adverfum eos, qui vtcunque in ciuitate in partem glori aut potentiz venerunt. Atqui feni,vt abfit infamia rei, víquequaque laboriofa& mi fera eftad quzvis comitia proeníatio ob principa45 tusappetentiam& omnibus infidians tribunalis oc cafionibus ambitio,curiofa in omne confilium infinuatio omnem legationem, omne patrocinium ad

$14 AN SENISIT
fe rapiensarrogantia. Hzcenim agere fauentibus alüs aliena iam ztate, difficile eft.quin contrà in iuuenum odia incurrunt, vtpote quibu: nullas relin. quant rem gerendi occafiones, neque eos in medium progredi finant.& apud alios nó minüs mal: audit corum primi loci ac principatus, quàm aliorum fenum diuitiarum& voluptatum appetitio. Er go ficvt Alexander bucephalum iam annis grauiorem nolens premere, ante pugnam aliis vehebatur equis,obiens exercitum& poenam inftruens: deinde illü data teffera confcédebat, in hoftes ducebat, ac decertabat.ita vir ciuilis,fiquidé fapit,fenetuté affecutus moderabitur fibi ipfi, ac nó neceffariis ne gocus abflinebit,iunioribüfque vti ciuitatem in rebus minoribus finens, ipfe in grauioribus alacriter elaborabit.' Athletz quidé corpora fuaá laboribus neceffariis immunia atque integra feruant,vt invtiles fuftineát.nos contrà exiguis& leuibus negociis omifsis, feriis nofmet feruemus.Fortaffe enim iuue nem,vt eft apud Homerum, decent omnia: ciuéfq; eum probant vbiq;& ample&untur, ob exiguas& crebras a&tiones popularem ac ad labores impigrü, ob fplendidas& magnificas generofum& alto animo preditum eu nins Sene etiam contentio& temeritas eorum tempeftiua& grata videtur. 2
Senexautem in rep. miniftri officia fuftinens,vt ve€igalium locationes, portuü procurationes,ac fori item legationes& profe&iones ad principes& regulos obiens, in quibus neceffarium aut fplendidum ineft nihil,tantüm minifterium& captatio gra tie: mihi quidem, mi Euphanes,mifer& zmulatione indignus, aliis fortaísis etiam infolens importunüfque videtur. Senem enim ne cü magiftratu quidem effe tempeftiuá eft, nifi qui amplitudine& dignitate preftet.qualis eft quam tununc MAS Areo pagitici con(ilij przfe&uram,& me hercle Amphi&yonici muneri: excellentia, quod tibi patria per totam
P
IO
1$
[o]
t €
o$
3$

GIRENDA RESDPVS.$$
totam vitam adminiftrandum tribuit, cum grato& felici labore coniun&um. Sed& hos honores non affe&are debet fenex, verüm recufans fufcipere,nó petens, neq; cos tam fumere fibi, quàm feipfum ifti $ officiolargiri. Non re&é Ti. Carfar dixit turpe effe ei qui fexagefimum etatis annum excefferit,manum medico porrigere. immó hoc eum magis dedecet, manum ad populum intendere in comitiis fuffragium petenté. Eft enim hoc animi degeneris& abie 10&i:ficvt contrà decus maieftatémque aliquam conciliat, patria deligente,vocante,& exfpe&ante defcendere cum honore& gratia, grauémque statem re vera grauem& fufpiciendam falutandam ample&endámque prebere. Hoc modo etiam in cócio- Oratio fenis 7; nefenex oratione vtetur,non identidem ad fugge- i» repab. ftum profiliens, neque galli in morem loquentibus reclamans,neque colluctando& iritando verecundiam ipfià iunioribus debitam effrenans, neque iis ftudium ingenerans& confuetudinem refragandi: 20 fed nonnunquam iis fuam fententià impugnandi fa cultatem concedens;abfens ipfe& nihil curiofé inquirens,vbi id de quo difputatur non habet magnü momentum ad communem falutem vel honeftatem & decorum.Sin veró,iam etià nemine vocante prz2$ tervires curfuin publicum fe proripere, aut manu fe eó ducendum vel humeris geftandü prxbere debet. quale eft quod de Appio narratur Claudio. Is cüm audiuiffet fenatü,quód Romanià Pyrrho mana erant pugna viti, de códitionibus pacis ineun 30 m confultare, impatientia compulfus, quanquam vtrunque amiferat oculum, per forum in curià dela tus venit.ingreffüfque,& in medio adfiftens, Ante fc egré tulifle dixit, quód captus effet luminibus: nunc optare, vt audire etiam nequiret fenatum tam 39 turpia& indigna confultare& agere. porró autem quà reprzhendendis patribus, quà docendis& excitandis, perfuafit vt rectà arma caperent,& de Ita

Viad.55$,
ys6 AN SENI SIT
lia cum Pyrrho decertarét.Et Solon,vbi deprcheriz fum fuit Pifitratum gratiam popularem captando tyrannidem moliri, neminerefiftere, neminelibertatem defendere audente, ipfe fua arma extulit ,& ante domum propofuit, auxiliüámque ciues popofcit. cámque ad cum mitteret Dififtratus qui interrogarent, Cuiüfnam Bduciarei ifta faceret,refpondit Senectute fe effe fretum. Verüm tanto necefsita tes etiam confectos planéfenio viros, modó fpiritus fuperfit,accendunt& erigunt. Alns autem in re I2 bus,interdum(vt dixi) eam adhibebit ac curationé, vt recufet vilia& feruilia munera,que obeunti plus moleftiarum, quàm iis quorum gratia funt vtilitatis atque commodi afferunt. aliquando exfpe&tando dum defideratus ad ca vocetur, é domo deinde 1? ad ciues defcendet rogatus, eóque fidem fibi augebit. Sed pleraque etiam prafens iunioribus dicenda relinquet,tanquaz arbiter ciuilis dehonore cer taminis.& vbi aliquid vltra modum fuerit actum, benigné reprzhendet,ac comiter contentiones,ma*O ledicta,& iras auferet:(i quid in fententia erratum fuerit,corriget abfque vituperatione,& docebit:be ne autem dicentem laudabit liberé: quin& vi&toriam interdá vltró concedet, ac fein diuerfam perduci fententiam(inet, vtanimos iuuenibus addat. 25 quibufdam etiam cum collaudatione implebit id,in quo defecerant.vt Neflor Diomedi,
Sané bunc fermonem vemo cilpabit Acbiufu,
Nec dícet contrà: ed non oratio fine jo
Eft abs té conclufa faoyton omnia dixti.
Es iuuenis tamen,c7 pojfes min filius effe. JYllud veró adhuc ciuilius eft, nó modó aperte& pu blicé regrzhendere abfque morfu qui animos nimium reprimat atque deiiciat: fed multo magis pri 3? tuatim ijs qui ad remp. gerendam apto funtingenio fubiicere comiter bona precepta& confilia:& ex« citare
MM dut da

GERENDA RESPVB. 155 &itare ad res pulcras ,animifq; eorü alacritatem addere,ac(quod folent facere qui docét equitare) pooulum illis ita parare, vt ad primü acceffum eorum manfuetum is fe facilóémq; prebeat.tum fi quis iuue
$ num initió impegent,nó pati vt animo is cóncidat, fed confolari& erigere.Sic Ariftides Cimonem,& Maefiphilus Themiftoclem initió à ciuibus mal exceptos,& proteruitatis atq; intemperantiz nomi ne eorum fermonibus vapulantes,confirmauerunt,
10. Demofthenem quoque, cüm exa&usà populo in graui cífet moerore, accefsiffe dicitur quidam fenex, qui Periclem olim audiuerar,& monuiffe, Iniufté ipfum agere, qui indole Pericli fimilis, ita de feipfo defperaret. Sic etiam Timotheum exfi;; bilarum ob nouitatem artificij,& peccalffe inleges mu(icz creditum, bono effe animo iufsit, vt qui paulo póft fub fe habiturus effet theatra. Denique, ficvt Rome V eftalibus tempus diftin&um fuit, ita
vt prima eius parte facra difcerent, fecunda face20 rent, tertia alias docerent: vtque facerdotes Diane apud Epbefum primüm Mellieren, id cft futuram facerdotem, deinde Hieren, vt iam facerdotem, poftremó Parieren vocant, quafi defunctam facerdotio. fic vir perfe&é ciuilis primüm initiabi25 turreipub. eámque gerere difcet:deindo geret: vltimo loco alios initiabit atque docebit, Equidem
qui przeft aliis certantibus, is ipfe interim certare non poteft. Oui veró iuuenem io negociis communibus& certaminibus publicis inftituit, patrizque
4o cum ita format,vt pofsit Oreloqui doto, C7 rebus clarere gerendis:
isad non exiguam aut vilem reip.partem conducit:
fcd ad eam, ad quam potifsimüm Lycurgus conten dens, adfuefecit adolefcentes, vt cuivis feni tan; 3; quam legislatori conflanter obtemperarent. Nam
quà putas Lyfandrum refpexiffe, cüm diceret homiaes Sparte pulcerrimé fenefcere! an quia feni«
Viad.1443

6$ ANSENI SIT
bus ibi maxime licet agros colere, fenerari,talis luz dere, potare vnà? non profecto. fed quia cuivis fenexquodammodo vices magiftratus alicuius, aut tutoris, aut pzdagogi gerens,non remp. modó inÍpe&ant, fed fingula ctiam fingulorum adolefcen-$ tum facta,exercitationes,ludos,vi& um. ídque non obiter, fed ita vt& peccantibus fint terrori,& probi eos revereantur ac defiderent: coluntenim eos & fe&antur adolefcentes, quorum elegantia& generofa indoles ab iis provehitur& alacritate imbui 19 U»vidia.| turabíque vllainvidia. Hoc enim vitium quáquam nulli etati convenit,tamen apud adolefcentes fpeciofis nominibus certaminis,zemulationis,& honorum ftudij velatur.fed in fene omnino eft intempeftiuum,ferum,& indecorum. Oportet itaqueciui- I$ lem fenem quàm longifsimé ab invidentia abeffe. neque inftar veterum truncorum fafcino quodam iuxtà virentia& fuccrefcentia fucco priuare, corümque impedire incrementa: fed bemgné reciperead fecosqui fc adiungunt atque fectantur, eófq; 20 dirigere, manu ducere,& educare. non praeceptis modo& confiliis bonis:fed& concedenda iis facul tate res ad publicum pertinentes gerendi,vnde honoraliquis& gloriaad eos pofsit redire: aut minifteriorum obeundorum, quz nullo cum reip. dam- 2$ no,grate multitudini fint future, ipfis; gratid con ciliaturz. Quiz veró adverfarios habent caufze,& funtarduz,ac medicamentorü inftar morfu principió moleftiámque inferunt, bonum& vtilitatem poftmodó fuo tempore allaturz:ad has iuuené tra- 30 €tandas nequaquam producet, neque eum rerüm amperitum in turbas hominum coniiciec malé feutientiü,vt ex eventu in ipfum odia redvndent. Hoc pacto iuuenum erga fe benevolentiam augebit,eófque ad alia minifteria reddet alacriores.Preter hec, 3$ quz diximus, omnia, illud memoriatenendum eft, reip. adminiftrationem noninhoc folo confiftere vtim

GERENDA RESPV SB.$19
vt imperes,legationes obeas,in cócione vehementer vocifereris,& ad fuggeflum baccheris, dicendóque& fcribendo grafleris. quibus rebus nonnul
li reip.adminiftrationem definiunt:ficvt& philofo$. pharihos duntaxat putant,qui in exhedra diíferüt,
aut libris confcriptis fcholas fuas comple&untur.
Interim eos non fallit, que quotidiein factis a&ionibüfque continuatur atque confpicua eft philofoplhiia, atque ciuilis ratio. nam,ficvt Dicearchus re10 fert,eos aiebant ambulare ,qui in porticibus fpacia
furfum deorfámque conficerent, non qui in agrum
aut ad amicos irent. At enim eadé eft philofophandi ratio, que remp.tra&tandi. Nam Socrates, cüm
neque pofuiffet fubfellia, neq; cathedram confcen/5 diffet, neque difcipulis fchole aut deambulationis
vllam certam: confüituiffet horam: cum aliis ludens,
cum aliis(vt res dabat)bibens, militans,in foro ver/fans,ad extremum etiam vnà in carcere vin&us,&
venenum bibens,philofophabatur.primüfq; often20 dit vite omnetempus,partem,cafum,negocium omnino aptum effe ftudio fapientiz. Quod cogitandum mehercle eft etiam de gubernatione ciuitatis.
Scilicet ftolidos,fiue ij praetores fint, fiue fcribe,fiue oratores, nunquam gerere rempublicam:fed vel
45 popularem captare laudem, vel fefe cóventui oftentare, vel moliri difsidia,vel necefsitati in obeundo
aliquo minifterio inferuire.Eum veró,qui ciuilisfo
cietatis, humanitatis, reipublice Que ferió fit ftudio
fus ,ac veré horum curain gerat, etiamfi nunquam
39 chlamydem induat, femper tamen remp. gerere,
dum eos excitat qui duces, autoréfque iis effe poffunt,quibus opus eft: dum confultantibus adeft,pu
dorem incutit malé agentibus, confirmat cos qui
re&é fentiunt. vt conftet eum non obiter animum
35 reip.advertere,aut tum demum, cüm hoc agitur vel
requiritur, vt principelocoin theatrum curiámve
ambulet, alioquin animi gratia tanquam ad fpe&taLL

Lib.V.
5o ANSENISIT
culum aut auditionem folitus vbi ita libuerit in fez natum venire, fed abíentem etiarh corpore,fua coràm effe fententia: inaudiendóquealia eorum que aguntur probare,alia improbare.Profectó enim neque apud Athenienfes Ariftides, neq; apud Romanos Cato fepe magiftratum fummum gefsit.fed totatamen eorum vita femper patria efficacitatéindüftriámque fuam nauauit. Et Epaminondz vbi exercitum duxit, multe ac magna memorantur res preclaré gefta.id tamen eius facinus, quod abíque omni prorfus cm effet magiflratu, fecit, cuivis earum poteft equari. Apud'Theffaliam,cá duces exercitum in loca iniqua ac difficilia conieciffent& tumultuarentur, vrgentibus, ac telis 1mpetentibus hoftibus: ipfe de grauis armatur militibus evocatus, primüm verbis animos fuorum confirmando perturbationem& metum depulit: deinde phalangem conturbatam in ordinem componens,non ma gno negocio e difficultate locorum eduxit, hoftibüfqueadverfam conftituit: ita quidem vtij mutata fententia retró cederent. Cüm Agis Spartanorum rex in Arcadia inftru&um iam ad pugnam exer citum in hoftes duceret,quidam defenioribus Spar tapis inclamauit,velle eum malo aliud malum reme dij loco adhibere:quafi diceret, Agidem temerariz ex Argis difcefsioni, in prafentia alacritate ad pueh AR intempeftiua mederi velle:vt ait Thucydides. Agis hocaudito,obtemperauit,& receptui cecinit. Vicit tamen,& quotidie ei fella ante archiui fores pofita efl. ac(»penumeró de concilio fur. genes Ephori ad ipfum cxiuerunt, de maximis reus confilium eius fcifcitantes. vir enim fuiffe cordatus& prudens perhibetur. Itaqueilleipfe Agis jam plane exhauftis corporis viribus,cüm plerunq; inle&o decumberet, in forum ab Ephoris evocatus,conatus cft le&o reli&o ire.cámque egre incederet, ínque pucros in via incideret; quzfiuit ex iis;fciIO
15
29
1$
30
35
—————————|—!
"—Q
! |
E
i

GERENDA RESPVE. ji
lis fciréntne aliquid magis neceffariuni, quàm obedientiam domino przftandam.qui vbi refpouderü£ ab imbecillitate maioré imponi necefsitatem: hunc ratus fui minifterij finem effe,domum rediit. Volun tatem fcilicet non oportet deponere viribus fuppe tentibus: viribus deficientibus vis non eft inferendacorpori. Sané Scipio etiam in bello ac pace gérendis rebus confiliarium adhibuit C. L&lium. itá quidem, vt non defuerint, qui poctam actionü eius YO Laelium, Scipionem actorem dicerent. Cicero autem ipfe confeffus eft fein pulterrimis ac maximis fuis confiliis, quibus fuo cófulatu preclaré fungens patriam feruauit,opera auxilióque P. Nigidij phila - fophi vfum concipiendis.Vfque adeó multis modis 3$ expeditum eft fenibus remp.adiuuare, optima vten tibus re:ratione,inquam,fententia,libertate dicendi,& prudentia. Non enim manus noftre aut pedes aut robur corporis tantummiodó à ciuitate pofsidentur: fed ipfe in primisanimus, eiüfque ornamem 20 ta, iulticia videlicet, temperantia, prudentia. quz cum tardé fzróque ita comparentur, vt fuo refpondeant pomini: abfardum eft domo& agro reliquífque opibus& pecunia fios früi per etatem:per earidem veró publicépatrie,ciuibüfque nihil nos pro25 deffe. cüm quidem de facultate obeundorum miniftrorum nó tantum nobis detraxerit feneus,quan tum ciuili& gubernatrici peritiz adiecit. Eam ob caufam etià Mercurios feniores fine manibus& pedibiis, rigente fafcino fingunt. hoc enigmate indi39 cantes, minime hocà fenibus requiri, vt corpore feruicia obeant: modó iis ratio(vt convenit)efficax fit& fecunda.
LL
ij
4.Fartile »lt.

Ylía. 54 45,
Voluntas
reip«gerende.
$3» PLvTARKRCIEHI
Praecepta gerendae reipublíca.
"
Xcywu-s:7-x» V o» apud Homerum ille dicit, "(mE Sanà bune fermonem nemo cilpabit Nec dicet contrà: fed non ovatio fine 1.I19 Eft abs te conclufa fuo» non. omnia diti.
id ficvbi aliás re&té vfurpari, equidem commodé in eos philofophos verti poteft, qui adhortantur quidem, nihil tamen docent,neq; przceptis inftruunt., Similes videliceteorum, qui lucernas cüm emungaut, oleum non affundunt. Itaque temi Menemache, cernés doctrina ad capeffendam rempublicam concitatum, cupere nobilitati tuz convenienter
in patria 19
Ore loqui dotlo.€7' uirtutem oftendere fatis:
quando tibi nó vacat philofophi viri vitam fub dio verfantis ex actionibus ciuilibus, publicifque certaminibus perfpicere,contemplaríq; exempla factis non vcrbis reprafentata: petis autem precepta tibi e tradi ciuilia. detre&ationem quidem plane me indi gnam iudico:quod autem fum aggreffus,id vt& flu diotuo& mez animi protitudini fatisfaciat opto. Víus fum autem, quod poftulaueras, exemplorum varietate aliquanto máiore. lam primüm admini- 50 flrationi reipublice foli inftar firmi ac validi fubftra tum fit inftitutum animi, à iudicio& ratione profe&um;,uon à leui quodá animi impulfu, vanz gloriz aut contendendi ftudio, vel aliarü a&ionü penuria excitati. Quemadmodü enim quibus domi nihil eft 5 boni, ij in foro maximá temporis parté nulla etiam de caufa exigunt: ita nónulli quia nihil habét quod agere

1o
Lj
20
Loy
30
35
$33 Sgere fit opereprecium,in publica fefe ingerüt negocia,ac reip. tra&atione animi ludiq; gratia vfurpant. Multi cü forte fortuna rempub. attigiffent:fatüri earum rerü, difcedere inde non facile poffunt. quibus idem vfu venit quod iis qui ve&ationis cau fa nauigium ingrefsi, deinde à terra avulfiin altum abripiuntur, ac foras profpiciunt naufeantes atque cóturbati,interim neceffe habentes manere ac prefentem ferre fortunam. Hi maxime reipub.adminiftrationem in odium adducunt fua poenitentia,atq; indignatione animi: cum vel glorie fpe indudti in ignominiá inciderüt, aut ob potentiam fe aliis terrori futuros rátijin res periculis ac turbis obnoxias
devenerunt.Qui veró,vt maxime fe dignü eft, rempublicam gerere( quod eft preftantifsimü facinus)
ratione confilióq; du&us aggreditur, e nihil itorum percellitaut de fententia deturbat. Nam neq;
capturz quaftáfve gratia accedendum eft ad rempublicam: quomodo Stratocles& Dromoclidas ad
auream meífem(fic enim tribunal periocum nominabant) fe invicem funt cohortati,neq; fubito quodam animi motu perculíi ac quafi furore correpti
conferre nos có debemus. quod C.Graccho contigit, qui cüm recente adhuc fratris exitio longifsimé à reipub.cura vite fux inftitutum abduxiffet,deinde iniuria ac contumeliis quorundá iritatus,con
iecit fefe in reip. adminiftrationem: móxque rerum
geftarum& gloriz fatur, defiftere cupiensmutatio
némq;& ocium quzrens, potentiam fuam prz magnitudine quomodo deponeret nó reperit, fed fuo
eam interitu deleuit.Tam qui contentione vel ambi
tione du&i fe velvti hiftriones ad theatrum fingüt,
eos neceffe eft confilij pcenitere fui, cum vel feruiunt his quibus volebant imperare, vel o(fendunt
eos,quibus placere ftudebant.Enimveró ic ftatuo,
ficvt quiin puteum, ita etiam quiin rempublicam
fortuito& de improvifo incidunt, eos perturbari
LL uj

$14 PLVTAR CHI RE[P. ac paenitudine capi:qui veró eó fenfim defcendunt premeditati ac preparati, eos& mediocriter ferre quz eveniunt,& nulla re grauiteraffici. quippe quibus a&tionü finis przteripfam honeftatem nullus it propofitus.^ Hoc pa&o apimi inftitutum$ Vbi firmatum fuerit, penitáfque fixum ac immobile redditum, conferendus eft ad contemplandum Populi iuge Ciuium ingenium, quale ex tota multitudine ma"mum, ximé contemperatum apparet atque pracellit. Qui enim ipfi ftatim conátur fingere mores populi, eiáf. 19 que indolem mutare, rem ij tentant neque facilem neque tutam, ad quam praterea& temporis multum,& magna requiratur potentia. Sed quemadmo dum vinum initi bibétis ingenio obfequitur, dum fenfim calorem diffundens ac corporis temperiem Occupans bibentem iam mutet, moréfque eius fingatiita qui ad rempublicá fe contulitis donec gloria fua Bidéque vim fibiad ducendos populi animos fufficientem conciliet, interim fe eorum quosfub-. ie&os habet moribus accommodare, eófque fibi ad 28 fequédum propofitos habere debet, gnarus corum quibus ij gaudent, quibáfque duciadfolent. Verbi gratia: Athenienfes ad iram facile provocantur,& ad mifericordiam non magno negocio traducütur, malüntque celeriter fufpicari quippiam, quàm per 25 ocium de re doceri: vtd; promtiüs obfcuris& humilibus viris fubveniüt,ita fermonis iocofum& facetum genus maxime amplectuntur: laudari fe apprime gaudent, cquifsimo animo fal? in ipfos di&a
Ld
$
quidem fua humanitate dedignátur, Diuerfum Car thaginienfis populi ingenium morofum, tetricum, magniftratibus obfequens,fubditis graue,abiectifsimum dum metuit, feuifsimü vbi irafcitur,perftans in decretis, durü adverfus iocos& blandicias. non 3$ illi Cleone concionem differri petente quód facrificaffet ipfe& excepturas conviuio effet hofpes, rifu
————
ferunt: metuendi ipfis etià magiftratibus,ne hoftes 30 1
|
|

GERENDAE PRAECEPTA. 55
vifu füblato datóque plaufu concionem foluiffent. neque coturnicem, quz Alcibiade concionáte é ve fte cius avolárat, certatim venati reddidiffent.quin immó eos interfeciffent vt lafciuientes ac infultanf$ tes.quando Annoni exfulium ij indixerunt,affe&ariab eo tyrannidem caufati, quód militie impedimentorum baiulo vteretur leone, Neque veró(nt« fi fallor) Thebani ab hoftilium litterarum, 6 que in eorum perveniffent manus le&ione abftinuiffent: io cum Athenienfes captis Philippi rabellariis epiftolam Olympiadi infcriptam ferentibus, non foluerint eam,neque patefecerint mariti peregre abfen tis vxori miflam falutationem.Neq; vicifsim Athenienfes fatum Epaminonde equo animo toleraft$. fent,cüm is crimine oblato caufam dicere noleas€ theatro difcefsit, ac per mediam concionem in gymnafium abiit. Nullo veró pa&o arbitror Spartanos toleraturos fuiife Stratoclis fcurrilem infultationem.qui fuis vt ob lztum parte vi&orie nücium &o acceptum facrificarent perfuafit ,cámq; ij de accepta clade»vero allato nücio fuccenferept, populum interrogauit, ecquid iniuriae pafsi effent, qui ipfius opera triduü fuauiüs vixiffent. Enimveró adulatores aulici aucupum more vocem fuam ad imitatio4$ nemregum componunt, itáq; eos fubeunt& decipiunt.Rempub.autem gerenti non convenit mores populi imitari: noffe eos, eáq; fe iis ratione accommodare, qua capi fingulos poffe cernit, operz eft. Morum enim ignoratio non minus impedit iritàq; so facitconfilia in ciuilibus negociis quàm in amiciciis regum.Ergo ciuium mores potentiajam ac fide inftruétus formare conaberis, fenfim eos ad meliora fübducens, ac placidé tractans. operofa enim eft multitudinis mutatio. Ipfe autem ita vt deinceps in gy; aperto vi&urus theatro, mores tuos compone atqs orna. quod fi non facile fit omnia arcere animo vitia ea tamen amolire aut deminue, quz maximé in LL iüj

Mlle ter eo EE SRERESE
$56 PLVTARCHI REIF.
promtuacconfpe&tu funt. Audis enim Themifto: clem, cum animum ad gerendam rempublicam appuliffet,à potationibus fe& comefationibus abftra xiffe,vigilantémq; iam& fobrium ac feriis deditum curis dixiffe ad amicos,trophzum Miltiadis fibi fo. f mnum adimere,& Periclem corporis quoq; geftá, ac vite rationem mutaffe, vt& incederet tardiüs,& placide colloqueretur, vultámque femper conftantem gereret,& manum intraamiculum contineret, vnámq; eá viam,qua ad tribunal& curiam itur,tere IQ ret.Non enim itatractabilis eft multitudo, vt cuiuf. vis fit falutare ei frenum iniicere:ínq; aliqua felicitatis parte ponendi, fi vt cft bellua fufpe&iofa& inconftans, nullo vifu auditáve confternata re&orem admittat. Itaq; ne hzc quidem negligenter obfer. 1g uanda funt, etíi minus fortéde vita& moribus cur2 videbitur gerendü,vt tam& if*a omnis fint repre hen(ionis& criminis expertia. Non enim qui rempub.gerunt, iis tantüm de publice di&is factíf4; ra tio efl reddenda. fed& in cenam eorü inquiritur, & cubile,& matrimonium,& quidquid ferij iocíve agunt. Quid enim attinet Alcibiadem dicere qui cum in republica gerenda effet fumma preditus efficacitate,& imperator invidus, vita ratione effraniatq; ferocia fua periit,& vt nihil ex reliquis qug ag in€o erant bonis vtilitatis percipere poffet ciuitas, luxuria eius atque prodigalitas fecerunt: cum& vi num Cimonis Athenienfes,& fomnum, quia aliud nihil inveniebant, Scipionis Romani culpauerint: & Pompeio Magno inimici vitio verterint, quód 3a Caput vno digito fcaberet,' Sicyt enim in facie €ns& verruca moleftiores funt, quàm reliquz cor poris maculz, muctilationes,& cicatrices:fic exigua peccata vbiin principis cernuntur vita,pro magnis habentur, propter opinionem eam, quam vulgo de 3$ principatu& repub.gerunt, rem eam effe magnam, & qua vacare debeat omni errore atque vitio. Iccirco
t
o

GERENDAE PRAECEPTA. 55
Iccirco non iniuria celebri eft laude Liuius Drufüs tribunus plebis,qui cüm domus ipfius multe partes vicinis effent perfpicus,ac faber quidam pollicéretur fe eas impendio quinque modó talentorum averfurum& mutaturum: immó,ait, decem absme * aufer talenta lege hac, vt totam domum meam reddas omnium infpectui patentem,quó vniuerfi ciues cernere pofsint qua vtar vite degendz ratione. Erat enim vir temperans& modeftus. Ac nihil quijp dem fortafsis opus ei erat hac perfpicuitate. Plerique enim'mores ac confilia, actionéfíque& vite rationem rempublicam gerentium que vel maxime abdita putantur perfpiciunt: neque minus ob priuata quàm ob publicaftudia alios amant ac admip; rantur,alios oderuntatque defpiciunt. Quid ergo, inquies,non etiam iis,quorum impudica eft& mollis vita,ciuitates vtuntur? Sané.quo modo grauidz cum pica vexantur lapides,& qui naufeant falfuginem aliófq; id genus cibos appetunt fzpenumeró, 20 paulo póft exfputuri& averfaturi. Sic enim& populiob luxuriam aut petulantiam, vel inopia meliorum du&torum, quibufcunq; oblatis vtuntur, abominantes eos& contemnentes.deinde gratum ipfis e(t, cum in iftos talia dicütur, qualia Plato comicus ?5 ipfum populum dicere fingit: Manu prebende me» prabende celeriter Qui principem iam defignabo Agyrrium. rurfámque peluim pofcentem& pennam vt vomat, $0 acdicentem, Hic ad tribunal mantile adfiftit mibi. &: Alit caput feetens-luem tuvpifsimam. Et populus Romanus Carbone aliquid promitten35 te,ac deierante diráfq: devotiones addente,contrà vno oreiurauit fe non crediturum.Spartz cum Demofthenes quidam homo intemperans fententiam LL v

Ars dicendi€ultas, vt omnia virtuti adfcribantur.fed vt non opi
$:8 PLVTARCHIREIP.:
commodam dixiffet,eam populus reiecit:ephori au tem forte le&o cuidam fenum eam dicendam dederunt,tanquam ex fordido vafein fincerum eam dif., fundentes, vt grata fieret multitudini.Tantum in vtranque partem in repub. momenti habet perfuafio$ deingenio hominis concepta. Neque tamen propterea ita negligenda eft orationis elegantia ac facem perfuafionis cenfeamus effe rhetoricam,adiutricem tamen fentiamus, corrigamüfque illud Menandri, Mores mouent dicentis.baud ovatio.| Etenim& mores perfuadent,& oratio. nifi quisita intelligat,ficvt nauim agit non clauus, fed guberna tor,equéfque equum verfat,non frenum:itaà ciuili virtute vrbem duci non oratione, fed moribus lo co frzni aut gubernaculi adhibitis,eámque velyti à prora dirigere vrbem,animal(vt Plato ait) maxime verfatile. At veró magni illi reges& à Ioue, vt Homerus ait,prognati purpuris,fceptris, ftipatoribus, 2 deorámque oraculis feipfos extollentes, vbi maieftate fua tanquam praftantioris ipfi naturz vulgus—| fibifubiecerunt, voluerunt tamen oratores eile,ne-—| que dicendi elegantiam neglexerunt, fed cure fuit" eis$
Concio, quà decus eximium facundia gigrit:
neq; folum Iouem confiliarium,Martémve homicidam,& militarem Mineruam coluerunt, fed& Calliopen invocauerunt,
Que comes ufi folet uenevandis vegibus effe, facundia fua demulcens& ad verecundiam redigós contumaciam violentiámque populi. Quod cüm ita fit, quónam pacto priuatus aliquis àtoga& habitu plebeio ad regendam vrbem fe conferens multi- 3$ tudinem in fua poteftate habere queat, ni(i oratione inftru&us in perfuadendo& alliciendo Minimi
ra.
g
Lol ^1
See E TR
v — e."

1o
GERENDAE PRAECEPTA. 3319 fira. Qui naues gubernantij quidem munus remigum regendorum aliis mandant.at rempub.qvi gerit,nó gubernatrice modà mente preditus effe, ed in EA habere debet fcultatem orationis, quaim
g petia tradat, ne aliena opus habeat voce, néveid ei vfu veniat quod Iphicrati.qui cum Ariftophon eum oratione premere', adverfarium hiftrionem meliorem ,fuam autem caufam potiorem effe dixit, néve fipius vti cogatur Euripideis iftis:
vtinam effet expers uocis bumanum genus.
Cur non,malum.datauox rebus mortalium eft,
Nullo diferti ut effent in precio uiri.
3; Hecenim fortafsis Alcameni,infulari,Iétino, aliifque illiberalibus& manu vi&tum quzrentibus, facundiámque eiurantibus concedantur effugia. cuius generis eft quod Athenis sliquindo contigit, cüm duo archite&i de conducendo publico opere
20 cótenderent, alter differendi copia& elegantia inftru&us cüm de apparatu operis oratione vfus meditata populum mouiffet,alter arte przftantior, fed. dicendi ignarus,in medium progreffus,Viri,inquit, Athenienfes,quemadmodum ifte dixit, ego cfficia.
2; Nam Erganam, id eft opificem, hi tantüm colunt Mineruam, vt ait Sophocles,quiad incudem graui malleo& idibus obedientem materiam inanimam fabricantur, At Minerue que quód vrbibus profit Polias dicitur,& confiliarie Themidis(cui à iure
39 nomen,& quz
Conuentus bominum cogitdy, eadem, vefoluit) interpres,vnico vtens orationis inftrumento,atque alia fingens& concinnans, alia qux operi impedimento funt velyt nodos quofdam inligno, aut ab3; fceffus iu ferro molliens atque lzuigans, vrbem exornat.Itaque adminiflratio reipub. qua víus fuit Pe
ricles, verbo quidem(tefte Thucydidc)populi fuit,

$40 PLVTARCHT REID,
reipfa autem principis viri poteftas. Nam& Cimon bonus erat,& Ephialtes,& Thucydides. verüm interrogatus hic ab Archidamo Sparte rege,ipfénean Pericles meliüs lu&aretur: incertum eft,refpondit. cum enim ego eum deiicio,neegádo fe cecidiffe vincit,ídq; fpectatoribus perfuadet. Atque ea quidem res non gloriam tantüm Pericli,fed& vrbi falutem attulit. dum enim ei paruit, felicitatem iam partam feruauit,abftinuítq; ab exteris negociis. Sed Nicias cüm idem fequeretur propofitum,neq; tantum haberetad perfuadendum virium, atque oratione velvti freno laxo vtereturin dehortando populum, non obtinuit neq; pervicit: fedin Siciliam abiit vi actus,& obtorto quafi collo multitudinis impetu eOabreptus. Lupum quidem auribus teneri poffe negant.Populum autem& ciuitatem vel maxime au ribus ducere oportet. neq; fequi eos,qui exercitatione dicendi deftituti, multitudinis ducenda anfas querunt elegantiz artífque vacuas:& aut ventre trahunt epulis prebendis,vel marfupio largientes,aut faltationes aut gladiatorum fpectacula crebra exhibentes populi fauorem captant, aut potiüs vim ei afferunt. Captant enim fauorem populi,eümque ducunt, qui dicendo perfuadent:at iftiufmodi cicurationes;nihilà brutorum ille&atione& captu rahabentdiver(i.^ Sitautem verfantis in repub. viri oratio non iuuenilis aut ad theatrum conforma ta, veluti corollam ex delicatis ac floridis vocabulis vndequaq; colligentis: nequerurfum qualem Demofthenis dicebat Pytheas lucernam redolere& fophifticam diligentie abundantiam, argumentis conftantem acribus,& circuitionibus ad normam ac circinum accuratifsimé exactis.Sed quemadmodum mufici neruos pulfari volunt leniter,non impe tu quodam concuti: ita oratio rempub.gerentis,có fulentis, ac regentis prz fe ferre non debet vir dicendi aut calliditatem;neq; laudi fibi ducat fi exifti metur
I
Y
35

GERENDAE PRAECEPTA. yat
inetur dixiffe ex habitu, fecundum artem,& fcientiam diuidendi: fed plena effe debet ingenuitatis, & verz animi magnitudinis,& paterne libertatis,ac providentiz& fapientiz fuorum curám gerentis,in
$ bono propofito gratiofam adhibens& ad perfuadendum aptam rationem, ex verborum maieftate, & fententiatum proprietate ac probabilitate. Admittit autem ciuilis oratio faciliüs quàm iuridicialis fententias communes,hiftorias,fabulas,& transs
? lationes,quibus maxime mouentur animi hominü modicé& opportuné vfurpatis. quale fuit eius, qui dixit, Nolite Greciam altero oculo priuare.& Demadis,qui fe naufragia reipublicz aiebat tra&tare.& Archilochi ifthuc,
5 Neue Tantali lapis Huic immineat infule. fic& Pericles lemá Parzei auferri iufsi t,& deLeoflhenis vi&oria pronüciauit Phocio,Stadium decur ,o fum fibi probari, fed metuere quomodo cius belli dolichus abfoluatur.In vniuerfum autem maicftas quzdam ciuili orationi magis congruit. exemplo funt Philippicz,& apud Thucydidem conciones Sthenelaide Ephori, Archidami regis ad Platzas& Periclis poft peftem habita. Sed de Ephori,Theopompi,& Anaximenis oratiunculis ac comprahen fionibus fententiarum, quibus vtuntur in armandis & in aciem educendis exercitibus,licet effari:
Quis inter av ma locus fithis ineptis?
jo Veruntamen& false dicta,& ridicula nonnunquam in partem orationis ciuilis admittuntur: cüm non
etulanter aut fcurriliter, fed ab eo qui vtiliterincrepet aut fubfannet proferuntur. Maximéautem probantur ifta in refponfionibus& obiectionibus. nam fubfannare de induftriajidQue non provocatus qui volet,rifum captare putabitur,neque fine fufpicione malignitatis. quod vitium turpauit Ciceroj j

[7D PLVTARCHI REIP: nis, Catonis maioris: Euxitheíq; fales,eius qui Aiftotelis fuit familiaris. ij enim fepenumeró verbis mordebant,nulla lacefsiti aliorum dicacitate. Qui fe falibus defendit aut vlcifcitur, ei opportunitas& veniam conciliat,& gratiam. quale eft refponfum Demofthenis,ei datum qui furti fufpe&us lucubrationes ipfius exagitabat: Noui me zgré tibi facere; qui lucernam vram.& Demadi ab eodem,vociferáti, Corrigere me vult Demofthenes, fus Mineruam: illa quidé Minerua fuperiore anno eftin adulterio 10 deprzhenfa.Illud quoque Xeneeneti venuftum,qui ciuibus ei fugam tum factam ab ipfo cum du&or cffet exercitus exprobrantibus,Fugi,refpódit;íed vo: bifcum,ó fuauifsimi homines. Verüm in ridiculis cauendum eft,ne quid vltra modum fit.tum ne quid rg éxzidat,quod vel audientes offendat alieno tempore, vel di&i autorem oftendat effe ignobili autabietd animo.Exemiplo funt Democratis dida. Namis iri Concione dixit,Seiridem vt ipfam ciuitatem parüm polle,& magnos edere flatus. Et clade Chzro- 29 nenfi accepta ad populum progreffus: Nollem(inquic)liac forturia vfam effe ciuitatem, vt ego quoq; Confiliarius vobis eflem audiendus. quorum di&to rum hocabiecti animi fuit,illud infani:ciuili homini neutrum convenieüs. Dreuitas autem dictorum 25 Phocionis ipfa quoq; admirationi fuit. ear ob rem Pólyeu&us pronunciauit maximum oratorem effe Demoftheném, Phocionem autem dicendi vi omni busaliis antecellere,quód huius oratio breuifsimis verbis plurimum fententiz» comple&eretur.Et De. 39 mofthenes reliquorum contemtor, dicere folebat Phocione vt diceret furgente, Meorum di&orum fecuris furgit. In primis autem danda eft tibi opera; vtad multitudiné oratione vtaris meditatacauté,—| hon inani:cum fcias etiam magnum illum Periclem 3$ antequam in publico verba faceretoptarefolitum—| ne vel vllum fibi verbum à re alienum incideret.Interim
$alelifla.

"
GERENDAE PRAECEPTA: 54i
terim tamen oportet orationem ad ea quz occurrunt verfatilem exercitatámque habere. precipites enim funtoccafiones, multáque ferunturin negociis publicis repentina.Itaque& Demofthenes mul $ tis fuit inferior vt aiunt,cüm vrgente occafione tergiverfaretur:& Alcibiadem narrat Theophraftus cüm non tantüm quz,fed& quo modo dicenda erant cuperet differete, fépe inter orandum verba conquirentem atque componentem hefiffe atq; ex« 10 cidiffe, Qui veró ab ipfis rebus& oblatis occafionibus excitatur ad dicendum, is maxime percellit multitudinem atq; permouet. Sic Leo Byzantius; cum ad Athenienfes feditione exagitatos verba fa&urus procefsiffet,& ob ftaturz breuitatem rifu ex15 ciperetur: Quid,inquit,(i meam videretis vxorem; que vix genu mihi attingit*maiore oborto rifu,Atqui,inquit,nos ita paruos,vbi invicem diffentimus, Byzantium non capit. Et Pytheas rhetor,cüm contra honores Alexandro decretos differeret,dicenté
20 quodam, Tüne,cüm adeó fis iuuenis, tantis de reb; audes dicere?& veró,refpondit, Alexander, quem vos decreto veftro in deorum refertis numerü, me natu minoreft. Oportetetiam bono vocis habitu ac robore fpiritus exercitatam atq; firmatá oratio25 nem adferre ad reipublice non vilia, fed acerrimá certamina: ne aliquando defatigatum dicendo atqs exftin&um fuperet aliquis
Rapax clamator, Cyclobori uocem gerens. Cato,cum fe gratia ac ftudiis preoccupato fenatus
39 populóve obtinere caufam non poffe videret, totá diem dicendo exegit,itàq; occa(ionem adverfariis praripuit. Ac de orationis quidem apparatu vfüqs di&a hec fufficiunt ei,qui porró id,quod horum eft confequens inveniendo addere poteft. Ceteràm ,5,,, 3
3; ad rempublicam duo funt aditus& quafi vi. alterd Md
breuis& ad glorie fplendorem expedita, nó tamen periculi expers:altera vt magis pedeftris ac tardior,
rempublicá

Olynp. c.
j44 PLYTARCHI REID.
jtatutior. Suntenim qui à fplendi ido aliquo& ma: gno facinore, quod non fiat fine audacia, vslutià promontorio quodam in altum procmrrentefoluen tes,in remp. dant vela, exiftimantes re&é didtumà Pirdáro:$
bucipiente operc, primordium In fronte ponerdum eft late fulgens.
ficenim ordientem& plerique confuetorum fatietate act:edio promtiüs excipiunt, quemadmodum IO fpe&atores certatorem, invidiàmq; abíterret fplen dido ac celeri incremento conftans potentia. Nam, vt ait Arifto,neque fumum ignis gignit, neque invi diam gloria,(i fubitó ac celeriter effulgeat.qui paulatim extolluntur& tardéjiis alij aliunde manus in- t$ iiciunt:vnde factum vt mult circa tribunalante flo rem emarcuerint. Vbiautem(quemadmodum Ladam ferunt carcerum füniculo adhuc in auribus à laxatione fonáte decurfo ftadio coronam reportaffe) fubitó aliquis legatione obita triumpho ducto, 20 aut fummo potitus magiftratu effloreiciri ineum ne queinvidia,neque contemtus quicquam facile poffunt. Hac via Aratus ad gloriam contendit,initium gerendz reipublice à Nicoclis tyranni exeidio faciens. Sic Alcibiades,Mantinenfe contra Laceda- 7$ monios bellum conflando. Pompeius etiam triumphum poftulauit, nondum fenator factus:& Sylla negante, Plures effe dixit qui orientem, quàm qui occidentem Solem adorent. quo audito concefsit Sylla. Cornelium quoqueScipionem,cüm zdili$9 tatem peteret,fubitó confulem przterleges defignauit populus Romanus, nó fane leuia fecutus prin cipia: fed quód& victoriam eius quam adolefcens etiamnum in Hifpania fi fingulari proelio obtinuerat, & paulo poft res ab eo tribuno militum ad Cartha- 3| ginem geflas admirabatur. de quibus etiam Cato maior exclamauit:
"Tanquam

$
IO
j5
20
3
3o
GEREND AE PRAECEPTA.$45
"'anquam umbre uolitant alij-folus fapit ifte.
Noftra veró tempeftate, cum ciuitates bellicis imperiis.tyrannorum excidiis,aut confocderatis actio nibus careant,quódnam principium illuftris in repub.verfationis pofsit fumi? Keftant vtiq; iudicia publica,& ad Imperatorem legationes, quz virum acrem,atq; audacia fimul& confilio inftru&um flagitant.Multa etiam in vrbibus przclara negligütur, quibus reftituendis multa cum dedecore damnóve vrbium ex praua confuetudine introducta funt,qui bus corrigendis animos multitudinis in te convertas. Quim& nonnullis magna in iudicio recte difceptata controverfia, aut fideli patrocinio impotétis contra adverfarium potentem,& libera iufticize adverfus principem iniuftá defenfio, primum in repub.locum cum fplendoreparauerunt. Aliosinimiciciz extulerunt, qui homines dominationem invifam atque formidolofam gerentes adorti funt. ftatim enim potentia deiecti,cum meliore exiftimationein eum qui deiecit,tranfit. Sané ob invidiam feopponere viro bono& quem fua virtus ad fumma cuexit(qualis fuit in Periclem Simmias,in Themiftoclem Alemxo, Clodius in Pompeium, MeneClides rhetorin Epaminondam) neque ad gloriam facit, neque omnino vtile eft. cum enim populus aliquid in bonum virum commifit culpz, vbi priinum(quod celeriter fit) ir poenituit,eam quz 1uftifsima eft,expeditifsimam fui excufandi deli&i rationem arripit, vt autorem iniurie bono viro fad acfuaforem peffundet.^ Quiveró contri improbum hominem,ac qui fua audacia& calliditate ciuitatem fübegit(quales erant Athenis Cleo& ClitophonjJinfürgens,eum opprimit,is progreffum tan qum in fabulis in fcenam,in rempublicam fplendium fibi conficit. Non fum nefcius quofdam fenatu molefto& paucis imperium vindicante deie&to potentiam& gloriam adeptos: vt Athenis EphialMM

$46 PLVTARCHLIAREIP.
ten, apud Eleos Phormionem. verüm in hocmaZ gnum cft ei quiiam tum primüm fead rempublicá confert,periculum.& meliore vfus eft principio Solon,qui ciuitate in tres diuifa partes, Diacriorum, Pedieorum, Paralorum, nulli harum fe immifcens, 5 fed communem omnibus prebens,omniáque di&a acfacta fua ad concordiam dirigens,legumlatorad tollenda difsidia delectus rempub.conftituit. Hac tot ac talia funt principiafplendidioris ad capeffendam rempublicam aditus. Tutum autem& tardum IO illum multi nobiles viri fecuti funt, Ariftides, Pbocio,Pammenes Thebanus, Lucullus, Cato, AgefilausSpartanus. horum vnufquifg; imitatus hederam quz validam amplexa arborem fimul attollitur, feni alicui iuuenis,& illuftri obícurus fe applicuit,!$ eiüfq; potentia paulatim fefe fubiiciens atque vnà augeícens, radices in rempublicam egit. Nam AriÍüdem auxit Clifthenes,Phocionem Chabrias, Lucullum Sylla, Catonem Maximus, Epaminondam Pammenes,Lyfíander Agefilaum.Verüm hic intem- 20 peftiuo contentionis ftudio& opinione emulationis iritatus,contumeliofé fuü agendi preceptorem abiecit. reliqui preclaré,& ciuiliter,ac adfinem víque coluerunt fuos& exornarunt, quemadmodum Íolent obie&a Soli corpora,ipfos vicifsim augentes?5 &illuftrantes.| Certe quiScipioni invidebant,hiftrionem eum vocabant,adionum autorem effe Lolium ipfius focium. neq; Lzlium tamen quicquam iftorum inflauit, fed perrexitfuo ftudio virtutem& gloriam Scipionis amplificare. Afranius autem Pom 39 peij amicus,quanquam plan humili loco ortus,tamen cum fe confulem de(ignatum iri certó crederet,vbi intellexit Pompeium aliis cupere;petitione deflitit: quód diceret con(ulatum adepto fibi non tantum acceffurum fplendoris, quantum moleftie 3$ ac difficultatis, fi Pompeio neq; volente neq; adiuuante conful crearetur.itaq; vno tantüm anno cum
fuper

GERENDAE PRAECEPTA,$4?
fsperfediffet, deinde neq; repulfam eft paffus,& amiciciam conferuauit. Porróqui hoc modo quafi manu ducuntur ab alis ad gloriam,ij imul& vni& multitudini gratificantur, minüfque funr in odio fi$ quidincommodi áccidit. Itaq;& Philippus Alexan drum hortabatur,vt dum liceret alio regnanre amicos fibi obfequiis ac officiis fuis pararet. Deligen- Qualis dés dus autem eft dux ad rempub. non fimpliciter glo- Gor ad rip. riofus& potens,fed& qui ob virtutem talis fit. Ná deligendue
xo ficütnon quzuis arbor patitur educítq; circumplicatam fibi vitem,fed quedam fuffocanr,& incremé tis ejus officiunt: itain rebus publicis qui non funt ftudiofi bonorum, fed tanrüm honorum& potentie cupidi, nullas concedunt iuuenibus actionum 35 occafiones,fed gloriam fibi eos quafi alimentá prz ripientes invidia premunt. fic Marius càüm in Afri'ca,acrurfum in Galatia multa operaSyllz feliciter gefsiffetprogreffus ad gloriam eius zgré ferens, vti ipfo defiit, planéq; abiecit, 6igilli vfus prefcriptia 20 ne. Etenim Sylla cum effet Marij praetoris in Africa quzftor,miffus ab eo ad Bocchum, adduxit Iugur^ tham captiuum. eümq; fucceffum vtpote ambitiofus iuuenis,& qui recens gloriz guftum percepiffet,non tulit mediocriter:fed imaginem rei in annt 25 loinfculpens Iugurtham fibi traditü; pro figillo geftauit. fdque ci vitio vertens Marius; hominern ab^ iecitat Sylla ad Catulum, Metellümque viros bo^ nos& Marto inimicos tranfiitmóxqg; Marium exea gitac deiecit ciuili bello, cüm is paene Romam e^ 3o verriffet. Sane Sylla Pompeium quoqueiaminz de 1b adolefcentia extulit,alfurgens accedenti, caa pátque detegens:reliquí(q; iuuenib.a&tionum prin cipe dignarum fübminiftrans occafiones, quofdam ctiam inuitos inftigans, gloriz ftudio& emulatiogsne impleuit exercitus,omnéfq; fub fe habuit, vt qui nor folus, fed primus& maximus effe inter multos & magnos cuperst. Tales ergo viri tenendi funt, iffa MM ij

Deamicitig.
48 PLVTARCHI REIP.
que adherendum.nec quomodo regulus Aefopihu meris aquilz vectus fubitó evolaumit& anvertit, ita eorum debemus füffurari gloriá: fed ab iis amice& cum beneuolentia accipere: quando qui non ante feruiuere, dominari re&é non poffunt, vt ait Plato. Sequitur deamicis iudicium, quo neq; Temiftoclis probamus,neq; Cleonis fententiam. Cleo enim ad rempub.fe collaturus,conduis in vni amicis fuis, amicitiz eorum renüciauit, quód eain rep. perfepe àrecta ac iufta volütate animi averteret atq; emolliret.Re&tiüs hic diuitiarü& contendendi cupidita téanimo cieciffet, eámq; ab inuidia& perverfitate purgáffet.non enim hominibus amicorü& fodaliü exfortibus,fed bonis indiget refp.ac terperátibus. Nuncilleamicos quidem repudiauit, centum autem in orbem capita violentorum adulatorum lambebant, vt aiunt Comici.& qui afperum fe przberétac moleftum bonis, rurfum multitudini gratix captandz caufa fe fubmittebat,.
Duéans fenes;utq; pueros vur um educans,
plebífqs perditi(simam ac vitiofifsimam partem aduerfus optimates fibiadfcifcens. Contra Themiftocles cuidam pronuncianti Optimé ipfum reip. prefuturum,fi fe omnibus equalem praeberet, refpondit: Abfit vt egotaliinfideam folio, vndenó plusà meadamicos quàm ad alios perveniat. ne hic quidem re&é,qui ciuitatem amiciciz addiceret,réfque ublicas priuato fauori ac ftudio fubmitteret.& qui
dem Simonidi abs fealiquid iniuftum petenti idem refpondit, Neq; poetam probum efle qui prater càtilene modum cantet, neq; magiftratum probum, qui preter leges gratificetur.Indignum enim revera eftac miferádum, cüm nautas eligat gubernator, & gubernatorem nauis magifter,
Qui retld in puppi norit defigere clanum,
Et redi antennas urgente intendere uento: cümg;
IO:
38
2
| 8|

GERENDAE PRAECEPTA.$49
cümqs archite&us miniftros& operarios códucat, non qui corrüpant opus,fed qui in eo quàm recifsi mé abfoluendo adiuuent:ciuilem virü, qui optime fit, vt Pindarus loquitur;artis magifter,opiféxq; iu$,- fticiz& iuris,non ftatim ab initio deligere amicos codem modo affe&tos,& miniftros eodé ad honefta tem animi inftin&u excitatos:íed eos adhibere,qui ad alios fubinde atq; alios vfus eum iniufté ac violé ter detorqueát. Nihil profe&ó is differet ab opifice, qui per imperitià& infcitiá normis vtatur regulifqs & libellisiis,ob quas prauum fieri opus necefle fit. Etenim ciuilium virorum viua& intelligétia inftrumenta funt amici: neq; is peccantibus iis focium fe lapfus preberc,immó operam dare debet, ne fe ins fcio etiam ij delinquant.que res Soloni dedecus at tulit,& calumniis ciuium fecit eum obnoxium. Cü enim in animum induxiffet eris alieni deminutionem,& fafachteiz(fic nouz tabule mitiori voce ab oneribus excutiendis ducta appellabantur)in repu20 blica inftitutioné, rem cum amicis communicauit. ij autem indignifsimum fecerunt facinus. magnam enim precepto tempore pecuniam fumferunt mutuam: ac paulo pofl prolata in lucem Solonis lege, apparuit eos mutuó fumta pecunia fplendidas do25; mos,multümq; agri cocmiffe: Solon autem infimulatus fuit,táquam iniuftum id facinus, quo quidem fa&o ipfi fiebat iniuria, aliqua ex parte ipfi effet imputandum, Agefilaus autem nulla in re impotentior atq; animi demifsioris fuit, quàm in ftudus erga a$o micos:ac veluti Euripidis Pegafus, Mage quàm uolebat fe fubnifit tevritus:
alacriáfq; amicorum calamitatib. fubveniens quàm officium ferebat, creditus eft eorum flagitiis effe fimilis. nam& Phoebidam feruauit(in iudicio accufa
35 tum,quód fine mandato Cadmeiam occupaffet:) fa tus id genus negocia iniuffu effe conficiéda.& Spho driam iniufti atrocifq; facinoris reum, quód in AtMM ij
1o

Wia.n, 242
fo PLVTARCHIREIP
ticam imprefsionem feciffet,fociis tum& confederatis Spartanorum Athenienfibus, damnationi fubtraxit, amatoriis filij mollitus precib.& fertur eius
ad quendam potentem tale epiftolium: Niciam,(i infous eft, dimitte:(in veró,mei caufa dimitte: om- f$ nino auté dimitte. At veró Phocion ne genero quidem fuo Charillo, cum is de Harpalea pecunia reus effet fa&us,in iudicio adfuit: fed hoc fatus, fe eum fibi generum ad omnia iufta allepiffe, difcefsit. Et b 'Timoleo Corinthius cum fratrem fuum monendo 19 & deprecando à tyrannide non deduceret, cedem eius confilio fuo adiuuit. Oportet enim non modà vfque ad aram amicum effe,neque fe periurij focium facere,vt aliquando Pericles dixit: fed& vfq; adomnem legem,ius,atque vtilitatem.quod negle-!$ &um,in magnum atq; publicum exit damnum, quo & pertinuit Sphodriz ac Phoebidz impunitas, qui non minima caufa fuerunt Spartanis, curin Leuctri cum coniicerentur bellum." Alioqui mediocribus amicorum delictis grauiter infultare ciuilis ratio nó cogit:fed cócedit maxima reipub. partein tuto col locata, ex eo quod fupereft opitulari amicis, iífque adftare,& pro ipfis elaborare. Gratificari etiam licet amicis citra invidiam, cífque potifsimum ad ma giltratum confequendum adiumento effe, admini-?$ flrationem aliquam fplendidá iis demandando, aut plaufibilem legationem, vt vbi legatus principis ho nore afficimur, aut cá aliqua repub. de pacej& concordia agit. Cüm veró difficilis aliqua;fed eadem illuftris ac magna impendet aio: eam ciuilis vir primüm ipfe füfcipiet, tum ad e1usfocietatem amitum adícifcet.quemadmodum Diomedes:
Quod fi me focium mibi uos adfeifcere wdtis; Duini quónam pato obliuifcar N lifsis? Vicifsimq; Vlifles ci convenienter laudem facinoris attribuit; Que39
L1 ELLE SIINSESSININS NS NNI

GERENDAE PRAECEPTA. 3
Queeris equi; Neflor,modo quos adduximus;ifti "Vnde adfint! T braces bello adduxere feroces. Rex quorum;e7' bis fev, fortifsima corporayuxta
; Tydide maribus[ocij cecidere peremti.
Huius enim modi concefsio qua amicis laudem deferimus, non minus laudantem exornat quàm lauda
tum.quando feipfum duntaxat probare, vitium eft,
vt ait Plato,folitudini habitande conueniens.PrzIÓ terea veró honeftorum bumanitérqueà nobis exhi
bitorum officiorum pars amicis eft adfcribenda,&
quibus beaeía&um eft, ij iubeadi amicos noftros
laudare atque diligere, vt qui caufam ac coufilium
noftro officio in ipfos conferendo prebuerint.Que
' vero amicorum funtineptz& abfurdz petitiones,
ez» non acerbé,(ed manfueté funtreiiciende,dehor
tandíque funt& oftendendum;ftas virtute exiftimationéqueipforum non e(fe dignas. Optimé omnium hominum Epaminondas, qui cüm cauponem
20 2 carcere ad deprecationem Pelopide dimittere abnuiffet, paulo póft eundem amafia precibus interce
dente miffum fecit: huiufmodi, inquiens,beneficia
accipere meretriculas par eft,non pretores. Moro(6 Cato& infolenter. qui cum Catulus cenfor fum$5 museius amicus& familiaris deprecaretur pro quo
dam qui ab ipfo tum quefturam gerente iudicaba| tur: Turpe, ait,efl te qui nobis adolefcentes debes
| benemoratos reddere, à meis eiici famulis. licebat
|. enimre ipfa officium hoc denegantem,afperam didi&i acerbitatem pretermittere: vt videretur facti
| quoq; amico molefti caufa non voluntas ipfius, fed
| legum& iufliciz necefsitas fuiffe. Sunt& ad adiu| uandos in paranda pecunia amicos in adminiftratione reip.rationes nequaquam illiberales. vt'Theay miftocles cum à pugna videret cadauer aureis tor|^ quibus& monili infigne, priteriitipfe,& ad amicü
converfus, Aufer,inquit,haec: non enim tu quoque MM iiij
1
[
Ibidem$58,
Epift.ad Dionem,

LIA PLVTARCGHI REID. es Themiftocles.T'alia amicis preftádi res ipf» verfanti in rep.fiepenumeró occafionem praebent. Nó enim omnes fünt Menemachi;proinde huic patroci nium iuftz caufe cum premio coniunctum demanda, alteridiuitem commenda procuratione& defenfioneindigentem, alium in condu&tione aliqua quzftuofa adiuua. Epaminondas quidem amico cui dam fuo mandauit, vt diuitem quemplam accederct,& ab ee talentum pofceret, ita feimperaffe di-|| cens. cümque diues accefsiffet caufam fcifcitans: t0? Quia,inquit,hic vir bonus eget,tu diues es,qui mul ta ciuitatis bona in rem tuam vertifti. Et Agefilaum Iieids: Xenophon fcribit latatum fuiffe, quoties amicum rum regula, ditaret,cüm quidem ipfe diuitias defpiceret. Cai terüm quoniam omnibus, vt ait Simonides, cafsitis neceffe eft criftam innafci, itáque nulla reipublicae: adminiftratio non fert inimicicias aliquas& diffenfiones: non minimum refert etiam hanc rem prameditatum effe cum qui in republica gerenda verfari inftituit. Laudant plerique Themiftoclem& 19 Ariftidam, qui quoties ad obeundám legationem, aut ducendum exercitum proficifcerentur, inimiciciam in finibus patrie depofuerunt,reverfique do mum eam refumferunt. Nonnullis fa&um Crarinx Magnetis maiorem in modum placet. Is cum in 2g reip.tra&atione adverfaretur Herm«e viro non po tenti quidem, fed honorum tamen percupido, animiq; elati,cernens fub initium belli Mithridztici ci uitatem in difcrimine verfari, optionem banc Hermec detulit, vt velis fein exfulium profe&o vr-30 bem gubernaret,vel((i ita videreturjipfe folum vertens fibi imperium rclinqueret: nefua contentione ciuitaté peflundarent.Placuit oblataconditio Her-—| mer faffüfq; bello gerendo preftare fibi Cratinam, cum liberis& vxore vrbe excefsit.& Cratinas cüm 3$ eum deduxit de fuo largitus que exfulantibus effent. quàm obfefsis commodiora, tum re optime gefta vrbem
vA

[o
Is
GERENDAE PRAECEPTA. 55
vrbem contra omnium fpem à prefente exitio conferuauit. Si enim nobilis eft magnigs animi vox ifta, Liberos amo meos.[ed patriam magis incam: cur non cuivis promtius fit dicere, Odi hunc& cu pio ledere,fed maiore patriz amore detineor? nolle enim cum inimico in gratiam redireeam ob caufam, ob quam vel amicus fit dimittendus, nimis quàm immaae eft& efferati animi. Veruntamen re&iüs Phocio& Cato,qui nullas prorfus inimicicias cum reip. adminiftratione priuatim. coniunxerunt. fed c&m in publicis certaminibus pro vilitate reip. acres fe& propofiti tenacifsimos gererent, in rebus priuatis pacaté& humaniter iis vfifunt, qui in publica diffentirent. Nullus enim ciuis pro inimico habendus eft;nifi quis eft Ariftionis inftar, aut Nabidis,aut Catilinz,morbus& vomica velvti reipublice. Qui veró aliàs difcrepant, eos inftar mufici debet reip.moderator vel relaxando placidé velintendendo ad concentum reducere: neque peccan 20 tes iracundé aut contumeliof? inceffere, fed placi25
dé obiurgare.cuius generis funt Homerica ifta:
Nugator,te plus aliis ego mente ualere
Credideram,———&:
Redlius bis aliquid poteras depromere ucrbis, rui fümque vbi recte aliquid dixerint aut fecerint, neque honori eorum invidere, neque fauftis acclamationibus parcere.ita fiet, vt& repraehen(ioni fua fitinloco autoritas,& à vitio eos avertamus, virtu
130 tem augendo,& probé facta ac dicta, tanquam ipfis
digniora, dcli&is comparando. Ego veró veríantem in rep. virum& in inimicis iufta in caufa reftimonium perhibere iubeo,& iniudicio cos contra calumniatorem tueri,aliení(que ab eorum animi in35 ftituto criminibus fidem denegare.quemadmodum
Nero ille paulo anté quàm Thrafeam interficeret, quem maxime oderat ac metuebat, quodá conqueMM v

p4. PLVTARCHI REID?
renteiniquam in fua caufa à Thrafea latá fuiffe fententiam: Vtinam veró, inquit,ita meamaret Thrafeas, vt optimus eft iudex.Non abs re eft ctiam,obiurgandi caufa eos qui vitio quodam naturz ad pec candum funt procliuiores, proferre inimicü eorum$ melioribus przditum moribus,ac dicere: atqui hic non erat ita locuturus fiueaGurus. Nonnullis peccantibus parentum przclarorü eft obiicienda men tio.fic apud Homerum:
Hia:$oo: Haudfimilem natum tibi Tydeu magne dedifti.
& Appius in comitiis cum Africano Scipione contendens, Quàm, inquit, ingemifceres Paule apud. manes,fi fentires filium tuum cenfurz petendz gra tiain campum defcendentem à Pbilonico publica- js no ftipari. Huiufmodi enim di&a& peccátes emendant,& corre&ores decent. Ciuiliter etiam Neftor apud Sophoclem refpondit convicianti Aiaci:
1o
Non odpo te: bene enim meritus, dicis male. Et Cato cum Pompeio reftitiffet, Cafari in vi reip. 20 facienda focium fe prebenti, exorto inter hos bello,Pompeium fummz rerum iufsit przfici,eiufdem effe inquiens,magna mala ciere& amoliri. Permixtaenim laudationireprehenfio,non contumeliam,—— fedlibertatem infe habens, neq; iram,fed morfuüm 2$| &paemtentiam excitans,benigna videtur&ad cor| rigendum apta. Convicia ciuiles minimé decent.—| "uum enim facio iudicium, an qux Aefchines&—| Demofthenesalterinalterum fcripferunt,autque—| adverfus Demadem Hyperides: Solon, aut Peri. 30| cles, aut Lycurgus Spartanus,sutPittacus Lesbius—| fuiffent vfurpaturi. quanquam Demofthenesin iuridiciali tantüm oratione vfus eft maledi&is: Philippice omnis& dicacitatis& fcurrilitatis funtpu—^ rz. Nam id quidem genus di&teria dicétibus quàm 3$ in quos dicuntur plus afferunt dedecoris: ac pretercaconfufionem fecum trahunt negociorü, conturbántq;

GERENDAE PRAECEPTA. 5$
&urbántque deliberationes& conciones. Optimé itaque Phocio, qui cum cefsiffet convicianti ac dicere defticiffet, poftquam ille tanderb conticuit,rur
. fuminconciónem progreffus: Ergo,mquir,de equi $ tibus& grauis armaturg militibus audiuiftis. reliquum mihi eft de leuis armatura militibus& cetra
tis differere. Verüm quia plerique in boc negocio continere fe non poffunt,ac f»penumeró non invti liter maledicentium ora refponfis obthurátur: efto
1o. refponfio breuis,nequeiram prz feaut tomachum ferat,fed manfuetudinem cum 10co& gratia tamen vtrumque mordentem.quales maxime funt quz di &um retorquent. Sicvt enim telain eum qui mifit redeuntia, vi quadam& foliditate iis impetiti re1g tr averti videntur:ita maledictum robore& calliditateeius in quem 1aCtum fuit in autorem reverti apparet. Quale eft,quod Epaminondss Calliftrato exprobranti Thebanis Oedipi qui patrem,& Argiuis Oreftis qui matrem interfecit,facinora,refpon20 dit: Atqui vos ipfos ànobis eiectos recepiftis. Et Antalcidz Spartaniad Athenienfem dicenté, Vos fiepeà nobis eftis à Cephifo in fugam adii, refponfum: At vos ànobis nunquam eftisab Eurota fugati. Eleganter etiam Phocio Demade vociferante,
25 Athenienfes te interficient vbi ceperint infanire: Te veró, ait,vbi fapere ceperint. Et Craffus orator Domitio obiicienti, Nónne tu mortuam murzná, quam alueras in pifcina, defleuifti? reddidit: nónne
E fu nullam lacrymam trium vxorum fepulturz im| 30 pendit! Atquehzc quidem etiam in reliqua vita | fuam habent vtilitatem. Sunt porró qui nullam non partem publici muneris fubeunt, vt Cato,exi|— fümantes bono ciui nullam curam aut induflriam | omittendam quz ad potentiam conciliandam con| 35. ducat. Laudántque hi Epaminondam quód cá eum |"Thebani invidia du&i& contumeliz faciendis cau fa Telearcham defignaffent,non detre&tauit:fcd faQue mina ta obeida,

g56 PLVTARCHI REIP tus Non modó magiftratu virum, fed etiá viro magiftratum qualis fit demonftrari, Telearchiá ad magnam dignitatem ac maieftatem evexit:cümanté is magiftratus non fuiffet nifi ftercorum ex angipor-tis C liciundorum acaquarum deriuandarum procu ratio quzdam. Atque ipfe quoq; nimirum peregre huc advenientibus rifum moueo, cüm talia videor frequenter in publico tra&are. Sed tuetur me Antifthenis di&tum memorizx proditum. qui miranti cuidam, quód falfamentum per forum geftaret, refpondit: Mihi quidem ipfi fero.Atque ego vicifsim incufantibus quód dimenfioni teftarum adfto, ac cementi& lapidum vectura refponderim, Non mihi me,fed patri ifta adminiftrare.Vt enim fordidus haberi poteft, qui multa id genus fi fibi ipfitraétat, fuique caufa adminiftrat:ita cá publicéifta,& commodo ciuitatis tractantur, nequaquá illiberalis eft,
fed magna etiam ad exigua hzc fe demittens procu ratio& officij promtitudo. Alij Periclis inftitutum magnificentius ac fplendidius iudicant, in quorum numero eft Critolaus quoque peripateticus. Volebat enim, quemadmodum Athenis Salaminia nauis & Paralus non cuiufyis negocij, fed neceffariorum tantüm ac magnorum deducerenturi in mare: 1ta fe quoque non nif ad fummam rerü continentes maxmilque adhiberi a&iones.exemplo regis Vniuerfi,qui(vt eft ab Euripide fcriptum) —fumma procurat nodo Dettssadá fortunam minora rcicit.
Neque enim nimium honoris ac contendendi ftudium in"TTheagene probamus. qui cum non folüm converfionem viciffet, fed& multa certamina alia, non tantüm pancratio,fed& pupillatione,& longa decurfione, ad extremum cum funebribus quibufdam heroicis ludis cenaret,propofita de more cui vis portione profiluit, ac pancratio decértauit:perinde ac fi nemini liceret vincere feprafente. vnde fadum
I!
20
15.
30
35
| | | | I 1

o
I$
30
GERENDAE PRAECEPTA. 557
fa&tü eft,vt coronas congefferit c 15 c c, quarum plerafque pro quifquiliis haberes. Nihil ab hoc diuerfum faciunt,qui omnia fübeunt ciuilia munera: nam reprehenfionibus multorum fefe exponüt,mo leftíque fiunt,& cüm benerem gerunt,invidia,cüm malé,gaudio excipiuntur: deniq; quz ab initio admirationi erat eorum induftria, in ludibrium& rifum excidit. Quale eft:Metiochus pretor eft,Metio chus viarum procurator, Metiochus panes, Metiochus fariná diftribuit,Metiochus omnib.przeft,Me tiochus habebit infortuniü. Fuit hic vnus de fociis Periclis,&(vt apparet) potentia, qua propter hunc erat przditus, odiofé& cü faftidio ciuium abvfus. Oportet autem ciuilem virum ad populum amore Apr po. ipfius captum accedere,fuíque etiam abfentis defi- puli. derium in animis ciuium relinquere. quod fecit Sci pio Africanus, multum temporis ruri degens, vt& invidiz minueret onus,& refpirandi facultaté concederet iis,qui gloria ipfius premi videbantur.Con trà Timefias Clazomenius, vir alioqui de repub.be ne meritus,non animadvertit fe propterea quód omnia folus ageret in invidia effe& odio apud fuos; donec tale ei quippiam vfu venit.in via peri talum & foffa excutiebant Timefia pretereunte.corum alij dicebant non excuffum iri talum: qui veró eum excutiebat, Vtinam,inquit;ita Timefiz cerebrum excutiam,vt hunc talum excuflero.hoc audito Timefias, intellipénfque odium fui omnium animos pervagari, domum revertit, ac vxori re expofita mandauit, vt rebus convafatis fe fequeretur, re&táque à foribus digreflus vrbe exiuit. Apparet etiam Themiftocli MA fimileab Athenienfibus eveniffe, cum diceret: Quid defatigamini, felices, crebra accipiendo beneficia? Horum autem quzdam re&6 di&a funt,quedam fecus.Nam quod ad ftudium & procurationem attinet,nulla pars reip.ciuili viro deferenda, curand« cognofcenda Que funt omnes:

$55 PLVTARCHI REITD
neque debet velvtiin naui facra anchora, feipfüri ad extremas ciuitatis necefsitates ac cafus referuare. Sed quemadmodum gubernator nauis alia fuis ipfe peragit manibus, alia inftrumentis ac manibus aliorum eninus ipfefedens verfat, vtitürque nautis,proretis,& remigum magiftris,quorum nonnul lis interdum in puppim evocatis clauum tradit. fic ciuilis vir eft officium, vt aliis quoque imperii con cedat,eófque beuigné ad tribunalinvitet, neq; om nes ciuitatis res fuis vnius orationibus,decretis,at. 1O que actionibus adminiftret, fed fidos habeat bonófque viros, quorum vnumquenque peculiari ali: cui negocio accommiodet tra&tando. Sic Pericles Menippo vfus eft ad gerenda bella, Ephialtis opera concilium Areopagiticum deprefsit;per Charinum 1$ legem contra Megarenfes pertulit, Lamponé Thurios conditum emifit.NNon enim tantum minüs obnoxia eft invidiz ob magnitudinem potentia, qua in multos diftributa videtur: fed& re&iüs negocia conficiuntur. Sicvt enim manus in digitos diuifio, 26 non imbecillü eius reddidit, fed artificiofum& inftrumentis expeditum vfum: ita qui in rep.aliis mu nera publica committit, aCtiones efficit ob focictatem eflicaciores. At qui infatiabili gloriz potentieGe ftudio totam fibi imponit remp.& ea quoq; ag-?5 greditur ad qug vel à natura vel ab exercitatione eft imparatus,(vt cum Cleo ad ducendum exercitum, Philopeemen ad regendam claffem, Annibal ad concionandum fe contulit) eius vbi quid peccatum eft non habet locum excufatio, fed occinitur 39| preterea ei Euripideum hoc: "Tralaftí; qui faber effes,non fabrilia:
fcilicet legationem obiuifti artis perfuadendi rudis,annonam procurafti focors, quefluram gefsifti—| ignarus calculi,fenex vel imbecillus exercitum du- 3$| xifti.Pericles veró ctiam cum Cimonepotentiádi-—| uifit,vt ipfe in vrbe imperaret; Cimo claffem m bararos

Io
zo
2
36
GERENDAE PRAECEPTA. 59
baros duceret: erat enim hicad bellum, ad ciuiles res ille naturaaptior.Laudatur etiam Eubulus Ana phlyftius,qui cum fide effet fumma atque potentia, nihil rerum Grzcarum gefsit, neque ad praeturam bellicam fe contulit fed adminiftrationem pecunie amplexus,publicos auxit reditus,magnóq; fuit patriz emolumento. Iphicrates contrà domi multis prafentibus declamans rifui fuit. quia etfi fuiffet,
uod minime erat, orator bellus, tamen contentus bellica gloria, decedere fchola fophiftis debebat. Preterea quoniam omnes populi ea laborant animorum perverfitate, vt de iis maligné fentiant qui remp.regunt,vtq; anías eos culpandi captent;multàque vtilia que citra difsidium aut altercationem agunturin fufpicionem vocent tanquam per coniu rationem gefta, eáque res maximé fodalicia& amicicias calumniis obiicit: non debet fané vir ciuilis veram inimiciciam vllam aut diffenfionem fibi facere reliquam, quantumvis Onomademus Chiorum populi du&or cum in feditione vi&or extitiffet, non paffus fuerit omnes eiici adverfarios,quód vercri fe diceret ne inimicis omnino liberati cum amicis diffentire inciperent. hoc quidem fatuü eft, Verü cüm multitudini fufpecta eft a&&io aliqua magna& falutaris, non expedit vniuerfos tanquam ex compofito ad vnam eandémque dicendam fententiam venire.fed duo vel tres facta difcefsione placidé contraamicum dicant, ac tandem velvti convi€i à fua fententia difcedapt, fic enim vnà in fententiam propofitam populus ab iis perducitur, dà eos vtilitate moueri exiftimat.In exiguis quidem caufis & ad nullam magnam rem perducentibus nihil im^ pedit quin re etià vera finas amicos diffentire, vnoquolibet fuas fecuto rationes: vt in negociis princi palibus atque maximis videantur optimi publici caufa, non dedita in hoc priüs opera confentire. knimveró ciuilis vir natura ratione femper prin«
Diffenfica nei.

Mineres ma gifiratus.
$66 PLVTARCHT REIfR
ceps eft ciuitatis, vt rexinterapes. ídque Cogitantem oportet reip. gubernacula in manibus habere. reliquos minores magiftratus n equeadmodum capeffere, neque fepe:(nam magiftratuum gerendo rum cupiditáti neque cum maieftate, neq; cum popularigratia convenit) neque rurfum averfari eos deferente ac invitante populo, fed tametfi inferiores gloria ipfius fint, iniis capeffendis ftudium mul titudinis comprobare. equum enim eft vt ex fupe$
rioribus magiftratibus ornamenta adeptus, inferio jo
res vicifsim exornet: vtQ; in maioribus illis dignitatibus, qualis eft Athenis pretura, Rhodi prytanaa,& apud nos Beeotarchia ea moderatione verfatus,vt nonnihil de eorum maieflate vltró remiferit, minoribus aliquid dignitatis atque amplitudi- ry
nis conciliet: atq ae vt in hisà contemtu fe,ficinillis ab invidia tutü praftet.Porró qualemcunq; magiftratum occipienti, non ee modó in promtu funt habendz rationes, quibus Pericles feipfum officij commonefaciebat, quoties chlàmydé fümeret, Ani mum adverte Pericles, liberis Grecis preces, praes ciuibus Athenien(ibus:fed& hecfecá cómemoran da,Imperas fubditus, vrbi prefectus d. proconfulibus,aut procuratoribus Cefaris cft fübie&a.nó hic
10
lancez cápi funt,uec prifca: Sardes,neq; Lydorum 2$
illa potentia. geftanda eft tibi chlamys vilior,&à praetorio oculi in tribunal convertendi,neque mul tum fiducie in corona ponendum, cum fupra caput tuum calceos cernas. fed imitandi fünt hiftriones,
& fuo modo actioni affc&tus, geflüáfque& ornamen 10
ta adhibenda, interim verba fuggerenti aures prabendo, neque extra modum& menfuram ab eo cuius fumma eft poteftas prefcriptam muneti conceffo egrediendo.Hoc enim loco error non fibilos aut fannas excitat:fed multos arripuit Vindex atrox feeuris ceruicem amputans:
quod evenit Pardalz noftro;£nium oblito. alius in: infulam
35

GERENDAE PRAECEPTA.$6t infulam relegatus, factus eft iuxta illud Solonis, — Pbolegandrius,aut Sicinita Extorris patri limine Cecropiz.
Etenim cum videmus puerulos parentum crepidas
y conari fubligare fibi, aut coronas eorü capitib.fuis imponere, per iocü ridemus: at vrbani magiftratus maiorum opera, arduos conatus,& facta prefentibus temporibus ac rebus non congruentia ftulté iu bentes imitari,multitudinem concitant:& cum rio dicula funt moliti,nó rifu iam digna patiuntur, nifi plané fint contemti, Sunt fané multa prifcorü Graecorum facta, quibus recenfendis noflrorum pofsimus formare& corrigere morcs. vt fi quis Athenis nó bello geftas res,fed(verbi gratia) decretü de có$ terendis obliuione iniuriis factü poft deie&tos xxx tyrannos referat:& quód Phrynichum mulc&tauerunt qui tragcediá de capto Mileto docuiffet: quód Cafandro Thebas inftaurante coronas geftauerüt: uód audito Argiuos fcytalifmo facto c 15 1» ci
20 ues interfeciffe,concionem luftrare iufferüt: quód ob Harpali pecunias domos perfcrutantes, eam folam eximiam habuerunt,in qua nouus maritus agebar.His enim etiamnum imitádis licet maiorum fi. miles fieri. Marathon autem,Eurymedon,Platez,
1j&quzalia exempla animos multitudinis inflátjinaníq; ferocia extollunt, in rhetorum fcholis funt relinquenda. Non modó autem fe& patriam civilis virinculpatam apud principem priftare debet, fed préterea femperaliquem ex potentifsimis habere 39 amicum, velvti fulcrum reip.ftabile; Eo enim funt Romani ingenio, vt in officiis ciuilibus promptiffimos feamicis exhibeant. Eftque vtile,exempla eo rum proferre, qui magnas ex principum familiaritate vtilitates perceperunt. ficvt Polybius& Panc35 tius Scipionis adiuti fauore, patrie, vterque fue ma gnum ad felicitatem attulit adiumentum.& Cafar cum Alexandream cepiífet, Areum manu tenens;
NN
Principum Amicicids

$6: PLVTARCHI REI.
cámque eo familiarium folo colloquens ,in eam v? bem eft inve&us.metuentibüfque extrema Alexindrinis ac deprecantibus, Veniam fe dare refpondit, cüm ob vrbis amplitudiné, tum ob códitorem eius Alexandrü,actertió in Arei amici fui gratia..Nüm- g nam huiufmodi beneficio cóparari merentur procurationes ille& adminiftrationes provinciarum pecuniofifsimz, quas plerique fectantes,rebus domi reli&is confenefcunt ad alienas fores? aut poriüs Euripides corrigendus, itáque canendum& 1o dicendum:
Nam fi pevuigilandum eft,—& aula alterius frequentanda, fubmittendümque fefe principis familiaritati, patrie caufa hec rectifsime fübeas, czteroquiamiciciz equis& iuftis conditionibus pa- 1$ randzefunt. Interim qui patriam principibus obfequentem reddit, non debet ei opprimende focium fe prebere, neq; ligato crure fubiicere etiam ceruices.ficvt nonnulli omnia& parua€ magna ad principes dá deferunt, patriz feruituté exprobrár, 20 immó totam potius remp. abolent,pauidam eam& formidolofam, nulliáfque rei compotem reddentes. Quo enim pacto qui fine medico neque ccenare neque lauare funt adfueti, ne tantum quidem quantum naturz concefsit, fanitate fruuntur: eo- 2$ dem qui cuivis decreto concilio, muneri, adminiftrationi principis autoritatem inducunt, cogunt principes magis quàmij vellent ipforum dominos effe.In caufa eft precipue procerum auaricia& con tendendi(tudium. nam aut in his que cum damno; inferiorum agunt,operam dant vt ciuium iudicium fubterfugiant: aut de quibus inter fe altercantur, dum non ferunt fe inter ciues pofteriores ferre, ea vt confequantur,potentiores introducunt.inde fit, vt& fenatus,& populus,& iudicia,& magiftratus 3$ omnis autoritatem füam amittat. Eft autem ciuilis viri plebeios zqualitate, potétes mutuis siquis
emul

GERENDAE PRAECEPTA. 563 demulcere,& negocia intra reip. fines hac ratione contenta tranfigere,iifq; ciuilem quandá, tanquam morbis arcanis, medicinam facere.vt& ipfe potiüs inter ciues cadere caufa dignetur, quàm cum cons tumelia& corruptela patrie legum victoriam cons fequi.reliquófq; fingulos ad idem precibus cohortabitur,docendo quantü in pervicacia fit mali.Nüc veró vt ne domi ciuib.ac tribulibus, vicinis,ac collegis cum honore& gratia mutuó concedant: ma^
go gno€ü damno ac dedecore lites fuas ad rhetorum fores& in caufidicorum manus deferunt. ÀÁcmedici quidem morbos, quos plane abolere nón poffunt,foras in füperficietn corporum avertunt. at civilis vir fi non poteft efficere, vt omnibus litibus ca
sg reat Ciuitas: at faltem in ipfa ciuitate conabitur id quod türbas dat ac difsidia excitat occultatum fapare ac componete, vt quàm minimü externis me« dicis atque medicamentis habeat opus. Efto enini
confidentia! Intrepida;C* qualis fubeat fiducia ciueni By— Propatria— inimicis,ac rebus difficilibus,
durifque tempeftatibus renitens atque decertans; Non enim oportet ipfüm caufam prebere tempeftatibus: fed incidentibus iis non eft reip.nauis deferenda. neque exagitare vrbem periculofé ipfius 80 e(t, fed quailate ac periclitanti fubvenire, ac tanquam facram anchoram iácere fuam in agendo libertatein,vbi res in fummum fuerint diférimen àddu&z, in quales difficultates íncidit Pergamena ci uitas fub Nerone;& nuper Rhodij fub Domitiano; |.85 atqueanteatemporis Theffali fib Augufto,cüm Pe | treum viuum cremaffent. Non bi borrentemuideas,— néc formidanNN ij
Civilis iyd viri ciuilis inftitutum animi tenax eorum que tutá animse, 2o funt, fugiátq; inanis gloriz tumultuatricem iftam, de qua verba fecimus, ac furiofam affe&tationem: interim ifti affe&ionisnfit elatio quedam animi,&
llia. p, 157*
Vía. 2, a3y

$64 PLVTARCHIPI REIID tem veré ciuilem virum, neque incufinten alios, dum ipfe periculis fefe eximat.fed& legationes obeuntem,& nauigantem,primümque omnium dicen tem,non hoc tantüm:
Auerte exitium"Titannamq; adfumus ultra f
1nterfetores:— fed cciam fi culpz multitudinis particeps non fit, tamen pro ea fübeuntem pericula. Eft enim hoc preclarum. acceditq; ad honeftatem, quód fzpenumeró vnius viri virtus atque magnanimitas admirationi habita iram quz conce- I9 pta fuerat in vniuerfos demitigauit ,comminationifque terrorem& acerbitatem difsipauit. Id videtur Perfarum regi vfu veniffe, Buli& Sperthi Spartanis oblatis ei:&Pompeio cümin Sthenonem incidiffet. Cüm enim Mamertinos ob defectionem afficere fupplicio Pompeius ftatuiffet, Iniufté, aiebat Stheno, agis,qui ob vnum fontem multos inno xios decreuifli perdere.Ego enim ciuitati autor defectionis fui, amicis perfuadendo, inimicis cogendo ad eam faciendam adatis, qua oratione ita fuit 20 affectus Pompeius, vt& ciuitati veniam largiretur, & Sthenonem tractaret humaniter. At Syll hofpes eadem virtute apud difsimilem vfus virum, nobili letho extremü diem vitz confecit. Cüm enim Prznefte capta ftatuiffet oppidanos omnes Sylla inter- 2$ ficere, at foli ifti ob hofpitij vfum parcere,tantü fatus, Nolle fe patriz fuz interfe&ori falutis date pra . ttam agere,permifcuit fe popularibus,atq; vnà cum illis eft trucidatus. Atque huiufmodi quidem tem-. pora abominari par eft,& meliora fperare. Proinde 30 fummopere in honore habere oportet omnem cüm magiltratum,tum qui eum gerit,rem quippe facrofanctam& excellentem.Honor autem is eft vt cum collegis vnanimitas atque amicicia colatur, longe magts congruens quàm ferta& veftis purpura 2" oras pretexta. Qui vero pro amicicieinitio habent vnà militiz effe vnà pubefcere, iidemque vnà magiftratus
C
s

GERENDAE PRAECEPTA.$6;
giftratus gerere pro exordio inimiciciarum deputant:vnum ex his tribus malis non evitauerunr. aut enim collegas pro zqualibus habentes,ipfis obturbant: aut potiores iis partes fua opinione tribuentes,invident:aut vt humiliores contemnunt.Atqui convenit& przftantiores colere,& inferiores ornare,& equales in honore habere,vniuerfos autem ample&i atq; amare:vt quos non menfa, aut poculum,vel conviuium amicos conciliarit,fed refpubli
1o ca,quodammodo hereditaria ob patrie communi15
tatem benevolentia iun&os. Propterea mal auciuit Romz Scipio,quód in dedicatione Herculei fani conviuium amicis prebens, Mummiü collegam ei non adhibuiffet. vt enim aliis inrebus amiciciam non colerent, in hoc tamen genere college ob magiftratum erat honor habendus. Quando igitur Sci pionem, virum alioqui admirabilem,tam exiguc co mitatis negle&io aliorum defpicientiz fufpcctum reddidit: is qui de dignitate collegz detrahat, aut
20 fpleadidis a&ionibus malitiof? officiat, aut prz fa30
ftu omnia fibi vni arroget ademta focio, equus haberi& moderatus nümná poterit? Memini me,cüm iuuenis adhuc ad proconfulem effem legatus cum collega miffus, hoc nefcio qua de caufa in itinere fubfiftente,folum rem confeciífe. càm autem rever fus ration obitz legationis effem redditurus.feorfim mihi pater adfiftens monuit, ne dicerem Profe&us fum,fed Profe&ti fumus,& Diximus,non Dixi, eodémq; modo reliqua omnia cum focio inter refe rendum communicarem. hoc enim non modo bepi gnum humanümque, fed& invidie tutam gloriam przftat, Quamobrem etiam magni viri rebus przclaré geftis genium& fortunam fecum vt autores infcribunt. ficvt Timoleon excifis in Siciliatyrannidibus, Cafui fanü dedicauit.& Pytho,cüm Athenienfes eum ob Cotysnecem admirarentur atque venerarentur,Deum dixit hxc egiffe,fua autem ma NN iüi

$66 PLVTARCHI REIF.
nuvfum. Caterüm Theopompus Lacedemoniorum rex dicenti Spartam feruari regum imperandi peritia: refpondit magis ideo hoc fieri, quód ciues Ciuis obe, 1mperio effent obfequentes. Atque horum quidem dietis,— duorum alterum ab altero proficifcitur. pleriq; tamen dicunt& fentiunt ciuilis inftitutionis opus effe,efficere vt ciues bene pareát.plures enim in vnaquavis ciuitate funt qui regantur,quàm qui regant: & preeít quivis exiguum temporis, totam xtatem, in reip.forma populari regitur degens: itaque pulcerrima eft& vtilifsima difciplina,parére magiftratibus, etiam fi minus inftructià potentia& gloria fiat. Abfurdü enim fit principem in tragoedia actorem Theodorum velPolum fzpenumeró mercede condu&o hifirioni tertiario obfequi,& humiliter cum eo colloqui, nimirum diadema& fceptrum ge renti:in rebus autem feriis ac publicis diuité ac glo ria infignem parui facere plebeium aliquem& pauperem qui c mapiftratu fit. cüm hacratione diues fuo fplendore dignitatem vrbis contumelia afficiat atque deprimat:vbi potiüs magiftratü exornare fue glorie ac potentie accommodatione debeat, quomodo Sparte reges Ephoris devia decedebant,& reliquorum vt quifque vocatus erat, non lento gra du, fed cur(im per forü fe proripiens obedientiam fuam ciuibus oftentabant, exultantes ob habitü ma giftratibus honorem, Non ita honeftatis rudesatque barbari quidam, qui velvti comti fuz potenti abvndantia, in certaminibus arbitros ac premiorü collatores circumfcribunt, choragis in Liberalibus conviciantur, pretores ac gymnafiorum prafides derident:neque fcientes neque difcentes honorare effe interdum quàm honorari gloriofius. Viro enim in rep. largiter potenti plus ornamenti adfert ftipatus ab eo magiftratus ac comitatus,quàm flipans& 3$ deducens, immó hoc invidiam& moleftiam, illud Veram parat ac à benevolentia profectam gloriam. cmq;

U
25
GERENDAE PRAECEPTA. 567
€ümque fores eius vifere aliquando, falutatámque prior venire cernitur, mediümque ei inter deambu landum cederelocum, nihil fibupfi demens,ciuitati ornamentá confert.Populare eft etiam interdum convicium& iram magiftratus ferre, vel Diomedis illud fubiicientem: Scilicet eius in bac ve glorianevtitur:— aut illud Demofthenis,non ipfum nunc effe Demo(thenem duntaxat ,fed& legumlatorem& choragum,& coronam geftare. Defenlionem autem tem pori commendabimus.íta autem perfequemuriniu riam nobis fa&am, vbi eius autor magiftratu abierit, aut id lucri habebimus, quód expectando iram dimifimus. Omni quidem ftudio ac providenuain curandis reip. commodis certandum eft viro ciuili cum quovis magiftratu,&,(iquidem homo aptus eft qui eum gerit,monere eum debet,& probé confultata re&é perficiendi occafiones fuppeditare,&in reip. gloria ac vtilitate augenda adiuuare. vbi vero magiftratum àre gerenda vel ignauia ,vel cun&dtatio, vel malicia abftinet, ipfe ad populum debet eo de negocio referre, neque remp. eo nomine negligereaut deftituere, quod alio reip.przfedo ipfum non conveniat curiofum effe& in alienam fe ingerere adminiftrationem. Lex enim femper ei qui iufta facit,& vtilia cognofcit, primum in repub.locum tribuit, Erat, inquit Xenophon,quidam in exercitu, neque imperator neque cohortis alicuius dux,fed ys quz opus erat intelligendo audendóque feipfum reliquis ducem creaflet, itáque Grecos feruaret, Atqueinter facinora Philopoemenis illuftrifsimum eft illud, quód cum Agis Meffenam occupaffet,& Achzorum pretor fubvenire nollet prz formidine, ipfe ab(que decreto adícitis promtifsimo quoq; erupit,vrbémque eam liberauit.Nequetamen nouz res leuibus aut qualibufcunque de caufis tentanda funt: fed vel necefsitate vrgente, NN iij
Iiia.2, 41s.
Magiftratu^ adiue uandas.

Populo»t cocedendss.
$68
PLVTARCHI REIP.
vt Philopoemen fecit: vel preclara rei gratid, vt Epaminondas,qui prorogata fibi cótra legem Bceo tarchiain quatuor menfes, eo tempore in Laconicam irrupit,& Meffenam condidit.[ta fiet vt fi propterca accufetur ac culpetur, necefsitatis praícri. f ptione crimen amoliri, aut confolationem periculi habere pofsit magnitudinem ac pulcritudinem fa&i. Memoratur Iafonis Theffalorum tyranni di&um hoc, ab eo cüm multis vim faceret importunéque moleftus effet, pronunciatum, Neceffe cí- IO fe vt in minutis rebus iniufté agant, qui in magnis iufticiam velintferuare. Quam quidem vocem nemo non ftatim agnofcat eius effe, qui fibi poteftatem omné vfurpet. Ad rem ciuilem magis congruit hzc preceptio,vt quz leuia funt,iis omittendis vul t$ go gratificere: in momentialicuius rebus eidem te opponas,neq; patiare eos delinquere. Qui enim omnibus in rebus nimis eft accuratus& vehemens, nihilque concedit aut difsimulat, is dum fe vbique afperü& implacabilem gerit, multitudinem ad cer- 19 tamen mutue contentionis ac morofitatis adfüefacit. Itaq; interdum debet(vt eft apud poctam) aliquantulum remittere clauum ob magnam fluctus vim: aliquando ipfe veniam dans, acludendi fe focium captáda gratie caufa probens,vt in facrificiis, 2$ certaminibus,& fpe&aculis:nonnunquam velvti in familiis fit in puerorum peccatis,fimulans fe nó obferuare que delinquuntur, ac furda aure pretermit tens. vt facultas caf'igandi& libera oratione incre pandi,tanquam medicamentum, non vfu iam debi- 30 litata& inefficax,fed viribus fuis predita atq; auto ritate in maioribus negociis magis percellat atque mordeat multitudinem.Etenim Alexander cüm eífet certior fa&us fororem fuam cum formofo quodam iuuene rem habuiffe, non eft indignatus: fed 3$ dandum hoc forori effe dixit, vt regni aliquem
& ipfa fru&um perciperet, non re&é ille,neque fibi conve

GERENDAE PRAECEPTA. 569
gonvenienrer talia permittens.neque enim petulan tiam& imperij fubuerfionem pro fructu eius duci par eft.|. At ciuilis vir contumeliam in ciues nullam fuis,neque publicationem alienorum, aut diftribuguonem publicorum bonorum(quantum omnino praftare potefl)concedere debet:fed huiufmodi re rum affectationes,fuadendo, docendo, perterrendóq; debellare, quas Cleo nutriens atque augens, multos(vt ait Dlato)aculeatos fucosin remp.intro10 duxit. Si veró feftiuitatem aliquam à maioribus inftitutam populus, aut Dei venerationem pro occafione arripiens ad fpe&aculum aut diuifionem pecuniz modicam animo feratur,aliámve appetat aliquam rem quam largiri fit humanitatis:hic iis liceat 35& liberalitate& copia perfrui. NaminPericlis& Demetrij adminiftrationibus reip.multa infunt talia.& Cimon exornauit forum platanorum con(itio ne ac deambulationibus. Cato etiam in Catilinaria a&ione populum videns à Czfare conturbatum, ac 2Ociuitatem in difcrimen nouarum rerum adductam, fenatui perfuafit vt in pauperes largitionem decerneret.eáque munificentia tumultum fedauit, ac feditionem inhibuit.Sicvt enim medicus multum cor rupti fanguinis vbi fubduxit,modicum innoxj ali25 menti fuggerit: fic vir ciuilis magnaaliquare, quz ad dedecus aut damnum fpectabar fublata, vicifsim exiguoaliquo& accepto hominibus munere animosà reprzhenfionibus& quiritationibus avertit. Expedit etiam id, cui populus ftudet, ad vtilem ali30 quam rem traducere,ficvt fecit Demades,quo tempore vrbis reditus in fua habuit poteftate, Cüm enim adiecifTent animum Athenienfes ad mittendá triremes quz auxilium his ferrentquiab Alexandro defecerant,& ab ipfo pecuniam pofcerent: di3; xitin promtu ipfis effe pecuniam.fe enim ita eam ad Choas(facrificium id erat folenne)comparaffe, vt ci uium quiuis acciperet dimidium minz. quód fiin
NN v

Ila.5, 145
go PLVTARCHI REID
claffem id pecuniz vellent impendi,ad Choas quifque de fuo conferret. Atque hoc modo illis,ne diui fione ifta fpoliarentur, clafsis mifsionem omittentibus,effecit ne Alexander haberet quo nomine populum iufté culparet.Sunt enim multainvtilia, que re&tà non pofsis amoliri, fed ad hoc requiritur aliquis vtcunq; flexus& circumductio. Quali etiam Phocion eft vfus,qui càm iuberetur in Bocotiam faz cerealieno tempore imprefsionem, ftatim edixit vt
omnes feà pubertate víq; ad fexagenarios fequeré- IO
tur:ac tumultuantib.fenioribus, Nullam effe rei indignitatem dixit, ipfo przfente ac duce o&togenario. Hoc pa&o etiam intempeftiuz legationes funt difiiciendz, alle&is in numerum legatorum iis qui
$
ad eam rem non fünt parati:& apparatus invtiles!$
impedies, mandando vt eorum autores pecuniam €à conferant:& iudicia indecora, iubens fuafores vnà adeffe:& profe&iones parum honeftas,fi imperes autoribus fimul peregrinari.Maximé autem eos,
qui primi talia fuadent atque vrgent,oportet in fo- 29
cietatem rci agend trahere.ita enim aut ipfi tergiverfando irritam rem facere videbütur: aut partem moleftiarum vnà perferent.Caterüm vbi res aliqua magna& vtilis cóficienda cft, fed que magnum cer
tamé ac ftudium vehemens requirat: ibi conareauc?
optimos amicorum, aut optimorum placidifsimos adícifcere.hi enim minim io diuerfum nitétur,maximé adiutores negocij peragendi erunt,abfq; contendendi cupiditate prudentia prediti. Veruntamen te naturz tuz peritum oportet ad eajin quibus 359
minus ipfe à natura vales,nó tui fimiles,fed qui preftareid quod tibi deeft re&iüs pofsint, deligere. quemadmodutrn Diomedes ad fpeculandum fortibus prateritis prudentem fibi focium affumfit. Hoc
enim modo& adtionum magis equalia diuiduptur 35
interfocios momenta:& à diuerfis virtutibus profe&a glorie cupiditas contentionibus non eft obnoxia.
$

GERENDAE PRAECEPTA. rz
nexia.Ergo in obeundo iudicio aut legationejfi ippíe non fis facundus, arte dicendi inftructum tibi adiunge,vt Epaminondam Pelopidas:& fiad perfuadendum multitudini ineptus fis, atque elatior, $(qualis fuit Callicratidas)gratiofum aliqué& deme rendi populi gnarum: fi corpus imbecillum& labo ris impatiens fit, laborum tolerantem ac robuftum aliquem, vt Nicias Lamachum. Sic enim in admiratione fuit Geryones;habens crura multa,& manus, os oculos,quibus omnibus vnus praefuit animus.Da turautem ciuilibushoc, vtnon corpora tantüm& pecunias,fed& fortunas,& potentiam,& virtutem (fiquidem concordes ipfi int) in communem vfum couferre,ac maiore quàm vnus aliquisalius cá gloJ5 ria rem gerere pofsint. quod cótrà Argonautis eve nit, qui Hercule deferto coacti funtad gynzceum confugere, magicííq; incantationibus& veneficiis fubditi vitam fuam feruare, velláfq; furtim auferre. Aurum quidem,in quzdam fana intrantes,foris re1? Jinquunt: ferrum autem, vt femel dicam,in nullum important templum. Quando igitur tribunal commune quoddam eft templum Confultoris atq; Vrbitenentis Iouis,ac Themidis,& Iufticiz: iaminde ab initio diuitiarum& pecuniz cupiditatem, tanA5 quam ferrum,& morbum animi zruginis plenum exuens, in cauponum aut feneratorum fora abiice, — longeig; auerteve ab illis: atque fic habe, eum qui quzftum& publico captat, farari de facris, de buftis,de amicis, proditione,fal(t 39 teftimonij di&ione, lucrum quzrere, infidum effe confiliarium,periurum iudicem, magiftratum dona captantem, deniq; nullo non genere iniu(ticiz obftritum.vt hac de re nó fit on(r opus verbis. Am bitio autem,quanquam fit cupiditate quzftus niti83 dior,tamen non pauciores in rep.gignit pefles.Magis enim ei adeft audacia,quippe non ignauis aut ab ic&is,fed acribus maxime& pracipitibus animis in
Honores.
Aricia

$72 PLVTARCHI-^R EID barenti:eámque plerunquepopularis impe:us evez hens laudibus atq; incitans,effrené reddit itq; intracabilem. Quemadmodum igitur Plato; recipit adolefcentibus à tenera ftatim xtate inculcindum, non effe eis fas foris aürum appofitum geftare, neq;$ omnino pofsidere, cüm in animis fuum aurum pecu liare habeant admixtum:(innuens nimirum virtuté quz à genere in ingenia corum propagatur) ficab ambitione ctiam nos animum abducemus, monen. do haberenos in nobis aurum corruptelz expers, fincerum,& illefum ab invidia& reprehenfionibus honor&qui fimul cum ratiocinatione& contempla tione fa&orum& in rep.geftorum à nobis augetur: i1deóque nihil opus effe honoribus pictis, fi&is, aut| ex zre ducis, in quibus etiam id quod preclarum 1$ habetur, alienum eft. non enim cui, fed 15 à quo fa€&us eft tubicé aut ftipator,laudatur. Ac Cato,cüm jam tü ftatuis Roma oppleretur, null fibi paffus eft poni,quód diceret malle quari cur non, quàm cur 1pfi ftatua effet collocata. Sunt enim id genus res in* vidiz expofitz, ac pleriq; cenfent gratiam feiis debere,quibus tale dedérint'nihil: deberi autem fibi ab his quiacceperint,eófque molcftos effe,qui velvti mercede fuam locét operam.Ergo ficvt qui Syrti evitata nautm ad fretum fubverut, nihil preclará?$ aut memorabile praftitit:fic qui erario& redemturis publicis cüm abftinuiffet, vincitur prima in có feffu dignitate aut prytaneo, is fublimi quidem impingit promontorio,nihilo tamen minus mergitur. ptiméitaque cum eo agitur,cui nibil cum vlla tali re eft negocij, fed fugit ac recufat omoia.Quód fi populi huc propendentis gratiam ac ftudium non facile fit repudiare: quia in reipub.certaminibus nó argentum aut munus premij loco petitur,fed facrü eft revera& coronarium certamen.infcriptio aliqua 9f. fufficiet,& tabella,& decretum,& germen, ficvt ex arce accepit Epimenides, cüm vrbem lultraffet.& Anaxao

GEÉRENDAE PRAECEPTA.$5» Anaxagoras honoribus qui offerebantur recufatis, poftulauit vt ea qua decefsiffet€ viuis die, pueris va catio fcholarum& difcendi cocederetur.& feptem Perfis qui magos interfecerunt, eorümque pofteris
5 conceffum eft vt tiaram in anteriorem capitis partó obverterent:apparet enim eoscüm rem eam aggre derentur,hac fuiffe vfos teffera. Habet etiam Pittaci honor ciuile quippià. iuffus enim de agro, quem ciuibus acquifiuerat,fumere fibi quátam vellet porIO tionem,tantum accepit,quantum miffo iaculo confequebarur: vt Cocles Romanus, quantum vna die claudus ipfe circumararet. Debet enim honor non merces facinoris effe, fed fignü: vt& diu perduret, ficvt illi durauerunt. Atde c c c ftatuis Demetrij
15 Phalerei,nullà corrupit erugo aut fitus, fed omnes viueiite ipfo everfz funt: Demadis ftatuz conflata funtinimatulas. Multáque talia honoribus contigerunt, non tantüm ob eius cui decreti effent prauitatem, fed etiam ob molem fuam in odium addu20&i. Itaque tenuitas fumtuum optiméac firmifsime ad honorarij cuftodiam facit: magna& immodica, itidem vt ftatuz nó refpondentes proportioni,fubvertuntur. Vocoauté nunc honores,quos(vt Empedocleo loquar more)
25 Sic udlgà dicunt; tamen baud a[fentiov ipfe.
Nam verum honorem,gratiàámque fundatamin benevolentia animique memorum affectione,non defpiciet vir ciuilis,neque gloriam cótemnet, fugiens proximis placere, vt volebat Democritus.JNam ne3? que canum falutatio, neque equorum benevolentia venatoribus& qui equos alunt videturafpernan da:immó vtile eft ac iucundum in animalibus familiaribus& vnà viuentibus huiufmodi affectionem erga fe generaffe, qualem Lyfimachi canis demon|; f'rauit,& de Achillis equis erga Patroclum pocta
refert. Exiftimo etiam cum apibus meliüs a&um irj, cosà quibus nutriuntur& curantur admittere
Iliad.z.

usnm cc t d
Klíad Z,151.
$4 PLVTARCHI REIT
potiüs& adbládiri,quàm abigere& pügere velint nunc eas fumo ptiniunt: equos autem petulantes,& infidos canes inuitos numellis aguntac frenis. At hominem homini obfequentem vltrà cicurémque nibil aliud facit,quàm fides benevolentiz, integri-; tatifque& iufticiz opinio.quo homine Demofthenes recte pronüciauit, nullat ciuitatibus adveríus tyrannos meliorem e ffe diffidentia cautionem.maximé enim ea pars animi,qua fidem adhibemus,capi poteft. Sicvti ergo Cafandrz vaticinium ciuibus 18 inytile erat,quód fides vati derogabatur:
Voluit enim, inquit;Deus me fari incredita:
Età fuum iam natis infortunium;
Sapiens uocor»furere cilm dicerer antea.)" fic ciuium erga Archytam fides,& in Battum benevolentia,ob exiftimationem eorum plurimum conduxit his,qui opera ipforum vterentur. Atque hzc primus eft& maximus ciuilium virorum cxiftimationis vfus,quód autoritas iis aditum ad res geren- ,g das conficit. Altera eft,quód multitudinis benevolentia aduerfus inuidos ac malignos telisaftar e bonis viris:
Vt eim filioli, fomno fua membra foluti,
A cute mordacem pellit matercula mu[fcam- E invidiam arcens,& equalem fuperioribus potentia reddens ignobilem patriciis, pauperem diuitibus,
& priuatum magiftratibus. deniq; accedentibus ve ritate& virtute,exiftimatio fecundus eft ad reipub. adminiftrationem tendentibus ventus;Iam contra. 36 riam affe&tionem con(ideratis exemplis perpende, Dionyfij liberos& vxorem, libidtnosé corporibus tractatis Itali necauerunt, ac cerematis cadaueribus cinerem à naui in mare difpetferunt. At Menandri cuiufdam,qui apud Bactra regnum moderate gelfe-. 34 ratin caftris mortui ciuitates funus cüm pro confuctudine procuraffent,de reliquiis in certamé pervenc

GERENDAE PRAECEPTA. 37$
venerunt, 2gréque pax hac conditione coiit,vt fingula parte cinerum ablata equali, monimentum ei viro apud fe queque ponerent.Rurfus Agrigentini Phalaride exonerati,decreto fanxerüt ne quis glau$ cavefte vteretur: quia tyranni glaucis fubligaculis fuiffent vfi. At Períe quia Cyrus advnco fuiffet nafo,etiamnum tales amant, ac pro formofifsimis habent. Adeó omnium amorum cüm validifsimus eít tum diuinifsimus is quem ciuitates& populi erga vnum aliquem ob virtuté eius concipiunt.Falfó aüt fic di&i honores, ac falfateftimonia, que propter Ípe&acula, diribitiones ac ludos gladiatorios deferuntur à multitudine, fimiles funt meretriciarü adulationü, plebe fubinde ei qui dat ac gratificatur 15 aliquid arridente, vmüfque diei& inftabilem gloriolam blandiendo tribuente. Equidem recte dixit,quicunq; tandem di&i eius eft autor, populum ab eo primüm fuiffe eneruatum, qui eum largitione inefcaffet primus.intellexit enim multitudinem ro20 burfuum amittere, dum accipiendo fit imbecillior. Sed& hoc fentiendum eft, largitores iflos fuá quoque ipforum vim evertere, quando gloriam magnis impenfíis mercati, validam ac ferocem reddunt plebem,quz fe magni alicuius& dandi& adimendi po
25 teflatepreditam exiftimat. Nequetamen interea De largitio fordidé agendum eft in largitionibus fecundum le- mb,
ges faciundis, vbi copia rerum fuppeditat. etenim vulgo magis invifus eft diues de fuo nihil largiens, quàm pauper publica depeculans: hoc enim necefsi 39 tati,illud fuperbie& contemtui fui imputant. Primüm ergo largitiones gratuiteíint, Sicenim eos qui accipiunt faciliüs permouentatque devinciunt, Deinde per occafionem fiant, que pretextum habeat elegantem atquehoneftum, coniun&um cum 35 cultu dei omnino ad pietatem ducente, fic enim fimul inanimis multorum excitatur& confirmatur opinio, numen effe magnum aliquid ac venerandü:

$6 PLVTARCHI REIP.
cüm quos ipfi colunt acin magnis viris cenfent,cos ita liberaliter atque alacriter fumras in veneratio» nem deorum facere cernunt. Quo igitur pa icto ab adolefcentibus qui berali inftituerentur do&rina pro! buit PlatoI Lydiam& X Phrygiam] harmoniam:$ quód altera animi"acultarem ad P hi gendum& dolendum procliuem excitaret, altera| propenfam ad voluptatem& libidines partem impelleiec fic tu eas largitiones,que belluinum& trucem, aut fcurrilem feu intemperantem mótum animorum effi- 10 ciunt atque fouent,omnino ex ciuitate profliga:fin veró,fuge& repugna multitudini huiufmodi[pe&a cula depofcéti bona autem femper& modefta fumtuumargumenta facito,quz ad finem honeftum aut neceffarium fpectent,aut eam faltem.vuluptatemac!$ gratiam,à qua damnum ac petulantia abfit; Quod fi facultates fint mediocres,& ad vfus vite quafi cic| cino cifcumfcriptz, nequaquam indecorum eft ne-| que abiccti animi confeffum fuam paupertatem eo-| rum quibus res eftliberalitatilocum concedere; ne 20| que in publicis a&ionibus fimul& miferabilem fie-| ri& ridiculum.non enim ignorantur qui deftituun tur,& vel amicis funt molefti, vel feneratores deme rentur adulando: vt planc huiufmodi impenfis non gloriam aut potentiam, fed dedecus potiüs& con- 1$ temtum fibi parent.Itaque vtile femper eft in talire exemplorum Lamachi ac Phocionis meminiffe.quo rum hic in facrificio quodam pofcentibus Atheniéfibus aliquid vt contribueret, fzpiüfque plaufum dantibus, At veró,inquit, pudeat me vobis dare,& 3o huic Callicli(fimul feneratorem cui debebat oftendens)non reddere.at Lamachus in preture fuc imilitaris rationibus femper adícripfitargentum quod rofein calceos& veftem impendiffet. Hermoni quoq; Theffalo magiftratus adminiítrationem pau- 35 pertaus caufa detred tanti, populares in menfem de creueruntlagenam vini,& modium farinz;in fingu* làqua

GERENDAE PRAECEPTA. 5
la quatridua. Ita neq; feruile eft paupertatem fuam pre fe ferre,neque in ciuitatibus pofteriores coenas & ludos exhibentibus habentur pauperes, fi fua fibi virtute libertatem dicendi fidémq; paraucrint. Sa; n& oportet quammaximé in talibus rebus feipfum continere,vt né pedefter in campum defcendat con tra equitem pugnaturus: hoc efl, ne pauper gloriz: potentízve caufa cum diuitibus de fladiis,fcena. a paratu, aut epulis in contentionem fefe det. fed vt 1O conetur iis fe 2quare,qui virtute,prudentia, ac facundia vrbem volunt temperare. quibus rebus non modó honeftas atque maieftas,fed gratia etiam adeft,& ad pelliciendum vis, Crovfi optabilior ftateribus.Vir enim bonus non infolens,neque molefté o15 diofus eft, neque vir modeftus fua tantüm probans, Incedit ituifo omnibus ove ciuibus. fed primüm facilem fe compellatu prebet omnibus; neminémque non admittit ad fuum colloquium,do 20 mum fuam tanquam portum perfugij identidem omnibus habens apertam. fuámque humanitatem.& pro ciuibus procurationem, non operam nauando tantüm& apendo, fed& adveríà patientibus fociü fe doloris exhibendo,& gratulando iis qui fuccefsi25 bus vtuntur bonis demonftrat.neque vípiam moleftus eft multitudine famulorum in balneo,aut occu pationelocorum in theatro, neque iis infignis quz invidiz ob luxum& fümtuum magnitudinem funt obnoxia:fed equalis veftituac vi&us ratione& lí 30 berorum educatione ac muliebri familia reliquis,vt qui fimul cum aliis vnam eandémque popularem te nere rationem, vtQue alij homines degere velit.Deinde confiliarium fe& advocatum nulla mercede condu&um, benignümque arbitrum preftat viro35 rum vxoribus reconciliandorum, amicorümquein gratiam reponendorum.neque ita aliquam dici parrem tribunal; aut concioni dans rempublicam traOO

ph PLVTARCHI REIP.
Gat,vt non reliquo vitz tempore velvti Czcias nux bes,ad fe itidé atrahat vndiquaq; vfus ciuiü& procurationes. fed curis féper fuis publico eft intétus,
& rcip.adminiftrationem vitam fibi opüfq;, nó ociü aut munus publicum(vt faciunt multi)deputás, his$ omnibus eorümq; fimilibus in fe cóvertit fibiq; cóciliat multitudinem:quz aliorü adulationes& illecebras cü huius procuratione& providétia cópara tas animadvertat adulterina effe& fucata irritaméta. Etenim Demetrij adulatores reliquos nó digna- 1o bantur nomine regis,fed Seleucü elephantorü magiftrum,Lyfimachü gaze cuftodé,Ptolemcü claffis przfe&um,Agathoclem infule prefidé appellabát. Art multitudo, etiamfi initió bonü ac prudenté vir reiiciat,tamen poftea téporis eius deprehédés veri- I$ tatem atq; ingenium,hunc folü iudicat ciuilépopu larem,atq; principem effe:reliquos;alium choragü, alium epuli prebitorem;aliü gymnafiarchà& putár
& nominant. Ad hec,ficvti in conviuiis Calliarege aut Alcibiade Socrates tamé auditur,in eüimq; funt 29 omnium oculi converfi:fic in te&té habentib. rebus publicis fumtus facit Ifmenias,& Lichas coenas pre bet, chorum inftruit INiceratus: Epaminondas autem,& Ariftida,& Lyfander imperant,remp.ac bella gérunt.In quz intuentem convenit non fubmitte 25 rcanimum,neque terreri ea exiftimatione,quz plebi ex theatris, cauponis, ac coetibus hominum frequentibus adcft: cüm ea perexiguo duret tempore, fimülque cum gladiatorus& fcenicis ludis difsiperur, honoreaut veneratione dignum habeat nihil. 30 Qui apum cure atque educationis periti funt, cum alueum maximé fanas& feliciter agentes apes putant habere, ad quem ftrepitus eft cumultíque pluri
De féditig- mum.— Át veró is,cui dcus ratione donati ac ciuinib,et difui- lis examinis curam impofuit, tranquillitate przci- 35 diis citium, pué& placiditate populi felicitatem zftimans, Solonis reliqua& ptobabit,& pro viribus imitabitur: id

b!
Lio)
X5
MN o
E27
39
33
GERENDAE PRAECEPTA. 379 id tamen in dubium vocabit; admirabitürque, quid in mentem illi venerit, vt legem ferret, qua qui fedicione in ciuitate exorta neutri parti fe adiunxi[fet,infamia notatur. Nam neque in corpore é morbo ad fanitatem redeundi initium fitab vni correptis morbo membris,fed tum, cüm re&é valentium partium temperies przyalensid quod naturz repugnabat depellit:& in populo non atroci neque exitiofa feditione conturbato, fed qux componatur; fub cius finem maxime neceffe eft vt quod incorruptum ac fanum manfit,multum contemperetur,adfit,atque vnà habitet. ad hoc enim confluit quidquid fanorum hominum eft idem fentiens, eorámque vis etiam per eos diffunditur qui vitiati fuerát; Át ciuitates 1n vniuerfum feditionibus conturbat€, funditus perierunt, nifi aliqua foris ingruente necefsitate, malífque caftigatz, vi ad fanitatem re digerentur. INeq; veró decet in feditione nullo ma!; fenfuynullo dolore perculfum federe;ac fuam pertucbationis, vacuitatem, vitámque ociofam& bea» tam przdicare, interim aliorum erroribus delecta ri. Sed hic maxime Theramenis induendus eft cothurnus;itaque vtraque cum parte conferendus fer mo,vtneutri te aggregas. Exiftimaberis enim nori eo,qud nullius faciuride iniuriz focium te geras; alienus ciuibus, fed obauxilij lationem omnibus e(fe communis: neque invidebirur tibi fi non venias in partem calamitatis, cüm videare omnium ex equo fortem dolere. Eft autem praclarifsimum, inid operam dare nulla vt vnquam oriatur feditio: idque artis quafi ciuilis opus maximum eft& pulcerrimum exiftimandum, Hoc enim confidera cüra maxima qu? ciuitatibus contingere poffunt bona fint pax, libertas, vbertas,hominum copia,& concor dia:ad pacem quidem in prefentia nihil eft quod operam ciullium virorum requirant populi, omni& Grzcanico& barbarico bello penitus füblato. liOO ij

Hefiod.
Concordia cium,
go— PLVTARCHI REIP.
bertatis quoque tantum eft ciuitatibus, quantum imperatores concedunt: neque expediret fortaífe amplius.tum ea eft terrevbertas,ac frugum copia abvndans, annique temporum conftitutio falubris:$ Nupta facit familias uirum nune prole parentem: vt fani hominis fit, iis qui nafcuntur fuis ciuibus falutem à diis optare. Ergo'ex officio ciuilis viri fubie&tis rebus hoc vnum ei reftat,quod nulli alteri bo no preftantia cedit, vt ciues fuos cócordia,mutuá. IO que amicicia inter fefe vti doceat, lites,difcordias, inimiciciáfque omnes aboleat. Qua in re idem aget,quod in amicorum diffenfionibus. cum ea parte,quz iniuria affici vi debitur;ita colloquetur,vt ipíe quoque particepsiniuriz accepta indignatio- tj nifq; videatur.deinde animum placareeius conabitur, ac docere éos qui iniurias dimittunt quib. funt affectihis qui contendere& vincere litigando infti tuerunt non zquitate módó& placiditate, fed& animi magnitudine potioreseffe:& cum defuo iure?C paulum remiferint, in pulcérrimis maximífque rebus vi&oriam reportare.poft& fingulos& vniuerfos dc imbecillitate rerum Grecarum edocebit,qua perfrui cordatus quifq; fatius arbitretur,& in pace ac cócordia inter fuos vita defungi, quàm certamé,*5 cuius nullum fortuna premium fecerit reliquum, obire. Quisenim principatus, quz gloria vitorem,quz manet potentia, quam non leue aliquod proconfulis edictum vel abolere pofsit,vel alió tráf ferre? nihil ftudio dignum habituram,ne fi quidem 39 perduraret. Quoniam autem ficvti incendium non Ízpeà facris& publicis exoritur locis, fed plerunq; negle&ain domo aliqua lucerna, aut inflammatz quifquiliz ingentem ediderunt ignem;ac publicam perniciem: fic non femper feditionem contentio: 35 nes de publicis negociis excitant: fed fepenumerócxreb.& offenfis priuatis in publicü propagate lites

GERENDAE PRAECEPTA. j&
lites totam exagitant ciuitaté.ciuili viro in hoc non minor,quàm vlla in alia re,ponenda eft induftria, vt his occurrat medeatürq;, vt alie quidé lites omnino ne exiftant quidem,alie mox fopiantur, alie nó $ faciantincrementum,neq; ad rempub. pertingant, fed penesipfos maneant adverfarios.& cüm ipfe animum debet his rebus attendere, tum alios docere,priuata publicis,parua magnis caufam praebere fi negligantur, neque ab initio 1is medicina& corre?.&io adhibeatur. Quo quidem modo Crates apud Delphos maximam periculofz rerum mutationi oc ca(ionem füppeditauit. Erat filiam huius du&urus vxorem Orgilaus Phalidis F. cámquein ipfis fpon falibus cratera media crepuiffet, eo cafuin omen $ tra&o, dereli&a fponía cum patre difcefferat. His aulo póft facrificantibus vas aureum eorum quz facra funt fubdidit, indi&áq; caufa Orgilaum cum fratre de faxo precipitauit: rurfümque amicorum familiarium quofdam fupplicantes in fano ProviO dentiz interfecit. Cüm multa talia effent perpetrataDelphi Cratetem& feditionis focios necauerüt, & à pecuniis,quas nefaftas appellabant,templa exzedificarunt inferiora, Syracufis de duobus familiaribus adolefcentibus,alter amafium alterius fux cu 5 ftodiz à peregre proficifcente creditum abfenteillo vitiauit.reverfus,vt vicem rependeret, adulterauit alterius vxorem.tum quidam feniorum in conci lium progreffus,confuluit effe vtrunq; eiiciendum, priüs quàm fua inimicicia vrbem corrumpentes exi I? tio effent.neq; tamen is perfuafit,fed orta ex hac oc cafione feditio, maximis cum calamitatibus optimá reipub.formam peffundedit.Habes nimirum& ipfe domeftica exempla, Pardali cum Tyrrheno inimici ciam, quz parum abfuit quin Sardes perderet ab e5 xiguis& priuatis initiis defectione& bello conflatis. Non itaque funt negligende ciuium velvti vno in corpore offenfz, quz difcurfus habent celeres: OO uj

$82 PLVATARCHT"'"DI fed iniicienda manus, opprimendaeque funt,&&: cienda medicina.nam(vtait Cato)attentione& ma guain parua,& parua 1n nihilum rediguntur.^- Ad hanc rem non alia maior eft perfuadendi efficacior machina, quàm feipfum przftare in propris difsi,$ diis placidum pacificatorem, abfque ira in primis caufis perfiftentem, nulliqueadhibentem contendendi vehementiam,aut iram,aut alium affe&tum aliquem, qui neceffariis difceptationibus afperitatem acerbitatémqueipgerat. Etenim eorum qui in 9 palzftra decertant manibus globos quofdam przligant, ne certamen in plagam aliquam atrociorem
& lethalem definat.' At in difceptationibus caufarum& iudiciis przeftat nudis purifque caufa fundamentis rem gerere,neque res tanquam iaculaacuen!3 do conviciifq; malignitate& minis velvti veneno, imbuendo, extreme perniciofas& in publicum erumpentes damnum redigere. Qui enim quo dixi modo eos quibus cum ipfi res eft tractat;alios quoque fibi habebit obtemperantes.at contentiones de?9 publicis negociis,vbi priuatz inimiciciz fuerint de tra&tz, viles funt, nequemagnum vllum autatrox malum inferunt.
PLVTARCHI" Devitando are alieno, commentaríolus. já
Lar oinLegibus vicinos alien aquz participes Reri non finit,nifi vbi domi folo vfquead terram ceramitidem(ita argillam vocat) exhaufto, aquz id fterile deprzhen- 35 derint.argilla enim cüm fit pingui ac denfa natura, humorem acceptum

VITANDO AERE ALIENO. 8
ptum cóunet, neq; dimittit extra fe.eos autem vult alienorum in partem venire, qui propria parare nequeunt,lege inopi opitulante. Nónne evidens cft eam legem ad rem pecuniariá pertinere, ne ab aliis 5 mutuum fumant,alienófque fontes adeant,non anté domi fuis copiis examinatis,& quafi guttatim col legerint quod vibus& necefsitati eorum fuppeditet? Nunc luxumollicie,& prodigalitate adduci, non vtuntür fuis,fed magno fenore ab aliis accipiüt 'O nulla necefsitate compulíi. magnümque eft huius rei argumentum, quód egeno pecuniam nemo credir,fed iis qui ibi copiam aliquam parare volunt, te ftémq;& fponforem habent etfe fo quibus tutó mutuum committatur. cüm debuerit cui rcs eft mu15 tuum nihil fumere. Quid menfarium aut negociato rem demereris? quin tuà tua menfa petis mutuum? pocula habes& paropfides& pelues argentea: hec vfibus tuis adhibe. menfam Aulis aut Tenedus viCifsim ornabun: figlinis, purioribus quàm(int arào gentea títa. non enim exhalant grauem iftum ac mo jeftum fenoris odorem tanquam zrugiuis quotidie contaminantisluxum, neque Kalendarum& nouilunij admonebunt: quam facratifsimam diem feneratoresatram& abominandam faciunt. Equidem 25 eos, qui potiüs quàm vendaut, pignori fua cpponunt, ne Iupiter quidem à pofsidendo Ctefius di&us feruare pofsit.pudet precium fuarum rerum ac cipere, vfuras perfoluere non pudet(At enim Pericles mundum Mineruz, appendentem auri exco&i 39 talenta: 1, ita compofuit vt detrahi poffet: hac de caufa, vt aiebat,vt fi eo auro Athenienfes aliquando ad bellum vterentur,zquale poftmodó reflituerét. Ergo&nostáquam in obfidione vfibus noftris inferuientes, non patiamur nobis ab hofte fenerato35 re prefidium imponi,neque fuftineamus res noftras mancipio duci: fed à menfaauferendo quorum vfus neceffarius non eft, à fponda, à vehiculis,de vi&tus
OO iij

$94 PLVTARCHI DE
ratione detrahendo, libertatem noftram tueamur: ociofa ifta reparaturi vbi res fecunda affluxerint. Sané Romanz mulieres mundum fuum Apollini Py thio dederunt primitiarum loco: cx quo zureus cra ter confe&us Delphos venit. Carthaginienfes auté mulieres capitatotóderunt pro patria, vt crinibus carum machinz& inftrumenta intenderétur. Nos, dum contentos effe noftris rebus pudet, dandis pignoribus contradibüfque fubeundis in feruitutem nofmet damus, vbi par erat contractis ad vtilia cu- IC piditatibus invtilia nos& ociofa concidere aut divenderejitáqs nobis ac familiz fanum libertatis exftiruere. Diana quz Ephefi colitur,debitores qui ad ipfius templum confugiunt, tutos à creditoribus& inta&os przftat. Ar frugalitatis afylum vbiq;pa- 1 tet temperantibus, cum multoocio amplitudinem arans hilarem atque honorificam. Sicvt enim belI; Medico Pythia Athenienfibusligneum murum diuinitus dari cüm dixiffet, illi regione, yrbe, opib. & domibus relictis, libertatis feruanda caufa fe in x naues contulerunt: ita nobis concedit deus ligneá menfam,peluim figlinam,& veftem afperam,fi liberi viuere volumus. Non tu cornipedes exfbeda,— non bigas cornutas atque argento ornatas,quz ce- 2 leribus fenoribus antevertuntur: fed quovis afino aut caballo vtens,fuge hofté& tyrannum feneratorem. qui non terram& aquam Xerxis móre pofcit, fed libertatem invadit tuam,& dignitatem tuá'profüituit: i nihil des, obturbat: fi habes,non accipit: 3! fi quid vendis, precium diminuit: finihil vendis,vt vendas cogit: fi iudicia exerces,compellat: fi iuras, imperat:fi ad fores eius venis,excludit:fi domi inclu fus es, oftium feruatatq; pulfitat.Nam quid profuit Athenienfibus Solon, legelata ne corpora debitorum obligarentur í. Quafi veró non feruiant feneratoribus, qui debét iis/Imm ne ipfis quidem Ícruiunt:
Erugalitas.

VITANDO AERE ALIENO. 58;
feruiunt: quid enim mali effet? fed feruis corum contumeliof(is, barbaris, feuis, eorümgq; fimilibus, quos apud inferos Platoait ignitos paenarum exa&ores fceleratis adfiftere. Hi funt qui miferis de4 bitoribus de forolocum flapgitioforum poenis defti natum redegerunt; vulturum inftar eos edentes& laniantes,& Altids inferto tundentes uifcera voftro: aliis tanquam Tantalis adftant, vetántq; eorü quic O quam gultare quz colligüt. SicvtautéDarius Athe nas mifit Datin& Artaphernem, catenas& vincula manibus geftantes ad vinciendum captiuos:itahi fyngrapharum& tabularum tanquam compedum plena vafa Grecie importantes, circum vrbes ambulant eáfque tranfeunt, non, vt Triptolemus, mitem frugem ferentes: fed.debitorum radices laboriofas& fecundas atq; inextricabiles: que circumquaque fuccrefcentes& germina profcrentes, pre3o munt atq; fuffocant ciuitates.Lepores ferunt fimul eodémq; tempore& párere,& alere,& alios conciperefetus. At verberonum iftorum& barbarorum debita;pariuntanté quàm concipiát. Nà fimul atq; dederunt, repofcunt, ac ponendo tollunt,& in fea; nore collocát ipfum fenus. Fertur apud Meffenios,
Eft Pylus ante Pylum;Pylus atque alius tamen exta. jn feneratorem autem re&é fic torferis: Fenus praecedit fenus, fupereft quoq; fenus, Et ridét proinde ifti phyficos, qui exeo quod non 30 fit exiftere quicquam poffe negant. nam apud ipfos ex eo quod neq; eft neq; fubfiftit,nafcitur fenus. Et cüm publicanum effe pro dedecore ducát,quod tamen leges permittunt, ipfi contra leges fenerando fibi homines ve&igales faciüt: aut poriüs,vt verum 35 dicam,inter fenerandum defraudátes.qui enim minusaccipit quàm in tabulas accepti retulit, is circumfcribitur. Enimveró Perfz fecundum locá inOO v

186 PLVTARCHI"-DE ter peccata adfignant mendacio, primum eri alieZ no. Nam plerique mendacium comitatur debito. Magis autem mentiuntur qui dant quàm qui accipiunt. mala enim fraude in fuis adverfariis folent plus fcribere quàm dederint. Cuius mendacij cau. fam habent non necefsitatem, non inopiam,fed infatiabilem auariciá,cuius finis ipfis non datur fruen
i dus, neq; quicquá vrilitatis eis adfert, pernicie interim ftat eorum quos illi premüt.Non enim agros eorum, quibus eos eximunt,colunt:neq; debitori- ro bus eiectis domos eorum inhabitant: neq; menfas fpoliatorum apponunt,aut veftes vfurpant.Sed ftatim vno peffundato,alium venantur atque inefcant, Serpit enim ignis inftar malum cum pernicie& exi tio corum quos arripit,vnü poft alium confumens, Ig Ignem autem hunc qui exfüfcitauit atq; aluit fenerator,nihil amplius habet,quàm vt interdü fuas rationes relegens notet quàm multos ad auctionem bonorum faciendam adegerit, quàm multos domo' exegerit, vnde ac vbi volutatum argentum creue- ,3 rit. Neq; hoc me dicere putetis, quafi qui bellum fe neratoribus indixerim:
Mia v4.— Namnemo illorum de noftris bobus equi fu
Aucertit predam.— hoc fpe&o, vt iis qui faciles funt ad pecuniam fe- ag nore fumendam demonftrem,quantum ea res turpi tudinis habeat, quant illiberalitatis: deniq; quàm fit extrcmz cüm dementiz t molliciei. Habes:noli te erealieno obftringere,cüm non indigeas.Non babes:ne fumito mutuum.nó es enim foluendo. Ve jo rüm hzc fingulatim perpendamus.Cato cuidam feni malé fe gerenti, Heus homo, dixit:cur fenectuti multis alioqui malis laboranti, malicie dedecus fuPauper? esperimponis? Et tudicerem pauperi,noli paupertaalienum ca ti multis alioquin onuftz incommodis difficulta- 3$
(endum. tes mutuum petendi& ere alieno te obligandiaccumulare:neq; id,quo vno diuitiis przftat paupertas,ci

1o
bl
£O
25
30
25
VITANDO AERE ALTENO. 587 tas,ei aufer. vacuitatem inquam folicitudinü. Nam illud quidem ridiculum cft, quod provérbio iactatur: Capram nom poflum portare, imponitis mihi bouem, paupertatem fufferre non potes,& feneratorem in ceruices tuas imponis, onus cui ferendo difficulter ctiam diues füfficiat. Dices, At quomodo alar? Hoccine,inquam,te rogare equum eft, qui habeas manus, pedes, vocem?qui homo fis, qui & amare pofsis& amari, beneficium accipere,& apere gratias! aletelitteris docendis, pueros liberaliter formando, ianitoris munus obeundo, nauigando,propter nauim inlembo nauigàdo.nihil hotum turpius eft,nihil moleftius, quàm audire hanc vocem, Perfolue quod debes. Rutilius ille Roma cüm accefsiffet ad Mufonium: Mufoni, inquit: lupiter Seruator quem tuimitare atque emularis, non fumit pecuniam mutuam. refpondit Mufonius fübridens: Idem neque mutuó dat. Nam Rutilius fenus mutua danda pecunia quzrens, ei exprobrabat quód mutuá acciperet pecuniam.Infana me her clé fuit hac Stoici faftus affe&atio. Quid enim attinebat Iouem Seruatoré huc adduci, cüm ex iis que femper ante oculos funtlicuerit ita monere:Hirundines,formiceq; non mutuantur,quibus neq; ratio nem,neq; manus,neq; arté natura dedit. Atqui homines abvndantia quadam calliditatis,1uxta fe alüt equos,canes;perdices,ceruos,graculos.Cur itaque animum ita defpondi(ti? dicerem, an minus ad perfuadeadum habes graculo virium?an mutior es perdicce?an cane minüs generofus? ita vtà nullo hominefperes poffe te iuuari, fi famuli, pedagogi, obleatoris,cuftodis,propugnatoris munus obeas? ING vides quàm multas terra,multas mare occaliones& materias tib1 tui alendi fuggerat?Audi Cratetem:
Micylon bic etiam uidi mala magna ferentem, Vellra carpentem uxore adiutante nifella,
Alludituy! ad Necyas $81,

$88 PLVTARCHI DE
Euitave famem ut po[Jent ita tempore duro,
Cleanthem Antigonus rex cüm longointerpofito tempore vidiffet Athenis,interrogauit:Etiamnümue molis Cleanthe?Ego veró,(refpondit ille) rex, ídq; vitz tolerandz gratia facio, fa&urus quidvis aliud,dum neavellarà philofophia, En tibi ingentem viri animum,quià piftrino& alueo piftorio digreffus,ea ipfa manu,qua molam verfauerat, aut farinam coqu endo pani fubegerat,de diis, Luna, Sole,fideribus fcriberet? Atqui ifta nobis videntur fer!O ullia opera. Itaque ergo libertatis retinende caufa zs alienum contrahentes, adulamur vernas, ftipamus,canas prebemus, dona penfionéfque damus: non hoc paupertate cogente,( nemo enim pauperi pecuniam credit)fed prodigalitateimpelléte. Nam fi contenti voluiffemus effe rebus ad vitam neceffa riis,tá non effet feneratorü genus,quàm nó eft Cen taurorü aut Gorgonü. Ceterüm luxus vt aurarios agens fabros,& vnguentarios ac precioforü colorum tin&ores, ita feneratores etiam produxit, 20 Nó enim panis aut vini precium debemus: fed prediorum,mancipiorum,mulorum, tricliniorü, menfarum,& ea qua effufe in publicum faciendo fumtuaut ambitiofé invtilitérqs magnificentiam affe€&ando prodegimus. Iam qui femel involutus eft 2$ debitis, is femper manet obzratus;alium ex alio fef
forem frenatiin modum equi füfcipiens. Neque da
tur effugere in pafcua illa& prata: fed vagantur ficvt illi Empedoclei demones fiue genii, deorum ira
impulfiac coelo deturbati: 30
-—
5
Ketheris bos almi uis in maris abicit undas:
Vn tevram eruat pontus:"itanis ad orbem Subuciat tellus:in uafta uolumina magni
Ketheris impellit"Titan.— 35
ita alius exalio excipit fenerator aut negociator:
iam Corinthius,modó Patrenfis,mox Mhentenfis
onec

VITANDO AERE ALIENO. 8g
donecab omnibus oppreffus vi fenorum, tandem difsipetur, ac in minutias quafi difcerpatur. Sicvt enim qui in ccenü lapfus eft, aut furgere debet, aut manere:verfans autem ac volutás fe madefa&o cor$ poremaiorem in fe contaminationem recipit. fic in verfuris foluendis debitores alia fuperalia contrahentes debita, magis magífq; fenfim grauantur,
ac perfimiles fiunt bile flaualaborantium:qui curationem nullam admittentes, tantummodo id quod
10 erant iufsi egerentes,deinceps amplius cholere col ligere pergunt.nam eodem modo hi quoque expur gare malum nolunt ,fed fingulis anni portionibus cum dolore& adfli&atione fenus pendentes ftatim imminente foluendi alterius tempore, rurfum nau15 fea& capitis grauedine vexátur, cüm debuerint femel omnibus excufsis id genus oneribus integros feac liberos praftare. Iam enim ad locupletiores iftos mea,& molliores fe convertit oratio, qui dicerent:Ergóne feruis carcbo,& edibus domóque?
20 quod perinde eft, ac(infirmus& intercute aqua tumens medico diceret, Ergo gracilem me vis inanémque fieri* big: medicus, Quid ni,
vt fanitatem recuperes? Tu quoque, inquam feruis care,ue feruias:& poflefsionibus,ne ab alio pof
ag fidearis. Atqueadeó fabulam de vulturibus audi, Vomente vno,& eiicere fe inteftina dicente, alter adftans, Quid,inquit,mali eft? non enim tua egeris vifcera, fed cadaueris quod recens laniauimus. Ita etiam zs habentium alienum quilibet non fuam vil
30 lam,non domum vendit fuam:fed creditoris, quem fibi dominum iuxtaleges ipfe fecit.At dices meher cle, Agrum hunc mihi pater hareditarió reliquit. Etiam libertatem is tibi& dignationem tradidit, quarum rerum iaior eft ducenda ratio. Idem pe3; dem& manum ribi fecit:fed fi quid horum computrefcatmercede conducit qui abfcindat. Vlifsi ve- Odyft164.
ró Calypfo circumdederat veftes fragrantes diui

ibid.439.
lbid.91.
590 fium odorem,fui amoris monimentum. Verüm vbi de ratein profundum pracipitatus vgréemerfit ve fte madente ac graui Cata: exuit eam atque abiecit, nudümg; pecus vittz cuidam infternens
I terram enauit, feruatüfq;€ mari,neq; vefte neq; cibo deinde caruit. Quid?an non etiam debitoribus tempeftas oboritur, cüm interiedo tempo risípacio fenerator invadens,Per(olae inquit?
Sic fatus nimbos conduxit caria turbasss.
Và Eurusq; Notusi, ruunt, Zepbyriq tumultus: fenora fuper fenora illuuie obruentibus.& qui fic Obruitur, is relu&arur quidem aggrauantibus: fed cüm nón pofsit enatare, in fundum deprimitur, atque vnà cim ámicis qui fuam pro eo ohbligauerunt fidem peffundatur. Contrà Thebanus Crates, cüm nemo ab ipfo exigeret, cüm nemini quicquam debe retipfam rei familiaris difpenfationem,curáfque& occupationes averfatus, ré 11x talentüm deferuit, fumtifque palliolo& pera ad philefophiam& paupertatem confugit. Anaxagoras agrum ouibus paIcendum reliquit.Sed quid necefle eft hos commemorarc! quando etiam Philoxenus odarum conditor rn colónia Sicilienfi haereditatem, rem,domüd; adeptus, cüm videret luxuriam; luxum,&infcitiam vulgo obtinere, Mc hercle, inquiens, bona hzcme non perdent,fed ego ifta:relicta aliis hereditate ex infula foluit. At qui debent, durn exiguntur,tributum poftulantur, feruiunt, adulterina moncta cirveniuntur, omnia ifta perferuotjatque tolerant:inItar Phinei harpias quafdam alatas nutrientes,diri. pientes fuum victum alieno tempore;& frumentum ante mellem vendentes,oleum ante quàm oliuc deCcutiantur, vinum ante vindemiam. Emtorait tanti fe habere,& notari precium iubet, interim adhuc pendeate vua,& viti adharente, atque Arcturum exfpc&ante, Priv.
$.
IO
Im
20
3$

y
n.
3o
3$
$91 PrvTARCHI
Quaftiones Platonica.
LT77-XI VrpNAM rei hoc eft, quód So: cratem Deus aliis obftetricis mini fterium praftare iufsit ipfum giadhibuiffet dei nomen dicto nó ferio.Et alioqui Pla to eoin libro multa arroganter ac per 1acantiam di&a Socrati tribuit.de quibus etiam hoc eft.Multi ,, enim, lepidum caput,co funterga me animo,vt pa« rati fint illicó mordere, quoties aliquid delirij eis(« adimo: putántg; ductü benevolétia hoc me facere.(« admodum quippe ignorant neminé deum malé vel, le hominibus, ac proinde me quoq; nihil horü ma- ,, lévolentiz impulíu facere: fed quia nefas ducà men ,« dàcio affentiri,aut veritatem obruere.Nüinnam igi ,, tut fuam naturam, vt maiore iudicij vi ac fecundiiate preditam, dei nomine affecit!licvt Menander: Nam mens itobis Deus eft.—
& Heracletus:ingenium hominis numen. Áut diui-, na aliqua caufa,geniüfq; aliquis Socrati hunc philo fophandi morem pracepit? vt femper alios examinans, faftu cos& errore atque arrogantia,quibus re bus primüm fibi ipfis, deinde etiam vnà agentibus erant molefti, liberaret.. Ea enim tempeftate quafi fortuna quadam fophifta 1n Grxcia proveniebant frequentes, quibus adolefcentes multum pendentes pecuniz,implebantur doGrinz ac fapientiz opt nione, ftudióque difputandi certatim: quod genus difputationis invtilibus contentionibus ociü tempüfque conterebat, neq pulcti aut vtilitatis quic quam habebat. Socrates autem ratione differendi
gnere prohibuitiSic enim in Thee socrari, e —..|| tetoipfeloquitur, non vtique fuo rio philofo5S*| moreludens& iocans: neq; enim pband:.

$92 PLVTARCHI
ad redarguendum appofita inftru&us, eáque tanquam purgante vtens medicamento, eo fidem fibi autoritatémque comparabat, quódalios refellens nihil ipfe affirmabat:& admittebatur faciliüs, quia
vnà quzrere veritatem, non fuam opinionem de- e Iudicii de fendere videbatur.Nam iudicium,res pervtilisiimphilofophia peditur familiaritate. amantem enim res amata cx et infhituen. cum facitide hisautem qua noftra funt, nihil per. indeamamus atque opinionem& orationem à nobis itam. Etenim quz iuftifsima dicitur liberüm ro diuifio,hic fit iniuftifsima.iflhic enim fuam quifque prolem debetaccipere: hicteneri debet quod eft optimum;etiam fi alienum fit.quo fit, vc qui ipfe gi gnit opiniones,eo deterior fit alienarum iudex. ac ficvt fophifta ille dicebat Eleos optimos fore O. 1; lympicorum certaminü arbitros, nemo Eleus cer taret: itaqui de difputatione aliqua re&é volet pro nunciarc, par eft ipfum non ambire coronam, neqs aduerfari iis quz funt diiudicanda. quippe& Gracorum duces fuffragia ferentes de his qui rem opti- 20 mé gefsiffent, feipfos finguli optimos pronüciarüt: neque vllus cft philofophus qui non eodem egerit modo,extra eos qui Socratis exemplo profefsifunt nihilfe de fuo dicere.atque hi foli puros fe& incor ruptos iudices veritatis probent. Nam ficvtaerin 2$ auribus contentus fi non tranquillus fit proprieq; vocis expers,fed fonitus ac fremitus plenus, nó accuraté excipit uoces:fic in philofophia iudicium,(i intus fit quo cómoueatur& quod obftrepat, recte
* intelligere nequit ea quz foris dicütur. Domeftica 39 enim& nobifcü habitans opinio, fi optimé cum ea agatur, à philofophia regitur atq; conftituitur: reiquz omnesà veritateaberrant. Preterea fi comprzhendere homo ac pernofcere nihil poteftjhaud iniuria deus Socratiinterdixit procreatione falfo. 35 rum ac inftabilum fermonum, qui inftar zephyriorum ouorum effent:aliis autem dicere cum coegib

1j
30
35
PLATON. QVAESTIONES. 59;
git, vanis eos duci opinionibus. Nam haud exigua,
fed maxima vtilitas erat eius orationis,quz hominé maximo malorum vanitate opinionis liberaret.
Non Afclepiadis hocce deus dederat. non enim corpori medicinam faciebat Socrates, fed animum occulto vitio expurgabat. Quód fi veritatis aliqua eft fcientia, vnica autem eft veritas: nó mi nus fert eo qui eam invenitis qui exinventore cam difcit.is autem faciliüs affequitur veritatem,qui nó perfuadet(ibi fe habere:& ex omnibus optimum de ligit)ficvtis qui nó genuit,optimum adoptat. Quin & hoc confidera, reliqua omnia nullius fuiffe momé tipoémata,mathemata,orationes arte compofitas, fophiftarum decreta:quz gignere Socratem numen prohibuit. quam veró folam is exiftimabat fapientiam,& amatoriam appellabar,dei& mente percipien dz natur nimirum cognitionem,eam non gigni ab hominibus,nó inveniri, fed in menté revocari.Qua propter nihil docuit Socrates,fed principia dubita di tanquam dolores partum preeuntes adolefcenti bus fuggerés,exfufcitauit atq; vnà confirmauit infi tas noticias.idqs arté obftetricandi appellauit, qua non(vt alij profitebantur) intelligentiam extrinfecus ingereret auditoribus,fed demonftraret eam in ipfis infitam,imperfe&tam tamen,atq; confufam,& alumni egentem effe.
Cvnfupremum Deum omnium patrem& opifi- IT.
cem appellauit?Au deorum qui creati funt& homi- Dew quanum pater eft,vt Homerus vocat: brutorum autem /5.e Plat, & anima carentium opifex? Non enim agri pater,fi. T/m«o.
Chryfippo credimus, is dicitur qui eum confeuit, quanquam é femine deinde fruges nafcantur.* fed vfus eft translatione more fuo,& autorem müdi patrem eius nominauit:ficvt in conviuio Phzdrum pa trem amatoriz difputationis,quam is introduxerat: & in Phedro Lyciam,quo initium przbente multa ac prclara de pliilofophia erant difputata. Aut inpP

Fine libri féxti,
$94 PLVTARCHI
tereft aliquid inter patrem ac opificem,procreationem& ortumificvt enim quod procreatum eftjid omnino etiam ortum e(non vicifsim:itaqui genuit,
is etiá fecit.ortus enim animati, sf pre creano: Tum opus ab opifice confectum, vt zdificatore,textore,$ lyrz fabro, aut fatuarioy prorfus ab autore fuo abÍcedit. visautem& principium procreátis,infita eft progeniei, eiüíqs cótinet naturam,portiücula quedam à genitore avulía. Quando itaq; mundus nó e£ fictis aut compadis operibus fimilis eft, fed magna ro ei ineft pars vitz atq; diuinitatis,quam à à fe deus ma teriz inferuit atque admifcuit: haud iniuria iuxtà & pater müdi, qui viuens exftitit,& opifex appellatur, Hxc cüm maxime ad AERE OR Platonis accedant, confidera an& hec probabiliter dici pofsint. 1g Cüm mundus conftet& duabus partibus, corpore & anima:corpus quidem non genuit deus,fed à materia exhibitum conformauit ac concinnauit, fuis terminis ac figuris devinciens definiensq; og anima autem ientis, rationis, concentüíque parti- 29 ceps, non opus modo, fed& pars dei eft, nequeab ipfo facta,fed de ipfo& ex ipfo exftitit. Itaque i in repub. vai ero comparato linea in partes inzequales duas fectz, vtranque rurfum i in duas eadem propor tione partes diuidit,& cüm eorum quz videntur, sg tum corü quz mente fola percipiuntur genera con fütuit. eorum que mente cernuntur prius genus quod comple&titur primas formas,alterum mathematicum: eorum quz fentiuntur prius quod conunet folida corpora, fecundum quod vifa& imagi- 30 nes eorum. Vnicuique porro horum generum fuam vim qua perciperetur atque iudicaretur adfignauit. primo mentem, mathematico intelle&um,fenfilibus fidem imulecris& vifis conie&uram. Quid autem voluit fibi,cüm Vnpiuerfum in partes inzqua 3$ les diuideret?& vtra maior eft,fenfilis an menti expofita? 1pfe enim non explicauit hoc. ftatim autem
appa

PLATON.QVAESTIONES. jj
üpparet, quód fit maior portio fenfilis. Nam diuifionem non admittens, eodémq; femper modo habens natura rerum fub mentis adfpectum cadentium in ar&um contracta eft& pura. eaque difsiY paricircum corpora poteft& hincinde vagari, fenfilem partem przbuit. Iam quod corpore vacat, fuo continetur termino.corpus materiz ratione infinitum eft atque immenfum: cüm fenfile fitparticipan da mente definitur. Praterea ficvt ipfarum rerü fen 1o filium quzvis complures habet imagines, vmbras, & fimulacra,& vniuerfé ab vno exemplari permulta exempla fieri natura atque arte poflunt: ita neceffe eft qua hic funt, multitudine iis quz ifthie funt praftare de Platonis fententia, qui fenfilium HW rerum tanquam formarum in materia expreffarum Ípecies(ideas ipfe vocat)& exéplaria effe notiones mente conceptas ftatuit. Czterüm mens vnum genus idearum quod omiffa corporis confideratione abftrahitur à materia concipit: quod ad mathema&O ta pertinet. ea ab arithmetica ad geometriam; hinc ad aftrologiam, denique ad muficam feu harmonicam deducit.nam geometrice fiunt res magnitudinead numerum accedente, folidz accedente magnitudini crafsicie, aftrologice cüm mouentur fo?f lida,harmonice vbi motum fequitur fonus. Quo fit vtfi vocem motis, motum folidis,crafsiciem fuperficiebus, magnitudinem quantis adimamus,iam in ipfis(imus menti expofitis ideis, quz invicem nulla differentia difcernuntur ratione Vnius& Solius; 39 Non enim numerum vnitas efficit, nifi infinitum fi attingat binarium. fic fa&o numero, ad pun&a, tum lineas, demde fuperficies, crafsicies mox corpora,& qualitates corporum affe&orum progredimur. Porró autem quz mente cernuntur, vni3$ cum habent quo iudicentur, mentem. Intellectus enim mens eft in mathematicis, ficvt in fpeculis ex apparentibus formis folamente cernendis. Ad PP 4j
Matbermas ta

$96 PLVTARCHI
corporum veró cognitionem ob multitudiné quin* que nobis fenfus natura dedit qui de iis iudicét.neue tamen hi omnia deprzhendunt, mültis fenfum ob fui exilitatem fubterfugie ntibus. At enim quanquam quifq; noftrüm animo& corpore conftat,tamen vis princeps mentis exigua latet in magna corporis mole. Eodémq; modo in Vniuerfo res habet cum formis menti& fenfibus expofitis. ná quas més videt formas;ez fenfilibus prefunt.principio autem cuivis plus in eo eft,& maius id, quod ex fehabet. ro Contrà autem aliquis dicet primam nos fenfilia mé te percipiendis comparando,quodammodo mortalia diuinis exequare. Deus enim eft ex iis quz mens confiderat. Deinde vbiq; id quod continetur continente minus eít. At Vniuerfi natura eo quod men- rg te videtur fenfilia continet. deus enim animam in medio pofitanr per omnia extendit, eid; foris corpora circundedit. Videri autem non poteft anima, neque vllo alio fenfu percipi, vtinLegibus dictum eft.itaq;& vnufquifg; interitui obroxus eft,mun- 39 dus nequaquam interibit. Nam quivis nofirüm; intus vitalem vim mortali ac diffolubili corpore continet. in mundo contrà à principe parte& femper eodem modo fe habente,corporea perpetuó cóferuatur naturain medio fita. Et vero diuerfis modisz$ fenfile& fola mente per ceptibile dicütur indiuidua cffe, nullámque admittere partitionem.illud ob exiguitatem,hoc ob 6 mplicitatem ac finceritatem,& quod omnis priuationis expers eft atq; differentia Quin& alioqui ftolidum eft corporeis rcbus iudi- 30 care de incorporeis velle. Nam nuncindiuiduum di citur,& quod in partes fcindi nequeat, fimul tamen vbiq; inftat,neq; eo vlla mundi pars vacat:fed& a£feciones omnes,& actiones, interitáfque& ortus eo,quod Nunc dicitur,continentur. Quod autem 35 mente percipitur, de ea ela mens iudicat, ficvt folus vifus de lucejob fimplicitatem& fimi itudin em. Corpora

v
PLATON.QVAESTIONES.$95
Corpora autem cüm varias habeant differentias& diuerfitates,aliàs aliis iudicandi inftrumentis perci piuntur.Caterüm ne hoc quidem re&té,quód mentem cuius visin nobis intelligit atque intelligitur, defpiciunt:que cüm fit magnaatq; multa, comple&itur omnia fenfilia,& víque ad res diuinas pertingit.ld veró maximum eft, quod ipfe in Conviuio do cens quo pacto amatoriis vti debeamus, animum à fenflibus bonis ad ea quz fola mens cernit traducendo,hortatur nos ,ne vllius corporis, ftudij, aut fcientiz pulcritudini additi feruiamus: fed abiecta ifta pufillanimitate ad vaftum pulcritudinis mare nos conyertamus. Q v A de caufa Plato ,cüm femper animam dicat IIT,
corpore antiquiorem,cíque ortus principi& cau- Anma corfam,tamen dicit neque animam exftitiffe fine corpo poris princi piem. Tif mo(2 Leeum X,
re,neque mentem fineanima,fed animam in corpore,mentem in anima?(ic enim videbitur corpus& e fe& non effe, quod& fimul cum anima exfiftat,&^
20abanima gignatur.An verum eft id quod fzpe diximus?Scilicet mentis expers anima,& corpus informe femper fimul fuerunt, neutrüámq; eorum ortum habuit aut principium.Poftquam autem anima men tem& harmoniam participauit, atque ob concentü
25 fapiens fada mutationem materie intulit, fuifque
motibus fuperior motiones eius ad fe traxitatque convertit:ita corpus mundi ab anima principiü duxit,eique conforme& fimile eft fa&um. Non enim ex feipfa naturam corporis eft fabricata anima, neq;
3o ex nihilo:fed ex incompofito& informi corpore có
ditum atq; obtemperans redegit. Ergo ficvt 1s, qui diceret femper vim feminis efle cum corpore, tam corpus ficusaut olecà femine fa&ü,nihil diceret dif fonans:(ipfum quippe corpus motus& mutationis
3; prícipio à femineindito fic natü eft atq; pullulauit)
ita informis& indefinita materia ab infita anima cü formaretur,talé formá atq; difpofitionem accepit. PP iij

rV. De figuris €» corporib. elementorg. Timeo.
$98 PLVTARCHI
C v n,cüm corpora& figurz partim circulis,par tim re&is lineis contineantur, re&ilineorum principia ftatuit triangulum zquilaterü& ingqualium omnium laterum(qui fcalenus dicitur) quorum illud cubum confecerit, terre elementum, hoc py- 5 ramidem ,acocto& viginti bafium corpora, ignis, aeris,& aque primordia: circularia autem omnino omifit,quanquam globi mentionem feciffet,vbi diCarum figurarum à quavis rotundum Corpus ait poffein zqualia diuidi? An vera eft eorum fenten- 10 tia, qui euin dodecaédrá, id eft duodecim laterum corpus, globo adfcripfiffe dicunt, cüm ait deum eo vfum in expingenda Vniuerfi natura? Etenim corpus xir bafium multitudinelaterum,angulorümq; amplitudine re&i naturá fubterfugiens, flexile eft, t$ & circüm extendendo, ficvt globi é duodecim pellibus compai, circulum imitatur, ac multa comple&titur.Habet enim xx angulos folidos,quorum quivis tribus planis obtufis continctur,fingulis re&um& eius quintam partem continentibus.Com- 26 pingitur autem atque concinnatur ex duodecim quinquangulis equilateris atq; equiangulis: quorum quodvis conftat é triginta primis fcalenis. itaque videtur fimul& Zodiacum& annum reprefentare, quód in equales cum illis numero por-?5 tiones diuidatur.An quia ordine naturz redum cir cumferentiz antecedit? aut potiüs circumferentia accidens quodpiam re&i eft omnino. fle&i enim di citur re&um,& circulus defcribitur€ centro, certa inter id& circumferentiam intercapedine,qua re- 39 ctam lineam capit,& fui menfuram habet,vndiquaque enim circumferentiaà medio zqué diftat. Tum conus quoq;( fiue turbinem mauis dicere,fiue metam,nihil moror) conus inquam& cylindrus à re&ilineis propagantur.ille fi fixo latere vno triangu- 3$ Ii, reliqua in orbem circumagantur: hic,fi idem parallelogrammo contingat, Et quando principio id eft pro

PLATON. QVAESTIONES.$99
eft propius,quod eft minus:minima vtique eft omnium linearü recta, vtpote fimplex.cüm in circumfe rente aliud fit concauum, aliud cóvexum. Preterea numeri figuris funt priores,ficvt& vnitas prior püf.&o. quod eft vnitas in pofitu confiderata. Atverà quavis vnitas, triangulus eft. Nam omnis triangulus numerus,fi oGties fumtus vnitaté adfcifcat,quadratum exhibet: éftq; hoc ei cum vnitate commune. Prior ergo circulo eft triangulus: ac proindeeto tiam recta circumferentem antecedit. Iam elementum nullum in ea diuiditur, quz ex ipfo funt comota: hecin elementa refoluuntur fua.at triangu(Mes non refoluiturin vllam circumferentia compre henfam figuram:circulum due diametriin quatuor
1; diuidunt triangulos. ergo prius eft rediliaeum cir culo,magífq; elementi naturá habet.Sed& ipfe Pla
to oftédit prioreloco effe re&ilineü, circulum eius quafiappendicem quandam& accidens. Vbienim terram ex cubis conftituit, quorum quivis re&tili20 neis continetur fuperficiebus: ait corpus eius globofum fieri ac teres. Non itaq; opus fuit peculiare elementum rotundis ponere: quando etiam certo modo inter fe concinnata rectilinea hanc figuram praftare poffunt. Adde,quóàd re&e linez fiue ma2j gne fint fiue paruz,eandem proríus conferuant re Qitudinem:circulorum circumferentie quáto funt minores, tanto magis curuate atque ar&ate funt: quanto màiores, tanto laxiores. Infiftentes itaq; 1n fuperficie convexa, aliz in pun&o,alic in linea, at^
39 tingüt fubiectas planas fuperficies: vt fufpicari non nemo pofsit,à re&is paulatim multis compofitis cir cumferentem lineam abfolui. Hoc auté vide,ne eorum quz in caduca funt natura circularium& globoforum,fortaffe nihil fit ex omni parte fuo refpon 35 dens nomini: fub infiftentia& extenfione reétilineorum, aut exiguitate particularum latente difcri mine, vt id quod non eft,videatur rotundü atqj tcPP ij

'VI. Timo.
Cucurbitus le,
600 PLVTARCHI
res. Itaqueergo caducorum corporum nullum cir: culari motu circüagitatur,fed ad re&á omnia linea, Veréautem globofum effe,non eft fenfilis COrporis, fed animz& mentis elementum: quibus etiam circularem revolutionem,vt naturz convenientem eo 5 rum,adfignat.
Quomodo in Phedro dicitur naturam ale,quaid quod graue eft furfum evehitur, maximé eorü fieri participé, qua funt circü corpus dei? An quia dea. more fermo eft:amoraüt eft pulcritudinis corpori'2 inherentis.pulcritudo aüt fimilitudine rerü diuina rum mouet animü;eiQ; res in memoriá redigit? Aut potiüs abfq; vlla curiofa interpretatione, verba fim pliciter funt accipiéda.nempe qp multis animi facul. tatibus circa corpus occupatis, vis ratiocinandi&!$ intelligédi maximé diuiná participet naturam; qui ille vim diuinarum ac cacleftium rerum capacé cum dixiffet,non abs re alam appellauit, vt quz animam ab humilibus& caducis rebus furfum evehar.
Qua tandem rationeait Plato motus circumref. 29 ftentiam(hoc enim nobis fit antiperiftafis) eó quód nufquam quicquam fit inane, caufam effe eorü quz eveniunt medicorum cucurbitulis,glutitioni, onerum iactationi,aquarum fluxui,fulminibus, fuccino & Herculeo lapidi res ad fe trahentibus,& fonorá?5 confonantiz? videtur enim abfurdé tam multorum támq; diuerforum effe&uum vna caufa adferri. Nà quomodo ob circumrefiftentiam acris refpiratio fiat,ipfe fatis cxplicauit: reliqua omnia dicens mirabiliter effici, nihilque effe, atque ipfa fefe invicem 32. contrudere,& vicifsim impellendo fuas fedes pete re,fingula nobis explicanda reliquit. Primüm de cu curbitulares ita habet. Aér carni proximus ab ea cá calore comprehenfus& inflammatus, rariórque quàm fint aéris meatus redditus, éxcidit nonin va. 3f cuum fpacium( quod nullum eft) fed in eum acrem qui foris ambit cucurbitulam, eámq; impellit:
is

PLATON. QVAESTIONES. 6o
isante fc fitum. atque ita femper aerem aer impellit cedentem, appetens fuccederein locum vacuatum prioris cefsione. ficautem aer accidens ad carnem à cucurbitula comprzhenfam, atque efferuefcens, 5 fimul humorem in cucurbitulam elidit. Eadem eft deglutiendi ratio.Cauitates enim quz circa os funt & ftomachum, aeris funt plenz. cüm ergo cibus in eas deprimitur à lingua fimul,& tonfillis intentis, elifus aer cedétem infequitur,vnáque cibum detru19 dit. Ponderaautem iactata aerem fcindunt,cum i&u incidentia,ac difsipant.is autem retró circum fluens,eó quód eius natura eft hac vt vacuatum fequaturimpleátq; locum, fubinde impulfum infequi
Glutitio,
tur,motümqueaccelerat. Fulminum autem cafus Fulmen.
Xj ipfiquoq; fimiles funt iaQationi. Ab idu enim,qui in nube fit, ignea materia explofa in aeré exfilitjifq; contrà ruptus cedit, ac rurfum in fefe cócidens defuper, vi deorfum& contra naturam fulmen deprimit. Ele&rum veró nihil eorum attrahit quz eiap20 pofita funt,vt neque Herculcus lapis, neq; quicquá ad ea fponte fua ad(ilit.Sed lapis hic halitus emittit graues,quibus continens aer impulfus,eum qui ante fe eft trudit;ifquein orbem agitatus,ac ad vacuatum revertens locum, vi voà trahit ferrum. Electro
25 quippiam ineft lammeum aut fpiritus habens naturam.atque hoc attritione fuperficiei reclufis meatibus emiffum,idem agit quod magnes. trahit quippe fecum proximorum corporum leuifsima atque ficcifsima,ob tenuitatem& imbecillitatem. non enim
30 ita validum eft, neque grauitate impetüve przditü, quo multum aeris impellere,& maioribus magnetis in morem vim facere pofsit. Cur vero neque lapidem aer,neque lignum;fed ferrum modó ad Herculeum promouet lapidem? hzc enim eft quaftio
35 communis& horum qui tradione lapidis,& eorum qui incitatione ferri exiftimant iftorum corporum fiericoitionem, Ferrum neque adeó rarum eft vt
PP y
Eleclrum., Ma nes.

Fluyij.
€on[onamntia.
6o PLVTAR' CHI
lignum,neque itafolidum omnino vt aurun vel 1aZ pis: fed meatus habet quofdam& tranfitusatque afperitates,quz ob inequalitaté aeri proportione re Ípondent: quibus efficitur vt non elabaturaer, fed fedibus quibuídam receptus,& à ferro moderaté re$ lu&ante comprzhenfus,cüm inid ad lapidem rever tens incidiffet,vnà fecum rapiatatque perferat.Atque horum quidem hzc feré eft ratio.Modus autem quoaquz per terram fluentes contrà aerem circum agunt,non perinde eft evidens. Sed animadverten- 1o dum eft lacuum ac paludum aquas immotas manere,quód eis circumfufus eft vndiquaque aer immobilis,& nullum vacuum przbens locum. Itaque ergo quz in fuperficie eft aqua lacuum& marium,tur atur atque flu&uat aereexagitato. fequiturenim 1$ ftatim eo locum mutante, atque ob inequalitatem vnà defluit. Nam i&us qui inferne accidit, cauitatem flu&us efficit, qui fuperné, grauitatem: doneé confidat& conguiefcat humorem continens ambiénfqueaer. Fluxus ergoaquarum,quz ita ferun- 29 tur vt fubinde cedentem aerem infequantur, viciffimQ; ab impulfu adverfo circumattis impellantur, abfque fine continuantur. atq; hzc eft caufa, quód fluuij au&i aquis celeris currunt: iidem tenues& cauo alueo tardiüs meant ob imbecillitatem, non?5 cedente aere, neque magnam circumrefiftentiam percipiente.Sic& fontium aquas neceffe eft effluerejaere extrinfecus in loca vacuata fuccedéte in pro fundum, rurfámque aquam foras eiiciente. In domo etiam opaca& aerem ventümve continente fo- 39 lum aqua confperfum edit fpiritum aut ventum: quód humori incidenti i&ümque afferenti aér é fuis fedibus cedit. Ita natura comparatü eft,vt mutuó fe pellant, vicifsimque cedant aer& aqua:quód nul lum eft vacuum in quoalterum fubfiftens ab altero 3$ non moueatur.De cófonantia ipfe modum aperuit, quo font concinunt.Sonus enim celer,fit acutus,tar
dus

PLATON. QVAESTIONES. 603
dus autem grauis.itaq; etiam fenfum citiüs mouent acuti foni:quibus iam evanefcentibus,vbi fuperveniunt graues,quod ex iis ob fimilem affe&ioné con temperaturjid voluptatem auditui adfert,que con$ centus dicitur. Facile autem ex iis qua anté dicta funtintelligitur, horum inflrumentum effe aerem. Quippe vox eft itus audientis fenfus per aures ab acre illatus.icit enim aerà mouente re ictus: quod mouens(i vehemens fuitacuté:fi languidum, moli5 liufculé.& quidem vehemens idus ac contentus ad aures celeriàs áccidit: deindeaer circumiens& i&tum affumens tardiorem,affequitur& fecum ducit fenfum. Quomodo ait Timeus animas in terram, Luná, t&quealia funtinftrumenta temporis difperfas effe? An hoc modo moueri ftatuebat terram,quo Solem; Lunam,& quinq; planetas,quos converlionum cau fa appellat inftrumenta temporis& oportuit terrà devin&am circa axem Vniuerfi, non ita fabricatam 2/2 intelligi,vt vno contento loco maneret,fed quz có verteretur& circumageretur? poftmodó Ariftarchus& Seleucus oftenderüt.Sané hoc ille ita vt poneret tantüm,hic etiam pronunciás. Theophra(ítus porró etiam id narrat,Platonem iam natu grandem $5 poenitentia fuiffe du&um,quód terram in medio Vniuer(i non fuoloco collocauiffer. An veró his repu gnant multe alie haud dubié probato Platoni fen tenti»?. Mutata igitur fcriptura, datiuus chrono, , progenitiuo chronu legendus videtur: vtintelli30 gas non fidera, fed animalium corpora appellari inESTE modo Ariftoteles animam definiuit a&um corporis naturalis inftrumentis prediti ac fa cultate vite. Talis ergo fuerit fententia: anime in congruentia ipfis& inftrumentis przdita corpora 35 in tempore funt difperfe. Sed& hec aliena eft opinio. Nonenim femel,fed fxpius ftellas inftrume nta temporis appellauit:quando etiam ipfum Solem ai;
VIT. Terre am. mac motu.

604 PLVTARCHI
cum reliquis errantibus ftellis factum ad definien. dos& cuftiendos temporis numeros. Optimum igi tur fuerit fic accipere, dici terram inftrumentum té poris,non quz itidem vt ftellz moueatur:fed quód fuo ipfa femper in loco manés,iis motu cuiq; fuo citatis ortuum& occafüum cauf fit:quibus primz té porum menfurz dies& nox definiuntur.itaq; cufto dem eam,& veracem no&tis dieíque artificem dixit. Etenim horologiorum quoq; gnomones non quia
vnà cum vmbris locum mutent,fed quia fuo inloco!9
perfiftant,inftrumenta funt dimetiendi téporis:eóque terrà imitantur,quz Solis infra ipfam delati lumen intercipit. Sicvrait Empedocles: Noten terra facit,dum lucem intercipit alam.
Hoc ergo hanc habet expofitionem. Id veró magis adhuc fufpicetur non nemo dictum effe preter probabilitatem atque adeó abfurdé, Solem& Lunam ac planetas fa&tos effe ad diftin&ionem temporis. Nam cüm aliàs magna eft Solis dignitas, tum ab ipüb.v Lprope finem.
mnis fenfilis naturz,ficvt Bonum naturz fola mente cernendz.nam Boni foboles dicitur, vifilibus rebus hoc dans vt& fint& cófpiciantur:ficvt res que mente videntur folajid à Bono habent,vt fint& info Platonein Republica vocatur rex dominüfq; o-*9
telligantur.Eum igitur deum,tali natura tantáq; po 25
tentia,infirumentum temporis,ac confpicuam men furam difcriminis, quód ratione tarditatis ac celeritatis octo orbibus inter feintercedit, non admoTempus— dum di&u decorum ac probabile videtur. Refponquid. dendum efl,cos qui his rationibus turbantur,igno- 30
ratione labi,quód putant tempus menfurá effe motus& numerum fecundü prius ac pofterius, vt Ariftoteles dixit:aut quantitatem in motu,vt Speufippus: aut intervallum motus, aliud nihil, vt Stoicorum nonnulli.ab accidente fcilicet rem definientes, naturam autem eius& vim non perfpicientes. Quá quidem Pindarus nó inepté videtur intelle&á protuliffe his verbis: Ad
35

1
20
1
3o
PLATON. QVAESTIONES. 6o;
Ad tempus; quod omnibus preftat corlitibus. Pythagoras quoq; interrogatus quid effet tempus, Animam Vniuerfi refpondit.Non enim affe&io aut accidens cuiufvis motionis eft tempus:fed caufa,vis,& principium omnia orta continentis concimn nitatis atq; ordinis; quo natura Vniuer(i mouetur, animata ea: aut potiüs ipfa cüm fit motus& ordo ac concinnitas, tempus dicitur. omniaenim mortalia iufté temperat, viam abfque ftrepitu ambulans fuam. Etenim anima fecundum antiquos, numerus eft feipfum mouens. itaque etiam Plato ait tempus vnà cum ccelo exftitiffe,motum ante'cocli ortü fuiffc,tempus non item.neque enim ordo tum erat,neque menfura,neq; definitio:fed motus infinitus,táquam informis& rudis materia temporis. quz motio cüm deinde figuris materiam, motum converfio nibus feu circuitionibus informaffet, ex altero mun dum,ex altero tempus fecit.Haud iniuria autem am bo hzc deo tribuuntur: fubftantiz mundus,eterni tati tempus in motu: ficvt in ortu mundus cít deus. Itaq; Gimulorta coelum& motum fimulait defitura, fiquidem eis interitus áccidat.Fieri enim nó poteft, vtquod ortum eft,abfq; tempore fit, vt neq; fine zternitare id,quod mente fola percipitur: quando id femper manere debet,illud ortum nunquam diffolui. Adeó itaque neceffariam cum caelo habet complexionem& compagé tempus,non fimpliciter motus,fed(vt diximus) motus ordinatus, menfura fua, finibus,& revolutionibus contentus,quibus prefe&us Sol cüm fit,eorümq; infpector,vt definiat,tem peretproducátq; in lucem mutationes& difcrimina temporum, quz, vt Heracletus dicebat,omnia fe runt; non vilibus aut exilibus,fed maximis ac przzci puisfummámq; continentibus in rebus principi ac primo deo operam nauat. Cüm Plato in Republica de animz facultatibus
II X.
Deanim£
dillerens,confonantiam rationis;eius in qua irarum pylpanp,

606 PLVTAR CHI
Ex fine ardores exfiftunt,& concupifcentis optime compá quinti rauerit concentui imz, mediz& fupremz chorda: haud abs re dubitauerit aliquis, rationémnean ves róiracundie capacem vim in medio collocauerit, neq; enim id ibi expre(sé fignificauit. Sané faculta- f tum ratione loci fata difpofitio,irafcentem mediz chordz loco ponet,rationem fummz, quam Grzci hypaten Vocant.Antiquitüs enim primum& fupremum ij hypaton dicebant.ita etiam Xenocrates[ouem in rebus immutabilibus hypatum vocatjimum 10 Odyf 2,45. iniis quz funtinfra Lunam.& anre eum Homerus principum principem deum vocauit zov xgeicvray, lufté autem natura praftantifiimam partem fummo ftatuit loco, ratione gubernatoris 1nltarin capite collocata: longé autem hinc,& vltimo atq;infimo 5 loco pofuit concupifcentem vim. vnus enim locus nete& neatos vocatur: quod ex mortuorum appel lationibus patet qui verdboi& lysger dicuntur.quidá etiam ventum,qui ex imo& obícuro loco fpirat,inde Notum vocariautumant. Quo itaque modo vl- 20 timum primo,imum fummo opponitur: cüm fe cócupifcentia habeat eodem modo ad rationem: non poteft ratiofummum effe& primum, non ctiam fu* premum,fed aliud, Quiautem ei medium locum,vt principem, tribuunt, ignorant fe ei przftantiorem 25 adimere.nempe fummum, qui neq; irafcenti tribui, neque concupifcenti poteft facultati: cüm vtriufqs ea(it natura, vt regi& obfequi rationi pofsit, neutrius vt ei imperet, Magis ctiam ita videbitur compàratum natura,vt ira(cendi visin medio conftitua 3o tur reliquarum.Nam rationis quidem ea cft natura,' vtimperet'irafcendi facultatis, vt& regat& regatur.cüm& pareat rationi,& compefcat coerceatq; concupifcentiam rationi non obedientem. Ac ficvt litter ez quz femivocales dicuntur, medic funt 3$ inter rnutas& vocales,quód his minus, iis plus habenc: itainanimo hominis iraícendi facultas, non
intem

M
1
20
E
30
35
-— HESBEBIILLLLLL11
vlcifcendum fertur.
PLATON. QVAESTIONES: 6o;
intemperaté patiendi poteftatem habet tantüm,fed fepe admixtam bonefti imaginem, cüm rationead,
Ipfe Plato càm animam pári jj, Pha, equorum cognato& aurigz contuliffet, aurigath dro.
(quod neminem fallit)rationé facit.de equis eü qui concupifcendi vim refert, omnino contumacem& refractarium,hirtum circa aures,furdum,& qui vix flagello ftimulífque pareat. irafcentem veró partem frzno facile obfequentem rationis,eiüfque adjutricem. Sicvtergo in bigis nonauriga eft virtute& poteftate medius, fed equorum alter deterior re&ore,idémque iugali fuo melior: ita in anima Pla to non principi parti medium locum tribuit, fed ei facultati quz minus rationis habet quàm princeps pars,plus quàm tertia. Hic ordo etiam confonantiarum proportionem conferuat. cüm irafcendi fa^ cultas mediz chordz vicem gerens ad rationé vclvti hypaten fiue fummam, referat diateffaron,(quar tam vulgó dicunt)ad concupifcentiam veró, vtpo-* te quz neten feu imam chordam reprzfentat, diapente conficiat, que Quinta vfurpatur.ratioautem ad concupifcentiam, tanquam hypate ad neten,dia pafon fiue O&auam exhiber. Atfi medio locorationem collocares, iam longiüs irafcendi vim à vi appetendi dimoueres: càm nónulli philofophorum fimilitudine harum moti,iram cum cupiditate idem ftatuerint effe. Quid,quód ridiculum videtur primum,medium& vltimum locis defcribere? cüm videamus hypaten in lyra fupremam,in tibia vltimam habere fedem.& quocunq; loco mefeninlyra pofueris eodem modo contentam, eam acutiüs hypas ta,grauiüs netafonare. Sanéoculus nonin omnibus animalibus eundem obtinetlocum: vbicunq; autem fitus fit, hocà natura habet vt videat. Pedagogus etiam non przcedens, fed à tergo fequens, ducere dicitur.& Troianorum ille du&or exercitus

—ozcns i
608 PLVTARCHI Miado.64.— Nyptcinter primos cernendus proelia obibat, Nunc acies inter poftremas imperitabat.
vtrobique tamen primus erat,& primaria potentia pollcbat. Eodem pa&o anim facultates non loci ra tionein ordinem cogendz funt:fed vires& propor. 5 tio examinandz.Quód enim ratio in corpore homi nis principe loco ineft,id per accidens fit. Primam autem atq; primariam vim tanquam mefía ad hypatam,ad partem appetentem,& vt ad netam ad partem iraícentem habet ratio:quatenus vtranq;& laxat& intendit, omninóg; coníonantiam eorum effi cit, vel auferendo id quod eft nimium,vel nó finendo eas plané luxari atq; torpere. OA enim & concinnum quod fit atq; proportione refpondés, x mediocritate definitur, Immo auté hoc imperfedü ud cft, rationis facultatis mediocritates in animi affe&ionibus facere,quas facras vocant fubftantias,extremorum ad rationem,& inter fe ratione temperaturam habentes.Non enim in bigis medio loco habetur iumentorum przftantius: neq; fummo loco* ponenda eft aurigatio,(zd mediocritas in inzqualitate celeritatis atq; tarditatis equorum. quomodo rationis vis corripiens abfurdé concitatos affectus, & ad feaccommodansi inj; modum redigens; me-, diocritatem inter nimium& parum conftituit.
Ix. Cur dixit Plato orationem é nominibus& verDe partib. yis temperari? Omnes cnim alie partes orationis m. preterhas mhil fierent.— Iuuenili quidem ftudio
pota. quodam Homerus omnes in hunc verfum con- o
iecit:
IO
Mra.o, 195. Avjos lop nMeilode à^y yq, pg«à dye. nam pronomen,participium,nomen,przpofitio,articulus, coniunctio,&adverbium ac verbum in eo funt: particula. loco prz: jpofitionis és pofita: cüm 35 xuieiirds cale fi t,quale eft Affvaf.. Quid ergo pro Platone afferemus?. Nempe antiquos ab initio id
Oora

PLATON. QVAESTIONES. 6o9g
orationem(iue a» appellaffe, quod enunciatum hodie, id eft protafis aut axioma Grzcis dicitur: uód fcilicet primum vbi effertur, veritas in eo vel falfitas ineft.Ea veró oratio€ nomine& verbo con5 ftat: hoc predicatum,illud fubie&um diale&iciappellant. Cüm enim hzc audimus,Socrates philofophatur,Socrates mutatur:nihil praterea defiderantes,alterum verum,alterum falfum effe dicimus. Ap paret nempe homines ab initio ad hocorationé& vocem articulis diftin&tam defideraffe, vr& a&iones& qui eas agerent, itémq; affe&iones& qui iis afficerétur invicem fignificare& explicare poffent. Quoniam igituractiones& affetiones verbo, qui agunt& afficiuntur nomine fatis diferte exprimunI$ tur,Gicvt ipfe inquit: hec fignificare ideo videntur. Reliquaautem dixeriraliquis non fignificare.Verbi gratia,gemitus,& vlulatus hiftrionum;atq; adcó arrifio& reticentia interdum, faciunt vt maiore vi fer mo aliquid exprimat:non tamenita vtnomen& ver
2? bum neceffariam habent fignificandi vim: fed adfci titiam quandam, qux orationem variet: quo pacto litteras variant, qui fpiritus& quantitates litteris aunotant, non litteras,fed a(fe&iones potiüs,& accidentia atq; differentias litterarum. quod manife
55 ftum fecerunt veteres, quibus x t litterz fuffecerüt ad eloquenda& fcribenda omnia. Porró vide ne nó obferuemus Platonem dicere ex his,non per hec orationem mi(ceri:ac proinde, vt fi quis dicat medicamentum G cera& galbano mifcerialiquis id calu
39 mniás obiiciat ignem& vas omiffa cfTe, line quibus mixtio fieri nó potuit: ita nos Platonem culpemus, quód coniun&iones& prepofitiones aliáq; 1d genus omiferit. Non enim ex his oratio,tamen eorum
,, Opera,neq; line his confici videtur. INam qui Ver?! berare aut Verberari dicit, qui Socratesaut Pythagoras: is vtcunque aliquid intelligendum ac cogitádum prabet.non item fi quis Quidem, autEnim,
QQ
1o

610 PLVTARCHI
fcorfim pronunciet,licet concipere animo corporis
aut rei alicuius notionem: fed nifi talia vocabula cá
nominibus& verbis efferuntur, inanibus fonisac
firepitibus fimilia funt.nam neq; feorfim ,neq; inter
fe cóiuncta illa quicquam notant rerfed vt vt cóiun
gas inter fe acin vnum confundas coniunctiones,ar
ticulos,& prepofitiones, conatus aliquid vnum ex
iis facere, videbimur inanes fonos precinere, non
differere.Nomineauté cum verbo conflrué&to quod
componitur;illico 3am oratio eft. Itaq; non iniuria 1o
nonnulli bas tantüm partes orationis ponunt.Átq;
Homerus etiam fortafsis hoc declarare voluit fubin de dicens
—Àaee zar yap ivinefu.
Verbum enim voceizz;folet innuere,vt in his: 5]
Ody gs(8. péive) ndi virnkmeÜeuaxys mu.— QT
Ody£,408,;—Xegs asp w f£áve aes eO mure Meza
Aqviv,dqog vé Qdoeigo kvogadt£osau dAAat, Nou enim coniunctio,laut prapofitio;aut articulus cünrdicitur,animo dolor adfertur; fed verbum hoc?9 Efficitur,actionem defignans turpem à motu animi inepto profectam. Itaque etiam poetas& fcriptores laudantes aut vituperátes,folemus dicere, aliquem vfum verbis Atticis, bonis, aut contrà pedeftribus., attalibus vfum articulis Thucydidem aut Demofthenem nemo diceret. Quid? inquies, nihílne reliqua partes ad orationem conducunt? Refpondeo fic conducere, vt falem ad obfoninm, aquaad mazam.Euenus quoque ignem condimentorum opti- jo * mum dixit* dicimus;ueq; ignem neque falem rei elix aut cibi, quibus femper potimur: non ficvt oratio iftis fpe videtur nihil indigere. Id quod de Romana lingua dicere poflum quaferé omnes hodie homines vtuntur. Prapolitiones enim paucis exceptis omnes fuftulic, neque vllis omnino vtitur 35 articulis, nifi ficubieos tanquam fimbrias nominum
adhibet. Neque hocett mirum. quando etiam Homerus
Ilia,«361.

PLATON. Q VAESTIONES. 6i ierus heroici carmiuis ornatu omnibus fuperior, paucis nominibus articulos, tanquam pocul:s anfas,aut galeis criftas adiecit. Itaq; etiam notati funt ij verfus in quibus articuli exprimuntur.vt
y Aum 5 uabuge doiggoya lvgciv Vgys "Tà TsA uid oy.—. eo Doy, pea v2 njrot VaenagoQuyuv&Morzo, &paucahorum fimilia. Inallis infinitis articulus omiffus neq; perfpicuitati neque elocutioni quic15 quam detraxit. Et veró neq; animal vllum, neq; inftrumentum,neq; armorum genus, neq; vlla deniq; alia res partis fuz alicuius fublatione fieri folet pulcrioreffcacior, gratior. Oratio coniun&tionibus ademtis fepe maiorem fortitur ad mouendum vim;
H vtinhoc
A AA fav gea dro, Ao Areu s
AAA ey TiÜpety ee ker ilew Oc née. Et ifta Demofthenis. Multa facere poteft verberás, quorum aliqua percuffus ne indicare quidem alij
20 pofiit: figura, vultu, voce,quando contumeliosé agens,quaudo inimicus, quando pugnis, quando in malam. hec mouent, hzc de ftatu rationis deturbant homines qui contumeliis non funt adfueti.Ité. Quidinónne Madias ab hac ipfa die perorat,crimizy natur,clamitat? Si in fuffragia nfittitur populus, Me dias Anagyrafius obtruditur, Plutarchi publicus eft hofpes,arcana nouit, vrbs ipfum non capit? Hinc eft quód ea figura, qua coniun&tiones omittuntur, valde ab iis commendatur qui artis oratoris prz$0 ceptafcribuhr. iidémque cos, qui nimis adftcidi legibus ac confuetudini nullam pretermittunt con iunctioné, incufant vt ociofam languidámq; moleftámq;,eo quód omni varietate careat orationé eífi cientes, Iam res ipfa oftendit diale&ticos,qui maxi35 mé coniun&ionibus opus habent ad connexiones aut difiun&iones enunciatorum, ita eas víurpare, vc iugo autiga vtitur& viminibus Vlifles ad oues QQ 19
I» Mudia:
[11
«c
0dj/.1,437

M ed bi ML dd —
uan
61 PLVTARCHI Dt
Cyclopis.non enim partem orationis att compage ifta vocabula, fed colligandi inftrumectum da cant,quod ipfa docet appellatio.neq; conftringuntur iis omnia,fed ea tantüm,quz non dicuntur fimpliciter.nifi velis etiam lorum oneris,& gluten libri partem effe, ac diuifiones pecuniz partem reip. gerendz.quomodo Demades dixit,pecuniam,quz po pulo ex«rario dabatur ad fpectaculorum vfum,glu ten effe popularis in republ. flatus. Quz veró coniun&io ta ex multis vnum facit pronunciatum copulando atque connectendo, ut marmor colliquefa&um igni ferrum conftringit? nequetamen marmor ferri pars vel eft vel dicitur. quanquam id quidem genus res, dum in liquata fubeunt atque penex trant,& afficiunt& afficiuntur vicifsim. Coniun&iones funt qui cenfeant non vnum aliquid efficere, fed effe recenGionem tanquam cüm ordine aliquot enumerantur, qui deinceps magiftratum geffe rint. Porró ad reliquas quod attinet orationis partes, pronomen manifeftó nominis eft fpecies. non tantüm quia cafus habet eofdem:fed quód quzdam prolata,proprijfsimé id,quod anté definitum dicen do fuit,exprimunt.neque video quid amplius dicat qui Socratem,quàm qui nominatim hunc hominem dicat.Quod participium appellatur, mixtum quidpiá é nomine& uerbo,ipfum pro fe nihil eft,ut neq; communia femineorum& viriliü nomina.conftruitur ergo cum nomine& cum verbo, temporum ratione verba,cafuum caufa nomina attingens.Dialez &ici talia vocant àrax^Aevs, quafi fi refra&ta aut decerpta diceres: quia foilicet nominum& appellatio num vim habent. vt cüm militantem pro milite, amátem pro amatore diceres. Prepofitiones galeará criftis,& bafibus atque fubiicibus licet comparare: quód non verba int,fed circa orationem verfentur. "Tu vide, ne fruftis potiüs fragmentifque vocabulorum fimiles fint: ficvt litterarü portiunculis&apicibus
I$
20
a

PRIMO FRLGIDO.[0 tibus fcribunt qui feftinant..NNam ifAzvar& itfasvae manifeftum eft concifa effe pro integris ivrés AXjvaz, Ge were Bv. GC mgoygisedau loco wgérsgow ygadas,& xalifau pro uajaifav.ficvt haud dubie etiam Allss B&AAe Gc vixss igév]av feftinantes orationémq; coar&antes dixere 2ufopovdiw Gcroixogvxcw. Proinde vnumquodque horum vfum orationi aliquem preftat,pars autem& elemétum eius non eft. hocenim (vt docuimus)folis nomini& verbo debetur honoris,qux primam iftam conficiunt iun&uram jin qua verum falfümve locum haber.quá protafin alij, alij axioma,Plato logon fiue orationem appellat.
lo
PLvTARCHI
5 Deprimofrigido,libellus.
S r'ne aliqua frigidi vis, Phauori(4! ne,princeps atque natura,ficvt caà| lidi ignis, cuius przfentia quadam & participatione reliquorum vnáquodque fiat frigidum? aut potiüs frigiditas caloris priuatio eft,vt te nebras lucis dicunt,€ motus quie tem? etenim fripiditas ftatui feu quieti videtur ac1y commodata,(icvt cótrà calor mouendi facultatem habere:& calidorum frigefa&io nullius prafentia facultatis agentis fit,fed difceffu caloris.fimul enim hic confertim abiit,& friget id quod relinquitur.& vapor quem aqua feruens emittit,vnà cum difcedéjo te caloreeclabitur.quo fit,vt frigefa&tio quátirati ali guid detrahat,caloré elidens, nihilo in eius locum uccedente. Quid(i hoc primum nomine ifthzc ra dMoid tiocinatio falfi fufpe&a fit, quód multas illuftres fa-«fe grinan cultates perimit,eáfq; nó qualitates& habitus, fed diit
35 habituum& qualitatum facit priuationes? grauitatem putà leuitatis, duriciem molliciei,nigredinem
albedinis,amarorem dulcedinis,& quz aliz qualita
QQ. iij
Frigus non

—
t4
PLVTARCHI Dr
tes ob vim fuam fibi invicem opponuntur, nón vt habitui priuatio.Deinde,quód omnis priuatio ocio fum quippiá eft& inefficax,vt cecitas,furditas,filen tium,mors.formarum enim difceffus funt,& natura rum abolitiones,non nature& fübftantize perfe. At veró frigus in corporibus obortum non minores quàm calor affe&iones motüfq; efficit fuapte natura.Coguntur enim multa frigore,flipantur,atq; défantur,& quies flabilitáfve eius nó ociofa eft,fed gra uis atq conftans,ob vim eius fubfulciendi,atq; cótinendi robore preditam. Itaq; priuatio quidé defectus eft& difcefsio oppofita facultatis: at frigefcüt multa multo intus calore inherente:multa etiá frigus, quo magis ca calida funt, tanto magis cogit
atq; denfat,vt cüm candens ferrum in aquamintin-!$
gitur... Stoici quoq; fpiritum aiunt in corporib.infanrium refrigeratione acui, mutstág; naturain ani riim verti, Verüm hoc controuerfianon caret. Sed €üm frigus appareat opificem effe multarum rerum aliarum,haud par eftid pro priuatione haberi.Preterea, nulla priuatio comparationem fecüdum plus aut minus admittit,neq; eorü quz vifu orbata funt, aliud alio magis minüfve cecum dicitur, nec que loqui non poffunt,aliud alio magis tacere,neq; que vitam amiferüt,aliud alio magis mortuum. Atinter frigida nó minüs quàm calida gradus ifti funt, vtaliud alio magis minüfve,hoc admodum,illud non adeó,vnum remifsiüs, aliud intentiüs dicatur frigidum:quód materia aliàs vehementiüs, aliis languidiüs affecta à contrariis facultatibus,alia aliis mapis calida frigidáve ex fefe exhibet. Etenim habitus cü priuatiore mifcerinó poteft, neq; admittit vlla vis priuationé fibi adverfam aut fociam in fubiedto adfcifcit, fed ea fübeunte cedit. Calida tamen aliquovfque manent frigido admixto, vt nigra albis,graui bus acuta,dulcibus auftera.quz quidem communiFatio& concinnitas colorum, fonorum, medicamento«
bod
IO
Ei
f

PRIMO FRIGIDO. 65 mentorum, ciborum gratos multos amicófq; ortus rzftat. Nam quz eft priuationis adverfus habitum oppofitio,hoftilis eft& pacti exíors: cüm vnius naturaalteram perimat, Ea veró,qua adverfz facultay tes opponuntur,tempeftiué fi fat, càm multeartes vtuntur, tum vero natura plurimum& in aliis gignendis rebus,& maxim£ in aeris mutationibus,ufqs effe&tis,que quia temperatatq; difpenfat dens,muficus appellatur.non fane quod grauia acutis,aut ni
ro gris albaaccommodet, intérque ea confonantiam efficiat: fed quód caloris& frigoris in mundo focietatem difsiditimque ita gubernet,vt& coeantet difcefsionem faciant moderaté,& nimia vtrique ve hementiaademtajin re&um modum componat. I&
1; frigus perindeatque calor fentitur. Priuatio autem non vifunon auditu, nop tactu, deniq; nullo plané fenfu percipitur.Sentiri enim eft fubftantiz. vbi fub ftantia nulla apparet. 1bi prinatio intelligitur,qua fubflantiz eft negatio,vt cecitas vifus,vocis filenti
20 umscorporis inane.nam neque inane tangendo fentimus:fed vbi nullum corpus ta&ui occurrit, vacuü animo concipitur.neque filentiü audimus:fed quádo nihilaudimus, filentium intelligimus, eodémqs modo czcorum,nudorü,& inermium nó eft. fen(io,
ag(ed fenfus negatione nofcuntur. Ergo frigus,(i quidem caloris effet priuatio,nó fentiri oportebat: fed eáintelligi frigida, vbi calor abeffet. Sin vt calor corporis tepore& laxitate, ita frigus eiufdem concretione atque denfatione fentitur: huius iam quaque conftat vt& caloris fuum effe peculiare principium atque fontem. Proinde vniufcuiufque forme priuatio vnica eft& fimplex:fubftantic ipfi plura di fcrimina, complures facultates funt. Vnius modi eft filentium: vox res varia, modó offendens fen55 fum;aliàs oblc&ans. ac tales funt etiam colorum fiqurarámque differentia,aliàs aliter afficientes fentientem.quod autem tangi non poteft& quod coQQ. iuj
3o

11/4d.,105.
nh. [o
616 PLVTARCHI DE
lore, denique quod qualitate caret, nullo difcrimi: ne eft przditum,fed fui fimile. Videtárne ergo frigus priuationum iftarum de genere cffe,nullóq; di. Ícrimineafficere? Immó contra magnz vtiléfq; v» luptates corporià frigore offeruntur: ac vicifsin vehementia damna, dolores, ac pragrauationer, quando non femper cedit ac corpus deferit calor, fed fepe intus inclufus relu&atur atq; pugnat.(cui pugne nomen eft horroratque tremor)& victo caore congelatio& torpor fuccedunt: calore frigus fuperante corpus intepefcit ac relaxatur, quod za vecta vocat Homerus. Verüm haec omnibus funt manifefta,hífq; maxime affe&tionibus oftenditur fri gus calori vt fubflantiam fubftantiz, vel qualitatem qualitati repugnare, non yt negátionem aut priuationem: neque interitum effe cáloris,fed naturam vi eius perimendi preditam, Alioquin& hyemem tempeftatibus aiini,& Aquilonem ventorum nume ro eximemus, vt etatis& Auftri priuationes, quz proprium nullum habeát prin cipium. At enim cüm in Vniuerfo(int quatuor prima corpora, que ob nu merum, fimplicitatem& vim pleriq; reliquorum elementa& principia ftatuunt;ignis inquá,aqua,aer, & terra:necelfe eft etiam totidem elfe primas ac fimplices qualitates.qua veró fint,nifi MEME citas,humiditas, quibus elementorum omnes motiones abfoluuntur? Vtautem in grammatica elementorum funt breuitates& longitudines,in mufi€agraue& acutum,non vnum alterius priuatio: ita
in naturalibus quoq; rebus pro elementis accipere,
debemus calida frigidis,& humida(iccis oppofita corpora, fi quidé& rationi& iis d in natura vifunt cffe&a confentire volumus.Nifi fi placet fequi Anaximenem illum antiquum,& neq; frigidum in fubftantia;neq; calidum relinquere,fed ea facere communes affectiones que materie mutationibus coIO
20
55
mitentur. Is enim materie contra&ionem atque:
den

PRIMO FRIGIDO. 617
denfationem appellabat frigus: laxationem eius& raritatem, calorem. ideóquenon inepté dici,calida hominem ex ore& frigida emittere. halitum enim compreffum labiis atq; denfatum,fieri frigidum: e$ miffum aperto ore,ob raritatem calefcere. Qué quidem eius errorem refellit Ariftoteles. aperto enim ore é nobis ipfis calidum efflari docet: cüm veró fla mus compreísis labiis, non nos€ nobis exfpirare aérem,fed eum qui ante os eft impelli& rebus incidere. Enimveró fi fubftantiam caloris frigorifq; effe concedimus, progrediamur difputando,& que fubftantia, quod principium, que natura fit frigoris,inveftigemus. Ij qui fcalenis ac triangularibus f guris in corporibus fitis,rigere nos,tremere,horrere, aliáque id genus pati ob afperitatem eorum dicunt: quanquam in particularibus errant, principium;tamen inde fumunt vnde petendü fuit. Opor tetenim tanquam à Ve(ta à fubftátia Vniuerfi queftioneminchoare. Qua in re maximé apparet quo 20 philofophus à medico,ruftico,tibicine differat.His enim fufficit extremarum caufarum confideratio. Si enim proximam caufam perfpexerint, vt febris eft caufa intentio aut humoris inlocum alienum illapfus, rubiginis frugü ardores Solis poft imbrem,
?5 grauis foni fiftularum inter feinclinatio: fatis hoc artifici eft ad fuum opus.Phyfico autem,qui veritatem cótemplatur, vltimorum cognitio nó finis eft, fed initium ad prima fupremáq; proficifcendi. Itaque re&é Plato& Democritus caufam caloris&
30 grauitatis querentes, difputationem non ad mentionem ignis& terre finiuerunt, fed fenfilibus ad mente fola cernenda principia revocandis, vfque
ad minima tanquam femina progrefsi funt. Veruntamen priüs etiá hec fenfilia tra tare expedit,in qui
3 bus Empedocles, Strato& Stoici fubftantias facultatum ponebant:Stoici primü frigidum aéri adfcribentes, Empedocles& Strato aquz. Fortaífe etiam
QQO Y
1
bz

Aer 4p primum frigidu; eum,
Va.r, 6495
Theogo. 119
Aer ex ique. €
6:8 PLVTARCHI' DE fuerit qui terram fubfantie frigidi fübiiciat Verüm priüs illorum fententias confideremus. Quoniam ignis& calidus eft& fplendidus,opórtet naturam ei oppofitam frigidam effe& renebrofam.vt enim fplé dido tenebrotum, fic calido frigidü opponitur:quia ficvt tenebre vifum,ita frigus ta&um confundit:& calor fenfum tangendi, vt fplendor videndi diffündit. Ergo quod primüm in natura tenebrofum eft, primüm etiam frigidum erit.Aérem autem primüm effe tenebrofum,ne poctas quidem fefellit.tenebras enim aéris nomine afficiunt.
Ar cra[us apud naues erat:baud quod; Luna
Effulfit calo.—& iterum:
Acre difictto. e pul[a calipine Solem
Reddidit,ut pugnam po[Jct iam quifq; uidere. aérem quoq; luminis experté cnephas dicunt, quafi cenon phaus,id eft inanem lucis:& nephos, nubes aér coactus denfatüfque appellatur. achlys etiam& homichla,quz caliginem& nubeculam notant,& quze alia luminis fenfum impediunt,aeris funt differentiz:cuius id quod videri non poteft& colore va cat, Ades,i.Pluto& Acheron nominatur.Sicvt ergo fplendore deficiente tenebrofus fit aer: ita calore deferente quod reftat,nihilaliud eft quàm aer frigidus.itaque etiam tartarus diciturà frigore:quod etiam Hefiodus docuit,tartarum appellans aerofum; & qui horrore tremunt ac quaffantur,tartarizen dicuntur.Horum ergo hac eft ratio. Iam quoniam interitus rei, mutatio eius eft in contrarium, videamus recténe hoc di&um fit, ignis mortem effe ortü aeris.Ienis enim moritur ipfe etiam ficvt animal,vel vi exftin&us,vel faa fponte emarcefcens. Exftinctio autem illuftriorem facit eius in aerem tranfmutationem.nam fumus aeris eft fpecies,& nidor( vt eft apud Pindarum) aeris recalcitrans fumo. Veruntamen etiam flamma ob inopiam tabefcente,vt in lucernis,
IO
n
2
2$
35

PRIMO FRIGIDO. r9
ternis, cernere licet fummü eius in caliginofum ac tenebrofüm àerem abire. Vapor quoque qui à balneo vel cüm ad ignem calefadti fumus, adu frigida effertur, fatis demonftrat calorem pereuntem in
f aerem mutari, Vt nature ordine oppofitum igni:vnde fequebacur, acrem primum tenebrofum eífe& frigidum. Porró omnium quzà frigore in corporibus efficiuntur vehementifsima& violentifsima res congelatio,in aqua à frigore efficitur. Ipfa enim
YO fuapte naturaaqua facilimé diffunditur, inftabilífque eft& à concretione aliena: ab aere autem proter eius frigiditatem conftridta craffefcit& cogitur.Ideo dictum eft: 1 Continuo ningct, Boream fi prouocet Auftcr.
Xf auftro enim tanquam materiam preparante humorem, eum fuccedens Aquilo adítringit.& maxime hoc niues docent:aerem enim edentes& ante fe fpi rantes tenuem atque frigidum,ita defluunt.Ariftoteles etiam cotes plumbi colliquari fcribit ac fluere prz gelu& hyeme fola aquaac cedente. aer autem, vt apparet, cogit corpora frigorejitág; difsipat& rumpit.Pretereaaqua à fonte avuulfa facilis concrefcit. magis entm aer obtinet vi fua adverfus minoréreém. Quód fi quis frigidà ex puteo aquam in vafe rurfum in puteum demittat,ita vt aquam vas non atttingat,fed in aere pendeat: paulo póft temporis fpacio eam quàm anté frigidiorem fentiet. Quod quidem maximo eft argumento, primam frigoris caufam nó effe adfcribendam aqua, fed aeri. 39 Equidem magnorum fluuiorum nullus profundé KH coit.nó enim ad imum penetrat aer,fed ea tantüm adftringit frigore fuo,que amplectitur propiüs pertinens. itaque barbari pedites eos tranfeunt,
i premifsis vulpibus. nam nifi craffa fit glacies, fed $5 tantüm fuperficiem durauerit; animadvertentes ez hoc 8 flrepitu infrà profluentis aque, retró abeunt. Sunt ctiam qui pifces tum captant partem
£o

6:6 PLVTARCHI:DE glaciei aqua foluentes calida, aqua tunc funiculum hami demitti(inente. Adeó nihil in profundo agit frigus.At veró quz in fummo funt,itaà cócretione ifta mutantur, vt aqua in fe coacta atque compreffa naues collidat atq; perfringat. vt teftantur qui nüc g cum Cafare ad Iftrum in hybernis fuerunt. Quanquam id ipfum quod nobis víu venit, fatis locuples teftimonium perhibet. Nam poftquam loti fumus & defudauimus,tunc magis refrigeramur: corporibus laxatis multum frigoris vnà cum acre recipien- 19 tes. Idem hoc aquz áccidir.nam faciliüs frigefcit,f calefiat priüs: quód fic faciliüs ab aere poteft affici, quando etiam qui feruentes aquas furfum exhau* nuntínque fublimi collocant, nihil nimirum agunt aliud, quàm quód eas multo permifceri volüt acte. 1g Atque his quidem, Fauorine, probabilitatibus nititur ea oratio, que principem frigidi facultatem acrivindicat. Quz veró eam aquz deferunt, non difsimilibus vtitur principiis:népe hoc ipfum quoque fato Empedocle: 20 Splendentem,e7' calidum cernes equidem undiq; Solem: Aft imbrem prov[us tenebrofum, borribilemq;. Cüm enim calido frigidü ita, vt fplendido nigrum oppofuerit, hoc nobis colligendum dedit, ita eiufdem fuübftantiz effenigrediné& frigus, vt eiufdem funt fplendor& calor. Nigredinem veró pon ad acrem,fed ad aquam pertinere fenfus teftatur. Nul. la enim res ab acre nigra,ab aqua omnes nigre redduntur. fi enim candidifsimam lanam vel veftem in aquam iniicies, nigrainde eximetur,colórq; is ma- 39 nebit tantifper, dum vel calor liquorem exficcet, vel prelum aut pódus fuperimpofitü elidat. Et cüm terra confpergitur aqua, nigricantloca guttis occu pata,reliquis priftinum colorem conferuantibus. Ipfiü(que adeó aque, fi copiofa fit quod imum eft, 35 obfcurifsimum eft:cüm partes aeri propinquae pelluceant atque niteant. Ad hac de reliquis hereti, us
An aqua fit primi frigium,
t»
$

PRIMO FRIGIDO.^u
bus maximé pellucidum eft oleum, quia plurimum
in fe habet aeris. cui rei certo id eft argumento leuitas, ob quam omnibus innatat humoribus,ab aere furfum elatum. Quin&in flu&us marinos fi in$ vergatur, tranquillitatem facit: non ventis obleuitaté eius inde delabentibus,(quod Ariftoteles purauit) fed quia flu&us quovis humore i&us fubfidat. Hoc oleo peculiare eft,quód fplendoré& perfoicuitatem in fundo aque praftat, acre humorem CEP non enim duntaxat in fuperficie iis qui no&u fpongias captant, fed etiam vrinando eas in profundo maris confe&tantibus ex ore efflatum lumen prebet. Non plus igitur nigredinis acri quàm oleo,minus etiá frigidi inet. Nam oleum,quo nul35 lus humorum plus a fe habet aérei mipimé frigidum eft, mollitérque coit. quia ar in eius temperie contentus,nó patitur id duriter adftringi. Acus quoque& fibulas ferreas, aliáque horum affinia opera non aqua tingunt fed oleo veriti ne aqua ob
20 nimiam fuam frigiditatem ea pervertat. Nimirum enim ab his zquius eftiudicium peti,quàm à coloribus. quandoquidem nix, grando, glacies,fimul& nitidifsima funt& frigidifsima.& rurfum pix cüm opacior eft,tum calidior melle.Ceterüm hoc etiam
$5 miror, cos qui acrem propterea quód fit tenebrofus, frigidum ftatuunt, non animadvertere eum ab aliis propterea calidum offeri, quia fit leuis. Nam tenebrofum ifthuc nó tam familiariter congruit fri gido,quim graue& in ftatu peri(tens.Multa quip$9 pe caloris inania,fplendorem tamen habent.leue,& uod fponte furfum efferatur,nihil eft eorum, qua
du frigida. Ipfe quidem nubes, dum acream fervant naturam, in füblime feruntur. deinde in humidum mutat, ftatim deorfum labuntur:& frigo35 rerecepto non minus leuitaté quàm calorem amittunt. ac vice verfa calore in eas incidente, rurfum furfum feruntur,(imul& acreá recuperantes natu

fa PLVTARCHI:Dz ram,& furfum enitentes, Id quoque argumentuáai quod denteritu afferebatur;vanum ef. Non enim 1n coptratium abit quidquid interit, fedà contrar10 corrumpitur. Sic ignis vel aqua dum perimitur; in aerem mutatur. Nam Aecíchylus nontam tragi- 5 Ce quàm veré dixit: j Corpefce aquam.ignis fupplicium. Vias.& Homerus fluuio Vulcanum, Neptuno Apollinem in pugna phyfice magis quàm fabulofé oppofuit. ac Archilochus de contraria fentiente non male dixit, 19 Yla dolos edens, aquam ferebat altera Manu,alterád; ignem,—
Apud Perfas veró fupplicadi peniis erat acerrimum & repul(z fecurum, fi fupplex cum ignein fluuium sy deícendens, minaretur ignem fein ed abie&urum nifi impetraret quod petebat. fiebat enim compos voti, fed puniebatur propter comminationem, vtpoteiniuftam& naturz contrariam. Illud quoque tritum,Ignem aque mifces,víurpatum in eos qui V1 zó conatur efficere quod fieri eft nefas;teftari videtur igni aquam effe hoftem, ab eáq; illum perimi& exfunguendo multari: nó ab aéte,in quem fuo interix tu mutatür.Si enim id,in quod quidvis imutatur,có trariü eft: magis adverfabitur acri ignis quàm aqua. 2$ Mutatur enim in aquam ,dum coit: in ignem; cüm difsipatur. ficvt rurfum aqua difsipando in acrem, coeundo in terram abit:vt ego arbitror;ob familiaritatem& cognationem cum vtroq;, non quód alteri eorum contraria ft atq; inimica.Illi vtro modo 3o Caufa cón- dixerintargumentum corrumpüt. Abfurdifsimum &rlations, veró diu efljab acre aquá cogi, cüm ipfum acrem nufquam videamus concrcícere. Nubes enim,nebule,& nubecule, congelatio non funt fed coitio quedam& craísicics humidi ac vaporibus re- 3$ pletraéris: cüm ficcus aernead eam quidem vfque mutationem refrigeretur. Sunt enim certi quidam montes

PRIMO FRIGIDO 65
montes qui neq; nubem, neq; rorem,neq; nubeculam admittunt, verticibus eorum in aerem purum humori(que expertem penetrantibus. vnde liquet vel in primis inferioris aeris coitjionem& denfatio$ nem aeri ob humoris& frigoris admixtionem contingere.Rationt autem confentaneum eft,quód ma gnorum fluminum ima non conftringuntur gelu. Superiora enim congelata, exhalationem non tráfmirtunt: cáque intus contentaatque relifa calorem yo praebet humori, qui in profundo eft. quod eo demonftratur, quia glacie foluta multum vaporem aquz emittunt. Hinc& animalium corpora per hyemem funt calidiora, quód calorem à foris circumftante frigore intró compulfum intus cohiberit. Il3^ he veró furfum exhauftiones aque&in füblime elationes, non tantüm calorem aquis auferunt, fed& frigiditatem. itaque minimé niuem aut ex hacexprefum humorem mouent, qui valdé frigidam requirunt.motus enim vtrunque amolitur. Hancau20 tem vim non aeris cffe fed aqua,(ic licet deintegro ratiocinari. Principio probabile non eftaerem, qui Aerem. mor etheri appropinquat» fuperficiémque eius contin- eff frigidi gens, ab ignea tangitur fubftantia, vi effe preditum contraria, nam neque aliás id fieri poteft,cüm tan25 gatur& extremis continuetur ei fuis:& rationi non convenit, naturam deinceps à corrumpente pofuiffe, eique contiguum feciffe id quod corrumpatur, tanquam ea non communicationis& confonantiz, ed pugnz effet effe&rix.Vtitur veró natu30 rarebus non finceris, neque repugnantibus:fed alternatim pofitum quendam rerum ordinémq;, non perimendis, fed communicandis naturis aptum mediis infertis inftituit. Talis eft aeris natura, qui inter ignem& aquam interiedus,& vtrunque eogj rum contingens, neque calidus ipfe eft, neque | frigidus, fed temperie ex vtroque extremorum leuiinnoxiáque mixtus, Porro aér vbique efl zqua

Odyf/1,469
614 PLVTARCHI DE
lis: nontamen omnibus inlocis zque hyems& friz
us funt. nam aliz partes orbis terrarü trigidz funt & humide, aliz ficce& calidz, non fortuitó quidem hoc, fed quód vna eft frigoris& humidi natura. Africe enim maior pars calida eft& aquarum expers.Scythiam, Thraciam,& Pontum qui pervagati fant,lacus habere raagnos aiunt;ac fluminib.permeari magnis.& quz in medio funt palüftria& lacuugj fimilia, maximé frigent ob exhalationes humorum. Pofidonius dà frigoris caufam facit, quód acr paluftris recens fit& humidus, noftram opinio nem magis etiam probabilem facit,tantum abeft vc fidem ei deroget. non enim aér vt recentior quifq; eft,ita videretur frigidior, nifi in humidis origo ineffet frigoris. Rectius ergo Homerus fontem eius indicans dixit:
Frigida delymphbis fpirabat fluminis aura.
Praeterea veró fenfus nos fepenumero fallit, vt veftem aut lanam tangentes frigidam,humidá nos tan gere putemus:quód fcilicet vtriufque eft qualitatis communis fübftátia, naturzá; vicinz& familiares. In gelidis porró regionibus multa rumpit frigus va fa rea& figlina:nullum tamen inane, fed plena om niajfrigore vim aque faciécte.Sanéait Theophraftus acrem vafa rumpere, vfum bumore tanquam clauo. Sed vide ne elegantiüs quàm veriüs hoc ille dixerit.nam hac ratione ea oportuit magis ab acre rumpi, qua piceaut la&te effent repleta. Sed videturaqua fuapte natura& primó effe(rigida. opponitur
I9
1$
29
2$
enim ratione frigoris calori jignis,vt ficcitati humi. 39
/ditatis,& grauitatis leuitati. deniq; ignis naturam habet difsipandi& diuidendi:aqua glutinandi& continendi, frigore couftringens& cogens. quod etiam innuens Empedocles, fubinde ignem Litem perniciofam, aquam Amiciciam vehementem appellauit.Etenim ignis quidem alimentü eft id quod mutari in ignem poteft: mutatur autem, quod familiare
35

PRIMO FRIGIDO^€j
miliare ei eft: ficvt mutari 1d nequit, quod eius eft contrarium, vt aqua, nam& hzc, vt fimpliciter dicam,neq; vri poteft,& facit vt materia, herba,lignü humida difficulter vrantur,& ob virorem flammam $ edantlanguidam ac caliginofam,humore calori ob naturalem inimicitiam repugnante, Atque hec tu cum illorum argumentis comparando perpende. Caterüm Chrylippus cenfens acrem primó frigidü effe,có quód tenebrofus eft,mentionem fecit dun3o taxat eorum, qui longiüs diftare aquam ab athere quàm aerem dicerent:& cótra eos aliquid dicturus, Hoc pacto(inquit) etiam terram diceremus primó elfe frigidam, quialongifsimé abeft ab aerc. itáque hanc rationem tanquam plané abfurdam repudiat I; atquereiicit. Ego autem pro terra quoque adferri Terra 45 poffe puto probabilia argumenta, quibus eam pri-. primo fri m frigidam effe fides fiat. Id3; primum pon, quo gida. Chryfippus proaere vfus eft przcipuo. quóduam? quiais primüm fit tenebrofus. Nam fiille duas fuao mens facultatum oppofitiones, ex vna alteram necetfarió fequi arbitratur: fexcentz nimirum iam terrz adverfus aerem oppofitiones& adverfationes poffunt proferri, quibus etiam hanc,de qua agi mus e(fe confequentem afferamus.Non enim oppo ag nitur tantüm terra aeri vt grauis leui,deorfum vergens furfum fe efferéti,aut vt denfa raro,tarda& fta bilis velocibus predito momentis: fed vt gravifsimaleuifsimo, denfifsima rarifsimo,deniq; vt immo bilis omnino fuapte natura, ei qui fponte fua cirago tur motibus,& medium obtinens locum ei qui fem perin orbem circumvoluitur. Non eft itaq; abfurdum, his tot ac tantis oppofitionibus etiá calidi ac frigidi contentionem comitari? Non fané,Splendidus veró eft ignis, terra tenebrofa.immó aucem te3; nebrofifsimaommnium rerum, luminífque vacuifsima.Aer quidem primüm particeps elt luminis, mutatárque celerriméjimpletüfque fplendo:c,eum vfRR

iiit d oi i
616 PLVTARCHI.DE quequaque differt, feipfümq; corpus lucis p:ebet; Solenim furgens, vt quidam fcriptor dithyrimborum cecinit, ftatim implet magnam ventorum per acrem ingredientium domum. ex hoclacui maríq; portio luminis immittitur,renidéntq; flumina qua-$ tenus aer ea attingit.Sola omnium corporum terra femper luminis expers eft,neque radiis Solis& Lunz illuminantibus percellitur. fouetur quidem ab iis,& exiguam fui partem à calore fubeunte patitur tepefieri: fed ob foliditstem fuam lumen non admit t6 tens, tantüm in fuperficie circüm illuftratur: interioratenebrz,chaos,& inferi aominátur,& erebus nihil eft aliud, quá tenebra in terre corpore. Porró noctem poctz terra natá fabulantur: mathematici oftendunt vmbram effe terram adverfo Solelumini 1$ officientem.aét enim tenebris impleturà terra vt lu mineà Sole:& quz non illuminatur pars aris, no€is eft ea quantitate, quantam vmbra obtinct.Itaq; exteriore aere etiam per noctem homines ac bruta animalia vtuntur,ambulántq; in eo per tenebras,in 20 quibus vtcunque veftigia quzdam lucis atque reliquiz difperfx funt. intra domos autem& teétis parietibüfque inclufus, omnino cecus eft& luminis expers,terra fcilicet circumquaq; ambiente. Quin & tergora& cornua integra ob foliditatem lumen*$ non tranfmittunt,diflecta autem& polita aeris participatione fiunt pellucida. Exiftimo terram quoq; à poctis identidem nigram appellari,ob tenebras& luminis vacuitatem. vt preciofa illa tenebrofi cum fplendido contentio, terr» magis quàm acri con- 39 gruat. Verüm ea ad propofitam quzftioné nihil facit,cüm oftenderimus,multa frigida effe fplendida, Frigoris ad- multa calida obfcura& tenebricofa. Ille veró friiuncla, goris magis cognatz funt facultates, graue efle, permanens, denfum, immobile: quarum ari nulla, 25 terrz omnes magis quàm aquz infunt. Et quidem
przcipué frigidum fena iudice durum eff, ac duriciei

PRIMO FRIGIDO ej
ciei efficax,& refiftens. nam Theophraftus narrat, pifces gelu:concretos,fi in terram demittátur,frangiac conteri vitrorum inftaraut fi&ilium vaforum. Apud Delphos ipfe audiuifti eorum, qui Parnafum $ confcenderantopitulatum Thyadibus à vehementi vento& niue circumventis,ita gelu duratas ligni in morem diriguilTe chlamydes, vt diftente etiam rumperentur ac confringerentur. Quin& neruis& linguz motum eripit, duriciémque infert nimium Li frigus,congelans humidas& molles partes corporis. Quz cüm fintin confpe&u,rem nunc fic confideremus. Omnis nimirum facultas quando prevalet, eaeft natura vt mutet fibique fimile faciat id quod ab ipía eft vium, ita quod ab igne vincitur, I5 incendi, quod à fpiritu, in aerem verti, quod in a« quar incidit, nifi effugiat, videmus penitus hume&ari.Eít ergo neceffe vt quz valde frigore afficiuntur, mutentur in id quod primó eft frigidum.frigefa&tionis veró exfuperantia, eft congelatio, quz ad 20 extremü rem in lapidem convertit,vbi frigore pror fus obtinente humor congelauit elifo calore. Itaq; terrain profundo concretum aliquid frigore,&(vt fic dicam) glacies eft. frigus enim merü& nulla alia qualitate emollitum ibi habitat,lógifsimé ab ethe25 rerepulfum. I(ta autem confpicua, przcipitia,fcopulos, faxa, Empedocles cenfet ab igni qui medio terrz ardeat edita fuftentari.magis tamé apparet,ea quorum calor elifus eft prorfáfq; abiit calor,hec o: mnino à frigore conftringi&indurari: vnde& pa39 gi Grecis CH MERMS EE extrema denigrata,qui ignis excidit,igni advfta videntur intuentibus.Frigus enim alia magis,alia minus congelat,ma ximé ea quibus primó ineft. Sicvt enim quando caloris eft leue reddere, quod calidifsimum, idem& 3$ leuifsimum eft:& quia humiditas mollit;quod hu. midifsimum, fimul etiam mollifsamum eft.ita fi frigoris eft cogere, frigidifsimum quod eft,erit etiam AR ij

618 PLV'TARCHI DE
concretifsimum, videlicet terra. Quod autem natu ra eft frigidifsimum, id vtique etiam prim erit frigidum.vnde conficitur,terram primó& narura effe frigidam.Idq; nimirum ctiam fenfu deprehenditur. Nam& lutüaqua eft frigidius:& ignem terra ingefta exftinguunt. Fabri quoq; ferro candenti& emol lito marmorum fcobem feu ramenta infpergunt;nimium fluxá inhibentes ac refrigerantes. Puluis etia athletarü corpora refrigerat, fudoréfq; exítinguit. Quid veró fibi vult noftra quotannis migratio, dü hyeme longifsimé à terra nos in fublimia fubducimus zdificia,eftate autem rurfum ad inferiora& hu milia confugientes, fuauem in vlnis terrz habitationem quzrimus?nónne id facimus,quia frigus pe tentes fenfuad terram deducimur, eámq; primm natura frigidum agnofcimus. certé ad mareper hye mem vi&us,fuga quodammodo terre efl,relinquen tium ob gelu eam quantum omnino eri poteft, aerémqs; maritimum, vtpote calidum,amicientium.at etate terripenam rurfum& mediterraneum aerem adverfus ardores defideramus: qui non frigidus?
pfe eft, fed ex eo quod primüm& natura frigidum eft editus, terre virtute imbutus eft, tanquam ferri quadam tinctura. Nam fluentium quoque aquarum ez funt frigidifsimz, que de montibus aut faxis manant,& patealium aquarum quz in profundifsimis funt puteis. his enim ob profunditaté non ampliüs admifcetur exterior aer: ille éfincera terra erumpunt. qualis eft apud Tenarum, quam Stygis aquam appellant, e faxo parcis fcaturieinibus conflueus,ita frigida, vt omnia vafa rumpat,foláq; afini vngula pofsit cótineri./Atq; etiá medicos audimus omni vniuerfe terrg faculratem refi igerádi acadftringendi naturalem tribuere, multáque ab iis foffilia recenferi, quibus in medicina vis infit obthurandi atque cohibendi. Quippe elementum terre non ad fecandum;aut mouendum natura aptum eft, neque
P
L0
2
33
3

Io
E
20
nil
PRIMO FRIGIDO. 06:9
neque acumina habet, neque molliri aut facile circum.fundi poteft.(ed cubiin morem firma eft ac ftabilis. itaq;& grauitate predita eft,& frigore:fiquidem ea vis eius eft vc denfet, compingat, elidat humorem, horrores& tremores in corporibus efficit ob inzqualitatem: quód fi fuperet omnino calore fugiente aut exftin&o, habitum conftituit omnino congelatum atque exanimem.Itaque terra prorfum non ardefcit, aut lentéadmodumatq; egre vritur. Nam aer fepe ex feipfo flammam edit, fluitq;& ful gurat accenfus:humore autem alimenti loco vtitur calor.non enim folidz,fed humida ligni partes cre mando funt idonec:quo exficcato,folidü& ficcum relinquiturjin cinerem reda&ü. Neq; ij quicquam agunt, qui hunc quoque mutari& confumi conten dentes,ízpe oleo aut adipe humeGantes incendüt: cüm rurfus ac denuó pinguedine exvfta, omnino ta men fuperet ac permaneat quod eft terreum.Itaqüc tertam, quód non tantüm locum fuum feruet, fed etiam fubítantia fit immutabili, ac femper in deorum maneat domicilio ,à ftando Heftiam feu Ve-* ftam nominauerunt prifci ob ftatum& concretionem: cuius vinculum eft frigus, vt Archelaus phyficus aiebat, nulla eam re laxante,nullo molliente,
vt quz calefieri aut tepefcere neíciret. rj autem,qui
aerem& aquam frigida fe cognouiffe aiunt, terram
negant:refpiciunt ad proximam terram, aere, fpiritibus,aqua:& calore plenam mixturam atque congeriem. Nihil veró differunt ab ijs,qui nó etherem
*
30 primó& natura calidum, fed aquam feruentem aut
35
candens ferrum pronunciant: quód hactangunt& contrectát, primum purum covleftémq; ignem non fentiunt: vt hi quoq; terram in imo latentem nó vident, quz maximé terra intelligenda eft, ab omnibus aliis fecreta.. Cuius tamen indicium etiam hac funt faxa, quz é profundo magnum& toleratu diffi cile frigus emittunt.Qui autem potum frigidiorem RR uj

$30 PLVTARCHI DE
facere volüt,ii filices in aquá iniiciunt.fiterim fpif* fior,& vis eius intenditur frigore quod à lzpidibus recens& fincerü in eam emittitur. Veteresergo fapientes ac doctos cenfendum eft ftatuiffe zceleftia terreftribus non permifceri:non quód velvt in trutina ad inferiora loco& fuperiora refpexerint, fed ad facultatum differentiam. quippe calida,fplendid3, veloci, leuia, immortali ac fempiternz naturz adícripferunt: tenebrofa, frigida, tarda, mortalium& inferorum fortem parum béatam arbitrantes. Quádo corpus etiam animalis dum fpirat,&(vt poeta ait) viret, tantifper etiam calore vitáq; fruitur: his priuatum,& iam folis terreftribus reftantibus partibus, ftatim frigore& gelu corripitur.fcilicet quód in quavis potiüs quàm terrena refecupdá naturam calor infit. Hzc tu, Phauorine,cü iis compone,quz ab aliis funt di&ta.que fi non multum vin cant vincantárq; probabilitate,valere iube opiniones,& exiftima, Philofophi magis effe ip rebus dubiisaffenfionem cohibere, quàm aliquid tanquam certum probare,
PravrTARCHI
Commentariolus,Bellóne
an pace claríores fuerínt . Atheníenfes,
* o o* x
Hift AT Qv hocquidem re&é refpódit ipfum fubgerentibus! fecutis ducibus Themiftocles, quibus ille aditü ad polibaben-. yes gerédas patefecit, barbaro profligato,& liberafur, ta Grecia.Recté autem dicetur in eos idipfum, qui
propter liberosà fe fcriptos muitü fibi tribuunt. Si
cnim defint qui res gerant;nullus erit hiftoriz fcriptor.
1$
20
M
39

GLORIA ATHENIENSIVM. 6s
ptor. Aufer Periclis adminiftrationércip.& de naua lis proelij vi&oriaad Rium à Phormione erectü tro pheum,tum Nicie apud Cythera,Megara& Corin thum egregia facinora,Pylü Demofthenis,Cleonis f captiuos cccc,& Tolmidam qui circá Peloponne fum nauiget,ac Myronidé qui Borotos vincat apud Oenophyta feu Vineta: iam deleueris Thucydidé, Tolle Alcibiadis conatus audaces apud Hellefpontum, Thrafylli ad Lesbum,& everfam à Theramene I0 paucorüin rep.poteftatem,"Thrafybulá& Archippum,ac Lxx iftos qui à Phyla profedi contra principatum Spartanorü infurrexerüt,& Cononem res Athenienfes rurfum in mare deducentem: fuftuleris Cratippum. Ipfe veró Xenophon fuc fibi hiftorie fuit argumentum;fcribens quomodo exercitum duxerit,& quid praclaré gefferit reiac de iis compofitam hiftoriam effe à Themiftogene Syracufio. gloriam hanc alij deferens fcriptionis, vt de feipfo tanquam alio fcribens faciliüs fidem inveniret.Re20]iqui omnes hiftorici, Clinodemi,Diylli,Philocho: ri,Philarchi, alienorum amorum tanquá fabularum fuerunt hiftriones, imperatorum& regum res geflas difponentes,ac fub eorum memoriam fubeuntes, vt ab eainpartem aliquam fplendoris& lucis *5 collocarentur. Quippeab autore fa&orum recellitur in fcriptorem, atquein eo refulget imago glorig:vbi tanquam in fpeculo apparet in oratione effi gies alieni facinoris. Profe&ó vrbs hec multarum etiam aliarum mater, nutríxq; benigna fuit artium: 39 quarum alias prima reperit ínque lucem protulit, aliis honorem,vim,incrementa contulit, non minimam veró ei debet& inventionis& exornationis partem ars pingendi. Nam Apollodorus pit&tor,qui primus hominum invenit colorum temperationem 3; diuerforum,& vmbre coloribus exprimendz rationem, Athenis natus fuit. cuius operibus infcriptum fuit,
M
bz
RR iij
teni Pin gendi ars.

Ylia.5,547
Poone ad e ac Mantinea expiclio.
53L PLVTARCHI DE
Farliils bac evlpabit quisquam imitabitur. Tum Fuphranor,Nicias, Afclepiodorus,Pleftane: tus fratcr Phedige:quorum alij ducum vi&orias pin xerunt,alij pugnas, alij hereas. vt Euphranor, qui Thefeum àíe pi&um Parrhafij Thefeo comparans, 5 hunc dixit rofas ediffe,fuum autem bubulas carnes. Re vera enim. Parrhafij pius effi&á(q; fuit nitidé: & fimilis nonnihilalterius eft. fed Euphranoris videns aliquis,non infcité diceret:
Ad ciues ingenti pettore pra diti Erecbthei, Quen Toue nata Minerua aluit.—
IO
Pinxit etiam equeftre adverfus Epaminondam prce lium ad Mantineam pugnatum Euphranor non fine diuino quodam inflin&u.Res ita habuit.Epaminon r$ das Thebanus Leu&trica vi&oria elatus, cüm infultare Sparte ruenti faftümque& dignitatem ciuitatis conculcare in animo haberet, principió cum Lxx millium exercitu facta imprefsione ditionem Laconicam vaftauit, finitimófque ad defe&ionem 20 àSpartanis faciendam pertraxit. Deindeapud Man tineam cüm 1j aciem oppofuiffent, ad pugnam provocauir. cámq; recufarent,& congredi non auderent, fed ab Athenis fuppetias exfpectarent: noctu caftra mouit,hoftibüfq; deceptis in Laconicam de- 2$ fcendit: parámq; abfuit quin ipfo adventu fuo Spar tam defertam caperet.tamen fociis Lacedamoniorum id fentientibus,& celeriter ad tutandam vrbem auxilia ferentibus, prz fe tulit, rurfum fe irea£1os populatum:itáque deceptis& fopitis hoftibus 30 no&u é Laconica mouit,continentíq; itinere Mantinenfibus nihil tale exf(pe&átibus fupervenit:cümque ij tum maximé de mittendis Spartam fuppetiis deliberarent, ftatim Thebanos fe armare iufsit. Ergo Thebani, vt qui in armis fibi multum tribue- 3$ rent, f'atim accurrere,& vrbem in orbem cingere. Mantiaenfes veró trepidare, promifcué vociferari,

(91
bl
20
GLORIA ATHENIENSIVM. 635
fcrari,difcurfare,vt qui neque tantas copias fubito flu&us.1n morem irruentes propulfare poffent,neq; fpem auxilij vllam viderent. Ecceautem hocipío temporis& fortunz in articulo Athenienfes€ fupe rioribus locis in Mantinenfem agrum defcendunt, ignari momentorum,& quantam prafens periculü feftinationem requireret, fed lento gradu iter inftitutum peragenres. Verüm vbiquidam excurrens quo rcs loco effet expofuit: tametfi& pauci erant, fi quis cum hoftium numero compararet,& ex itine re defefsiyaliorum etiam fociorum przfentia deftituti,ftatim ramen aciem inflruxerunt. equitéfq; inftru&ti& provedti vfquefub ipfas portas murófque Mantinez,acre proelium equeftre commiferunt,vi&oriáq; potiti eam vrbem e manibus Epaminondz eripuerunt. Hanc rem Euphranor pinxit, videreQs eft in pugne eius imagine, quanta vi ac feruore animorum pugna fuerit cómiffa atq; peracta. fed non puto vos pi&oris artificium ducis virtuti comparaturos,aut paffuros(i quis tabulam trophzo,& imitationem ipfi rei vellet przferre. Dixit quidem Simonides pi&uram effe poefin tacentem, poefin pi&uram loquentem.Nam quas res tanquam fi coràm agerentur pictores reprafentát, hz vt praterite oratione enarrátur atq; confcribuntur.ac cüm pi&ores idem coloribus& figuris exprimant, quod fcriptores verbis& di&ionibus: tantüm hi materia& modo imitationis differunt: vtrifqueidem eft finis propofitus, if4; optimus hiftoriv fcriptor habetur, qui narrationem perfonis animoque mouendo apta tis figuris ita conformat,vt pi&urá referat. Ad hanc quidem Thucydides euidétiam femper enititur, vt auditorem tanquam fpectatorem faciat:& quz animorum perturbationes atq; confternationes fpectá tibus accidiffent,in eafdem lectorem coniiciat. Nà ad ipfius Pyli afperum litus Athenienfium aciem inftruens Demofthenes, Brafidáfque gubernatorem RR v
Pi£lora. ey podfis.

634 PLVTARCHI DE
vt foràs nauim impellere inftigans,& ad tranfira vadens,ac fauciatus& animo deficiens,& ad locum remigibus vacuum declinans: tum é mari pedeftre certamen Spartani,nauale 6 terra Athenienfes obeuntes: rurfümq; bello Sicilienfi terreftre proelium,
?.* nauali equali Marte.hac inquam omniaita funt defcriptajitáq; evidenter ed ob oculos pofita,vt nó minores feré quàm in re prefente fa&um fuiffet mo
tus perturbationefque animus legentis perfentiat, Tamen fi pi&ores non comparamus'imperatoribus,
ne hiftoricos quidem iis equabimus. De Marathoniaautem pugna nuncium attulit Therfippus Erceenfis,G b HF Pontico credimus. Plerique ferunt Euclea cum armis à pugna adhuc calentem in fores principum incidiffe: oh vnum fatum, Saluete,falui fumus,illico exfpiraffe.| Verüm hic quidem nuncius venit rei quam coràm vidiffet, interQue alios pugnaffet.Agedum fi quis de colle aliquo
aut fpecula caprarum ouiümve paftor eminüs pulcerrimi iftius certaminis,omnémque orationem fuperantis fpe&tator, in vrbem nuncium rei attuliffet, ipfe fine vulnere& incruentus, ac premij loco eos pere honores, qui Cynzgiro,Callimacho, Poyrtédse habiti funt, propterea quód eorum res geftas,facinorá, vulnera,interitus ipfe renunciaffet: nónne videretur tibi omnem excefsiffe impudentie magnitudinem? quando Lacedemonios aiunt nun
cio victorie ad Mantincam parte, quam defcripfit Thucydides,carnem é phiditio muneris loco mififfe. Scriptores quidem rerum geftarum, nuncij quidam funt vocales, ré(q; ipfas orationis vi atq; pulcri tudine zquant.debéntq; iis gratiá qui primi eos legunt atq; cognofcüt. fcd& laudatur corü memoria propter eos,quorá przclara facinora litteris cómédaueruot.Non enim oratio,quamtumuis eá dignemur auditione,res cífficit. quando etiam poéfis gratiam honorémque inuenit,fa&is fimilianarrans, vt ait Homerus: Plui— M
;
30
$5

"GLORIA ATHENIENSIVM. 639
Plurima narrabat conficta: fimillima ueris, Ferunt etiam Menandro familiarium quendam dixiffe: inftant Liberalia,& tu comoediam nondum compofuifti? atque eum refpondiffe: Ego mehercle comcadiam feci, argumento iam materiáq; difpofitis: reftat tantüm vtei verfusaccinam.— Namip(i quoque poéta exiftimant res magis effe quàm verba neceffarias atq; precipuas. Corinna etiam Pinda rum iuuenem adhuc,& audaciüs eloquentia vtentem monuit,effe eum artis muficz rudem,quód nul las fabulas fcriptis infereret, quod poétz effet officium:cüm elocutio,& figurz,ornatüfq;,& cantilena ac carminis modus tantüm eó afferantur, vt reb. propofitis faauitatem concilient. Huic admonitio1f niPindarus, cüm animum perattenté adyertiffet,
carmen fcripfit, cuius eft initium:
Vmenumuesan. aurcis utentem fufis Meliam, Aut Cadmum,aut Spartorum genus uirorum, 10— AutHeralis omnia faperantis uim canam*
cámq; id Corinnz exhibuiffet,ridens ca, Manu, inquit, ferendum eft, non toto facco. veré enim coneftaomnis generis fabularum femina promifcu in illam odam Pindarus confudit. Enimveró poélin fa
25 bularum compofitione occupatam effe, etiam Plato docuit. Eft autem fabula narratio falfa, verz(imilis.longé itaque abeft à rebus. Narratio enim rely fabula narrationis fimulacrum eft: tantóq; intervallo abfunt fingentes à narrantibus, quanto hi à
$0 rem gerentibus. Sané pocfeos& lyrici carminis opificem nobilem Athene nullum tulerunt. Cinefias quidem videtur infelix fuiffe dithyramborum conditor,homo nullis natalibus& ignobilis: exagitatáfq; à comcediarum fcriptoribus& derifus,famam
i$ parum(ibi fauentem expertus eft. De dramatibus autem comaediam ita cenfuerunt effe rem indecoram&importunam, vtlege Areopagitz cauerint,
00/5203
Scentcam poefín ele» uat.

65 PLVTARCHI br
ne quis porró com cediam fcriberct.Flocuit interim tragaedia,ac celebri foit glória,auditio& fpectaculum quod eius etatis hoziines maiorem in modum admirarentur. quia fabulis animorumqQae motibus fraudem faceret, qua& qui deciperet(vt dicebat f Gorgias)non decipiente iuftior,& qui deciperetur non decepto fapientio: effet.iuftior d€cipiens,quia prz fe hoc tulerat: fapientior deceptus,quia qui nó plané funt ftupidi, facile voluptate orationis capiuntur. Ettamen,quam vtilitatem pulcra iftz tra- 10 gcdiz Athenienfibus attulerunt? Themiftoclis certé calliditas muris vrbem muniit, Periclis induftriaarcem exornauit, Miltiades libertatem reddidit patriv, Cimon ad principatum evexit.Si Euripidis fapientia, Sephoclis facundia, Aefchyli grandi- 1$ loquentia perinde vel aduerfitatem aliquam depulit, vel fplendotera parauit Athenienfibus: par eft dramata cum trophzis conferri,ac theatrum preto rio opponere,& difciplinas cum rebus praclaré geftis comparare. Placétne ipfos viros introducere, 20 notas& infignia fuorum operum adferentes, feorfim; vtrifq; ingreffum dare? Accedant ergo przcinentibus lyris& tibiispoctz dicentes& cantantes: Fauete linguis,cedite noftris,fi quis imperitus talium orationum, aut linguam non haber puram, 25 * aut nobilium orgia Mufarum neque cecinit, neque choris ducendis interfuit,neque cornigeri tauriuori lingua Bacchi facra peregit. fimul geftent inftruméta,laruas.aras,machinas in(cena verfarilis,& tripodes vi&oriarum przimia. vnà eant Tragi hiflrio- 30 nes,& Nicoftrati,& Callippide,& Menifci,& Theo dori,& Poli,tragocdiz tanquam fumtuofz mulieris comtores& geftatores,aut potiàs tanquam ftatuarum incruftatores, deauratores& tin&ores.fequan tur etiam vafà, perfona rrabez purpureg, machinz àfcena:tum choros conficientium& ftipatorum ne gociofifsimaturba ifumtüfq; in iftas res magnificus Pk are

1o
GLORIA ATHENIENSIVM. 63i7
paretur. Quz omnia cernens Laco ille n6 inepté di ceret, Grauiter peccare Athenienfes,res ferias in lu dicrum impendentes: hoc eftymagnarum claísium & exercituum cómeatum atq; fumtus in theatrum prodigentes. Si enim rationes fubducantur quanticonftirerint fingulz Athenienfibus fabule: appare bit eos in Bacchas,Phoniffas, Oedipos,Antigoná, Medezq;& Ele&rz mala plus feciffe fumtuü,quàm in bella pro imperio& libertate contra barbaros ge fta. Etenim imperatores f»pead pugnandum eduxerunt viros, cibum ignis expertem fecum portare iuffos.& triemium przfecti fociis naualibus naues inftruxerüt,parata iis farina,atq; obfonij vice cepis & cafeo. At choragi chorum ageutibus apguillas,
Y la&uca;alliorum nuclcos,medullá apponentes,per
20
1y
30
35
multum tempus conviuia prebebant, vocem exercentibus atq;luxuriantibus, atq; hi quidem fi vincerentur, reftabat vt exagitarentur atq; deriderentur.victoribus non tripos erat, aut donarium quod ob victoriam dedicaretur, vt Demetrius ait: fedin funibus effufa vita,& inanis tumulus deferta domus. TToc enim vectigal eft poetices,nibilque ex ea fplendidius exfpectandum. Contrà nunc huc accedentes confideremus irnperatores, quibus progredientibus revera fauendum eft linguis, debéntq; iis de via decedere quicunq; nulla re domi militizque gefta nihil tale audent,animóq; non funt puro;neq; Miltiadis Medicids, neque Perficide Themiftoclis manu orgiis funt initiati. Martia hac eft caterua,in terra phalangibus,in mari clafsibus,fpoliifq;& trophais admixtis onufta. Audi Alala belli foror:haftarum hoc exordium. Audire viri facris macantem mortem, vt aicbat Epaminondas Thebanus:pro patria, fepulcris,& aris in pulcerrima vos& fplendidifsima date certamina. Videre mihi videor victorias eorum accedere,non bouem trahentes premiü
aut hircum,neq; coronatas edera,& fece Bacchix

6,8 PLVTARCHI DE
Vitlovie catn redolentes. Totas fecum vrbes,infulas,contt Atbenien-. yebtes,& oras maritimas adducunt, coloniáfq; pofium.
pulorum ampliísimas, vndiq; trophzis&fpoliis co ronatz.quarum ornamenta€ monimenta funt partbenones c pedum nienfura,auftrini muri, naualia, propylza, Cherronefus, Amphipolis.Maratlion Mil tiadis victoriam deducit, Salamis Themiftocleam, mille nauium in(iftentem naufragiis. Fert Cimonis vidoria'€ triremes Phaeniffas ab Eurymedonte. Demofthenis& Cleonis à Spha&eria captum líra- 1o fide fcutü,vin&ófq; milites.Cononis vi&toriamo-— nia Vrbi circundar. Thrafybulea populum liberum à Phyla reducit. Alcibiades apud Siciliam res Vrbis labafcentes erigunt.é certaminib. Nelei& Androcliapud Lydiam& Cariam vidit Ioniam Grz- t$ cia refurgentem. Reliquarum fingulz,Ginterroges quid boni attulerint reipublice: hzc Samum, alia Lesbum,alia Cyprum, alia PontumEuxinum, alia 12 triremes,alia cci129 talentorum fui mercedem át tropheorum refpódebit. Ob h&c populus feftos 20 agitat dies, ac diis facrificat: non ob. Aefchyliaut Sophoclis victotias: neque quando Carcinus cum Acroparem habuit, aut cum Hectore Aftydamas. fed fextam Boécdromionis dicm hodieq; Athen fe ftam celebrant,memoria Marathonise pugna. Sex- 2$ ta vltra decimam eiufdem menfis, vinum funditur ob vidtoriani naualem Chabriz apud Naxum ca die partam. Duodecirna gratiarum ob receptam liberta tem agendarum caufa facrificabát.tunc enim à Phylain vrbem redierunt. Tertiaautem eiufdem men- 30 fis dieapud Plataeas proelio vicerunt. Decimamfextam Munycliionis Dianz confecrauerunt. tunc enim Luna vincentibus apud Salaminam Grzcis pleno orbe apparuit. Duodecimam Scirophorionis ficram fecit pugnaad Mantineam, in qua pulfis ce- 35 dentibüfq; fociorum copiis, foli à fua parte vicerüt Achenienfes, trophaurm que de vidtoribus hoftibus pofue^

GLORIA ATHENIENSIVM. 6j
pofuerunt. Hzc vrbi gloriam,hzc maieftatem parauerunt. hec funt ob que Pindarus Athenas fulcrum Grzciz nominauit.nó quód ea Phrynichi vel
"Thefpidis tragoediis Grecos erexiffet:fed cp primü
$(vtidemait) apud Arthemifiü filij Athenienfiü iece
runt fplendidü libertatis fundamentá:& ad Salaminam,Mycalen,Plateas tanquam adamantinis fulcris
muniuerüt Graciz libertatem,&ad alios homines
propagauerunt.At vero dices,poctarum fcripta efo Íeludicra.oratores autem habere aliquid, quo cum
imperatoribus comparentur:vnde,vtapparet,fumtum fit quod Aefchines Demofthenem fubíannans,
eum dixit fcribendo litem intendere oratorie coutraartemimperatoriam. Ergóne dignum eft przi; ferre Plataicam Hyperidz orationem Ariftida rei Oratores
ad Plateas geftetaut Ly(iz in xxx tyrannos oratio- extensat,
nem Thrafybuli fa&o, aut Pelopide Archiam tyrannum interficientis? aut Aefchinis in Timarchü de fcortatione, Phocionis facinori Byzantio auxi20 lium ferentis,quo fecit,ne confaederatorum filij ludibrio& contumeliis Macedonum effent obnoxij? aut publicis coronis quibus ob liberatam Grzciam ille ornatus eft, coparabimus Demofthenis orationem pro corona? in qua id vnum fplendidifsimé ac
25 doctifsimé fecit orator, quód maiores fuos iurauit
qui apud Marathonem pro libertate propugnaffent:
potiüs,quàm eos qui fcholis adolefcentulos docét,
1n quibus erant Ifocrates,Antiphontes,Ifzi: veràm
illos quorum ciuitas publica fepultura reliquias di30 gnata eft, in deorum numerum retulit orator, iurás
€os,quos non imitaretur. Ifocrates autem cüm eos
qui in Marathone periculum vitz pro patria adiuiffent, tanquam alienis animis vfos decertaffe dixiffet,& corum audaciam mortifq; contemtioné prz35 dicaffet maiorem in modum: ipfe(vt fertur) iam fenex factus, interroganti quomodo viueret, Ita, rofpódit, vt homo qui nonagefimum annum excefsit,
*

600 PLVTARCHI DE
acmalorum omnium maximum mortem cxiftimat. Non enim gladium acuens, non cufpidem lancez prafigens,non galeam poliens,non militins,nou re mum ducens:(cd oppobta, paribus membris conftantia, fimiliter definentia glutinans atque componens, ac tantüm non dolabris atque fcalpellis lxuians ac complanans circuiriones verborum, conua quomodo itaque non metuiffet is homo ftrepitum armorum& acierum armatarum confli&um,qui timuiffet vocalem collidere vocali,& ifocoloa vna fyllaba curtatum enuuciarc? Profcétó Miltiades ad Marathonem profe&us, poftridie à commitfo praelio in vrbem venit victor cum exercitu. Et Pericles cüm Samios nono menfe fubegiffet, Agamemnoai fe praeferebat, qui Troiam decimo OUS auno cepilfet. locrates autem tres pene olympiades confumfit fcribéds Panegyrica oratione:cüm quidem tanto temporis fpacio nunquam ne que militaffet,neq; legationem obiuiffet, neq; vrbé condidiffet,neq; clafsi przfe&us emiffus effet.& ta men innumera bella in id tempus inciderüt. Verüm interim dà Timotheus Eubceam liberat, Chabrias nauali proelio apud Naxum depugnat,lphicrates apud Lechzum Lacedemoniorum legioné(Morám 1pfi dicunt)concídit,& populus omni in libertatem reftituta vrbe,fecum vt fentiret Gracia effecit: nofterille domi defedit, librum vocabulis fuis effingens tanto tempore, quanto Pericles Propylea& Hecatompedum exftruxit.. Quanquam huoc ipfum quoque, vtopus tardé conficientem,dióterio impe. tens Cratinus;ita ferc loquitur de ducendu permedium muro:
Verbis eum Pericles promouet quidem; Ipfa tanen ve proficit nibil.—
Ac mihi fophificam conlidera pufillanimitaté, que
ROnd vitz partem in vnius orationis compofitione
i con5
IO
I$
10
2j
39
35

DE^EXSVLIO. 641 €onterat, Iam vr ad Demofthenis veniamus orationes,equámne eft eum imperatoribus comparari,aut orationem eius in Cononem de iniuria cum verberibus coniun&a zqualem iudicariapud Pylur fta$ tutotrophzo? aut eam quz eft in Amathufiü de má cipiis,iis quos manu cepit ille Spartanis? aut quzil le deinquilinis fcripfit, paria putare rebus ab Alci. biade geftis,cüm is Eleos& Mantinenfes Atheniéfibus contraSpartanos adiunxit? Quin& publice
10. eius orationes id habét admiratione dignum, quód in Philippicis ad res gerendas cohortatur,& Leptinz factum laudat.
PLvTARCHI 5 De exfulio,cómentariolus.
Von deamicis dicitur,idem etia de oratione re&té víurpatur, eam effe optimam atq; fidifsimam,que rebus aduerfis vtiliteradeft;auxiliámque fuggerit. Nam multi effe przftó folent calamitate aliquaim9&s, cámque his colloqui, fed invtiliter, atq; adeó damnoft.ficvt natare aefcientes, ?5 duminaquis demergi incipientibus conátur opem ferre,iifque complexu ne&untur,vnà etiam infra aquas deferuntur. Oportetautem ci quiin dolore eft,orationem ab amicis adhiberi,non quz affenteturfed que confoletur. Quippein rebus adverlis 39 nonopus nobis eft qui vnà nobifcum tragiciiu modü chori plorent atquelamententur: fed qui liberé nos moneát,doceántq; nos: quód cüm aliàs dolori indulgere,& animo concidere invtile fit atq; futile & fatuum.tum,vbi res ipf ratione tractacze atque ante oculos expofite monent te fic tcipfum debere compellare,
Nor fatta tibi c£,(i diimules, iniuria:

Eurip.Phanif:
Remedium aduerfus
eaque mo642 PLVTARCHI.DE pimis quàm ridiculum effe non carnem interrogare,aliquidne ei acciderit, non animum, an ifte cum cafus deteriorem fecerit:fedforis nobifcum dolentibus atque indignantibus magiftris lugendi vti. vn de fit, vt ipfi cüm foli fumus, calamitatum tanquam$ onerum pondera examinemus cum animo noftro. At veró corpus premitur mole impofita:animus ple runque à fe grauitatem rebus adiicit. Lapis durus cft, frigida glacies:fuapte vtrunque natura, non extrinfecus b. adícitis fuis qualitatibus. Sed exfulia, 19 ignominias, honorum amiísiones,cótráq; coronas, magiftratus, primum in confeffu locum, quz ytnobis vel gaudium vel moefticiam adferant, noninipforum eft fitum natura, fed noftro iudicio iis modus prefcribitur:ea quivisnoftrüm fibi vel facilia to- 1$ lcratu,vel ditficilia fuo arbitratu facit. Audire licet, quid Polynicesioterrogatus, Quid? patria carere num magnum eft malum? reípoüdeat: Eft ma» imum, Cg" ve maius, quàm dia queat. Sed cognofce quid in diuerfam fententiam Alcman dixerit, vt quidam de eo hoc epigrámate exprefsit: O mea, malorunq; meorum patria Sardes, Mibi ín te fi obtigi[Jet educarier: T Ruonperem in aurata caua nur ego tympana uefte, Magne facerdos matris;aut fedus pado. Alcnanem nunc me Lacedaemon nomine ciuem Agnofcit,eruditum Graiis litteris: Que me non paulo ueftris fecere tyrannis Preftantiorem.fcu Gyge, fiue Dafcyle. Ita éandem rem nomifmatis inftar vel vtilem vel damnofam redigit opinio.Efto tamen,vt multi dicunt
30
. atq; cantant,exfulium res grauis atque dura. Atqui
multi funt cibi amari& acres, mordétéfq; palatum, 35
lefta baben, àut linguam vellicantes: quibus tamen dum dulcia
tur,
quzdam& grata admifcemus, id quod cflendebat adi20

EXSNVIIO. 641
adimitur.Sunt& colores adípectu molefti, ad quos ob vchementiam nimiámgq; vim oculorum acies cófunditur& hebetatur.at pro remedio ns adiicere licet vmbras,aut avertere oculos ad viridia& iucun5 dum habétia colorem.Idem hoc facere potes in tuo cafu, vt cum eo temperes quz tibiin prafentia com moditates adíunt atque oble&amenta. diuitiz putaamici,ocium,& quod nulla res ad vitam neceffaria tibideeft. Paucos enim Sardianos puto effe,qui ) nó malint cum tuis fortunis etià extorres effe ,optijj fecü actü putare, fi ita potiüs apud exteros iis kii viuere, quàm domo affixos teftudinis inflar nihil habere boni quo abfque moleftia perfrui poffiut. Quemadmodü ergo in comcdia quidá amic ry; fortunz iniquitate lzfum bono animo effe,fortunaque vlcifci iubet: querentiQ; quónam id facere mo do poflet,Philofophicé faciendum refpódet: ita& X nos eam, vt dignum elt nobis, philofophicé vlcifcamur.Quid enim?quomodo pluuiarum& Aquilohis ;o iniurias defendimus? non equidem fedemus pluuia vel Borea incidéte,aut flemus:fed ignem, balueum, veltem,te&um quarimus.Tibi vero ita,vt non faciYé vili alterij,banc vite quafi occupatam frigore partem datum eft refocillare, atq; recalfacere: non qui ;; indigeas adminiculis externis, fed vt rationi cóvenienter vtaris iis quz tibi parata funt. Nam cucurbi tule medicorü humorem e corpore peísimum ad fe trahentes,alleuant& feruant reliquü..qui veró egri tudinianimi nimis funt dediti, ij dá pefsima que q; 3o fuarum rerum cóquirunt,de iis fecum foli difputát, inhzrentá; iis vnde ad ipfos moleftia pervenit:ij etiam ea,ex quib.vtilitatem capere poterant;invtilia fibi ied dub uo quidé tempore porifsimüm iis opitalandum eft. Duobus enim iftis doliis,qua fa- lUia.u,$27 ;
55 talium euentuum plena Homerus in coclo ait. iacere: non Iupiter promus adfidet, vt aliis lenia& temperata, alus(incera malorum exhibeat fluen93 ij |

644 PLVTARCHI DE
ta.fed noftrüm vnufquifq;,fi fapim us,baurientes de bonis quo mala temperemus, vitam facimus iucundiorem& tolerabiliorem: czteris tanquá colisaut cribris intus manent atq; inherent, optimis per foramina aut rimas eie&tis. Quapropter fiin veram ali quam incidimus calamitatem: id quod ad hilarita* tem animíq; tranquillitatem facit ex iis qug in noftra funt poteftate accerfere debemus,& bonorum quz nobis adhuc füperfunt confideratione alivnde
nihil ineft mali,fed omnis dolorinanis opinionis er rore confictus eft: ibi quemadmodum laruas pueris metuentibus propiüs adhibemus reteCtas, ind; manus tradimus, vt adfuefcant eas contemnere:ita nos
neq; agrum,neq; erariam, vt Arifto dicebat,neque medicam officiná: fed fit, aut potids nominatur horum vnumquodq; quovis tempore ab eo,qui pofsider& vtitur.Quippe homo,fi Platoni credimus,plá ta eft nó terrz infixa aut immobilis,fed coeleftis,culü dirigatur.Inde eft,quod Hercules dixit:
Argiuussaut Thebanus. baud enim pcto vnius effe ciuis urbis.patría
Et Socrates meliüs,qui non Athenienfem,nó Grzcum, fed mundanum feu mundi ciuem fe effe dixit. noluit enim fic à patria ifta appellari, quomodo Ro Ex Euripi- dius aut Corinthius aliquis diceretur: neq; fe inclu
de. fitSunio,/Tanaro,aut Cerauniis montibus. Cis Nat,— Vides fublime fufum immodevatum etbera; deor. Quid tenero terram circumuctlu amplectitur 2
ifü
oblatum incómodum mitigare. Vbi veró in ipfare 10
quoq; rationis lumine propiüs admoto detegemus id
Suidquid przter rem putridum,vanü,& tragicé inPallio. que atum nobis obiicitur. Talis autem eft tua é patria, fit- quam putas,nunc tibi imperata cómigratio.Natura
enim patriam nullá cuiquam fecit, vt neq; domum, d
ius tanquam e radice caput furfum ere&um in ca-?$
Greca urbs mibi quecunq; eft.—"N
35

EX SV LIO. 64*
ifti patris noftro funt termini.neq; hec quifquá exful,hofpes,peregrinus eft, vbi idem ignis;aqua, aer. vbi iidem gubernatores atq; difpenfatores,So];Luna, Lucifer.vbi eedem omnib. leges, fub codem ma $ giftratu,folftitium zftiuum, bruma, zquinoctium, Pleias, Ar&urus,tempora ferendi, tempora plantan di.vbi vnus rex& princeps deus,principiü, medi, finémq; cóplexus Vniuer(i re&à pergit,& fecundü naturam circumiens.Hunc comitatur Iufticia vltrix p, pps. 10 eorum qui diuinam legem deferuerunt. hac omnes 1 V.Leg. homines natura adverfus oés vtuntur tanquá ciues. Quoódauténon habitas Sardibus,nihil eft. Nam ne Athenienfes quidé omnes Colyttü inhabitant, neque vniuerfi Corinthij Craneum,neq; Pitanam La85 cones.Ergóne tibi peregrini atq; extorres videbun tur Athenienfes,qui ex Melitain Diomeá cómigrauerunt? Illi veró& menfem Metagetnionem appels larunt,& facrificia Metagetnia peragunt, cómigrationem in viciniá 6 fuis fedibus(vnde illis nomen) 20 gquohilaríq; animo ferentes. Quz at terrz pars abaltera longé poteft diftare,cüm ipfam totá mathe matici demonftrent cum coelo cóparatam pundiilo co effe? nos aüt inftar formicarü aut apum,fi ex vno formicarum nido autalueari excidimus,in moerore ?5 fumus,& peregrinos nos effe fa&os egre ferimus, ignari omnia, vt funt,noflra putare atque vfurpare, Ridemus quidem eum,qui dixit meliorem Athenis effe luná quàm Corinthi,& tá idé quodámodo nobis evenir,cüm extra patriá conftituti terram,mare, 39 aerem caclü dubij cófideramus,tanquam diuerfa ab iis quib.adfueueramus. Quippenatura nos liberos folutófq; dimittitiipfi nofmet devincimus,in anguftias cócludimus,inq; ar&ü cópingimus. Ergo Perfarum reges fubfannamus;qui(fiquidé hoc veré nar 39 ratur) folam Choafpis aquà bibentes, tot rel iquá orbéterrarum aqua expertem fibi faciunt:ipfi interim alió locorü tranflati, Cepluf,Eurota, Taygetis SS iij

$46 PLVTARCHI DE
Parnafive de(iderio mundum robis ad habitandum non fatis idoneum reddimus? Sané quidà Aegyptio rum ab offenfo& irato rege in Aethiopiam deporta
ts hortantibus vt ad liberos& vxores fuas rediret, pudenda(caninum quidem fatis hoc)oftédentes re-$ Íponderunt, Quandiu hac fecum effent habituri, neque vxores ipfis neque liberos defore. Honeftius hoc& maiori cum grauitate dixeris, Hominem vbicunq; mediocriter fuppeditabunt res ad vitam tole randam neceffariz, neq; vrbe neq; larecariturü: tan 10 tüm ad(it mens& ratio,anchorz& gubernatoris vi ce, vt quovis portu,ad quem delatus fuerit, vti poffit. Vtenim diuitiz amiffe non facile aut celeriter poffunt reparari: ita patria fit quevis vrbs homini qui rebus vti pofsit, radicesqQs habeat, quibus viuc- i I€ vbig;& ali,& adnafci queat. quales habuit Themiftocles, habuit Demetrius Phalereus. Hic enim poftquam in exfulium fuit a&us, Alexandrez primo inter Ptolemei regis amicos loco,non ipfe modo vi xitin abvndantia rerum fed Athenienfibus etii do. 20 na mifit. Themiftocles cum regio fumtu omnia fuppeditarentur,ad vxorem& liberos dixiffe fertur:Pe riiffemus nifi periiffemus. Ideo Diogenes etiam dicenti, Sinopenfes te exfulio€ Ponto damnauerunt: refpondit:& ego illos manfione in Ponto, ig
Ad Euxini maris prevupta litora.
Stratonicusautem in Seripho ex bofpite quafiuit, quódnam flagitium apud ipfos exfulio puniretur.re fpondentíque eos qui mala fraudeegiffent,Curjin-— quit,ergo nó falfum cómittis, vt ex his anguftiise- 39 migres?& tamé Comicus ibi ait ficus fundis deiici, omniáq; habere neceffaria infulá.Enimveró fi ipfam veritatem remota inani opinione cófideres, qui vni vrbi fe addicit,is à reliquis omnib.eft alienus,& peregrinus in iis.non.n.iuftü videtur, fua relicta eü ha 3$| bitare aliá.Spartá nactus es,eam orna:etiam fi obfcu ra liti morbis obnoxia, feditionibus malífq; se. turbe

EXSVLIO. 647
turbetur. Cui veró fuam vrbé fortuna adimit,ei con cedit habitare quam delegerit. Pulcrum enim illud Pythagoreorum preceptum, Delige vitz rationem optimam, füauem eam confuetudo faciet: etiam hic
: fapienter poteft vfurpari. Vrbem delige optimam& tibi iucundifsimam:patriam eam tibi tempus faciet. & quidem patriam,qua te non diftrahat occupationibus,non molefta fit interpellando,non iubeat mo dàó Romam irelegatum,excipere modoó praefectum,
o aliás publica obire minifteria, Quz fi quis memoria repetat nó plané faftu inflatus,fua patria eiectus vel infulam fibi pro domicilio deliget. Gyaron puta; aut Cinarum afperam, fterilem, atq; cultu difficilé. ídqs non animo eger, non lugens, neq; ifta mulierá
1; apud Simonidem vfurpans verba:
"T'enetme purpurti maris Anguftia lo mi feliataFremitus circbm exagitati.
Sed illud Philipp: potiüs fecum reputabit, qui cüm aliquando in palaftra cecidiffet, poftquam conver2O fus in puluere fuam vidit imaginem: Dij boni,dixit, vniuerfum terrz orbem appetimus, tam exigua terre portione à natura nobis tributa? Exiftimo Naxü abs tefpectatam,aut faltem Thuriam ei vicinam.atqui illa Otum& Ephialtem cepit, hec Orionis fuit
25 domicilium. Et Alemzo 1n limo recéns compacto quem Achelous adgefferat, fedem pofuit, cüm(vt
eft apud poctas) Eumenides fugeret.ego autem arbitror eum quoq; ciuiles fugiffe magiftratus& fedi tiones furiofá(que calumnias, ac fibi delegiffe exi39 ouam fedem, vbi in ocio tranquille viueret. Tib.fané Caefar feptennium vfque ad mortem Capreis vixit,tantóq; tempore totius orbis terrarum imperij facra in vno cordeconclufa, locum nufquam mutauerunt. Verüm ei quidem curz imperij circumtufze 35&vndiquaq; ingruentes, non concefferunt purà& | tranquillam quietem infularé. Cui veró licetin exiguam digreffo infulam non paruis liberari malis;
SS uj
t

£48 PLVTARCHI DE
is mifer eft,(i non fecum Pindarica i&a loquitur, ac fepe cantillat; Aunabo leuem cupreffum. Ontfsis Crete pafcuis: "Terre mibi datum eff parum, Carco interim doloribus: & veró abfunt feditiones,mandata principum,mini fteria publica,& officia difficulter excufanda. Si enim re&té dixit Callimachus;non debere nos fapien to tiá fcheeno(menfurz hoc genus)Perfica metiri: cur beatitaté fchaenis aut parafangis metientes, fi infulà incoleremus cc ftadiorü,non ut Sicilia quatridui ambitu cótentá,deploraremus nofmet táquá infelices?* Quid.n.cófertlociamplitudo ad moleftiz va- 1$ cuitatc? Nó audis quid in tragoedia dicat Tantalus: Bis fex dierum menfura confero cgo agros, Berecynthía arua.— ac paulo poft dicentem: Animus meus furfum ufay euettus ad polum, 10 Decidit buini;e me fic uidetur alloqui: Difce baud nimis magni facere mortalia. Et Naufithous amplam fpaciis Hypeream deferés, quód vicini ei effent Cyclopes,in infulam commigrauit, Odffm- Que prod à velíquis mortalibus ufa, vemota, fro, Solad; in undofi fedes foret equore ponti & evitatis aliorum hominum cómerciis, fuauifsimá fuis ciuibus viuédi rationem parauit.Ilam Cyclades VInfülarum, infulas olim Minois filij,poftea Codri& Nelei pro- 39 laus, genies inhabitauerunt. hodie in iis fatui exfules fup plicium fe perferre putant. Quanquam quztandem exfulibus deftinata infula non eft amplior Scil luntio proelio, in quo Xenophon poft expeditioné illam nobilem preclaré confenuit. Academia tri- 35 bus drachmarum millibus emta, domicilium fuit Platonis, Xenocratis, Polemonis ibi difputantium acto.
D

EXSVLIO. 645
dctotam etatem conterentii:vnica demta die, qua Xenocrates quotannis in Aftu iuit Liberalibus, vt (quodaiunt)nouorum tragicorum hiftrionum con decoraret fefliuitatem. Ariftoteli etiam exprobra» uit Theocritus Chius, quód Philippi& Alexandri convictum amans, Spreta Academia, loca quá fe Borborus amnis
Effundit poftbazc maluerit colere. Eft enim fluuius apud Pellam,qui Macedonibus dicitur Borborus: cüm Grzcé ea vox caenum(ignificat. Quid quód Homerus infulas nobis quafi ex profeffo praedicat atque celebrat,
1o
Lemnum diuini uerit inde'Tboantis inurbem,/ item: Viad.£230
x— Etque Lesbus babet fedes preclara deorum, Et:
Scyron Enyei eclfam cum cepimus urbem. rurfum: ilia. 2, 6as.
^Tum qui Dulicbiam, facras€" Ecbinadas.—
Ac de illuftribus viris habitaffe in infulis aiunt diis charifsimum Aeolum,fapientifsimum Vliffem, for20 tifsimum Aiacem, hofpitalitatis laude clarifsimum Alcinoum. Equidem Zeno, cám narratum ei effet nauim, quam vnam reliquam habuerat, vnà cü mercibus effe à mari abforptam,Bene,inquit,Ó fortuna facis, in pallium me& vitam compellens philofo25 phicam. Homo autem non faftu tumens, neq; plané infaniens turbe hominum amore,non(puto)cul pabit fortunam fiab eain infulam aliquá detrudatur: fed gratias aget, quód ipfi multas iftas moleftias, vagófq; errores,& iactationes peregrinatio30 num,pericula nauigationü,tumultüfq; forenfes adi mens,flabilem& quieta, ociofámq;& fuauifsimam re vera vitam dederit, rerum neceffariarum menfuram velvti circino defcribens.Que enim infula eft, quz non habeat domum,ambulationem,lauacrum, 35 pifces, lepores, fiquis venatione& animi oble&atione parum feria vti velit?Et quod eft potifsimum; quies;cuius fitis plerofque tenet, tibi plerunquein SS. xv

6$0 PLVTARCHI DE
manu tua erit. Tefferis ludentes,& domi fce occul tantes, inveftigant Íycophantz& curiofi bomines, confectantürq:;,& ex fubvrbanis,hortífq; i» forü& aulam vi pertrahunt. in infulam nemointerpellan-|. di,petendi,zs alienum contrahendi, aut ac ideiuf-$ fionem exorádi, velad comitia proipfo obeundum petendi gratia nauigat: fed hoc faciunt neceffariorum& familiarium optimus quifque, benevolentia
& defiderio impulfus. reliquum vitz tanqvá in afylo conftituri&(acrofandti eft ei,qui velit& didice.!O rit liberali ocio frui. At qui foris difcurreptes,vitzQue maiorum partem in diverforiis publicis& teloniis confumentes beatos predicant, fimiles funt eorum qui planetas inerrantibus ftellis meliore pu tant efle conditione. Et tamen vnufquifq; planetarum fuoin orbetanquam infula aliqua ita circumvertitur,vt fuü feruet ordinem.Sol enim(inquit He racletus)nunquam fuos fines tranfzredietur:fi peccauerit, Furie eum Iufticiz adiutrices invenient. Verüm enimveró hzc,amice,his dicimus atq; acci- 20 nimus,quibus cum in infulam commigratü eft,com mercia cum aliis precídit
Vnda maris multos inuitos illa vepellens.
"Tibi,cüm nó fit vnus adfignatus locus,fed vno pro. 25 hibitum:dum vno interdicitur, omnium aliorü poteftas eft data. Porró auté his cogitationibus, Non Bero magiftratum, non fum in fenatu,non przmiorum in certaminibus fum arbiter ,fi hzc opponas: Non interfumus feditionibus,non fumtus facimus, 39. non forcs przfecti obferuamus, non curz nobis eft cui nunc provincia noftra obtigerit, iracundüfne fitanimportunus, x Sed quemadmodum Archilochus Tha infule frugifera arua& vineta filentio pretermittens, eam ob afperitatem& inzqualita- sj tem traduxit;ita fcribens,
—illa afini dorfum uclut
$
Síat,

BEXxswvLIioO. 651 Stat,materie fylueftri prov[us ob[ita: fic nos exíulij vnam partem acriüs confideramus, in qua eft obícuritas& ignominia:ab altera ocium, quietem,& liberalitatem nepligimus, At enim reges Perfarum co nomine felices predicant, quod hyemem Babylone, zftstem in Media,Sufis fuauiffimum veris tempus exigerét. Licet veró exfuli my fteriorum tempore Eleufine degere;Liberalibus Ar gi5 feftiuitati folenni intereffe: Pythiis Delphos, ? Ifthniis Corinthum fe conferre, fiquidem fpe&taculis dele&atur. fin veró,ocium in manibus eft,deambulatio, le&tio, fomnus abfque interturbarione, Diogenis illud, Prandet Ariftoteles quando Philip polubet, Diogenes quando Diogeni:cüm neq; negocium,neque magiftratus,neque prefe&us vidus: rationem vfitatam tibi interrumpat. Ob hácadeó caufam paucos de prudentifsimis& fapientifsimis invenies in fua patria fepultos. Plerique nemine co gente revulfis anchoris vitz nauim ad alium por? tum applicuerüt:alij Athenas,alij ex Athenis. Quis enim ita patriam fuam laudauit, vt Euripides cuius hzc funt:
Primdntnec inquilinus nos populus fumus, aj— Sed indigenas, natiq; in boc adeo folo: Cin cetere urbes teferarum inftar cite Aliis alice ciues mittant identidem.* Q udd fi quid extra propofitum me feminas Ta&arc fertis.coelum temperie optima 39"Tellurem apud nos ambit.baud eftus grauis Nos urget, baud byems gelu nimio premit. Tum quidquid babet A[ia;aut iucundum Grecia, Hoc omne confe&amur genij gratia. 3; Ettamé is ipfe,qui hec fcripfitin Macedonia abiit, atque apud Archelaum vitz reliquum exegit. Audiuifti(puto)etiam hoc epigramma:

652 PLVTARCHI DE Aefchylus Eupborionis, Athenis natus in aruis Frugiferitacet bic poft fua fata Gelee. Nam& hicin Siciliam abiit,& ante eum Simonides.Tum illud,Herodoti Halicarnaffei hiftorie edi tio hec: funt qui fic fcribant:Herodoti Thurij. Mi- 4: grauit enim Thurios, párfq; fuit eius coloniz. Iam facrum illum& diuinum Mufarum fpiritum, Phrygie exornatorem pugnz Homerum, nónne hzc eft caufa cur tam multz vrbes fibi vindicare voluerint, qudd non vnam aliquam laudat?At Ioui quoq; Ho- 1o pitali multi habentur maguíque bonores. Quód fi quis dicatjiftos gloriam& honores captaffe: ad fapientes animü refer,fapientéfq; illas Athenienfium fcholas& difputationes tecum recenfe, Lycei, Aca demiz,Stoz, Palladij, Odei. Si Peripateticam reli- rg uis prafers philofophiam:Stagera patriam habuit
Ariftoteles,Ereffum Theophraftus,Lampfacü Strato, Troadem Lyco, Chium Arifto, Phafelites fuit Critolaus. Si Stoicam probas:Citien(is erat Zeno, Cleanthes Afsius, Chry(ippus Solenfis, Diogenes 20 Babylonius, Antipater Tarfen(is.adeóq; Athenien
fis Archedemus ad Parthos abiit, ac Babylone Stoi
cz fcholz fuccefsionem reliquit. Quis autem illos extorres egit? Nemo. fed vltró ocium fectantes honeftum, quod non temeré contingit iis qui in pa 2$ tria alicuius nominis funt aut potentia pollent, reli qua verbis, nos docuerunthoc factis. Atque etiam hodie celeberrimi& preftantifsimi viri viuunt extra patriam,non indicto,fed vltró fufcepto exfulio, neque iufsi fugere, fed fponte fua fugientes nego- 30 cia,occupationes,moleílias, quas patria adfert. Etenim Mufz,quátum video, veteribus pulcerrima& nobilifsima fcripta vt componerent, exfulium pro adiumento adfumferunt. Thucydides Athenienfis bellum Peloponnefiorum& Athenienfium confcri 5$ pfitin Thracia apud Scapten Hylen: Xenophonin Scillunte Elidis:Philippus in Epiro: Timeus Tauromenij

EAX;S VEL I O. 65s yhenij in Sicilia natus, Athenis: Androtion Athemenfis Megarz: Bacchylides poéta Ceus in Peloponn efo. Hi omnes, iífq; adhuc plures,patria fuaamiffa non defponderunt animos,neq; fefe proiece$. runt:fed bonitate fuorum ingeniorum vfitanquam commeatum fortuna exfulium fuppeditante, apud omnes etiam poft mortem fama funt celebri: neque ab illis vlia vllius qui in exfuliá egiffet fa&ainterim extat mentio.Quare is quidem ridiculus eft,qui ex10. fulium putat cum ignominia coniun&ü.Quid enim dices. Obfcurus fuit Diogenes?quem cüm Alexander vidiffet in Sole apricanté,& quafiuiffet aliquáne re indigeret: fq; refpondiffet,nulla, nifi vt paulüm fecedens Solis radios non intercipias: mira jj tusanimi magnitudinem, amicis dixit, Nifi Alexan der effem, Diogenes vellé effe. Obfcurüfne fuit Camillus Roma eiectus? qui nuncalter Rome códitor dicitur.Et quidem'Themiftocles folum Grzcie coa &us vertere, non amifit partam apud Grecos glo10 riam, fed apud Barbaros nouam eft adeptus. neque adeó quifquam eft abiecto animo,qui nó mallet cffc Themiftocles eiectus, quàm Leobates qui de co retulit eiiciendo: aut qui Clodius potiüs rogationem de Ciceronein exfuliü mittendo ferens, quàm ag Cicero exulare iuffus etfe cuperet:vel Ariftophontis accufatoris ftatum Timothei patria extrufi conditiovi przferrct. Ceterüm, quando multos verba Euripidis mouenr,qui vehementer accufare exfuliá videtur: videamus quídnà illefingulatim dicat;in30 terrogante& refpondente introdudtis.
LO C. Quid patria carere num magnum eft malum
,, kÁ Euripides POL.Ef mao imunc re maius, quam dici queat. refutatur. 1O C. Modus exili quis eftquid exfulibus graue eft.— PhamiffP O L. Hoc maximum unum eft, libertate quod carent.
1O C.Seruile fané eftrton dicere quod fentias.
P OL. Dominorum ad bec oportet ferre infcitiam.

654 PLVTARCHI Dr
Hzc neque rc, nec; veré concedi fibi illepoftuz lat.Principió enim nó ferui hoc eft;nó dicere/quod fentias: fed viri cordati,cüm occafio& res filétium taciturnitatémve deliderant. quod ipíe alio loco meliüs pronunciauit.$ Tacere;ubi ves pofciteim tutum efi loqui. Deinde dominorum, fiue eoruin penes quos poteftas rerum eft,infcitiam non minüs lj coguntur ferrequi domi funt, quàm qui exfülant: imó illi metu calumniárum aut violentiz magis plerunq;tolera- 10 re iftam cogütur. Illud veró grauifsimum eft,& abfurdifsimum peccatum, quód exfulibus libertatem adimit.Mirü enim fi dicendilibertas Theodoro Cy renzo fuit ademta.qui,cüm ei rex Ly(imachus dice ret, Te, quia talis effes,patria eiecit: Omnino,refpó t$ dit:neq; enim me ferre poterat,ficvt& Bacchum Se mele eiecit, cüm ferrc nequiret ampliüs.cámque ei rex Telefphorum oftendiffzt, qui oculis, naribus, auribüfq; mutilatus in cauea continebatur,ac diceret,Sic ego tracto cos qui mihi maléfaciunt:* 10 Quid?/An Diogeni libertas fuit ademta, qui cüm in caílra Philipp: bellü Grecis inferentis veniffet, cffetq; ad ipfum pro exploratoreaddu&us: faffus cft fe veniffe exploratum Philippi inexplebilem auariciam ac dementiam: qui càiret, vt momento hore 25 de imperio fuo atque eriam vita pugnz aleam fubiret.An veró Anpibal non vfus cft libertate dicendi adverfus Antiochum, exfal adverfus regent. quem €üm oblata occafione iufsiffet hoftes aggredi,ifque mactata hoftia negaret exta addicere:Quid,inquit? ES tu carnem pluris'acis,quàm hominem prudentem? Porró autem cüm foli mutatio neq; geometris neque litteratoribus libertatem adimat de rebus fibi perceptis ditlerendi: bonis atq; honeftis viris eam adimet? Enimveró futile ingenium vbig;& vocem gg intercludit,& linguam pervertit,fuffocat,filere co::t. Qualia veró Íunt,quz fequütur apud Euripide?

EXSVLI/O. 63$
IO C. A: ffe tamen feruntur cx files ali. POL. Vulütafpicunt iucundo:cuntantur tamen. Id crimé profectó ftulticiz potiüs intentetur,quàm exfulio. Qui enim non didicerunt, neque norüt rebus pratentibus recté vti, ij femper à futuris pendentes,& abfentia defiderantes, fpe tanquam raté feruntur atque flu&uant, etiam fi nunquam extra muros prodeant. 9. Y1O C.Patris tuuere nil amici€7' bofpites? POL. Felix uide ut fis:nil mijeros ifti iuuant. IO C. Nor nobilitas in. altum te tua extulit POL Malum eftbabere nibil.sne non aluit genus, Hzc veró iam Polynices ingrate dicitignominiam ; nobihtati, amicorum inopiam exfulio infcribés.qui & ob generis fplendorem exful regiis eft dignatus nuptiis,& amicorum fociorümque tanta flipatus multitudine bellum fufcepit. quod ipfum ipfe paulo póft ic fatetur: (0— Nudti Myceneorum, multi principes Danaorum€ unà nunc adfunt,mibi gratiam Dantes moleftam banc, qua mibi fit peropus tamen, Qualis veró eft illa lamentatio matis? Non ego tibi pro morc in nuptits Facem[uccendi: non lauacra mollia Vmenus grecbuit tibi.
21
E nimveró gaudere debebat,ac gratifsimum hocha bere, quód inaudiret filium in tanta regia habitare. jo illa veró non accenfam facem deploraus,& nonfup peditatas ab Ifmeno aquas(quafi veró Argis& aqua & igois deeffent wuptiis) faftus& ftolidiratis mala exfalio appingit. Attamen,inquies,exprobratur Exfulisi. n8 exfuli exfulium?à quo tandéjnifi à fatuis? qui& pau(fe probro 35 periem,& caluiciem,& breuitatem ftaturg expro- fum.
brát,& pro flagitio deputant, fi quis peregrinus fity aut inquilinus.verüm qui in horum fententiam non

Ei
$6 PLVTARCHI br
defcendunt, ij admirationi habent viros bonos, fiue pauperes ij int,fiuc peregrini,fiue exfules, Nónneautem videmus vt Parthenonem& Eleufiniü,ita etiam Thefetum ab omnibus adorari?& temen exfulauit Athenis Thefeus, cui hoc debent homines,$ quód Athenas inhabitant: vrbéq; excidit, quánon inquilinus tenuit,fed ipfe códidit.Quid vero Elcufim preclarum relinquetur, finos Eumolpi pudet? qui€ Thracia Athenas profectus initiauit facris,atque etiamnum initiat Grecos. Cuius deniq; filius 1o Codrus Athenis regnauit?nónne Meláthi,qui Meffena extorris fuit?^Aa non laudas Antillhenis di&tü? ui obiicienti matrem ipfius Phrygia fuiffe,refpon
Es Etiam deorü matrem Phrygiam fuiffe.Tu quoque, fi quis te probri caufa exfulem appellet,refpon debis:Etiam Herculis,cui ob victoriarum pulcritudinem Cillinico nomen fa&um eft, pater exul erat: & auus Liberi patris, miffus ad querendum Euro-.—^ pam, domum non rediit:
Pharnixá natus, ex ul mutauit genus, 10
"Tbcbas profetius.— vbi mulieres furibunde Bacchum ab eo genus ducentem facris venerantur. Quod vero Aefchylus obfcuré innuit,dicens:
Caflumq; Apollinem,exfulem calo deum: 2j
€ eo meum os,vt cum Herodoto loquar,continés
efto. Empedocles porró fic orfus fuá philofophiam:
Fata iubent flant bec decreta antíqua deorum,
Si quid peccando longeeui demones errant:
Quifa; luit paras, carlod; extorris ab alto
"Trigintaborarum per terras millia oberrat.
Sic€7' ego nunc ipfe uagor, diuinitus ex[ul. equide oftédit nó fe modo, fed fuo exemplo omnes homines hic exfules& inquilinos effe. Hoc enim 3$ voluit intelligi..Non fanguis vobis,ó homines,non Ípicitus concrecus animz ortü naturámg; praebuit:
fed
5
30

INVIDIA ET ODIO. 653
fed ex his corpus conformatum eft terrigenum atque mortale. originem animz alivnde hucaduenientis lenifsimo vocabulo peregrinationis indico. quz, fi verifsi me loqui velis, exfulat& vagatur $ diuinis eiccta decretis atq; legibus. Deinde tanquá ininfula quz multis agitatur flu&ibus, oftrei in mo rem, vt Plaro ait, illigara Corpori,quia nó meminit, neq; reminifcitur ex quanto honore,& quanta beatitate demigrauerit,non Sardibus Athenas, nó CoIO rintho in Lemnum aut Scyrum,fed de coelo& luna in terram& terreftrem vitam delata, vt ibi exiguum fubinde locum alio loco mutet, egré fert infolentem fui mutationem, ac tanquam degener planta emarcefcit. Quanquam plante quidem vnus locus 15 alio eft crefcendo germinandóq; aptior. Homini fe licitatem nullus locus adimit:vt neq; virtutem,neque prudentiam. Itaque& Anaxagoras in carcere quadraturá circuli defcripfit:& Socrates venenum bibens philofophabatur,ádq; philofophandum fa20 miliares exhortabatur, beatüfq; ab iis predicaba, tur.Phaéthontem autem atque Tantalum,cüm ij in ccelum adfcendiffent, pocta in maximas tradüt ob ftultitiam devenilfe calamitates.
2$
PLtvTARCHI
DeInuidia& odio.
um T4 quidem videtur nihil ab odia differre inuidia,fed idem effe. Vniuerfe autem malicia tanquam multi$ hamis pradita, prauis ab ipfa dependentibus affe&ionibus hinc inde varié in fefe implicaturatque committitur:quez morborum modo vna alterius inflámatione excitátur.Cui res funt fecüde,is odium TT

$$| PLVTARCHI DE
gerenti& inuidenti zqué eft moleftus.quarebenevolentiam vtrique vitio cenfemus opponi,que vult
vt proximo bene fit:& invidere atq; odille pro eo-dem ducimns, quia contrarium benevolentiz ftudium habent.Sed quoniam nonitacóveniuntfimilitudinibus duo hzc, vt diffczentiis difcrepant: has cófe&emur, initio ab origine vtriufg; du&o. Odiá gignitur, quód quem odio quis habet, eü vel(impli citer, vel erga fe malum effe imaginatur. Nam& qui iniuria fe affe&os putant, autorem iniuriz odiffe fo ro leat:& qui aliás iniuriofi aut maliciofi videntur,eos averfamur atq; molefté ferimus. Invidentauté fimpliciter iis,qui fortuna vtuntur propicia.Itaq; invidentia videtur infiniti effe quidpiam:ficvt ophthal mia, quz eft oculorü vitiofus affe&us, omnib.fplen 1$ didis offenditur. Odium femper definitur fubie&o certo,in quod incumbit.Deinde,odium concipitur etiam in bruta animalia. Sunt enim qui feles,cátharides, rubetas, ferpentes oderunt. Et Germanicus galli gallinacei neq; vocem neq; adfpectü fercbar. 20 mures magi Perfarum interficiebant, quód& ipfi €os odio haberent,&ideo invifos arbitrarentur. Ex equo enim& Arabes omnes,& Aethiopes murem abominantur. Invidia foli homini adverfus hominé eft.Neque enim probabile eft brutam beftiam bru- 25 te inuidere: càm de alterius vel fecundis vel adver fis rebus nihilimaginetur, neq; de bona aut malaal terius fama:quibus opinionibus maxime exafperari folet invidentia. Interim oderuntinvicem bruta, exercóntq; inimicicias,& fide maiora bella gerunt, 39 Pugnát inter fe aquilz& dracones,cornices& vlu]z,parus& carduelis, quorum etiam fanguinem occiforum permifceri negant,fed etiam fi quis confun dat, vtrunq; feorfim diffluere narrant.Probabile eft etiam leoni adverfus gallum,& elephanto adverfus 35 murem atrox odium effe à metu natum.Quod enim
timetur, id odio eft.Hoc ergo vidétur odium& invidia

|
INVIDIA ET ODIO. 6f
vidia difcrepare, quód hanc brutorum naturanon
jtem vt illud admittit. Przterca invidia cótra nemi
né iufté füfcipitur. nemo enim eo iniufté agit,quod
fauftis vtitur fuccefsibus:propter quos tamé eiin$. videtur.At multi meritó odio habentur:& qui eos
non fugiant atque averfentur, ipfos odio dignos di
cimus. Atq; huius rei magnum hoc eft argumentü,
quód funt qui multos fe odiffe fatentur: nemini autem dicunt fe invidere.Odium enim malorum,lau1o dabile habetui.& fratre Lycurgi natum Charilaum
Sparte regem, benignum manfuetümq; hominem
cüm laudarent nonnulli,collega eius:Et quomodo,
inquit, probus ifte fit,qui ne malis quidem fe difficilem gerit? Ac Therfitz corporis vitia Homerus
rg cüm multiplici atque copiofa oratione depinxiffet,
animi prauitatem breuifsimé, ac quafi vno verbo exprefsit:
Pelidee in primis erat, atque inimicus Nlisi.
nam maior nulla poteft effe vitiofitas, quàm opti20 mis effe inimicum. Quinetiam negant fe inuidere:
& fi arguantur, fexcentas prafcriptiones adferunt:
irafci fe dicentes,aut metuere,aut odiffe hominem,
aut quodvis aliud nomen affe&ioni prztendentes,
quo invidiam velent, vt folam omnium animi mora; boruminfandam. Porró neceffe eft eafdem vt ftirpesi etiam affc&iones iifdem ali atque augeri reus, Atqui eos magis odimus, qui deteriores fieri
pergunt: invidetur iis potifsimüm, quorum virtus
creícere videtur.itaq; etiam Themiftocles dicebat,
3o fe adolefcentem Cal fplendidá feciffe facinus:
nondum enim fibi fuiffe invifum.Sicvt enim cantha
rides maxima adultis iam frugibus;& rofis florentibus incumbunt: ita invidia maximé adoritur bo«
nos,& ad virtutem proficientes atq; gloriam. Rurfum extrema malicia facit vt fimul etiam odium fiat
vehementius. eos quidem, quorum calumnia Socrates fuit oppreffus,€t extremé malos, ita ode))
3
v

666 PLVTARCHI
runt, itáque averfati funt ciues, vt neque ignem eis accenderent,neque interrogantibus refponderent, nequein balneo aqua vterentur eadem, fed qua illi lauiffent, eam tanquam pollutam iuberent à miniftris effundi:donec illi impatientia odij fefe fufpen- s derunt. At rerum fecundarum excellentia atque fplendore fzpenumeró extinguitur invidia. Non enim verifimile cft Alexandro quenquam aut Cyro inuidiffe, poftquá fumma rerum funt potiti. Sed quemadmodum Sol quorum per verticem tranfit, 10 in eos diffufo lumine aut nullam aut exiguam vmbrá facit: fic qui profperitate elatifupra caput emu lorum eminent,fplendore fuo eorü ipuidentiá coér cent atque abolent. Odium veró potentia& excellentia inimicorum non minuit. nam Alexander ne- 1g minem quidem habuit qui inuideret ipfi: qui odiffent, multos, quorum tandem interfe&us eft etiam infidiis. Simihter etiam adverfz res inuidiam tollunt,odia non perimunt.nam etiam deiedosinimio— cos oderunt: cim nemo inuideat mifero.Sed& hoc 20 verum eft, quod noftra etate quidam fophifta dixit,Inuidos ad miferandum effe facilimos.vtin hoc etiam magnum inuidiz& odii difcrimen appareat: cüm hocneutram fortunam relinquat, illa vtriufque abvndantia elanguefcat.. A coutrario denique 25: idem hoc intelligemus.Inimicicia& odium tolluntur,vel vbi fides fit nos non effeaffectos iniuria, vel
vbi quos vr malos oderamus, bonos eos effe perfua detur, vel beneficio accepto. vltima enim gratia,vt Thucydides inquit, etfi minor fit, tamen tempefti- 39 ué inita;poteft maius diluere crimen.Horü primum 1nuidiam non perimit. oderunt enim, quantumvis conftet nulla fe affectos iniuria. Reliquaduo etiam—| augent cam, nam& magis inuidentiis quos bonos putant,vtpote virtute rerum bonarum optima pre- 35: ditis:& fi beneficium à fortunatis accipiant, zgréi« pis eft; inuidéntq; iis& voluntatem& facultatem: quorum

CONSOLATIO AD VXOR.$666:
quorum illa virtuti, hzc fortunz debetur, vtraque bonum eft. Ergo plané diuerfz funtaffe&tiones odium& invidia:quando quibus illud lenitur rebus, iis hec exafperatur. Iam nunc porró vtriufque affe5 Gionis propofitum confideremus.Inftitutü eft eius qui odir,malé,( pofsit,facere.atque ita odium definiunt;affe&ionem quandam& propofitum male faciendi,eiüfq; occafionem captandi. Verüm hoc qui dem ab inuidia abeft. Multi familiaribus ac domefti IO cis fuisinuident,quos perireautin calamitatem incidere nollent: tantüm molefta ipfis eorum eft profperitas,& gloriam fplendorémq; eorum pro viribus minuunt. graue autem incommodum& perniciem inferre nollent, conteuti velvti excelfe do35 mus eam partem quz lumini officit deieciffe.
PLvTARCHI
Coníolatio ad vxorem fuam.
20
Pm- TA mififti mihi de obitu filiole nunLs up ciaturum, eum apparet à via aberNet P raffe càm Athenas iret.Ego autem
A. N| Tanagram veniens,de nepte inauSe diui. Et que ad fepulturà quidem pertinent, exiftime iam efle peraa:itáque velim fa
30&aomnia, vt& nunc& in pofterum quàm maximé
tibi vacuitatem doloris preítent.Quod 6i quid volens prztermififti, meámq; exfpe&tas fententiam,ar
bitrarífq; te facilius laturam me profente:hoc quoque fiat citra omnem curiofitatem& fuperftitioné, | 35 à quibusalioquin longé abes.Tantüm,mea vxor,& me& te huic cafui ferua animo compofitoatq; tran quillo. Ego enim ipfe ício; atque definio quanta fit TT: 1j
) SI:Lvrangcenmnvs vxori S. Quem *» *

recordatio
qualis effe eat,
66;
PLVTARCHI accepta calamitas. fi veró te grauiter ferendo moZ dum excedentem offendero,id me magis ctiá quàm res 1pfa perturbabit. Sanc ipfe quoq; nó fum(quod aiunt) é quercu natus aut faxo. quod tute fcis, que me tot liberüm educandorum adiutorem habuifti, quos omnes domi noftra, noftráque opera educauimus. Hancautem, qua tibi defideranti filia poft quatuor filios nata fuit, occafionémque mihi dedit vttuum ei nomen imponerem, fcio egregie caram fuiffe.& peculiaris dolori acrimonia ineft apud animum liberorum amore flagrantem, cüm confideratur quàm illa dele&auerit,quàm ingenio fuerit müdo,& omnis ire reprehenfionífque puro. tum naturalis illa bilis vacuitas& mapfuetudo, mutuáíq; amor& gratia fimul& voluptatem exhibebat& hu manitatis contemplationem. non enim aliis modó infantibus, fed vafis etiam atq; ludicris quibus dele &abatur nutricem mammàm prebere hortabatur: prz humanitate tanquá ad menfam communem ea vocans, fuauifsimifque rebus impertiens ea quz ha bebat iucunda. Verüm non video,mea vxor,cur hec & alia id genus viuente eanos cüm delectauerint, nücin memoriam revocataperturbare& dolorem adferre debeant.Sed metuo vicifsim,ne vnà cü dolore etiam memoriam abiiciamus, vt Clymeneilla dicens, a Odi nunc arcum corneum babilem, Exercitationes pereant:
quia femper fugiebat& formidabat recordationem pueri qui vni eas obiuerat. fugit enim natura omne 1d,quod moleftiam adfert.Oportet autem,quemad modum ipfa nobis fuit omnium iucundifsimü oble &amentum& fpeétaculum atque auditio:ita recorMortvovtm. dationem quoque ipfius nobifcum adfiduó effe atque viuere, quz multo, immó multis modis plus adferat leticiz quàm doloris.fiquidem par eft eorü fctmonum, quos fzpenumeró inter nos habuimus, q f uo
d
393$

CONSOLATIO AD VXOR. 66$
fuo tempore ad nos quoq; aliquam redire vtilitatem:nequenos defidere,& multiplices iis quz lata percepimus dolores opponere. Hoc quoq; nerrant qui interfuerunt,& admirantur, te neq; lugubrem j fumfiffe vetem,neq; vel tibi vel ancillis vllam intuliffe deformitatem, vllum plan&um:neque fuiffe in fepultura fumtum vllum infolentem aut magnificum adhibitum,fed cum neceffariis omnia effe pera&a modice&tacité. Atq; id quidem mirum mihi 10 non eft vifum: quz ne ad theatrum quidem aut fo lennes pompas vnquam te comere aut ornare confueuiffes, luxámq; adeó ad ipfas invtilem voluptates putauiffes:in trifti materia frugalitatem conferuai. Non enim in bacchationibus modo oportet 35 modeftá mulierem corruptela experté manere: fed ita fentire etiam, in lu&u quoq; concufsioné animi opushabere continentia. nó quz adverfus naturalem in liberos parentü amorem pugnet,(vt multiar bitrátur) fed contra incópofitos intemperantéfque 20 animi motus. Condonamus enim dilectioni liberorum defideriá, honorem,& memoriam defun&orüSed lugendi inexpleta cupiditas, ad lamestationes plan&üfq; provehens,nó minüs turpis eft quàm intemperantia voluptatü: verbis tamen effe&ü eft,vt 25 veniá impetraret, quia loco delectationis dolor& acerbitas turpitudini cóiuogütur.Quid enim,quefo, magis eftà ratione alienü, quàm nimiü rifum& gaudiü amputare, fletui& eiulatui ex eodem fonte promananti Rluxá liberü permittere? aut de vnguen 35 to& purpura nonnullos cá vxoribus delitigarejinterim concedentes tonfurá lugubrem, atratam ve ftem,fefsioné PadiicigbLi laboriofum? aut, quod omniü eft atrocifsimá, fi feruos ancilláfve do mine aliquando immodice& inique puniátobftare 3$ iis& prohibere: pati interim eas ipfas acerbé de feipfis fumere ac crudeliter fuppliciá tali n cafu, qui
aliquá animi relaxationem humanioré requirat? VeTT uj

Vixeoris Pluarchi lani.
Luclus nafura.
664 PLVTARCHI
rüm nobis, mea vxor neq; ifta opus fuit lite, neque hacopus fore puto. Ná frugalitate quod velad cul. tum corporis, vel ad vi&us ratione attinet, nullus philofophorü eft quem noftra familiaritate ac confuetudine vfum nó in tui admiratione traxeris:ne-$ que ciui cui non in facris facrificiis,& theatris tua cultus vilitas fpectaculo fuerit. Iam veró etiáin fimili re magná animi grauitaté declarauifti, libero. rum natu maximo amiífo:& rurfum,cüm nos elegás ifte Cheron reliquiffet,Memini enim quádo à mari 1o cum bofpitibus mihi domü redeunti allatus eft de pueri morte nuncius, illiq; vnà mecum domum veneruptjalis etiam comitátibus: eos cüm omnia intus pacata, altámq; offendiffent tranquillitaté&j opinatos fuiffz(1d quod poftea etiam aliis narrauerüt) I$ nihil accidiffe adverfi, vanümq; fuiffe illum rumorem.ita tu tum modefté domü adornaueras,eo tem pore, quod magnam confufionis materiam preberet. Atq; hunc quidem tuis vberibus la&aueras, ac mammz collifioné paffz fe&tionem fuftinueras.Hec 20 enim generofam& prolis fuz amantem decét. alias plerafq; matres videmus» quando liberos fuos tanquam ludicrum aliquod ab aliis ip manus traditos fumunt, poftea iis mortuis in vanum ingratümq; lu &um effundi. non ob amorem hoc,(is enim honefté ac circumfpe&é agit) fed quód exiguz naturali affe&ioni multum vane gloriz ftudium admixtü,fe ros facit,& furiofos,implacabiléfa; lu&us. Atque hoc videtur non ignoraffe Acfopus. Ait enim ille, cüm Iupiter diis honores diuideret,& Lu&us quo- 39 que fibi aliquid pofceret: conceffum ei effe vt hono raretur,fed tantüm ab iis qui volentes vltróque id facerét.Et profe&ó ab initio luQus ita habet. Vnufquifque lu&um fibi ipfe adícifcit. qui vbi a&tis radicibus fübfedit, familiarífq; eft factus, non iam vo- 35. lentibus his quos occupauit rurfum abit. Ergo prae foribus ei repugnandum efi, neq; committendá vt
; yefte,
t
;

CONSOLATIO AD VXOR. 56;
vefte,tonfura, aliáve con(imili re nobis quafi prafidium impenat:quz quotidie occurrentia,& fatuum incutientia pudorem,ita deiiciunt, inque anguftias redigunt,& meticulofum faciunt animum,vt lu&us gratia fic obfeffus, neque rifum,neq; lucem,neque menfam humaniorem participet maerens.Huic malo comitatur corporis neglectio,& averfatio vnc&tio nis lauacri,ac relique victus rationis.cüm cótrà debeat anima à corporebene habente fibi auxili acijo Cerfere. Magna euim pars moefticiz retunditur atq; luxatur,quando corpus velvti flu&us in tranquillitate maris diffufum eft. vbi autem zítus& afperitas
ex victus mala ratione obortus facit, vt corpus nihil commodum aut gratum atiimo fuüggerat,tantüm
1; dolores& moleftias, tanquam acerbas quafdam& infenfas exhalationes fubmittat: ne volentes quidé facilé ad quietéanimifefe poffunt recipere,tot prauis affc&ionibus animo lzfo.Id veró quod in tali re maximum eft,& apprime metuendum,nihil me ter20 ret.fcilicet malarum mulierum aditus, voces,& in lamentando focietas:quibus ille dolorem exacuüt, non finentes eum vel aliis rebus,velà feipfo confici atque elanguefcere.Non enim nefcio quantum nuper certamen certaueris, cüm opem tulifti Theonis
25 forori,& pugnaui(ti contra mulieres, quz extrinfecus cum eiulatibus& conclamationibus tanquam ignem inferentes accurrebant. Quippeamicorum zdes cüm videntardere homines, vnufquifque ad exftinguendum incendium omnem fuam celeri30 tatem,omnem vim confert.cüm animum vident ar. dere,ipfi fomites&alimenta incendio fuggerunt. Et cui oculi dolentjillum non patiuntur, quantumvis cupientem,inflammationi manum adiuungere,ne que eam ipfi tangunt: qui in lu&u eft, fedet doloré
33 fuum exhibens cuivis tanquam fluentum aliquod commouendum atque exacerbandum:cüm quidem
is ex leui agitatione& titillatione in magnum ac TT v

fé'TIVTARCHI
difficillimum curatu morbum abeat. Ve:lm ego
Prateritovi fatisício, ab histetibicauturam.— Aterimidte recordatio. conari velim, vt frequenter te cogitationtin illud
transferas tempus,quo tempore nondum nobis ifta prole nata nihil erat quod cum fortuna coaquereremur. deinde hanccum illa continues tempeftatem,atque fic ratiocinére,eundem nunc effe noftrá, quitunc fuit,ftatum.Alioqui videbimur,mea vxor, iniqué ferre illum filiolz noftre partum, fires noftras ante ortum eius minüs culpandas pronunciemus fuiffe. Biennium veró,quod intercefsit,neutiquam eximendum eft memoriz: fed voluptati nobis ducendum, quód nobis gratam oblectationem prabuerit.neque debemus exiguum bonum pro ma gno malo deputare: aut adveríus fortunam ingrati pro eo quod dedit effe, quia nó adiecit id quod fpe conceperamus. Semper quidem pulcrum fuauémque fructum fert de diis bona verba dicere, fortunámque zquo animo& citra incufationem ferre. in tali autem cafu qui bona in memoriam fibi revocat, & cogitationem ab obfcuris& animum centurbantibus ad lucida ac fplendida convertit: aut omnino is dolorem exftinguit,aut cum contrariis temperan do exilem debilémque reddit. Sicvt enim vnguentum femper olfa&ui adfert dele&ationem,ad verfus foetida etiam remedij vim obtinet: fic bonorum in animo commemoratio rebus adverfis vfum quoq; neceffarij auxilij prebet iis,qui non fugiunt meminiffe commodorum prateriti temporis: neque vbique& femper culpant fortunam. Quod fané mini- 3o
m6 nos decet, vt calumniam vitz noftre impingamus,fi ea libri inftar reliquis omnib.puris& finceris vnicam lituram habet. 5zpenumero hocaudiuifti, beatitudinem pendereà reis confiliis in affe&ionem animi cóftantem definentibus: fortune aut em mutationes nullum magnum mométum adferre ad fürmam vitz.Si tamen opus fit nos quoq; guberna
; tire

|
CONSOLATIO AD VXOR. 66,
&i rebus externis,ac fortuita cum vulgo enumerare, iudicibüfque noftra felicitatis vti quibufvis hominibus: noli refpicere in prefentes lacrymas,& lu&us hominum qui ad te veniunt cafum tuam mifeyrantes,prauo quodam more fufceptos. fed hoc potiüs confidera, quomodo ij te finguli fufpiciant ob liberos,domum,vitam. Turpe veró fuerit,cüm alij tuam exopteut fortunam etiam cum hoc quod nüc nobis moleftiam adfert coniunctam,te eam prefen yo tem vituperare: neq; ex ipfo calamitatis morfu fen tire, quantum habeant gratiz ea quz fuperfunt. Au ficvt nonnulli capite vel fine carentes Homeri verfus feliguntmultis interim tot atque przclaris eius pocmatum partibus fupina ofcitantia prateritis: in taincommoda vite calumniofé conquiremus& enumerabimus,commodis promifcué negle&is?imitabimurque auaros& fordidos homines, qui multa vbiq; quzfiuerunt, nó vtuntur partis,fed amiffa delorant?Sin autem eam miferaris quód innupta at20 que fine fobole decefferit: alia habes quibus te con foleris,in quibus nihil tale deeft.non enim funt hec magna mala iis quibus defunt,& interim parua bonahabentibus. Illaveró cum iam eó venerit, vbi nullus eft dolori locus,nihil noftro opus habet do25 lore.quid enim nobisab ea mah evenire poteft,cüm omni ipfa vacet moleftia? nam magnarum rerum amifsiones dolorem abiiciunt,cüm eó pertinuerint,
vt nihil iis dolore(it opus.Ceterüm Timoxena tua paucis eft priuata rebus: pauca enim norat, paucí3 0 que gaudebat, quz veró neque fenfu neque cogita tione percepit, quomodo ei hec ademta diceres? Enimveró quz alios audis dicere, quibus perfuadent vulgo nullum malum, nullum incommedum effe iis qui foluti funt corpore; fcio ne credas ve3f ra, impediri te do&rinaà maioribus accepta, ac mylticis tefferis facrorum Bacchi, que nobis inter 295 nota funtqui eas communicamus.Itaque ergo

YInfantum mors,
668
animam, vtpote interitus expertem, cogita idem p: ti,quod accidit auibus captiuis.Si enim multum téporis in corpore ea fuerit educata, multifquerebus| & longa confuetudine cicurata huic vitz fe fubdiderit: rurfum avolans, denuó fubit corpus, neque j definit nouis ortibus fubindeimplicari huius vite.' cafibus atq; eventis. Noli enim arbitrari propterea fene&tuté malé audire& culpari,quia rugas, canos imbecillitatémq; corporis fecum trahit.ied hoc habet moleftifsimum ea, quód animam rerum ad corto. pus pertinentium metnoria quafi obfolefcentem, bifq; nimio ftudio deditam redigit: fle&itq;& premit,figuram quam affecta corpore accepit, confer: uans.illa auté accepta quidem» à melioribus, tenetur: tanquam é molli flexu renitens ad fuam naturá,!$ Sicvt enim ignis exftin&us, fi quis illico accendat, rurfum e gm esitun celeriterreficitur* x x Aut fimul efl natus;Plutonia teta fubire. nifi quód magnus ei amor rerum terreftrium ingenerátur, emollitárq; vfu corporis& tanquam medi?9 camentis colliquatur. Sedinacceptisà maioribus per manus moribus atq; legibus magis elucet quid in his rebus fit verum. Suis enim infantib. mortuis neque inferias libant, neq; aliud quicquam faciunt corum, quz fieri mortuis apudalios folent.neque 2 enim terrz, aut terreftrium infantes vllam partem percipiunt. neque circum eorum fepulcra& monimenta ac cadauerum expofitionem commorantur aut adfident.nam leges id non pezmittunt:quia hoc nefas fit, cüm ij in meliorem ac diuipiorem condi. 39: tionem fimullocámque concefferint.«* Quoniam veró difficilius eft fidem iis derogare quàm adhibere: externa quidem fic vt leges praecipiunt conftituamus: interna autem etiam magis incontaminata,puraatq; moderata 3$ funto.f x* PLVZI

669 PLvTARCHI
De fato libellus.
OsrRaAn de fato fententiam qua fieri potuit perfpicuitate ac breuitate cófcriptam, ad te mitto,cariffime Piífo: quando ita tu flagitafti,non ignarus quàm cauté mead fcribendum conferam;— Primüm hocífcito, Fatum dupliciter& dici & intelligi: vel vea&ionem(fic enim energaan Gre corum liceat interpretari)vel vt fubftantiam fiue na turam. A&ionem in Phedro advmbrauit Plato,fic
15. Ícribens: Léxq; hzc eft Adraftez, vt quzcunq; anima deo comes,etc.Ecin Timzo: Leges,quas de natura Vniuerfi deus fanxitanimisimmortalib. Et in Republica,Fatum ait effe orationem virginis Lache fis,que Necefsitatis fit filia: non tragice, fed theo29 Jogicé fuam opinionem enücians. Quod fi quis hec velit magis vulgaribus verbis exprimi: dicamus in Phaedro Fatum defcribi, vt fit diuina oratio, quam tran(ri fit nefas,& que caufa pendeat nulli impedimento obnoxia. in Timzo, Legem appellari co2; mitem naturz Vniuerfi, fecüdum quam omnia qux fiunt tranfigantur. hoc enim efficit Lachefis, veré Necefsitans filia, vt&anté commemorauimus,& poftea progreffu difputationis pleniüs aperietur.At Fatum quod fubftantia(it, eft(vt apparet) vniuerfà
3o mundi anima, in tres partes quafi diftributa: fcilicetin portionem inerrantem, in eam quz errare(iue vagari putatur,& in eam quz infra ccelum circá terram verfatur.harum fuprema Clotho appellatur, proxima Atropos;infima Lachefis,quz fororum fuà
35 rum cocleftes a&iones excipiens connedtit,& inter reftria,quib.przfecta eft, didit. Quid,quotuplex,& quale fit Fatum,quod fubftantia cenfetur, quis eius
Lib.X.

Fatum fiuum.
€o0 PLVTARCHI DE
ordo,quis ad(e invicem,quis ad nos refpectus,cotii pendio diximus.fipgula autem alia in Repub.fabula mediocriter fuo inuolucro inpuit:& nos pro virili conati fumus tibi ea enarrare. Nobisad Fatü quod àna&ione fit referenda eft oratio. nam de hoc funt ille tam multz naturalium,moralium,& ad dialecti cam pertineptium rerum quzftiones.| Satis definitum eft,quid fit hoc Fatum.Dicendum ergo deinceps, quale fit: quanquam hoc multis videtur ab- la
furdum.Fatü enim cüm fuo orbe oinnia que infinita ex infinito in infinitum funt, cóplectatur, infinitü ipfum non eft,fed finitum. Nam nequelex,nequeoratio, neque diuinum quicquam infinitum effe poteft. Idque rectius percipies,quod dixi,fi coníideres totam conuerfionem,& vniuerfum tempus, quando o&o orbium(vt ait Timzus) inter fe finibus continuis coniunc&z celeritates ad caput redeunt,dimenfa circulo eiufdem& eodem femper modomotiorbis. Hacenim ratione,quz definita eft
*& animo cernitur, ompia quz in ccelo& in tezz
funt, aeceffarió ex hoc primordio efficiuntur, flabüntque, cüm ad idem redierit principium,& eodem vt anté facta erant modo reddentur. Itaque folus cccli habitus& erga fe,& erga terram ac terrena omnia ita cft conftitutus, vt longis temporum circuitionibus omnia revoluantur atque revertantur: eáque cft rerum necefsitas,vt illum omnes deinccps fuo ordine caufz comitentur.Atq; hoc nunc evidentiz gratiain noflris rebus intellige,non fine efficacitate coelcftium(vtpote quz omnium rerum? cavfz fant)vel me nunc fcribere iflhzc,vel te quid;
quidagis,eo modo agere quo agis. Rurfum itaque,
€üm eadem redibit caufa, 1j ipfi nos eadem ifta eodémq; modo agemus; idémq; de omnibus hominiNu
D
19
us& omnibus aliis rebus accipe, omnia vt funt, 35
yoica Vniuerfi cóuerfione in eundem ftatum reftitu tum iri.Maaifeftum ergo iam eft quod diximus, Fatum

tam quodámodo infinitum, nó effe ramen infinitü: mediocritérq; potuit perfpici effe circulü quendá. Vt enim motus eft circularis,& circulus téporis eü metientis:ita ratio etiá corum qus circulo funt,eft
$ pro circulo habéda. Feré id quoq; liquet,qualis res fit Fatum,id tamé nondá explicatum eft f(ingulatim. Quale ergo eft ipfa fui forma? Eft,quantum coniici potef, fimilis ciuililegi. Primüm enim fi non omnia,tamen pleraq; conditione certa mandat.deinde quidé vniueríé fua potentia omnia cóple&itur,que ad ciuitaté pertinent, quorü vtrunq; quale fit, agedà cófideremus. Suo ordine ciuilis lex de eo qui ré fortiter gefferit,& de eo qui ordiné deferuerit,verba facit,eodemQ; modo etiá de aliis: non tamen de J5 certis perfonis. fed quz vniuerfa funt, ea principe loco,cófequenter ea quz fub iis cótinentur,proponit. Itaque legibus dicemus effe preceptum, vt ifte velifteob rem przclaré geftam honore afficiatur, alius ob defertá aciem punaatur:fcilicet quia lex fa20 cultate,& non exprefsis quidé verbis,fed tamenita vt iftos ea cópraehendant,de iis fanxerit. ficvt medi corum quoq;& corpora exercentium leges, fingulariain vniuerfalib.poteftate inclufa proponunt.Ita naturz etiá lex vniuerfalia primarie ac precipue, có
?5 fequenter fingularia inftituit: vt ifta fatalia fint quo dámodo, hzc eorum fatis omnia adhzreant, fintd;
(vt fic dicam) confatalia. Sed fortafsis eorum aliquis qui ifthiec nimis accuraté examinant,fübtiliüfque rimantur,contrà dixerit fato precipué fingula30 na,propter hzc vniuerfalia demum tanquam con^ fatalia deftinari, que horá gratia funt: precedit enim id propter quod reliqua funt,& pofteriora funt que alterius gratia funt iis propter qua funt. Verüm
| ,de hocalibi agetur.non omnia aüt fimpliciter atq; ?? exprefsé fato contineri,fed tantüm vniuerfaliajid in prafentia di&um&ad fequentes& ad precedenres noftre difputationis partes congruit. Quod enim definitum eft id diuinz convenit providentic:
FATO LIBELLY S. 65i
Leget, à

TO.
671 PLVTARCHI
& veró in vniuerfali confpicitur.talis ergo eft& diuina lex,& ciuilis:in fingularibus infinitas locum ha bet. Videamus nunc quid fit cum conditione poni, quod ex hypothefi Grecis dicitur:& rale effe fatum monuimus.Poni ergo certa quadam conditione dicitur,quod non per fe vel abfoluté,fed ad aliud rela tum,eo pofito ponitur ipfum:atq; hacratione1udicaturhoc illius effe confequens. Atque talis'eft APlat.Phe-/ draftec fanctio. Quicüq; animus Dei comes factus
aliquid veri perfpexerit, is vfquead alteram circui» tionéà fupplicio fit immunis:& fi pofsit perpetuó » id facere,perpetuó fitillefus. Hoc& vniuerfé di»&um eft,& cum conditione. Tpfum autem fatum tale effe,d natura eius,& appellatione conftat. H«marmene etiam dicitur, quafi nexa& conferta:& fané&io eft ac lex, quia ciuili modo conftitutum ha-: bet quid ex fa&tis confequatur. Deinceps confideremus ea quz ad mutuam relationem feu affe&ioné attinent: id eft,quo pa&o Fatum cum Prouidentia, cum Fortuna, cum eo quod in noftra eft. poteftate, io cum contingentia comparetur atque componatur: addendümque eft, quatenus verum fit,quatenus fal fum,O mnia fato fieri. Hzc ergo enunciatio,fi quidem id notat, Fato omnia contineri,proríus eft cócedenda.fiue quis de rcbus humanis& tcrreflribus, 4 fiue de coeleftibus velit itelligi. atque hocin praefentia,quod ad noftram attinet difputationem,conceffum efto. Sin,quod multo magis illa vox prarjfe fert, Fatum non omnis,fed illud potifsimum fignificat, quod Fati efl confequens: non dicendum eft jo omnia Reri fecundum fatum,nefi comprzhenderéturquidem fato. Non cnim legitima funt, neque iuxta leges fiunt omnia, qu&legibus continentur. Nam& proditionem,& ordinis defertionem,&adulterium aliàqueid genus multa leges comple-$ Cuptur: quz legitima effe nemo dixerit.& ego ne rem quidem egregic gerere, aut tyrannum interfiCeres

D-E: F A: T. O. 673
Cere, aut talealiquid di&urus fim effe legitimum. Quod enim legitimum eít,legis eft mandatum. At fi ifta leges iuberent, quomodo nó contumaces ac legibus adverfi rudicarentur ij,qui nullum preclarum
' edunt facinus, qui non cedunt tyrannos, qui nihil
id genus rerü gerunt?aut fi hi nihil contra leges delinquunt,cur non iuftü cft illos alteros puniri Proinde cüm his nulla faueat ratiojifta tantüm dicemus legitima effe,& fecundü leges fieri, quz legib. funt
? expreffa:quocunq; aliàs modo acta ünt.Eodémq; iu re 1lla tantü fatalia céfebimus,& fato fieri dicemus, quz cófequuntur caufas in diuina difpofitione caufarum antegreffas.Hinc concluditur,omnia quzcü- Quomdo que fiunt,fato cótineri:multa autem,atq; adco ple-??"i4 fata
!? raqsantecedentibus caufis effe&aynó rc&? fato ad.^ dici.His ita conftitutis,porró dicendü eff, quomodo poteftas in reb.& a&tionib.noftra,fortuna,poísi bile,& cotingés,& q alia his cognatainantegredié tib.ponuntur caufis, conftare cóftante fato pofsint.
? Etenim Fatü omnia cótinet, ficvt etiá videtur.neqs tamen propterea omnia neceffarió evenient, fed vnumquodqg; pro fuz natura modo.Natura porró ità cóparatum eft,vt pofsibile tanquá genus contiagenti fit prius: contingens velvti materia fubiicia5 turiisquzin noftra funt poteftate,& noftrum arbi trium quafi dominium exerceat in cótingentia. At Fortuna que in noftra funt poteftate incidit, ob liberain vtranq; parté eventus momenta cóticgenti: fefe ingerit. Atq; id quod dixi, palàm inteliipes,
3?(ihoc confideres,omne id quod oritur, ipfá qid deà ortum non effe abíq; facultate: facaltatem voa abíq; fubftantia. Tum fi neq; ortus,neq; id Quoc o« ritur,abfq; facultate cffe potefisiíta autem circa hominem funt,homo fubftantia eft: praterea 25:6 fa
? cultas(quam potentiam víurpant)medio loco cít i ter fubftantia quz poteft;& inter motum quo res fic
(generationem vocant)ipfümq; effe&ua, quorum

674 PLYTARCHI
vtrunq; eft de pofsibilium genere. fit, vt cüm hec fint:ria, facultas, id quodagere poteft,& id quod fieri poteft: id quod vim habet agendi, facultatem auteeat, hec pofsibihfitprior. Atque fic exiftimo quid pofsibile fit,explicatü effefaus perfpicué.Ru- 5 diauté Minerua pofsibile diuidas licet, in id quod vfitatiüs fic dicitur, quia facultatem habet ad fiendü:& in id quod magis proprie ita appellatur,quia ,,.Rihil foris eft quod impedire pofsit quó minüs fiat. Pofiibile,ne Nam pofzibilium quedam nunquam poffünt prohi 5 e m beri: vt ortus occafüfq; cceleftium corporum,& id qud?^ genusalia quedam poffunt prohiberi, vt pleraque humana, multa eorum etiam quain fublimi fiunt. Ac prioris quidem generis quz funt, neceffaria nominantur,quia neceffarió fiunt. pofterioris contin- ry gentia,quia conungere poteft, vt in diuerfam parté €veniaur.Sic etiam diftinguerelicer. Neceffirium tale fas feu pofsibile eft, cui opponatur acfas feu im polsibile.contingens tale poísibile,cuius etiam cótrarium fit pofsibile. Nam Solem occidere cüm ne-20 ceffarium eft,tum pofsibile: quod autem ei adverfatuz,Solem non occidere, id impofsibile cft.occidente Sole imbrem fieri,contingens eft,& poísibile:itidémq; contingens& pofsibile Sole obeunte non delabi imbrem.Rurfum eorum quz contingen. 24 tia diximus,alia plerunq;,alia raró, quedam zquali busin vtranq; partem momentis& vtrum fors tulerit iunt. Quorum bocfibi invicem opponi fatis eft manifeftü:(icvt& quod plerunq;,& quod raró fitinter fe pugnant.que duo maximcin reb.natura- 3C libus: quod aqualia vtroq; momenta habet, in no. ftris locum habet a&ionibus.Nam quód fub ortum caniculz a'ftus eft,plerunque contingit: raró,quód frigus. deambulare aut non deambulare poflumus, & quc alia fimilia noftra voluntati funt fubiecta,ac 35! in noftra effe poteftáte,& confilio dele&üve noftro dicuntur fieri. Generis tamé vox efl magis,cüm in noftra poteftate elfe dicimus:cuius duz füt fpecies.

DE FATO 67$ &na eorum quz fubito animi motu,aut ex ira, vel có cupifcentia fiunt: altera, vbi ratiocinatio& delibefatio precefsit: que iam có(ilio& delectu agi dicü tur.Id aüc intereft inter cótingens ac pofsibile,&1id
« quodin noftra poteftate eft atq; appetitu noftro incitante fit: p ratione futuri pofsibile& cótingens dicitur: ratione prafentis temporis,in noftra poteftate& fecundü appetitum.atq;(ic etiam difcernere poísis: Contingens eft quod& ipfum& eius cótrajo rium fieri potelk:i in noftra poteftate,altera1á contin geatie pars quam voluntas noftra delegit. Ergo cótingéti pofsibile ordine Maure anteire ,cótingénfq; eo quod i in noftra effe poteftate dicitur prius ex(iftere.qualia fint,quz nominü ratio,que adiuncta,fe. 1$ ré explicatum iá eft. Proinde de Fortuna& cafu,& quz cum his in cófiderationem veniunt, dicendum eft. Eft itaq; fortuna ex caufarü numero: Caufie aüt aliz per fe funt caufz,aliz peraccidés.verbi gratia, domus aut nauis caufa per fe eft ars xdificandi vel
20 naues cópingendi: per accidens, mufica,geometri-ca,& quidquid omnino árti deam nauimve fabricádi e corporis, fiue animi, fiue externarü refpectu rerum accidit. vnde perfpicuü fit, quod per fe eft, id vnicum effe& finitü: 1d quod per accidens, neqs
25 vnum effe,& infinitü. nà vni rei infinita inter fe differentia aecidére poffunt. Caterüm quod peraccidens eft in iis,quz nó modó finis grauia fiunt;fed e tiam vbi cófilium feu delectus locum habet, id iam fortunz appellationé habet. vt fi quis plantandi'cau
30 fa fodiens,aurum reperiat: aut fi quid preter moré
tibi eveniat fugienti, infequenti,ambulanu, te obvertenti,cuius gratiatu iftud nó fufceperis.Proptes rea veterum nóaulli fortunam caufam dixerunt effe,que humana provideri ratione non po£sit; De 3$ Platonicorum veró fententia,qui propiüs ad rei explicationem accefferunt, definitur fortuna caufa per accidens eorum quz fine propofito i in iis fiunt qu& VV adj
De Fortuna

De cafu,
676 PLYTARCHI
confilio aguntur,addüntq; eani improuifam& igno tam humanza ratioai effe. Et quidem iifdem de caufis etiam rarum&przter opinionem effe inherent €i quod per accidens fit.quod quale fit,fi non ex difputatis, faltem exPlatonis verbisliquidó intelligi|$ ,, poteft.Sic etim fcribit in Phedone. P n. Ergo Ded , 1udicio quidem inaudiuiftis, quo modo fuerit per, actum!z cn. Immó.nam renunciauit quidam nobis. ac miratifumus, quód dudum eo cófecto tam mul» to poft fit moriturus.quidnam hoc rei eft,cedó Phe 1o , do? pH. Fortuna ei,ó Echecrates, quedam evenit.
, Pridie enim eius diei, qua iudicatum eft, cafu pup5 pis coronata fuit eius nauis, quá Athenienfes quo, tannis in Delum mittunt. Inhis verbis vocabulum Ev£NrrT nó fignificat facum aliquid fuiffe, fed mul 55 to magis concurfu quodam caufarum obtigifle;alio alius gratia fa&o. Nam facerdos naué coronauit nó Socratis,fed alius rei caufa. illi autem aliam ob caufam Socratem damnauerunt.Id ipfum veró quod evenit, preter rationem, ac tale evenit,quale etiam 29 providentia vel liominis vel diuina elfici potuiffet. Atque hac de fortuna fufficiant.* vt fimul fubfiftere fit neceffe,& quodab eo deducto nomine dicitur. docuimüfque poni anté debere;id in noftra effe poteftate. Cafus autem latis patet quàm fortuna: 2$ qvando& eam comple&itur,& multa alia quz aliàs aliter accidere fuapte uatura poflunt. Ipfum nomen hoc indicat. Eft enim automaton Grzcis,quod vltró& à fe fitintelligitürq; cafus,cüm quod alterius caufa fieri folet, fit non propter illam caufam. quale 56 frigus fub caniculz ortum effe videtur. non enim fruftra,neq;* Deniq;,ficvt quod eft in noftra poteflate, pars eft contingentis: lic fortuna pars eft cafus.vtQ; cafus contingentijitaiis que innoftrafunt—| poteftate fortuna accidit: non omnibus tamen,fed 35| in quibus confilium dele&üfque adhibentur:vti diximus. Proinde cafus communis eft animatorum& anima

DE FATO. 672
&nimz expertium.fortuna hominis eft propria, eius qui iam agere pofsit.IdG; hinc conftat,quod fortunatum elle& felicem effe pro eodem habentur.& fe licitas eft quedam agendi dexteritas: hec auté fo$ lius eft perfe&i hominis. Quz ergo fato comprzhenduntur,hzc funt:cótingens, pofsibile,delettus, in noftra fitum poteftate,fortuna, cafus,iif q5 adiun&a, de quibus eft etiam fortafsis,& perinde quz omnia continentur quidem fato, nullum autem eorü t0 fataleeft. Reftat vt de providentia etiam dicamus, quomodo hzc fatum complectatur. Eft itaque providentia,fuprema quidem& prima, primi dei intelligentia fiue mavis voluntas benefica erga res om» nes,qua primüm fingulc diuinz res omnino optime 1j ac pulcerrimé funt ordinatz. Secunda veró,fecundorum eft deorum. qui per ccclum ingrediuntur, qua& mortalium res ordinaté fiunt,& fingulorum generum permanfio atquefalus procuratur. Tertia non abfurdé dicetur providentiaatque procuratio 20 geniorum, qui circa terram collocati humanarum funt cuftodes infpe&oréfque actionum. Cüm ergo triplex fpe&etur providentia,quarum prima prcipué& potifsimüm fic nominatur: non verear dicere,tamet(i hoc philofophorum fententiis repugnás 25 videri poterit, omnia fieri fato& providentia, non etiam natura.fed quzdam fieri fecundum providen tiam,alia bte eid aliam,quzdam iuxta fa tum:& fatum omnino fübeffe providentiz, hanc fato nequaquam. loquimur autem hac de principe& 5o fumma. Quodautem fit fecundum aliquid;pofterius eo eft fecundum quod fieri dicitur: vt quod fecüdum legem fit,lege,& quod fecundum naturam; natura efl pofterius.ita& quod fit fecundum fatum; fato eftrecentius. Summaautem providentia,omnium eft antiquifsimum, eo excepto, cuius cft five intelligentia,(iue voluntas,fiue vtrunq;.eft autem,vtanté dixipatris& opificis omnium. DicaVV ij
De prouidé tia.

678 PLWV'TARCHI
Ürico mum mus enim;inquit Timzus, caufam,cur vniuerfuns di, hoc machinatus fit autor.Bopus erat:in bonum au» tem nulla adverfus quicquam aut vlla de re cadit in »» Vidia.Ea itaque vacuus,voluit omnia fibi quàm ma» Ximéfierifimilia:; Hanc de origine mundi fenten-$ » tiam potifsimam à prudentibus traditam rectifsimé » ampledéris. Volens enim Deus omnia bona,nihil »(quantum omnino fieri poffet) malum effe,itaomne » 1d quod cernitur adfumeps,non quietem, fed moti »» bus citatum incompofitis& vitiofisiin ordinem di- 10 » fpofuit: ratus huncvtique confufione meliorem ef» Íe.Fas enim neq; fuit neque eft, vt optimus aliquid facere nifi pulcerrimum. Hzc& qua fequütur víq; ad difputationem de animis humanis, de prima funt ;, accipienda providentia, quz principio omnia con- f$ ? fütuerit.. Poft ita loquitur. Igitur poftquam Vni? uerfum condjdiffet, animas diftribuit«quali cum ftellis numero,& cuique fuam dedit, ac tanquam in vehicula impofuit, naturámque Vniuerfi monftrauit,& leges fati eis dixit. Hac quis non cenfeat 29 exprefse ac planifsime de fato dici,tanquam fundamento quodam& ciuililege, que humanis conveniat animis. cuius etiam caufam deinceps explicat. , Secundam veró providentiam his indicat verbis. » Cüm veró ita legibus latis omnia conftituiffet, vt fi 2$ » quid poftmodó accideret mali,ipfe eius culpa vaca» ret:alios in Solem,alios in Lunam,alios in alia tem » poris inftrumenta diffemipauit. ac poft factam fe» mentem iunioribus diis tradidit, vt ij mortalia ef» fiagerent corpora,& quod reliquum eft anima hu- 30 » manz indigens illis apponerent: reliquifque horum confequentia quz effent perfectis,praeelffent;animálque mortale gubernarent quàm fieri omnino » poffet optimé, neid fibiipfi malaadfcifceret. His enim vocibus, Vt fi quid poftmodó accideret mali, 35 ipfe eius culpa vacaret, luculentifsimam fati caufam reddidit. Iuniorum porró deorum ordo& minifteriumsg
23 »
3
2

DE FATO. rium fecundam declarat providentiam,videtürqu fimul etiam tertiam attingere: fiquidem propterea legibus ita omnia fanxit, vt extra culpam mali efft, quod fingulis erat eventurum. Deus autem vitij&
$ maliciz exfors, neque legibus neque fato opus habebat: fed providentia conditoris vnufquifq; tra&us fuas res agit.Hecautem vera& Platoni placen tia,manifefté id ceftari videntur mihi, quod in Legi bus autor legum fic dicit: Quod fi quis homo inge10 nio bis fufficiat,diuino natus fato,nihil illi opus fue rit legibus quibus pareat. Nulla enim legum confti tutio fcientiz eius praftat: neque fas eft vlli parére aut fubditum effe eum, fed omnibus pczeffe ac imperare debet,qui veré liber eft natura. Atque ego
1$ proinde Platonis fententiam hac imagine comple&or. Cüm triplex fit providentia: voa quidem quippe quz fatum genuerit, quodammodo illud complectitur. Ea quz vnà cum fato eft genita, o» mnino in illa vnà cum fato continetur, reliqua; vt^
20 pote poft fatum genità,ab illo com prehenditur.fic vt& deco quod in noftra poteftate eft,& de fortuna di&um fuit. Quorum enim confuctudinem genius fufaipitiifque opem fert,ij(vc ad Socratem loquitur Theages, tantüm non hinc quoque fanctio2$ nem quandam Adraftez proponens) funt quos etià tu fentis: ij celeriter proficiunt, Quibus in verbis quód ait quofdam diuinitus adiuuari: id vtiq; terti? providentie adícribendum eft, atque id ipfum
679
velox incrementum fato debetur. neque obfcurum 39 eft quin hoc totum fitaliquod fatum.— Ac fortaffe
multó probabilius videbitur, etiam fecundam providentiam à fato contineri, atque adeó omnia,quz fiunt: fiquidem rectéà nobis fatum quod fubítantia definitur, in tres diuifum fuit partes:& illa ca35 tena fabula, cceleftes orbium circuitiones cum is
dehis quidem ego nolim vehementiüs contendeVV iij
«c
cc
[1j [14
«c
«c «c «c
i x x* recenfet,q ug conditione quadam eveniunt.Verum Torus locus
6i lacer,

68o
re, priis cum conditione di&a, aut quód magis cá fato,precedente fatali fati decreto. Noftra ergo ratio, vt in fumma dicam,talis fere eft. Qui autem cótranos fentiunt, non tátüm in fato includit omnia, fed& fato fieri omnia affirmat. Alteri autem confo-$ nant omnia:& quz vni, fatis conflat etiam alteri confentire. Acfecundum hanc rationem didum €ít quid fit contingens, quid in noftra poteftate,fecundum atquetertium: tum quid fortuna, cafus,& alia quz ab iis pendent. quartoloco di&um eft de 1o laudibus vituperationibus;& quz his funt cognata: quintoloco ponamus vota ad deos, eorümque cultum. Nam ifte argutiunculz,qua Ignaua oratio,& Metens,& is qui de Fato appellatur: revera fallaces funt conclufiunculz é difputatione de fato 1$ tra&z. Exopinione contrariajid maxime pumóq; videbitur fequi, nihil fieri fine caufa, omaia caufis antegreisis.— Deinde, natura bunc mundum gubernari,confpirantem fecum ,mutuifg; obnoxium affe&ionibus. Tertio loco, videbunturiis quz- 20 dzm fauere teftimonia. diuinationem puta,quz vt verc à deo profecta in fummo eft apud homines hopore. tum fipientium ad quafvis res accidentes»quanimitas. tanquam fi omnia fato eveniant fecunda. Tertium eft pervulgatum illud, Omne enun-'$ ciatum aut verum effejaut falfum. Atque horum ha&tenus métionem fecimus, vt fumma breuitate quae * defato* qu oportet perfcrutari,& vtriufque difputationis rationis fubtilifsima ftatera perpen-|. dere. Iam nunc ad fingularia excutienda? veniendum eft nobis. Y xw

68r PrLvTARCHI
DeMuficacommentarius.
JS Ho croNr s,eiusqui Probus wjj-:| furpatus eft, vxor fuum ornat effe dicebat mariti fui res przclaré geftas.At ego ornamentü non mi| hitantüm peculiare, fed cum omnibus familiaribus commune exiftimo mei magiftri in doctrina bonarum artium diligentiam. Nouimus enim,imperator( pulcerrima facinora falutem attuliffe duntaxat e przfenti periculo paucis militibus,aut v&i fiue vrbi fiue géti:me!15 liores neutiquam feciffe vel milites iftos, vel ciues, vel gentiles.At liberalem difciplinam,que& felicitatis eft corpus,& confilij boni caufa, non familiz modó aut vrbi vel populo, fed vniuerfo generi humano vtilem comperias.Quanto igitur ea cft quàm 20 res omnes bellica vtilior:tanto etiam magis colenda eft eius memoria. Enimveró fecunda Saturnaliá die Oneficrates,homo egregius, ad conviuium vocauerat Soterichum Alexandrinum,& Lyfià vnum eorum;qui ab ipfo ftipendium fumebant.Poftquam 35 omniarité peracta fnerüt,ita infit. Que caufa fit humanz vocis, ó focij;in conviuio quzrerc non convenit,& magis fobriam ea quzftio requirit difputationem.Sed quoniam optimi grammatici definiunt vocem acrem percuffum effe, qui auditu fentiatur: 39 heríq;à nobis de grammatica eft inquifitum, Vt arte, quz facultatem habeat voces literis exprimcndi,ac memori tanquam in penu recondendi:videa mus nunc quz poft eá proximé fequatur fcientia ad vocem pertinés, Eft autem,nifi fallor,Mufica. Pium $5 enim eftac precipuum hominum hoc ftudium, laudes canere deorum,qui foli ipfis articulatam vocem funt largiti.quod Homerus his verfib.fignificaui£ VV v
1o

Via.2,472.
Mefici pritnr.
682 PLVTARCHI DE
Ergo die tota placabant carmine Pbacbum, Formofum Paecona Achaica turba canentes, Et magni laudes modulantes arcitenentis. Mlíus auditu pertentant gaudia pecus.
Agite ergo,0 chori mufici fodales, in memoriá redigite, quis primus mufica fit vfus, quid ei tempus adiecerit, qui muficam fcientiam tractando nobiles exftiterint.nec non& ad quot quantáfq; res mufica fit vtilis. Hzc cá dixiffet magifter, Lyfias fermonem excipiés:Queftioné,inquit,bone Oneficrates,proponis à multis agitatá. nam& Platonicorü pleriq;, & Peripateticorü preftantifsimi de veteri mufica,& quz ei áccidit corruptela fcribendi laborem fufceperunt.Sed& grammaticorum atq; harmonicorum 1$ doctifsimi multum in eam rero ftudij impenderunt. Magna veró eft eorum qui de hac fcripferunt diffen fio. Heraclides inlibro, in quem collegit res mufi€as, citharz cantum eiüfq; artem excogitatam primüm perhibet ab Amphione Iouis& Antiopz F.pa 29 tre nimirum docente. atq; fidem facit huic fententic ex defcriptione que Sicyone eft dedicata,ex qua
& facerdotes Argiuas,& poctas,& muficos nominat. Eadem tempeftate Linü ex Eubcea óriundü ait lugubria carmina feciffe:& Anthé Anthedone Baco 1$ tia natü hymnos:& Pierium é Pieria de mufis pocmata.Philammonem quoq; Delphum Latonz,Dianz,& Apollinis natales carmine explicaffe,& ab eo primüm choros apud Delphicü templum fuiffe inftitutos. Thamyrin auté Thracem genere vocaliüs 39 & elegantiüs omnibus ca etate ceciniffe: vnde eum poéte cá Mulis certamen iniuifle dixerint.fertur au tem poema fcripfiffe deTitanü bello adverfus deos. Fuiffe ená Demodocum Corcyrzum veterem muficum, qui carmine exprefferit Ilij excidium,& Ve- 3$ neris cum Vulcano nuptias. Sed& Phemium Ithacenfem de reditu eorü qui cum Agamemnone fuerant
D
ie]

MVYSICA. 68;
xantad Troiam profecti verfus feciffe, Neque veró iam commemoratorum poématü folutam fuiffe di&ionéjaut quz menfura careret:fed Stelichori a!io rümq; veterum Lyricorü pocmatis fimilem,qui ver $ fibus modos quibus canerenturadiecerunt. Nam& "Terpandrü ait cithareedicorum poctá modorü(no mus Grecihoc eft leges,appellant)& fua& Homeri carmina in certaminibus certo quodq; modulo ceciniffe: eámq; primum modis citharae dicis nomi 10 naimpofuiffe. Simile Terpandri ftudio ftudiü fuiffe Clonz,qui princeps tibicinum nomos& accenrus inftituit,fcriptor elegiarum& epicus.Eodémq; poematis vfum genere Polymneftum Colophoniü,: qui ztate fuit pofterior,Nomiautem(hanc enim vo Nomi, 3$ cemambiguitatis vitande gratia víurpemus) erant ergo, mi Oneficrates,nomi quibus ill; veerentur tibiciná, Apothetus, Elegi, Comarchius,Schoenion, Cepion,daus,Trimeles,fiue triplex.Poftca temporis etiam inventa funt Polymnaftia que vocantur, 20 At citharcedicz artis nomi multo ante tibicinü nomos tempore inftituti funt à Terpandro.Is ergo citharcedicis nomina fecit Beeotium, Aeolium,trochzum,;acutum, Cepionem,Terpandrium,Tetrace dium. Fecit etiam Terpander procemia citharcedi35 cain heroicis carminibus.Quód autem citharaedici nomi antiquitus ex heroicis verfibus cóftiterint, "Timotheus declarauit: qui primos nomos heroicis permifcens, dithyrambicá cantauit di&ioné,ne pri ma fronte videretur veterem muficá violare. Appa30 retautem Terpandrum citharcedica arte excelluiffe.nà quater viciffe Pythia deinceps fcribitur. Admodum veró antiquus eft.nam Glaucus Italus, quo dam in libro de veterib. poctis& muficis, priorem eum Archilocho pronunciat. ait enim eü fecundum 3; extitiffe poft eos qui primi tibiis canere inftituerür. Alexanderin colle&aneis de Phrygia,primü Olym pum afferit in Graciá pulfationem fidium intulifle:

684 PLVTARCHI DE
deinde Idzos da&ylos.& Hyagnidem primü tibia ceciniffe: poft Marfyam huius filium, inde Olympum.Terpandrum porró emulatü effe Homeri verfus, Orphei cantilenas.Orpheus autem neminem vi detur imitatus. nemo enim tunc natus fuit, extra? poetas qui facerét ea, quz tibiis canerentur. horum autem cü opere Orphicum nihil habet fimile. Clon3s veró tibicinum modos qui fecit, paulo pofterior Terpandro, fuit patria T'epeates, fi Arcadibus credimus: Thebanum enim Bocoti affirmant. Poft!O "Terpandrum& Clonám Archilochus extitiffe traditur. Alij nonnulli fcriptores Ardalum aiunt Troe zenium Cloná priorem tibicinam inftituiffe muficam. Fuiffe etiam Polymneftum poctam Meletis Colophonij F.qui Polymneftum& Polymneftam nomos fecerit. Quodautem Apothetum& Schae nionem nomos fecerit Clonàs, fcriptores recenfionum memorant. Polymnefti mentionem Pindarus-& Alcman lyrici faciunt. Et quofdam citharcedicorum nomorum à Terpandro factorum, Phi- 20 lammonem Delphum veterem aiunt compofuiffe. In fumma autem, cithareedica mufica Terpandri ztate vfurpata, etiam vfque ad Phrynidis tempora plané fimplex perdurauit. Neq; enim antiquitus, vt nunc, licebat cithara canere, neq; harmonias(fi-*$ ue concétus mavis)& rythmos fiue numeros tranfferre. Nam in quovis nomo propriam conferuabát intentionem. atque hinc nomi di&i funt,hoc eftle$0 in vnoquoq; non licebat tranfgredi precriptam intentionem. Etenim vbi deorum venera- 30 tione erant fuo arbitrio defun&ti,tum(tatim ad Ho meri& aliorü pocmata tranfibant. dq; manifeftum eft ex initiis Terpandri. Figura etiam citharz primüm facta eft fub Cepione Terpandri difcipulo:& vocabatur Afiatica, quia Lesbij cithareedi ad Afia 35 accolentes ea vterentur.Ad extremum fertur Peritletus citharcedus Lacedemone viciffe Carnea,do mo
ii

Lio]
n
£o
Aj
30
j
bz
MVSIC.A 685 mo Lesbius. quo mortuo continuam cithareedorum apud Lesbios defiiffe fuccefsionem. Quidam falfó putant Hipponactem fuiffe Terpandri ztate: cüm etiam Pericletus Hippona&em pracefsiffe videatur.Sed quoniam(fimul veteres tibicinum& cithareedorum nomos retulimus,tranfibimus iam ad tibicinü nomos.. Traditü eft enim Olymptü de quo diximus,cüm effet tibicen à Phrygia, tibicinum nomum feciffe in Apollinem,qui Polycephalus,id cft, Multiceps, diceretur. hunc Olympum aiunt vnum fuiffe eorá cui defcenderunt à primo Olympo Mar fyz difcipulo,qui nomos in deos fecit.is enim cüm amafius fuiffet Marfy s,& ab co artem tibia canendi didiciffer, harmonicos nomos in Greciam intulit, quibus nunc Graci vtuntur in feriis deorum. Alij Cratetem polycephali nomi autorem faciunt, qui Olympi fuit difcipulus. Pratinas Olympo iuniori adfcribit.Harmatiü autem nomum, cuià curru nomen videtur effe, dicitur primus feciffe Olympus, Marfyz diícipulus.Marfyam quidam Maffen appellatum,alij Marfyam dicunt:effe autem Hyagnidis f lium, eius quiprimus artem tibia canendi invenit. Olympi autem effe harmatium nomü,ex Glauci ve terum poctarü recenfione cognofci poteft: tü hoc, Stcfichorü Himerzum neq; Terpandri fuiffe imitatorem,neq; Antilochi,neq; Thaletz; fed Olympi: vfum nomo barmatco,& ea fpecie que dactylo pro cedicquá alij deorthio nomo effe volunt.Alij quidamà Myfis inventü nomü illum aiunt. ná veteres fuiffe Myfos tibicines.Eft& alius antiquus nomus, qui Cradias dicitur, quo Mimnermum ceciniffe ait Hipponax.Initió enim elegias modulatas tibicines canebant. quod Panathenzorü defcriptio indicat, vbi de mufico certamine verba fiüt.Fuit& Sacadas Argiuus qui odas& elegias fidibus accommo datas fcripfit. idéQ; bonus pocta,ter viciffe Pythia inrecen(ionib.traditur. eiáfq; etià Pindarus métionem

Toni.
é86 PLVTARCHIUJDE
facit. Cüm ergo de fententia Polymnefti& Sacade tria fint tonorü genera,Dorium,Phrygiü,Lydium: ferunt Sacadàin vnoquoq; horü feciffe ftropham, docuiffeds chorü canere Doricé primam, Phrygicé Íccundam;,tertia Lydiotono.atq; hunc nomá fuiffe ob mutationem di&tü tripartitü.(Gic énim Trimeres interpreteimur.)In faftis veró feu recenfione poétarum quz Sicyone eft, Tripartiti huius nomi autor fertur Cloaás. Prima proinde mufici conftitutio Spartz facta efl à Terpandro.Secüdx autores hi poic tifsimüm memorantur: Thaletas Gortynius,Xenodamus Cytherius, Xenocritus Locrenfis,Polymna ftus Colophonius, Sacadas Argiuus. Cüm enim hi introduxiffent gymnopadias, hoc eft;puto,ea quz accinerentur nudis corporum exercitationibus: 1n I$ Arcadia traduntur inftitute fuiffe demonftrationes quz dicuntur,& Argis endymatia fiueindumenta appellant. Fueruntautem Thaletas,Xenodamus,& Xenocritus Poanü fcriptores:Polymneftus carmina copofuit que orthia dicebátur:Sacadas elegias. 28
Alij Xenodamum nó Pzxanas fcripfiffe arunt, fed hy porchemata.in quorü numero eft Pratinas. ipfiüfqs adeó Xenodami cátilena memori prodita efl, qua non obfcuré hyporchema fit. Víus eft hoc genere poematis etiá Pindarus. Differre autem peanemab zy hyporchemate,carmina Pindari docent:qui vtrüq; fcripfit. Et Polymneftus tibicinos nomos fecit: in orthiolyricis elt vfus modulis, vt quidem harmoniciajunt: nó enim certum poffumus pronunciare, cüm aütiqui hac de re nihil quicquam prodiderint. 39 De Thaleta etiá Cretenfe dubiü eft,an Paanes fcri pferit.Nam Glaucus poft Archilochum fuiffe Thaletam affirmans,imitatü eum odas Archilochi fatetur,prolixiüs tamen extendiffe,& Maronem ac Cre teufem rythmum odarü poéfi inferuiffe:quibus ne- sg que Orpheus vfus fuerit,neq; Terpander;neq; Archilochus. hzc enim ex Olympi tibicina mufica aiunt

MVSICA. 685
siünt Thaleti depromfiffe, boníq; tibicinis laudeni invenifle.De Xenocrito pratereà,Locris Italicis o-riuado;coutroverfia eft,an is Pzanas cópofuerit:fe runt enim eum res fcripfiffe, quarü heroica fuerint
$ argumenta: eáq; ob hác caufam fuiffe à quibufdam dithyrambos nomin ata. Eundem Glaucus Thaleta pofterioren fuiffe fcribir. Porró autem Olympus, vtait Ariftoxenus,à muficis putatur euharmonij g ge neris fuiffe repertor. nà ante ipfum omnia diatona 1? fuerunt,& chromatica.Sufpicantur auté Olympum ficinveniffz. cü verfareturin diatono genere,& car men fepe transferret in diatonü parypatem,hoc eft fummz proximá chordam, nuncab ipfa media,nüc ab ei proxima fide: praterirétque lichanon diatoni
I$ neruum deprehendiffe eius confuetudinis elegantiá, miratümq;& amplexü Syftema,quod ea conftitueretur proportione, id in Dorio vfurpaffe tono. Non enim eum vel ca que diatoni funt propria, vel quz chromatici attigiffezac ne harmoniz quidem. $0 Fuiffe autem ei prima euharmoniorü talia.Primo enim in hisloco fpondeum ponunt: in quo nulla di uifionum proprietarem fuá indicat: nifi quisiri con tentiorem fpoudei vfurpationé refpiciens,eum putet effe diatonicü genus. Qui veró hoc ponet, eum
25 liquet cüm falfum, tum abfonü à cantu ponere..Falfum,quia diei miferior tono erit eo,qui principe po niturloco.à cantu alienum, quód etiá fi quis in poteftate tonici ponat contentioris fpondeorum vfur pationis proprietatem: eveniet vt duo deinceps fi30, ta ponantur diatona,compofitum alterum, alterum incompofitum. nam denfum illud euharmonium; quod in mediis fidibus collocatum hodie in vfu eft, non videtur effe pocta. Facilé autem hóc animadverti poreft, fi quis aliquem prifco more canentem
35 tibiaudiat. nam etiam mediarum femitonium vult effe incompofitum. Atq; tale fuit initio genus eu harmonicum. poftea temporis diuifum eft femitoEubarmoz HS CA [772

488 PLVTARCHI. DE
nium in Lydiis& in Phrygiis.Videturauté Olymz pus càüm auxiffet muficam,nondum mtmignoratàmq; adhuc ré introduxiffe, princépfq; fuiffe Graz ce& pulcrz mufices. Eft etiam aliqua de rythmis ratio.Invenienda enim vlteriüs funt quedam genera& formz rythmorum: atque etiam cantilenas& tythmos fcribentium. Primum enim Terpandri no uarum rerum in ea arte molitio, venuftum quédam modum in muficam invexit. Eo poft Terpandrü vfi
$
funt deinceps Polymneftus,Thaletas,Sacadas.nam IO
hi etiá rythmis conficiendis fuffecerunt, nó egreffi funt pulcram illam formá.Sunt& aliaabAlcmane & Stefichoro nouata: fed ita, vt à pulcro non difcederetur modo. Krexus autem,Timotheus,atq; Phi loxenus, aliq; etate iis inferiores, importuniores aliquanto,ac nouitatis ftudiofi magis fuerüt.modü enim affetauerunt qui humanus nunc& thematicus appellatur.Evenit enim, vt paucitas chororum, fimplicitáfq;& maieftas muficz plané ob vetuftatem fpernenda videretur.* pro virili locutus de prima mufica,de primis eius inventoribus, tü quorum ea temporis progreffu adinventionibus au&a fuerit, finem faciam CM locámque dabo focio meoSotericho, qui nó Mu(icá modó,fed& reliquá difciplinarü orbem ftudiof? excoluit.nos enim magis exercitati fumus in ea muficz parte, quz manu & inftrumétis tra&atur. His dictis Lyfias obticuit. "Tum Soterichus in hzc verba orfus eft: De venerabili ftudio,& diis maxime accepto,optime Oncfi1$
crates,verba nos facerc iufsifti.Probo itaque Lyfiz 30
preceptoris cüm do&rinam,tum memoriam,quam oftendit recenfendis primis mufice inventoribus, iifque qui has res confcripferunt. Id vnum monebo,eum tantüm fcripta fecutum effe in iis oftenden dis. Nos autem non hominem aliquem accepimus repertorem muficze bonorum ,fed omnibus virtutibus ornatü deum Apollinem.Non enim Marfyz,
aut

MVSIC A.
:$ defert, comitatur tibicen.Quin&Hyperborcorum
mufica, deorum inventum cüm fit. Prifci porróea vt dignum fuit vfi funt, vt& reliquis omnibus infti tutis.Noftra etate maieftare eius omiffa;pro mafcu lailla& diuina confra&am& garrulam in theatra
25 inducunt muficam. quam Plato r11 De rep. libro
vituperat: Lydiam quidem harmoniam repudians, vtaccommodatam lamentis: vnde& primam cius inftitutionem lugubrem fuiffe dicunt.Nam Ariftoxenus fcribit in primo De muficalibro, Olympum
39 demorte Pythonis lugubre carmé tibiis ceciniffe,
Lydio modo. Sát qui Melanippidem autorem eius cantilenz faciunt. Pindarusin pzanibus primürma de Niobes nuptiis Lydiam harmoniam vfurpatam ait. Alij Torebum principem ea vfum dicunt:de qui bus eft Dionyfius lambus. Mixolydia quoque animum percellens,tragcediis eft apta. Hanc Ariftoxe nus fcribit primüm à Sapphone inventam:ab ea diXX
689 aut Olympi, aut Hyagnidis, vt putant quidam,inventum tibia, nequefola cithara Apollinis eft: fed. Apollo tibia idem deus& cithare& tibie cantum invenit. Ma-€" cihare nifeftum hoc eft é choris& facrificiis quz tibiis in- 4Mfor.
$ terim canentes deoadferebant: quod& alij,& AI €zus in quodam hymno narrat.$ed& fimulacrum Apollinis in Delo pofitum in dextra manu arcü,lua gratias haber, quarum quzvis aliquod muficum inftrumentum tenet;lyram vna,alia tibias, media fi10 ftulam ori admotam, Neque meus eft hic fermo:fed
Auticles& Ifter in Illuftrationibus fuis hec retule
runt.& Gimulacrum illud ita antiquum eft, vt dicaturà Meropibus factum, qui Herculis etate vixerunt.Sed& puerum, qui Tempicam laurá Delphos
facra adhibitis tibiis,citharis,& fiftulis in Delü mif fa ferunt antiquitus. Sunt qui ipfum deum tibia ceciniffe autumét:vt narrat optimus cantilenarü conditor Alcmá. Corinna é Minerua didiciffe tibiis ca20 nere Apollinemait. Itaque veneranda prorfus eft
De barmo:
niis,

696 PLVTARCHI DE
diciffe tragoedos, qui cum Dorica coniunxerint; cüm hzc maieftatem conciliet,illa mentem perturbet:quibus rebus commixta eft tragcedia. In hiftoria mufica legitur eam à Pythoclida excogitatam ti bicine. Lyfis perhibet;Lamproclem Athenienfem,$ €üm is animadvertiffet nó ibi effe diazeuxin,(quod nos deiuntionis verbo volumus intelligi) vbi fere omnes effe putaucrunt,fed verfus acutam vocem:ta lem eius inftituiffe modum,qualis eft à paramefa ad hypaten hypatón.(id eft, à medie chorde proxi- IO ma, ad fummarum fummam.) Quinetiam remiffam illam Lydiam harmoniam,fiue Mixolydiam, adfimi lem Ionie;inventam autumátà Damone Athenienfi.Has harmonias,cüm altera earum fit ad lamentan dum parata, altera diffoluta, re&e Plato reiecit, ac1g Doricam, vt bellicofis temperantibüfq; convenien tem viris delegit.Neque is me hercle id fecit ignorans(quod ei impingit crimé Ariftoxenus in fecundo muficarum rerum libro)etiam in iftis aliquid effe quod parti reipublicz, cui cuftodiendiincumbit 29 munus, profit. Studiofifsimus enim mufices fuit Plato:vt qui Draconem audiuiffet Athenienfem,& Metellum Agrigentinü. Sed quia,vt monui, magná in Doria maicftatem effe intellexit:eam harmoniam prztulit. non nefcius interim multa Doricé Par- 2; thenea feu virginalia ab Alemane, Pindaro,$1monide,& Bacchylide fa&a.quinetiam profodia,(que apparet fuiffe carmina; qualia fupplicationibus deo rum accinerentur) pzanes, adde etiam deplorationes tragicas,& amatoria quedam carmina, Doriceo harmonis cffe inclufa.. Sed ei fufficiebant quein Martem Mineruámq; cantarentur,& ad libationes fpondaa di&a. fatis enim ea valebant ad animum vi
ri bonefti confirmandum. Idem Lydix& Ioniz har moniz vfum non ignorauit: fciens ifta modulatio- 35 ne tragcediam vti.Sed& veteres omnes nullius imperiti harmoniz, tamen vfi quibufdam modo funt. Neque

MvSrICA.
Néque enim ignoratio tantas anguftias& paucita-. tem chordarum peperit apud illos: neque inícitid fa&um eft,quód Terpander, Olympus, horámqué fectatores multitudinem& varietatem. neruorum $(utulerunt. Atquehocarguunt Olympi, Terpandri,& aliorum qui modum eundem tenuerunt carminaomnium. que cüm tribus fint contenta fidibus ac fimplicia, prefant. omnibus variis& multas chordas requirentibus:ita quidem,vt Olympi moJO dum exprimere nemo pofsit;inferioréfq; eo omnes fiut, vbi fe ad multiplice& multis chordis opus habentem modulationem contulerunt. Quód autem prifci in modo qui fpondeis aptus eft non ignorauerint tertie chords vfum,fatis demonftrat eius in 15 pulfatione(Krufin Greci dicüt)vfurpatio: nó enim ea cum parhypata(quz eft proxima fummz chorda) confonante vfi fuiffent, fi vfum ignorauiffent; fed manifeftum eft, quód elegantia que fpondeaco modo coaciliatur per tertiam, fenfum eis prebuit 20 transferendi carmen ad parhypaten. Eadem cft etiam denetaratio. Nam& hac in pulfatione vf funt,& ad paraneram feu imz proximam diffonantium,& ad mediam confonantium;Sed ratione can tilenz non vifa eft illis convenire fpondaaco mo2$ do. Nequehis tantüm, fed& fyemmena néta,hoc eft adiunétarum chordarum vltima fic vniuerfi funt vfi.Nam fecundum pulfationem ipfam diffonabant
ad paranetam& paramefam,& lichanum.fed in can tilena vtenti pudorem incufsiffet, quia contra mo^
39 remibi vfurpata effet. Ex Phrygiis etiam conftare; quod non ignorauerit Olympi& qui eum fecuti funt. Víi funt enim iis non tantüm in pulfatione,fed& in cantilenis de matre deorum& quibufdam Phrygiis. De hypatis etiam feu fummis 3; neruis conftat, non ignoratione factum effe quód eo quatrichordo non vfi funt in Dorio: cüm in aliis tonis vfi, vtique cognitum habuerint. Sed vt
XX i
69f
*

Chroma.
69: PLVTARCHI DE
morem feruarent;à Dorio tono id abftinuerüt,pulcritudinem eius venerantes. Tale eft etiam in tragodia quippiam. Nam chromatico genere& rythmo nufquam ne hodie quidem tragedia vtitur. citharaautem, quz tragaediam etate multis feculis anteit, ab initio vfa eft. Chroma auté quàm harmoniam effe antiquius,in prótu cft. eft enim nimirum ztas definienda fecundum humanz naturz occurfum& vfum. Nam quod ad ipforum generum attinet naturam, non eft aliud alio antiquius.S1 quis er 10
go Aefchylum aut Phrynichum diceret ob ignoran tiá abftinuiffe chromate,non abfurdé diceret? Idem enim etiam Pancraten diceret ignorauiffe chromaticum genus: nam& is plerunque id vitauit, etfiin quibufdam eft vfus.abftinuit itaque non ignoratione,fed confilio ductus: fe&abatur enim ,vt ipfe aiebat, Pindaricum ac Simonideum modum,& omnino eum qui nüc antiquus appellatur.Eadem de Tyr txo Mantinenfe,& Andrea Corinthio, Thrafyllo Phliafio, multífque aliis valet ratio: quos omnes fci mus confültó abftinuiffe chromate, mutatione, fidium multitudine, aliáque multa in medio fita ryth morum, harmoniarum, vocabulorum, modulationum ,interpretationum genera. Statim enim occurrit Telephanes Megarenfis, qui ita infenfus fuit fiftulis, vt tibiarum opifices nunquam fit eas paffus imponere tibiis. quin& Pythico certamine hac ma ximé de caufa abflitit. In vniuerfum autem fi quis €x eo, quód vfum aliquis rei omiferit,colligendum putet eam ipfi rem ignotam fuiffe: multi reftant ei etiamnum infcitiz damnandi. vt Dorionij,qui Antigenideum modum fpernunt, fiquidem eo non vtuntur:& rurfum Antigenidei, qui eadem de caufa Dorionium:& citharcedi, qui Timothei modum vitant. feré enim abiuerunt in quifquilias,& ad Polyidi pocmata. Tam fiquis red& perite confideret Varietatem,& prifca cum noftris comparet,olim quoq;
15
5

MVSICA. 693
Quoque várietatem in víu fuiffe inveniet. Nam varietate in rytbmis faciendis, quz magis varia effet, vfi funt veteres. vt qui rythmicam varietatem inhonorehaberent. Sed& pulfationum elocutioj nestuncfuerunt magis variz. nam noftri difcendi funt ftudiofi,prifci rythmorum amatores erát.Con ftat ergo, non ob ignorationem, fed confilio veteres fractis cantilenis abftinuiffe. Neque hoc mirum eft:cüm multa alia vitz inftituta non ignorentur 1o abiis, qui ea non vfürpant: víuque dempto caab ipfis abalienantur, quod in quibufdam aliquid indecorum animadverfum fuit. Sed Platoni neque Platenem ignorantiam neque imperitiam in caufa fuiffe vt fife rerum
quedam reiiceret: verüm id eum feciffe, quia in15. decorareipub.iudicaret ea effe: iam nunc oftendemus ,eümque harmonice rei gnarum fuiffe docebimus. Is ergo inortu feu procreatione animz ea, quam Timzo inferuit, fuam in rebus mathematicis ac muficis diligentiam fecit teftatam. Hac enim 20 funteius verba. Et fecundum hzc impleuit cüm du platum tripla intervalla: portionéfque inde abfcidit,& in medio eorum collocauit, vt in quovis intervallo duo fint media. Hocexordium manaffe ab harmonica peritia, mox oftendemus. Tres 25(unt medietates( liceat enim fic verbum verbo referre) vnde omnis mediocritas aftimatur, Arithmetica, Harmonica, Geometrica. in prima zequaliseft numerus quo fe invicem excedunt exceduntürque termini:in tertia eadem fit proportione: in
30 media neque proportione, neque diftantia eadem termini fefe confequuntur. Itaque Plato,cüm animalem harmoniam quatuor elementorum, caufamque ex difsimilibus inter fe confonantia vellet harmonicé demonftrare: in vtroq; intervallo duas
35 animales medietates mulica ratione oftendit, Nam confonantia,quam in rebus muficis diapafón Grci noftri vulgo Octauam nominant, duo inter exXoinese
muficarum peritum.
[31 «c [2
ec

$94 PLVTARCHI DE
tremos terminos media recipit. quorum propor Proportio tionem oftendemus. Extrema confonantiz diapamuficorum. fón duplam inter fe rationem tenent: vtque hoc ""teruallo-. intelligere exemplo pofsis, numeris rem explicaYum,: bimus.Ergo maior extremitas ad minorem itafeha j bet,vt xir ad v i. Hocinteruallum(id enim adhuc diaftema dicendü putaui)ab fumma mediarum (ea eft hypate mefon) chorda porrigitur vfque ad imam deiun&tarum, hoceít netam diezeugmenon. Quzrendi iam funt duo numeri in medium inter- 1o cidentes,ad quos extremorum maior ad fibi proxi- mum fefquitertius,ad reliquü fit fefquiplus fiue fefquialter.ij numeri funt 11x& 1x.Nam v 1 femel, eiüfq; praterea triens in 11 x cótinentur:in 1 x femel cum femiffe. Et alter extremorü,x 11 puta, rx I$ pro dodrante, 1 1 x pro beffe habet. Ergo his numerisinter vr& x 1 1 interie&is,cüm diapafon con ftet ex intervallis diateffaron,(nos Quartá) ac diapente( nos Quintam vfurpamus) diftantiis: liquet medie chorde numerum i1 x, eiproximz feu 19 paramefz 1 x deberi.quo fa&o,eritearatio hypate— feu fummz ad mediá, quz paramefes erat ad imam feu netenadiun&arum(iue connexarum.nam à parhypata mediarum erit diateffaron ad mediam: paramefa ad netam diezeugménon, diapafon.Eadém- 2$ * queinvenitur numerorum proportio. eadem enim eft v1 ad IIX,que rx ad xir: ratio.& vt vr ad rx funtaffecta,ita 11x ad xrr. Nam ir1rx ad vr fefquitertiam habent rationem,& x11 ad 1 X.& rurfum fefquialteram,vt 1x ad v rita x1 130 ad rix. Caterüm hzcfufficient ad demonftrandum,quanta fuerit in rebus mathematicis induftria atq; peritia verfatus Plato. Porró autem quód har. monia res fit diuina, veneranda,magna: Ariftoteles »» Platonis difcipulus his verbis confirmauit. Enimve 3$ »» ró harmoniares eft coeleftis, eiüfque natura diuina ?» atq; pulcra. Cüm autem fit facultate quutipantim, uas

MVSICA. 695
duas habet medietates, arithmericá& harmonicá.
apparétq; pirtes eius, magnitudines,& eminentias
numero& nenfure equalitate conftare. Nam in
duobus quatrichordis cantilenz fua modulatione
$ concinnantur.Atque hzc funt verbis eius expreffa,
Corpus porró eius conftare dixit ex partibus difsimilibus,fed quz interfe confonent. Quin& medie
tates earum arithmetica proportione confentire.
Nam ima chorda ad fummam proportione dupla
10 co&unte, confici diapafon confonantiam. cüm hypatevrnete xi1 numero reprzíentetur. Paramefe(efquialtera proportione hypatz refpondet, eique rx congruere, medic IIX diximus. Átenim
interualla mufices precipua conftare his rationibus
JW certum eft.diateffaron fefquitertia, diapente fefquialtera, diapafon dupla proportione. iaterim etiam
conferuari rationem fefquioctauam, qualis eft 1 x
ad 11x,& tonum exprimit. Iam id quoque,in harmonia zqualib.terminos excedi atq; excedere,me20 dietatéíq; mixtü ex arithmeticis& geometricis rationibus refpe& inter fe habere.Atq; hoc fic decla
rat Ariftoteles,vt neta triente maior quàm mefe fit:
& eadem portione paramefe hypatem excedat. itáque relatio quedam intervallorum fiue difcriminü
25 confit, cüm termini zqualibus portionibus fuperent atque füperentur: vtrobiq; fefquialtera&fefquitertia proportionibus rem gerentibus, Atque
hzc eft,quam harmonicam vocát au&ionem,vel(vt
hodie vfitatis vocibus ipfe vtar)progrefsioné.Nete
30 autem à mefa,& paramefe ab hypata, arithmeticis
intervallorum difcriminibus diftant. nam paramefe mefam fefquio&taua ratione excedit. rurfum
nete ad hypatam dupla eft, paramefa hypata femel
eiüfque femiffem valet:& mefaad hypatam eft feí3$ quitertia. His ergo partibus atque numeris harmonia, de Ariftotelis fententia componitur. Idem óptimé cx infiniti& Éniti, paris& imparisy XX uj
[31
[1 [17

6966 PLVTARCHI DE
atque pariterimparis natura eandem conflituit, eiüíque partes.Tota enim par eft,cüm conftet quatuor terminis. partes ipfius» proportionibus continentur, quorum términi funt pares, impares,pariterimpares. Nete enim par eft, quia xix numero f exprimitur. paramefe impar, quia 1x. mefa pariterpar,quia rix.hypate pariterimpar;quia v 1. His er0 rationibus atque partibus conflata harmonia, pie omnibüfque partibus confonat.Sed& fen
fus, qui ob harmoniam corporibus innati funt;cae- 19
leftes alij& diuini,cum deo fenfum prebent homibus vifus& auditus, cum voce& lumine harmoniam oftendunt:& alij fenfus horum comites,quatenus fenfus funt, fecundum harmoniam conftanr. nihil enim ne ipfi quidem(ine harmonia confciciunt: minores fane illis, non tamen abfque illis.illi enim fimul cum adventu dei przftó adfunt iuxta rationem,& validam pulcrámque habent naturam. Porró autem ex his planum fit, prifcis Gracis haud iniuria id precipué curz fuiffe, vtadolefcentes mufica difciplina imbuerent. Horum enim animos exiftimabant muficz opera fingi atque con cinnari ad decorum poffe. quippe quod mufica vt ad omnia, omnémque feriam actionem vtilis effet, itain primis ad bellica pericula. Quam ad rem alij tibiis vfifunt: vt Lacedzmonij, qui compofito agminein hoftem vadentes,Caftoreum carmen precini tibiis inftituerunt. alij lyra: ficvt diu ficad pugnam profe&os Cretenfes ferunt. noftra ztatetuba in hunc vfum apud plerofque fuccefferunt. Ar. 3 giui adlu&am, qua Stheniorum dicebatur,tibiam
adhibebant. quód certamen initio Danai caufa inftitututum, poftmodo Ioui Sthenio confecratum
perhibetur. Enimveró hodiéque moris eft, vtad
t
te
5
i]
$
*
o
pentathlü tibiis canatur. ac tametfi nihil accinitur 35
certü,nihil antiquum, aut quale prifcis vfitatü fuit: (quale erat carmé Hiecracis adhoc certamen fa&á, quod

MVSIC A. 693
/ quod Endrome fiue incurfus dicebatur)tamen vtlà guidum& non certa deftinatum lege eó fuerit ,,equidem accinitur nihilominus. Atenim apud antiquiores Grecos ne notam quidem aiunt muficam quz theatris infzruiret: totam fcientiam illam deorum venerationi, adolefcentámque inftitutioni impeníam fuiffe: quód tum nondum theatro vllo apud iftos homines zdificato, mufica ad10 huc in templis verfaretur, deorum venerationi,& laudibus bonorum virorum inferuiens. Etverifimile eft theatri vocem, ac multo antiquiorem theo rau,quod eft fpe&are,à deo(ipfis Theos dicitur) de du&aseffe. Ceterüm noftris temporibus tantum eft receptum difcrimipis, vt eius muficz quz ad diVW fciplinam puerorum facit nulla memoria iam exítet, nulla cura fit: omnes qui animum ad muficam appellunt, theatris feruientem mufam amplectantur. Sed diceret aliquis: heus tu, nihílneà prifcis adin$
4o Ventum fuit, nihil nouatum? Equidem adinventa Muficam v& quzdam fateor,fed cum maieftate& decoro. Qui avxerint hiftoriam harum rerum fcripferunt, ij Terpandro veteres.
netem Dorij toni acceptam ferunt, cüm ea priores vli non fuerint. quin& totum mixolydium tonum ,, fuperadditum aiunt,& orthie cantilenz modum,& 35 orthiorum ad orthium notabilem trochgum.Si Pin daro credimus;etiam fcolia carmina Terpander reperit.Sed& Archilochus trimetrorum rythmos excogitauit,& inftitioné in diuerfi generis rythmos, & paracatalogam fiue immutationem exitus,& pul39 fationem eorü.primo ipfi etiam epoda, tetrametra, procriticum,& profodiacum tribuuntur,primique augmentum.à nonnullis etiam elegiacum, Ad hec iambici ad psonem epibatü intentio,& heroici au,, Qiinprofodiacum& creticum:& quod iambicorü ?". alia dicuntur ad pulfationé,alia canuntur, idab Archilocho monftratü, à tragicis deinde vfutpatü ferunt.idq; Krexum accepifie,& ad dithyrambü traAX v

698 PLVTARICHAI DE
duxiffe. Putant etiam pulfationem fub cantilená ab €o primüm inventam, cüm veteres oésad chordas pulfaffent. Polymnafto aüt tonum qui nunc hypolydius dicituradfcribunt: valdéq; ab eo auctá ferüt eclyfin& ecbolam.Ipfum quoq; illà Olympum, cui$ principium Grece& pomis contentz muficz impu tatur, genus harmoniz protuliffe in lucem tradunt: rythmófq; profodiacum, in quo Martis eft nomus, & choreü quo multi vfi funt in Metrois,hoc eft carminibus de magna Matre. Quidam etiam Baccheiü ro putantab Olympo inventum.hecitaeffequovisan tiquo carmine oftendi poteft. Lafus vero Hermioneníis cüm rythmos in dithyrambicam rationé tráftuliffet,ac tibiarü multiplices voces fectaretur, plu ribus vtens fonis& difsipatis, antiquz mufice mu- rg
Muficé cor- tationem invexit. Idem fecit Melanippides odarum
wwptore.— fcriptor fuperveniens, qui in priore mufica non acquieuit.vt neq; Philoxenus,neq; Timotheus.Hic enim, cüm lyra fepté fidib. víq; ad Terpandrum Antiffeum contenta fuiffet,in plures eam fonos difper 20 fit. Verüm tibicina quoq; mufica de fimpliciore in magis variá eft mutata. Nam antiquitus,víq; ad Melanippidé qui dithyrábos cópofuit,tibicines à poctis mercedem accipere cófücuerant: nimirü primás
erente partes poefi,& tibicinib. operam iis qui fa- zs
gm docerent nauantibus,Is poftea mos periit: adeó quidem, vt Pherecrates comicus muficá introduxerit figura muliebri, totum corpus verberibus
? faedé multatam. facitá; iufticiam querenté de caufa huius foeditatis,& pocfin icrefpondentem.— 30
M V S. Dícan,ned, boc inuita. audire cdm tibi
Mibi, dicere uoluptatem animto adferat.
Malorum initium mibi fuit Menalippides,
ls primus arreptam me laxauit ímtis, E Fidibuss, bis fex molliorem reddidit.
Ad cálanitates ille non amen meas

MVSIC A.
Suffecit unus bafce. Nam Cinefias Atbexierfis ille deteftabilis, Contra barmoniam dum flexus intdlit fropbisy Pe[fundcdit me fic;ut iam poeJeos
; Ditbyrambice.perinde fic ut afpidis, Que dextra funt, finiftra quiuis deputet. Ned; boc tamen fatis cft mifcrize creditum, Pbrynis peculiarem immittens turbinem,
io Fledendo mee uerfando totam perdidit, In quind; cbordis bis fex barmonias babens. Scd ifte uir potuit adbuc tolevarier: Peccata nand; correxit vurfum fua. AR Timotbeus me confodit,carif?imas
5"Turpifsimed wdneribus me con fcidit. IVST.Quis Timotheus, MN S. Milefüus ille Pyrrbias Miaiora mi mala, quàm reliqui omnes;intulit, Is folam ubi ambulantem me natus fuit,
4o— Bis fex meneruis illcà uin&am illigat.
Sed& Ariftophanes comicus mentionem facit Philoxeni qui cantilenas in cyclios choros intulerit.& mufica apud eum fic loquitur:
i;— Exbarmonios,byperboleos;niglaros: Quibus me totam vapbani in morem flexilcm Oppleuit.— Sed& alij comcediarum fcriptores demonftrauerüt eorum ineptias,qui poftea temporis muficam in mi 30 nutaqua(i fragmenta conciderunt. Quódautem educationem& difciplinam vel genuina vel praua artium tra&atio fequatur,Ariftoxenus oftendit. Ná 'Telefiam Thebanum, qui ipfius etate vixit, narrat adolefcentem in pulcerrima educatum mufica,cüm 35 aliorum nobilium poctarum carmina didiciffe, tum Pindari,Dionyfij Thebani,Lampri,Pratinz,& reliquorum quilyrico carmine przftiterüt. eundémq;

—
Mwfice. veIss vfus.
700 PLVTAR CHE DE
etiam tibia bene ceciniffe,& in reliquis totius difciplinz partib.fatis felici cum induftria verfatum fuiffe.Aetate autem iam matura,adeó fuiffe à fcenica& varia illa mufica deceptum, vt contemtis pulcris iis in quibus enutritus fuerat, Timotherac Philoxeni$ ediíceret carminajac dehis ipfis ea potifsimüm,que maximé effent varia, plurimümq; haberent nouitatis.cámq; fe adlyricum pangendum carmen cótuliffet,ac tàm Philoxeni quàm Pindari modü tentaffet,in Philoxeneo ei rem non fuccefsiffe: cuius cau-. 10 fa fuerit pulcerrima illa primz etatis inftitutio.Qui ergo vult muficare&é& cum iudicio vti j is vetcerem modum zemuletur.Sed interim aliis quoq; eam erficiat difciplinis, philofophiámque ei pedagogi pum przficiat.ea enim iudicare valet quid muficam 1$ deceat. Nam cüm mufica vniuerfé in tres diuidatur partes,diatonum,chroma,harmoniam:qui ad muficam fe applicat;is neceffe eft gnarus fit hifce vtentis rebus pocícosjinterpretationéque po&matum przditus. Principió itaq; tenendum eft,omnem difci- 20 plinam muficam,adfuefationé effe,qua difcenti nó dum fimul oftendat,cuius finis gratia vnumquodq; preceptum difcatur. Deinde E RGOLM eft,ad huiufmodi inftitutionem non effe adhibendam modorum enumerationem. Sed pleriq; temere docent 2$ aut difcunt quz difcipulo do&oríve placent. prudentes inania reiiciunt: vt antiquitus Lacedemonij,Mantinenfes,Pellenei. Hi enim vnum aliquem modum, aut paucos omnino deligentes, quos formandis morib.aptos iudicarét, ipfa mufica vfi funt. 5o Hoc mauifeftü evadet,(i quis fingulas fcientias examinans, difpiciat cuius vnaquzq;.rei confiderationem tractet.Liquet enim harmonicá de cócinno ge nere,diaftemaribus feu intervallis fyftematibus,fonis, tonis mutationibüfq; fyftematicis cognitione T habere:vlteriüs n6 progredi.itaq; id genus qua'ftio nes non fuüícipit, anproprié poeta fumftrit, idis effe

MVSICA. 76 efle hzc, quis initio carminis hypodorium, in fine mixoly dium aut dorium, hypophrygium& phrygium in medio adhibeat. Non enim harmonica eà víq; pertingit,fed multis praterea aliis opus habet. Vim enim proprietatis ignorat.neq; adeo chromaticum aut enharmonium genus vnquam ad proprie tatis perfectam vim procedit,qua de ingenio carmi nis iudicatur. hoc enim artificis eft munus.Manifeftum eft ergo quód vox fyftératis alia eft à modulatione cantilenz in fyftemate: quam confiderare, non eft harmonice tra&tationis.Eadem eft rythmorum ratio.nullus enim rythmus infe perfectam pro prietatis vim habet. Proprie enim aut accómodate
aliquid dictum cümaffirmamus,ad indolem feu naturam modi refpicimus: eiüfq; caufam effe dicimus cópofitionem quandam aut mixtionem aut vtrunque.vt quód Olympus enharmoniü genus in Phry gio pofitum tono cum pzoneepibato mifcuit. hoc enim initium in Mineruz nomo fuam eiindolem có 20 ciliauit.nam adfcitis modulatione& rythmi confe&ione,artificioféque eo tranffumpto,& trocheo in paonis recepto locum, Olympi enharmonium genus eft conditum, Ettamen enharmonio genere& Phrygio tono totóq; fyftemate manentibus, magag namutatio genio carminis áccidit.que enim in Mineruz nomo dicitur harmonia, procul diftatab experimenti indole.Si ergo mufice peritiz accedat fa cultas iudicandi, his preditum conftat perfe&um fore muficum.Qui enim nouit Doricum tonum;ne3o que tamen iudicare quit vbi is proprie& conveniéter vfurpetur: non fciet quid faciendum fit,neq; ge nium eius feruabit. Nam de ipfis Doriis cantilenis quzretur an harmonica fcientia diiudicet, vc Doriorum quidam putant:necne. Eadem eft ratio etiá 35 vniuerfe rythmice fcientie. Qui enim nouit pxonem;is proprietaté eius nefcit: tantüm hoc fcit,vnde pzan cóponatur.Ná quandoquidé deipfis pzo-'«
5

ludicium muficum,
30i PLVTARCHI DÉ
nicis rythmorum confe&ionib.dubitatur,difceptáz tiuane fit an rythmica earum tra£&tatio: aut,vt quid dicunt,non eo víq; fe proferat.Oportet gitur eum qui velit de his rebus iudiciurn ferre, ad minimura duo hac poffe perfpicere: proprium feu domefticü, 5 & alienum: primüm eiusaffectionis ob quam facta €ft compofitio:deinde eorum,ex quibus ea facta eft; Proinde neq; harmonicá,neq; rythmicam, neq; vllam aliam quz vt fpecies mufico fübiiciunturjipfarn per fe fufficere ad intelligendum carminis genium, IO accatera iudicandum: fatis puto dictum effe. Iam cüm tria fint genera,in quz harmonicum feu cócinnatum illud diftribuitur, cüm fyftematum quantitate,tum fonorü vi,atq; etiá quatrichordorü zqualitate convenientia: vnü duntaxat eorü veteres tra-. 1$ &auerunt, Etenim qui nos ztate anteiuerunt,neq; de chromate,neg; de diatono difputauerunt:fed de folo enharmonio. atq; adeo etiá de huius vnico fyfiemate,fiue cóplexu,quod eft diapafón.Cótroverfia quidem eius fuit de vfu: fed quin hac vnica effet 29 harmonia,in id oés feré confenferunt.Non ergo har monicam quifquá perfpexerit tra&ationem, qui ví que ad cognitionem eius fuerit progreffus. Sed oportebit,vtliquet,eum perfequi particulares etiam quas vocát fcientias,totámq; mufice corpus,& par 2$ tium mixtiones atq; compofitiones, Qui enim tantummodó cft harmonicus, is circumfcriptus eft cer to modo, Vt afit vniuerfé dicá,fenfum& intelligentiam oportet concurrere ip rudicandis mufice partibus:vt neq; przeant fenfus,quod áccidit pracipi- 39 tibus: nequeàtergo relinquantur, quod víu venit tardis. Contingit aliquando in fenfibus vtrunq; vt ob naturz inzqualitatem&antecurrant& tardiüs £quo veniant. hoc ergo adimendum eft fenfui: vt pofsit equali curfu comitari intelle&ü, Séper.n.eft necefle,tria hec vnà in auditü incidere:fonü, tépus, & litterá vel fyllabà.Fiet at,vt é fono d od Íu har35
/

MVSIC A 76$
fa hatmoniá,é tépore rythmum,e littera aut fyllaba id quod diciturintelligas.que cüm fimul procedát, fimuletiá fenfus ea excipere debet.Simul& hoc evi dens fit, vbi horü quodq; fenfus à reliquis feparare
$ n6 pofsiz,ac feorfim perpédere: ei nó poffe difcernere vitiofum àre&o. Enimvero principeloco de córinuatione eft cognofcendü:quz apprime ad vim iudicádi requiritur.Bene.n.an fecus habeat carmé, n6 deiunctis àfeinvicem fonis,téporibus,litterífve
O cernitur.fed in cótinentib.eft enim cómixtio queda partium quzin vfu nó funt cópofitz. Ac de affeque do intelligétia carmine hzc(int dicta. Secundü hec cóliderand& enim,mufice fcientes nó effe fatis ad iu dicádi fcientiá à feinftru&os. Fieri.n.nó poteft, vt
t abfolutus omnib.numeris fit muficus& criticus fiue cenfor is, qui cóplexus cognirione fit eas q cenfent mufíicz partes totius:peritiá inquá inftrumentorum
& cantilenarüi,ac exercitationis fenfu,quod attinet videlicet ad harmonie& rythmi perceptioné.tum 8
20 rythmica& harmonica tractatione,& cófiderationc pulfationis atq; elocutionis,& fi qua füt alia huc pertinentia. Cur aüt hec omnia eum nó pofsint pre ftare perfe&ü cenforé,(ic conabimur expedire. Primó id pobis extra cótroverfià pofitü efto,eorü que
*5 iudicio fübiiciüturjalia perfecta, alia imperfea efe.perfecta funt, cüm carmé vnumquodq;, quod vel voce, vel tibia,vel cithara canitur: tum eorundé exprefsio,vt tibiz, vel vocis cantus,& cztera.imperfecta, d huc conducunt,& propter ifta fiunt, vt ex39 preísionis feu interpretationis illius partes. deinde € poéfi.eodé,n.modo& ipfa habet. Audiés.n.aliquis tibiciné dubitare pofsit,an cofonent vel diffonét ti bie:& elocutio perfpicua fit nécne. horü aüt quodvis pars cft interpretatióis tibicine,nó finis ipfe,fed
35 fiais caufa fufceptü.nam fecüdum hec& id genus alia omnia iudiciü fieri debet de exprefsionis feu mo dulationis genio, anis accommodatus ci poemati,

704 PLVTARCHIT DE
cui muficé accinitur: an fcilicet eam quz petebatur placidam animi cómotionem efficere pofsit. Eadé eft etiam grauiorum animi perturbationum ratio, quas poemata affectant. Verüm enimveró veteres, qui tantüm placidos animi motus cuarent, maiefta tem& fimplicitatem prifce muficz primo coluerát loco. Equidem Argiuos etiam multam definiuiffe tradituriis qui muficam violauiffent: eámq; ab iis exegiffe, qui primus fuiffet aufus pluribus quàm feptem ab ipfis receptis fidibus,& ad mixolydium tos num alludere. Sed& Pythagoras,grauiísimus ilie philofophus, improbauit si muficzà fenfibus profectum: foláq; mentis acie eam examinari voluit,& proportioae harmonica,nos auditü.Idem iudicauit intra diapafón debere contentam effe mu 5 ficam.Noftrz xtatis homines pulcerrimum illud ge nus,cui ob maieftatem antiqui maxime ftuduerunt,, itaomnino repudiauerunt,vt pleriq; nullam harmo nicorum intervallorum habfant rationem. Atq; eó proceffum eft ignauic,vt diefinharmonicam putent nullum fui neindicium quidem fenfui przbeze quidam;eámquc é cantilenis exterminent, dicántq; nu atos effe qui de ea aliquid fenferint, aut iftud muY genus probauerint. Suz fententie validifsimd fclicethoc firmamentum habent, fuorum hebetu-?5 dinem fenfuum: opinantürq; fi quid ipfi percipiant, id planéiam nihil effejneq; vllam habere vtilitatem, Alterum hoc,quód confonantiz opera eius quantitas non pofiit expreffa percipi:ficvtfemitonij,toni, & reliquorum intervallorum. Sed ignorant ifti,ea- 3o dem ratiocinatione fe tertium,quintum,&(eptimü intezvallá exturbare: quz diefes habent tres,quinq*e,feptem.Denique omnia in vniuerfum intervalla,que impari notátur numero,nece(le fuerit vtinvtilia reiici. nullü enim eorü confonantiz admini- 35".| culo poteft percipixomnia inquá, quz minima diefi inzquali metitur numero. Hinc fequetur, nullam quatriIQ.
De diefi, c aurium iudicto.

MVSICOCS9ES. 70$ quatrichordorum diuifioné vtilem effe,demtis his, uorum omnia intervalli pari numero definiuntur, qualis erit fyutoni, diatoni,& tonis! chromatis.Atqui huiufinodi fententia corum eft heminüm, qui non modó iis que in fenfum incurrunt,fed etiam fibi ipfis ipfi repugnent. quippe càm notum fit eos ta libus quatrichordorum diuifionibus precipue vti, quz vel imparibus numeris totentur,vel proportio ne refpódentibus.Molliunt enim fubinde;lichanos, yo paranetas, E etiam flátiumfonorum quodam intervallo quod ratione expliciri nulla pofsit remittentes, tertiáfq; etiam& paranetas.atque hunc maximé vfum fyftematum probariputantin quo multa(int intervalla, quorum ratio numeris enunciari 1; nullo modo pofsit: neque tantiim mobilium fonorum,fed etiam immobilium remifrione fa&a. Non poffunt hac ignorare ij, qui fenfu iftiufmodi rerum funtinftru&i. Vfum veró mufice convenientem V/z gy, Homerus docuit. Oftendens enim muficam multis ce, in rebus effe conducibilé: introducit Achillem,qui iram adverfus Agamemnonem fuam concoqueret muficz opera,quam didicerat à fapientifsimo Chirone, Yyuenere illum mentem citbara oblctantem lliad.iiic. ap AMfabre fatta iugum erat folido ex argento: Ectionea 2 fboliis quam ceperat urbis. ac animum ntudeens clarorum fatta uirorum o andyta caxtabat.—. Difcejuquit Honterus,vbi fit vtendum mufica. A30 chilles,quod dignum ipfo erat,filio iuftifsimi Pelei, caneba: egregis tacta virorum& femideorum. Ac praterea cepus idoneum vfui docens, it ocio degenti exercitationem vtilem iucundámque repert. Bellicofus enim homo Achilles,& gerendis rcbus fadus, ob iram in Agamemnonem conceptá, aberat à proeliis.cenfuit itaque eius herois animum pulcerrimis carminibus exacuendum effe, vt pará« [Y

112d.5,851- fuiffe audimus,& Achillem,& alios multos: quorü
Via,4,472.
3556 PLVTARCHTDE
tus effet ad eruptionem,quam erat palo poft fa&utz rus.idque fecit, commemorancdis veteribus hiftoriis. Talis ergo fuit,& tales commoditates attulie veterum mufica.Namque& Herculem mufica víum
magifter fuit Charon fipientifsimus, muficz fimul, &iufticiz,& medicinz do&or. Denique vt in fumma dicam,non hoc vitio dabitur fcientiz, f quis ca non vt par eft vtatur; fed propria abvtentis ea culpa cenfebitur. Proinde fi quis mufica eum modum, t9 qui ad probé inftituendam adolefcentiam conducit,labore induftriájue confecutus, in prima atate accuratione conveniente fuerit formatus:is pulcra quidem laudabit& amplectetur,vituperabit autem his adverfa,non in mufica tantüm, fed& aliis in re- ug bus. erítqueis homo vacuus omnis turpis actionis, maximtü hunc fructum é mufica confecutus,& cüm fibi ipfi,tum civitati plurimum proderit, nullo néq;
' fa&o neq; verbo inconcinno vtens, fed vbique decorum modümq; feruans. Ceterüm ciuitates quz 2 optimis legibus vterentur, maximam ingenuz mufice curam gefsiffe, multisteftimoniis doceri poteft. Nobis fatis(it Terpandrum produxiffe, qui La cedamone coortam feditionem pacauit.& Thaletam Cretenfem,quem Pythij Apollinis oraculoac- 2$ citum à Lacedemoniis,mufica peftem tum graffantem fedaffe Pratinas fcribit. Sed Homerus etiam Grzcos peftem mufica depuliffe fcribit, qua infeftabantur. Sic enim canit: ii
Ergo die tota placabant carmine Pbaebum, Formo[um Peecnna Acbaica turba canentes; Et magni laudes modulantes avcitenentis. Mlius auditu pertentant gaudia petus.
Hos ego,bone magifter, verfus, pro colophone mei 3$ de mufica fermonis attuli, cüm tu eos anté ad vim
muficz indicandá allegaffes. Re enim vera,primum " hoc
30

MVSTIC A. 207 hoceius eft& pulcerrimum officium, prata adverfüm deos remuneratio. proximum, aaimz pura& concinnafibíq; conveniens conftitutio. Hec locutus Soterichus: habes, inquit,bone migifter circularem de mufica difputationem.Admirationem autem fui excitauit fua oratione, cüm fuum muficz ftu dium& vultu& voce demóftraffet. Magifter autem meus:vnà cum reliquis, inquit, id mihi vtriufq; veftrüm probatur, quód fuum vterq; ordinem feruazo uit. Lyfias enim ea tantüm nobis propofuit,que citharcedum manibus opus facientem fcire convenit. Soterichus veró liberaliter admodum que ad vtilitatem,contemplationem,vimq; etiam& vfum mu ficz pertinent attulit. Puto autem eos hoc,quod di
t$ cam, volentes ac ftudio mihi reliquiffe. non enim hocillis timiditatis impingam crimen, vt veritos pronunciem muficam in fyfsitia feu conviuia detra here.Nam fi alicuiiu iis fit vfui, Homerus diferté id docuit,(ic dicens:
a0 Cantusas ez choree.dulas donaria ee.
Neque velim quenquam füufpicari, id voluiffe Homerum fignificare, duntaxat ad delectationem conducere muficá. fed altior latet fenfus inillis verbis. Adfciuit enim vtilitaté& auxilium mufices opporag tunifiimo loco, in cenas inquam& cónviuia vete. rum.lIdeó quippeeamhis adhiberi receptum fuit, quódanimum revellere,& vim caloris vini mitigare valeret. In quam feotentiam etiam Ariftoxenus nofter dixit, muficam introductam in coenas effe,
3o quód Üicvt vinum nimio ipfo vtentium& animos&
corpora labefa&at: ita mufica fuo ordine& concin nitatein contrarium ftatum abducit atq; fedat; Ea igitoccaGone Homerusait prifcos mufica tanquá remedio quodam vfíos.Sed maximf,6 focij,& quod 3$ maxime mufice dignitatem maieflatémq; demoafiratjà uobis omiffum eft. Etenim motus rerum,& ftellarum circuitiones Pythagoras, Archita, Plato, T, XY j
e
0df.a15

708 1 zeliquiq; antiqui philofophi(ine mufica neque feri neque conftare affirmauerunt: omnia enim à deo fecundum harmoniam fuiffeinftituta.Verüm intem peftiuum effet nunc de ea re difputationem protrahere.fummum eft,& mufice convenientifsimum, omnibus rebus füum modum imponere. Hzc ille fa tus,pzanem cecinit: cámqueSaturno,eiüfque filiis diis omnibus ac Mufis libauiffet, conviuas dimi(it.
PrvTARCHI
Comparationis Ariftophanís& Menandríbreuíaríum,
NivERSsE vtdicam,multo prefert Menandrum. Singulatim autem hec adiicit.Genus dicendi tu& midum& fcenz accommodatum
£x Y atque illiberale Ariftophanem v- 29
wif furpaffe, Menandrum neutiquam.
"**[Indo&us enim aliquis& plebeius illius oratione capitur, doctus offenditur.loquor de antithetis fimiliter cadentibus,& paronymiis. quibus Menander raró& cumratione vtitur atq; accu- 2$ raté:alter crebró,& intempeftiucac frigidé. Lauda tur enim,inquit,quód tamias fubmerfit,non tamiz, id eft promicódi, fed lamiz feu ftriges quód effent,
* atque fic iue maliciam fiue fycophantiam fpirat.&, Ventre viuit,inteftinisyartubus.&,Prx rifu ad Gelàá$0 (quod ridere eft)perveniá.&, Quid tibi faciam mifera amphora exoftracifata.(oftracifmus modus eft in exfulium agendi)& oítracus tefta eft, Camphora teftacea notari videtur.&, Agreftia vos Ó mulieres mala.quia ipfe agreftibus erat enutritus oleribus. 3$ &:fed trichobrotes|meum lophum devorauerüt. id eft pediculi verticem meum exederunt.Item,
L'A.

76
9 Y Á. Fer Corgonitergum buc afpidis mibi ciralum,| Achara.,
.DI. Mibi placente caftiéeroum orbeniceddmultáqueid genus alia.Habet nimirumin apparatu verborum aliquid.tragicum,nec non comicum,pro
4 teruum,pedeftre,obfcuritatem,communitatem,faftum,elationem,loquacitatem, nugas que naufeam cieant.Cámq; di&tio eius tantum habeat difsimilitudinis& inzqualitatis,ne decorum quidem fingu lis generibus& fuum accommodauit locum. verbi
10 gratia,regi faftum,oratori vim dicendi, mulieri fim plicitatem, pedeftrem fermonem plebeio, infolentem forenfi.fed velvti forte perfonis vocabula vt oc currebat vnumquodq; attribuit: vt dignofcere non
ofsis filiáfne loquatur, an pater, ruíticus, deus,a35. nus,heros.At Menandri ita dolata eft, itáque inter fe confpirat contemperata di&io: vt càm pertam varios omnis generis motus animorum ducatur, ac omnigenis accommodetur perfonis:vnica tamen vi deatur,zquabilitatémq; perferuet fuam in vulgatis
30 vfitatííq; vocabulis. Quod fi alicvbi res praítigiarü aliquid ftrepitüfve requirat: tibicines folertes imitatur,qui omnibus tibiz apertis foraminibus, mox vocem attificiosé in fuam reftituunt fedem. Tametfiautem multi fuerunt przclari opifices, nullus ta25 men calceum,laruam,aut veftem fecit. quz fimul vi
ro,mulieri,adolefcenti, feni, ac verne conveniret, At Menander tali eft fermone vfus, qui congrueret cuivis naturz,ftatui,ztati.cüm quidem&iuue" nis fe ad eam rem contuliffet,& in ipfo vígorefcri3? bendi ac docendi fabulas decefferit: quando maximéfcribentes incrementa facere ad clocutionis vir* tutem Ariftoteles teftatur.$1 quis veró primas Menaudri fabulas cum niediis& vltimis comparct,iu3 dicare poterit, quanta fuiffet addirurus f diutiüs vi xiffet.Item. Poctarum comicorum alios in fcribendo populo& multitudini fe accómodare;alios paucis: non facilé ex omnib.inveniri, qui vtriq; generi uj

716 feapplicuerit. Sed Ariftophanes neq; plebi place re, neq; ferrià prudentibus potuit. nam poefis eius fimilis eft meretricis, quz ztate iam vltra vigorem progreffa matronam imitans,neq; fertur à vu goho. minum ob infolentiam,& graues hominesimpudi- 5 citiam eius maliciámque abominantur.Contrà Menander cum venuflate quadam vbiquefegratum aptámq; exhibuit, in theatris, colloquiis, conviuiis: fuámque poefin ita compofuit,vt eflet communifsimus omnium quz Grzcia tulitbonorum commen- 1o tarius, qui legeretur, difceretur,& certatim ageretur.oftenditque adeó quanta res effet dexteritas dà cendi, vbique vi perfuadendi incvirabili incedens, omniümque auditum& intelligentiam Greca linguzíbifubiugans, Cuius enim rei gratia vir rete 1$ inflitutus venire dignaretur,quàm propter Menandrum? Quando implentur theatra viris eruditioné amantibus, quàm cüm comica oftenditur perfona? cuiin conviuiis iuftiüs menfacedit,locámq; bacchus dat? Iam(icvt pi&ores oculis defefsis ad flori. 20 dos& virides fe avertunt colores: ita philofophis
& laboriofis requies grauium atque continentium meditationum eft Menander,tanquam prato pulcré florenti& opaco atq; aurz pleno excipiens animü. Item. Cüm hoc tempus a&ores comadiarum mul- 2$ tos bonófq; vrbs ferat: Menandri comaediz plurimos habent facrófq; fales, tanquam eo natos mari quod Venerem protulit. Ariftophanis autem fales amari& afperijacrem& mordentem,adeóq; exulce rátem vim habent: vt nefciarà vbi fit illa ab ipfo de- 39 cantata dexteritas,in verbifne an perfonis. Quinetiam que imitatus eft,corrupit.calliditatem facit nó ciuilem, fed maliciofam: rufticitatem non cautam, fed(atuá:iocos nó qui rideantur,fed derideátur:amores non hilares,fed impudicos.Nulli enim mode 3$: rato videturis homo fuü poema fcripiffe:fed turpia
& libidinofa intemperátibus,maledica& acerba in» uidis atq; malignis hominibus.

7" PLvTARCHI,
De vita decem Rhetorum.
ANTIPHON L
Nr:?H0N Sophili F.tribuRamnu NEP Gus,patrem audiuit.is enim fophiVI fta fuit,cuius opera etiam Alcibiades adolefcens vfus in difcédo eft, 7 4| vt nonnulli tradunt. Facultatem dicendi adeptus(quidam fuopte ingenio eam confecutum exiftimant)animü quidem ad remp.appulit:tamé priüs ad fcholá fe convertit,& cum Socrate philofopho de ratione differendi difputauit, non ftudio cótenden di, fed induftria redarguendi vfus. itaenim Xenophonin libris De dictis& fa&is Socratis fcripfit. Preterea ciuibus quibufdam id petentibus oratio nes fcripfit quibus caufas in iudicio fuas tuerentur: id4; primus ipfe aggre(fus à nónullis dicitur. Sand eorum, quos ipfe etate fubfecutus eft, nullius vlla iuridicialis exftat oratio:ac ne equaliü quidem eius, Themiftoclis putà, Ariftidis,Periclis: càm quidé té pora his& occafionum fatis offerrent,& necefsitatis imponerenr. Neq; veró hos imbecillitas à fcribé do detinuit:quod fatis docent ea quz de fingulis hi ftoriarü ii iin memorie prodiderunt.& quos habemus quiid genus orationis tra&auerint. om niümque habentur antiquifsimi: eos invenies cum 3? Antiphonte iam fene rem habuiffe. Alcibiadem inquam,Critiam,Lyfiam,Archinoum. Primus etiam oratoris artis preceptaedidit. Promto fuitingeniojideóque Neftor cognominatus. Coacilius in commentario quem de eo fcripfit,fuiffe coniicit di35(cipulum Thucydidis hiftorici;exiis quz hic inlau dem Antiphontis prodidit. Accuratifsimus eft in fuis orationibus,probabilis;in inveniendo callidus; YY iij

712 PLVTARCHI in perplexis rebus artificiofus,ex improvifo argum£ ta intentans, fermonémq; ad leges& motusanimi conyertens,maxime decori ftudiofus.V ixit tempore Perfici belli, ac Gorgiz fophifiz, paulum minor natu: produxítq; vitam vfq; ad popularis ftatus in rep.mutationem à Quadringentis fa&am.cuius qui dem ipfe fuiffe autor putatur,interdum duab. triremibus przfcQus,interdum preturam gerens:& qui magus potitus vioriis multos belli focios eis adiunxiffet,ztate florentes armaffet LX triremes im- 1g pleuiffzr,identidémq; ipforum nomine legatus Lacedzmonem iuiffet,'quo tempore Ectionea fuit mu nita. Czterüm deic&tis Quadringentis iftis,vnà cá Archeptolemo(qui vnus de eorum numero fuit) in ius vocatus códemnatüíq;,& pcena proditorib.có- 1$ fütuta de eo fumpta,cadauer infepultum abiectum, & cum tota pofteritate inter infames relatus eft.Süt qui à xxx tyrannis interfe&um narrét, vt Lyfiasin oratione pro filia Antiphontis: reliquit enim filiolam,quam lcge propinquitatis Callzfchrus fibifpó- 1o fim vindicauir, Theopompus quoque xv Philippicorum libro fcribit, à triginta iflis eum trucidatum.| Sed ille quidem manfuetior Lyfidopida patre.& Cratinus in Pytina eius vt non mali meminit. Quomodo autem iam anté occifus à cccc ,denuó ig fub xxx vixerit? Quin& alius fermo fertur de eius obitu.Grandem iam natueum Syracufas nauigalfe, florente tum Dionyfjj prioris tyrannide.ibi cümin vino quzftio agitaretur,Ecquod zs optimum effet, diuerfé aliis refpondentibus ipfum dixiffe, id eso- jo ptimum effe,€ quo ftatua Harmodio& Arillogito ni effent fa&tz.id tyrannü,cüm audiuiffet, quafi exhortationem ad feinidiis petendi excepiffe,ac iuf-| fiffe interfici Antiphontem.alij, quód inique ferret fuas ab eo tragoedias exfibilari.Huius oratoris ferüt B Lx orationes, quarü xxv fpurias perhibet effe Ccilius. Plato cáDifandro eum in Comadiis tanquá auarum

X. ORATORYVM VITAE. m
$arum traducir. Trag cedias fertur compofuiffe& fcorfi»,& cum Dionyfio tyranno.Dum adhuc poc ticz effet deditus,artern dolorim abolendorü con didit, qualem medici egrotantibus curationé proniictunt.ac Corinthi poné forum exftruécta taberna profcripfit,fe eos qui n maerore effent,verbis fubleuare.auditífque egritudinum caufis,cófolatus eft wgros. lftam tamen artem fe non fatis dignam effe arbitratus,ad oratoriam fe contulit. Sunt etiam qui Glauci Regini de poetis librum ei adfcribant. Maximé laudantur orationes eius de Herodoto,ad Era fitratum de generibus feu formis dicendi,& quam pro fe fcripfit poftulatus deli&i contra legem non fcriptam:& in Demofthenem praetorem de publico "5 flagitio. Scripfit accufationem etiam ip Hippocratem prztorem,eümque reum peregit, cüm quidem is vadimonium deferuiffet: res acta archonte feu prafe&o vrbis Theopompo, cuius in magiftratu Quadringentorum poteftas delata eft. 20 DzcnzrvaM, fecundum quod placuit Antiphon tem iudicari, Ceciliusannotauit. xxr Prytannee placuit Senatui.Demonicus Alopecen(is fcribe mu nus obiuit, przfuit cognitioni Philoftratus Pellenenfis, retulit Andro. Viros, quià preroribus pronunciantur legati iuiffe Spartam incommodo reipub.Athenienfis,&& caftris nauigaffe ve&toshoftili naue, ac per Decelaam terra iuiffe, Archeptolemum, Onomaclem,& Antiphontem, comprzhendendos effe,& in curia fiftendos, vt caufam dicant. Siftant eos pretores,& alij de Senatu vfque ad decem, quos videbitur pratoribus adfcifcere: vt de prafentibus fiatiudicium, Advocent eos thefmothete ad craftinam diem, inducántque, quando in iudicium addu&ti aderunt,tum a&ores prztores co 35 rámq; patrocinium fuftinentes, ac fi quis alius voluerit, reos proditionis accufent.qui in iudicio damnatus fuerit, in cum animadvertendum é prafcriXY v
vA
2j

"n4 PLVTARCHI
ptolegis inproditoreslatz. Huic decreto fabfcriz tumeft. DauNarI funt proditionis Archepto ram. Hippodami F.Agrylenfis prefens:Antiphón Sophili F.Ramnufius, prefens.Iis hec pcena conftituta eft, vc Vndecimviris dedantur,bona eorum pu$ blicentur, decima portione Mineruz confecrata: vtQ; eorum zdes folo zquentur,& areis termini po nantur, cum hacinfcriptione: ARcEPTOLEMI& ANTIPHONTIS, PRoprTORVM. Profecto autem *populi pronunciare* neque permitti, vt Arche- 19 ptolemus& Antiphon Athenis, autin terra Athenienfium imperio fubdita fepeliantur. Porró cüm ipfos infames haberi debere,tum qui ex iis(iue fpurij fiue legitimi nafcantur: infamem etiam eum,qui ex iftorum progenie aliquem adoptauerit. Hacin- 1$ fcribenda effe columnz enez, eámqueibiponendam, vbi ea fita eft, quz decreta de Phrynicho continet.
A.. NDOCIDES. II 20
AN»ocipzs Leogorz F.eius qui aliquando Athenienfibus pacem adverfus Lacedzmonios compofuit. pago Cydathenienfis, aut Thurenfis, gente patricia, adeóque(fi Hellanico credimus)à Mercurio propagata ortus. nam ad ipfum pertinet przco- 25 num progenies. itaque aliquando fuit cum Glaucone dele&us populi votis, vt cum viginti nauibus opem ferret Corcyrzis, quibus adverfum Corinthioslis erat. Poftmodó violate religionis poftulatus eft: quód& ipfe de eorum effer cenfu, qui fta-;o tuas Mercurij truncaffet,& arcana Cereris invulgalfet.(cui accufationi anfam prebuit, quód ishomo alioqui intemperans, nodu per comefationem aliquando quandam Mercurij fregiffet ftatuam:& cüm feruum eum,quem a&ores ad quxftionem ex- 3$ pofcebant, dedere noluiffet, malé ex ea re audiret, Xaq; fecundo crimini occafionem exhiberer.) qua pofterior

X. ORATORVM VITAE" 5 pofterior a&io adverfus eü fufcepta eft paruo tempore ab expeditione clafsis in Siciliam ab Athenien fibus mifi. Cüm enim Corinthij fubmififfent Leon tinos&Aegeftcos,priuatim iis auxilio futuris Athe
P^ nienfibus,noctu Mercurios qui apud forü erant col lati mutilauerunt,vtait Cratippus. Cui deli&o Andocides cüm myfteriorum publicationem adiecif-* fet, iniudicium pertra&tus, ita abfolutus eft, quod profeffus eft fe indicium de iis delaturum qui facra
10. violaffent. In qua re cóficienda cüm nihilinduftriz fibi feciffet reliquum, fontes conquifiuit;atq; inter eos etiam patris nomé commemorauit. ac reliquos quidem omnes reos peregit,exitiimg; eis cófciuit. patrem, tametfi iam vinctum,eripuit neci;pollicens
Wf eiusoperá multis in rebus vtilem ciuitati futuram, Neq; veró in hoc mentitus eft. multos enim pecula tores, aliifqs flagitiis obligatos Leagoras coarguit: eáque de caufa abfolutus fuo eft crimine. Caterüm Andocides cüm ob ea quz in rep. gefsiffet, clarus
£o haberetur, animum ad nauiculariam mercaturam adiecit:& cum regibus Cypriorum,aliifque multis viris illuftribus hofpitij ius contraxit. Quo quidem tempore etiam cófobrinam fuam quandam ciuem, Ariftide filiam, fuis clàm fubdu&tam dono mifit Cy 2y priorum regi. ac fentiens fe eo nomine inius pertra&um iri,rurfus eandem à Cypro fuffuratus,com przhenfüfque in facinore,& in vincula datus à rege fuit: elapfüfque Athenas rediit, Quadringentiviris tum remp. obtinentibus.à quibus in vincula conie&us, rurfümque fuga elapfus, quando paucorum in rep. cóncidit poteftas, folum vertit füummarerum ad xxx tyrannos delata, atque
Elide vixit, Thrafybulo demum cum fuis in vrbem
reverfo, ipfeetiam in patriam rediit, Pofleà de pa35. ceLacedemonem miffus,& fufpettus rei mala fidegeítz, in exfulium abiit. Horum omnium ipfe argumenta in orationibus à fe compofitis reliquit.
39

716 PLVTARCHI
Aliz enim funt crimen de violata abs fereligione propulfantis; alie reditum flagitantis: extátq; eius etiam deindicio delatoalia,& ad Phzacem,& de
pace-Floruit eodem quo Socrates philofophus cem pore, natus Olympiade r x x1 1x, archonte Athe nis Theogenida: itavt Lyfiam precefferit etate,
$
* aunis fere viginti. Nomenab eo habuit etiam Mercurij imulacrum Andocideum,à tribu Aegeide dedicatum proximé domum Andocidis.Sumptus etiá fuppeditauit choro cyclico in tribus fuz gratiam, ad certamen dithyrambicum. vi&oriáque potitus tripodem dedicauit loco fublimi, eregione Porini Selini. In fuis orationibus fimplex cftapparatüque caret& figurarum ornamentis.
LYsrtT1ASs I1IIL
LvsrAs Cephali F. Lyfanie N. Cephali» x. fuit: huius quidem Syracufani domo,fed qui Athe nas cómigraffet, cüm vrbis defiderio eius ada&us, tum Periclis Xanthippi F. fuafionibus obtemperás, quoarnico atque hofpire vtebatur: homo przdiues. alij expulfum Syracufis eum fuiffe aiunt, cüm eam vrbem Gelo ryrannusteneret. Natus eft Lyfias Athenis, Pbilocle archonte qui Phraficli fuccefsit: anno fecundo Olympiadis x x c 11. Initio inter nobilifsimos Athenienfium fuit inftitutus. Cüm autem ciuitas coloniam ad Sybarin mitteret, cui pofteà Thuriorum nomen fa&um fuit, eó vnà profe&us eft vnà cum fratre maiore natu, qui nominabatur Polemarchus, mortuo iam patre,(Habuit etiam alios duos fratres, Eudemum& Brachyllum.) vt in partem fortis veniret. A&um hoc anno etatis eius quinto füpra decimum, archonte Praxitele. Ibi ergo manfit,& formandum fe Tii atque Niciz Siracufanis prebuit: domóque parta ,forte du&us remp. gefsit vfquead id tempus,
quo Lxrir annos impleuit, archonte Athenis Clearcho.
IO
Nu

X ORATORVM VITAE 75
Clearcho. Proximo anno;Callia archonte, Olympiade xcir, cüm in Sicilia cladem accepiffent Athe ntenfes, commotique effent& alij focij,& precipué qui Italiam incolebant: culpatus quód Atticis $ rebus faueret, cumaliis ccc eiectus cft.venítque* Athenas Callia poft Cleocritum archóte, cüm iam Quadringentiviri vrbi imperarent:ibíque commoratus eft. Pugna porró apud Aegofpotamos facta, cüm xxx tyranni vrbem occupaffent, ad annos fe-| Io ptem relegatus AH fuis multatus eft; amif fo fratre Polemarcho: ipfe per pofticum domus,in qua adfervabatur, elapíus Megaram venit, ibique vixit tanquam rebus deploratis. Cüm autem ciues à Phyla reditum molirentur, atque maximo vfui ipfe fuiffet,(nam& duo millia drachmarum fuppeditauit,&(cuta ducenta,& cum Hermane miífus cccirmilites mercede conduxit, ac Thrafylzo Eleo hofpiti fuo perfuafit vt aliquot talenta confer» ret) Thrafybulus idcirco ei poft reditum decreuit 20 reip.adminiftrationem,in magiftratuum vacatione ante Euclidem.Quod donü cüm ratum effe iufsiffet populus, Archino id contra leges fadum referente ad iudices, quia abfque autoritate fcitum fuiffet, refciffum fuit. Ita repulfus à publico munere Ly1$ fias priuatus reliquam tatem exegit: mortuüfque eft Athenis, annos natus x x c r1 1,aut vt alij volunt r. x x v r.alij annos vixiffe vltraxx c aiunt, ab. cóque Demoftbenem adolefcentulum vifum fuiffe.Natus perhibetur archonte Philocle. Orationes 30 eius feruntur c c c c xx v. de quibus genuinas affirmant Dionyfius& Ceciliuseffe c cxxx:acbis rantüm vi&us dicitur. Eft& oratio eius pro decreto, quod Archinus reprehendit, oftendens quo-.—' modo in republica fit verfatus.& aliaadverfus xx x 35 tyrannos.Vim ad perfuadendum habuit maximam, fümmáque eft víus breuitate. Orationes priuatis hominibus vulgo dedit. Sunt etiam eius prxcepta

eng PLVTARCHI
artis Oratori,& concio, atque epiftolz laudatioz nes,funebres oritiones,& amatoria.item defeníio Socratis ingeniis iudicum accommodata, Videtur di ctio cius facilis effe, quanquam eft imitatu difficilis.Demofthenes in oratione contra Neeráait eum$ amatorem fuiffe Metanerz que Nearz fuerit conferua. poft autem duxit filiam Brachylli fratris fui, Platoin Phedro mentionem eius facit, vt fumma vi dicendi prediti,& qui tate Ifocratem anteiuerit, Philifcus ipfius(ocius,& Ifocratis auditor, carmen IO compofuit de eo, vndeidem poteft cognofci quod ex Platone diximus.eius fententia hec eft: * Filia Callipes argutila,nunc age monftra Quid fubtie tibi, quide fiet fapiens: Nand; aliam natum formam, mundi in alius 5 Diuerfa latebris corpore confpicium Lyfida precontem uirtutis te parerc eft fas, Cuius apud manes ploria fit celebris. &— Quimeadefintliiatiet preconia, laudes 1e Et noftra focius dicat amiciciee. Confcripfit etiam orationem Iphicrati, que eft in Harmodium.& aliam qua proditionis accufavit Timotheum. vicit ambabus. Cüm autem Timothei a€0nes infe recepiffet,& crimina proditionis di- 2$ luere vellet, oratione vfus eft ad defenfionem à Lyfia confcripta:éftque abfolutus, Timotheo maxima * multato pecunia. Recitauit etiam in folenni Olym pico conventu orationem: in qua oftendit Gracos hoc maximum feciffe, quód inter fe inflaurata gra- 30 tia Dionyfium deiecerunt.
l$0o 6€haAa TRES IV Isoc&RArzs Theodori F. fuit, Erechtbieüfis,vnius de mediocribus ciuibus,& qui famulos ha sy
beret qui tibias conficerent, atque iude tantum rei faceret, vt& choro fumtus fuppeditaret,& filios li, beraliter

io
Li
X. ORATORVM VITAE. mg
beraliter inftitueret:(nam prater Ifocratem etiam alios habuit, Telefippum ac Diomneftü, ac filiam.) itag; tibiarum gratia eum traduxere Ariftophanes atque Stratis comici.Natus eft fub 1. xxx v1 Olym piadem, archonte Lyíimacho Myrrhinufio. Lyfia pofterior fuit annis xx r,Platone prior annis VII. Puer inftitutus eft ita ingenue, vt quifquam alius Athenienfium. audiuitque Prodicum Ceum, Gorgiam Leontinum, TiGam Syracufanum, Theramenem rherorem, Huic,cüm xxx tyranni eum comprzhendi iufsiffent,& ad aram curie confugiffet, folus Ifocrates furrexit opiulaturus:& aliquandininitió tacuit. Deinde ipfe eum dehortatus eft* Theramenes, quód diceret au&um fibi iri dolorem, fi fue calamitatis amicorum aliquis fieret particeps. Sed& precepta artis quedamab ipfo facta hunc ferunt vfurpaffe, càm in iudicio impeteretur calumniis:que Botoni infcribuntur precepta.Poftquam virilem ztatem attigit Ifocrates, ciuilibus
20 abftinuit rebus: quód& gracili effet voce,& ingeni]
80
35
nio timido,& paterna bona bello contra Lacedamonios perdidiffet. Apparetautem aliis eum orationes compofuilfe, vnicam ipfum dixiffe de permutatione. Cüm fcholam inftituiffet, animum ad philofophandum ac fcribendum applicuit: feripfitque orationem panegyricam,& alias quafdam quae in confulendo verfantur, quas partim ipfe recitauit, partim aliis declamandas dedit: opinans ita fe Grzcos ad curam rerum neceffariarü fufcipiendam excitaturum.Sed conatu eo ad irritü cadente,omiffo hociuftituto,ludum aperuit in Chio primüm, vt aiunt,noué difcipulis.cüm quidé ferunt eü,vt nume rari mercedem vidit, flenté dixiffe: Nuncintelligo me his effe venditü. Ad fui confuetudinem omnes admifit qui vti ea vellent.Primus contentiofas orationes à ciuilib.quib.operá dabat,fegregauit. Quin & magiftratus in Chio cóflituit,& fimilé Atheniéfis

710 PLVTARCIHI
formam reipublice. Argenti quantum nemo alius fophiftarum confecit:ita quidem;vt etiam triremes fuo fumtu inftrueret. Auditores eius fueruntampliüs c.intérque alios Timotheus Conouis F.cum quo multas obiuit vrbes, epiftolas componens eas, s quas Timotheus ad Athenienfcs mifit: qui eam ob rem talento exiis quz à Samo erat adeptus ipfum donauit. Difcipuli Ifocratis fuerunt etià Theopom pus Chius, Ephorus Cumzus,Aíclepiades tragoedic fcriptor,& Theode&es Phafelitayqui ipfe etiam(9 poftmodó tragoedias fcripic.(Huius monumétum fuit ad Cyamitidem euntibus via facta quz Eleufinen ducit, nuncruderaexftant:ibi etiam cum fua; ftatuas nobilium poctarum excitauit: de quibus fo lius Homeri fupereft.) Prxterea Leodamus Athe-!5 nienfis,& Lacritus quileges Athenien(bus condidit. Sunt qui Hyperiden&Ifzum addunt. Sed& Demofthenem(tudiofe aiuptíe ecciamnum docenti artem adiupxifíe,& quia c 15 drachmas(tanti
is docebat) foluendo non effet, cc obtolif, vc 20 quintam partem difceret.ac réfpondiffe Vocrarem: At veró nos, 6 Demofthenes, nonin frufta tribuimus artem,fed eorum more qui bonos pifces totos vendunt agimus: tibi,(i difcereeft animus, coram tradituri artem. Mortuus eft Charonida archon.?$ te, cim in Hippocratis palzftra nuncium de Chzronenfi clade accepiffet: nam quatriduana inedia feipfum€ vita eduxit, prafatus tria initia Euripidea rum fabularum.
Danaus natarum quinquies decem pater, pP Pifas petens prognatus'T'antalo Pelops.
Vrbem Cadmus linquens olim Sidoniam.
Annos vixit x c r1x, aut(vt alij tradunt) c, non fuftineos videre Greciam quartüm in feruitutem 25 redactam. Anno(funr qui quatuor annos dicant) ante mortem, Panathenaicam fcripfit orationem: pane

X ORATÓRVM VITAE zi
panegyricum annis au c exitum x, aut(fi aliis credendum fit) x v, quem? Gorgiz Leontini&Lyfice fcriptis fertur tranftulife: de permutationc;annos natus xxcir:ad Philippim,paul ante obitum.Iam,
$^ fenex Plathánes, quam Nippiz oratoris anté vxorem duxerat,filium de trilus natu minimum Aphareum adoptauit; Satis diu;s fuit:quód non tantüm mercedem à difcipulis exigeret, fed etiam à Nicocle Cypriorum rege,Euagérz F.xx talenta pro ora
3o tione de ipfo fcriptaaccepifet. Indeinvidiz obnoxius,ter delectus eft ad inftriendám triremé: quod cüm valetudine adverfa prafcripta bis pet CHE excufaffet, tertió rem fuícepit, fumtüfq; fecit haud exiguos.Patri,qui diceret fe filio neminem excepto
15. vno mancipio adiuuxiffe: Abi ergo, inquit, habitu rus loco vnius duo mancipia. Obiuit etiam certamen in honoreni Maüfoli ab Artemifia inftitutum: fed ealaudatio periit. Fecit& Helene laudationem,
& Areopagiticum. Vita excefsiffe aiuntalij cüm no
20 uem, alij cüm quatuor diebus cibo abftinuiffecin-cidítque eius obitus in funerationem eorum qui ad Chaeroneam oppetierant. Orationes confcripfit etiam filius eius Aphareus. Sepultus eft cum gentilibus fuis prope Cynofarges ad luam in tumulo.
1$ ibi enim conditi funtIfocrates,& pater Thcodorus,& mater,eiü(que foror Anaco,& adopticius filius Aphareus,& Socrates Anacüs filius,& Ifocratis frater idem cum patre nomen gerens,& nepotes Ifocratis Aphareo nati, Aphareus;eiüfque pater 39 Theodorus& vxor Plathane, mater Apharei adoptati. Horum monumentis impolite erant menfa fex, que perierunt, In ipfius auteni Ifocratis cippo pofitus fuitaries xxx cubitoruni, eíqueincubuit Siren cubitorum feptemi:quod argumentum fuit i35 pfius cloquentiz. non exftat ampliüs.Fuit etiá prop& menfa,habens poctas& magiítros eiussintérque* €os Gorgiam, qui in globum caeleftem intueretur,
ZZ

72L PLVTARCHI
adftante Ifocrate; Eleufineetiá ftatua ei erea dez dicata eftà Timotheo. Coronis F.ante veftibulum porticus,cum hac infcriptione: 1
Dcdicat lfocratis flatuam farata; deabus Ho[pitij cz fdij nomne"Timotbeus.
opus fuit Leocharis. Orstiones ipfius feruntur x x: dequibus genuinz fum, 6 Dionyfium fequimur; xxv:fi Caecilium, xxii.relique adulterinz.'Altenus fuit ab oftentatiore. itaque de tribus ad ipfum audiendum aliquandc venientibus, duos retinuit, tertio n pofterum diem reiedto: quód diceret fibi nunc theatrum effe in auditorio. Solebat etiam difcipulis fuis dicere,fe docere decem minarum mercede: fed ei qui ipfum audacem ac vocalem docen: do redderet,x r 1 millia minarum daturum; Interrogatus cur cüm ipfead dicendum non fatis effet inftru&üs,alios tamen inftrueret, refpondit: Cotes etiam non habere facultatem fecandi,habere autem vim ferri acuendi.Sunt qui eum preceptaartis oratoriz fcripfiffe dicant. alij non viaacratione vfum, fed fola exercitatione tradunt. A ciue nunquam vllo mercedem exegit.Difcipulis ad concionem eunti obviàm factisiniunxit, vt qua ipfe dixiffec ad fe referrent. Morte Socratis haud mediocrem cepit dolorem:atque adeó atratus poftridie procefsit.Interrogatus quz vis effet rhetorica, refpondit: de páruis magna;de magnis parua redigere. Conviua aliquando apud Nicocreontem Cypri tyrannum, cüm ad differendum ab vnà accumbentibus invitaretur,refpondit: de quibus ego vim habeo dicendi rebus, eas occafio non admittit: de quibus autem dicere iam effet tempefliuum, de iis nihil valeo eloqui.Sophoclem tragoedie fcriptorem videns amatorié puero cuidam comitari dixit:NNon manus modó te,0 Sophocles,tecum continere,fed etiam ocu
los oportet. CümEphorus Cumzus reinfetta diÍcederet
D
3;9

X. ORATORVM VITAE. i$ Tcederet 6 fchola ipfius, denuóque à patre Demophilo mitteretur fecundam mercedem adferens:Ioci gratiaeum Diphorum(hoc eft bis ferentem) appellauit. Magnam tamen homini impendit opcram: ita fané, vc etiam hiftorit fcribende argumentum ei
* fübiecerit.Pronus porro fuit in venere:quippefubftrato prolito vtens inle&o,& ceruical croco humectatum vfurpans.Integra etate non duxit vxoré: fene cum fcorto confueuit,cui Lagifce riomé fuit,
so. X€àq; filiolam fufcepit, quz anno aetatis fux duodecimo ante nuptias diem obiit. Duxit poftea Plathaná Hippiz rhetoris vxorem, quz tres habebat fi lios. quorum natu minimum Aphareum adoptauit, ficvt anté diximus. ífque ei imaginem eream ad Ox; lympium tanquam in columna pofuit, tali fermé
infcriptione: Tfocratis Apbareus paris boc pofuit fonulacvumi -. Diuos,atque louem uenerans,meritosq; parentes. Fertur etiamnum puer equo celete certauiffe.ac ta20]i ftatura celete equo vehens reus in fpharifterio arcis quod Arrephororü dicitur( erant áuté hi Mi neruz facrificuli)dedicatus fuiffe.Due omné ei per vitam lites funt intentatz.vna,cüm eum ad permutationem Megaclides provocaret. ad cuius difce25 ptationem morbo impeditus non comparuit, fed miffo filio Aphareo vicit. altera, cüm eiad munus fumptuum in triremem pro républ.faciendorum de bonorü permutatione poftularet Lyfimachus; tum quidem fumptus illos, quód cecidiíIet caufa, in fe 39 recepit. Sed& pictacius fuitin Pompeio effigies. Scripfit etià Apharcus orationcsiuridiciales& dcliberationem proponentes:fed paucas. Tragocdias etiamad x xx v r1 fcripfit: de quarum duabus eft controverfia. Orfus fub Ly(iftrato docere fabulas, 3$ víque ad Sofigenem perrexit annos x x 11x: ac fex vrbanas actiones reliquit,bifque vno tempore vicit Liberalia, aliifque a&oribus duas reportauit vidtoZ2 1
ntque"T ETT T

714 PLVTARCHI
rias Lenaicas fiue Torcularias. Matris eorum ,IfoZ cratis, Theodori,& amitz Anacüs fimulacra in arce fuerunt dedicata. Matris nunciuxta Salutis vifitur, mutata infcriptione, Anacüs intércidit. Filios habuit, Alexandrum& Coenone;Soficlem 6 Lyfia..$
lsAE v sov.
Isarvs Chalcidenfis patria, càüm fe Athenas cótuliffet,Lyfie opera dedit.ab eóq; ita didicit vocabulorum concinnationem,& in caufis tractandis!9 vim, vt qui non peritus fit generum dicendi, quod vterq; fectatus pro fe eft,de multis orationibus iudicare facile non po(sit vtrü habeant autorem.Floruit poft bellum Peloponnefiacum, vt eft coniicere ex ipfius orationibus:& vfq; ad Philippi imperium /$ durauit. Demofthenem docuità fchola deductum,: mercede drachmarum c c 15 5. quare maximé cla ruit.Sunt qui eü dicant Demoftheni orationes com pofuiffe,quas habuit contra fuos tutores. Reliquit Orationes Lxrv ,dequibus r. funt germanz. Sed i: & precepta fecoliure artis oratore. Primus etiam figuras adhibere coepit,& ad res ciuiles animü adjecit:quod maxime imitatus eft Demofthenes.Men tionem eius facit Theopompus comadie fcriptor in Thefeo.
Áb$€COHOONIORIGS VÍ
M
ArscHINES AtrometiF.(eius quià trginta tyrannis in exfülium pulfus, in reducendo Athenas populo interfuit)& Glaucothez: tribu Cothoci- 3 des, neque natalibus fuit, neque opibus praftans. Is adolefcens robufto corpore, gymnafiis operam dedit:& ob vocis claritaté poftea tragaediis agendis, iDemoftheni credimus, Ariftodemo in Bacchanalibus inferuiuit defcribendo, tertiáfque par- 35 tes agendo, repetens in fchola veteres tragoedias.
Puer etiamnum docuitlitteras cum patre,& adultus

X. ORATORVM VITAE 7s
tus inter vulgares militauit. Cüm veró audiuiffet Ifocratem'& Platonem,vt quidam dicunt,vt C cilius, Alcidamantem,& in republica verfatus contrariam Demofthenice partem non obfcure gere$ ret: càm alias multas legationes obiuit,tum ad Phi lippum de pace.Ob eam Demofthenes ei actionem intendit, Phocenfium exitij caufam eum, bellique inflammarorem arguens:quód quo temporeab Am phi&yonibus Pylagoras feu difceptator adverfum 10 Amphiffenfes delectusfuiffet* portum molien tibus: vnde factum fuerit, vt Amphi&yones ad Phi lippum confugerint, ifque ab Acfchine adiutus res aggreffus gerere Phocidem occupauerit, Verüm Aeíchines patrocinio Eubuli vfus, qui Spinthari F. 15 tribu Probalinthius tum ad populum orabat, xxx fuffragiis fuit abfolutus. Sunt qui dicant fuiffe quidem orationes ab oratoribus confcriptas, fed interveniente Cheronenfi clade, in iudicium controverfiam non effe dedu&am. Aliquanto póft cüm &o Alexander patre mortuo in A(iam traieciffet, Ctefiphontem Aefchines contra leges commifsi facinoris accufauit, quód is Demoftheni honores decreuiffet. Sed cüm quintam fuffragiorum partem profe non obtinuiffet, neque c 15 drachmas vel25 let vbi cecidiffet caufa deponere, Rodum in exfulium abiit. Alij infamia vlteriàs notatum aiunt,cüm nollet vrbe excedere;& veniffe Ephefum ad Alexandrum. Quo mortuo cüm turbz fierent, Rodum abiit, ibique fcholam aperuit, atque docuit. cüm 39 quidem oftentandi gratia poftquam Rodiis fuam in Ctefiphontem orationem recitauiffet, vniucrfis admirantibus quód tali habita oratione fuccubuiffet, dixit: Non admiraremini, fi contra hec orantem Demofthenem audiuiffetis. Ac Rodi qui35 dem fcholam reliquit, qui ludus Rodiacus dicitur. Nauigavit deinde Samum,paululümque in ea commoratus infula, vitam cum morte commutauit.VeZZ ij

$16 PLVTARCHI
calem fuiffe& e verbis Demofthenis,& éDemocharis oratione liquet. Quatuor ipfius feruntur ora tiones.quarum in Timarchum, de malé obitalegatione, contra Ctefiphontem, fole funt germane. quz enim Deliaca infcribitur, non eft Acfchinis,$ nam defignatus quidem fuerat, vt caufam de temlo in Delo oraret:fed fuit in locum ipfius delectus Eon ide., vt ait Demofthenes. Habuit etiam fratres Apholum& Damocharem, vt ipfe ait, Primus eriam victorià apud Tamynas partam denuó Athe- ro nienfibus annunciauit: qua de caufa etiam eft coronatus. Quidam neminis fuiffe difcipulum Aefchi nem tradunt: fed cüm in iudiciis fcribe munere fungeretur, indead oratoriam elatum artem. Primüuiqueipfum contra Philippum dixiffe,& cüm r$ placuiffet populo, ab eo legatum ad Arcades defignatum, eo profc&tum decem Arcadum milliaadverfus Philippum contraxiffe.Timarcho etiam fcor tationis dicam impegit: qui deferta caufz dictione fefe fafpendit, vt alicvbi Demofthenes inquit. Le- 26 gatus ad Philippum de pace contra Ctefiphontem & Demofthenem,hoc priores tulit.Deinde cum no uem aliis iureiurando pacem fanxit:& in 1us vocatus,evafit: ficvt diximus, 1$ loxcovmoo v sy Lvcvnocv s Lycophronis F.Lycurgi N,eius, quem x x x tyráni interfecerunt,caufam necis prebente Ariftodemo Baténfi:qui etiam Gracorü qux ftor(hic eft Hellanotamias)fa&us,exfulauit populo 5a; remp.gubernante. Tribu Lycurgus fuit Butadés,ge nere ortus Eteobutadarum. Initio philofophatus eft,auditor Platonis philofophi. Poftea difcipulus Ifocratis oratorisfactus, exinderemp.orandoagen| dóque gefsit. Commilfa ei etiam fuit pecuniz admi 5g niftratio. nam quaftor per tria quinquennia difpen
fauit talentorum millia x1v;aut( vt alij dii og talen-|

X. ORATORVM VITAE 77
talenta cc1225 299 CIO C12 CIO 19 cI.Qui eihunc honoré decreuit Stratocles rhetorjipfe primüm ad hoc dele&us,deindeamicorü aliquem prefcribens ipfe pectniam adminiftrauit. fuerat enim
$ lexlata, nequis qizfturam eam quinque anüis ampliüs curaret. Caterüm Lycurgus adfiduus fuitin procuratione reri conficiendarü zftate hyeméq:; & ad apparatü belicü fuffragiis populi deftinatus; multas vrbis res correxitpopulo triremes c c c c CÓfecit, gymusfiá in Lyceo parauit ac plantauit,pa latram edificaiirymortuüíq; tandé eft in prefectu ra theatri Bacchici. Idem depofitü priuatorü ciuid, talenta c c1, cuftodiuit.Vrbi pomparü vafa aurea& argentea, vidoriifq; aureas adornauit.multa etiam x impecfe&ta abfolu t;&naualia,armamentariü.ftadio Panathenaico crejidiné circumpofuit, ac cóvallem complanauit:Dinia quodam, cuius ille locus crat, Lycurgo concedente poteftaté ex ipfius bonis ciui tatem demerendi. Vrbis etiam cuftodia ei mandata
20 fuit,& maleficorü comprehenfio. quos quidem om nes expulit: adeó vt fophiftarum quidam dicerent, Lycurgü ita contra malos fcribere, vt qui calamum non atramento, fed morte imbueret. itaque cüm ab Alexandro poftularetur,populus eum non dedidit.
3j Quo tempore Philippus fecundum contra Athenienfes bellum gefsit, legatus ipfe cum Polyeucto
& Demofthenein Peloponnefum& circum alias vr bes profectus eft. Omni téporein magna fuit apud Athenienfes exiftirnatione,& iuftiti opinione: ita
30 fané, vt in iudiciis di&a eius magnam patrocinij vim haberent: Legum quoque autor fuit. quarum vna eft de comoediis vt ij Chytris certamen theatrico e mulá peragerét, vidórq; in Aftu recipe rétur:quod anté non licebat.Eo pato certamé iam obfolefcens renouauit. Alia, vt erez imagines ponerentur poctis Aefchylo, Sophocli, Euripidi:eozümque tragoedix exícriptz publice adferuarenZZ ij
rio]
Us bs]

7:8 PLVTARCHI
tur, eáfque fcriba ciuitatis recitaret loco hiftriaz num,quibus eas agere non licere- Tertia,non licere cuiquam Athenienfi aut Atheris habitanti libe rum corpus captum 1n feruituté fendere fine prioris domini confenfu. Praterea, eptuno certamen in Pirzo faciundum,tribus circuaribus choris: viGoribus dandas x minas, non Infrà, fecundis o€o, tertiisfex. Et, mulierem nen debere in bigis Eleufinem ire, neà diuitibus pauperes fuperentur. quz contrà feciffe deprehenderetur, multandim drachmis 152. c15. Cüm vxor ipfius hanclegem violaffet,delatoribus qui id refciurrant talentü cedit. eóq; nomine accufatus poftm3dó apud populum:Ergo,dixit,ego dediffe,non«ccepiffe inventus fum. Publicano qui Xenocrati jhilofopho manus inieciffet,eámque abduceret obnon folutum inqui lini tributum, obviàm fa&us baculum in caput inflixit, eámque liberato Xenocrate in carcerem inelufit vt qui indecenter egiffet. Cámque id cius fa&um laudaretur, pof? aliquot dies Xenocrates Lycurgi filiis occurrens, Celeriterinquit,ó pueti gratiam veflro patri rctuli, nam ob auxilium mihi nullo labore latum à multis laudatur. Decreta etiam fe cit, opera vfus Euclidis cuiufdam Olynthij ad eam rem aptifsimi. Quanquam autem erat diues,tamen eandem tunicam atate atque hyeme geftabat, calceófque neceffariis diebus geflabat. Meditabatur dies noGéfque,non fatis idoneus ad extemporalem dictionem.Letto fubftrato vfus eft,cui tantüm pellis villofa& ceruical incumberét: vt eó faciliàs ex
citaretur ad meditandum. Culpanti cuidam, quód orationi ftudens mercedem fophiftis pénderet,refpódit:(i quis promitteret fe filios ipfi meliores red diturum,ei fenon c1» drachmas,fed dimidium bo norum fuorum daturum. Libertate etiam dicendi vfus eft ob nobilitaté. nam cüm aliquando conciohantem Athenienfes non ferrent, sicurbaemqen, exCla[C y
vj
ud

X. ORATORVM VITAE. 79$
exclamauit: O Corcyrza fcutica, quàm multorum talentorum equas precium? rurfus iis Alexandrum in deos referentibus, Qualis veró,aiebat,ifte fit deus,cuius é templo exeuntes opus habeant aqua fe lu V ftrali confpergere.Mortui Lycurgi filij vndecim vi* ns traditi funt,Menefechmo accufante,dicaà Thra fyclefcripta, fed cüm Demofthenes tum exíulans fcripfiffet Athenienfibus, malé ipfos audire propter liberos Lycurgi: mutata fententia eos abfoluerunt, yo Democle Theophrafti difcipulo eos defendente. * Publicé fepultus eft Lycurgus,& quidá ex eius poftezis.funtque eorum monumenta eregioné Mineruz Poconiz in horto Melanthij philofophi, menfa fa&e,& Lycurgo liberí(que eius infcripte, quz ho s; diéque extant.1d maximum eft, quód reditus vrbis, qui priüs erant Lx talenta, ad c15 cc talenta auxit, Moriturus, in Metroum& curiam fe iufsit portari, rationem volens reddere adminiftrate reipublica. nemine autem extra vnum Menefzchimum accufare 20 aufo, reportatus domü eft dilutis calumniis, fupremümque vite diem mqrte confecit. Toto vitz tempore probus eft habitus,orationéque eius laudate, & quanquam à multis accufatus, nunquam caufa cecidit, Tres habuitliberos 6 Calliftone Abronis fi25 lia,& Caloci Abronis curia Batenfis forore,eius qui Chzronda archonte quaftor bellicam pecuniam tractauit. de hac adfinitate loquitur Dinarchus in oratione contra Paftium. Filios reliquit Abronem, Lycurgum, Lycophronem.dehis Abron& Lycur30 gus fineprole decefferunt: càm quidem Abroniu repub. prclaré fuiffet verfatus. Lycophron ducta Calliftomacha,filia Philippi Aexonen(is,genuit Cal litonem.hec nupfit Cleombroto Dinocratis F. Acharnenfi,& ei Lycophronem peperit. qui ab auo 35 adopratus, finefobole mortem obiit. Eo mortuo Callitonem duxit Socrates, filia mque exea fuftulie Symmachus. Eo natus eft Ariftonymus,hoc CharZZ w

os"PLVTARCHI
mides,qui Philippz pater fuit. Ex hac& Lyfandro natus eft Medaus,qui&interpres;oriundus ab'Eumolpidis.Huius& Timothez Glauci filie liberi fue re Laodaméa& Medeus,qui facerdotium Neptuni Erechthienfis gefsit,& Philippa que Minerue poftea fuit facerdos.anté enim eam duxit Diocles Melittenfis,genuitq; Dioclé, quigrauis armature dux fuit. Hic vxorem duxit Hediftam Abronis filiam,ac procreauit Philippidem ac Nicoftratam. Hzc nupfit Themiftocli Theophrafti F.facigero,& peperit "Theophraftum ac Dioclem. conftituit etiam facerdotium Neptuni Erechthienfis. Orationes eius feruntur quindecim. A populo coronatus eft aliquoties,& ftatuis donatus. Imago eius zrea pofita eft in Ceramico,ex decreto, archonte Anaxicrate.quo eodem ei etiam, ac filiorum natu maximo decretus eft in Prytaneo victus. Mortuo ipfoLycophroni liberorum maximo lis fuit deea donatione. Multas etiam de facris habuit orationes Lycurgus: accufavítque Autolycum Areopagitam, Lyficlem prztorem, Demadem Demij F.Menefzchmum, aliófque complures,quos omnes reos peregit, Item Diphilum, qui€ metallis argentariis fubduxerat columnas, quibus fübftruebantur moles, indéque iniufté diuitias parauerat;fecítque vt morte damnatus puniretur,ac 1 drachmas ex opibus eius cuivis ciuium
dedit: fumma donationis crx talenta quante. alij
minam viritim datam afferunt. Qui auté in ius pertràxit Ariftogitonem, Cleocratem,& Autolyco cóEo
troverfiam mouit ftatus liberi!* cognominabatur 39
autem LycurgusTbis, Xenophontinoiua x Genus autem ab his deduxerunt,ac Erechthei,qui fuit "Ferre& Vulcani F. proxime autem à Lycomede& Lycurgo: quos populus publica fepultura honorauit.Eft eorum generis fuccefsio;confecratorum Ne ptuno,in tabula perfecta,qug dedicata eft in facrazioErechthei,picta ab Ifmenia Chalcidenfe.& imagines
3$.

X. ORATORVM VITAE t gines Lycurgi, eiüfque filiorum Abronis, Lycurgi, & Ly cophronis, iis fecerunt Timarchus& Cephifodotus filij Praxitelis. Tabulam dedicauit Abron fllius eius, qui natalium iure adeptus facerdotium,
g 1d Fratri Lycophroni concefsit. ideóque pictus eft qui tridentem traderet. Caterüm Lycurgus defcriptionem omnium abs fe geftarum rerum fecit, acia columna fufpendit ante paleítram à fe factà, vt qui» bus cordi effet infpicere poffent. nemo tamé virum
, arguere peculatus potuit. Retulitetiam de Neo12
ptolemo Anticlis F. coronando, cique ftatua dedicanda, quód promiferat fe aram Apollinis in foro obdu&urum auro, vt dei oraculum flagitabat. Decreuit etiam DiotimoDiopithis F. Euonymen(i ho 5 nores,archonte Cteficle. DEMOSTHENSS. IIX DrMosrHzNESsDemofthonis F.é Cleobula Gylonis filia curia Peanrenf(is, à patre fuit reli&us pupillusánnos natus feptem, cum forore anno20 rum feptem;Orbitatis temporeapud matrem viués, operam dedit Ifocrati. ita enim quidam fentiunt. lures aiunt Ifzi Chalcideníis auditorem fuiffe,tüc Athenis degentis.Alij Thucydidis& Platonis fuif.* fe tudiofum narrant: atquehuic quidem eum prza5 cipue vacalffe perhibent. Hegefias Magnes fcribit, precibus eum à pedágogo impetraffe, vt fibi liceret audire Calliftratum Empedi F. Aphidnzum;oratorem nobilem,& quialiquando equitum magifter fuiffet, ac Mercurio forenfi aram dedicaffet, verba go tüm ad populüm fa&urum.Quem vbi audiuit,amore dicendi captus;ei fe quandiu Athenis ille fuit, difcipulá prebuit.Sed Calliftrato in Thraciam profugo,tü ex ephebis egreffus Ifocrati featq; Platoni ad iunxit.Poftea Ifeum domü fuá recepit;ac perannos g; quatuor elaborauitin eius orationibus imitandis. Ctefibius in libr.de philofophia perhibet, eü Callic Syracufani opera Zethi Amphipolita,per Chariclé

NT PLVTARCHI
Alcidamantis Cari tij orationes na&tum, in iis fefe exercuiffe. Virilem etatem adeptus, tutores fuos, quód ab iis minus equo accepiffetmale adminiftra tz tutelz accufauit, Timocrate archonte.erantauté tres,Aphobus,Therippides,& Demophon fiue Demea atque huoc auunculum fuum, magis quàm alios.& vnamquamvis actionem decem ralentis ftimauit.cüm autem reos peregiffet, multam non exegit: alios pecunia, alios etiam gratia» Ariftophonteautem iam ob fene&utem praefecturam deferente,etiá choragus fa&us eft. Mediam Anagyra(íium a
qui ipfum in theatro chorum inftruentem percufferat, in iudicium pertraxit: fed acceptis tribus drachmarum millibus miffum fecit. Ferunt Demofthenem etiamnum adolefcentem in antrum iuiffejibíq; meditatum orationes fuiffe, rafa dimidia capius par tene exiret: inque angufta cubuiffe fponda,vt citó expergifceretur. cámque litteram& non poffet pronunciare,labore confecutum vt proferret.cümqueinter declamandum mouere foleret humerum inconvenienter, id defueuiffe, fufpenfo€ culmine veru,aut(quod alij dicunt) gladio, vt eius metufe contineret. Cüm iam au&us effet vi dicendi, ferunt eum fpeculum feciffe fibi a»quale,inqueid infpicien tem fe exercuiffe,vt corrigeret vitia. Defcendiffe etiam ad Phalericum litus,& adverfus vndas obftrepentes declamaffe: vt fi quando populus obrurbaretjhoc fibino effet terrori. Cámq; eum fpiritus de ficeret,Neoptolemi hi(trionis opera decem drachE
marum millibus conducta didiciffe vno fpiritu in- ,5
tegras circuitiones efferre. Poftquam fe ad remp. contulit, diuifo in duas factiones populo, quarum altera Philippo faueret, altera pro hbertate concio nabatur: Pbilippo adverfantibus fe addidit, omníque tempore ciuibus fuafit vt iis auxilium ferrent, quosáPhilippo oppreffum iri periculum erat. fo&iófque fui inftituti habuit Hyperidem,Nouficlem,
: Polyeu

X ORATORVM VITAE 75
Polveu&tum,Diotinum. Idcóque etiam Athenienfibus fcedere iunxit Thebanos, Euboenfes,Corcyrenfes, Corinthios,Boeotos,mulrófque alios.Quodam tempore,cüm eiectus€ concione, maftus do$ mumabiret,Eunomus ei Thriafius occurrit iam fenex,atque cohortatus eft.Maximé autem confirmatus eft ab Andronico hiftrione, eique operam dedit, edoctus ab eo orationes fuas bene habere, fed actionem iis deeffe. Itaque1nterrogatus quid pri10 mum, quid fecundum,quid tertium in arte effet oratoria,fübinde refpondit, AGio.Rurfus in conciones progreffus,cüm noué quzdam diceret,exagitatus eft.vt etiam comici Antphanes,& Timocles eá vexauerint. B Vosiwro,terra;fontes;flumina, latices. nam cüm hoc modo apud populü iuraffet,tumultu eft exceprus.Quin& Afclepium(is Aefculapius Latnis eft) iurauit, acutafyllaba scrz, docuítquefe hoc recte facere: effe enim deum epium fiue mitem. 10 quo nomine fepe ei obturbatum effe. Sed omnia ifta emendauit,cüm vacaffet Eubulilz diale&tico Mi lefio. Cüm veniffetin folennem conventum apud Olympiam,audiuiffetQue Lamachum Terinzum re citantem Philippi AlexandriQue laudationem, The 35 banófque& Olynthios perftringentem: contrà ad dicendum furrexit,véterümque poctarum teftimoniis prolatis de prclaris Thebanorum atque Olyn thiorum fi&is effecit, vt Lamachus porró quiefceret,eque conventu profugeret.Philippus autem iis, 30 qui orationesà Demofthene contra ipfum habitas referebant fibi,refpóderit:etiam ipfemer,fi audiuiffem dicentem Demofthenem,bellum contra me fufcipiendum decreuiffem.^ Suasorationes Demofthenes militibus ob vim comparabat: lfocraticas 35; athletis,quód delectationem exhiberent theatrica, Aunosnatus x x x v 11,(àDexitheo enim füpputo
víq; ad Callimachum,fub quo legatio ab Olynthiis

24 PLVTARCHI
venit auxiliü petentibus, quos Philippus bello pre webat(fuafit vt mitterétur Olynthiis fuppetiz.Anno poftero,in quem mors Platonis incidit, lhilippus Olynthios perdidit. Nouerat Demo(thenem eo tiam Xenophon Socratis difcipulus, fiue incipien-$ tem, fiue iam florentem.res enim Graeca eiin Mantinenfem pugnam& archontem Chanclidam definunt.nofter1am anté fub Timocrate curatores reos peregit. Aefchinem fugientem à damnatione, equo eft perfecutus.cümq; is fe coprzhenfum iri putans IO ad pedes ci accidiffet capire velato, erexit homin£, confolatüíque talento argenti donauit, Autor fuit populo,vt milites mercenarios in Thafo alerer, có.que naigauit ipfe triremibus prafectus. Coémendi frumenti gefto munere jaccufarus peculatus,ab-!$ folutü[que eft. Cüm Philippus Elateam occupaffet, ipfe etiam cum iis egrefus in bellum,qui ad Charo neam pugnüauerunt.atque ibi eum ordines deferuiffeaiunt,& cum fugientis chlamydem rubus apprzhendiffet,fe convertiffe,ac clamauiffe, Viuum cape, 29 clypeiinfigne habuit bonam fortunam. Orationé tamen funebrem habuit de iis qui tum ceciderunt. Secundum hzc cura ad vrbem exornandam conver fa,cüm publicé effet murorum procurator delectus, impenfam ei rei pecuniam de fua perfoluit pecunia,?5 minas centum.impendit etiam cc129 iis qui publicé ad facras res conficiendas mittebantur:(theoros Graciappellant:)& conícenfa triremi circumve€us,à fociis pecuniam collegit. Itaque ob hzc fzpiüs coronatus fuitjà Damorcle,Ariftonico,Hype- 30 ride,coóronis aureis: tandem à Ctefiphonte. Cuius decretuni cüm vt contra leges fictum accufarent Diodotus& Aefclines, ipfe defendens vicit: cüm fin a&or quiritam fuffragiorum partem non obtiteret. Pofteatemporis cüm Alexander expeditio 3$ nem in AGam'feciflet, atque Harpalus cum pecunia Athenas fugilfet: initió ne reciperet egit.Sed poftquam

X. ORATORVM VITAE 7$
quam ille naui appulit, acceptis c15 Daricis fenten tiam mutauit, cümque Harpalum Athenienfes dedere Antipatro ftatuiffent reclamauit: pecuniámqg;
, promulgato decreto in arce deponi, fummámq; po 5 puloindicariiufsit: cum Harpalus dixiffet effe 125 c cL,aut nó multo pauciora talenta. vt cft apud Phi lochorü. Póft cüm é carcere profugiffer Harpalus,
in quo tantifper adferuandus fuerat, donec aliquis ab Alexádro veniret: acfe in Cretam,vel Tnarum
10 Laconicz(nam&hoc quidamdicunt) contuliffet: vitio datum eft Demoftheni,quó d munerib. fe paffus corrumpi, neque numerum relata pecuniz edidiffet, neque cuftodum incuriam indicaffer.1taq; ia iudicium pertra&tus ab Hyperide, Pythea,Menefz15 chmo,Himerzo,Patrocle, à concilio Areopagitico damnatus in exfulium abiit: càm quintuplum perfoluere non poffet: etenim xxx talenta accepitfe culpabatur. alij eum fubire iudicij aleam noluiffe dí cunt.Secundum hanc tempeftatem,cüm Athenien39 fesPolyeuctum ad remp. Arcadum mififfent, vt eos àfocietate Macedonum abftraheret: ííque perfuadere nequiret,fupervenit Demoflhenes,patrocináf? que caufz ciuiü perfuafit.Hoc ei admirationé peperit,& aliquanto poft tépore ab Athenienfibus miffa
2$. triremi eft revocatus in patriá. cüm ij DamonePza nienfi, confobrino Demof(thenis, autore fciuiffent,
vt culpa folueretur,modó dexxx qua debebat talentis edificaretaram louis Seruatoris in Perzeo. Hoc pacto ad remp.rediit.Ceterüm Antipatro La30- miam à Grecis conclufo,& Athenienfibus ob fauftum nuucium facrificantibus,cuidam fociorü Age filtrato dixit, fede rebus hifce nonidem cum aliis fentire.fcire enim fe, Gracos ftadium conficere bel
., hgerando poffe, dolichum porró nequire.. Vt An35. ripater Pharfalo capta minatus eft fe Athenas obfelfarum,nifi oratores dederent: Vrbe relicta Demofthenes fugit, primüm Aeginam, vt in Aeaci

——
e ott
456 PLVTARCHI
templo feffurus: deinde metu compulfus;in Calai2 riam tranfiit.cámque decreuiffent Athenienfes vnà cum aliis oratoribus ipfum quoque effe dedendum: fupplexin fano Neptuni defedit. Vbieó venit Ar€hias, quià conquirendis ad fupplicium exfulibus$ nomen Phygadotherz invenit, difcipulüfque fuit Anaximenis oratoris, fuafità; vt progrederetur,amicus Antipatro futurus: Neq; anté,inquit,tragocdias agens te mihi probauifti,neque nunc confulen doperfuadebis. Cümque vim Archias moliretur, t9 prohibuere oppidani. Demofthenes autem dixit, Non fe falutis cupiditate Calauriam confugiffe:verüm vt demonftrarem etiam facrofan&taà Macedonibusviolari. Popofcit deinde tabellam: eique(i Demetrio Magneti credimus, infcripGt elegiacum t$ hoc,quod poftmodoó ipfius fimulacro infcribi curauere Athenienfes.eius hic eft fenfus:
Si tibi uis animo, Demoftbenes, equa fuiffet, Non Macedím ferret Gracia uitla iugum. 20
Situm eft(imulacrü propé feptum& aram x r1 deorum, à Polyeu&o factum. alij hoc aiüt fuiffe fcriptü inventum: Demofthenes Antipatro S. Mortuum eü effe tradit Philochorus epoto veneno: Satyrus autem hiftoriz fcriptor, veneno imbutum fuiffe cala- 2$ mum, quo fcribere epiftolam ceperit. eóque guftato ipfum periiffe.Eratofthenes,iampridem fibià Ma cedonibus metuentem, armillam. veneno infectam geftaffe circa brachium.. Suntqui dicant contento fpiritu mortem fibi paraffe: alij, venenum haufiffe, 3o quod in figillo habebat,** duo& viginti. Mortuo autem Philippo, nitida indutus vefte prodiit in publicum,gaudens morteiftius: quamquam ipfe nu per filiam amififfet. Thebanis quoque contra Alexandrum bellantibus adiumento fuit, acreliquos3g| Gracos fubindeanimauit.[taque Alexander cüm "Thebas everteret, hunc ab Athenienübus poftulauit,

X ORATORVM VITAE. 75
uit;additis nifi dederent minis. Huic in Perfas du: centi,€ nauale fubfidium petenti, Demofthenes contradixit: Incertum effe inquiens,an non contrá prebentes id vfuroseo effet. Duos reliquit filic$ ex vna vxore Heliodori cuiufdam Eudocimi filia; Vnicam habuit filiam. quz puella ante quàm nübez ret, é viuis excefsic. Soror etiam illi fuit:qua,& LacheteLeuconenfi confobrino natus eft Demochares, vir bellicis reb.& orationib.ciuilib.nemini fe10 cundu$. Statuaei pofítain Prytaneo exftat, ad de5
xtram introitus partem prima,non tantur Cünicd; f«d etiám gladio accin&ta.hoc euim habitu conciopatus dicitur,quo tépore Antipater ofatores quzfiuit. Poftea temporis Athenienfes cognatis Demoftheris alimenta in Prytaneo dederunt. ipfique mortuo ftatuam in foro pofuerunt, Gorgia achonte:cüm hos honores ei flagitaffet Demochares forore ipfius natus,cui& ipfi&lius Laches Democha ris F.Leuconenfis dona impetrauit,decennio póft;
20 Pytharato archonte. nempe vt ftatua in foro ponezy
$o
Tu
] ;
retur,€ cüm ipfe,tum pofterorum femper qui natu maximus effet, cibum in Prytaneo haberent, primamq; fefsionem in omnibus certaminum fpectaculis. Hzc devtrifque decretajnfià perícriptaleges.Statua Democharis, vt mefnorauimus,in Prytaneum eft translata é foro. Ferütur orationes eius genuina Lxv. Quidam eum etiam impudice vidi taffe narrant, veíGitu vfum fubinde muliebri;ac co-; mefationibus: vnde Batalus fucrit copnom;natus. alij diminutiuéà nutricis nomine ferüt fic per con
tumeliam vocatum.Diogenes,qui Canis vfurpatus fuit, clic eum aliquando in caupona cófpexiffet,»ü dore commoto ac intró recedénti: quanto magis; inquit,intró te récipies, tanto magis intus eris. Etindem lfé cauillans, in orationibus aiebat effe Scytham ,in pralijs vrbanum. Accepit etiam ab Éphialtaaurum, vno popularium oratorum,qui leAad

738 PLVTARCHI
gatus adregem Perfarum miffus,, clàm attulerat pecuniam, qua inter oratores Athenienfes diftributa, horum opera bellum contra Philippum inflammaret.ac Demofthenem à'rege nominaum dono Daricorum ter mille cerruptum autumant. Anaxillam Oretem hofpitem fuum comprehendit, & vt exploratorem tor(it. nihilque confitentem, Vnudecimviris tradi fi&o decreto iufsit. Cüm aliquando in concione Atheniepfes eum non finerent orare: breue quippiam fes velle dicereprofeffus eft. Fa&óq; filentio ita eft fatus:Adolefcens quidam eftate afinum códuxit ex Atu Megaram eo vfurus. Meridie cüm folis eftus effet. vehemens, cüm ipfe,tum zfini domimus 10 vmbra jamenti cubare volentes,alter alterum pellebat.cüm dominus non vmbram à fe,fed afinum effelocatum:códuétor 1 fua poteftate effe omnia contenderet. His diclis illeabire coepit. Athenienfibus autem retipentib. vtQ; orationem pertexeret rogantib. Ergo,inquit, de afini vmbra audire vultis,de rebus ferus differét&m audire recufatis? Polo hiflriont aliquando dicenti ad ipfum, Bidui certamine. fe talentum pro mercede retuliffe: refpondit, Ego quing; talentis vnius diei filentium vendidi. Aliquandoin concio ne voce ipfum deficiente cm obturbaretur: de hi(trionibus,dixit,é voce, oratoribus e fententiaiudi cium effe petendum. Exprobranti continentem me ditationem Epicli:Ego veró, inquit, dedecori hoc ducerem, fi tanto populo confulens aliquid fubitó ad animum mihi allapfum pronunciarem.: Lucernam ab eo nunquam exftin&tam perhibent. Attigit aunum ztatis quiaquagemum, orationes diiudi* cansspfe ait, feaquam potafle.Nouiteum etiam Ly fias orator,& lfocrates io rep. verfantem vidit,víqs ad pugnam Chzaronenfem,& quidam Socraticorü philofophorum.Plerafq; orationes ex tépore dixit, * ànatura ad hgcfaQtus. Primus de co aurea corona do» [^]
z

X. ORATORVM VITAE. 719 donando retulit Ariftonicus Nicophanis F. Anagy rafius: quaqua Diódas iureiurádo dato interceíuit.
HxPERIDES. Ix.
Hyrznipzs GlaucippiF. Dionyfij N.curia
5 Colyttenüs fuit. Habuit filium cognominem auo Glaucippum rhetorem, qui eriam orationes confcripfit, filiümque habuit Alphenum. Sed Hyperides cüm fuiffet Platonis philofophi auditor,«nà cü Lycurgo remp.gefsit,quo tépore Alexander res 1o Grzcas eft aggre(fus.cui etiam poftulanti pratorc$ Athenienfium,& criremes,dicendo reftitir, Confilium etiam dedit de non dimittendo mercenariorum militum predio, quod erat T'znaro impofitum: idque vifus fuit(acere ob benevolentiam,quá 1j eorum ducem comple&cbatur.Initió mercede con duéus caufasorauit.|— Creditus eft cum Ephialte particeps fuiffe regiarum pecuniarum.— Triremibus prefectus fuffragiis populi, quo tempore Philippus Byzantium oppugnauit, miffas ad ferendam zo€ivrbiopem|* eo anno füftinuit chorum fum tibus inftruere, cüm alii omnia publica minifteria dimiü(fent. Rogationem etiam tulit de honori bus Demoftheni deferendis.cümque illud decretá Diondas vt contra leges fa&um intercefsione iu25 rata impugnaret,abíolutus eft. In.amicitia Demofthenis,Lyficlis,& Lycurginon vfquead finem pet manfit.nam his duobus vita defündtis; Demofiliene in ius vocato quód ab Harpalo corrüptus pecunià diceretur, ex omnibus ipfe defignatus(folus
3o&nim corruptelam non admiferat) eum accufauit Poftulatus violatarum legum, quód lege promulgataiufsifiecinquilinos in ciuium nünierum refecri fecuos libertate donari; facra, liberos,& vxores
in Perzeum deponi: abfolutus, eft. ac quibufdari
D 5 culpintibus,quód co in deccetómultas leges quali
non videns eas przteriuiflet: Atma refpondit Macedonü fibi tenebras ofludiife: neq; à fe id decreta; D Naa. 1

740 PLVTARCHI
fed à Charonenfi pugna fuiffe corfeQum. Tameu Philippus poftmodó cadauera tolli ceforum permifit metu ipfi illato: cüm id anteà profcéüis à Lebadialegatis denegaffer.. Deniquepoft cladem ad Cranonem acceptam cüm poflularetur ab Antipatro,populü(que eum cffet dediturus, vnà cura aliis damnatis Aeginam ex Aftu profugit: congreffüfque cum Demofthene purgauit fe de diffenfione. inde profe&urus ab Archia(qui cognomento
Phygadotheras, Thurius patria,olim hiftrio, tunc 1o
Antipatro inferuiebat) intemplo Neptuni Hermionen(i comprahenfus,& vi à fimulacro quod compledtebatur abreptus, ad Antipatrum cft Corinthum perdu&tus. ibi inter tormenta quaftionis linguam fuam dentibus fuis confcidit,ne quod patrie arcanum poffet eloqui. itáque mortuus eft, menfis Pyanepíionis nona die. Hermippus ait eum cüm in Macedoniam effet perlatus,lingua fuiffe mu tilatum, infepultümque abiectum. fed A!phenum, confobrinum cius,fiue(vt aliorum fert opinio) népotem é filio Glaucippo, opera Philopathis cuiufdam medici, cadauere aui potitum;id cremaffe,offáque Athenas ad cognatos pertuliffe,contra& Athenienfium& Macedonum edicta. nam non exfulium modó ei imperauerant,fed etiam vetabant fie in patria fepeliretur. Alij apudCleonas eumaiunt, €ó cum aliis abductum, lingua truncatum periiffe eo quo diéctum eft modo. cognatos autem offa abftuliffe, atque humauilfe iuxta parentum reliquias; ante portam Hippadem fiue equeftrem. autor He1
liodorus libro De monumentis tertio. Nuncillud i
monumentum ignotum eft, vetuftate collapfum.In dicendo ad populum fertur omnibus aliis prafüiciffe.Sunt qui eum ante Demofthenem ponant. Orationes ipfius feruntur Lxxvir, quarum germana funt Lrr. Fuitetiam in rem veneream procliuis:ita quidem, vt filio eiecto introduxerit in domm fuá
cor35

ims NM
X.ORATORVMVITAE. 744
fcortum fumtuofifsimum Murrhinam: in Perzo habuerit Ariftagoram,Eleufine in fuis prediis Philtam Thebanam,xx minis redemtam. Deambulauit
in foro pifcário. Coniectura fert,in eum etiam vnà
$ cum Phryna meretrice impietatis accufata fuiffe inquifitum.id enim ipfe initio orationis innuit.illam,cüm iamiam damnanda effet, in medium produxit, ac direpta vefte pe&tus mulieris oftentauit. ita iudicibus pulcritudinem refpicientibus ea ab. 10 foluta fuit. Compofuit paulatim crimina que Demoftheni intentaret:nec fefellit, cüm enim&grotantem ipfum Demofthenes vifendi gratia acceífilfet,deprahendit eum tenentem librum infe fcriprum.cümque indignaretur, refpondit Hyperides:
15 Hicliber neminem amicum ledet,inimicum autem faftum prohibebit quicquam adverfus me agere. Honores etiam decreuit lolz,qui Alexandro venenum dedit.Socius fuit Leoftheni in Lamiaco bello conflando, in eóque occifos funebri oratione ad20 mirabili celebrauit. Cüm Philippus claffem inftruxiffet ad petendum Eubaeam,& Athenienfes fibi metuerent: Hyporides x L triremes comparauit priuatim contribuentibus ciuibus, primáfque pro
fe& filio duas contulit in publicum triremes. Con
3j troverfia cum Deliis orta Athenienfibus, vtri facris prze(fe deberent, Aefchine dele&o vt caufz Athenienfium patrocinaretur, fenatus Arcopagitarum Hyperidem negocio ei deftinauit.extátque oratio eius Deliaca infcripta.Legationem quoque ad Roso dios obiuit. Cüm ab Antipatro legati veniffent, laudaréntque eum à bonitate, occurrens iis dixit: Scimus Antipatrum effe bonum: fed nobis quidem bono domino opus noneft. Dicitur abíque fuco ad populum oraffe:& rebus vt erant geftz narrandis contentum,iudices non perturbaffe. Miffus eft etiam ad Eleos,excufandi Calliz athletz caufa,qui certaminis corrupti infimulabatur:& obtinuit cauAaa uj

*
74i PLVTARCHÍ
fam. Cüm autem fententiam de donando Phocione à Madia Medi F.Anogyrzfio latam accufaffet, fuccubuit. actum hoc archonte Xenio; Gameliopis menfis die xxrv. DiNARCHvs. x.$
DiNARcnHvs Socratis fiue Softrati F. à quibufdam Athenieunfibus perhibetur:alij Corinthi na xum, adolefcentem etiamnum Athenas fe contuliffe aiunt, ibique fedem potuiffe: quo rempore Alexander Afiam per igrauit. Auditor fuit Theophra- 1o ftieius qui Ariftoteli in fchola fuccefsir. Vfus etiam eft confuctudine Demetrij Phalerei. maxime in gerenda republica poft mortem Antipatri verfatus,cüm oratorum alij necati effent;alij exfularent. Amicus autem Cafandri cüm effet, plurimum pro- r5 fccit pecunias pro orationibus exigendo, quas requirentibus confcribebat. Advérfabatur autem no bilifsimis oratoribus, non ad populum dicendi cau fa procedens(neque enim poterat) fed orationes eorum adverfarjs componens.— Ft poftquam Harpalus profugit, complures fcripfit orationes in €05,qui numerum acceptorum& corruptelz rei ha bebantur. Po(tea temporis obiecto fibi crimine, quód.cum Antipatro& Cafandro de occupanda Munychia rem compofuiffet,quando eam Aptigo-; nus& Demetrius przfidio tenuerunt, Anaxicrate archonte,maxima bonorum parte in pecuniam con verfa, Chalcidem profugit. inque exfulio ad xv annos commoratus, réque aucta, in. patriam rediit, Theophrafto ei alií(que exfulibus redeundi poteftatem impetirante. Vfus vero tum hofpitio Proxeni amici fui,aurum amifit iam fenex& vifudebilitato,Proxenum, quód is inquirere de furto recufatet, in ius vocauit: tüncq; primüm in curia dixir. exflat eaoratio. Ferunturorationes eius genuinz LN1V.quarum quzdam probantur,vt contra Arifto &itonem. Aemulatus eft Hyperidem:aut vt nonnul
li
20
39
35

X. ORATORVMVITAE. 74 liex animi grauioribus motibus, vehen entia,ac guris colligunt, Demotthenis. D gc€mRmRsrta. Demochares Lachetis F. Leaconenfis poftulat, $5 Demofthem Demofthenis F. Preanicnfi dari hoc donum:vt rea ei ponatur in foro ftatua, cibus detur in Prytaneo, ac princeps in confeílulocus ipfi & pofterorum fubinde ei qui natu cft maximus. Multa enim beneficia in populum Athenienfem 10 contulit,(epe confilio eum iuuitpatrimoniümque fuum in remp. contulit.talenta 1x& triremem fup peditauit.quando p. A. liberauit Euboeam. iterum Demofihe triremem,quando Cephifodorus in! Iellefpontum^5? 7'P» nguigauit:aliá quando Chares& Phocio praetores mana 15 à populo Dyzantiü funt mifii.redemit precio multos Pydng,Methong,& Olynthi captos à Philippo. fumtus in chorü fecit,cü Padionidis deficientib.ea res ceffaret.largitus etiam eft& armauit ciues indigos.in muri cófectioné fümtus fecit triü talétorü, 20 ad hoc munus à populodele&us,iterü de fuoinfum fit cüm duab.fofsis Pireeü cingeret. Pof Cheroné fem pugnà talétü in publicü cótulir.aliud in frumétationéin penuria.Benefaciédo, cófulédo, perfuadendo ad focietatem populi Athenien(is pertraxit 25 Ehebanos, Euboéafes Corinthios, Megarenfes, Achaos,Locros, Byzantios, Meffenios.copias po- á pulo ac fociis contraxit, peditum cc155, equitum €15. item pecuniz collationem ad bellum legatus impetrauit à fociis,ampliüs 15 talétis. legatus data 30 pecunia obtinuit à Peloponnefiis,ne Alexandro ad "Ehebas auxilia mitterent. multa alia preclara& vtilia preftitit confulendo& rempub.gerendo, ita vt nemo equalium de libertate& imperto populi tantum fit promeritus.— Cámque imperio 35 populi everfo ob paucorum in rep.potentiam exfularet, mortuus eft in Calauria ob benevolentiam erga populum immifsis ei ab Antipatro militiAaa dj 4
| | ]

744 PLVTARCHI ki
bus,perfeuerans in ftudio& amicitia populi.& ne: quein manus pervenit, neque in extremo periculo quicquam populo indignum fecit. Archon Pytharatus, Liches Democharis F. Leuconen(is à fe. natu& populo Athenienfi, poftulat darihoc do. num Demochari Lachetis F. Leuconenfi.vt?reaei in foro ponztur ftatua» cibus in Prytaneo ipfi& fubinde pofteritatis eius natu maximo» primum confeffus locum in omnibus certaminibus, Quia
bene& fecit& confuluit populo,hzcá; in eum be- 15
neficia contulit. legationes obiuit, rogationes tuhit, remp. geísit, murum refecit, arma, tela, machináfque parauit munivit vrbem füb bellum quatuerannorum. pacem, inducias, focietatémque cum Bcots compofuit. Ob hzc eie&us vrbe fuit ab iis qui populi poteftatem everterunt. Reverfus archonte Diocle,populo revocante, contraxit adminifirationem, fuis Ficultatibus non pepercit, Lyfimachum legatus adiit, populo xxx talenta impetrauitac rurfum c. autor fuit legationis ad Ptolemeum mittendz,qua functi populo 1. talenta attulerunt. legatus ad Antipatrum iuit, ac xx arpenti talenta confecit,& ad Eleufinia populo attulit. Hzcomnia epit confenfu populi,& propter huius
Ed
Ig
10
in rep.imperium exfulauit, nibil cum vlla pauco-,
rum dominatione commune habuit,neque populo oppreffo vllum gefsir magiftratum. folus omnium fua etate Athenienfium qui remp.gefsiffent,nulla alia quàm populari adminiftratione remp.commouit,iudicia leges bona;omnia Athenienfibus in tuto collocauit fua opera: neq; contra populi in rep. principatum quidquam fa&to di&óue egit. LyCophron Lycurgi F. Butades retulit de cibo fibi m Prytaneo dando, fecundum donum quo populus ornauit Lycurgum Butadem Anaxicrate archonte in Prytaneo,Antiochidis tribus.— Stratocles Eu. * thydemiF.Diomicnfis pronunciauit. Mdb is. ye

X. ORATORVM VITAE. 74r
Lycophronis F. Butades à maioribus fuis propagatam fufcepit erga populum benevoleutiam: eiá(que maiores Diomedes& Lycurgus cüm viui in hoaore apud populum fuerunt,tum mortuis ob $ virtutem populus publicam in Ceramico fepultu- Lycurgi in ram conceísit:& Lycurgus ipfe remp.gerens, mul- remp-mrie tas bonáfque patrie leges tulit,& publicorum re- 4, dituum quzftor fadus non vnum quinquennium eos procurauit. Diflributifque€ communibus re1€ ditibus cci22 132 CIO CIO C12 12 cccc talentis, multam etiam priuatorum pecuniam fide mutuóqueaccepit opportuno vrbis& ciuium tem pore,in vniuerfum 12 cr talenta: omnia creditus eft iufté difpenfaffe, ideóque aliquoties coronatus 3j eftà ciuitate. Preterea deleQus à populo, multum pecuniz in arcem conduxit, Degque apparauit ornatum, victorias exfolido auro, pomparum vafa au rea& argentea, mundümque aureum ad Ceane-. phoros, Prafe&us etiam bellico apparatui arma 20 multa,& iaculorum x milliain arcem retulit, cc cc triremes ad nauigandum inftruxit, aliis adornatis, aliis deintegro fabricatis. Porró cüm imperfecta inveniffet naualia,armamentarium, ac Liberi patris theatrum,abfoluit ea: nec non ftadium perfecit Pa25 nathenaicum,gymnafium,Lyceum: multifque aliis « ftru&uris vrbem exornauit. Cüm veró Alexander rex tota Afia füba&a imperium inomnes Grecos fibifumens,Lycurgum fibi dediuberet,vt qui con traipfum egiffet: populus non dedidit eum metu 6 Mnt uM ne etiam rationem reip.gefte reddens in libera ciuitate,&in quafummarerum penes populum effet, nunquam vllius fraudis aut corruptcle compertus eft. Ergo vt omnibus conftaret eos qui pro principatu populi& libertateiufté volunt remp. gerere, càm viuos maximi fieri, tum mortuis honores haberi ad omnem memoriam durdturos: quod felix fauftümq; fit, fciuit poAaa v

746 IN PLVTARCHI
pulus laudandum effe Lycurgum Lycopkronis F. Butadem virtutis ac iufticiz caufa: eique à populo ftatuendam ceream imaginem in foro, nifi ficvbi lex eam flare vetat: dandámque in Prytaneo cibum ad omnem pofteritatem quovis tempore ei 5 qui ipfius de propagine natu fit maximus: omnia eius decreta rata babenda,& à fcriba ciuitatis in- fculptain lapideas columnas debere dedicariinar£65ac poni prope donaria.ad columnarum fcriptionem quzftorem populi debere péndere r— 10 drachmas, ex ea pecunia, quam populus 10 decretaimpendit.
Tonr IL zINrISs.
IN H TOMVM PL VTARCHI MORAÁLIV M, Annotationes interpretis,
IN. LIBRVM DE PLACITIS Philofophorum.
I C sibi prefar licet ac libet, muta me potwffe emendari ex. Ariftotde, Platone, | Diogene La£rtio,dlijs: quee uel adducuntur
: EXCAN corrupta, ucl ponuntur mutila.: Fcci autem eme intra modum quicquid feci, quia commenta vijs potius, qua axnotationib. nbi ves fuiffet agenda. Muti-lat? nita dici intelliges uno ex£plo, capite buiuslibri mm. ubi

MORALIÁ ANNOTAÁT. 747
ubi natura definitur cx. Áriflotele: ita quidem, ut minimam Ariftotdl ee difipkn fefto t iure parittre pofit,fic dcfuir: fi didiciffet. res eft obuia. Veterum philo] fephor unm fententi lorgé rcliuis(fi quam ea jus diligenti ue am"fitas tan» git ex Arifiotcl€€7 eus interpretibus alijsd; bi Dus Citam biftoricis quàm boc ex uolumine. petentur. Q uod ego ta^ men nequaquam contem» fed. quid iudicem, c7[ciam uerum [fo propero, mei ex cufandi gratia. praefertim cóm non nefcim quofdam fuperbire citandis phiofopborum decretis, abufos bis libris. quorum librorum ahoquin fua eft non poer fitosdavelitas Sed infaniunt, qui bis libris lc&is fcire fe putant quid de quad; in ijs propofita ve fenfcrint Pbilofopbi.
LIB. I CAP. Iii.
Bona parsbuius capitis vefertur ab Eufcbi oti aque n,dlayyvdunie. qui uolet, conparabit, mbi e &ionis diuer[itatem annotare non libet, itcm; 6. 10. Rem creare nullam potett.) Aduerbun, atiu effe ton potefl. etl enim pro€ vieyeasseyáa. Eufcb.Q7 pro jaonaos, Uaéorren: quod fignificantius uiectur, C7 mox pro au xat en ol xe; qucd malo.
75:30 Colligendo.) Lara woOup. w g doiw c un manu uferipto. ad rem, perinde ei: Jed fequertia wpécoveiy po bant. Infra. 8.15... Percipitur fenfu.) 4 a2: gigs ép avrei Nox avoinrer-fi autor uoluit propri? loqui.bi ic ftavc non pet'ft: fi proprictatem neglexit, falfem fententiam gignit. Sola eum éndiuidua fentiuntur, ne dum odiura illo modo dici pofiint. Egbnucró philofopbice C7 analytic rationes docent m effc legendum. es proe&tés lego và vis. 3p 1:VÀ uocat Ariftoteles indiuiduum fpeciei, bunc Bominem,uarbt gratia Plutarchum; Xylandrum, Scriptus bie mendofitate imprefiís won cedit.interpretem[aluo honore bic non moror..— Deni mutilum ejfe locum de Pytbagovica pbilofophia fatis liquet.

748 IN PLVTARCHI
Cap.irr. 10. 24... Concreuit,) ewekswei Hot ewsgs,[7: n noftrum etiam cum indice melids congruit. apud Eu[cbium lib, prepar. Xv.pro ewksnn AeyNuuatto ans legitur ieynuast sa, cap.eodem Bapiraa mad we, Eufcb. Bapisasa metruy. Cap.v. i1. 25. Ociofam efle materíam.) a754» àwis ro Abus. pro bis uerbis efl, etiamin Aldinoyue una ayylo. quod mendum. animaduertere mon ignara uteris pbilofopbiee erat facile, ned; fefellerat Budeeum interpretem. imea ledio eft manuleripti Codicis, ez Eu[ebiana. Pauló ante 32 eumailap, Euf.z& eumerzin. Wir lp mlp VA&zuva,) Idem mpoc d, bIrcap.Vi, 12. 35... Chelz) did vwéér xjhan, Sic eite dajJem,etiam fi non extarent apud Avatum biuevjus..$4.5. in Arato autcm pro uera d! avréu legituy nod vw. avs. Sed quid attinet ca annotare alm eawéadva Arati fint in manib.ompiuma Manujeriptus pro azyensghi babet azyoni puri. fed illud cft magis poéticun.In fine buius capitis legendum, fuperiora,& reéte habere ceníuerunt. faribendun enim fuit non&unus fcd Gnos yep, ut rft perfpicu in manu[cripto:ned; ullo modo qua drat hnic. In Hejiodi uerfu non uideo cur agéov?", quod principem fignificat, unde Homero lupiter Vmavos lgaévrap, Crtwa fecerit Budeeus.Eft enim epitbetonnon proprium. Cap.Vil 14. 10. Melius.) à bntor,boc ve? corrctor repofuit, im Aldinus g*. Scriptus codex legant. uneves, qua enodo etiam apud Suidam priove loco legitur. Citat e bac Eufcbius,e mbpuos babet.| De Euemero uide annotata in Widem Plutarchi, à nobis.— Callimachi uerfus funt fcaxontes,€27 confit fip xetnseulegas xéamerow.aut potius fequare manufcripti todicem,ubi pro anas eft so Aosóp(tametft vàp ganan xal Adeaep elegátius fit» quàm Tp nay xolAnvov.) Cx codé pro PAN legi àn'«s.atd; ita etiam Budeeii uideo legiffe. N ertit enim cferti. pro Véxein manuferipto eft Joys. Equidem quid fit buo du xeusnon fatis uideo. forta[lis co fenfi eft ditlum, quo Y evcntius &omincs frigere dixit: ut intelligas, Eue merilibros ad fuburbanum

MORALIA ANNOTAT. 748
su fanum proftitiffe ac frigui[fe. V ev[us bi apud Eufebium fof omifi. Sequentia de Sifypho confufa funt.quis enim eft ille,qu euwgácdu quaíp; In Callimachi uetfu eriptus Pfa«ante daueere ponit.ut fit pentameter:— à fp eio 1$ingà p pi masa P dluvaTép.
16. 6. Deuminigne.) AuudkAcToe Vous. apud Eufebium: Axénguson, QU y avgleqaupoed alio 8 héouev dvyls.
ue lediio cft baud dubi? genuina. Ceeteribm n6 exprimitur, cuius fit bec de Dco difputatio.Plutarcbi quidem n6 eft bec fententia, 16. 29. A materiz.) Jf fue is oe. dia re Uere us Eufebius.Adem ey" manufariptus. sapanauigar quod pro datiuo fingulari veftituendum eft. 17. 10. Primum ortus.) spazey yea, non néórn. Sit manuferiptus ej*ipfavatio.Eufcb. lib. 1g. banc uocem ovxift. Cap.X. 17. 25. Corporis expers.) legendum 3eía &eiseres, Aldus eg nofter cpuocroe. quod corretiu evat faciles etiamfi feriptus liber nos non monui[Jct.Scd e7- Eufeb.rett? babct Ex quo ey reipfa didici ua expungendum, C7 ng ante Laf inferendum in bac finitione.1am ifo yiyovós 7$ íao 35 O8 lego cum Eufebio.pro i$ áp ysyevés và 9.7. 0. qu uerba nullum fen fum gignunt ideoq; ca Budeeus diffimudauit, YMla autem fic intelli go» Ariftoteln alienum fuilJe à fenteriia, que mundum à Dea creatum dicit, Cap.XI. 17. 36. Cuius effectus eft.) 2) 4àzereeux, lego 3 se oszuuam, rationem eg ufum lingue Grece refpiciens. Poft Pytbagoree nom?, intercidit relatio cius[entente quam candem. Ariftctelis fuiffe non. arbitror. In x V. Cap. 19. 12, Locorum.) pro qom legendum dico símiy, Nota dt(ne longum faciam.) Hiippocratei libelli bac de
| rc infcriptio.
19. 34. Inmundo vacuum.) ài i 7? aav10p. N0| tiflimam eft Exrpedoclem uerfibus[uim Vhyficlogiam foripfift. . Aio fie legare:

750 IN PLVTÁRCHI ids uad zoróg hg; eéy t05A«, Sol aqua.
aut&áeiy, ut apud Homerum,
Capite proximo 20. 8. Receptaculum.) lego fuus vi». Sic C7" Aldus ey manufiriptus. ROR. Fife aluo, qud. inter[it, notum eft.itaq; cz faprà legendum cap. nono,
21 2. E minutis conítruat.) az guasto uiu 1e go,ex manujcripto.ncfler ez Aldus acce: prepofitio bic locum non babens,€7* pro altera ob notarum Junilitudinem&asa ege ea introduda.
21. 20, Lationem.) 49d ndo pfepaz legitur, euidenti falfitate. eerld gogan fcribi debuiffe,à re ipfa liquet. IN LIBRVM SECVNDVM,
22. 4. Dreuisrecenfionis.) Hujus libri infcriptio in má Rufcripto eft, nde, TUU axenivrup veis quMaóqeue, Qveinsu da yuscuy aezopis[ufatop. 0, quomodo etiam in indice boruni librorum eft ix noftro codice. c7[ane de nature tastbm obleuritateynon alij item Pbilofopbiee partibus Philofopborum fententise veferurturda, etiam prefatio pre fe fert,ut hic efcgenuinus operis uideatur index.
2;j. 31 Etdprouidentia.) Nam apud. Eufebium buius capituli ineripttoni additur,«d weoveia oeikssejver, Placct. Cap. 1t. éinzip yag évau cid o Eufebrmelius, diss ops Ca* cap. 6 inferibit,^ ad zoís zopors.n0n eryes.C7" deinde 3s^ qute Tj epolpee ubi nos babemus Thé TÀe wf eipegás.
25. 15. ExlumineG tenebris.) legebatur àn3énacSed. Eufcbianam ledionem vepo[ui, per[picud. con[entancam, quxtas olx Axes. Idem Miror triore uer[u ko? 346 Acus. ttam C3" Scriptus babet va? àoaMAwe, Poft quintum ícilicet corpus.) Legi enint z&uw]op y vüua, qua cft per^ fpicue ucra lettio apud Euftbium; non d sd, Cg aid pa onyrinà
cin codem legendum pro àq«, y. : 26:124

MORAÁLIA ANNOTAT. 7j
26. 12. Inlibro primo.) i» à zpsre wr&gvs. manu fariptus melius uidetur diflinguere.sp v agóru. ndi e 8A gu. €z«. Sed falfa fententia Ariftoteli tribuitur, ut C7 buit lids, ea dijs.| Atenim Eufebianam lectionem cur non apporio.cum fit baud dubi i£ genuina?: age$t To duabaoip. ky 29 apirq oi loy A'ugoskaus gendo eran&svép. Ynferibit autem capitulum modó fie Dd 78 Urroe.
a6. ax. Cap. X1. Eufcb.infcribit nii 3pawo?. Ata eiufdem libri autovitate fretus cis spuogv fevüs ewoulegi C7" Depono..pra ijs que€ inepta erant C77 ubi, recepta Ms xps yivlu. Et uidetur bec fententia, que colum non effe nifi extremi terree circuli reuolutionem ftatuit, optime conuenire cum eosquàd idem Anaxirenes tradidit, ftellas non fupra terram. fed circa eaim euolui. Diog.La£rt. lib.z.
Cap. XV. 28. 2. hara RR Cigar.) rctlüls Eufcb. ele éapou ea. C7 pro otvov]o, gacveve. Hoc nolui diftimularc,uiden ribi aliquando X-enocratis nomen in Xenophanent, ferte etiam vicif/im mutatum. Ceterim Cap.x Vi. 28. 26. Sub terram.) quafisuns iuo fig ut lo yáo Scriptus vua
babet pro ez: vedliffim?, Platonis(ententía cadem inlibro de oracdis defitis fait relata,
Cap.X VIL. agézAd prsddon,) Eufcb. lxaAdriddos. Scd minuta bac quiuis pro fe obfcruct,
Cap. Xx. 29. 26. Qui appareant.) wvgliep züp euiad. gaaouwap ex Eufcb. inferendum eft, apud. eundem«« yq ZEZUQUMtWUM,
29. 33. Difcum vitreum.) Eufcbio uox etizxos debetur, male omiffa.e7* pro vlmnfouv]e ex codem Pies]n legi. quod. id Jentenii am quadrat. Ad eribari e etiá reliqua, quando miiq qrdrn
magis quam voftra pra ur. ideod; ta fecutus fum in uertend
mopüie, hino 5 Wwéa]es exa aano dau ago uin
apis dp ay i url, C76. 30. 11. Punicis fpón
gi« uc.) Nos bil habebamus quàm éuampeaelie, mytilg.

761 IN PLVTÁRCHI «pud Eufebiü eft lucospen Ais nod emoyyeed'as, In proximo t» pite, e o0: melius quàm 9g& fcd pro éafamon ,en]onon[oibéndion exEufcbio, C7 precedente cap. 39. 20. Quantus X qualis.) Hee quoq; ex Eufcbia correximus Et reliquas uarietates ordiisd, diucrfitatem tibi com parandas velinquinus.non enim iudicatu arduum et, quid redià «ut rcdids legatur. 31. 21. Lunam autem moueri.) Eufebius exxtote pro 24 babct:quod probo.&y* lucere pro bAfnm, Infefiptiones sapitum Eufebianas. cgo impreflis prafero. és. in[eribit wd exMxe,— Idemin fententia Platonis ibi pro avjsdtse babet ysdss, s, quod nobis et[44 24e us Use m Mome.€9* in eo ubi eft oi uino 0giipeni facit caput aliud nobis Àf futurum. DM eyésnn]es o vins. Cum$ uideam cum bo. confentire manuferiptum» non dubitem emendare. Cap. XXIX, 5; 29. Anaximander.) Aalen, legendum ex Euftbio e fupericvib.que de Sohs defetu difpita uit idem. Noftri babent Anaximenem.^v frutrns. íp Pythagozn reorum opinione rette cum Eufebio aíg gatuv sis yis, dA as Toy pro evagévas eviquvéet, 33. 24. Octingenties millibus.) Illvftre detrimentum ex Eufcbio exfarcitum bec babes.
IN LIBRVM III. 35. n. Abhistrabiformem.) bicap. 2. oci lont 4e, dn Scriptus, idá, uerius iudicau. 57. 2:1. Aquam exípuat.) z]íz« quidem liquidà babet manuferiptus codex. Nofter ex Aldo aezízes quod rübil fonat. 38. 16. O ecetes.) O uxaug, apud Eufebium legitur, I noeru;| 39. 5. Primumadfignat.) zjszeár se. Exfebiug| melids unpés o. és Mresgey yag J 0| 39. 29. Non vtloco fuo excedat.) In libris uilgatis bac legitur fotda mutilatione uvrotacsinias mgoxe oinho kv vim alo, Ex Enfcbio nos locum tran ulimus, qui babet,«so f
xfj I

MORALIA ANNOTAT. 753 he aAAx dhomaür, d£evi geepouiwlo aw elyeuuv, Q7'c. ham dsusp pro des fuiffe falfum, uel c&o appareat eg in Aldino e(jt esr anufcripto dlveusy. Cap.xiv. ài 21s np, Jaipus dl. fort?& 4s 41./ 2, Ob ardorein.)"naui, Eufcb. tymuziy. Scd noftram ledtionem malo. moxyéi Adov vnuew.(quid enim fit arg óveuev aAdeip, ablutionem Ín fuperficie.) legimus cum Eufthio. Verfu proxinto inferendum zapanvlieawio, quod eft in falfuginé concedere.Hanc uocem tot omifit corrector, cum€ in Aldino.e7 in manufcripto[it v apelovAisaza, quod mentor 3e &Avuídos facile fibivefatufet.. Eft autem e7' apud Eufcbium ita utnos feripfimus Gif quid deeft) maple mera legenduim.In finc capitis&wé A, legendum&w yür.— Scriptus, Eufebius, ratio.
LES
IN LIBRVM IV.,
Xa aivlo.) legebatur avsip.q. d. Eutbymenem fenfiffe; mare externum e[Je dulce.manu[criptus babet avz&v, fuapte na^ tura.pro la? aisle. nam adfpirationem negligi non cft pror[us inufitatum.eualo etiam Budeus legit.— Ceeterum pro sfvelesw contenderim quouis pignore logendum&£ifpowo. quod fanà ctiam in fcripto deinde veperi, 45. 27. Difpofiri.) legi enim Zpyave very uno, ut babet manu[criptus adftipulante vatione;non zeza sva. 521. 30. Cucurbitulis comparat.) àeexe fs. opem feymanufcriptus.€* paulo antà ew, quod omnino reponendum eft pro leo pro ja? aérips var auvip. Scd€ veliqua funt ut multa alid(Cy Gnmoy nibil bic facit) mutila ev praua. in fine pro vácha Budeeus legit£i. quod probarem, ctiam ft fcri ptus erovem edrrififfet. Loass eft mifer? mutilus.
IN LIBRVM V. $4. 31. Potiri fé putant.) z3cdeutvas tyey.decft Jua revs qut liquid tale, Sed in bis libris boc emendandi genercutinolui, Cap. V. Hippo, Hipponax feptimo producitur. p bb

754 IN PLVTARCHI
apparttalte rum e[fe mendofum.
$5. 16. Surfum attraéta.) zgezecloutie, ntandferipius wap viuo ag: Cz in infcriptione capitis fequentis yprvuve T4 prO) yivevTaa.
$7. 5$. Tunc fuperfetationem.) Legitur fané zi eíaxmnlip dextra. fel cor pii TTA AT,(fiperfetati Qnem) exvras:alioqui vibil bec ad propofitum. Sed nimis multa [7 talia:eg altumde res melius cognoJcentur. Co ued Stoicis c«(p. 9.tribuitur,Díodi adfcribitur C 4p. X111. Scd omnia annotare và ICA C47.Sfoicorü fete ti; uf manta.Budaus nefcto an librzmm bonit,an uerà fecutus fit fui fenfum An Cap. tx: 3] von], nulla fententia. forte à Jésferos vu. Sed C7 rcli qua Junt manea, 6o. 1. Laboriot? geftato fetu.) Leai bec v) éisuos ut babet man nferiptus. L
in noftro erat ima diftin us;ct hia
legebat, nullo pan 2 fen] fus errore facili. paulo antà idem. babet Scnpt us&xd onus bg quod melius eÀjt[up riatiu 6n og. E(let denfatum.) avéveféenr vic Qegür. Scriptus e Manca RA omnia, c7* inconcinné uidentur in con pendium fuffe redatia, eg fi quis fire ucl it fententiam E»npcdoclis bac uper re; rdto commodiis difcet ex Spicy 7:fecundum Pbyicorum Ariftotclis commentarijs; ubi de mon ftris,€ caufa finali« agitur, C7" BXysvd azvlpéagupa Empc dodca Kids Suprà cx Euripede uidentur ucr^ fus prolati. Cap. X Xo hcostou, Scriptus hey, 63. 15. Inlexi(I remittátur.) xy gáw ewordlee any Ae w.Sic€7" manuferiptus Eft aiit boc quidé monftrülctitonis, Videtur dicere ramos arborum itflexos fi velaxentur-vur[um in fuam fefe vedigere vettitudinem. Quod Budeus ordinem. Capitum 23. Cg 24. ipuertit quem Seriptus quoque babet, id ncquaqua am ratiore carct. 64.-8. Vinum vino pred ntius.) xereoew. mama
Nc
Jetptus Kf"
64. 30

MORALIA ÁNNO TA T.
75$ €4. 30. Totum exagitatur.) i£ LviMézas. Scriptus E ue. Sed in fine codicis boc ipfum caput repetitum crat; ibi;£ Po legitur.
iN PÁRALLEL Á.
66. 21. Diodorus Siculus.) legitur AívéeiQ, Diàny[ius mibi placuit Diodorus, cuius bibliothecee extat pas-Cy-negiri nomé alij aliter faribunt, C7 nolui curiofus c[fc. qued A[drubal vex dicitur cii dux modo Cartbaginienfiü fuerit,non carcrc mendo fufpicarer, nifi biftorie autor is perbiberctur.qui infra parallelo quarto Annibali etam diadema tribuit, Qrceca fcilicet fide. Loqui aiit uidetur de Metelli uiloria illa illaftri de Cartba ginienfibus in Sicilia parta, de qua Liuius lib. x1x. Plinius 8.6. €? Dionyfius Halicarnaffenfis lib. 2.
67. 32. Poltumium.) zeduwey. legendum. nee]seuey; quod eft fantilie Romane nomen.e7 gsgnoce non Qopnowevac. Deindc ubi eft Mie, Guarinus C. Marium po[uit ego quin ea £s fcribi debeat, non pofJum dubitare. ut fit Fabius Gurgcs, que uox Ae«uxeyo refpondet. Grecos ait Latina nomina malé tra&a[Jc, nemo tanorat,C7* de boc libello fcio quid fentiam: non impcdio quin alij aliud.;
68. 20. ÁdCelenas,)&àawiv, alij&«Azwas uocant; quod fciam,omnes.
69. 16. Conatus.) àa44uor Kov». Guarinus'Vorquatum babet an ex libro,an é conic&uraenam Conatum quidein Valerie gentis cognomen,quod fciam, nullibi eft. de Mctio sufctio uide à Sigonio annotata in librum Liij primum.
zo. 1$. Fabuladelcario.) Guarinus bic particulam de Meeagro babet, Cy alia. quedam tria capitula ante. Faufani hiftoriam, ut appareat alio cum cffe codiceujum.— Ce terdn buic capitulo nullum ab alicraparte refpondet, uidenturd: due narrationes de Saturno C7 lanosErigona€7' Entoria in vnum confujee.
Bbb d$

756 IN PLVTARCHI 7v 14. Inlctalicis.) kae. wl at. Guarinus legit 2s vy aut vaso. libro an o,idá; puto retium c[Je. Poft in Cap.de) Bruto,Oi dl v$enoi.ex hiftoria apparet,é de ogéss uoi fui[fe ferit! pium..Sedilla&uzszéviou, ec n utilata funt Sut C7 boc fa d fpedum quod Halica Tbeotimi cavo parallelo,'Tbeopbili tertiay fupra decimum citantur, ciufdem fortaffe autoris. Sic Menyllugg ez Meryllus 14.€7 26. parallelis, An parallelo decimo^? quarto pro Lamufio(quod ubi fucrit, dicat qui fcit.) Lanusiumtli ft Educa propono.— Quid autem parallelo ui^ f gejinto Mápuor pro nz us fit legendum ,€x Clementis Alexan- Y dri ni egodoxauco conflat, qui quidem cundem autorem e librum y ciat. Sequenti parallelo 75.21. uocatur Parthenius pc&ta, 8 nibil difputo. Sed certé pro à aoui]ic,lego dwrineie.INam in Par] themij erotici, capite decimosleges bane biftoriam. 76.:3. In Maffylos.) Merc, in Maffylos: Guarinus. B &g xam UADf.: 77. 18. Mars ex Althaea.)"pue AA bec funt qua feprà pofuiffe Guarinum dixi. Pre cedit autem afterifeus.namillud cap'tulum eft mendofum. Meleagri fabula notior cft, quam ut uel indicandam putem, faltem. Ouidium uidcris lib. aera uogg. vit. Mox v avro fic corre si sv vero, Narratio eft inuoluta ob deprauationes. 77. 32. Menylus.)« TR Suprá 1, UAM quidam j fcriptor citatur, an ideng i 77. 34- No«t tug fu: git.)«tec vyux]ic&$QUyo. Ante bec^ uerba omniro alic q di xidi. go non dubito, quin boc dixerit, "T elamonem cum in Euberam peiff t.cum Peribea.(exm entm 9. Aiacis matrem. Apollodorus lib, s. bibliotbecee, ali;d: pobi- 4 bent) danailum E m i kenfr: quam pater ab aliquo ciuium ui^ tiat. am putarit, para o 19-in A eísw A gigvvos, quis nono- mitteret uocem p torentz 80. 17. lulius Proculus.) déziee ok npénAes, Á£tlum babet Guarinus. Hiftoria nota eft del iulij Proculi boc indicio: exagitata

MORALIA ÁNNOTÁT. 777 1gitata etian Senecelufa.— Sed fortafis a neec feriptum fuit^ O buius, occurrens, Nomina Latinorum boc in opujculo pleraque funt morftrojesst Cap-28.29.34« Q7 ntque uolui menda manifefta perfcqui ut Cap.55(Cm AT M và£iges, N bi legendum uidctur egeo utvow. Jententta per je aperta.
84. 16. Apharei F.) tac d A galquree motum eft c[Je legendum Medpsue.— Scd pra ftat tc ex Po?tis eg" Grammaticis Gracis fabulamlde: repetere 7 Marpi[fe. eft enim nonigrobilis.
IN COMPENDIVM DE ABSVRdis Stoicorum opinionibus.
$6. 27. Opinionum vacuus.) xgà Adofee,. Manuferiptus à Aefésorres: uacuifimus(ut ita dicam) opinionum. non. enim bic inglorium, fed opinione carentem C7 falli nefeium a4teos fignificat» quales uos fapientes. fanxi[fe. Stoicam nationem notum cft dvfau é(za B. a. 0 yt bo vron, Videtur fenaríus, ez putó me alicubi legifc87. a3. lremórque.) Bouifocifo, Apud Euflatb.in Viadis 4. 37$- citatur bec uox ex Rhctorico lexico, es fcribitur Bamboo apud Hefycbium Ba bnnc(u. Prior Jenarius eft etiam infe in lib.de communibus noticis.
IN LIBELLVM DE monarchia. 87. 31. Non perfomnium.)(wap jpg. nor dubito, quin pro 9 fit reponendum 2n. alludit enim ad Homericum illud Odyf.7.$46Q vn Vra p, AA Uweg VA.—
uod non fenfit interpres. pro Vuagiv legendum diospüv, aut fortà aliquid altud.neq; cnim fatis omia cobeevent. 88. 8. Qua reip. forma.) Quod eftix Gra&co;iwrzg» 0n. quadrat.[equentia docent legendum effe uae. aut aliquid tale. ibid.;4- Denig politea.) mdpi massa, pro vhi cft
pbb— d

758 IN PLVTÁRCHI
legendum apa iva aul 5er sg. 89. 26. Triquetris.)«oc diyuraScyiptum crat£a, Fla
eget foibovo in noftro: in. Aldino crat Bapfisc.| Scd compendi notam nofier(ut fepe). feu dv acceperat.— Eft auttm Grae«um à Biehezy.— uide Qrammaticos. tuvo etiam Aldus
babet; quod inftrumetum muficum nullum efi: ez decepit interpretem cgo non tam ex conicdura loaum, quod poteram, fed ipfa € Platone; qui citatur correxi. Locus eft pagina tertia libiide Repub. tertij. dbuytovay apa xou zuRziZ lup 49 T a TUM. dpyasup. Voc"we xegdu oet zoXvVApuoVI, dhitoyao à Dpte Jede. Nerjum. Aefchyliin fine reftitui ex Plutarchi Demetrio C7" ratione, Sufbicari licet&gveas fignificare inflaufti, à ucrbo qved. ut fit bonefla translatio, pro extulifti,/ Scd ifta. mitto.
IN GRYLLYVN.
9o. 25. Tuo beneficio.) 4 ya/zirr ei. deerat ee lezebatur riis. ehnendatio fecundum comcturam debetur libro feripto-infrà bv]wa zisuy.lege v$voy.
93. 24. INudacum virium fiducia.) Scriptusvetà babet yvuvo? 2&5 Papia, imprefii yvuviros vo 9up. quod nullam efficit fententiam: idem. annotatum babet in margine áo 42 duwav.ex coden;eg ratione xaézuos pro àwénveca legimus. 94. 2. Timiditatis affinem.) Legi enim at ic ete Mos yosvvgew dla av. In nofiro aberat 2A in fcripto elaAdae legebatur pro faxis, e- decrat fubftantiuum, ad quod. Valve wow pertinerct.YMad; non dubito, quin lona vct integraucrim. Vocat aulem elsacaw. oleae VTRUACU, quia leuiter adnodum s€7* a,itemá; e 7 1 di fferunt ltteris|$m eme avro Greca uox eft,camá; codex fcriptus agnouit,es Aldus. Mox legebatur Avievévi v vow: magno fententiee detrimento. cum fit conclufio argumenti:[criptus bic quoq; retià,ut c7' alia que-? dum que agnouimus. Scripfit etiam hocinvuviae wiico walter
fi

MORALIÁ ANNOTAT. 759
ns, Cz Latini pott uerfus menor:
blato,codicem nofiri feqi Quodd; fuam fecurus Aq. c1. In Phicio-) 1 Alduseg nofter elior fcriptura,— Si phanus cer e CT pinip Cait emm utu 1 Lycopbroncn proxime initium queup i ius interpres legit eias ut apparct. dd ego feripft v tenere&AS aucíaw. codex fcriptus pe babebat, 1:39ucín p. Ceter 'go Paufanice paoticis cy" Stepbani etiam fuffragio literario vetus Hoccm correxi. Fit buius wdpis etiam mentio wn fiic Metamorphofcon Axtenisi Liberalis noftrarunm. nitum fuiffe?*) veré iosqev. kn
- 1 trat Cromyona cotonus.
ro ginop. ia Jeripto
o2. 32. Silypho g
non babet feriptus.Notum cft Viliffam creditum Sifypbo fuiffc fati cy apud Quid. Aiax ci in certamine de armis boc exprobrat, — quid fanguine natus
sifyphio, furtisd;€7 f aude fimilimus illi Caterin werfu buius pagine quinto 7 mendum cft ad ev 245,€7' ut cruditis puto conftarc» mutilatus non paucts uer[ibus locus. Sed c7 liber fine atque ctiam, nift erro, maiove fui parte eurlatus eft. Sub finem Lepivtiau dnpog quin fit uitiofum, nefcio an fas fit dubitare. inift quis boc adfirmet intcr tam wuidtas urbes etiam Coritbum Homero fufJe patriam adfignatam.cgo épdige legerem: aut C uxgoiv. nam cipio de Glauco, qui cunt Dioncde arma plus futis ftolidé permutauit.iad fan quent Corinthium dici non cft ab[urdum, qui non credit, locum totum perpendat, C7 Dionis uite à Plutarcho feriptee initium legat. IN LIB. NE VIVI QVIDEM POSSE íuauiter fecundum Epicuri decreta.
163. 20. Fraudem imperitis facere.) redis, in frac den imperitos inducere. Aaenpiscoon abe àwdpse. Nide nelegerpbb(d

765 IN PLVTARCHI dum fit vopeneéccus, qua uox fallcre fignificat ea decipere, quod ifi uerborum captatores folent, itaq; in fraudem Mlcere:non amoliri quod(nimirum) Jonat&zenp£sódo:, tametfi e- boc po-| teft utcund; tolerari, Ferronus: ab inflituto rcuocari, nefcio quid jecutus 104. 8. Rependitm ercedem.) Zaeziya legendum. Sic eim loquimur, non àseséva Videtur autem boc dicere, Epicurum C7 Meteodorum ab Heraclide male acceptos fuiffc iniurias Homero ey alijs poétis fatias ab ijsulifeente.— Nam alibi monmuspoctarum fuifTe contemtores Epiaumeos Scd illapreecdentia gócvoe»apre.funt mutilata e deprauata. Nu 1k elewéy&AAev.) alludit ad Ody[. x. s.€7' pauló poft ad Pbaacum profeffionem. Ody[f 4.246. 1j. 4. uan vita depellere.) Paulo anté duo bec| ey C9 xpán yoheepten oflendunt deprauatum effe locum, e* peorjonam exadiffe./—— Ceeterdm pro£eréieen repono audaticy iftos. Nam(nift admodum cecutio| boc fibi uult Ariftodemus,imis cffe audacem conaium veta fuauem uitam uelle cv; perc, caqd, dcpcllere tossquii uoluptate finem bonorum collocent. debuijJe potius per cuniculos tentari; oftendid: primm cos boncfie non uiuere: ita alterum buius futurum conjcquens. ibid. 36. Dolori* neque.) aeder Aafáy 2n dA ww.utrba bec mendofa aut manca funt, aut utrunq;. boc dicere uoluit, dolorem non. uni tantdm particule corporis.ut pedi Pbilo&cte:lcuiter ifidere: Jed alid radices agere. Nota ePbilodete biftoria;ac Cut apparet ad Aefebylos uerfus aliquos ve[picitur.Demedice berba: feminc Plinius lib.18.cap. 16. '07.&. Finem bonorum in anim um.) eezaQácesot TÍTONM Har quod; uerba non funt intcgra.v$ ss fiferipfit Plutarcbus,cóci[? dixit,cos partem uoluptatis meliorem.(eft cnim idv) 7s, fi ipfis credas,ut fufpicer 70 TAA0g efe legendum)" ammam transferre.Pro eéna gaxe, aufim feré[ponfione certare Jeriptum ab autore efe, de àmá vss: Cy pro dina d : All

MORALIA ANNOTA'T. e,
Alludit autcm ad'T'elemagbi uerba, equum à. Menelao fibi doro datum vecufaxtis, qud ltbaca pratis c7 pa[cuis careret, neque equis effet idonea. Ody[J.4.601.€7 cx co Horatius ad Macenatcm epift. 7. lib. 1. mox, ka gei at xgéou lege haa gíeiv,d i egés]op. Paucis poft uerfibus DET guid ov Tt. forté és nam Vos ita poteft flare, ut incptifima ftt uocum ac mancaconnexio.— Scd pro xgéva dian vOtvze refütuere xeévee duexvokva oe non. dubitaucrim, Quis enim nefatuina diffundi, €? tempore meliora fteri, xgév$. ruencvorsos,€7 illam fac ris etiam litteris memoratam xeuséerza conciliante? 108. 4. Eluuiem quafi quandam.) veaveuaza. Sic €7 Aldus:non,ut nofler omne nare quee uox, puto,nibil fizntfuat.Que fequuntur, obfcura funt. Aures pro infinitiuo 2 ve legendum,ut re[póderet và 9aeMdm eros. veflitui ctiam xxznnavpea, quod ipfum quoq; Aldus babet. 108. 25... Carncadcm fubfannat.) KogueiAlo. Quis Corníades ifte fuerit, nondum compcri.vifi fortaffe fic mendof? legitur.ut is Carneades fit, ad qu£ ferelidio Epicuro Metrodorus Stratoniccus cótulit.ut fcribit Diogenes.id quidem fecutus in uertendo fum,utprobabile. Quod alit paulo poft ats dldaav, mox aUaa qa legitur:quanquá boc utrunq; babere locum poteft,mallem tamen. unam effc uoctm, camé; evsatanv, Nam Metrodorus fummum bonum firma corporis affettione, buiusd; definiuit explorata fpe, ut Tullius aliquoties oftendit. eg" ut malim, accedit quod. mox edge vur[us aperte boc fenfu ponitur. Bebuvosaislu"Axes acis.) Legendum "xete: non enim boc ipfc affirmat, fed Metrodori fententiam expont. 109. 10. lactationibus obnoxia.) Zzu gvadz]ezs. uox buic loco parum contmoda. malim vuév]se:, aut vegais]sei. Agatbobulum uidetur dicere, qui Diogeri€" suidee Áriftobulus dicitur frater Epicuri. cum, nominat ipfc infrà pag. 319. eg in lib.de Af Bumoee. Aefehylilocus qui adducitur, fané corruptus tat y 9 olára và aéAe, Eum ego ex Supplicibus poétee correxi. bbb v

762 IN PLVTÁRCHI Ocamrit ctiam alibi€7* a. evumes. y. Quod autem adicit Plu tarcbus soci yovion uidetur(ft mod vibil deceflit) in banc fen-tentiam s: Sufpeta. ctiam tranquillitas eft prudenti nautee. Non enim fidit, fed ctíam cum fudum cft, tempeftatem fubitd ingruere po[Je nouit.Sic V irgilianus ille gubernator, fe cali toties deceptum fraude fereni meminevat. v. Aencid.
no. 9. Totcalamitatibus.) Vider legiffe nos, 02 zjr canis Vabetpep i boc Cg fenfus requirit,€^ babet Aldus.| Corredor autem ifte. vabesgoy ucl. intulit, ucl talerauit vidiculà, Mox. Contuentium.) uitiofe legebatur agec— goucesojitad;legisiddy reponendum, sgezepagcuse. C) uod autem ín Euripideo uerfu exu pro eaput repo[iti, cx libro a42£ oc aeraésoy xpngugít feci. vé meuetvsoiw.) mutila uidentur.
iun. 9. Quofe Epicurus.) Ung ynkv, ép" cue Ens g9- Neq; coberet relatiuum cum antecedentibus, C7" sUngdyulu quid vei fit, non reperío.neq; locu in nari, aut promontorij nome e[Je puto itaq; amplids Poft... 1. Quod fibi ita euencrir.) Locus eft mutilus, C7" pro vézo uel reisap utl aive, omnino fcri. bendum fut. 12. 11. Finisnon eftfuga mali.) legGts: Qíee Qv)5 kxni aas. fle omnino vequivit fententia. uox Qva abeft à codice Aldino:in noftro ante nzudosegens pofita crat.[ed in fum locum rcieta fententiam condit. 1. n. Vulgo receptas.) woy2 vae werde dle novae lego,receptas uulgo, qualis erat tum de manibus cerbero;7'c.€7* bodie apud multos eft de fbetiris, animarum poft morte appavittonibus.Cg* Spew XyZeves non cft integrum. uo infi rto legitinterpres.fe quentia funtm. inc pn VrompQ-&aow,nifi eve legas, c2 pe: ntbefis fi int cac que ex E picaro dtantur. Mae v cindan corporis: affe£tionem.) a& eagàs«od eepnig, aut abundat var? capuir aut aliquid detritum eft de boc loco.«prius uerum puto effe:cum; hire btpume fit a eapguer, aliq. uen integra all aiffo C ce rccepta ab ofcitante libvario fif. üg. 17.

MOT rA ABMNOTAY
ouai Qus, ey apud A quod; v. ue legebatur. Non omnino integra uidentur, que pro tmé Iequuntur ac z RR duit m d biulca, feft amen non obfcurato. ibid mali.) E' tyranno furt. Sopbodei utrfus Scd paulo pit i0ntine a teris expie foa jj citantur, qui funt deprauat: rimi.
i116. 31. Dioptrica.) Nefcio qui 1 fatum eft, ut dioptica im primeretur. nam certà uox bein ibili cft. Q! ne te ad suidam ablegen,€ alios: norunt omnes rerum geo metricarum tirones e[i oc titulo hbrum fcripfit Eucid paret um fcripfi iffcg geode[am, quam vocant pradfica triam: id eft, de uJ(fu eov n ifcronat, quibus c: um vadij aud entfii aut recepti y oculo certa furit ratione per pr perfpici obferuati, omnis generis dimenficnum ratiocinationcs indt tiftima Jcienti cabfel luuntur.— Tales fint&foptr.€ fua aftrolabiorunt,€7'c.Sin aliter eft,?a]uxa aut. nocven ipee dum erit. cgo eliezje wa malo.
1:7. ii. Apollodotus.) uitio librarij eft Apellodovus. cdm í in priore editior«c[it Apollod dotis C Cin e[Jetin Greco| Naennéctosos mutare ntolid. indico temen a Atbeneum libro x. dazveeep.€y* Latrtiemn in Pytb: qgora B'wexMdugee legi.€g* Atbeneus babet kaqvés vq sn Latrtius KZv' kg éze kaendà.Yn Cres epigrammatis wert» babetur.ubi quee adduntur, ipfc legas Hera De Ri nguo uide 1. 447-Eudid.De corona V itrudum 9.3.de parabola, in Covicis.aliquanto pot x9 i cranii uhren.) malim, e7 credo feripum fafft vu f Sacna(JA PR
120."1. Sed quz cara Ioui.)£e« 4 us. utvfus Pitdari,ridiculà i Be zou Moviov ro deprauati facil conriguntur ex prima Oda Pytbiorum. aliquanto poft, ic eure bee apis T: 7] adeo) fen[us uidetur Begésdoeu extritum requirere.
3 Exaftu in Perzeum.) i£aste oM ow£v Sic

764. IN PLVTÁRCHI
cft in Graco. Ego ex ipfo Plutarcbo caftigo idem boc prope ftnem libriin Colotem referentes£ dgsor&c ngpeuz: Ga en. 124. 16. Confilijs noftris.) Tria funt oracula, alibi ctiam relata in Epaminondam, Marcellum, C7 Lycurgun.
n6. z0, Vtea víus.) éevxpnod dive fenfus vequirit.non xta uleog. C7" pro vo ha) aptus credo vuv loeo ap effe fcribendum. in Juperioribus multa fant uitiatas ut Suncu, xa fk Et 9 yag và qaéMop à véyu, quid bic fortune? vy legerim. locus uidetur mutilatus.Sed omnia perfequi non placct.— Verfus attient«od tors atóon paulo anté pofitus non cft ex eodem pctitus loco,quo prior.puto e[Jc Herculis uerba. mox. nna ga at usyaslego di proc.
126. 25. Liberare Athenas.) feribendum oófoe, ex bifioría, T bebas.&£Loas liquido falfum eft. Plutarchus in Pelopidae? de genío Socratis ucxauit quidem Atbenienfes quoq;[emi tyrannus Avcbias Antipatri crudelitatis admin fter, de quo idcim in Demofübene: fed non puto cum buc pertinere,| Porrà Ju[petius eft mibi(neq; puto,ikiuria) locus ifte: kA ng mt yn. C^ feuntur Cerere.) alludit ad Viad.«. 4. inuerfo fenfu.
19. 3. Omnesres negligere.) i4 25: lego, non 34g ze compendium librarius non fuit affecutus.Pauld poft avácv, legisikdos.— 129. 36. MHyrcanosaut Scythas.) agàs Y gnavie Ixfic. Hyrcanos pifces non bene concoquo. neque mibi ueri fimile fit,bac de[alfamertis Cafpijs mentionem inijci. pro ixfee feriptum fuiffc fufpicor 3 eio esyaut aliquid tale. 10. 14. Egoautem contrá dico.) sae. Ayo unb 1ves. Hoc uqesdyvos flarc uix poteft, cum ftatum contra Epicuri fententiam difputct,neq eius uerbis loquatur... Et. paulo anté eluerarcarqv y oen entente vefragatur. pro«iv autem loiwiv quin fit fribendum, n dubitandum quidem duco: proJas.7. Nan 1252o fecilfe arbitror,ut prior[yllaba repeteretur, affini pro affumta.mox à dao Aduverdov, mallem fwwaczov. reliqua e ucrfione noftra poteft intelligi ut putárim legenda. 151, 47.

MORALIÁ ÁNNOTAT. 76; i. 2. Scripfitin amatorijs potta.) i veis dou]mole ds.puto fcribendum fuilfe.óc w reir dheineie.— Ned enim boc wit fcilicet, ad rem uenercam omnes excitari facrificijs, Sed ficut rts uencrea etiam fenum animos vecrcat: ita quo fuis bomines faerificijs animari. ygüóc diffolue.metri caufa.— Pro à4sndeie lege aedis, quauoce molitricon figrificari uel ex: Homero patet, Odyff.v 165. a ul A SE oinouo yues cogo ktnge aA. Vide Euftatbiumibi, c7 in Ody[.5.ad uerfum vo4 in fequentibus.oewh iov Aoyar. CT au]a, fufpetta. forté iv. Et illud ai dlgácv,quo boftiam fignificat. prauum eft uideri potefl&xtéov ab autore fuiffe criptum. Videtur locus e pocta aliquo[umtus.€7* Ol pro 9«eie legendum.€ ante vrbes mpás]ov]se; aliquid deeft er wj Oviv dclifus ewbi]«s uitiofum. 133. i. Magnusin celo lupiter.) Zeus a]lecv&gjx oadivav, bere utrba poft nivdayoe demum inferta erant, librarij errore. locus. nobilis eft;€ ex Pedro Platonis à Yuftino Ma:tyre alijsd; adducitur. extatid; pagina eius libri quarta. Pin daricus autem eft À pollo ille 9vaoi$& yam]a]es, ctiam fupra in libro de oraculis defitis.mox 3«ogunói az óvon.) fententiam fecutus e). adijcies. paulo infrd,—«gi Tov à»Awv sts ye vuv.) ncfcio an uv Gracas fit arbitrari fort? res"agr veuifér]ov. Sed tamé paulo poft itcri eft, i d 33e xen] aliter céfentes án Hermogenis de Dijs fententia.ubi pro itis ev uMeveomallé xonéton ctfi fic lcgitur vur[us 32.«d vltimum trientcm pagine. Porró ifla las Tes ve uv urekenr, uidentur Yambici[enarij eJJc leuiter mutati. e" bexameter eft ody[.«4o. "lois Vau qaas ine meueto Wgefee
pro fuas lego ÜMAE.
velubuocqdoc à Af yiov,) quod nam? In Empedocleo mallem dM e di quam wep', mox 3 yag avsiv, lego nod yag àvsiv ex fententia. Scd funt plura quee vitiofa appareate[Je, pre fersin fub finem buius libri, quam ut annotare omnia libeat.
177. 2 M

3 IN PLVTARCHI 1,7. 28. Dolium Danaidum.) à zip 4 durey, dide: tur ad dolium Danaes alludere,ad inane inquam) illud lympbee doliwn. fundo percuntis imo: in quod aquam tamen ingerere quan plan? ipft im nibilum rcdioi bomines mallent. Ergo fircté lcgitur,« bie ponitur ut in afvacs. Supra fimile de boc ipfo dolio nendum caftigarc memini: nift ellipfin diccre cft ciuilius.
9. 7. Intrantem firmo,) Locus ei Homeri lad.«. gi. Poft medium pagine cit 4 anss mparsei; nois nift legas» nullus erit fenfus. e in fixe pagine Baafoaenseynon. Bha]emsrse fcribe,— Libri fanis an non défit,confiderandum. IN LIBRVM DE DICTO
Aat Deos.
142. 16. Emungere.) E vue uis] Jeriptus auta J:acCT E gioli£er pro E eéider Sed mal. Qui autem bic Phi loxenus z g£ides. dicitur, is apud A theneumyin Jcripto Comitis Erbacenfis codice elegantiffio eodem modo legitur cim imprefji babeant epééectos, Apud Ariftotelem lib.s moral. Eudem£v exor legitur. Suidas Leaicadium facit.
ibid. 57. Etfatuo.) tea adero fcriptus c9 Ryvuut, idem A&t io gegrerífup C9"&yvosadvor eue.quodrefütue, ut perfpicue genuinum pro£e as.
143. 1j. Confideratis.) Guexiirra. fcriptus&zo0A. non placet.mox.Si vero bonis) Idew xj bo ys, quod pro dci debet reponi,e7 ex codem«3c dw A'iyóa]s. fic enim fermo Grecs etiam requirit;non seis. atque italibello fequenti evnzqaas ÉyreAoyáy. dixit.
ibid. 54. Sinévira.) à Zi 15. Scriptus af 4.7" ape BJovlo yi dotovis ntutra letto fatis integra. C7 pro save elaaou babet assa 4, quod probo ututrund; commaucrbi 3aaeuw babeat.
i44. 2;. Namquezris intar.) In Sophocdee boc xeaquei
Ld

MORALIA ANNOTAT. 767
Quip CT diapácac C7 Vas eft. in manujaripto. ab codem abefl a» ste. Confufa autem funt bec, neque fatis tutunt eJfct conicttn,loco tantopere mutilato; nifi in libello de gerenda feni vepub-integri e favent ucrjus: Adjae yog Su xgetetetu dew dimptade
goes. xpeive dl apyjeas juvet giyGr. Hat éiygric efl pro aiapsnas, atquc illud malo. Legendum autem eft Vavege 3 ubvw Cbocin Ovuovae deprauatum fuiffc fenfus cobeeventia€ ueftigiorum funilitudine apparet) 9: 6s quet Zepenbis aM, CTc.— Quo tamporc buxc libellum uerti, deprauatus locus mibi impojuit, cim in mentent non ucriret illius integrioris... Mad; fic lege bunc locum in mcauetfione, tanctfi ucl fic Erafmiance nibil concedentem.
Qenerofum cnim ees crebris fplendefcit ufibus:
Cil ton exculta tempore labafcat domus, ut ait Sopbocles.ey* quod de domo bic ait,ita etiam in ocio, C?'c. Scriptus pro siesta fuco babct, quod etiam malim, saga enía fiedon pro xxweenucauv babet Seriptus ev, quod eft asini vÓbep. Meg. 2. Abegit.)&wtzeltesr; quod€ à metra Ceffe enim ucrfum beroicumliquet)€^ ab ufu fermonis Greci eft alicnwn. fcriptus babet&wvwoinge.€g0&wa]einngr aut ov legendum non dubitaui, quod eft abigere terrendo.— Hoinerus Ody[f.x.298.
— aüv d pie&afeutsv. Etibi Euftlathius. pro vac spar, in fcripto eft se spácen, quod nolui fequi.1n codem eft ato ilo Q9 aprissesa. Videtur boc diftum Democnti eus affine effe, dormientes quenq; tn pe^ euliarem abire mundum, expergefatos wn communem rcdirc. quod alibi nofter retulit v(sgev]« lege pro f«gev/se. 14,5. 25. Ntnilulaliud.) és«nd aac e Jeriptus, és gà A? da ov rol. 9" fupra 9e annotatur yg. xoigav€x coo dem nomi» ialveua legi pro PR 146. 8. His apud inferos.) see Aue MAE,

268 UN PLVTAÁR CHI Pindarica bec funt, fupra in confolatione ad Apollonium prope finem aliter pauló leguntur.: ibid. 5o. INequereliquiz funt.) à& zv rcüe fcri ptus,non elt, Ner[us bexameter cft de Necyia Homeri Odyff. A.218.quod non animadvertit interpres, en]/svei ctiam optuné babet fcriptus.1dem babet najanev/(a CT. wea Tt.
IN LIBELLVM,.VTRVM VITIOfitas miferumfola pofsit efficere.
lc fiue libellus fiue ffo mentum initio caret. ucrus Euvipidis
uidetur effe de aliquo, qui bene dotata uxore duda.[v c libertatem uendidcrit, neampa atvov 30 capiet fjv Qus kyov, iam» bicus fuerit feparius.Scriptus poft&poxse addit 4. ut appareat fuiffc infüitutam comparationem inter talem maritum,€7 cum quierrore. opinionis opes uitiofus quibufcunq; rationibus confeatur; quem illo mültis modis mi[eriorem iudicet.— Quod autem de Sicyontio illo infertur, ad Ecbepolum pertinet. V ide Homerum Miad. V. uerfu 205 equarum altor lcge,non equos. alens. 14.7.21. Vltr9.) Z iizáv fortd di arp, fcriptus Jv Aviov.ut uideatur ad 25v referri pro aipune legendum aowwe duxi. E.ft & cui laniatá.) Protefilao confert. uerfus cft Hiad. 8. 700. 148. 19. Propofito fcripto.) legendum mponngéargv, non ngorrng.Jeriptus,c7' ratio ut wgoypagqv, Mox widus adouvosseeo[eriptus aupangsszem.ton probo. 149. n; Exftructo rogo.) Legebatur sgafontotuv vv Mog Tvgateviressque uox quin fit praua, quis ror uideat?ná ut Jegewvév fit leoionibus imperare». doceri poffe non. arbitrer: quod interpres finxit. Legendum eft autem auper? vboos uel vuácac. d uerbo vío(quo etíam Xenophon eft ufus) ucl vios duo vum utrod; Homerus C2* alij utuntur, C7" fignificat congero,confiruo.Tta uefüigia ipfa fecutus fadum mendum licet tollas, Obferuandum eft autem,in bius biftorice narratione. à Liuio, qui copiof? eam lib. 8.vecitat.et alijs diftrepare autorem libelli buius: fecuturrs

MORALIÁA ANNOTAT. 6g
fecutum.ut arbitror Graecos firiptores, qui ut cum Latinis confentiant, uel ex parallelis, ubi boc ipfum ín bello contra. Albanos factum dicitur,animaduerti poteft. 1s ergo,quer: fecutus eft nofer, tradidit Deciwn fe pro imperio patriae Saturno dei oviffes unumis in ignem coniecifJe: id fic effe. bec contr fortuná flammas minantem di[putatio, C7 exempla denionftrant ita, ut vibil fentiat, quiboc nón fentit.| Non erg audatier, fed liber? avpay vías reflitues nota eft littcrarim a eg vaffinitas c ofcitans librarius duabus uocibus in unam conflatis, ac a in v mutato maculam loco illeuit.| Ceéterum Saturnum non fupcrorun, fed infcvorum deum: babituni, Plutarchus docct queft Rom. xx x 1v. eidem; fuiffe fuperfütione quadam bomines imniolatos. conftat, C7 Eujcbius extrento libro primo apomage en, ay ys. de Saturno filiunt imntolante ob patrie falutem,? Sancbuniatone Pavo refert. Et libro eiufdem operis 1v. de bominibus Saturno immolatis;Porphbyrium alios teftes citat, precipue Diodorum lib. XX. Cartbaginienfes quo q; saturno. filios fuos immola[fe, uel ex Plutarcbo wégi Acids. notum ft.€* Gelo uitlor co£git tos ilum morcm mutare, In firipti codicis margine cft ene vp. reliqua amputata funt. fed quidquid fuit,nibil fuit. 149. 32. Maléeducatos.) zov: àfpter]os. Scriptus ba bet adpéa]one, quod huc non quadrat. mox fupra(ifa babet an notatam aliam ledlionem, Zóvéa, Sed Zytbum cbur erollire,cft apud Diofcoridem. cSv&G» quid fignifücet, non babeo. 150. 3.. Qriemadmodum*.) illud aocpein(- quid uerbieft? aut quid vei? cuius loco ego afterifrum fignaui. Externum alieno catui fe admi[centem interpres tranftulit.. Ego dotiorum bacopem wnploro. Obferuatum certà eft, inflammari udlncya ac morbos fuperuentu eorum qui pedibus iter covfeccrir:t inquit Pli nius lib.z5.«ap.z.eg vur[uni.conftat ag grauari uulnera introitu torum;qui usquam fucrint ferpentium canis'ue dente left. 23.5. V: hís aliquid non prorfus abfintile eft. Sed non fatisfüt mibi. ibid. 1», Opem? Nequaquam.) yaeíey: vu Cic

770 IN PLVTÁRCHI
fic legendum, non acf, 2o. fcriptus,&7* ratio devasyie us. Sub füieim pro vaa i fovtà ziesa.Cr pro vespa. IN LIBELLVM DE AMOre prolis. S Criptus pro yeve babetkyyova. quae uox e infra panitus de Leone;ctiam in imprefsis, ea" fub finem. 159. 9. Contra naturam.)«herz Qéziy. Nidene fit sap legendunm.certà uox wapabucs id uidetur pofcerc,ipfct fenfus.Porrà Qawrncein C7 iss degiseundcm fecutus, eum quarta cafu legerentur in imprefiis. 151. 27. Sicutirag afinum.) Zafesed Sy iA)y. Locas miferé corruptus, fed qu£ facild corrigas ex[eripto, quem in ucr tendo jum fecutus, hatimén oup Trop, CT e. dUlümp à Muríene és. vsus u enlpiezoq nodi à auia, 152. 10... Ea profpicit.) zgeveá enim babet faiptus, ex concinnius eft quàm vwfvea. ibid. 24. Stipatum textum.) sóxue eft in firipto. quanquam quid fit vex? non autem placet. quad idem eseep babet, pro.*yowóv. mox aianagau pro zelo: legendum confiructioris vatio monet. wfta]éorseu quod; malo quám axes zíw]seiy feipti. É; 14. 6. Mercedis ergo.) frriptus: u$ yap xiMdpémrup. non asfpéras; quod interpres fecutus eft.— N efus autem fie fuit potitls uertendus:
Aliquis bomizum mercedis erg amat bominem. Statim. Valnspop, locus nutilatus uideri poteft. pauld póft. ocio(um aut frinolum.) Pezucy Icgeyrron jon«xdy. cur id, amnotationes in Plutarchi Denoftbenem meae te docere poffurt, pro gézwevep e[]t legendum eorexveus quiuis uideat. 15$. 20. Concept fubolis.) legi 7& ygrrwitve, quod babet fcriptus, Cy" ipfa ratio uocem yoeved vo vepudiat. mox bv legendum pro divx arbitror." flatum pro eefpegües eft ajavqepis in Jcripto,quod non difplicet,€ ex eodcm, fenfu itd

MORALIA AÁANNOTA!T, ftá pofilante yt as fcribe pro suada, 1,7.$. Ad hocparaus.) Verfus funt de Niobes liberi vutnce, cx Euripide nimirum citantur C7 6 Sympof.e. ibid. 27. Pertempus.) Euenum Parium corftat elegos feipffe. er f pro i^ legas 22ti, pentameter erit. 158. 6. Impone,forbe.) à7j«iasea. corrupii funt ucrfici fcriptus babet à2lho ukansoas, Poft iexvgév ts f enarius uidetur, C7&yvesectosp[eriptus babebat, neq; Ayr. Si ees quao drat. deinde pare d rpuy. Vati feriptus.€ poft fug Vicunudam. forté genis ol éjna, Locus eft mutilus Apparct cxtritam e[J difputationem de ijs bomésibus, qui[uam prolem inter.fedfent.Obfeurum non eft. quin buius libelli finis ft detruncatus, IN LIBRVM DE ISIDE & Ofiride. Nítio feré 1$9. 21. Non fibi propria.) URATA uidetur fenfum ab[urdüm gignere, legi autein, Aidueip, bn à Lá hoodies. 160.. 21. Cognituri Ens.) zc 4edadvoy. legi&ecpdieeiz Voce Exts utendum fuit, vifi obfeuitati debui caliginem addere. 74 i iate.) decft aliquid ided afterifcum allcia. poft u. uer fus sívio ro vio fi deleatur és, fenfus conftabit. 163. 25. Dum cepas captat.) A/ezue$ byejspetuv, Videtur omníno particula negans effe e^ purgendayut veifciat fa bula abfurdà aitor, que Diyn cepe captant? in aquá incidi[fe perbiberet.paulo infr aopensosndup Jt retié legitur oes eft particule indefinita fovtaflis neqne riv. Bakyépeug,) alijs Bnyecus fcribitur, C7 ipfi noftro Plutarcbo m uita Denetrij. 164. 30. Abderita.) A Éngézus Abdcra, nón Audcra; A olg nün A volue Jeribendum conflat. antiqui autein litte vam 8 fit u pingebant, ut littere u non effet abfimilis, ficut ctiam in pronunciatione paulatim aberratum fuit. Sed bec aliós; Fiiffe Hecateum Abderitam ex Strabone cz alijs confl«t,fic: eliant ab Eufebo citatur lib. pemnpuzn.d, c7«libi,
€cc dj
?7i

772 IN PLVTARCHI
165.$. Auditum aiunt.) xeégsse exelego gaov.aliá interciderit autoris nomen.
ibid. z4. Cuifocus ardens.) Lapdia b texagerr, 2vcy Mud uitiofun eft..— Legendum exifümo. Oveeie]upín. ac fieri poteft ut vexaas buius, autboc vexazas glofJcma fit, inq; textum cilpa librarijinfertum.— Orus Apollo qui árcamfertur, fi Jeribit.| A'iyva]og ygagovren Ovmtavigep Leasbsdvop fuypaQoi nol vao lapelíay. Atqui conflat ex Hermetis'Trifimeoifli Afclepio, quem Apuleius tranftulit n Latinum fermonem.fol. Aldino 18 5.5. Aegyptum catli fuiffe umaginem:ut mirum minime fit corde in foco ardente pofito utrunq; fic[Je reprerfertatum. ibid. 51. In globum redactam.) vfsei K& vow yévop éregeqemubew.— We quoque uerba[unt uitiata. infra fol. 352. res utcunque melids explicatur.seque. piget alta adferibereque fententiam[altem explanent.| Sic ergo Porphyrius wii vis Tp Sud xap xmreyiic apud Eufebum lib.3.preparat.Euangelice. Kaeloeps dl djaecD ge gt Boy dan Ru, Ryu nur nora xe» vày Oéty. A eylatet elk kekphnzauwy de Cntve Al iudvXau.Kaslgp Go ya p wies alpploytgu ies TOU Ücgop p TAA ueri, 49d zutjaet ogaipoadüy scie àmidiote)vawaQépa macip, op iiA«G- 3pawip. od wtlodloy d dp uod ex erat vxAlvienlo, mox , Ad genus cafus.) pro utin fcribe matis. nambac quidem planifmé za aal ca y yors iosbiua, Paulo poft 166. 4. Accommodant.) Zuemvseiw. Mon[irum boc uocabuli ueftigia tamen ueri retinet, quod eft baud dubi? apeeaLaiew.— Locus Platonis eft propc finem libri fecundi dc Re publica.
ibid.:6. Nequein menfe, neque.) sre uh, mb aire. Locus bic corruptus eft. quem ex coniectura puto reflitui po[fe. ca. quam fit erudita, iudicent alij, aut potidls explodant eam, meliori emendatione ipji de[uo prolata. Sic ergo intelligo. Solem Rea cx incefto cum Saturno concubitu grauidee imprecatim ut ned; in men[e, neq; in anno id eft(ut ipfe putabat) nun-|

MORALIA ANNOTAT. 773
nunquam pareret. Mercurium tamen aftu ufum, inter luden dum cum Lina. uiciffe certas dicrum portiones: quibus à Luna perfoluds quinque dies confeccrit, quos anno extra ordinem adderet, ita ut puerperium Ree in ces dilatum neq; m annum, qui erat 360. dierum, ned; ín menjes; qui extra annum nullibi ull erant incideret: ita; exfecrationem folis eufevit.— Haec fi non point conici, fic fuiffe à Phatarcbo feriptum credibile eft. wir uli, uir auawri rixa. forté ctiam winferto. abr mm adr y kienrro. dudeas miri euvsMáy; ucllem euesaév, concinnarcin[fummam contraberc. i76. 2. KRaque& hanc.) ixepgizavrer euivu, bec duo aive puto in fartininum avs mutanda; fi quidem Pamyla mulicr fuit blpava astM. ibid. 15. Nephthyn Typhoni nupfiffe.) vido Jr rogavi fort? yéundasut mox oftendam.— w mowéygete ante, intelle: i Panygra loci effe nomen. Infrà vigfvs per v confianter feribitur.itaq; bic quoq; fic feripft168. 15$. Cira Chennin.) xiu.ferté xt Chanminsqui locus eft Aegypti ce'ebvis.— Verfu praecedente invo pro wévsomnino legendumfiit./ Kewjo à Strabone 7 alijs Kea]àe firibiturinfrà 3 46.eft kw Kea]o. ibid. ss. Materexpofuerat.) ixfáva veflituo cx conicBura, cum inuenerim vxévop, parentbeft ijs inclufts, qu par cvat. Scifus exim eft, Ofiridem cum Nepbtba feu Nepbtby forore concubui[fescami infantem. ex co coitu conccptum ftit à partu expofaiffe, meti Typbonis.qu£ cius.ut fidis Oftrid£: mantum fuiffe, ey conic&turà de iuba, quod nibil fonat, co loco in yóacxdate cOuertendo noftrà e[Jé proba, ex boc loco aparte potat. 169. 37. Ederet auram.) ifgidavs.. ex Aldo.(ft eiim yetius, quam vzpkd ov. Idcm pro Aftarta babet Afpar tam uitiofé.quod ex Eufebio, Suida, c7 alijs, wtoftrot Cedrero liquet. v€ quis uocem in libris Regum fueris deprauatam putet. eft cnim. Aftarta Venus, Paucis poft ucrfibus ds dgwroa oénav: Cc dj

774 IN..PLYV TARCGHI aut iv pro de, dut apíéscpov pro dinay, legendum. Sed quod po fica fequitur aud aav, C76. wegénac pira diauitio fto nofram conieiuram Juperant. 172. i1 Harpocratem nomine.) A'pzopp irl faibendun effe Flarpocratem ad[piraté, confüat plurimorum fcripto vum teftimonijs. quee cum in conmentajio Giraldiano de Dijs ga tium acarati]mo iuxta atd; ulilifimo congtfta fint, eg abfa; co. vit,res ip[a boe commoftrare uideatur, tnfrad: vedi fit feriptu: boc t anten obitey an::otandum duxi; ficut baec uox perperam len wnitio, fla purríalvor ctiamin Aldisg afpero malé fcriptum e[Jc. Giraldus Heütomenum quendam Harpoontis fratrem commentus eft; ereorc(quod non exprobrardi,[ed mc longé inferior? excufandi,ubi talia adnifi, 2vatia rela: irtellioi uolo) in tantum uirum quem cadere pof]e nunquam nifi exemplo dotius crederem, Politisws cpigrána Lucili m malum mcaicum, ubi Ampbicrates pio Harpocrat legiter, eg extat etiam uox praua. lb.2 ni oAey.rclle binc emendauit.quod ab eo sor exprcffim, fideliter annotauit Brodeeus: idem Politianus IAméuhooy appofité uertit, preetaturo parti natum Mifccll.25. Nos quod: pucri iflevim o motium ne[cij, tamen baud icpté eam uocem in"Virypbtodoro Foflro conucrtimus. 54-4... Nec dum perfetlam prolem: rvacco Jecuti quod apud Euflatbium multo poft tempore offindimus in Tliad. Eft xim Vuzésdhoes(suo jte sd tfl dwizvxs qj hong] 78v euwíjfuy voxi[S vie ula. Std bacinye plana abunde. Sequitur poft baec uerba byperbaton mirifiwun, c7 qued diflin-Subita ut ficret perfpicuum, diffidcbam poffe. ibidem 2;.. C-llulis fimilia.) Grado, babes non pre e[e integrum. gousgána quidem cellulas accipiosdut, facella, inaguneulis alijs uc id genus rebus confecratis in operta abftruendis fadta.fortd onus Jeriptum ab autorcyaut. 9wasincus, qut Óneavpeir quales erant apud Delphos. ibid. 57. Éxiguam quog; infulam.) zs» e apie ZUM Wridu, zi, Corredor ita, cum in Aldino fit,. 4... PSI

MORALIA ANNOTÁT. 775 nizendylo nefcio an nimis audater,: Cert? vl illud fuac ratione abundausrit. Sed c7 quid plante fit nbi, non facile eredoinuenias tad: bic etiam amplius.
173. 24. Crn5 extortem.) Kv dy wvifev'vfelegendum eft. cum conf use legatur lvmpoy-ved]. v.Kvg uocatum fuiffe «b Aegypijs Don, quen opiftzem putarent, extat locus citatus ex Plutarcbo(aft fallor) apud Eufebuu vjenop. lib. y.fol. 69. anti pro paga ligi Tgeatibid. 34. Alterum cubitoram.) yanyaeve, Apud Eufcb heec uerba porftringentom(ft yay xova. Apud Galenum ctiam,qui in Eiippocr. gloffcim atis uocem bane vepotit, legitur ut tos b ibemus, quanquam aaa 2l) yaMA deducet. Eadem feripiura cft in Hefycbij le: ico, C9" N arini Cogitaid cliquddo 8 Mua yxegec(crib endi efe ut fit uaricgato feu uerftcolore cubito infignis fic enint epitbeta omnia bac cor finilia videbaiturfore. et ci Pytbagcras atd; Homerus fermorcsbic pilofosile aureo, Pelops bunaro chwno effet notus uidebatur id quoq; wor. abfurdum. Sed Lxicis infpcdis acquicui: fomnic duntaxat mco indicato. Vilbcllo de curiofitatey a3 yup legitur. 174. InPanchea.) Legitur zéyyerri€9" edwyvypaiapéras CP" vg Ate emendo reyyxea, alant ypauu up, Datyliy rgupuMse mea emcndatio, fiquidem nulla uocabula detrita funt,eft. legitima Apud Evfcb. agemagecen. tory) libro fecundo, citatur locus à fexto bibliotbeee Diodori, qui cà optime cófirmet, pagina 28.Adem Diodorus lib. v. qui eft de infulis; pancbesam €7'Yripbylij louis fanum copiose dejoribit, Apud Strabon libro v11. eum Ripbeis montibus c* els fabrlofis loeis mentio fit ctiam Deyyxdue yis(mendofé legitur wayx/ar-) uius apud Euemevum fiat mentio. Mutius Eucmeri(i Eubemevus mauis,non repugno) von profani modó firiptoves, ut Tullius prope fin£ primi de natura Deori, Macrobius ct alij meminerit, fed cz facri. Auguft-ad Maximum cpiftola xtv. C7 de ciuitate Brilib, vi. ga. VivLaGantws libro Leap. XL Antiquus inquit) Cr ij

776 IN PLVTARCHI
autbor Eubemerus,qui fuit cx ciuitate Mi fJana, ves&eflas louis, €? ceterorum. qui Di putantur, collcei bifloriamá, cortexyit ex titulis c7 inJcriptionibus facris, que in antiquiflimis templis babcbantur, maxinteq; Youis Tripbyli esc das copioftus apud Eufcbum Diodorus, qui eum Caff'ndri regis familiarem perbi.betitidem ut Lafantis poft cum Meine natum. Moninit es Strabo libro primo ac Jeptimo Euemeri Mefferiy, ut nugacis fevi-ptor.— Clemens Ale: andrinus Woo ea] Eurmerum, bune ut putfo,inter 40:5; numerang A Brigentinin facit.nofter de pia citis Philofopborum 1, 7,"Tegeatam.. e3- os c; eypaqa apud Atbeneum lib. xtv. eitatuy Eubemeri Coi. quod obitey duxi ap. notandum.Pauld pofl cum TES aptrto mendo legeretur, VE free non dubitaui lcaere.
17$. 15. Melis ergo faciunt.) Büvrtty 3p. citat bere Eufebius libro vepemegaen.quinto, fol. vat. ex eo paucula quedam corrigi pojfunt&u ante vuri?iyée non babet. Keérs sapis.) Eu fcb."WONMÁ TIVE, Tis. probo, gévs vctinco. pro?f4yye eq ibi oyet idá praefero,
Qi c1.) Gy maga wet atolatlo, malo famen ako lv, liceter, abunde. Eufiatbius in Miad. 8.34 uerbo aésuycum alia, tum boc aduerbium deducit, Cy interpretatur azur qu) Aévhsger. non autem libertati, aut ctiam licentia flatim neceffe eft adc[Je impudentiam,
das mpég aie T0335.) 3c Die Ewfcb. quam letlionem f
fequamur,ante agi(ft comma ponendum. 176.^6. In mare namq; illos.) A'/ip iy, ex Eufebio,ubi integri funt, refitues bos Empedoclis uevfus.quos leges etiamin bello noftyi de uitando ave alieno. ibi e" sésup 4j eft, prossévap 4 tquod nos labebamus.
etae vare esa.) Locus mancus.
177. 9. Inrebus fupra.) i 4 soi, Vmio à» legosstón zérUs Sed Voip yd ual uidetur abundare. Pyo Heracdeto Ponficouide ne Heraclides fitlegendus,| Paula bof lxtovso lo
uncus

MORALIA ÁANNOTA T. 777
gileo, afterifeum adieci.nam baud dubie decfü uiteger ucvfus.quo indicabatur, Soterem per quietem imaginatum fuiffe Colo[fertt, C7 ademonitum, uteum Alevandriam transfeiret, cum quidem ipfe anté coloffum talem nullibi uidifet.— Mnfrà nod uiv 222gon. uidetur locus waetilus. Sunteg" alia manca. Pbylarcbum gro Pbilarcbo fariboyex Suida.de quo ctiam alibi, 178. 21. Quiouis xreo.) dli zavzde ix. He quid fint, nefcio. ideo€ bec eg alibi afterifto adictlc teflatum feci, me mibi non fatisfacere.: fortaffis£xnoDes schen legendum. quafi dicat,eris ftrepitu obliuionem eorum que anumum noftrum maftia afficcrent conaliari poft xocmiov d, ei infcrui. quod collatio diucrfarum fententiarum requirit.— inferis. qis wupo3e xot zgewiAawi(evrvs.) aut abundat(quod pito) soi aut aliquid excidit.; 179. 18. Qui deum venerantur.) vec Veepireir ép Ovi. Locus uitiatus.ego pro vezuivour fi exfoutveis legatur, CT proud dseikro, fubfüituatur ux vo optime babiturum puto. Hac quidem conicdura mibi: admodum probabilis uidetur,€ proxim omnino aboft àudgata lettionc. ibid. 22. Quinquagintafexangulam.) zl» 4&kouagoriuov]xysvs, omnino lagendum eft, non xrexasnger. Nain Lv1 numerus paulo anté etiam fuit affignatus Typboni. Ac Lux quidem ex ijs muneris non. eft, quos Pytbagorici traent. quippe duplicatione primi mumeri x 1x: procrcatus.ideoq; paviter impar, e?" nulli aptus figure. At s 6. duplus eft trigoni 18. qui cft numcrus perfe&us. pronicus cft(ut uocabulo fciétiee utar?) s6,C7 quidem ex 7.€7' 8. procreatus. numeris longe myfticiffimis-Ataqy nibil bec dubij relinquitur. 180. 17. Dici videntur.) Auzjvov. Apud Euftb. bec lib. s-pemoqaou.ctnyy. adducentem,| onsvrov mto vetlius legitur.2phoo. àDa apvs won intelligo quid fit. pauló infrà àa«gegdtiu ymo y Hav. lego, non&vigip. 182. 19. Sitamen aliorum.) 54 zov ànwp legebatur, 105 E pro 4 veponctCe Y

778 LN- PLv.TARCHI dum affirmamus,
ibid. z7. Tauri forma.) zaveéuigen dibuveey, Tay telopu Acovóealegendum,aut( quod mínus probo)&ya»1a 55 moii de bubulo pede uide autoris noflri quesioyum Graecarum problema x xxvi.De Hofjjs ibidem 1x C7 in Putdarico Pc fufbctium eft.
183. 18. Fetation em.) zéjimues nod bus legendum Lv ettsut fequentia ucrba innuunt. infrà«X waqa qéoim) lego iia dut losa.
184. 16. Epiftolam quandam.) A pgug eu». Dubium to eft quin totum id; quod ex epiftola Alexarchi, Arifto reudit, interiderit. ibid. 22. Mnafeam.) i 4 avzay, legi erac sop, quod fariptoris nomen eft apud Athenawun, Suid ay, C7 alibi Sequentibus paginis ualdemulta funt fofpeta fd quid fsceres? i mea uerfione liquet quid fum fufpicatus.
137. 34. Ambirus habentareis.) Sura enim latevim quadrati,cuius arca eft v6, funt quater quatuor. Et fuma la» terum parallelogrammivedanguli(de bis enim farmo eft, ubi nibil adijcitur) longi 6, lati s pundla, tft 3. 6. 3. G.boc efl qii. tanta etiam arca. At fumma laterum, cuius arca 4.9(ucrbi&ra6a) eft quater feptem feu 28. e[umma laterum parallclogram wi culus arca I5,€ft 3.5.3. 5,id cft 16.Quod in rudiorum Gratiam obiter annotare libuit. i
191. 11. Quo folis radij.) vp lege adiouep. Nam illud nibil fignifiat.eft ait«ipio ém 9-,[olis inacce[Jus radijs locus, C7" rei conucnit. dutifio animalium parum cóuenit fentétice, ibid. 5o. Ouum illud perforaffe,) sàady yevufu, ut maxim aüpvorneysp aliquis comminifci ad extremum ualeat aliquid, quo àv yawfw colorct c exponat: tamen aliquid dceffe MOX ada«i pm]on oflendet.coo uocl yerafar ab ojcitante librzyio puto cóflitá ex alicuiue uerbi fate,adus prixcipii perijt(fortaffe it aliquot uoc latura) e particula£r. feviberéds à ii yup. yy adag C7 Pro Vnayorzao, vo feribtrem. fed. conftruttio ne fic quidem plena orit, 139.1,

MORALIA /ANNOTAT.^9
195. 1. Occulrans& Gbuinbrans.) eie rwy v Gr feribandum vawvvyifudvGr. edlegantiftimm uocem librariy vin cconuerjo interucrtofunt, quà quia suidas C7 alij, ata, etin Exuftatbiss in lliad.u 35 a-uer[un fideliter funt interpretati fatis fent ruidiorom leüorent monuijfe apud Wefycbium ctiam eft vanhv yifcdacsalids ferd vamawyafecdas Jeribitur. ufusq eft ita. Plutar. de folertia animalium, ubi de perdicum aftu loquitur. 622. fcd c7 sapetugea/l uy C pre wapa; Jcribi debuit.Pavl anté in ev gexía Pytbagorcorü bonorum poft 1«&&yowey deeft iov. qucd ex oppofitione intelligi poteft Sub finé pagine&xiouifon x, veeüd«s.prior uox ar ftt genuina, iudicent dodi. nà C77 24i vox eft praua.pro qua fortà aidpias legendum fit.eft tamen vzoa]ou ad[citicium, eg qua praeter naturam ad[afcit fibi corpus, mc vbis nor raro an[zm prechent. quid fiut Cg alib, voies, vw lcgi debeat và eal a.) pro av lego e. 194. A3: Operá& etfecta.) uq Lavíéioerot qn uidetug abundave, aut«anabeffe.— Locus Homeri cft Viados 8. a2. dhoiáy Guriv 3i(bees cft. cibum digereve.. ctiam apud Apbrodifeum Co^ A£tim, ipid; Galenum ,ut. aliàs obferwauimus.pro Zsueeip quidem otuexoiy e[fe legendum, ex Acirano conftat.2.4.2. 199. 15. Natura varium.) zer uaxpep,: xpi quid figrificet boe loco? ut ey fub foem pagine. ziaxeyduro no qiepfidivee fortà dunpayegáva. Paulo antà dae ouotéun]es, fenfus diat fcribendum wercsvsoe. 20v.$. Nicetiam Plato.) Platonica bec uitiofa funt.nam ieíny lahivror non cobevet ut cobercat, oiisylege pro 2^ a&vres.— Certé in Cratylo àzíe dicitur olim eia C7" uoío ditla € ie[fé hivueis ac lanín và unis iy. Vide ibi.€ pro yisriler vas seuuaás.) lego yMerjue sa veivo. C7" inparagrapho bsiro uo p ulla cobeefio eft uerborum. quid filegas p Vqisukplo épiqeu.ut fit optatiuus ab pit uc. mibi fané dete ficlocus fore micgey.Sed que de Minerua.[equanttur, vefüituere nequc, aT 204. 4«

780 IN PLVTARCHI
204. 34.. Cereris iam membra.) uxoreuai,,, iu libello de Homero citatur ex ipfo»€ ibi eft&uad]oualo,, ez pro iv, legitur aj.€7 profetló nimis affe&atumefl Lunes ay, quanquam ad infltutum quadret optimé. pro fixyváges]cs fcribe elaypg&govlss, pro apérgse, poris.€T Á&Aur pro Ang eo gPegeuivus, pro,os.
20$. 21. Vtpar erat.) gavyorres: nm los, fortfiis téGr.ut fitr Mv y fieut fieri folet. mifi quod loci /7/ soy uideri poteft aliud requirere. forté ke legeudum ut par crat. Quid fi leous agr» ut fuperfütio paludi, impietas€ decyum inficictio preecipitio conferaturiSed durus eft boc,e" fine libyo affirmare aliquid, temeritatis magna, mpor saoséAcyov.) puto aps 1810 Myov, Inferüls wceqsyyvüqens.) lego waptyyvav. 208. 10. Fies canis.) 4aviey. legebatur contra ety legem,ariv.Ego autem fic emendaui, ctiam boc motus, quod Hecubee aliquem ita uaticinari putem.nam e apud Euripidem He.cuba, Cg apud Lycopbronem,| eadem alijs uevbis deuvciatig buius usrogeeggéónsus extat. ceterum áyangux non eÀ propi finulacrum, fed quod babetur ín delicijs, iocale barbaris, quo quis fc oble&tat itaq; pro fimulacrum repone delicium.. Sic Homerus quod;&yenue pofuit iad. 41. 1 4 4., e alibi, itemá; alij. Payld poft. J/(«ou wp asvuv.) intcrrogatiue bacclegenda, aut potius 8 legendum partícula;ut uocant,tllatina. ned; multo poft inu PA pre Ger.CT rusviafimwv,
2n, 14. Excludendo fetui.) iate: fcribendum von wetémsot. uocabulum fignificat excludere de ouo pulivm.— cxtat ucvjus Mufei in Mario Plutarchi de aquila,
Oe clie aiv vin]es, dio ol a e iy ot Xia fa.
Notum cft quid fit»«aíc, Axzs ae. Scd bacc uox cum alibi tum etiam apud Ariflotelem. ufurpatur. Paulo poft. aiya]uon so Aug. Sententia indicat legendum. azyiague, Íms qg AMwSs. aut"noel 2àp 194 A. aut tale aliquid.
21:. 10. Vocabulo adfecerunt.) adftoo wpepaca.Y.o(Cus

MORALIA ANNOTAT. 78t cus bic aidetur à librario Avitbmetices imperito corruptus. fuprà fo sssrest relata.— Tvpoix]v x mentio cft in. carmine Py thagore, quod ufürpatur aurcum.C7 unitas intcr numeros locum babet ir: ca confituenda. 2. 4. 6. 8. 1.3.9. 7. Conficitur etiam ex bac progrefione.3-7- i. 15. Sed becalio perünent.
21g. 23. Spiritu fuo etiam corpus.) dá de tg spot ue x iviren, mendo[a funtheecut€ prope finem xg aeta üjwiv.— Ceetenmnejcio an fine careat fuo bic liber.Pauld auté in, enuwnevatione corum ex quibus Kypbi conficitur, fpóov mero vatur. fortà píov, cum iunci ant? fit fata mentio. 7 pro viv legi debere puto grav. Species enim(ut appellantur) Jentió, pondere inequali mixte. f
IN LIBRVM DE SERÁ NVminis vindicta.
z17. 2. Patrocles.) à nadenatar, malim Da eA. ut infra genitiuo naqdelvse C9 accufatiuo Aa vefpondeat.pra Anelgogsbo fcriptus xa olovpsin babet.
ibid. ss. Statim facinoribus.) venzepéven.In marginc fcripti codicis annotatur alía le&io ymvep«kveeenon deterior ve cepta. Verficulum autem Euripidis fuprà ita uerti, utin Orcfte faribitr. aao, 2à Dáov A Fei voire gízq.refpondet Orcftes Mienclao querentisan Apollo ei opem non ferat, ait; id eum fcere; quod eft Deorum nature, nempe cun&ari.$ iln eslego. bec in uocem àdienes. incuria librarii mutata, interpreti nebulas offaderust. emendationem pridem ingenio excogitatam, ferips codicis[uffragium corroborauit.
221 4. Probabilia.)«à wifeva. Scriptus 30 mbawér, CT hanc tamen babet in margine annotatam le&ionem, quac mibi me gis probatur. Pot;6. Ordine€ accuratione.) iy feres MATA ASA, bac ultima uox noue pofita et, fi quidem pofita-Seriptus me expediuit, qui iuga babet,quod Jeripron ab autore fuficabar.
zs

78i IN PLVTARCHI
73 Àuloscius rà mmaday.) lego.ut fupra, 32.&uhoscoos vi w&)éy.
221. 34. id duntaxat.) Legendum ubvsp pro vip oy, que uotes etiam alibi-ob fimilitudinem corfanduxtur. Scriptus babet. uéveu, Cg" Witiofé Xxsron, nifi fortéita legendum, e xe proxime| fequens omittendum fit, que lelfio uidetur elegantior.
?24.$. Megalopoli.) zs nón, Megdlopoli Agtadic fic eg Stephanus,es alij nonnunquam,ali£s Mya eDuy uocant.in magna ciuitate interpres reddiderat: avita sin margine fcripti eft alibi feribi^vetidtag. Vide que 1s Cicomeicm Platarcbi annotauimus, paragrapbo feptinto;
ibid. 28. Viriutem moiuciémque.) n mart? érz. Hec uerba ab[unt à fcripto. e fene uix nullo, quod uideatur, fententiam commodo,
225. 16. Si Periandii.) E; T'sp5e dvoe feriptus uj parti ciulám inter bas duas uoces intcrijcit, que letlio uidetur toncinni-: Or quanquam iftarum traiethonum non fun ignarus. fuprà. 9. Mihi quidem fic.) Lege tolo dens. fit Cy in fcripto efte ratio kourcijeit.flatim&r, dpfr plu,
ibid. 5, Quám vidoiss inorbo.) egó i và veosy ex fcripto.cft enim rectius quam vv vozévre ncn enim«&grotum tol lis. fed expurgando uitio Janat deus.
226. 55. Ductori peregr.)&eoyuydy, feriptus Ípayev, id mala. A pisuvykplu, non tgn.narrationis ftrics nos ita iubet legere. pauló infrà citatur Platonis fententia, que extat füb ini-tium quinti de Legib. efd autem non aval Jeibestdum(qua uox tum fententiam perturbaret, witerpres totam opifi, compendia ujfus) ftd máclo. váts nontinatiuus Platoni eft familiaris, e* 7 x nuo fianificat.exempla ucl in Lexicis reperias. Quod ad uer f'«s Hefiodi attinet,in promtu funt. Pofterior fie apud Hefiodum non legitur fed apud Anflotelem v. Rbetoricorum; eg Demo-: &r'ito Cbie adferibitur.,
ig. 3$.

MORALIA ANNOTA'T. 75 217. 35. Vitz miíerabilis.) O/k/se od euo eben, fcriptus eixfps, zu» càeyuey. Platonislocus eÀ nr. de rep.
229. 1s. Quidquid aliud diuinitus.) ficlego.qzi£7, dibus key exzía Os adciusddos quidquid, inquit, diuinitus ob € uidetur Paufanice biftoria eft plerids defcripta à Paufania L.;.. tonicis Vnjra que de Simonidis aveis adducitur, fust plena., de cim alios, tum Stobaeum fermone decimo. quaquam profeüd nofier optimé in libello de curiofitate vem explicauit.
235. 1, Opheltiadz genere.) Locis uitiatus. ez qu fint Pbiltiade ifti nobiles;nó apparet.tum 9(erat enim 9 gixrid Ac) uocandi partieida[ufpetta eft: denias uerbum abeft, qucd fastis vam fermonis impleat nibil autem in feripto preefidi eft nifi zuod yrsc ita feriptum eftjut yos primo fariptum fuiffe; dcinde ex» fadum Fi fatis fit cuidens.Ego fe legendum arbitror Ayr Beiercie épexiia cla yoe Vysee&fistimod.C7'c. Conijcio enimtn Beotie nobiles babitos, qui ab Ophelta genus duccrert, vege, quem cum fubduis é T beffaliain Barotiam traduxit Peripoltas uates. vide witien Cimoris apud Plutarcbum.| Cum. autem aps effet ine truncatum, C9 genitiuus uideretur-fattum effe conijcio yAwsz, ut falicet cum co cobereret.| De Daipbanto uide caput de Pbocen.fibus, yuscaniy apyreie Plutarcbi. Pro. ecfieios fcriptus bibet Xajadiode quibus compertum babeo nibil.In codem zuveva-eófev inucri feriptum,non fie litura quidem,que euvavazifev prius fuilfe feriptum doceret. werdm boc non perinde ata; ilud quadrat idem babet ioeegín, quod conftrutiio exigit,etfi e fuporn eft alio atramento notatum.— Supra aliquanto in uer[ibus de Locrenfibus puellis(quod annotare fuo loco oblitus fui) prà ij eian legendum Jufpicor 4eiau, matutina. ficut contrà vete faGum pro sien in poematis Hefiodeiindice noui.
236. 7. Etiàmin longinquum.) axe: feripius, nOn unxit, quod parum congruit. mallem| autem aisi, quàm dvwisie, ut adicdiuum non prioribus, fcd pofterioribus

784. IN PLVTARCHI
tobertret.mox$ alo kAMa yferiptus.on« manifeftum.mallen«rs dwev aus, quam ausis, propter fequentia.[ca tolerari po[fe utrunq; uidetur.
237. i1. Obnoxiam effe.) iyu legendum, non ixiSas. ratio.[eriptus.
7,9. 38. Inauditum eft nomen.) Rídiculum mendum arbitror effe pro roue£rop, vea lajvey fov.
243.:$. GenusáSpartis.) ewagzeiz non eft de Spar. taris accipiendum» fed de bis qui fatis à Cadmo draconis denti, bus enati bowines,inteflinee cedi fuperftites Cadmo in"Tbebis condendis adfucvunt. His fignum generis fuiffe bafte imaginem in corpore, Zexa ctiam in Lycopbronem fol.30. monct,plura de his. alibi. uclui nunc obiter monere.
244. 37. Anima veluti vnico oculo.) eap(vie nn] e legendum quorjum cnim bae e&uaTor.
249. 26. Simulq: conatus eft.) E'a«ga7obabet feriptus,non vara qa]o.ned; id congruit. Paulo fuprà«ad. ogmsacyov eredo legendum voqnéedoov. paulo poft. ird f« noz qixoi. inferendum de firipto,ut e in calce pagine 4ianectuy pro 4iawal. mon procd fine libri ve eufseo ngà. fonde lege
elik saa.
IN LIBRVM, AN VIRTVS doceri pofsit,
11 25' Rhetorum preclara.) zeulfr;dy jyrépuy, E coniundlionem interpofitam dele, ut fententia cobrveat.
255. 7. Eanaícitur.) lege yurse/e ew non 7. fed libravius Aldinam notam uerbi fubftantiui bic, ut C7 alibi, non agno-wit quanquam cur in. v» cam uerterit, mirari fubit: quod tamen in boc cuiufeund; feriptoris progymna[mate iterum fadum qt.
ibid. z1. Rectétra Cari.)&axür udwyepífedat. deeft
dliquid.. Scd de telcbinum profodia quee fit aut fucrit difputatio, me fallit. e" uidetur altera pars queftionis excidiffe. fortaffe.
Ai yg T6A—
4

MORÁALIA ANNOTAT,. s;
y sync: Euftatbius quidem de duabus in«e e2* sp terminatio ncs babentibus difputat,utra analogie magis confentanca fiin Odyf[[ y witio.sed id buc non admodum facit Locus Arifiopbanis eftin nebulis. De Scytbarum[eruis uide initium lib, 4. apud Herodotum. fortà. sage iei blc lcgendum, pro wapa dci, IN LIBRVM DE LAVDATIOne íni ipfius inuidig nori j obnoxia.
ETA 14. Adde quad.) Jed 7u evylaTaTA UG. anté nod puntum tolle uirgula pofita. sed autcit expungere contra fcripti etiam codicis autoritatem aufim.ciüm omnino uideatur cum feten tue detrimento abundare. boc ipfum enum dicit Gift fallor)infelentfumee ia&tantiee effe, quód orationem, e. itaq; adde illiid inmea ucrjione, qua me atcommodaui recepte ledlioni, inducas pormelieet. e illud saei tt ito vó hxvx&cdos poft éeciur po acbuit. Locus Pindari eft oda Olympiorum stra.
ibid. 34- Carbonis E.) v Ka fy T luvokduz]ap. feriptus lovenaamay Cg in margine aifvoniacalo que ucx fine c erucam pnus fionificat, quibus crucis prefens efe uenenum ex DioJcoride C7" alijs conftat.— lovoneuz]ee autcm dici pole uidetur, qui lonum animos fletteret arte mufica. sufvon&uz Iu quid fignificet, ex"T befei biftoria notum cft, qui faftulit illum.
Qui poterat curuare trabes, C7" agebat ab alto Ad tevramlate[parfuras cerporapinus.—.
7. Mtamorpb.| Ego bic nibil affirmo. cert kajfave- quoque fulpetien eft, cum apud suidam in(quic pro co legatur Ka &Q-.ut fu[picio fit legi dcbeve Minos Qpibvip TXp Kex'uboe vàp Ywvenoezilo. Nolo tamen pro bac mca cóniefura dimication.m fuftinere.mox pro mesésvevsas lege Xeroukwov]s. patct.
256. 18. Vtliberaliter profiteatur.) v? 4j garda voy. fariptus v2 in và emendat.Sed tamen non cobeevent uevba ibid. 3o. Aliasetiam ob caufas.) poft iv fas viazg

786 IN PLVTARCHI
Reis Sew.) alia lettio in margine[cripti,&y seip apti eodem recidit, ag7. 35. Meffenaminftaurauiffet.) dues, Aldus a£c. nofter binos. Scriptus Unuoxin diontes mutatum babet. quod c ipfum non malé cobzeret.malo tamen ex biftoría dune. Mefenem enim. rurfus: ciuibus| frequentauit. Epaminondas. €cx x x poft uam dirutafucratanno.— Plutarcbus in apopbtbeg. fol. 142. er albialj. 259. 4. Tanquam pugiique.)!dobiter notandum duxi in bis uerbis, iiu]us: Znen àe MERE. wn c[Je quaft proucrbialiter€7 bic, e in Solone autoris ncftri ad. Sopbocleos uerjus, quos Detanira profert, Trachirifs:
E guai up Vuv igug o onim ono
Dx]uc i21 6$ xdgarà livor qpevá. i60.343. Audiron fe infinuat.) legendum euovmidte£ edu G* pro accu[atiuo mon ob[cura ratione. C7 poft uóvap in mé vay mutandum cx fententia fcribendum ctiam Bvfew]ise. fic enim Greci loquuntur,non utuntur datiuis. Sed€7* fcriptus vette. 261. 18. Androcottus.) A velgixezer. Sic C7" in feripto.in uita Alexandri Plutarchus& efgénes]ev babet.apud Strabonem eft. Androcopus quidom; Lebedi conditor; fi re&é legitur libri, XIV. initio. Omnino autem 7/7" 4 facil litterulis pingendis tonfanduntur.
262. 26. Deplorarent.) Lego Zvegegés/es, non vos, quod interpretem fefellit.feriptus liber bie mendo uacat. 265. IO. Án pellauerunt.) appellari uoluerunt. uova Tas.Okaes]as in fcripto eft annotatum ad marginem. idi prefeyo rectpte ledlioni: aliquot infrà uerfibus pro A'rzes: fribe Eweic. res ex Mad. notifuma. Ceeteribn quod. fequitur pé| sva ux Ton e]ee quet yt mplxotv, in fcripto itidem ut bic legi tur, mendosd omnino. ut nibil aliud, adie&iuum faltem excidit,. quod eam auditionem ineptam fuiffc declarct.|
164, a6, Detrecto nouos.) p oir mepiras ada o

MORALIA ANNOTAT. 787
fter fcribe, zxi]ov]oe fublato: neque enim quadrat. Sed intciimi fententia ditare uidebatur weév]os. aibi quoq; red legiffe recordor feriptos.Néxue et pülcerrimum. Cboros s partanos ex alijs buius autoris locis emédabis, maximeL Yeurgo C7 apopbthe-gnatis.) 266. s. Opponis.)azzuzz]as. aprira ifs Jeriptus,quod malo,ut ad plures pertineat. cobortatio.| Homerica cx Homcrá reftitues. 263. 34. Patroclum pretendendo.) Da ona mmpf Qoew. Non pofJum mibi temperare, quin boc loco obiter prouerBium uenufti fimm explicem;quo cum Greci Jeriptores etiam[a^ eri, ufi fint fatis frequenter: tamen fer? interpretes ad id tanquam Bgaou tiov impegerunt. ned;[nd mibi quenquam infehayi li— bete nominibus ctiam parcere reuerentia. bominióm me iubct. Miror tamen Era[mum illum magnum, qui cx fingulis Homcricis nozmatibus fingula propemodum fabricatus fucrit adagia, in boc enarrando adeó fuiffe Homeri oblitum,ut ad Ariftopbaneum a^ troclum nos ablegaret. id; ed magis mirer, quod c2 bunc ip[um locum Plutarchi, eg* Diogenianam prouerbij ueriffimam intcv pretationem citati, in mentem Homeriá Patrocli non uererit, Verba Diogeniani funt.nadunaos apépecaie: Cr Ty wp dla etuy dà pétoy Ogloáy TdP Une cvieQegas, Lm E OA wy aUraf&zonMuévrop. Redifiimé.( ip icpup forté feripferat.) Nam captiue puelle, quas. Acbilles detinebat,cum fuas miferias ipfis pro fe c ex profeffo deplorarc non liceret, Patrocli cadauere allato finguntur ab. Homero dum cius cafum fe Lonentari fimulart, ex[ulio interim[uo€7* calamitatibus farid impenfas lacrymas funebri in Patrocli mortem fletu quafi preetextu quodam uelafe.— Nerba Homeri funt Vliados v... 501, fft fere(Brifeis Patrocum deflens.) lacte. à d esWaxevTét yuvdinss Tai enAop apépaew» egüp A aézüy &á^/ indew, Plutarchus boc loco ad bec ita allufitut morc[uos t C faciendum in libello de audiendis potis doaít,dlio deDdd ij

488 IN PLVTÁRCHI
fle&evet: vimirum in cos qui alios ita laudant, ut inde propriam laudem captent,de alterius interim dignitate parum foliciti, modd eius fua laudatione id confequantur ut ipfi laudentur./ Germani xon abfimili prouerbio ludunt, ubi affentando aliquid quempiam aliud ab eo quod pree fe fert[cari indicant, Der ift das vuort, ein anders der bort. Atq; becécts and ihyou. DE VACVITATE LKAE. (QV ita inftituta eft bec difputatio, ut colloquium fit Fun dani ac Sylle, non. piguit perfpicuitatis caufa per[onas annotare, 277. i14. Homericam illam feruat obedient.) Qungodi máre,— Cim à fe conuerfos libellos aliquot Plutarcbi, ind; bis bunc ipfum, ederet quondam Erafnus litterarum columen €7 dccus fingulare: faffus cft fe nondum comperiffee que nam fit bec Honterica aáetc.ita enimlegerat,ut€7[criptus babet,sáed Qnam wodsza in margine annotatum, cft vidiulum) Ne ergo defperet rudis le&ov, locum Homeri, ad quem alluditur, Cg" ex quo locum bunc corrigasadferibam.1s eft Ody[J. v. 22. Xekgar, ur glliart natoz]é ves qiAu drag. 28 Jk ud A v máu ngadtin p vvv: NeAvzios, Cg'c.— Vnde. liquet zácho énpslo cobibitioton figri ficare C9" ve prefionem iracundie, quali eo loco ufus Homcricus Vüjfes(e continuiffe, fibid; temperaui[Je proponitur. Sand inlibro de garnitate wécs ret leeiur cti uulgo,ubi bic ipfe citatur uer[us, née autem zra2v, obedientia eft, fi Euftaibio credimus,| Sunt qui váeue intelligant, funem quo nauis. alligatur in flationc, Virg. 4.. Aentidos vetinaculum dixit.ego tam longinquam trans-. lationem non probo; neque apud ullumidoneum fcriptovem ve pei wácle c[Jt aea«e. Mox Aelio aaup yyerr,) In ferio ptoannotatur, pro y^yevsv legi etiam Zyiw. 274. 3. Vteftapud Homerum.) Ka' Ó,epov lett, Videar alisui aliud agere tamenbie quoque logim Romer"d| €abag
E

MORALIA ÁANNOTA'T. 7fo
tabo,qui Cut apparet) fefellit Erafmum. mon enim iesu efflorii: feciffet.ucrba funt de Menelao irain Axtilochum concitato, € ciujdert blandicijs délinite.Miad. 4.$96.— Vocem aute ipfam Plutarchus nofter cleganter. interpretatur pagina prima libri de primo frigide.— Senarij qui fequuntur, ex Orefta funt Euripidco. in dio Callifibenis: An«fasetps legendum eft. uide primit conuiualiun queftionum;cap. 6. 274. 29. MNonprobatur.) j«Yoew. Scriptus ipie elo babuit, fed àcorreWore insipesesr quod. Cg in margine eft, fuic nutatum. quanquam forta[fe veBius eft igvensr. 276. 26. Quali Mufici.) eggovino gXoMw. puerile exe Jeriptus.uterd; mendosd.cpinor autem. exeNi legendum, udatim,— vocero quoque fcriptis babet in ucrfibus de pa^ ftorali iftula,ab éovQw C97 ligo. nos xa vectésav, quod mu^ tare nolui cum ves eodem rccidat.eg boc melius quadret. Ynfrà. och) feriptus gepfes C7 vef. dequoalibi.— n codem eft audi dlaaáns diuse,non&ugilaedas, 278. 4. VtSappho pracipit.) Joe 3e Xp wage pág Aucag rae Quid bocquefo,rci? Hie locus monftros? ft corruptus. quod cum interpres non fentiret, aut faltem diffimudaret, fententiam plan? ineptam Plutarcbo attribuit. Legendum pro ifüs monftris cft,és 5 XanQU aapará* eiictye vut,€7'c. Corrctlio debetur codici fcripto.| Ex quo€7' alia leuicula eorrexi^ mus quedam. qued. de morfibus ferpentum. fequitur, non«ft éntegrum. 279. 9. Proponam: fpretis.) Laageeváp.fi bara genau legas:e" poft ajfxo uoa diftinguas incifum,de obfcuro€7* bianteloco clarum€ plenum nullo negocio feceris.In dito Re^ vaceti lege 2n. fic€7* alibi. 281. 14. Sophocles.) dndleos Audumao. feriptus éaMeosiléumeaesr. khi, Cye..— Locusobfcurus quia Sopboclta ifta perierunt. Cy" bie uidentur ud corrupta, ucl mutilata, fortaj[cirque efe. ib. 56. Caufaminiudicio dicturo-) * pdd ij

739 IN PLVTÁRCHI
einlu kyev]ac. kxerJes eftin fcripto dgreül ez biflorie C wenicnter. eftapud. Ariftotelem boc[cione teria, problematic X XIX. Wbifan? Claxomenius dicitur. Stobeus bunc ipfum Plutarchi noftri locum citans f. ermone de ira;qui eft erdic uigrfi-mus, Samium facit. Sasips vod Saus.quod non probo,cum ctiam de cabemia bunc librum uocet,alio ctiam fiatim loco fubic do E(fi ficri poteft, ut de calumnia Jariptum ad xos non peruenerit. nan id inJolens non eft, in diuerfis ibris adduci cadcm à noflro. quod facilimum obferuatu cdm fit.exemplis docere Juper[cdeo.
251. 37. Vbi fit pudor.) Verfus— iva yap ees, cfl in Cypriacis Stafini;ut babet Stobaeus AcyuAa. Vide Eutbypbro«an Platonis, eg nofirum in Cleomenc.
284. 1$. Sumendis fupplicijs.) Lonefov]os, cro, Sic ex fcripto refüitue, cum pro éza dt obrepferit, diftindiicd, praua locum ferdaucrit,
290. 10. Quineque Heliconem.) évzor kmeuvély, in fenpto eft 32. Locus non inteoer,
231. 20. Principis inftar.) aysew ayyÁ6vruv, C?" in feri ffo af xerro pro priore in margine, Sen[um€go atque boc fceutus fum in utrtende, e" legi, eia a xov] ombres. An fcripta etiam efl cy eüyie deAeylog, ibid;&ppeelieiup Vriavsiu legiur.cz Ouy pro ÓVevza.,
IN LIB. DE CVRIOSITATE.
293. 2:1. Quuantumad Alizoná.) Óay Volup lu? A Mfives. er. in Aldino cz in Jeripto margini uota eft adicdla, que uer[um effe in textu fignificaret. ned; boc Evofmum fefellit, tam ucr[u uer[um veddidit,bec quidem: Ifa quam muliauel drys completur aque ui.
f ve cur infuld reddiderit, ntfcio.Ego^uféva fufbicor in bac prouevbisly feripti uerfu, que urbs e[Jct^ufüapillorü Homericorij-quos Suidas Bithynos interpretatur, quita didli fint,quód Pri dngantir: ut aquarum apud egre urbem abusi e[e"e

MORÁAL!A ANNOTA'. 391 fucrit.ut cy in quercu foliorum, que zinew cpeüdafi po£tica bic dicuntur deijs Halixorabus nos in Stepbano di ums.$ed quod axtecedit zi 32d. es Tc. hanév ipudegnés.[enar[unt duo ex aliquaucl comardauel tragardia,— Citantur ctiam infrà zi diOvutas.
294. 6. Domidormire.) Vrxet 34, dote. multo alim ven y€ dubitari potcft ob affinitatem notarum an nonid fariptus babeat vif quod fpiritus eft lenis. Certé oculos ob id exemtiles ci lupiter dedit, ut po[Jet dormure. fcboliaft. Ariftopbaris inpace.— dan uer[u Homerico ex Nccya de Epitafta eft etiam in feipto uchallps gt eia] non dua aiv.
ibidem. 3o. Perfcrutans.) etaweger. fariptus 2tiamov. C9 pro cbr qoos vhovs babet evo vote A laocing. C9" infrà pro wodsti x babet baa yos. quod eft mito concinnius. 196. 35. Contemplatione Quceris,) aspyaAuv gnoOulqeow[eriptus nos Qvdav. C7 in fenarijs de Luna annotatum pi margine eft pro via legi vigeve qucd non probo.edm pre fertim in quafionibus quoq; Komaris,€ in wta Demetrij ex Sopbocis Menclao bi uerfus citati uocem via babeant. Etvigoe won nifi avroDwainis poflit uccan Aotunep, quatenus Lund con fpcdun nobis eripit.
293. 14. Semper folus.) à& 4^ ádduv.In libro de uaeuitate irae, C^ in feripto eft àeidovs cibm tamen in margine fit &édav,boc retlils legi apparet.
299. xt Nuncillemi.) 4rd ue exa]uv. bec comica e[fe puto.€ im fcripto fignum carminis extat annotatum itad; ut fenarios conutrti cy" defendi po[fe puto. pro exex]ev tamen pito legendum exáz]oyr, Ceeterüm infrà inlib.de garnitata 339. 28. ad baxc rem Plutarcbus uidetur refpicere.— Poft asgaxixoeuiolaa pro MATO Tod 04 CX fcripto repone,aperté legitimen.
300. 6. Refté etiá Charondas.) 4 sav Éevplus veut fue"Ehariori legislatoy, Vvplar habet feriptus.a nó probatur.

791 IN PLVTÁRCHI
nam biftorie vepuzvat, Itelligo exim Charondam de que,ne alios nomine, Dicdorum uide libro xxi biblioibecee,
30r. 20. Offenfum ni.) zo ngéyuta: mHee fien. fir Cor Scriptus. Ego autem mperTénleo. 302.$.. MixtisnaInris.) eipqen]c edt», CT". uerfus eft Eu ipidis; ita. cum feá fenarium Plutar. xoà,
ibidem si. Loris Capita.)&aAa relz Prsüpeup. Noftce €z Aldus Pages fanptus haseeu, que uox lovum aut babe-nam[i2w ficat qua canes àuenatoribus ducuntur Cg" non nift(em pefiué ea folutizin beftiam inmittuntur Erafmus jevageiwp ex«ogitawit neque nego caribug pon licere quidvis odoratum perfequi: fed nafo an aliquid tale adbibeatur nefcio ncá; paite pua to ullis Graeis notam rem effe. ad jvxig ow porrà uerba osoip C7 a mnpssoty optim? quádrant neq; far? opiner itidemad na» [dia illa. Verfus Jcqucbatur beroicus, quod exprefii.
301.$. Vilifsimis rebus.) w zeic xepisos,— In ferito boc ad marginem, in textu àxpbmtus y imuitfibus, eed ut nolis, ita C7 corcinnius puto. pro Zi fiyazy iden: fran babet. Dio ippo fuperi? fievato Sepbodis uev]us just in Eletya, ege qui infra dc Oedipo,? tyravso eiufdem.
IN LIBELLVM DE ANIMI tranguillirare.
308. s. Colceum podagra)&anstum. Cz anota fur in margine faripti-legi£tiam pro tauoce woapiniGy. Pudaus (quem gratitudinis cauja vonino) calum uertit t afd; omnina boc fententia exigit, uti fie legatur. quee enim patricij ad pedem, ei ad digitum, diadematis ad caput conparati fit analogia Ego non dubito quin Labeo Plutarcbus Jeripferit,aut faltem Air ut in vita Acnilij Pauli apud eundem legitur mam»€y*
v ante» nbnís cità pronifeu? cepiffe pronuzciari, demonftratu ton perinde difficile, atq; ab boc loco alienum eft. Librarium au^ fem liberaliter(fie[olent) egilfe puto. qui cun Qr due en
&dho

MORALIA ÁNNOTAT. 75;
livres ud feriptum uel pronunciatum veperi[Jet, nibil interucva furus uno&aAzéxees utrunq; retulerit. 3:0. 6. Poftquam narrando explicauit.)£z zjoexp. Ínferipto annotatum euMay. quod mallem.aut faltem wpectoy. Paulo infra& fuauiter.) zeeeqius ex codem infere, ut ez aliquanto inferius nod ddirep ,,€" mpoowncvvee pro zgickxap ex margine eiufdem.— Irfrdin Epigrammate Agidis quin fit ag igie legendum, non dvesg&r, facilé Homerum qui leg: rit fentiet. Afra ponó uewés loss ety VAon]soip Uejvos. fcriptus unte dew babet oc.€ lcgitur peces. 319. 6. Cui hoc tantum.) legi d aebso udyap,«fige wyo7]a. cree cuique, aiebat Pittacus, bominum aliquid incommodi adeft. qui autcm von nift unico aliquo malo urgetur, cum eo ophnméagitur.^ Legebatur 4 v3peip auge. qua praua ledio magnum Buderum à fententia buius loci alid aucrtit. Sed beneficio feripti loan clegartiffimum veftituimus. Eum fub[cquuntur fenarij€ Mcnavdro ut uidetur,[uprà cti«m in libello de uvtutc€g* uitio addu&li Catrvum aliquarto[uperius ifla. 517. 19. Non rcs miht.) asa rss, C7. funtuer[us ferarijimbici, C7 noc pofl ue abundat abeft; à foripto.. Arcbilocbi effe ex Arifiotele C7 interprete Acfebyli conftat. 320. 24. Megabyzo Perfía.) uxyátofey.. Sic eg in lib de difevintine adulatevis C2 amici. Plinius tamen lib bift naturalis 15-cap.1o. Ipfi Alexandro boc eueniffe fce bit. Pauld antd pro&píeww eft legendum Kgíeuv.ex libello de difcrimine amici e edulatoris.€9* alijs. uve ford: 1' adéva 7.) Sic omninolegendum, undecunque baec Plutarcbus defumfevit. ficq; fenfit legen dum etiam Budeeus.€ ita cft in fcripto, nifi quod» fubferipta defunt: nam in. Aldino preterea. accentus non re&é pefiti, ez dpézas imprefum turbabat. Enimucro in libello de Pytbiee ova^ culis citat nofter,€ locus Pindari eft pria cda" fübmicrum. 323. 1. Apud Manes.) Zw Xo feypagéndver.In ede Plutonis Budeus. Loquitur de Ocno, qui PU torquebat.quod y

794 IN. PLVTARCHI
a[cllus arroderet.Propert lib. 4. Eleg. 2.alludit bis uerbis: Dignier obliquo funem qui torqueat Ocno, Acternumá, tuam pafcat afelle famem.
Moririt buius pitture Plirus 35. 31. Sed ubi fuerit ea,nen vefert.nam vii illud w 24s admodum fufpeüum eft... A pud Paufaniam in Pbocicis ves cleganter de[cribitur, ev pilura apud Delphos in tabula Polycleti fuiffe ea perbibetur.| Apud Suidam tamcn Éys vino diferté bis legitur de bac ipfa ve eov, ut mutare non libuerit quicquam. Apud Diodorum Siculum ultra li bri primi bibliotbecee pagina ves non diftmilis pevbibetur. 324. 9. Viciísitudine quadam.) aaíefemes multo concinnius eft, quod legitur in fcripto fupra boc ucebi notatum waMvJovos.C7 véfov Jaibendum quiuis uidet. ibidem 27. Vnicuique.) Zzavri liuv. Hinc emenda ri potcft Ammiani Marcellini locus fub finem libri x x1. Certe^ vibn biucv[us apud Clementem Alexandrum fic leguntur, 37gwuo]. s. b42. 256.
A aon]t hod anom orba eviztapis ooa
[M ytouwusvg eyuyee 3 Bís,
A yaDds laniv yap dxticop?$ vogug ep, 316. 26, Quibus etiam abfentibus.) sd a zapfoFov.Xoct ie) decrant,cex feripto implendum.— Quid enim inquit) Menandri uerba non Junt bec, es quciv.inquit, illud fufpctum. ex codem feripto etiam uer[um berowum ad finem pagivee emendarem. S nifi mallem ex ipfo Homero. cft enim allufum ad ucrba Sarpedonis ad Heüorcm,Míad. 4, 4.8 4. 323. 1:1, Ipfe Deus, fimul atq; volam.) 4/za^ à eiusm.— Verfus eft in feripto uitiatus. E ft autem defumtus de Baccbis Euripidis. uerba funt Bacchi ad Pentbeum uinea mi nantem. que Plutarcbus elegantifsimé,, ut folet ad pbilofopbiam accommodauit» quá unicus eft po£tavum ved intelligendorum, utiliterd; ufurpandorum, qua ij di erunt,modus. Ante Plutar thun Horatius nofter codem plang modo nunc ipfum. Euripidis
loqws

MORÁAÁLIA ANNOTAT. 55 oct vota nr expofuerat in epiftola prioris libri quadam ad Quindi, pfe Deus fünul at; wolam me foluet.opinor Eicc dicit, Moriar.mors ultima linearerum eft.
ib. 57. Fatuitatem quandam.) àvíay yà,. Videne fit cei vlrerndum. Quanquam etiam ài poteft tolcrari,ut puto. Nam inolefta eft fatietas etiam verum fuaulum.C7" ut pogta ait — pln ga sonus VavQ». Scriptus non variat.
329. 35. Horumnon alius.) 7 4x9 redi. ín feripto exftat.eft autem bexamcter. 300.10. R oris quidem marini.) Auerodidue vesroldcas non intelligere me fed fufpeas babere,non diftimulo
311. 15. Videntes,non ipfi.) Zar]ee airo; ex[eriptolocus veftituendus épuvfee' jvy Eaue avvet. 9 mep([sos.
IN LIB. DE INEPTÁ VERECVNDIA. 335. 21. Polyfperchon.) lege neavesdgyuw, non. nexovwácyav.€ ew erat in feriptimargine annotatum etiam infra. Di'lum de boc alibi. Pauld poft pracbenti prabitur.) 4«evbceis, zu devices. Sic veflitue ex Greca lingue proprieta tena danváy eft cenare, dervífay canam prebere. Sicinfrà d fraterno amore,^ dae sae oamrleue vip à Qiy.Qui die Lafo Hermionenfi cognofcere aliquid auet,indicem locorum in Leopardi Emendat. lib.z cap.2 5. veperiet.
338. 14. Facit vtreípuamus.) mapaezéras 12 evuqiper. Jn margine fcripti eft arapaiéas. quod probo. inea uer[to edutrund; quadrat.. |$41. 6. Intelligo bene.) zi«asso. alludit ad Euripiuce Medee uerba:
Kok psy Dau uy ola TOM ou aua,
Ovyór A lgáarup víp quip BevMdb ua muy, 3453. I, Plus habent.) nai si vo? A yno. us legendum, Cf zi. non gd qr io qetdà feriptus. zr infrà ss mio dvip dby. Won wes,)"

396 1N PLVTARCHI
IN LIBRVM DE FRATER no amorc.
$46. 29. Dokana.) Que initio libri funt uM sip da xeay, ctat C9* explicat Euftatbius Miados 9. 744. Not4 Xi» qua geminos, fidus calefte, aftrcnomi fignant, ualdé buc quadrat. Intarpres neféio quid Pbiladelphi bec commentus eft. De Molioridis uíde Euflatb.in Mad. 2. 749. 349. 6. Ingens profecto.) à zépvi]oy, eig v Magni in vac feriptus babet, cà acd eiaép eie v» deterius aliquanto, neutron[ententiam babet planam. ego fufpicor legendum tv, pro Vreraes putat. ut fit fententia, eum qui ucl wmbram amid adcptus fit.exifümare fe non inani bono ditatum.| Ad boc Menandrcum etiam in libello 49 zonvgeMae allufum eft. 350. 21. Euerti.) heaavissvnis feriptusnon Lora AY vois, quod nibil eft.ex eodem e alia pojJunt corrigi id genus men d«.ut àa vieee mon viore, Cc. 351. 7. Aliam ducens uxore.) Emya ui lege, non Va »&uep, quod sullo fenfu. legitur€? in fcripto quoque ambigua trat fcriptura.£myeuáw autem eft ctiam ducere uxorem; noucream prioris matrimonij liberorum. uox fatis nota. biftoria autcm etiam in apopbtbegmatis tradita,le&ionem ucram confarmat. 352. 1 Ad folisortum.) aeger àvialoge,— Verfus fent de Phenifsis Euwripidea.' Scd illud izézucio vini etiam apud Ariftotelem receptum và eft E:teoclis, fed Tocaftee. quod ui. fum fuit monere.| Hoc autem. molui diffivadare, erumey nbi amit3 magis probari, quàm véumev. difputatur enim quee impe ria fint dvrabilia. itad; tantum abeft acvinop ut tollevem,ut etiam rogatos biceos cuperem» quibus fide dignorum[uppeditat copia, an non ipfi quod; in melioris note libris Euripideis wiviuov in» ueniJent. que praeterea difputans adferre non aburda uideri pof fe uidebar,[ciens prudens; pretereo. Vide an non pro bau Ferrec legendum fit maplorzes. Aliquotpóft uerfibus,$ xax«^ Wwe qup apeMulavscip, An[aripto eft agonoaban vae, yet

MORALIÁ ANNOTAT. ey
se: fupra feripto.€7" pro evyysr. edm. mnvtp babet fcriptus vt^ lius BArifos quam évtém, etfi boe fuprà eft à correttove allitus. 353. 11. Parari alios pofle.) ANÍg 2i A, yf T& qiAet. de luditur ad Homerica lliad.z. 406. Statim. Mulier illa Perfca.) Vxor Intapbernis, que marito€ filijs fratrem preetult. bifloria cft apud Herodotun in"Tbalaa. ibid. 37. Peccatis quib ufdam.) sàr GM TN) THIS legebatur nullo fenfit lo operi. Sed feriptus babuit ueram c7 à nobis redditam ctionem. 45$. n. Permutationem.) 7àr uraKÁaar. Ts usé Aden in feripto,ez boc fupra annotatum.Idem paulà póft xwi^ Dyiedadpev per 2, non per x. quod eg fecutus um. pauld arid j api Grips rlio, Legendum uidetur, à«lv, de Agamemnote locus eft Mlíad. n, 122. 361. 6. Adminiftrationem rei.) lego Zimevpávkraz]or. nofter Vra. in feripto'4aev. binc€7* ex fenfu difficile non fait corrigere locum.ucrti autem debuit, vei fue familiaris. ucrdm ego fufpicabar àxevouáv bac ucl legendum ucl intelligendum fcilicet fratrum economos eos fuiffc€7* adniiniftros,ron participesinperi: quo modo bodicd; in. Hifpanta€7* alibi maximo natu filia^ vum principis uiri beveditario principatum tenente, ceteri fratrcs quafi. clientum egt famulorum muneribus. fungi perjepeaudio.— Paulo anté alluditur ad lotum Homeri lliad. 327» waldé eleganter, 1 364. 17. Lauacris Aedepfrjs.) iiia. legitur in feri" pto^ie, miltovetlius.— Sed in Stepbauo noftro eam voti abund? explicauimus. 367. n. Nen dictum,fed factum.) 25ye à At Ir fcripto yov à dyes. utrund; ned; inelegans cft; e7 dubiam lectioneri facit diuer(itas.$ tamen malo,ut ditto faum anteferatur. à eene eter cum vribi effet fufbedumi, deprebendiid is feripto ex correctrone cffe: neque conftat quad. anté ibi fuerit. eertelegi fie nó debet.forta[fe vuelo airo aut I1 ot

798— jUN.OIP-L-V TAR CHI
Bee mifi e ofe o quis málit. e pro exezutdz quod babctia In margine s eft ibiin textulazoso kids. pro uerbo z5: 2e, quod non cobeeret, legendum(fu ut babet oriptus, wpoeke mox eft ez in margine vels&iee ase, fed setius: in-fextu. Quod fub finem libelli legitur de etymo uocis dJAgiz, obfaerum ejt. ftd apud Atbeneum libro nono elaavoeagig dp ly exponit Mie, ut dchaoi fint uterini. db a pro da pofitosCar dsagie:
IN LIBELLVM D E garrulitate;
374. 34. Profiliret.) a par, Hac quidem uox xibil(mibi notum) fignificat. feriptus babet azenzsas, quod inagis utcunque probo. Cum enim lingua ftt s esa]o, uolui cam eae veuolui. miraculum non cfl, ac fieri potefi, ut allufum fit ad ali. quem poete alicuius locum» nobis nurc occurrentem: utin /.o vvyaté sr], qued e[Je Homericum covftat, lMiados«.:26..libi: Quid fi€ft&vé^owrac ab aA profiliatz Sed uud. in anas bic effet mutandum.Porrà Jeriptus legit, xenívup y dp E raja ciu jvol wvpaderuw, quod fecutus[um, Euripidis locus eft in Bachis.
375. 22. Pedéíqueinferre choreis.) Locus Honeri exflat Ody[[.£.«Gg. Scriptus bábet vsya, Cy in margine dpxócedda dvimmpp.— Ex eodem 2d) pros^er difüntiiohum notas correxeris,— Ydem non babetbecutrba: xo ns DR
376. 1. Profua quiíq perfona) evifaa; proevaEas eft in feripto.quod nor probo.— Neque enim covfiltatum deliberatum ue de certis propofitis inter poca puto: fcd quen-; que fymboli loco aliquid Jermoris in medium atudiffe. jJ 327. 357. Alio Vrgente negocio.) x aérG- Ass Vreyyw.allufio ad Homerici, cuius locus non ecaumit ned; uacat Querercskmá méves 4AMee Veéye.
379. 21. Facundifsimo.) azuésavoy, quid enim fit xu ya

MORALIA ANNOTA!'T. 799 diosacrus feriptus reta. fed bocleue.. Pauld poft$1232 en p«gép ege, non sé;» idd;in fcripto fupra uocem eS fuit «litum, quam tamen genuinam effe adcó líquet, ut etiam nullius codicis fidem fecutus eam fuerim pro 74e reccptirus: nam non ob oris modà, fed oculorum quoq;,€ aliarum corporis partium continentiam laudatur V liffes ab Homero€ Plutarcbo. quod ta tum penibfi sé ico legamus uget, fi epo. porro apud Homerum Odyff. 7. 494. dc érimie doni NOoc lcgitur,ubi bic Zo:« zs dpecvdpa dhgos. Sed non[olet Plutarchus fyllabas apices uc loco vum, que citat.ubiq; appendere. ut alibi ctiam docuimus 1d quod eijimulare nolui, quod de lingua iudicium Píttaco bic tribuitur, id Biant in lbro de[eptem[apientum couiuio adferibi tametfi va puovimip anri cit alijs boe quod; potiiis credidevim, quàm ut diuerforum e[Je eos libros autorum a[Jcntiar: maxim, eum unum poft alien feripfife probabile fit,&77 mod bunc modo illum fc cuti. Neq, eft ignotum, idem apopbtbegma fzepe ducrfis tribui. De lingua cen[ura c7 admonitio efficacior eft D. Iacobi in fia ad Chriftianos omnes epiflola.Paulo poft zajjnoíap&ysea. quàm mallemlegere majjmeis omo? ccrtà in fcriptis libris uerfati qui funt,ex noftra lettione illam à librario ofcitante potui[fe effici facil? intelligunt.
380. 36. Omnino autem.)«/r 4 Pur. legebatub stes. Sed in fcripto expreftiffimé eft inue. id4; fenfut congruit; eui alterum officit.— Qumnino(inquit) qui fuum arcanum al^ teri aperuit» id efferentem eum liberà accufare non poteft. cut enim ipfe non tacuit, fi ves filentio premenda erat? cuis i« gnarus alter, qui eam cffutiuiffet?/— Sed pro mo oxmwrip, legerem Yd, fententia commodo. Sed non multum vc feri Multo etimvetlius uidetur pens noftrum, quàm&go «ans, quod babet fcriptus notum eft eruditis quid fit épew,Cg* eusépsiw adcoq; éguie.
333. 24. Lyfimacho.) Avery. fequitur wie ivy, quod expunxi[Jon;etiamfi in feriptoreperiffkem,— Siquis tomen

$00 IN PLVTARCHI
omnino retinendum putat.interpreictur feovfim. folum ad fe. 385. 26. In mente num nam.) z/ela:, non etsjeriptus, fenarij funt.ac uidetur cffe dialogifmus. Infra meni wpeatealu.)) fic fcriptus. non. àv. plan enim illud 3 abundat, proditorum borum mentio eft ctiam adii síyne apud voftrum.. Quod ad equos prodentem atinet;alluditur ad Dolonis fabulam Via. u, 387. 7. Certaminibus derep.) Zee diner pro eo eft in fcripto weazécue. Sed ego uocem bene elegentcm retineo. qua ctiam in fuss tbefibus politicis ufus eft Cicero ad Atticum li» bro nono.cpiftola tertia. Yambicus autem ottonarius à qexafquwc extat etiam apud noftrum in Poplicola,ez Epicbarmo tribuizur Pauld poft. lcgendum eft cum fcripto lfuslaires]es àv e'uraieNrusaiw, ubi nos mal? ciflintlio loco uerbi primam fyllabam amifózus,— Locus Platonis qui paulo poft citatur,cft in Protagora, 389. 27. AtAtticus.) deboc fuprà uev[us,ut corijcio,ca-mici vecitabantur, in libello de curiofuate) 299. 21. 392. 17. Noninepte fubiecit.) lego$ pavaur vain xe vaereyxdlvau(ft vefbondere,[ubijccre.itaq; legitur in fcripio» C vjurpatur alibi à Plutarcbo: alijsáy non va vy infrà adtia salud weer se Myevt à kdlA vex. fic fcriptus. articulo entilfo,rofter fententiam ambguam rcdd derat, eum 4th exe adicdiuum. iungi cum safe uideretur. prouerbium eft vownb sau) ab Era[mo illo Magno non malé e: plicatum. 394. 37. Semperdebet.) ssec dl&à 7l, Sic fcriptus, pro^s imprefli babent nod, fententia detrisento.: 395. 21. Profligantes.) TU Wpec'xew&aébrn fiy et. Sic feriptus quanquam dew, es quod nos Fabebamus.[vpcrn à correre annotato utrum melius fit,obfeurum non puto, IN LIBRVMDE AMORE diuiriarum. 390. o. Diuitiz in fe.) Legi enim,ü wee évn vet. Hic loas; in fcripto rc&g babet, mald in impre[fo deprauatus,| Paule

MORALIAÁ ÁNNOTAT£o
Paulo poft«év Vxsee hgoriov]a. alludit ad Homeri Mid 2.4.55. uocat autem bic currus inanes, quibus decertabatur id cfl. uamtatem fumtuofam. Hic impegit Erafmus, nefcio quos magnificos cur vus architedatus. 398. z1; Eft hocde Thrafonidz malis.) Totus biclocus à comedia aliqua uidetur defumtus: e conferri diucs qui fuis opibus non. fruatur cum."Ybrafonida comico, qui amica potitus» copiam Jui facientem non. amct.cuius adeo[ut baec exclamatto:
A oA Ac, otl bpaimóu Ti aora
13577777 ag ,Züvre dvendjntordoeu;; Sunt enim fenarij fic legendi; e fariptus quoque comparatiaui babet pro Abu vTxTOV.
Honiren^ne, Apollo,uidifii wiferum mage,
Cui esq; in amorc infelicüls cfJent fitae 2 399. 23: Hüc degit.) exapayépc wpel£ ita omnino ctiam in[eripto cft: fed monftri fimilis ledio. C7 4ysynon ày«.poft jpaa]ac noua incipit fententia.&tà autem cx Jeripto in|cre poft gogifedos, 401. 23. Furtim potuerunt auferre.) ér àxéorzio i hovlon'soi: Mewlonisot baud dubi, C ucl 4viuel é, v... sed &nsovT«e nOn concoquo.ucrbum cnim uidctur requiri, quod furari figfuct. 402. 9. lisnon vti.) Legitur ei pw xpivvas, fed iv eX feripto: inferui. itaq; demum argute diGwn cft, dlids friget.nori enim contrá officium eft, uti opibus fuis:— Sed ucl nonutiuel malà uti, ín uitio ponitur.— Mox cec« reuera funt.) legendum ànna svqAde à aA$ade Voi. de C7 c. 0 margine[cri pti, Eadem Ybeopbrafti fententia tangitur in uita Lycurgi, qui boc Lacedaemone effetium dediffe perbibetur; 403. 31. Quibus omnibus tanquam.) Infer«x ópou C 2 13 unco defuntbecuerba, que à fcripto in[crasz die dlá wacip mo|mdvep&awrev. utrum tamen émaoumaveg Ecc

802 IN PLNVTARCHI
potis quàm emen ten[it legendus quiuis uiderit ibidem eti am efl acay. ANY Puy Lucii yo C76. CT oa tario, Cg" T d^ 5495 eft Juprà v dag, ante fien deeft 3n, nifi interrogatud legas pnl às nouam incboat fententiam.
IN COMPARATIONEM ANIMSE & corporis perperísionum.
4og. 3. Propteranimum ne.) aéefiop dia alio dv xlz. in feripto eft véxho: noftra, que c ucrior eft, lctlione fuprà fcripta. fequenti uerfu aoi pro zaga cx codem C7 neccfritate ledlionis fcribe. 4o6. 22. Eas ferecté gerere.) Gmsvyyosvew pro dwezuyxeau feriptus babetes requirit fenfus.— Statim uero lege ctiam voa pro Zai.Infrà, ies uoa ste xágen) fenptus, is sg eua voa e ga Yeórovs. C' prope fuiem t.a.&ciay.[cri
tus vlio. A elev. Dedamatiuneula c[fe uidetur erudizi alicuius, nibil, babere Plutarcbicum: nift fi quid feriptor ron admodum perité eft viitatus. quo facilius fero iurant, quod totum bocce mon extat; neq; admodum cum corretlore feripti libri laboro ubi reliquum inueníatur.
IN LIBRVM DE FORT Vna Romanorum.
409. 19. Fundamenta Romz iecit.) xeefan dvor, Budeus legit&m ona ever. cimrofn tuo uidetur efe pofium pro ordiriymoliri. Mex autem ubi uulgo lgitur$ gw Voir, C7* merdojum baud ob[curà. eft, iíuy ispa reftitue ex jeripto. Eu decus facellum uzrtit. fue libri boni fidcm, fue iudicium(qua mi^ rum in modum polluit) fecutus,— N cfla autcm domicilium ft«eile notari,non eft obfeurum.
3964 AUR ot Kinay.) Scriptus"tod Aa UitoL tor KING, fcd nofium profero quanquam budeeus quoq; E T interiedt, eg fuepunt etiam preter. Cincinnatim alij fortes Lud, ut E. Manlius Vidfo€ magnus ille L..Papyrius Curforyatdy alij. Mox, ijo ds
, Cd

MORALIA ANNOTAT, 8oj x)rafop mafeep, fcriptus KAaaudliop; inepta Claudij inculcatiose, in uerfa legendum éwsesezsneee C97 avvew chis Qrammaticá Socet. Ego pentametro exprefsi. Sed& Pindaro citatur oratiore de Alexandro poftcriore, eg e TITÁA0L 0I legitur. Ad rem nibil intereft, eg de bac licentia profeffus[um alibi, 4u. 3. Obitu mox euanetcere fuo.) àr. deci nés. in. ultimauoce puto effe mendum. nam€: Asa minc eft, quàmi ut fortunee deflituenti debeat exprobrari.(praefertim cum res aduerjee non multas ferant xan]usas)€&actis me^ lius buc quadrat, euanefcente fubit foriuna,que olim fblendebat.— Enimuero bac acerbum Budaus babet: cui ut me non oppono,ita axes tamen accebum c[Je non facile credo. ibidem 15. Non enim incerta.) 2v«i yap àzv).— Pro bisin feripto efl v ecyompio se Budetus, incortipertem reddidit. opté.— Nam ita eg. Homerus uferpauit odyf.» 88, Kévs A ad matt VAsfeop awovDie Diu Kperíayp. Dequo ribil auditur,— Significat ctiam, qui nibil audierit, libri eiufdem uer[u 18 4. X) jadoy gixe otov&catoge. Vtranq; fignificationem Euftath.ey* suidas apnofcunt. Cur ego uocabulo incerta ufus fim, Pindari locus fatis oftendit. ibidem 35. L,Diademato.) xà aswís functíua. Bud:eus quatuor fratrum nomina plan? oriif. Plutar. in. Corio" lano Vittati buius mentionem facit: in fcripto etiam erat 4a eux,— Scdborum Mctellorum bifloria non ita cft obfcura ut non poflit conflare de cmendatione. Cy ut Scaurus hgvis ai Sprw G- diceretur,ne feripto quidem libro itaperbibente,tolerave potui. Cur iowus ttocetur cim alioqui Scaurorum familia maturé apud F.omaxos fuerit robiliffima, ex ip[ave bec difces. 412. 23. Tempore vixit: cüm iam.) y«yevàr 2t, Etiam in fcripto fignum eft à corretore allitum, quod locum mu^ tilatun indiget, deeft autem uox, bacufiuesr ante 14s, nam : Eee dj

$04, IN PLVTARCHI
(quod fan? Plutarcbicum minim? cft:etfi fatis appareat de Chee ronee paulo fuprà pofita mentione.libellum Plutarcbianum faf[e integra poft pagina Cg amplius;bec ad. uerbum paene repe^ tuntur. Quod mox fequitur de Fortune templo& Anco pofito, que cognominis eJfet fovtitudinis, aut[altem affüri nomine pedita: forté ad Fortune Fortis dedicationem vefevtur. quanquam cam Scruio"ullo Liuius adfcribit. Alioqui intcr Fors e Fortis, unde fortitudo deducitur, uicinitas efl nominun,quae xà siyue uidetur: quam forta[Je autor füudiose C7 con[ulteinfütutam uoluit dicere.
447. 23. Ex validisroboribus.) dez i Zlgvatap, Scriptus elpváctpuy, intelligit querza ligna. ntox pro«2r in feriptoeft«o9(qu ez Solonem uitiosé pro Silone babet) £go nefcio. quid fit legendum. neutrum enim borum noui.fané inter[ocialis fca. Marfici. belli duecs quidam nominatur. Papius, cognomento Mutilus, cum Popedio Silone. 418. 6. Corpore exercitato.) euuaekias ex fcripto repofui, cum faedé legerctur eviuy oce not, mtOX mous Tíxlo,non memini mt legere boc, C7 ando mallemydeoq; belli port reddidi.de qua prater alios Virg 1.€7 7. Aeneid. Con[ulis nomé, fub quo Ya.us iterum fuit laufus,ex biftoria eg" Numa noftri pofui.
419. 24. In Abefcymis.) ww Abo niacus Cm pygeutvue, Sic omnino eft in Greco, fcripto ctiam, in quo pro usensiea eft ineptà useixioy. Ego Cuntas noui, p quid fit,nó inuento. fufpicor autem pro xvrgspomsrne efe. reponendum ke: doxgomtame: ut fortune puelle, nec dum adulte fatis, fed certo interim enutrite loco bonos babitus uideatur.— Budeus bec ucrba omifit interpres, quia.(puto). uti corrigerentur. ne ipfe quidem fuccurrebat.— Scd er illud ie eit uidetur fuppofiticum.— Venus quoque&isanauer Budero ignota fuit, ut €? ab alijs praeterita. quam tamen ego nonvepudio. sape enim calatbum fignificat,nentium mulieri quafillum,ad quem Ce&
ncus Ouidianus à Centauris relegatur, Plutarebus in problematis

MORALIÁA ANNOTA'T. 8o;
tis fuiffe oftendit» qui inde"T'alafium ditum putarent, omen nuptiale. ut talem Venerem inter tam multas fuiffe non abjurdu fit. à; 410. 2t. Non dimiffurum.) xa wpgeckaos. Ortnino legerem no à mea. quid Budeeus legerit nefcio, nam de triumpho in meis quidem. libris nulla mentio. fcd ez que fequuntur, integra non funt. meii o yeo feriptus babet, non pos quud yeu. Sed deeft aliquid. Dcindc po ewuvecteacay;quod Jeriptus babet,c7' ratio probat,malé legebatur ewwodásazay, uocc nibili. INLIDE ALEXANDRI fortuna. 427. 6. Porrigentibus manus.) ewia/cw& A' lla. fic feriptussidd; bifloria er fenfus vequirunt, nor Ogfac.ned; Bitdeus biftoriam mendo poftbabuit. 429. 30. Prophthafiam.) à4& meeplacínu. fcriptus agepenp. A pud Strabonem tamen lib, x1. legetur wgoglxvíap. de boc alids Idem saretidére babet.— Scd neutrum c: pedit fententiam. 431. 21. Non Medicum.) ageeínaTo alio uxdielà, AAA ali, nd legendum eft. 434. 2. Quomodo putas eum.) và; yag«uvàv vai. fort? kd, ucl fia, aut aliquid tdle. funt€7' alia paflim in bac cuiu[cunque autoris( magni emm Plutarchi effe non credo, €7 Lyfandni ditun,ne cetera perfequar, Dionyfio tyranno tribuitur) declamatione,non optumé cobaventia. quee facil obferuaueris.€9" funis non. adeft, nift fallor. aut certé abrumpitur oratio pan infolenter. ficut Cg Fortune oratio, cuius initio mentio fü, mon babetur,— Mem de fecunda. oratione iudico. IN I, DE ALEXANDRI fortuna. 443 15 Libertum fe P.R.) 4wi iavriv V eudiav. Sic Ecc dób

8o6 IN PLVTÀÁRCHI
E» feriptus,€7" ratio. Nam non Romanum fed libertum Romani popuii je profefJus cft. Mox Hye dl rà axe. feriptusse babet. decjt uccula, demde duulero lovuafreuz iur aj apxias. probé. 44$. or o Luxuriant) Metri catifa fcribe ddénwr. sam (quod ante nos notauit 3uod[ciam nemo) trcs funt fenarij de coprdia aliqua fumti.- Paulo. ant? bexamcier eft lii hs yuva apud Arijlophancm equitibus,
447. 6. Non plané); we/zu;, moy. W0R weno: CX feripto,cui adftipulatur vato,
4-48. 27. Ferreus ille.) eidlai«e VuávO-. alluditad po?te alicuius Doricum uer[um de bomine durifsimo alioqui. fcd ii amoris emollito. legebatur&« vv» 7 in Jeripto fPacium uceue eratin margine uox preda» que tamen avo uidctuy fuiffe.quod fenfus poftulat. Paulo infra. a2 oidduue vs Bei ada fcriptus&cíur.Sed gdpup aut aliquid decft,sze fequentibus quidem intcevis.
45r ax. In Maragandis.) iw unpayori tois fuprà prio ve or.ttiore,ubi boc idem referiur, pie mor gornaohatg]rir legitur. paulo pJÀ babebis uapaineesce, mox uerfus Homcri de Vliad,«. totus erat etiam in fcripto. Locus de Mánerua.eft Mad. 4 128. 459. o£. 0 Parumabfuit.) fego, unge: 2a, nam lcebatur mp Aunps, C7 in fcripto mapouinpéd. atqui neutrum crat Girarcun.Si mapa npe legere uelis, per me licet.
IN DE ESY'C'ÁRnium,[
459. 35. Penetratu difficili.) otvasius usto]. 2 faipto nam concirmior uox uidetur, quàm&vrsevvn.. cft autem. elvedludisajnio, quod non facilà difcedat à fe aut diuellatur,non facile intereapedin£ admittat, ideotg uif baud facile penetretur. illud autem xeu 049 o qudfit?. alluditur deinde ad alicuius pote ucr[us. mein tantillave pizet moleftiee conictandi. 460. 1; Radicemali:uius herba.) fürpis.cft quidem eos cortex.[ed quin berbam ctiom qut fürpem fignifi

MORALIA ANNOTAT.$07 fucunibilinpeditlicere Jufpicari. N idc caput okanan libri quinti Sympojtacun.
46:. 6. Lolà ariftam,) das vyéxw. loligixis. fie fcriptus. nam&poce quidem non minus buius loci cft uitiwn; quam Tolun triti. fed c7 2b feriptus babet, ubi nos 4 Bé. acutiores uderint qued fit fubflituendum pro bac uoce: mibi geÉiyyn juccurrcbat.nolui tamen acutiovibus preiudicare.
Statim. Quid?fi quis orat.) ví ay à pro zeli op ex Jeripto, Neque tanen omnia ve? babent.
Po.»$. Operamimpen fam.) uid? funt deprauata bec 0? oiaecep quid fit nc[do.EgoTovAaep fufpicatus Jum Íaipfife autorem: olco pro opera inlumta pofito, cilm ad lucernam feripta e[Jct oratio. Sed bec eft contclura, nibil aud. Poft. 32. Sublatam.) Scriptus redlij;imé aene afi n v,
462. 01, Nonmalleo.) sveako, quam woctnt nor neul. à cis]o uidetur ríumavey non abe[e[ua origine, ut forta[Je infarumentum, quo feritur dliquid.ftgniftct.
yrüas vi erra) Herc uerba bis pofita funt,baud dubi? fa $à.In fcripto pofteriore loco funt expundia. Pindari uevba defunt vota in Olympicis uide prouevbum fus Barotia, de Hevecdeti di&o,alibi amotadimus Autor fc Bacotum facit: magnum Plutar" ebur e[[c uix credibile puto. fovtà oy? fit cius ex oratione aut cómentariobac de ve compojito: nam ubi eft id, quod pofterioris orationis fanis nobis quidé pmutti? Feli. ua nó optimé coberent. 464. ui. Machiná tollit.) diga pro£6 debere ftribiscertit eft. notum eft quid fit machinam tollere, C7" fis cao ry at IN IL ib. 32. recentibus.) ageegaesr. feriptus ape pavas, fed alterum malo.In eodem erat activas, quod eft vetlins,e7' eft(ut apparct) uerfus Hexametey, malim quidem&vuiy legere in co» aut faltem( fi quis v breuewdlt». min Homerico levis adapocopam accedere potuerit fynavefis) lont, mi[cens.ut ad originem nominis uns uerfus efficiat. feriptus fanà. babet Ecc dj

$08 IN P
lvnusüv. nifi forte olivae
LVTAÀRCHI participium eft uerbi odíyu, parturi,
Eonendari uidetur po[fe proxima periodus, fiitalegatur: 3 uuo
H' vs 47 3A 4X. 6 n9 kolpasov n dux
93 AW UOUTRTOV, AAT XU v y
T A uatp aov] xpnatux Un ko: zy Ayer.
456. 16. Acfaltigia) wpeepipidas nimirum deeft zpovirafy, aut liquid tale. fed. v. odere uox efl buc. vubil faciens. legendum uidetur 25: c, quod dyépss figmficet.— Nam alibi Plutarchus fafügigm Cg" ianuam diferié coniurait, boc referens. ibidem| z4. Initio.)&PXR JI uox. non exr- ex fententia; quam alibi quoque à ante Qavozobzos ipfa loci
noftro pofitus fenus aperit. ey àv fententia tollit.ez pro eidíziusr zs,
aibovue ys po[citut CT wapa vir Qievus pro wei. pro fu elnauor, uellem y-yu fuoins,
467. 14. Philofophiam ad Scythas.) aos quts eegáda.decft Confüat apparct,uidebitur, aut aliquid tale, Sed
€7 vveía quid bic fit aut« n0» necauit, fed affirmaui cietatem. Stoicos ncgaf]e ij
é
igat non uideo, es Pythagoras cert t, effe quandam bominicum brutis fobue, cim alunde euidenter patet;tum
€x buius etiam oratiorüs qualicunq; fine.
ibidem 26. QuiE t4) nomeg fufbctunt,ut
pitedeus.) Zusídlao- wooNye €7 Pelemarcbus.sed in libro de tervefiium aiiraalium cum aquatilibus comparatione, in ipfo exordio
idem legiur foa Vo
xv: ut appareat non e[Je proprium,
[td boc ftenificarc, dinum Jupplicio babitum. ;
IN LIBRVM
QVOD PHILOSOphus precipue cum proceribus debeat colloqui, 475. 9. Sorani.).^epeeviv; firiptus Zwgnowlw babet. Fortà Xopamiy, ea fuit nobilis familia.^ Evafmus quidem preterijt.€ fuperné ad quMaw tot er au, alitum. Qux iev. C3" in. Arífloris ditio és proé&mwér,—. Seduereornc
bec ez alia id genus fi. in ipjum uideay non nemini ii
dicem. non tamin librarios, quam in quireye autorem: qui mibi bic quoque nequa

MORALIA ANNOTAT.
gequaquam uidetur Piutarcbus magrus. quedam tamen ex fcripto emendauiin mco libro. 471 36. infpiceret mores.) kgegéudver, non. époptosdeev. EF autem ulurpatio Homenci uerfus Ody[J.g. 488. quod non uidetur obfevua[Je interpres. Loquitur autcm de nobili Africani legationc.cuius mentio apud Tullium in Lucullo; alibi, c7 apud alios. i 472. 3. De Elenchis.) ín textu additae qutooéQur nibil eft.'fp.cor fevibendum fuiffe et n tyxov qinooepiw. idem. i9. Non eftfeditio.)& seu. apparet uel ex portica sféee v8 uehnocasuerfum effe beroicum.qui[Lib fiicgas 3 sdous, 8d Tu, C9 assa. Mox: adminiftri tui.) adis 28 aqornéns Duyatbdeqw. utrum proprium nomen eft Profpolos.an adminiftvum fignificat? Ego fané ignoro,C7 rci non me mini.fed pofterius ampletor.N crfum apparct efje beroicun, fcd payer aas]o non congruit, forté sexvéeaw]e,aut quod in margine feripti cft exyadrooe]o. quam tanten uocent non probocum ne xy toedon quidem. antiquum. Euftatbio uideatur. ibidem pro adios, quod vibil eft,legitur uictus: C7" in margine eios. áadoxy&ew clumbem uer[um reddit: etiam locraysven, tam:tfi stt yllabawinus.— Vtutlegendum fit.(neque enim eld impros bo,ctfi uox ambigua eft)[en[us uidetur, Watam N enerem ijs quee prejcriptione amoris malis artibus circumuenirent€" expilarert adolefcentes. 47i. 5, Eos duntaxat.) Hec ein jue uh udvevlibere expunxi. IN LIBELLVM AD PRINCIpem indoctum. 476. 19. Atque efthomo.) ds dp kegv.in feripto notatur legi. ctiam kx. utrumque flare potcft. ex Lucullo Plutarchi apparct eguredius legi. ubiboc ipfum vefertur. 477. 36. Oromaídes.) Perfarum deus. ut apparet,nominatur aseegouocdue,is à Plutarcbo£x gendo fne ct if Ecc v
809

816 IN PIVTARCHI
etiam uocaturjin uita Alexandri, de Yfide,in Pfychogonia. fce ab alijs. uszopa quidem menfis buc nibil facit.
479.$. Ius€ fas.) kaére 4$. Hoc láso pefrieu£ falfum obeepfit, neque fatis liquet quid pro co repowendum. fortà yv30i, aut àn oicloe, utin Alexandro Fiutarchi, unde€g* Ouap binc elapfum reduxi, cuius mox mentio fit. pro éd lude cx fcripto ipfa ctiam fententia flagitantesveponendum, €7' elá quoque interzerjum.ut fit à 4k à..— Mox prope Aéas legerem egondoer.— Scd fviptus babet 2n0ac, certb. ucl fimplicitas,uelucvitas rettiis quam utilitatis Di:ee attribuitur. 408. 20, Suum adiungzntes.) legi enim véJevzse towifooo. eft etiamin faripto zpdv]ovrss, nullo jcnfu. paulà fupra Svp yMacoa uvglas An margine e WQAyua TU quoque legi telfe: €7 utré, 481. 5. Dementia motibus.) ex codem nav gine a uoo fevibendum. pro àviaw.quod cm Erafmum falleret, fatum ef ut vcdderet affetiibus effctium addit. ibidem| 22. Namg, ftatim.) a yap atu. 1nfed de uiríute mora'i legitutt Vàxe. C7" pro edaey sanu.
IN LIB. DE VIRTVTE MORAÁLI 483. 21. Excitauit.) àyégar feriptus typos. Locus e i» Menone.Plutarchus apertids codem alludit initio seven. Paulo fuperids.iv d duzaigyrsess. fcio poffe boc ferri, fiinter uo luptates C7" cavum tempora disifionem uelis interpretari.ego ta menkv dti aeie epervens fufbicor fuiffe feriptum.aut ekgeleis, interpretatio utrid; fatisfacit.
484. 33. Principium exhibeat.) oyl? etegeg&e nod
ywiew.becnon funt integra. xem dliagopiáe wo yswatv fcri
puse ysrevominmarpinc, forté noftris deeft uerbum wa
etxenaut finile.
48;. 3.. Gubernante opus habeat.) etaleor. f. 75
npgerrévzoe luii vurros, eudjaarev]oe, aut quidquid tale, quod|
excidit.à2: an vep A ig fcriptus 42 aAésev, quod placuit.
487. 15. Nonforis vagetur.) aàaacédeer tfufsy, legen dun
!

MORALIÁ ÁNNOTAT. 8u
dui avbitrey a fLvor, ve longüls abeat à ucfligijs uereeleionis conicttura.
482. Qua femper eodem modo.) s sa à wd và ausa monftrum(f fort wéfd à ev, nga da Weotirug, Nam y) xbv) uocare uidetur id, quod fui femper fomle eft, ned; fit n^ piv zs ulla muiatioze. quo patio D E. V S ucriffmà dicitur à sorer Pfal. gu.
489. 20. Eiusgy gratia appetitus.)«ed elut. dua aig zabifesie idctur legendum xj Jus dia sivo vio, CT" Cul 0506 &d e» referatur: itaq; etiam fie conuerti,
499. 27. Stuporemanimi nullo fenfu.) àzaféaz, Hac à deneo infercrem: mam uox ajouddwetas corrigit uocem daaláne 7 Stoici àxal) bomine itafingunt ut temen esoiudov cundcm ipfi non prefüteantur.
492. i4. Impellit ira.) ve yap Yd fic ev fcriptus. e fuprà«d principem indotum.€ uerfus aliter non flat. c7 àv? vetids bic legitur. Prior Yambicus ex libello de poétis audiendis e metro ac fenfu eft emendatus| dvágryres 7 fententia flagitabat, ey" feriptus babet.Yam in"Timonis Sillo legendum et éa y pb oci C9* io" 3e pa pro&o và legitur in Sympofiacis 7.5. 493. 23. Aequabili quietem.) duatAse n) Apuxev lege um fcripto Xoguujev. quod motus€7* exagitatiovis eft uacuum.
494. s. Felismetu.) yaaze qéfo. ex feripto reporendum pro yan? Jégu. C7* ucr[u priore ufvoi idcm re pro uévev.
ibid, ss. Nonanimaduertentes.) id eft, qui non arimadaertamus uerba bee, i$ euvoguv]«e von[unt integra, neque fententie cobeerent.vefert ovum fententiam, qui affectus ipfius éyuscvind motus€7" opiniones putabant.€7' filegas àv euvegave quarto cafu, congruen omnia.
ibidem z7. Euideitiz.) wapa cho af ysio. refelVt hane opinionem, ut cuidentie qz fer[unn indicio pugnantem.

81x IN PLVTÁRCHI
legebatur»4&yaaw. fed is eror etiam alibi fuit àme notatus, eas mox idem 2 gave dicit deniq; etiam infr Stoicos in equandis peccatts errantes notans idem babet. 497. 26. Etadolefcentes.) dew4? aíxgd.— Ceviptus &ewép eiv.nOn placet, cilm aliud exemplum fuperiori fubiungafur.— Mox pro jose lege usAnomsot, C7" 4 nou eti veie da wéy viva dia vlio a yeiery. alias nullus eft fenfus.eg" mox: at quutav' à a iva wa)», eye. Hec quin fit genuina lcdio, dodii,puto,omnes fatebuntur. Paulo anté in fenarijs de duplici ue» rccundia dnv mutandum in onov, ex fcripto, ita quidem ctiam flagitante fententia. 498. 12. Conturbationes;) quid uccabuli fit cu dpo eis, vondum didici. ego ewsegyízas legi, quod C7 uicinum uoci vibil fignifianti eft,€7' à fenfu. minimé alienum. agitationem enim. quandam ac conturbationem ait conqua[Jationem[ignifieat: ut cum in olla que coquuntur, tudicula ucl cochleari exagitantur. epyn cocblear ftonificare Greci docent. inde epytfae durcb ein ander vueren. neque fané fophiflicas duasuirene agnofco,€7' euenpízer aut aliquid tale puto Plutarchum fcripfilfe.nam non ita multó poft uoce Juanposscdos utitur bac fignifüatione.437.5. $oo. 29. Fuitifto tempore.) vé xpévev, Hic uerfus non eonftat.eg' ex loci fententia legendum uidetur:
zóv xpgévev,éc' 3TAUT,XAA' kkáüv dgebuasla. Sic autem retis uertifem:
Fuit ifto tempore, quo non beec deereuimus;
Scd illa.— $02, 37. Aucllere.) addendum colliquando ue fepararc. «acfépago. legitur&ao itae, quod eft mordicus aucllere., demordere: fed nunquam potui. crederc ved fic legi.
IN LIB. AN SENI GERENDÁ fit Refpublica.
$05. 14. Inaltas.) érauw, nog vw extat Q7' incompa-|

MORAÁLIA ANNOTAT. 8i
paratione animalium terreftrium cum aquaticis. $06. 4. Ard tyrannicg.) wá voie zugasfvets legen dum avgaw véeis, ar, inqua tyrannus munita ftipatus, quafiin. carcerem. compattus, uiueret, g^. xynazatibnen lego, non ees,
$07. 24. Militum* At) byagaecssov, Locus mu tilatus.quod ubi fenfi, afterifcum margini addidi. fupra ibidem: 16. Non malé.) a&aAss.aut uso aut nibil lcge;aut fcribe Lac fi fententiam commodam quavis.
508. 25. A'filijs.) v? avAAp Amm var) acdluv. Ccrtd c7. Cicero in Catone,tradit à filijs Sophoclem accufatunt quód defipiens rem familiarem negligeret.€7' Lucianus dp uonqe— Cmv filium Yopbontem accufatorem rominat:€9* cur cum a0AME acufaffentiFacild etiam prodi sophodeee uerba x ipfa tragat^ dia correxcris. i $09. 2. Paulum tragedum.) razwv. Hic quis fucrit vejcio: cert nomen mevitó. fufpeun mibi e[Je quiuis credideyit.— Ynterpres Pelun pofat, nefcio quid fecutus. non equidem memini me nomen cius inter tragicos. alibi audire aut legere, nifi quod pro biftrione fumitur in Politicis preceptis 499.€7 dc gloria Atbenienfim 52:5 quod buc nan faccre uidetur.
ibid. 31. Volintne eum.) aézver ággaduetav, L0 eus lacer.€9* uox asi non quadrat quid fi àpgodlériet vasrone feriptum fuit.ut nautis confevat, naui non in portu conflituta,fed in alto deferta Veneri feflos agentbus dies— Sed mibil tale de nautis comperi. Nideantdoti, Interim dubitari non puto an pro pnzifav non fit pamifam legendum. Au autem pro Um lego.€ ibi don: ow ctiam feminini e[Je» quod. ugeants generis.:
su. 9. Quorum quafi opifex.) elep dnptgyis, v baud dubié,aut faltem àv otov.
ibidem 335. QuomodoDd.) 4e yàp(và AmAs ucl yàg abundat,el deeft aliquid. prius puto wer,

IN PLVTÁRCHI
$14. 16. Aes vfibus.) apre dp, Senariu; d$.ex xenés initium alterius, qui ctiam boc ipjo ínlibro integerwefertwr.pag. 481. Loeus autem cft mutilus.eg uidetur tle aliquid frilfe xasis. ui 4x 08 rhpértoe da du 7076UTob kaHey. Scd C7 illud vegan svo non cobeeret.
516. n. Miffam iam nunc.)&ezaslidz, List. a" ret ids fuiffe. feriptum: fed quid pro bafootaas feribi debeat, non affequor.Yit uoce àj«quaéne alluditur ad Odyff.«.190. Ex borto,fcu bortenfes philofcpbos dici Epicurcos,ex alijs Plutarchi locis;ae aliunde eft notum.
ibidem 8. Tumultum& ftrepitum.) Sí /ay/z» adi» rele feriptum cft, fané tralatio eft non nimis uerceunda, vi tunnitum C7 fremitum fignificet, qualis eft flutuü mayis ad ja xia. profeti autcm fequenti pagina. var[us jaxén eft eum ddgo coniun&a,ucrfu à fine quarto. neque ita multo poft Agamemno re» regum dicitur. quod fi ita feriptum eft, eà dicitur, quód fub fe reges multos ea in expeditione babuit.
$19. 27. Sicut!binaiunt.) deaZb ed ip. quid vci aut materie mediee fit Ii, adeo non reperio,ut mendofummon dubitemlocum.Gpouiiclse wirofum fignificat.^ De Ibide aue accipi polJe quis putet, aut quid ci cum rebus aromaticis vei? Fortaffe ibus eft Jeriptum,aut quiduis aliud,— Nideant natare vevum periti.
$21. 8. Facerefehoc.) ónzeiso vu. Poft bec uérba euraui afterieum fignari. Defint enim alia, quibus cauf«m ved-dit,cur tali uefceretur pane. Polybij liber éx quo bec vefevimtur, perit. es" tametfi apud"Tullium in Catone;ac in Sude colleelancis ac fragmento Diodori Sidi delibro x x x 1iplurade MafanifJee fenetla ac duricie veferuntur:tameninde quod bunc impleat locum; peti non poteft; qued fciam.
523. z1. Omni magiftratu.) szaw azylo Mrqvphudeet, Sic Grecos loqui non puto-teaspladooilego, 25 7; 20. Quod de faccrdotibus Epbefie Diane fribitir, éjéros ínov, poficrior
814

MORÁLIA ANNOTAT y
vior uox in auaeer dti edo lo mutari debet. in utrumynon con tendo. Cert? Strabo lib. 1v. Ewoucbos feribit fuiffe Diane Epbe fee facerdotes, qui Megabyzi diceretur: fed ita,ut fecum baberet Jacras uirgincs.de quibus uLaccipiam, monet me terminatio in lus etfi accentus non rejbondeat, uitio Cut infinita alia) librarij for^ tajlis nam landieur quideni acaulatiuum requirit: nifi infolenter loqui uoluit Plutarchus, Nutila funt quee fequuntur, fenfu inte^ nm liquido.
IN LIB. DE PRÁECEPTIS GErende Reipublicae.
$33. 9. Ferrefortunam.) actas haOvedeos yore; Verba funt poctee licrius; Pindari puta;aut alius Lyriri:fed cora rupta.— Scriptus babet sogioow, mallem aeplirus. Scd na^ minatiius deeft, qui cum xopáfen(fuper f ín feripto£ eft annota tum congruat; C7 accu[atiuus quem regat. Ego totum in mea uerfione omiji, cibi fenfum nullum exprimere commodum po[Jcm. Honcr locus qui initio citatur, eft lados«.$5. Mlud fatis mirari non poffüm,quod interpres Saguntius bune librii"Traiano inferi» pun: porbibet, preemijJa etiam ad eum prafatione;que nufquam (puto) extat: quando ipfe quoq; Menemacbi: nomen minim omifit, cui baec preecepta conferipta€ dicata funt. me; uerd is Traianus futt, fed. Sardibus natus,ut ex boc ipfo libro fub fi^ nem non ob[curà liquebit.. Librum Plutarchus uum agnofcit, principio libelli de capienda ex boftibus utilitate.
$36. 14. Conífternata.) legendum w/vgéadyG. Sic eft etiam inforipto.— Libraris w Cy vinunam fuperré line-am contraxerat, a]. inde ineptum avpladwes in[cius finxit. Pauld poft pro Lévnzes feribe Liuius, ex Drufi biftoria.'N. Latinum aliquando per ev exprimere Grecos, notum eft: ita bic udetur 20s fin[fe, ac totidem litiris, ordine mutato fubrepfffe l6us.
$37.36, Cum Demofthenes)non ualdé mibi anridet big

HT IN.PLVTARXCALI
Derofibenes. forta[Je pro eo legendum amuejs picbeius. 538. 9. Adiutricem tamen.) aAA zalczi cx[riptóg non và. idem és» pro imo eivgeo, yc. babet. cz Vifrà i«]iva non fo. $4t 8. Quim iudicialis.) dines InS ARAM y, elingpts Ae habetez feriptus e impreffas: co interpres, admittat in caufis forenfem dicendi acrimoniam ,fententias.C?'c nullo utrinque fenfu.— Ego fentertiam jum[etlatus, cama, vefüitui.— Qui Rempub. gerunt,coruni orato in debibzvatiuo genere quin precipue uerJetur, obfcurum penis non cft. Ir faadendo autem C7 di[Juadendo quin ucl principatum tencdt, graues nobilium bominum fententia, c xempla,apologi aliaq; id genus,neno ignorat. Pauld ant&yvmyao, 04 AM yop ic prd Afyay. quod C7 in fcripto crat, C7^a fae ómiffun; perperam. Póft ài 4 ap Vodps.) Vua feriptus,non probó. $43. 28. Rapax,clamator.) lego£vigajue feriptus«od lpdvue. quafi fi propria effert nomina clamofovum bominum. in epté. fed C7 neà lipain]we uitiofum cfl.ego reflituo ex autorc uv de eft petitus eft enim fenarius Yambicus ex Equitibus Ariftopba vis in Cleonem. Cyeloborus, ut ibi e in Acbarn. babct fcholiafücs,torvens eft apud Atbenas.itaq; obftreperam C7 afperamuocem eius fiemitui comparat. Interpres boruni uidit nibil. $44. 17. Quemadmodum Ladam.) Ówev 4t da z 4A Cat v Acla. Hic locus mutilatus eft. Ladas Alexandri magni cur[or fuit nobilis,cwius in. Argolicis quod; Paufanias meni nit,ut Flatua ob uidoriam donati. meminit eius Solinus.ut mirificd ecleris;bis qu'dem uerbis: Primam palmam uclocitatis Ladas quidam adeptus eft, qui itá[upra cavit uluereni curfitauit, ut arcis pédentib.nulla indicia relinqueret ufüigiori: et innuit|uuenalis;
— locupletem optare podagram
No dubitet Ladas.' Ipfauox, V arino c7 alijs tradentibus, bisuleum fizv fts. vi ial uclox.Enimuerd becucyba i dép Ge Cyr c.adbuc exi. it i : Epi

MORXALIA ANNOTAT. 815 epigrammatis Graecis,[ed long? diuerfo à Lade hiftoria fenfu, de cuis. celeritate nominatim libro cius farvaginis quarto extanteulogia.— At in fecundo libro luditur Pericles quidam it tardus ier[or,ut dubium reliquerit, federit'ne an uerd cucmrerit.[aid dumipfe adbuc funis qui ad carceres folebat effe, fonis tum exaudiret, quippe à carceribus nondum latum progreffus digituminterim iam alium corfetto curju coronatum fuiffc. aique adcà ad[cribete epigrammation libet,
Té gd oltop Vins dr Moezeho, TER ide eiclge Aug eloaóptop Bp zac. O4 lg lv braAnyyQ- i Vvaeu gei p pembra
A AA D£gunMie dán]uMy 3 w pokén.
Efto autem, quod ficri potuib,ut in uetufliore aliquo tpigranmate brc ipfe uerfus in Ladee laudem pofitus fucrit, qui tanta celerita—te. flagfffi confecerit, ut adbuc Jonante à. laxatione carcerum fanicido ipfe coronam adeptus dicatur: quiem uerfum alius(ut tori ineleganter fit) in diuer|am ufurparit. fententiam: cerià uerba feduentia wpiofio y Spisulsiup nullo modo cum Lade biftoría aut boc uevfu cobeerere po[unt nam in Lade laudem epigramma etinm boc fertur, plane adfimile modo adfripti,ut fufbicari poflis, fortaflis initix tanti epigrammatis effe: ut in ali diflicbo etiam cairfuerint, à 4p erc. ficut quod extat difti: thon priori difticho eft ejvívpepev.Vta enim babet: Alas vé gacltop H1" dado ds dukafu,
AQ VIO T0 TA y e, 3l geéom dsacop..
Quod co magis puto,quia codem libro,tilulo in medicos aliud tétraflicbon extat,omnino ex forma grids addudi, atq; buius de La dasexprefum. Vwdie vl ypncz, e'c. Nftrofo interpres figméto loci busus diffimulationem ocadtarat. Cgo ir: mea uerfione plurib. uerbis expreffi uox vd etiam in[cripto eft. paud anté 4 aio)» ex fcripto e fententia eft fcribendum.
546- 30. Afranius autem.) A'ggaviQ- JA, Non dubiwt efe, quin. Africani uox fPuaria ftt, quamuis etiamin fripts
I

818 IN PLVTAÁRCHI ; expre[fa: meque enim ullum. obfawrum ego. Afrcanum novi, ullum talem Pompey amicum. Repofia ergo^' soe«Qr.nam tametfi bec bifteria à me, quod meminerins, ab: leda non eft.id| tamen corftat, Ajranium Pompcij bcllo Mitbridaticz lgatumye iufdem fingulari ftudio Con[ulatum in annum v. C. 694. effa| con[ecutin.tradünt boc diferi? Cice. 1. ad Atticum. Dio lib. 57.| Twn uox Afranij Africano ta efl uicina, ut ndo&us librarius,| cui ille ignotus effet. facilé potuerit bunc Jubfütuere.| Huc facifs quod fuperiore anno itidem M. Pupius Pio, qucm Pompes Cg ipfum legatum Matoridatico bello babücrat ad(etia prem" fus à Pompeio, operaó c7 fauore eius ujus ccn ulatum obruit, tefte codem loco Dione; ut is uideatur di. cd Afranus bie con-. ec[fife annum dicstur.. 1a; meam emendationcm doéi.s probatun iri,gratama, biftorie non inelegantté vefitutiónem fore cenfido.Si quis qud certius afferet agemus gratias. Interpntg quodum| boc quoq; mendum diffimulauit. 3 $48. 16. Violentorum adulatorum.) 4 zarup,| Scriptus babet Ba fou vuv. Cg noftram ledionem Juperné nota tam.uide Equites Ariftoph.ubi non agaquc'opváp tft; Jcd aa^ ualavey, $56. 14. Adminiftrare.) 4medruév. feriptus 4ieodtopip equidet leeve a uel ep malim. Apparet aum peefuffe liquoribus dimctiundis,ey farine pafte alarum rerum ad an^ nonam pertinentium procuratíoni. 557. 10, Omnibus praceft.) saa Giro, in margine feipti a&v]a yire]es. quod e malo. $60. 57. Pardale noftro.) napeldaep ép jaterepep. de Pardala fub finem libri eft, nefcio an de codem. Jeriptus s éfep babet: fuprà v notato. credo autcm ipu pro gap feri bendum, quanquam fie quoq; accipi poteft, os ftrum[ue pote flatis oblitos magiftratuq; abufos, exitium fibi attuliffe.alids ino. vifiurandi oblitum acciperem.— Ceterdm ned; ey ned; sy ut feriptus babet.» fed. gensyévceier[eribi debore notwen eft. hy Mox

MORALIA ÁNNOTAT. 819 Mox fcriptus pro 224 mal babet dh.$61. gà. Eft vtile.) xeu hapzóp 3n x. Locus bic non eflyni fallor. integer. Si ante becuerba Periodum finias, 3n deleas, 9" 5a fivey]os pro«legas ut Ep nod, figrificet citare, proferre, cobre bit.Scriptus omnino cum imprefJo confentit. $64. i4. Sthenonem.) 2ivorva. Sthenis uocatur inuita eius ab codem. pro agatiisop fcriptus(ficut e alibi legitur) agotvdep. 566. i6. Mercede conducto.) 445 z& in feripto cft eaduro 3ü. quis autem eft àvà dia Ay forté và ire A y«w.quonedo à eLszdie M yup eq apud Plutarcbum in. Ciceront. ut alibi docuimus: eod; minus me buius pornitet conictiuraz, Mdd dera yuves áp uerbum in uita Acfcbiris infra legitur. vw cx cripto fupplendum pofl sy iiy. 568.$. Necefsiratis prarícriptione.) àvéjudo, Scriptus in margine asia, quod malo. nam€&vdynlo C9* na AQ- compledítur. 574. 12. Incredita.) dxpov]a;non&npas]op.[eriptus, ege lex carminis,. $90. 14. Quziniuria affici.) 20 uk Ap ow legebatur, eonfufo fen[n.Scriptus 1à babet, pro s2p67]e autem legerim aa— iie aut gapise,: $81. 21. Delphi Cratetem.)&wor/évonTe oi Aupef, legebatur etiam ín faripto,&ztiagel. Sed ego populum boc, noni prinatos feciffesarbitror. adunocl.pro wen.ex firipto.
IN LIB, DE VITANDO «re alieno.
582. 31. Plato in legibus) Locus cftlibro octauo. $831. Eos autem vult.) Lego 4p&legebatur etiam iss feripto 46. fed infinitum nimirum fententue feries vequirebat.— ibid. 3j. Neg videre fuftineamus.)«xi ip&y. deeft uerbum puto aj«yépebs ut fimile, nd magnos ash[ubiundi i

826 IN PLVTARCHI uum etiam feriptus babet.
Paulo poft evum ega«v[es. uox bucnibil faciens. in fcripte; fupra notatum eft evezagadirros, inuolutos,quomod 0 Horatius fe faa ait fe uirtute iuoluerc.$84. 10. Vbiparerat contractis ad fola vtilia cupiditatibus,ijs nosinuoluere: inutilia autem& ociofa, ez«. Sic plenuls£exprofoxus Greca.|
(xA d dl! uncis. feriptus non fine litura, uantop d azeie. moX dijposeuduwev]es.— Alluditad uultures"Tityi Ody[f. 4$78. veisiree e fenfus requirit, 7 fcriptus babct. mox é yap$ ygdosa lege eb pro o2.
tw yi fuc C7 Jariptus ez 4 Homericunt.YMia.y. 20.7" per| fepe alibi.quid cxim bic vi2Solebat aiit Crates uerfus Homericos alio detorquere,[ated illis uti, ut alibi tradit practer alios etiam ipft Plutarchus» cuius rci bic cft exéplii. Fuit crgo primus uerfus,
Kai jl unvAoy écádop yaMaw.&Ays kxera,| Adímitationem Tantali iz Homerica Necya.$81.— Cleantbis| vefponfum cft mutatum.— Aliquantd. fuprà locus eft fardd. diflinthus,poft Mufoxijvefporfum.. Stclege, Cyr intelliges, laVày'eeide Vaeuvgact Tole gau vote TOU, eg'c. Verfus Em pedodeos qui fequuntur, correxi in libello de Yfide ez Ofiride. fib finem fere ex Odyff.. 264.€ 439. locus efl,unde nullo| negocio entendabit,«kdtsa in Qvidka, acleges deinde yoxam| epe. A94 daculas,
IN PLATONICAS , quaftiones.|
$91. 35... Contentionibus.) wei. boc ex coniettura Cram feriptus bung libvum non. babety vepowo.pro rie:, quod etiam in. Aldo eft. Emendaui€y' alta ex iudicio, que facil € obferuabuntur,€(ut fpero) probabuntur. Numeros pro^ blematibus addidi. infrà i wa/2p aayà 78 uà dipivses. uan illud|
uidetur offiscre fen[ui.Sub. finem qua füonis eft f/«porree mane

MORALIAÁ ANNOTAT. 831 £a[cmtexttia. Ego afterifcis additis oftendi fieubi von integri effe locum aut mendojum putarem.
593. 36. in Phxdro Lyfiíam.) KaNuvíiduy, uc an non(it. vuge(inip erratum, fi uox corrupta non cft.bec fas? ucrba in Pbedro leguntur. EU 79 wor d dn Mys ect écho dlaz dye Qiud gae v« quiiym, Aveíap vig T$ Ajyov Ta aida ario dyoryaatis qp vafe Mysp.— Non dubito auto quin rcáé legerim. ywseie pro yvviois, euidenter id ipfa loci buius fententia docente, ante 73 evrogoga locus eft mutilus. Paulo poft ve iavvi.lego&g. Inde noa Ggerngto, lege hgazuu. ip r&y&dluy, C7'c. manca.
$96. 4. Ob fui exilitatem.) às kalpózima, lego Mc giras cir alterum non congruat.
ibidem 25. Et veró diuerfis.) Ka««L2 dudes. fic emendandum,cum confufis diftin.ionibus praterea nad wa rullo fenfulegatur./: Mox. 29. Prinationis expers.) azaexi gipénrros. profeti siens, foliditas nibil bie, vifi petitionem principij facit:€7* linea«c fuperficies. vdpsérvrs ámOepa funt, foliditatis omnis xpertia utique, non tamen àdor, Iudicent doti, an non fit legendum evgeswe, nam siyus, pun&um, quo lincee dividuntur 2 444p proxime, eft priua, s/ineis.. Sic Arifloteles y. apt dye docet, à d siut, nod wea dudipuris, nga v0 vaue a dliiiqurou dlyAE T, 0r d seis.— Quod autem non multe poft infrà deunitatis, pun.&iq; natura dicitur» uidetur effc repetitum ex Anftot. jg. ea^. a^ cap. 23.€7" 25.quee quia alibi explicaui.bic omitto.que preceduntmutila funt, fenfu fatis perfpicuo.
600. 28. WVnacaufíaadferri.) vedyev lego. namboc uerbum congruit non vuxyag. 602. 28. In loca vacuata.) Juvevakvar eft fcriptum pro lgvovukvas» quod yes ipfa docet. 1n queftione vit. iz aximee. defmitione Aviftotelea w/ayeay effe non wwdakxaae,[rüurt doi.— Mox ajioev xgéra erat, at fenfus genitnut exigit,€7' co cafu lcgitur

EE IN PLVTARCHI epud Plat.pap.Bafil.ult. 4.3: unde baec defcripta funt.&o 4.14. Iz Extpedoclis uer[u dum lucem interci pit.)/psauivulege-In dicio Pytbagore de tfpore bo trí zS duy Loyzoées mundum uidetur fignificare, aut potits locus e[fe mancus. aliter in. PLucitis refert lib. v.cap. 21. €06. 1o. Imuminijs.) vizzer t Tóp fortà. vioerep A, Jp V réis Var. eA. Et alia funt remedium defiderantia.&o7. 2. Cüm ratione.) às 7i-centà fenfus sincyuc pofcit,aut in &Myecsnift fortà àéyo malis. ibidem 7. Hirtum circa aures.) Wi urn det Crat wed à aMerep. quod quidem flare non poteft, ez'alafius malà buc uocetur. wéod usos Aree effe legendum fatis cov.fiat cx Phaedro Platonis unde bic locus defumtus eft. Suprà fini leni rorem notai in de a Delpbico,&fázua ditevsae pro£v ehiedbov]as. ho UC 610. 29. Eucnusquoque.)&vacatyedo ters. L0eus lacer C7 confu[us,ac qui folis conie&turis periodos curandus appareat. Eucni ditium ctiam inlib.de adul. e am.difcv.vefertur,idemá, Prodico tribuitur in pravceptis de tuenda fanitate, Vt femel dicam, quid de locis bee abs ine praeteritis fenfevim. fatis mea ucrfio docebit. neq; ingrati érimus meliova dodi,
IN LIBRVM DE PRIM :; ftigidó,^^ oer
616. x. ikwidx vocat Homerus.) Iliados«105,
C7 lados V. 6oo. de qua uoce fuprà etiam aliquid annotauimus.!
6:1. 5$. Naturrordine.) àk Qíza per 12 mg. le
gitur etiam in Aldino(non enim babet e nofter bunc libellom) és gue, nullo fenfu.—- Plambeas autem Ariftctclis
Axévece non intelligo fatis, quanquam etiam in fexto Sympofiatorumycapite quinto 2" oGauo fit ciu[dem vei mentio.
6:09. 9, Surfum exhauriunt.)«à farsa vp ivan AES 3 r7»

MORALIA ANNOTAT. 85
aiopés]errse-Boc uerbum buc von quadrat. Wnfrà cum boc argumentum vefellitur, proxima pagina, asagpózar lcgitur. quod C9* ipfum nib:l(quod Jeiam) figriftat. ape quidem eft baurire C apirwidem dicitur.—— 621. 33. Nonabaere.) v6&(G-1a* wr. Lous torruptus;€7" mancus. uide autem av non pro à yag adfíadegendum fit à yag da vi: fenfus quidem boc flagitat. Paulo poft. Apt yag ry pp."'Turncbus legit áp, Cul facil ad[üipilor, uoce 3nqoee quaft digito bare leonem demonftrante. aliquanto f-vius pro Jew avpádovss[eribendum$oías wvgsseuc. non quidem fum nefcius eetberem etiam feminino genere dici à Gras: fed neque id buc fait,€9* 76 dioi fcriptum eft parfpicnc.: 6:4. 25. Tanquam dauo.) je? fiiy. Hot quid fit, fand non a[fequor, co mendum fufpicov. Fortàinw legendum. Paul anti, magis ctiam probabilem.)&AX Amie qeu, lego cum"Turnebo 432. widawirspow. Poft ex Empedocle zysduvlo quAéri]oe vefertur.. quod fi quis vete legi putat, quid fit exsllucip uclim explicet. Ego egsdivlo legendum arbifror. qu uox€7" ab bac le ione non proad abiudit, cz ferfum fatis commodum prebet: cum Euftathio tefte fit sapi 10 rw ielu,€7 10 egadlgey fignificet.&/i]a..) bec uox mibi ualde e fufpeGa. ned; babeo quod commod? fubijciam. Turncbus V eftam legit, cui uox goi FER ut fit apa à ig divos igíx. non ignovo ab Ebreris uocem dedui: fed id bue nibil ficut Jvdk Mámey nibil efte locus non integer. Sed pauld pàft x&^uxae faribendit, cum m4ld babeatur: yas. C7 de lapidibus cumloqui non fit obfcurum Jvxpov dpa noAAov lego ns. Nidc bac ipfa deve Plutarchum libro fexto problemate quinto evumosinxsp, IN LIB. DE GLORIA ATHEnienfium. 603.32. Apparetinitium libelli abolitum cffe. aut intercepta. Ned, dubign eftsquin boc iifiwm prerce[ferit bem ftodlis rfpós TT

8:4. IN PLVTARCH!I
fio ad cos duces Atbexiefium, qui qualiter. qualiter ye beuz gla feipft equabart. quibus ille de ferys€z die sie vapaexec apologum retulit. res nota ciim ex alijs, tum ip(o Plutancbo in uita Tbeniftoclis, de fortuna Romanorum. dibi. Poft 671. s. pro Tolmis Toliidan: pojuinus ex ipfo'Thurydide.a. ibidem 38. A Themiftogen€.) angi Quagoy a. »p&las efl repetesdum ài hens, nifi aliquid. defit.— Lo-tus Xenopbontis eft initio tertj GAlvinsp,— Clipodcmus quid biftorie fcripfcrit, nefcio: atque aded an boc nemen ft integrum. apud Plutarcbum c7 alios€z Cleodemus ez Clidemus biftorici citantur. neque tamen nefao ifta nomina omnia eodem. reddere.—^ia Il genino legitur. apud. Atbenem libro decistotertio Aecrveeegez Sw. uli citatur tcflis amoris inter Demetrium Phalereum C7 Lampetonem. 631. 34. Colorum temperationem diuerforum.) gtogay. re& fic legitur. uide infrà Sympof. 8, s. unde uer(ionis noftre ra^ tionem cognofces.
631. 34. Deliberarent.)€x fententiee neceflitate eta Bovxatep voir fcribitur, cim fingulari nominatiuo lcgatur bifte-vie cum iniuria. Poft dc pitur pugne vo eiyypeuue nibil quadrat.
634. Ercenfis.) e temzo- 4 jewate. San£ Atticum bunc bowinen fuiffe iudico. s geminaui.— Scd gantile boc mibi fufbedum eft. Apud Stephanum reperio ágeviclus euop quNiS TwmweDcórsddG». atíndc boc uix potuit deduei, mallem ooiavs, Pofl 19. Mififfe.)&visenay, folorcifmus tf;nifi àzosáncs lcgas. Pofl uo iys a£.) lego&awyx fenfu. 635. 37. Vt lege Areopagitz.) In Greco(fü.lcgc cautum, re quis ÁrcoPagita comteediam facerct,eao latam ab Arcopagitis puto, qua g^ mem buiu[modi fariptionem uetarent.. meminit non ume loco Flaccus nofler.infrà 636, 27. Cornigeri.) Kgazívs.for2 neris, Scd omia[urt confufa.
$37, 3» Audi Alala,) kagok aaa, Si lrgendunts non [24^4

KORÁLIA ÁNNOTAT. ag
gira ky». Pindaricum eft, fuprà quoq; citatü de fraterno emere Q uid ait cfl paulà poft FE 638. 28. Sexta vlrra decimum.) uda els uhuoe babet Graecus. ita fe^ ta die dictur Cbabria apud Naxum uiciffe. quod mendo n uacat.In Canillo faribitur circa plenilunium effe fatum, ut fortafiis fcriptum fue vit bic. ufu oU cas fnac soU auae lon CT.€7 fic plani mà legitur irPbocione. Cerià decimam[extam menfis diem asvziAlvoy mx ipfe ponit bic. 6:9. as. Reiad Platzas gefta.) WagtyytMas TS uitiosd. mta eft Ariftidis ad Plateeas ves gefta. itad; lego qi Aa gáds'u Ae aulis viune, Mox fpaovbévAev nod A. exiev.Lecus uancas Tbrafybuli biftoria notaeftr. Arcbid tyrannicidà nullum noui fed Arcbiam"Ybebanorum tyranni à Pelopida interfc&um fío- 62:1. 3. Cononem deiniuria.) Kémvgx aicíar, eft legerdum cintas ex ipfo Demoftbene.| Libellus bic eft capite €7 fine iruncatus, C7" alids warid deprauatus. DN LIBELLVMDE ex(ulio. 64:1. 28. Lacedemon nomine ciuem.) Owega, xoà Eaajres, Pentameter mutilatus,"Votum boc carmen Fuluius Vr(inus, uir longé barum verum callentiffimus, prefixit fragmentis Alemanis à fe congefiis,€7' cum feminarum Graecarum aliarumág Lyricorum fragmentis in lucem datis fecutus(puto) bonos codices€* evuditas conictluras. ned; me pigebit cum bona ipfius uenia adfcribere. ZÁpdise npyehos aa] pup voor,& uw&g Vuatu E sQdulo ltr) i0 aUo Beoaue XpvecQ ges püorup Lana qÜk aW e. vu d n A MAU Q uocat ga apre Up] rA E VA VTM Kat saco vola EAMeídas c M TUPRAMUM Ogjnay A^acníAw lgáoravo«ga Tíyce. Voces linguas Cg* Banus explicatas inuenies it. N avini lexica, ip. aénse eft[ynalorpha,utosnag infelens,| Dafcylem Phrygiae
rff v

8:6 IN PLVTARCHI feilfe tyrannum aut uicinee Bithyniae apparet,yede urbi 7 laii nomen, ig 64.4.. 1$. Commigratio.) eoi upon hadgacit. eistásaew dixit, nift molli uocabulo uoluit uti ron obferuata wvis diligenter preprietate ,. fed[ermone mensas inse ad affe&ionem eius cui feribebat accommodato.: 64s. 16. In Diomeam.) More&c eisjusla, Melita Az, eft Oencidis tribus apud Plutarcbum in Solome, Cyalios.. meminit Stepbanus. fed^uis nullam inWcnio.— Ouégeeree babet. Stcphanus, oie Acgeidis tribus, & Diorto Hercdlis anafio.— Locus de Deo cz iufticiaeft Platoris libro quarto de Legibus, asap. pro uoxga ex fenfu 646. 26. Ad Euxini.) Zupace exi Senavins eft fed feaxon, wifi pro. névzav pocta aliud feripferat. 647. 1. Cinarumaíperam.) K/ragoy. ponen uitio fumutputo. Sed uerba fequentia opas eoe. Yambuum faciwt fenarium,
Sterilemá; duramq;€ vebellem cultui. T fine pague dmáey, lego eixémy,aut émép. 648. 35. Leuem cupreffum.) àaggap&vmat, Hec undarica non fan? uacare puto menda. ibidem 18. Berecynthia arua.) Vide Sirabogem ín calce duodecimi. Epigramma autem"T beocriti Chrij in Ayiftote Vem,cuius aliquanto poft fit mentio, integrum cx Aiftotele| vefer Eufcbius libro zen epxol ctis XV. 650. 3... Non curz nobis eft.) 34 vov uiae. Sic fenfus vequivit. pro. ihi. deeft tamen aivocróstoree ad illud ainóss. Verfus Euripide de. Athenarum laudibus partim funt ex Erecbtheo, eg* veferantur à Lycurgo in oratione contra Leocwatem(pro oluxpegiUáeos Benéie, quod expungere nolui, ibi eft ouapepizs verte uiroan.) mbi noftra magis placet ledio. e autcm omnino[eribendum&ewydyunot, ut CT vatio pofat, o

MORALIA ANNOTAT'T. 8$: €7' ifibic legitur,| Reliqui à el mazoyep aliunde funt addutti, ez mutili. legendum à 44» C3 lnpaivep amoto ew. De Herodoto Plinius libro duodecimo, capite quarto, Strabo libra decimoquarto, alij.
652. 18. Troadem Lyco.) Acura Tons. legebatur rA/wup.€go pbilofopbwn Peripatetium Glyconen inucxio nullum.— De Lycone autcm libro quinto, Eigenes Laértius feribit, eum Stratoni fueceoiffe T qumoMovsque ab. eo dicitur. pro Kw non[umueritus reponere xis. mam Arifto Chius fuit, Quod ex Ciccroie, Plutarcbo€3' alijs eft notiffimum.atque aded in quibujdam libris incuria operarum. Amfocbius legebatur. Caicràm locus uitiofa diftinttione crat deprauatus, c7 Critolaus Steicis adforiptus» quem ex Cicerone abundé conftat fuiffe Peripateicm.& autem, non éclegendumeft, ut fupra ario pQwmard. Si, inquit, Stoici te iuuant,C7'c. Quod autem Cle antbes Lyfius dicitur, falfum eft. fovté legendum^éee9-.. Mfus patria. Cleantbis fuit, teftibus mon tantdm Diogene ez Suida, fed etiam Strabone libro decimotertig.. Clemens Alexandrinus apedben]uc cum facit Toeaclaut forta[Je^iniGy bic dicatur.quando etiam in Lycia A[fus fuit. tutiffimum eft A arslegare pro Aíeuos, Cg* manuJeriptis in libris tante. uicinitátes funt borum. clementorión, ut errare librarius indodus facile
otuerit.— c 4
ibidem 37. Philippus.) eDummerip 2aápo. Videre fit oitisoe. nam Philippum: quidem bitoricum non. neui, nift quód Atbeneeus cuiu[dam Pbilippi meminit alicubi, qui de Legi bus feripferit.."Tamen Suidas Philippum Ampbipolitam biftovicum vefert,qui de Kodo€7' Co fcripferit. Ego Pbiliftum malo. 654. zo. Mihi malefaciunt.) weisvzar.afterifco indica tii uolá, dee[Je vefpófum"Theodori, quod apparet gevmarii fuifJe cis que apud Ciceronem feruntur.mon magyum. effe, quod cantharidis uim fit confecutus iuflit fortaffe cum harc quoq; purpura tis is minariindidem nidi Cyri ei patriam fulje. Ne

8:8 IN PLVTARCHI fus de Pbosiffea Euripidea, ex ipfo po£ta corrigere cuiu[uis eft. 656, 25. Cattumqg Apollimem.) A'zaw lcgi, utconfüsret fenarius e fimul fententia Empedoclis aüt uerfus itapoterá ex colera corrigere,ut fortafsis mea pro ipfius uerbis fubf tucrem, quod fecerant in alijs dij. Senfus quidem ctiam de mendis elucet. Cg* alibi uerfus refert de daemonum poenis ac fupplicijs Plutarchus.€9* bexamctros debare e[Je omucs conftat. notus eft etiam bie Empedoclis uerfus:
yop, ky o et Dueiy Doe d ufpipes, óvi Vra Oywzés, pro eso pado poft eavya veftitui.
IN LIB. DE INVIDIA ET ODIO.
658. 30. Fide maiora bella.) dez Zwíeevs vivas. fort? deeft aoniueve.— Sunt C7" alia qeadam talia. fed&tiovz XfiQaa V 3 clos non libuit mibi, occupato ín Plutarcbianis.
"IN CONSOLATIONE AD
fuam vxorem.
661. 35. Laturam me prafente.) Sub initium ioay y. veutwov.legeren WAPA YU P AV, 66:. 14. Blilis vacuitas.) aeyevay«od. mpa. lego A&yxeMay, 663. 14. Non enim in bacchationibus.) All/fio ad notiflimos Euripidis ucrficulos à baccbis, qui etiam in"i. Gractho noftri citantur, 664. s. Admirationem traxeris.) wagkxes. malim Vyfdem litteris zogéx«e.. Sed ftatim pro xoiguves lego. xekguves, sredo enim. Chavonenfem. à. Chavonc urbis inftauratorc filio vomen dedi[Je.. Plutarcb. initio wonvepayu. proxime pagine uera quarto ése expurxi,quod fenfai officicbat. Mutilata fub fusem er in fine veflituet, cud ajnfygorgoy copiam fatiet. won) quidem facild fuit pro a0» reponere:€7 uev[us integer ctiam apud Plutucbum extat ín alteya confelatione, queso t fauc lusu wA, C77.
IN

MORALIÁ ANNOTAT. i9
IN LIBELLVM DE FATO.
Vius libelli differtatio faleFrofa admodum cft, e* incirendando quoque nimiam diligentiam non adbibui, cim widerem frvfra me fine codicum au-ilio laboraturum. facilius integrà bac de re commentariolum compofiturus quàm bic meas cogitatienrs períado curiofitatis expofiturus, V crjio mea aliter babet intordit quàm reca fonát correxi enum in meo libro queda ex Platone, &lia Qreommaticis fretus rationibus. pauda tamen quedam 4n xotabimus. 669. 29. At latum quod.) éuaguten vi a? dvciay. Poft duapuésvn deeft uerbum,ut dpxzon epi u,aut finite. Aclegendum và 4k lov non enim obfcuni eft, deferiptioem banc alterius cffe fati... Deprebendi poftmodo ctiam Turncbum idem fenfiffe;uvam incomparabili doürina. Jv evubder adiri dvgaw ios pro QUT lego aay vu, T0010 Aet.) oinep A2 qu? kXVop T0 ka da v op.) i Ao. 673. 31. Tum fi neq oits.) efop dr yiri. Qui bucufa; nullum orationis defectum fenferunt(in quibus meum no^ men nolim profiteri) ij uidentw mbi nibil bic quoque debufJe defiderare Satis enim vefpeu reliquorum Q7 continua Q7 commoda atque apta uidetur c[Je vatiocinatio. 67 4. 19. Cuius ctiam contrarium.) e xod và eu vikéedvop&duvaeu. Res ipfa dluva soy pofcit. 678. 16. gitur poftquam vniuerfum,) In Timeo, cditioxis Bafilienfis, pag. 481, locus eft intcgev.inepte aftenjcis ot bec notatus, quod idem ctiam de alijs intelligas uelim. 679. 24. Loquitur Theages.) legebatur 9sa]lo, At pro pc finem"T beagis uevba hec extant, indeQ; nullo negocio emozdabis bic uitiata. Paulo anté vt» HGBEER yer, lego 7j dL IE yoga. mfi mutilum locum uelis putarc. 630. 13. Ignaua oratio.) Ex Cic. de Fato ez dijs bec aj yel rflitue pro&ypel, Nam a?yàe Myes ophifma fuit,mala fa tiinterpretatione fretum. Apparet non librum boc effc, fed Eclagam,ned; integram ned; fatis acmratam, Et tamen quidquid«(b

80 IN PLVTÁRCHHI utr[io C9 emendatio nonnullo nobis labore corfütit, IN LIB. DE MVSICA. 685. 18. Siuetriplex.)«gi fuasoue. fortà duuippe ut infrà pag.55o-Cetenim[uprà 632. 27. Philammoné Dclphum.) gaza. 7ip AsApip legendum eft,son àdgiy, quod menduh etiam alibi annotauimus. bic quidom flatim Delpbo rum mentio eft. eg infià Delpbaus dicitur. Delphin fuaffe fufpitári licet etam ex Ouidi) xt. Metamor. Cartevün cgo magis cort mentario quàm annotationibus bure librum indigere pità. ei ali. tubi afterifcis fignaui que uel mutila mibi, uel falfa uidctinia. Rem ipfam fortaffe traandi fuus evit aliquando locus,€ ea dé hobili matbematices parte barmorica dilerendicopia, quibus do-Uióres excitemus ad bane quoq; fcientiam in lucem tencbrii cx.eitandam. Dux Lántibn nobis,€7 autor opus eft. 698. 3,. MVS.Dicam.) Verfüs Pberceratis apparet effc fe Warios: C7 pleri, conftant: fed feptimus fine, otlauus initio ca Fet.ego opérant bis ex cón&ura emendandis noluiludere, A22? jvv. pro sv legi cix qe fenfum iubere. Nam de uoce 437mos nón admodum dubito,cibm füprà in libro utrum dottrina an bello cla Fiores fuerint. Atbenienfes, malus. bie ditbyramborum fcriptor Atbenienfis corimemoratur.— Ynferui etiam per[onarum literas primas.Et poft. M.uidetur&ziaut aliquid defiderari.— Abundat Radeon.— Quidautem fint v(yAagetapud Ariftophanis feboliaftem inuenies in uevfam Acbarnenfium.qui babet vy Adipup evoiyudvup, Suidas inanem uerborum puljationem C7 fupcruaCantam exponit, v4Seríz acta, 70r 57. Vnde Pxor componatur.) zZucip. Nox fufbetta fi genuina eft, eévhczi fignificat,conftitutionem futuvo uerbi odjw. Ego ctiam in uertendo multa difdimulaui: vem non inexplicabilent quidem, fed tanen obfeuram 77 diffialem in tte dio relincuens, cm non effet pertractandi locus. Paulo poft de dug waeup.248 uw vie xglac, illud xpcus nibil buc facit. malim xgáas: ctfi Cg" boclubrid,^ Scddebisyut ii uo

MORALIA ANNOTÀT. 1/1 fuo loo€ per. ocium. IN EPITOMAM COMP4Arationis Ariftophanis& Menandri.— N kac laborare nolui, edm ned, exflet Menander, vifi in reliquijs:€T ex Ariftopbane poffit qui vult curare cetera. ut en Acbarmenfibus: dyebpirsse( baarvurm) pro. axelérquyt, 7 svpév.pro yg. V tinam ipe Plutarcbi proferatur liber. IN VITÁS DECEM RHEtorum. Antiphonte. 1.; 711. à. Ectionea.) izi7éye92 7 Heriwvéa, Etiam in feri pto iitiosé legebatur, à E awvio. idág interpres fecu fuit fecu tus, Ego bifloriae fidem imploraui, quee extat apud'Tbucydi-^ dem libro odauo.— Stepbanus quoq;€" Suidas itaut cgo cor^ yexi, legunt y alterumá Piraeei promontorium fui[Je Ectioncam érádunt," ibidem 25. Maníuetior.) àaA' jviée vi zp futperto gos. Videntur c[Je uerba"Tbeopompi, initium corum, que is de Antipbonte foripferit.— Scriptus pro a v&p^. babet vusp, duonprobo. Et bec uerba fic ibi babentur.&nA' ebveo au Juripot ve. Habet etiam av]tyn, Cg quid boc rei fit. docet Suidas, ita$; aliquoties citat Atbeneeus€ infra Plutar. fub fémem prini capitis, fecundi libi Sympofiatorian. itad; arerdvluo amoue pro sgvefavrlo lego mpsobériw.non enim puto uel lega" tum cà. iui[Je, ucl legatum à Dyonifio,utut tyranno y interfetturr, Hiflor;ce mentinit etiam alibi Plutarcbus,ut de diferim. add. ez* amici. sed eg' in uita Antiphontis evationum reliquis prefixa eft wpsabirus bac ipfa dere. 71i. 15. Hippocratem pratorem.) Ir wa lta duo uocabula expungo, ia$,€9, Vpeoeuo, quorum pofterius ex infequente uer[u irrepferat, prius plané ridiculum eft. €g à dco mediorum Hippocrate Coo mutid nulla commoditate

831 IN PLVTARCHI
femtum,: tametfi interpres 9 pecziyez ontifit, ut Atticum quoque Hippocratem fcilicet medicum ej ficerct. Pavld ant? pro dyysaíae puto legendum&cayyshMdoe nullum cnim comperi crimen iflo no mine, Mox pro vaergazei, feriptum feeutus«ais da lego, que wox C7" Greca efl, C buc quadrat. Sic infra iv Lycurgo. xoa v Aazy ms Ota ey CmT«TUp VrSAUTHoS, Sub finem&r ve, deeft aliqud.— Interpres multa monftra babet, ez inier alia. Dinar ebum: ad quem nibil boc quidem iudicium pertincbat.
ANDOCIDE II
716. 1. Reditum llagirantis.) Laliols ceutrov, Legebatur halo, 7 uertit interpres m totum.[ed^, eg*^ littere fentperfoniles.— Exflat autem oratio Andocidis de fuo reditu, Sunt autem[uprà etiam mutila qued.m e ambigua: maxim de Spes md otnomis biftoria. quam tanen ex Alcibiade pofis.es ipÍo cognofcere Andocidc. Q nid fit s»zeiu roov. fortaffe alius aliquis inueniet.ego querere non po[Jum. Totum ifibuc, Herniá Andocideo corrupto interpres omifit.
LYXsLildA4 iL
716. 11. Eudemum& Brachyllum,) ictus. feripus ooluos. fort Volumes: Bga yuM c uten: poft dicitur: etfi uitiosé Branchylus impreffiom fit.
717. s. Cum alijsC cc.) ue Zap dw. Tmo duae eiay,ut eft apud Dionyfium Halicarraffenfim in buius uita: ubi unwiási fas in Parif. legitur, in Aldino melius voutazi.eft enin fcribendum ypxtadfáei.quod nofter oct aiite expreflit. Sed Cg" uox KaXaíe ante O Avuaiacte eft ita pofita, ut uideatur dee[fc aliquid. Et Clearcbus mox Cleocritus dicitur.
7i». 9. Anteiuerit.) Logis corruptus. utiq; autem legendum Vriei non heo. fcriptus rcád. Pbilifci eprorammatis primus uerfus eft vitiofus,o FAM fine deficiente, nifi ft eft par veijoviw repetendum. quod non cenfeo. uix fenfus i perc

MORAÁALIA ÁNNOTAT.
85 polfe videtur. itaque meas diuinationes fi floci facias etiam, nr.
Juccenfcbo, dicendum quippe putad mibi aliquid potürs quàm vibil.
ISOCRATE. 1v. ibid. 34. Erechthienfis.)T3£paxérus feilicet fummi Por tifices evantsuel alibisuel aded Atberis ciues neutiquam primarij, €7 qui tibicinibus alendis queftum facerent.cflentue aut babeventur, ut eft de buius patre apud Pbiloftratum C7 Suidam, ipft admi Ynterpres barum N itarum Robertus BriLumus pebibuit cum facris mediocrium ciuium prarfuilJo. nimirum falso. Non «go primus de buius libelli uitiis conqueror. Sed bic quidem mederi facile potui, Memineram enim apud Stephanum in Éjsy/g legi[fe me, fni à Yo onpairue lio Zoexhave, c infulfus librarius lite varum fettatus ficilitudinemsioci corrupit, netiore axle os uoce pro EgsxDoe Íngefta.
719.$. Myrrhinufio.)Mvjjasets. poft bec ucrba,aut bec, aut bis vefpondentia extrita funt ajpxevjee Alkoyot y Aveis 4 lo ovsgee, Rentita babere, facil deprebendes, Dionyfii HalicaraJ de boc oratore infpeto libello.| 4s quoque[oribendum eflron Ks. Fuit enim natus lulide Prodicus.in infula Ceo. Suidas cz multi alij. Hoc mendum ez alibi baud vard obrepfit.
Pauld poft Breves. fic c7 fcriptus nomen mibi Jufpedum. ibid. 22. Orationes compofuiffe.) Legi zxauc o pessAvru&S, Eadem conictura fuit doGi[Yimi amici noftri Vuol fi quemCut virtus eius fingularis, eg dodrina morità Jufpicienda pofcuntobonoris caufa nomino. Quid cnim fit etiimprv nude in boc loco? Et pro és, àmáv legerem. otinventas utcunque potcst ferrisetft Vnvobinidem mecum malit.
720. 16. Leges Athenien.)vouoSiang A lloauie aut nd minatiuo cafit e&t gentilelegendum.aut legendi eft voudtcrócar, quod mifi magis arridet, Vllud porrd ova: uitiofum eft. C uid fi legeidum fit xouas fà uve, 3e ovt Sed fumma fieret priegrandis, Deniqueinfrà cfbipfum docuiffe decem minis: quas pro G8

834. IN PLVTARCHI
mille accipi dracbmis,fi centena drachmae(quod nouum. mos efi( in minam ueniant,non utdeo quid uetct* Scriptus x«govíats babet. 721. 4. AdPhilippum.)Ter 4 wpee gi timaor ctiam[cri ph babet«3e. fed non arbitror eum plurcs ad Pbilippum oratio nes feripfiffe. Caeterdm proxima periodus diftintlionibus plane erat fadata. Quod autem de opibus dicitur, baud dubium cfl ad Vocratent, non ad Apbarcum pertinere. ibid. 1», Adinftruendam triremem.)fmgepyép repone.cx fententía.Infrà oftenditur, Plathanen Hippie oratoris uxorem fuiffe» ut non ufque adcà fit difficile fententum elicere: uerba mutet cai licct aut libet. ibid. 37. Qui in globum.) ZAtrev/ex on. fatavea. faiptus red. Niox pro é«qurngío ipfe quo;&ngoecanpio: malle, 713.3.Diphorum;hoc eft bi s.) AMergon fcribe.nibil avguti slo; G- quid? in fe babet.c7 biga interpretis nibil ad v&. atipepow autem lcgendum, facil? ex ioco patet. ut qtia bis attuliffet mer ecdert.non iom Epborus fed Dipborus dicatur, ludente in uerbi fo no Tecrate,ut fit bifer za zó die qgep,. Mox ubi vuéoteip Q1 xeáae legitur, ego mallem igoplos legere cum V uolfio meo: mto tum, in fine Komete feriptus, non ems babet. ProV ficte Soficlo legi debere, Vuolfüo adfentior, morem noninum fequens.
ISAEO V. 2i4. 19. Quashabuircontra fuos tutores.) Hoc ex bifloria notum cf: itaque feriptum librum có libentius fecutus fiomsqui corio expreJ1? babet. Quid enim funt Aye: fete ame? aut quid bic faciunt! Ex iis quee Veri orationibus prefixa funt, asa tip nom. eA legendum apparet. non gere. permu tatio librariis ufitata cl. Apud Suidam legitur, abfque mercede Denoftbenem fuiffe ab Yo dottüi quod confiderandu puto certe ex uita Demofibenis, que Ciccronianee à noftro opponitur, f«tis cbflat, ne irinore quidem mercede difcere potui[Je Demoftbenem. ÁESCHINE. VL
ibid. o, Cothocides.)Sqibo Kefunielns nó a2. quamuis

MORALIÁ ÁNNOTÁAT.$5
vis in feripto etiam fit. Sed feeutus Jum Philoftratiletoné ez A» pollonium;alterumq; qui uitam AcJcbini preefixam fcripfit, Suida ctiam Kobavídlue babente;€7* apud bune literarum ferie dubitationem tollente.
725. 1. Akidamantem.) Awefauav]gr. Apud Suidam efl Avid] Go 9 E Aiab ri. et eitts mox in Demoftbene fit men tio.atd; adeo in altero etiam Plutarchi Demoftbene, ut qii Dentoflbenem cvadicvit:itemq; in. Lucianica Demoftbenis laudatione. itaq; Leodamantem miffum feci.
ibid.:$.. Probalin thtus. YmgofanMrzilego teens, Eft enim eine Pandionidis tribus Probalintbus, ucl Stephana tcfte. Proballufios autem c" Probalefeios non noui.
716. 9. Aphobum.)Apefow forté Agéberep, ut Apollonius it uita Acfcbinis, qui eg Qvexojn alterum appellat.
LYCWVRGO.: Vil
928. 1. Scriba ciuttatis.)ygauaarie, Hec uox omiff lo «wn totum confudcrat. EFL auteni in[cripto e* Aldino.
7io. 25. Calei Abronis filius,curia Batenfis.) Zazib;v.Sic C7" fuprainitio,e7* bic feriptus.es Suidas ait Baten 7^3 beu Acgeidis tribus e[Je-lusifyo uerd mbil cfl. mox pro&ejgr is lego Aifavkec. bic enim AA 9- eft notus.
io: 24. Quibus fubftruebantur.) useexpoórsnirti vum luévas.non axcongavác Vide Poll.lib. j.p. ni. Onomaft: ibid. 3o. Status liberi.) daáze, run, Videtur aliquid defidevari. Wis auis eft anguibus infeflaiita Lycurgus malas tolle bat. Videtur effe fenarius ex comocdia aliqua.€7* záv legendum. fed€" sw in[erendi efl inter eina?€g'ipsxf lp, EJwvvaé tft fixe non commodé legitur. nifidatiuo cafu dithum eft, ut gue], €7' alia. Nam avwwv ute tribus Pardioridis«les eft ctiam Ste phano.Ego fenipfüffen dÜcvigu any uE Toupius, DEMOSTHENE. Vili
7n. 18. GylonisJ)riawe ex ipfo Plutarcbo fic emendare in promtu fuit. Attigg vàp ehh dien feriberetur. fed quia boc[e
Ogg ij

$i6 IN PLVTÁRCHI
pus bie vepetitur,eg apud Lacrtium quoque in Polemonejez a
libi fic legitur,in medio relinquo.E.t quia buius fummi oratoris uitacim in Parallelis Plutarcbi copiosé cft deferiptastum alia extát dt eadem permulta;non fané volui bic nimis e[fe accuratus, Vide
autem nonne pro óy 116 ét tp mponysuv Se aT exea legi dibeat à vss owvép. In biftoria de Calliftrato amoots uocabulm eft mendofum. v bi[uccurrere non potui e templo;afterifcum
alleui.
731.*7. Literam R.) Ridiculus eror efl in jp pro ju us, Interpres: Etita facultatem dicendi confequeretur. Ceteridm uide an pro vercisoae non fit legendum&xazevieas. uel.cx Cicerone notum cfl; Demoflbenem fuc artis(rbeto-^ vice nimirum) primam litteram pronunciare aliquádo nequiui[Jc. 733. 23. Lamachum Terinaum.) Ttwos fn. alteva uita eft vipera. fort? avpmrots à Lemni urbe wvpíva. Fut^ vunt C7" Attici juop uvgunécion."T eria urbs efi Italica;de qua Stepbanus C7 Plutarchus in confolatione ad Apollonium, Elifim Werinecum Walum appellat. Sed id buc von puto quadrare. 735. 37. In Acaci templo.) A'idneep feribe ex Plutar, cdm cip dxpeou nibil fit:nefciasq; ubi confederit, qui ad Arum confederit,ut babet Britarnus.
737. 19. Decennio poft.) einázg Us pep. ize de mea adderem.sáeu autem[eriptus babet pro wc. liquet.
ibid. s:«. Ab Ephialta.) faribe£ guns legebatur Agi vs e7 in feripto aliquanto re(ius EA«gudoas Epbialtis nomen etiam alibi in bifloria Attica occurrit; frd Demagogus ifte Epbial tes. qui Perficam tra&arit pecuniam;in Hyperidis uita nominatim tommenoratur,
IN HYPERIDE. IX. 739. 7. Alphenum.) A'aguis, feriptus A'Agívir. C7" fic infràbabetur. ibid. 2z. Honoribus.)Axued. Tia e non vivae. Aldi
vus Q7 feriptus veg. Caeterim obiter bog monere lubet;" boc oe

MORALIA ANNOTAÁT. 875 loco intelligi pofJe.quid fit quod in fue Demoftbenis eflversud"
saco eva.
740. 8, Purgauitfe de.)qei vip t ding. fic ex fcripto.
(ez fententia quidé poftulante) corrigo.[ed ex fenfu eg iis quee
prece[Jerunt vnawn. 1$ 0$ pro surie viv fcribendum.
744. 32. Scimus Antip.)Óula A. malim oid abe. fed non
ita multi vefert. Paulo fupra Leofibené pro Demofübene ex bifto * ria belli Lamtaci repofui. que ucl Pbocione Plutarchi nota cft,
IN DIMARCHO. x.
741. 10. Afiam peragr.) izóa. fie veté feriptus, quod in
imprefiis in ài degenerárat.
ibid. 3;. Recufaret.) Aaacuiws. Equidem contenderimle
gendum à Bs&ocvs. Non enim'puto)accufa[Jct Proxenum fiis il
tro de fato domi five furto fe inquifiturum vecepi[fet.
ibid. 31 Contra Ari(tog.) ante A ggeyár, addendum
é lera Ea enim extat oratio Dinarcbi.
IN DECRETIS.
643. 4. Leuconenfis.)pro Aewerfave fcribi debet.^e
xcvavr. Sic fuprà in Demofibene bis, c infrà Suidas(ante ove
inferit.foribit eim Adbnevt Ug. AG QV Asovaiol(- ei AdUxivot infráwgés ante Asvoivie addo, C7" sg duin y lego. Sed el alia funt manca. 74.4. 36. Stratocles Euthydemi F.) faribendum fuit E vfvelius Auges Jeriptus c7 Aldinus babent V vívdi us Au aexelave.ut ur Corretor avfudidy Aiomatnis Jeripferit;idas n^ terpres amplexus fit, non po[sim coniicere. Sed legendum ct ueeisis cuius ooa fupra quoque in fumili errore abolendo fecimus mentionem, 74$. 21. Imperfecta.) ey x n0 nci ya Sic feriptus, € fuprà quoque opcra intellige femiperfedayinnns.
FINIS ANNOTAÁTIONVM 'Tomi fecundi,

TE
RERVM AC VERBORVM IN HAC SECVNDA PARMORALIVM
PLVTAR-.
. chimemorabilium Index iuxta fetiem Alphabcti,
729.24,
734 abforpti à terra
69.5 abflinentia con1ugalis 305.9 abydus 171.39 Accipitra fima 194.24 ac pura natura 194.26 acerbitatis caufa 273.26 achelous 647 26 acoeron 618.2; Achille: 2:938, 261.28, 274.
34» 310.19, 4$4:30, 487. 9,$73.35 705.20, 706.4 achlles pulcer
$9.14 achillis"virtus 43415 achbys quid 618.19 aconiti natura. 296.6 «cro medicus 215.9
athonis oratori commendatio
733 10 actiones amatovig 275.15 aChones[me fine 520.1 actionum requifita 488.36
achonti fentlim exempla$07.25 aclionum vite fons
8o. acltonum voluptas 122.30 Ade 14522, 178,30 a des x 618.23 adelphi yox 372.9
adfetlionum mimi propaeatto
24334; adfetltonum remedia— 316.33
adueríus Affitliones prauas
quid fit vtile 346.5, adfetluum ez peccatorum comparatio' 499-9
adfecluum inequalitas 499-10 adimantus 35837 adclefteates qui probandi man 33224 adoleftentes. quos reuercantur
fenes$28.10 adorids liorti 238.36 adraffea 246.21 adraftes fantlio 672.8 ad[nefatiionis vis 395.19 adfuefaclionis ytilitas| 301.13 adulterium quid 300.8 adulteria mutua$81.25 adulierorum natura 37.8
Aedificiorum mutatio 292.3) 628.10
&geria 81.26 «gefta 94.3 &gipanes 76.12 &pon| 449.37 ecyptiorum pueri cur diumandé periti putentur 168.30
&gyptiorum fuperfiitio 208.11 &fyptus 186.22,419.28, 447.18 &mylUus 2 7522 3165 «emilius Cenforiuts 84-4.
£mi

INDE xX.
affetlie bona quádofiat 498.1» a[f- f Honum comparatzo 113. 20 affcClus an fint opymones 494Aemilis Paulus. 6934». 411, 17, 4715 emiliue Scauri 411.37,412.22
nitus 82.34 ol ws 7331 &oli babitatro 649.19 equalitaty fuus 212,13
aér an primum frigidum 618.3 aer exigne 618.36 aér vt fiat tenebrofus| 618.24, aeris effetlus 603.6 3 ad is natura 6.31, 214.28, 623. aéris notfurni natura|. 315.20 déri ys^ 621435(618.10 aérem effe primum tenebrofan aerem non effi frigidum 623.21
atropus 417.9 aeropa 638.33 «s alienit cui canendà| 586.34 &s optimum quod 711.30 eri alieni fuga 586.28
afchines 288.31 362-5$5428, 63518, 734-9
«fibines Academicus—$19.20 efchinis mors 71547 «fchinis orationes 716.5 eftbinis pater 724.28 &fibinis praeceptores 7152
efibylus 636.15, 638.21 692.11
efculapis 298.3 &[opi mors 2321.31 e[las quomodo fiat 38. 21
- eflatis atq; hyemu indicationes &flus vis— 195.6(19.110 etas iuuenilis ad quid fit accom
ma 20 51633
atas fémilis ad quid accommoda $16.33
«thia 94.25(19
affetlio animi miferabila 398.
10
ajfftluum fatis$02.19 afranius$46.30 africe natura 614.$
Agamtno 15,37,94.5,99.6147. 16, 26). 274: 34 28435» jn.2, 3616 454.9. 27» 640-15, 795.21:
agam nens prajtantua 41414
agatbo 402,20
agathobulus 109.17
agathoces 233.19» 264.7, 281. 26,$5733
agaue 406.27 aeu 716.8 agendi principia 497-4. agenor 67.23 age; laus 71.3» 126.16, 265.305
341.22 343: 354-39»$08.
2, 18,6,$49.29, 552.12 agefilaus Spartanus$46.13 age[ilaus Themijfloclis F,$6.26 agefilas virtus propria 454-23
agefiffratus 73532 aqu 33.9, 59:25$67.32 agriante 120.7 agricolarum fpinam exfcindem
di mes 221616 agricultureratio 2214.24.
agrigentinorum medicamztum ns
agn pater quid dicatur$91.30
Asax 176.4»234:h361.23:37 6 18, 499.11; 554.18, 649-20
alacritatis im. operando caufa 47544
ale natura 600,7

Alcamenes
$39.15 Alceus 398.32 alcbrades 224.344, j1)/7,
392.15 428.29, 436.7, 533-2. 536 225 543.6, 54425, 578,20, 631.8, 711.9,
€ jo aladamas 7253, 7311 alcinous 64.9.21 alcppa 84.14 alcnao$4725, 647.215 aleman 641.21, 684.19 al-yonum natura. 152.18 alcyonum partus 417.8 «Ay 397.3 aleua ThefTalus 371.21 Alexander 726.36, 127.6,
€ 30, 233.14, 161.17,
205,22, 274.15, 2180.26, 283.18, 304. 36; 310,32; 320.16, 322.8, 4118, 425, 25» 479.4» 480.25, 469. 15.$24.8,$68.33, 660. 8, 685.46, 725.20, 719.
2, 736.73 Alexander Magus— aij alexander Moloffus 414.37 alexander Phereorum tyrannis 438.24 alexandri etas 43736
alexandri cum alás imperatoribus Comparatio^ 4y4.1$
alexandri dicla 431.36
Alevandri diféipuloriz cum Vla tomt C7'Socratis comparatio 428.25
Alexandri Pmperium 430.20
alexádri interrogationes, 453.5
alexandri magnanimitas 435, T
INDEX
IN
alexandri pudicicia 446.19
alexandri veftitus 431.21
alexádri virtutes 436.G,454.8
alexandri maentfortuma 426. I
alexandri 41741.
Alexandro| aduerfa| fortuna 450.28
alexandro quomodo imperium obticerit 450.16
Alexandrum effe philojopbum 429.36
alexandrum non fuiffe fortune
magmé viaticum
opus 441.34. alexandrea 4129.28 alexinus fopbifta 345.26 alexis 509.1 alia 421.16
alimentum nature«opnatum 100.8
aliterium 306.33 alpbenus 739.7 alynomiua 450-15 Amalibea Stofcorum 87.9 amantium natura 39316 amafis 443.9 amatbufius 641.5 ambitio 425.8 ambitio occulta 142.18
ambitionis incommoda
571.
Mambitionis yis 118.22 ambitiofus quis[it.— 47036
ambulare qui dicantur.$49.10
amentbe 178.38 amici memoria. 18.51 amici optimi qui 641.16
amic eratificandi citra inuis !am ratis
5/024 de

de Amicis iudicium amicicia quou[que extendenda 550.13
amicis difciffe caufa| 352.20 amicae femen
; 4711 amtacue vere origo 349.9 amidciarum fruclus 469.14. aminias tibicen 120.24. animonis nomen 187.7
amor fraternus natura conueniens 347.20 amor fraternus parentum repe£hu qualis 251.26 amor Stoicus 86 amor validifsimus quis. 75.8 amoris fratermi viaculum 369.
17.
amoris fuga
515.7 amers officium 478.2 amoris ortus 199,10 amores fads 99.5 ampbiaraus 69.6 amplilochus 244.16 Amphion 47516, 682.
20
amphipolis 638.6
amphitrite vnde dili| 212.4. aniulius
82.53 amu[i 439.2 amyntas 427.9 Anacbarfis 377.219 anaco 721.36 anaétorium 225.16 eA ga que 612.31 4naxagora$ 290.24, 325.19,
347.28, 471.31, 573.1, 590. 25 657.17 anaxarchus— 316.33, 332345 479-h 493.4, 499.24. anaxarchus mufieus— 434.27
MORALIA PLVTARCHI.
548.G anaxticrates 730.15, 741,26,
744.34
anaximenes 6.11, 427.21,
$41.26, 616.35, 736.7
anaxillas Orates 7:8.6 anchifés 41666 anchurus Mide F. 68.25
ancus Marcius 411.30, 419.3
andocdes qua etate vixerit 716.4.
andocides Leozera E.
714.21 andocidis elocutio 716.3 andoéidi orationes 716.1 andreas Corinthiws— 69239 androclus 618.15 androcottus 161.18 andronichss 73.7 androtionis patria 653.1 anima optima que 461.19
anima quid feciidum antiquos 605.10
anima quid fit 43318 animebrutorum natura 9311 anim cogitationes 2711.16 anim definitio 6.13
anim definitio| Ariftotelica 60331
anime deleflationes— quales 114.21
anim« defcriptie 107.21
anima excellentia 91-6
anime facultas tymoedes 435. 7
anima facultates 605.36
auim&bumane natwra 214.6
anima immertalitas 458
anime medicina 210.19
anim& motus
47.2 45:3
animenatura| 8.6, 596.19, 537415
rz 7

anima orivo 617.2
enim&pars pruxeps— 4.4.26, 51,25
anm partes 44.8
anim perpetuas 258.25
anima fenfus vnde$1.23
amma nbflantta 4330
anim& Yigor vt pereat. 511.35 anima proprium. fentiendi infirumentum 122.15 «mma inuicem mandétes 250. 37
anime morientis quales 245.8 animarum tranfmutatio 248.3 animalia ab Aepyptis culta 208.20 animalia cur audacia— 153.8 animalium cedes qui decreuerint 467.20 animalium corpora per hyeme cur calidiora 625.12 &nimalium cicurum comparatio 394-1 animalium eenera Gr15 enimalium inimicitia| 209.5 animalium natura 60.25 animaliwm. nutritio c incrementum 64.10 animalium ortus 60,25
animalium praflantiorum finis 112.10 animalibus ingenerata erga bo , mines beneuolentia|$73.30 animalia interficiendi modi va TW 465.19 animus aduerfus pertuvbationes vt muntendus 308.18
animi ad res aduerfas prepara fio auimi effetlio qualis
325.20 9114
INDEX IN
animi diftordia animi partes$1.31,$02.1 animi pbilofophici quid fit 434.
2
497.1
animiimbecillicaufa— 321.8 animi imbecillitas 344-19 animi énteritus 140.9
animi leticie. fubietlum. 125. 36 animi morborum primus 4os.
3i de Animi morbis indicium vade jumatur 405.30 animi obfirmatto 344.36 animi oble(latio 328.35 animt ornamenta, 53120
animi paupertate qui laborent 398.1 animi fuperbi natura. 273.20 animi vus 115.29 anim? voluptas 114.28 tn Animo pracipiwa que sufint 487.31: animum quid inflammet maxi mé 289.35 anii multitudinis yt concilandi$45.11 anius 84.21 annibal 76.35, 472,6, 558. 29, 654.27 anuibal Cartbagrnenfis A21, 29 annon$355 anferum clangere Koma feruata 413.15 anferum natura 386.29 anubis 169.1, 189.6.10» 201.19 antbes Antlicdron 682.25 aniicyra 287.30
Antia

Auticenes 448.8
Anügenes Pelleneus 44733
antivona 448.2
antt 0nd 24116,279.27,191. 29, 342 20, 361.5; 380.145 520.25, 398.2, 7412.25
aniigonde fecundy, 266.2
Anttgons fenex| 174. 6,337. 35 4.2
antiochus 361.7, 366.10, 421.
9» 412.1 antiocbus. Opunty
: 37.7
autiochus Seleuci filius— 450. 35
anitpater 2373b 33193
3227» 7353» 3942» 3951I
antipater Cafandii filius 335. v
antipater Tavfenfis 316.1$ antipatripatita 652.21 antiperiflafis quid /— 400.21 antipbanes 73.13 antiphon 358.5. 710.30
antiphon qua«tate"yixerit 714
antiphbonis vbetoris pater. 711. 5
antipbontes 635.28
antipbontis orationes 712. 36
antipbonti tragedia 712.1
antipbraxs 187.28
antfibenes— 442,8, 474-15 556.8, 656.1z
Antonius
41325, 414-17 antonü(» Augu. conianclio
[474 dijiidium 41424 anytus 150,16; 327.17
MORALIA PLVTARCHI.
Apbareus$4165; 721.6 aphbarer orationes 73i apbobus 726.9 aphrodifia quid 1234.4 apelles 18,18, 320.16 apelles piclor qua«tate vixerit 440.22 aps— 172.33 188.21 210.6 api mteritus 166.9 apolo— 333.36» 239.3» 517.4 apoílo Loxrz cur diclus 358.18 apollo Polycenbalus 685.9 apollinis ortus 197.12 apolluns Pytbá templo quid infcriptum 388.21 apollinis yocabulum— 212.30 apollini cum no(le commwne qutd 249.16 apollini facrum animal 208.8 apollocrates 237.3! apolldorus^ 229.27, 23249» 47435 630133 apollonides Cyxcena— got apolloniws perjpateticus| 365. 34
735
apollonia 215.314 apopis 184.2 apothetus 68337 appellationum origo— 150.30
appellationum varielaó 498.5
appetitio ciborum vt imtetuy 268.7
appetitionum. differentie| 96. 29
appetitionum mediocritas 319. 30
appetitus animalis caufa. 64. 18
appetitus nece[faru
appius
99:37 5541

Appiws Claudiss$2:.27
epum alueus optimus—«78.3
epsmnatura— 151-14, 457. 24
«pufia quid 187.8
«qua an fit primum f?cidum 610.18
4qua que faalim concrefiat 619.23
aqua elementum 182.6 eque origo 11.35 dqué natura$.25, 619.10, 624.29 aqua friidifime qu£ 628.25 aquarum fluxus 602.10 aquilarum natura 305.1 aquilonis natura 309.1
619.16 Are tubarum[onitum edentes 75.10
arafpes 304.31 aratus$4423 archadieus vates 348.19 arcbadio Archiuus 279.31 arcanum cur[ilendum 391,4 arcanorum natura 296.22
ercanorum princibum indavatio 196.5 arcefilaus 286.20, 317,4, 428.1 archedemi patria 652.21 archelaus 110.4. 439.345 650:3G
arcbelaus plyficus archelass Macedonum rex ji7.
ET arcbelaus vex 38 archeptolemus 7TAA!A, 71 ercheftratus pocta 4 16.23, 7
archias
INDEX
IN
Archias Pbygadotberas 740. 10 archidamus $4024 arbilochus| 239.20, 684.11, 686.36, 697.27 archimedes
34339,$40.
6.235$1033
archimedis(ludium 117.29 rchinows 71131 archinus 717.12. archippus 631.10 arcon Pytharatus 744-3
archontes quomodo legantur Atbenis 449 3t archytas 21148, 57454 arcus. celefls| mathematicis
quid 17248 ardalus Trezenius— 68432 artabanus 36533 artapbernes$85.11 artaxerxes 450:36. artemifium 66.24. areimantuad 190.37 arenas$6157 aretbufa 47115 argeades 435.4. arville natura$82.56 ane 47527 aro nauis 174. artamenes 165.17 arideus 245,36 ar manu natuutas 191.19 artobarsanes 7148 arifiagora 7402 anflarcbws— 116.23, 603.21
ariflavchus Theodetle pater 347.6
ariflida 578.14.
ariflidas 124.31, 281.2, 190. 36 4555$519.12, 527.6,
53e.

330.5, 54.6.11, 552.21, 635* 15 71L24, 715.24 Arifiippus 2:33» 288 20, 3536, 39435 397.4 arifiippus Socratis— 43233 erílo 157.40, 235.21, 295. 3b$5315 Arflo Chius 470.23, 482.37
ariflo Oel eus 226.35 ariftons patria 65248 Ariflobulus 133.27 ariflocrates 218.5
ariflodemus| 104.37, 129.28, 47936. 724.34. ariflodemus Batenfis| 716.29, ariflogiton 379.2.4.63.6, 712.31 ariflonicus 440.8, 734-30 7j911 Artflonymus 729437 ariflomymus Ephefius /— 78.26 ariflophon$19.6, 653.25, 732.9 ariflophanes 120.22 ariftophanis dicédi venus. 708. 20 ariftophanis pocfis qualis 710.3 ariflotechna
21044.
artfloteles| 374.14, 430, 12; 496.8, 649.4
ari[lotelis patria. 652.16
«riflotelis voluptas 125.8
Arifloxenes 120,21
arrephorotum 725.21
amidew— 443.9, 444-32, $20 25
arfaphes 184.19
«v5 dicendi vt exercenda 558.9
artis cil op? maximi 579.31
artes vare 587.10
artium increméta quid efficiat 438,14
MORALIA PLVTARCELI
artium or'go
$8 aruerb natiuitas 167.5 aruntius 74.30 aruntisis Paterculus 94.6 Afclepiades 710.9 ajclepiodorus 631.2 afcleprus 731317 afdrubal 66.16, 429.2
afia incolarum feruitium. 319, 24
afin natura 179.14. afo 16743 afpidu comparatio 210.33 a[pidis cultus 210,21 aftarta 169.23 after Obynthius 70.1 aftrorum conféclio 11.4, aftydamas 638.25 Ateas 439.2 atepomarus 79.13 atbeas Scytba 120.244. 521.38 athens obfeffe 37756 athenewus 31033
atbenrenfium in fabularum a€Hones famtsa
617.$ atbenienfium ingenium C7 na tura$34.23 atbenienfium yiClorie— 638.2 athenedorus— 357.16, 439.3g atho 2176» 31814 athos 441.16 atbyr 106 25 athyr menfis/ 168.11, 185.36 atbyrs 198.33 C.Arlíitas 418.9 atomi nomen(z?natwra 9.28 atomorum figura 9.28 atoffa 36519 Atreus 80.21, 352.10 atrometts 714.28

INDEX IN
Wtlalus 120.4, 350-33, i67. Bacchi cognomen 182.16
20,$2114 bacehi nomen 187.5 auaricia belluina 4oo.x bacchicorü facroriritus 193.2g awaricia puntta, 76.30 bacchylides 6532 auaricie exitus 7235 baílra 429.10 a4uayicie natura 3998 34. bagoas 4456 auarorum filu 40056 bal Aepyptiis quid 215.18 auaroram natura 3992 Q.Baleariens 41-33 aedacie militaris exemplum battus 574.1$
69.10 Beatitudo vide depédeat. 566. audacie vox 242.12 34auditio fuauifiima semp bebe 19133 auditus quomodofiat /— 49$. bebo 202.9 4ud:tas foramina garruls vos bellicoforum piflura 165.29
definant 37122. belonarom natura 381.36 auditus impedimentum$92.26— bellerophontes 300.3 qttea 24117. belluarum natura 114.15 augu[Tus AV, 56335 bellum Cimbricum 75.G augu[tus Cafar$17.26— bellum Vlyrici c7 Traballicum auguft vicloria ACaca 418.21 45319 aulidis 71.30 bellum Samnitium 67.31 Auli$8318— belliporta 418.2 atrium iudicium 7go4.20 bellrequifita 410.30
auruwn imnternum corruptele
expers 72.6 aurinatura 159.2 autolycus 102.25, 226,10 autolycus Areopagita| 730.20 antomaton qui 676.28 autopbradates 448.25 autoritatis effeflue—$74.20 autumni natura 181.29 auxomenon 2316.33 Axtoma quid 609.2
B B Acchanalisi fefhiuitas 405,
Baccheium carmen.—| 698.10
Baci 705, 178.3, 248.28
beneuolentía. quibus. opponatir 658.2 beneuolentia quid fig /—-.658. beneuolentie caufa 3631) beffus Pannon 226.55
befliarum comparatio 102.20
Bias 337.jb 37.31
biantis diclum 21841
bilis à benignitate diflantia 133. 6
bilelaborantibus que accidant 47.16
binarg natura 37112 bio 240.23, 345.23 bocchores 164.7 bocchorides Aegyptius— 334.13 bocchaus 54.7.21
Boedro

Bocdromion men[is— 366.26 baotorum natura 463.15 beidum 113.35 bon[pei ava 419.25 bonum imperfectum 188.9 bonum quid Epicurei— v1.23
boni natura vnde exiflat 111.50 boni proprium quid 133.5 bonorum confideratio— 316.12
bonorum cum malis commixtio 190 6 bonorum c? malormm inflrumentum 380.9 bonorum feri 330.20 bonorum memorta 323.10 bonorum posi mortem expetlaito 158.34 bona amittendi metus 140.21 borborus fliiutus 649.10 boto 719.18 Brachyllus 716.31, 718.7 branchide 23j16
brafidas 217.7. 455.25, 633.37 brafide virtus propria. 454.24. brennus
714 breuiloquentie laus— 387.30 " briarens 718.8 brifeis 284.35 brutum quid dicatur| 484.4. brutorum artes 100 31 brutorum ca[flitas 99.20 brutorum cum plantis compara tio 151.18 brutorum dotlrina 101.34. brutorum fortitudo 9316 brutorum natura 113.30 1552332, 655,25. brutorum proprietates—«1.10 brutorum puena 658,531
brutornm ratio in[ità ioa.
MORALIA PLVTARCHI,,
bratorum temperantia| 964 brutorum virtutes 93.15 Brutus 7122, 34.28 bubonis natura 365.10 Biecephalea 429,30 Bulz$64.13 Bufiris$3.23 bufiritarum mos 179.ri Buts 204.20 Byblus 169.3 byfatia 76.25 bygantius 395.20 c
(es: 24:19
Cacie y dc hbatura«78.1 cécilius 725.3 ceciltus Metellis 411.35 M.CGedicius 413.1t C£)1eus$5.18 cepe natura 1653.25 CéfaY!.— 415$64.20,$66
36, 169.119, 620.6 Tit.Cefar
$1.5 cafanis fortuna 44.8 calamitatu caufá 37437 calamitatis remedia— 644.6 calamitates publice 231637 calamoboas 39437 calibpo 415.16 caliopus 226.30 callefbrus 711.20 callias 4028, 578.19 7174 callias Syracufanss 7ij1.36 callis adulatores 474.29 callicles 340.2, 57G-1À callicratidas— 118.16, 577.8 calimachu— 66,10, 634-23
callimachus Cyrenauà— 14-13

€allimicus 656.17 callintci 44.613 calliope 472.34» 538.29 «alliroe 7648 eallflbenes— 274.15, 52124 calliftlumacha 71932 callifton 739.3 calliflone 729.24. callftratus 55517 callftratus Empedi filius. 75. 17 callixengs 150.16 callondas 239.21 €alenus 719.25
calor in aerem mutatio 619.5
caloris proprium. 627.34 calpurnius 78.6 calpurnius Cra[Jus 7622 calpurnia 7957
calumniatores quid fcrutentur 306,29
ealypfo$89.37
camillus 14441, 281.2 412.34» 653116
cambyfes 367.36 canicule Tela. 20137 canis figura quid denotet. 16G, 4 s tan veneratio 189.18 canumnatura— 308.21, 394. jb 570.20 eanopss gubernator /—- 17337 tántbari cultus 210.22 tantbarides 227.17 santbaridum natyra| 400.5, 659.32 cantbarolethrum 937 cantharorumnatuya— 210.28 canulia T capacitas quid fit 29.3
X IN capio$6314. C.Caprarius 411.34. Carbo 21534.$37.34. carcimus 638.22 cardaces 120,6 carneades 108,25, 325.34. 392.22, 394.25, 420.15 $19.21 carnt efus caufa 468.34. cavnes cur edantup 459.16 carnes yt edende 465.15 carnes vt nafcantur 621.10 carnium cruditas 462.16
carnium efum effe contranaturam 462.1 ex Carnium ef damna 4639 carnium preparato— 462.19 carntum vfus 100.16 cartbagintenfes viti 41.10
cartbaginienfium IBQenlis$34. 32 cafander. 22538, 361.5,$61.18
cafandri Slatua 237.25 cafandra 81,8, 574430 Cafpium mare 441.32 cafstus Brutus 7tiO ca[stus fignifer 7133 castor 361,21 caSfores 29.3 castorum amor 15648 cafus e» fortune comparatio 676,28
cafus fortuitus 72.10 cafus infberats 499.18 catabates 445.36 catbetus 84.23 Cato 264.17, 290.36, 332
2» 342.30, 365114, MA: 36, 471432. 479.30, 507. 25 316.9, 518,7, 519.14, $30.

MORALIA PLVTARCHI
$30.6, 543.29,$46.12 55L.24p. 553-9; 554-205 55531.$69.18, 572. 17, 582. 2, 586.31 Catomaior| 541.$44.36 cato Romanus$10.34. catilina 553-16 catulus 342.30, 547.27;$51. 24 Caucafuá. 429.10.30, 441.30
caidine furce 67.33
aua quid fit 17.36 caufarum diutfio 67538 caufarum infinitas 12.4. Cecrops cur biformis— 233.25 celene 68.20 celtiberum confeetudo /— 388.5 centaurorum orius 99.30 cent'manorum natur& 748.31 cephi odorus 335 cephtfodotwa 732 cephifus£65.12 Cepío 684.34. éepion 6383118 ceramicus 378.9 ceraunus 446-1 cerberus 140.32 ceres 206.25
cereris ac Proferpine nome 187. S icis inter ambulandum el Cernició inter ambulandum eta tio quid denatet 258.37 €eruo cur cormia data 442311
Chabrias$19.145$46.18; 640.22
cberon 293.5 664-10
cberondas 719.16
cbaronidas 710.25
ébalciceci temblum 385.32
thaldoris de deis opinio 19210
chaos quid 199.6 chares 36.35 514.33 charices 357-4, 73.37 charlaus— 44427, 659.10 cbarillus 550.7 charinus$58.1$ charmides 39022,730.1 cbarmofyna. 178.29 charybds 2166.7 charondas 299.6 cbaropos 178.8 charon 706.6 chemia 18156 chenofiris 194.14. cherronefuss 658.6 chiron 705.22 cblido 516.6 chloris 394.22 chos$69.36 choafpes 645.35 cholera. laborantium. matura $89.10 chon phs Memphita 165, chrematis vfus 692.3 chromts 67.23
ehryfppus— 80.24, 483.195
496.89, 501315 6:8
chryfippi patria 652.10 chryfitu quid 400.22 Cibi qui cauendi 304.26
Crero 258.19, 260,14, 414^ 15 54137 ciconie cultus
a10.20 ciconiarum natura 10137 ciirandi ratio 94.8
amo» 22441 235.30, 482. $$319.14». 527.6,$16.28» 540.3; 558,35,$69.17, 636^ 14
eine[ias 635-31
Hlb

nna 7932 emyras 75-30; 450.4 circulis laflei natura 3445
circuli xodiact ornatus— 12.3 aithare firwra 33 citbaredice artis nomi 68320 cizilis bominis inflitutio 166,3; ciuili viri animus 562.19 eiulis viri officium 558.8, 562.
37, 580.8 ciuilis viri proprium— 474.2 cimili viro que cauenda. 518.46 citas quid 236.19 ciuitatum maxima bona.$79. 3 ciipm concordia 580.10 ciutum obedientia$66.5
ciuium. feditiones ez difiidia
578455 Cleanthes 488.2 cleantbis patria 652.20 clearchus 44536, 717. clearcbus Ponticus 9.34. clao 47134 clafthenes 16.3 cleon 295.37
€le0 534.30». 545.32. 548.7, 558.27, 569.8, 631.4, 658.
10 cleobula 71147 cleocritees 717.6 cleombrot us 729.33 cleon&s 116.1 cleonica 230,1 cleopatra 41418 clinodemsus 63110 cliflbenes 519.32,$46.18 citomachus 429.1 clitophon 545.33 elitophontes 418.29
INDEX
IN
citus: 445.22, 479.45 499.13 clodius 389.17,$45.23: 653.23
clonás 684.8, 686.9 clufia 72.14. clymene 662.25
cbytemneffre[omnium 229.20 Cnephas quid c vnde diclum
618.17 Cocles Romanus$711t cocytus 140.3Z codrus 656.11 codrifaclum 74-8
celum. qua Áigura frgnificetur celum vt natum
11,2 cali natura. 26.23 cli orbes 26.29 cena monflrofa 459.11 cena fumtuofa 466.27 cuna eratia 254.3 cognitto vert qualis I15.12
cognitionireri adiuntla: 300,
1 cognomina varia 446-15 colendi qur fint 565.6 collerarum amor 164.33 colophoniorum genus— 4zi.as color mediu? 490.X color quid 19.2 colors genera 19.9 colerum| moleftrorum. remedia
645.4 colotes 128.11 comarcbius 683.117 comete natura 34-36
Cominius SuperLaurfisnus. 81. 26
conceptio vt fiat 45.23
concordie fundamétum 31746 concordie fymbolum
389.5 eum

eum. Conditione poni quid fit 672.3
confidentie defiriptio— 95.13 congelatio quid. 627.19 congelatto quomodo fiat 619.9 congelationss caufa 622.31 coniugia brutorum 113
coniuntlionum apud Dialetlicos"vfus 611.34. C0nonm 128.16, G3112, 638,11, 644.3
confctentia male fatlorá 319 22 confaentte male indicia 231.26
confcientie pana 229.10 confilium[apiens 57$ confilia quarum rerum ineantur 488.25
confolandi ars 713,4. con/onantta diapafon 693.36
confonanti& natura— 6o 136 confuet udinis vá 311,15 389.30 647.4 confiultatio antmt 495.10 agontemtus efficTus 284.27
contemtto qua fugienda 577.5 contenttonu vox 212,11 continentia que dicatur. 491.3 continentia virtute minus aliqual 491.15 continentie Qe temperantie difirimen 490.35 coptingentia que$74.15 contingenti C fati comparatto 672.20 contingenti cz pofsibilis differentia 674.4.
contingentium diuifio. 674.25 copais
99.9 £oprewus 2216.9 eoptitarum mos 179.10
MORALÍA PEVTARCHIÍ,
coptus 168.20 cor hirfatum 68.13 corax Naxius 239.1
cordati bomink quid fit 342,10 corinaa cornelius Scibro corneluus Sylla 412.3 cermiculus 419.35 corpus e vitiofo corpere natum »t curandum 241.25 Corpus quid fit 18.8 corporis affetlioni natura$3.25 corporis humani miféria. 0.g corporis imbecillitas quid adferat incommodi$14.17 corporis membrorum elementa corporis natura 106.15(62.10 corporis princibium 59746 corporis robufli caufa 32.8 in Corpore cur pleraq; duplicia 34721 corporum accidentia 9.17 corpori intellie:bilii natura 9. coporbnatura$973—(n corporum primorpi caufa 185.50 corporum folidorum forme 35.5 correChomis efficlus
639.8, 689,19 544.30
$0415 cotys 216135$65.16 Cradias nomus 685.1x eraffus orator 555.26
eráterus 361,4, 380.23, 448.38 €TALOS 149.25, 310.36, 441.36,
$8110, 597.34, 685.16 crates Tbebanus
$90.1G tratinias Magnetes$52.24. tratinias 712.24. cratippus 651.14. credulitatis remedium| 190.8 creo ET erifo 310.16

Critias
eritolaus
eritolas patria critolass peripatet IC crocodilus cur colatur erocodili natura
4 Crocodilis qui non. snfiften1l.
tQ
tur 170.30 crafus 577-13 cromnus 34331 €ronos 180.10 cteficles 73115 ctefipho 278,21 ctefipbon 71521, 7141
cucurbitularum natura. 298.3, 3525 6003p 643427 cupiditatis Qp indic comparatio 494.28 curiatü 724 curiofitaa amarore permixta
39527 curio[itas in quibus[ita fit 297.
15 curiofitas quid
18, 300.10 curiofitas vt fugienda 296.30 ceriofitatis damnof exemplum
29312, 298.
30544 curtofitatis mala 383.30 curiofitatis remedium| so1.12,
i» 304403 curtofitatis vitium 291.8 curiofitatem féquentia 3100.15 eurio/us quis 257.10 curiofi animus 296.1 curiofi mores 295.26 curio[i que quaerant 299.3
enrtofi quibus malis deletientur curioforum aures
297.26 238.5
INDEX
IN
curtoforum exeratia qua 297.x
curtoforwm fides 300.31 curtoforum loca 299.26 curiofis inuifa que 299.12 curtis 69.1 Cyane 74-21 cyamnppus 7512 cyanippus Syracefanus. 74.19 cyclops 380.1 cyclopum ager 92.26 cynegirus 66.9. 634.233 cynopolitarum mos— 1309.14. Cyrus 265.37, 28125, 304.
30» 368.3, 394-4, 4492»$75.6, 660.8
Cyr? virtus propria 454.22 gyrenaicorum opinio 107.32 Cyxicenss 36.8 cyxicena. 124432 D
D Aiphantus 235.1
Damatrins menfis 1306.29 Damocbares 726.9 Damon 690.13 damon Peantenfis 73525 damoftratus 7j13 damoteles 734.30 danaus 157.36
darius 304-36, 365.17, 426, $ 436 26 4456, 449.
25,$18. 6,$21.30, 585.10 darius Hyflafps F,| 449.24 darius minor 306.27 darius Perfa 716 datu$85.11 datu Perfarum fatrapes| 66.5 Decius 149-10 P.Decius 7.8 P.Deciss Romanus 743
decori

MORALIA decori^tiolatio 257.3 defenfio rei benegefís— 3604
defenfio fu$. mixta laudatione
257.20 definiti natura 671357 deianira 16.4. delatores 306.21 deleflationb natura— 39314 deliciarum contemtus— 9815 deliciarum varietas^ 465.20
delicla maiori cur poteri luant 231.25
ob Deli£la maioris qui puniantir 243.10
delphorum pone 23j.6
demades 400.14». 399-4» $41,812, 554430». 569,30» $7316, 73021
demarathws Corinthius| 430. 3i
dementie natura 405533
dementia. profligande prinapum 405435
demetriu4. 24316, 327.0 335 18, 388.17, 445.24». 56916,$78.10, 742.25
demetrius Pbalereus—- 573315 64617.
demetrius Poliorcétes— 90.
demochari 716.L
democbares 737.9
demochares Lachetis filius 7 43.
democles
719.10
democrates— 118.6, 54228
democratia quid$9.1
democritus 128.29, 155.18,
303.35 496.9, 573.2» 617.29
slemodice 7318
TLVTARCHTI.
demodocis Corcyreue— 682.34. demon:cus Alopecenfss /— 713.22
demonftrands vv 8.25 demopbilus 7231 demophen 732.5 demoflhenes— 260.3, 33619 361.37, 400.14» 527.10» $37.37.$40.30, 541. 6 542.18» 543 4p. 534. 29»
$67.8, 631.4». 633.375 638* 10, 641.) 717.28, 72019, 724.16, 7256, 729.7 demofihenis cognométi, 737.28 demoflbenis coronatio 734.30 demoflbenis exercitationes 73215 demoflbenis in rempubl. merita. 74312' demoftbenis obitus 736.23 demoflhens orationes. 737.26
demofthenis pater 73117 demofibenis vesgefl&— 734-6 demoflratus 78.36 denará numerinatura— 7.28 dentium vfus 374.31 deus cur beatus 479.3 deus cur mul[icus 615.9 deus malis yt vtitur— 21525 deus qualis$9127 deu quid fit 14.9, 205.5 dei clementia 213.4. dei cognofeendiformz— 15.10
de: defcriptio Stoorum. 32:10 dei exemplum 222.30 dei imago 47847 dei in celo(imulacrum. 479.23 dei natutà||. 102.15, 212.265
223.0. 239.25. 291.14» €78."
480.10,$96.15 €79.4
Hhh i4

dei noticia bominib.ynde. 11.9 dei-virtutum imitatio deo beatitas ynde 159.24. deo quetribuantur— Gogag deum nó curare bumana 35. 15 de Deo difputationis finis 314.1 €x Deo fruclus maximus 211.22 de Deo quid fentiamt. optimi
qui 3245 dà duwerfis nationibus druer[i
an[int 205.10 deorum adminifter q^ 478.2
21I.q 221.9
deorum caffes 13.12 deorum differentia 133.1g
deorum metus legitimus 150.32 deorum numerus
190.32
de Diis fabule 166.3
de Dri opinio qualis effe debeat 130.18
de Diis opiniones»t traClande 206,20
& Din que petenda 159.18
deos fé facietes bomines 1 74.30
Dexitbeus 73136 L.D'adematus 411.33 dianium 224.16 diana 584.13 díane nomen 212.10
diane facerdotes Ephefi 527.20
diane facrum animal| 208.9
?apente 694.19 diateffaron ibid a8 diattontes 3518
dicearchee conflagratio 250.1 diclamni vfus
1019
«ues epagomene quid— 166.31 dies ne, alus 167.13 diei Fifi eum; fequentis conten tto 416-1 diei lux 216.18
INDEX
IN. diefts harmonica 304.20 dinarchus 729.27 dinarchi orationes 7421.36
dinarchi pater c? patria 742.
2
dinocrates 729.3j dio 33515 123.7 dionis interitus 226,30 diocles 744-17 diocles Melittenfis 730.6 diodotus 734-33
diogenes 133.18, 149.2, 253. 22, 285,4, 303.18, 31.6; 312.15, 330.18, 338.1, 400. 36 40326 434.33, 462. 37, 480.25$04.18, 505. 35. 646-33
diogemes Babylonis— 429.3
díogenes Cynicus 73734
aiogent patria 62.10 4
diomedes 76-15, 526.27,,550. L1 454.35$67.5 570. 33
diomweflus 79.2 dsondas 739-.2.24. dionyfíus 177,26, 184,5,
207.37; 215.1, 261. 19,
312.33; 340.23, 384.25, 388, Y5 439.123 470.20 474. 331, 47534» 491.4, 505. 35. 521.32» 574-32» 712.27» 718.u
dionyfit cadauer 217.26 dionyfius Yambus 689.39 dionyfius iunior 446-2 dionyfius maior 320-10 dionyfius Syracufansa— uv
diomyfius tyramnt 433.5» 43817; 712.2 diris
7a Dioni

Diotimus Diopithis F..— 731.14. dioxrppus 303.19 diphilus 730.22 ip. Difceptationibus cau[arum
wid 4 endum 5821.14. difaplinarum liberalium vtils
tas 681.16 diftordie«ffeClus 358.1 difenfionum fuga. 559.11 diuinationis natura 54-9
diuinitatis appetit? quid 15936 divinorum ad bomines tranflatio 174.5 diuitiarit amori proprisi 399.13 diuitiarum. alinina. cupiditas 39937 diutiarum flicitas— 40330 diuitiarum impotentia. 396 diuitie quatents laudem. mereantur 396.1 diuitiarum[us 40213 diuitias parandi modus 311.9 diyllus 631.20 Dotlrina philofophica vim le: Eg epta 47531 dollrine philofophice. effeclus 471.25. 480.21
dokana 346.29 dolon 499.1 dolone ienobilior 9745 dolori eft. 141.7 doloris remediuns 641.27 doloris vis 106,3 dolorum caufa 15.35 domitianus— 306.5, 56334 donandi arbstriuns 337726 dofitheus 110.12 Drace 690.22 dromoclidas 53319 dveuaía 332.11
MORALIA PLVTARCHTI,
EU Toliex$r2 ebrietas 74.210 ebrietas quale vitibm— 375
ebrietas quo. nomine. culpetur 37519
ebrietatis effe£lus 152.38.(2
ebrg Qa Tult differ it4 376.
ebur vt emolliatur
145.36 Echemythias— 30014 echo quomodo fiat$0.16 eclipfes 189.1 Edera cuiconfécrata— 184.13 Eetionea 7111 Egeria 416.32 Elaus 94.57 elettra 498.5 elettrs natura. 601.19 elegsarum alor 625 20 elementa geometrica 7.210
eleméta qua vocetur$.9.(598.1 elementorum fieurs cy corpora de Elementorum mixttone. Co
temperatione 19.23 elementorum ortus 359.5 elephantorem natura— A323 eleu(ine 721 elewfinius 656.3 eleutheria feflinitas 79.9 Ematbion 416.37 emodi montes 44139 empedocles /— 293.1. 467.0
617.35» 624-34 Endrome 697.1 endymatia 686317 entelechaa$5 210,17 entoria, 704A7
enunciatorum diuifio 680.26 Epaminondas Thebanoris dus
71:28 Hhh
i

Epaminondas 124.25, 126.37, 144.16, 257.37, 250.6, 265.31, 313.5 321.35, 4 02. 20, 456.35 479.25, sil. 15$1.5 530.8, 531314, $45 14»$46.19, 551. 19, $526, 555.17. 35 568.2, 5713. 578.23
epaminondas Tbebanus 652.15, 63743
epaphss 134.22 epeus 263.25 ephialtes$40.23. 545.37; $59314.. 73737, 739.16 epborus 39444
ephorus Cum&eus| 720.8, 72. 37
epicafta 394.22 epicherecacia 298.26 epicharmus 44219 epicles 738.28
epicureorum confolationes 134, 1$
epicureorum dogmata( mores 129.1
epicureorum iaClantia— 111.35
epicureorum voluptas| 10530
epicurus 109.16, 115.26, 154.7, 309.23, 32577; 163. 25, 47444
epicurus Neoclis filis 9.9
epicuri do£lrina qualis 9:36
epicuri taclantia 124-3
epimenides 506.36,$7147
epiphi menfis 19513
epitedams 467.16
epona 7853
iz quid 610.15
Equi natura 37019
Erafifiratus 23832
INDE
X IN
eratoftbenes$09.3 erebus quid, 626.12 erecbtbeus 75.1 eretria 387.2 ergana 359.15 ermnys 246.34, 386.20 eriphyle 227.1 errors mufici caufa 85.7 eryned berba vis 47148 effendi defiderium 367 Eteocles Thebanus 251.36
etbice c? theorice comparatio 488.10
yo 497.17 iin Grecis cuv dicla 2213.23 Eubuliles 73.23 eubulus 3611, 725.14. eubulus Anapblyfiius— ss9.2 evilides 288.10, 717.21 euclides Olyntbius 728.14. euclides Socraticus 367.7 eudemus 716.3t eudoxus 117.16, 365,2 euemerus Meffenius 17435 enenss 84.14. euergete 4463
enbarmonsj cantus autor 687. 8
eumenes. 350.32, 367,10; 380. 21
eumenides 647.17 eumolpus 753 79.24» 656.8 eunomus Thriafius 7135 eupborbus 387.2 eupborion 311.28 eupbranor 632.2 eupbrates 447.20 euphrona 304.8
euripides 337.22» 311.10) 636-14. i j eur)

MORALIA
euvynedon 224,16, 561.245 638 9
eurypylus 2815 entbydemus 286.26 entycrates 386.56 enxitbeus$41.1 excandefcentia quid /— 485.15 excandefentie natura 148.0 excrementi natura 161-14. extiimationis commoda$74.
29 ex[piratio vt fiat$135
exfeliwm. non. effe probrofum 655.35
R
p 8315
Fabius$19.14. fius Fabricianus 83.17 fous Gurges 63.2 fabius Maximus 68.16 fabricius 315.3 fabula Aefopica 768.21, 405,
10, 518.15
fibula de aftni vmbra. 038.1 fibula de vulturibus|$89.25 fibula quid 172.30, 639.26 fbularum deleclat:o 115.6 fabulis cur vtendum|| 199.26 facies mundi dextra cz finiflva
190.29 facultas quid 487.3 faalitats effeclus 285,28 fcilitatis vtilitas 288.7
facultas ciuilis vt paretur 321.5
facultatis natura 673.31 falerie 82.6
fame G'oministemplum 413 9 famis finis
fatalia que fint
257.2 67jat
PLVTAR CHI
talia quomodo omnia 677 14
talium euentuum dolia. 645. E
fuum 21.24 atum quale[it 670.10 fatum quid fit 669.21
fatum. quot modis. accipiatur 669.12
fati cum fortuna. comparatie 672.19
fat! cum. prouidentia. collatio 671.19
fatinatura
21.32
fats cognata 673.18 fat: que— comprebendantur
$77.6 fanus 81.29 n 70.19 Febricitantium natura 234.20,
i5.2 fiis accidens 234.25 fibus canfa 64.24. feb definitio 64.26 f natura 365.9 felyene 215.27 feliitas quid 677.4 filiitati aduerfum 110.23 feli cultus 210.22 félinatura 20$.6, 210.2$ filum partus 152.31 fée 70.19 femine an femen promutant
5.13. fimnavtnafantuwr— 4533
fénratores quid efficiat.$88.17
fémratorum artes 586.9 ffenratorum errores 58«.15 ffmratorum pernicies— 587.5 feine pro fenore 585.25
Hhh»

82.2 P
& Ferd nutriti ferri natura. 202134, 60214
fetus quomedo alatur 59.1 fetus im vtero formandi tempus 61,35
€t345 12 vtero ges$8.22 fetus perfecto$9.10 fetus feptimo menfe editus cuv vitalis$9.16
ficus Ruminalisvnde dila 415. 26
Aura nuptialis 198.15 figura quid 19.34. filie patres prodentes— 765 EJ] boni e iufts 251.10
filiorum erga parentes more 158.2:
Jilioseducandi ratio /— 157.28
firmus$814
Fiftula capiftro emendata 177. 12
fiftule effeclus 177.9
flagity nondum commifsi pana 242.24.
flagitioforum vita 110.22
flamma vt extinguatur. 274. 35
floventia 78.5
Ruuiorum decv[us|| 60210
Forme difsmlitudinis: caufa
57.21: forme fimilitudinis caufa.$7. 10 fognidins ebietlum—|$1047 formofi vtledantur— 11047 fortitudinis acies 95.24. fortitudinis proprium| 379.15 fortuitorum corretlio— y12,14
fortuna cur multum debeat imperro Alexandri
44118
INDEX
IN
feriuna forts 41114 fortuna quid fit 22.3, 488. 19
fortuna Romani imperü 42v
fortune à cafu differemtia 24. 15
fortune accufatio 408.26
fortune commendatio| 408.30
fortune| definttio| Platonica 675.35
fortune defrriptio 410.36
fortuna ez fapientie comparatio 408.33
fortune e? vitiofitats comparatio 148.22
fortune genus 67517
fortune mafcule fanum 419. af
fortuna muliebris templs| 412. 34» 419.6
fortune munera 44245 fortune officium 414.1 fortune opera 44315 fortune oratio 42525
fortune primigenie et obfequen. tis templa 41938 fortune priuate templi 419.19 fortuna zyjoewmoypadix 416.12 fortune qui füccenfeant. 410.25 fortune[imwlacri vox.— 413.4. fortune templa. 412.27, 418.37 fortune verus vfus— 449.15 fortuna virgis fané /— 419.25 fortune virilis templum| 419.5 fortune vis 673.27 fortune viftofe templis, 419.19 fortuna vt vtendum— 327.16 Frater amiffus. irrecuperabilis 55 frater erga. fratrem quomodo fe gerere

MORAELIA
gerere debeat 570.25 jfater. inferior ot. tratlandws
3359.20 frater malus vt tiatlandis 35310 féater peccans vt admonendus 31.30 frater preflantior vt traclanuá 360.11
fiatris matori officium| 362.57 fratris minoris oficium| 5631 fratris patrocinium 356.3 fratrum amicitia rara. 347.10 fratrum concordiam quid conti neat 369.20 fratrum conflans benewolentia 350.8 fratrum difiordia ob etatis difermen 362.21 fratrum inequalitati vt meden
dum 58.17 fratrum iniuflicia 37432 fratrum interfe offica— 3632 fratrum immicitie 251. fratrum odium quale 32.14
fratrum officium viuis parentibus 354-29 fratrum officium mortuis parem tibus 356.11 fratrum quanta debeat effe con iunélio 368.36 Jfatrum füpplantatio 354.37 fratribus etate propinquis que cauenda 164.5 fraterna beneuolentie exempla 365.19 fratriadia 77.7 frigefaCl onis proprium— 613.30 frigiditas quibtts accommodata 51125
PLYTARCHI
de Frigido quaSIiones| 6156 féigorss adiun a 626.34. frigoris affe Cfiones 614.7 frigoris opificis 614.19 frigoris prima cawfa— 619.29 frigoris qualitas 626.37 Jrigors y5 627.8 frigus non effe priwationem 613. 3
fiugalitas Aegyptiorum| 164.1 fiugalitatis a/ylum 584.15 fivgalitats commédatio 388.37 frugalitatis laws 286.10 Jfrtttio veru prefentium| 32518
fiugum copiá quid efficiat. 438.
12 Fulvuris eruptio 48117 filgurum caufa 352 fulminum caufa 35.25 fulminum. natura ez. caufe 601.15 fuluiss 3833 fuluius. Stellus 78.31
furiis Camillus 33.5, 422.22 fatilitatis cantio 399.37 G G Alerit& cultgs 210.17
Galli à Romanis profligats 4221.17 gallinarum natura, 153.25 garrulus quis frt 39324 garruli natura 374.6 garrali proditores 386.35
garrulorii natura 377.9:383:30
garrulorum fermo 374.28
garrulis que defint 372.28
garrelitatis confuetudo, 585.21
garrelitatis curanda ratto 387. 1

378.32
334.15
garrulitatis effethus
gartulitati pana
garrulitatis vemedium| 371.5, 387.27, 38932. 3194.22
garrulitatis vitium 37334. qgarrulitatis adfine vitium 385.
27 garrulitatiadfimia— 3775 garrulitati comitantia mala
377.3 ad Garrulitatem procliwis quos
Jérmones vitare debeat 392.
34
gaudium yerum 125.25 gandi effeclas 2743 gaudu fundamentum 109.5 gaudi natura 395-8 g434: 45111 Gegania 1 420.10 gelo 223.30, 261.20
geo que non conftringantur 621.7
gemini vt nafcantur 56:36 geni boni 176.15 geniorum appellatio 176.1
deorum in deostrflatio 179. 4
generum natura. 17518 gentorum nomina 324.34 geras 517.10 gereran quid$17.11 germanicus 6589.19 geryones$71.9 Gidica$1.27
gladiatorum abfüinentia. 116. 19
glaucippus rhetor 739.6 L.Glattco 66.8 glauco 358.37 glaueothea 724539
INDEX
IN
glaucus. 686.52, 730.3 glaucus Corinthiws 102,24 glaucus Epicydi filius— 232.9
gloria an communicari! pojsit 236135
gloria inmidie expers$4434. gloria quibus conducat| 473.15
glorie caufa: 566.17 glerie commendatio^ 473.1 glorie emptio$75.23
glorie cz bonor coniutlio. 312. 29
glorie fomentum 512.3
gloram vir. ciwilis vt eflimet 256,22
gloria effé praditum an dulce[it 128.36
gletitionis caufz 601.6 Gnatho Siculus 142.14. gnomonum Watura— 604.9 Gorgias 636.6, 721.37 73716 gorgias Leontinss 719.9 gergtas fophisia 712.4. €.Grachus— 27624553323 grandinis natura 3648 gramicum: 45110 gratiaram nomma 474319 graue quid fit 18.19
grauitatis argumentum 3o 6.310
grypus, 361.8
Gabernatori caufe 538.3*
gubernatoris fortuna 317. 27
galofitatis damna 468.5
qu[tatus vt fiat 49.32
Gylon 73118
gymnopediarum inuentio G86. 14 gyneci tumultus
305.5 Habitus

H pi qud[t 48737
babitus et priwations com
paratio 20061432 bereditatum ambitio— 157.35 balicarma(Jus 447.19 balos 41.10 barma 69.10 barmatius 685.18 barmodisis 379.5 712.31
718.23 barmonia Dorica 690.16
barmonta. Lydia.€? Phrygia 576.5 barmonie corpus ex quibus con
flet partibus 695.6 barmonis laus 694.35 barmonte ortus 192.14. barmontca auttio 695.28
barmomce diflributio 702.12 bavpalus— 336.10,$61. 21,
734-360 742.20 barpocrates 205.36 barpocratu ortus 172.15 204-7
Hecates vis 189, becatompedus 640.29 be£lor 454.30 638.23 beCloris appellatio 176.4
becuba 108.9, 438.31; 108. 15 12j36, 14337
bedifta 730begcfranatles 130-12 begefías 158.28 hegeftratus Epbefius— 84.31 helena 9137, 274. 9 belicon 290.10 helicon. Cysicenus 340.22 beliodorus 717.5 bellanotamias qM— 726.50 hemerides 592.14.
MORALIA PLVTARCH
beph efto 436.31 bephafHon 443.3$ beptachalcum 378.3 beptaphonus 37346 beraclea 230.7 beracles tyrannis 445.37 beracleitus 8.35 beracletus— 109.192. 388.32, 605.32
beraclidas Ponticus 634.13 beraclidarum. dienittas auita 215.4.
beraclides 165.24. beracliteus fluvius 237.14. beraclitus 279.20 berbs Medice femen 106.5 Hercules 69.25, 772.7, 8325.28, 235.29, 2335.6» 261. 17, 318.9; 335205» 343.34»
372.12, 471.7 6644.26» 656.16, 706.4 berculis amores 99.11 berculis exitus 16.2 berculis nomen 187 6 berculus ortus 415.6 berculis pi£lura 509,34.
bercules Antislbeneus:/— 345.38 hercules lapids naturra| 6o, 20
bermanes 717.16 bermanubis 101.29 bermateos modus 440.16 bermeas 552.26 bermon Theffalus$76.35 bermodotus 174-7 bermupolis 194-4. berodotss 713.15 berophslus 298.3z befisa 629.21 Hieraw$3637

NDIE
Hierapborus 160.29 bieraflolus 160.29 hiere 527.22 biere 223.30 bierogbypbsca 181.5 bieron. 120.4.
lieronymus 374.28, 284.24.
bierofolymus 180.14.
bimereus 73545
bipparchus Vififtrati filius 225, 3i
bippafas Metapontinus— 8.5 bippias rhetor 723AZ bippocrates 720.26 bippodamaa 8o.2z lisppodamus 714-3 bippolytus$115, 47320 bippolyta 81.14 lippomachusalipta— 395.32 bipponackes 685,5 bitis 414.17 bifloriarum deleflatio| 15.2 hbiffonarum materia /— 197.20
de Hifforiis Epicureorum fenten
tia 118.21 biftoricorum€ res gerentium
comparatio 630.37 Homerus 138.5, 376.36 bomeri infitutio 182.4. bomerici poématis gratia. 377.1
bomichla 618.20 bomo cordatus 291.16 bomo cur fapiens 347-50
lomo quando c quimodo perfi
citatur 6116 bomo quid 644.23, 673.34 bomo fecum camparatus 4.04.
37
bominis alimentum—| 10012
lDomius anima quomodo dupx bominis educatio bominis gubernatore carentis
484.10
157.14
aéliones bominis mifería bomtnis j bomines viui
combufti 1c
O9.32
bominum miferia. 92.9, 404. 3o
bonunum mutationes 237.5
bominum natura 154.25
bominum omnium fins| 437, 21
bominum pefitmus qui. 586. T
bominum quot genera— 13522
bonor primus cni debeatur 349, 3i
bonor quid 573.12
honor quomodo augeatur.$72. 1z
bonores falfi 575.11
bonores varg 734
bonorum cupidi quid agedum 399.23
bonorum in repub,media varia 545-12
bonorum petitio 361.1y bonorary cuftodia 57321 bonoratior quis 566.5 boratius Cocles 70.9 M.Horattus 410.29 boratij, 732
borigon vnde dicatur|| 389.10
boflibusoptanda que— 442.9 Humores maximé pellucidi qui 621.3
Hyagnides 684.1, 685.21 byampaa 23:3 bydor 182.00
hyap

MOR ALIA
byan 18230 byems quomodo fist 38.20 bymnws 70-19 yos vnde diclus 182,9 bypaton quid 606.9 byperaa 648.24. byperides 362-5 5$4-.30, 635. 14, 720.17, 7216.8, 732. 32, 71430 75514
bypenidis mors 74045, 7413 byperidi natura 740436 byperids orationes /— 740.34
byperidis pater ez patria. 739.
4
byperidis preceptor
byperidisveseefle—
bypocritarum fupplicia a7
byporchematum autor 686.22
739.8 739.15 250.
I
AGantia intempefliua| ass. 1-7 dxlykad as 616.11 sambicorum divifio—$97. 3 fanitorum v/n 295.2 lanws 7019 jani templum. 418.12 jafon$68.8 Ibis 21118, 519.27 ibyci interfetli indicium 386.11 de Icario fabula 709-Ay sinus 53915 Ida; 84.16 idea Platonica 198,7 3dea quid fit 17$ ides quid fint 595.16 idearum conceptio 595.18 iditbya 209.31
sdimon Samius
2332
PLYTARCHI
lene quid zor$ lgns vt extinouatur— 274.2$ 1gnis alimentum 624.36 1g35 forma 18.57
ignt in acrem mütatio 622.4.
190i mors 618.31
Jn natura— 8.36, 409.14, 4983.12, 624.31
igneratio quibus modis accis
dat 406.10 Mes 7333 Imaginu in fbeculo refblendentium caufa 48.37
imbecillitatis arvuméti 442.7
ad Imperandum qu& conducat 282.35
imperator quis eliendus| 15.
Imperia 27948
imperg/ Romani caw[a que 408.20
imperitia rerum 310.16
imprudentia im refbondendo 39r1
imprudentis defcriptio 33117
impofsbile
622.10
impofsbile nó tentandum 341. 29
impofsibile quid 674.12
impunitati effetlus— 2821.31
incendii oriri vbifoleat$80.31 inceflus 78.12 incontinentia vitio minus aliqu id
: 491.27 incontinentium voces 492,18 indigmations cawfz— i8g1G
indiuidua que dicantur$96.
26 indolentie origo 130.4: »ndolis magne adintla 224. 29

568.57
snduleentia nimia infantis recens nati forma 156, 10
imfantum mors 668.17 infelicitati pevfetlio— 149.34. inferte 17j10 mfinitum quic 6.8 imfiniti natura 537 infortunatus quis fit/— 319.35 ingeng argumenta 431
imgeng bumani natura 2418
de Ingenio bominis cóc epta perfuafio quantum valeat. 538. 5
ingeniorum bonorit caufa 438. 14
ingeniorum diuerfitatis. avqumentum 36915
aimbofbitales 83.28
s3imucitia quádo tollatur 660.
L6 inimicitie humane caufa 109: 10 inimicitiarum regula— 552.13 1o 231.10 inopinatum 326.10 in(anis comes 375.15 infanie contubernalis| 575.15 infomntorum ratio 54422 infpiratio 5t fiat 52,19
snjtitutionts liberalis fines 504.
29 inflrumentorum muficori praflantifiima 89.28 infülarum laws 648.30 intelle£lus natura 595.35
intelligibillumnatura| 213.25
intemperantium domus. 289. 18
imtemperantium yoces/ 492-6
INDEX
IN interitur quotuplex 24-24 interitus ve: quid 618.30 inuidentia quid 298 14
inuidentie germanum. vuium 298.23
inudia cut rei fimilis—$12.32
inuidia quam etatem infiflet $28.11
inuidia vt extinouatur. G60.7
inuidis caufa 358.15
inuidia et odij comparatio 657. 30
eS inuidia fuca 558.38 inuidie morbus$15.10 inuidia obiecis 658.12
inutdram qua tollant /| 660.18 inutilium| amolitio| flexuofa
570.6 Iolá 727 lolas 74137 tolaus$645, 37215 lonia 6:835 ioniceféleorigo—$22, 713 10nocampta 255.35 iphiclus 37146 sphicrates 254.20,$14.33» 539.65 559.7, 640.25 718. 22 iphigenia 71.3 Ira qualis affi Clus 275.30 ira quid fit 37515 ira quomodo obferuanda 276. 19
irá qucmodo fueretur 273.37 wa quós macie infeflet. 278.20 ire à gratta dfferentia 1G ire amclitio 284.21 ire an fit fenfus 274.30 ire cavfa 274-7, 279.1 it& coércilio 22213
wt

ire cormomen, 499.19 ire cuitio 273.50 ire confüetudiuem quid ingene
ret 291.14. ire damna 287.22 ive deprecatio 284.28 ire defiriptio 27747 irs effetlus 281.25 ire c vini comparatio 277.36 sre impetus 281.19 ire initia 274-6 ire irritamenta 279.12 iremateria 291.8 ire moderatio 274.1 ir& natura 278.9 ir origo 284.25 ire principium. 278.29 ine qui imperarwnt exempla
279.37 ire remedium 222.15
ire remedia vnde petenda 273.
5 ire femina 289.9 ire tollenderatio 277-3 ire tropbeum 279,19
irevt refiftlendum C quando 274.22
ad Iram procliui que. cauenda 287.5
aduer[as Iram quid faciendum 2721,12
in Ira quid deceat 278.4 irarum effeélus 273.24. sracundia caufa 27325 iracundie remedium—| 371.35 irati bomine natura— 2747
jratorum pufillanimitatem qwe
indicent 278.18 iridis colores 37-1à iridis natura 36.27
MORALIA PLVTARCHI.
If/eus 635.28, 720
J 073 34 ifeus quando floruerit
7443 Jerpatria 714.8 ifehomacdius 29432 ifm quid 160.21 ifiacus veré quis 161.2
Mis— 160.6, 17714, 334.14. uis quid fie
196.13 ifis vndenata 166,22 ifidis amuletum 205.33 ifidis& Vhanice aduentus 1947
10
ifidis nomen 200.36 ifidu ortus 167.8 tfidis pater 167.1t
1fidis phyfica exblicatio: 196,15
ifidis fiouificatio 196.2
ifidis vela. 213-12
ifmenia 321.3r
1[menias 40218, 419.2, 578,22
ifmenias Cbalcidenfis 73037 tfocrates 635.28 tfocrates Panatbenatcam quam.
do féripferit
720.37 ifocrates vbi fépultus 7897 tfocratis auditores 720.3 1focratis difeipuls 720.8 ifocratis diuitie 710.1 yfocratis fils 724-5 ifocratis natiuitas 719.4
ratis obitus 720.2 t/ocrati natura 7236 ifocratis orationes 419.22
.Mecatu— Paneryrica' oratio
640.17 ifocratis parens 718:34. tfocratis patria 718,34 Italice feti 10.18
£0rr7o [-)
Indens 180.14

iudex cur fui quisq;peior. 271.
17 iudicandi modus 102.316 iudicium v alor 228.1 mdicá effect"5 275.30 iudiciorum d.] 36 ingurtha
C.inlims; inlius Vroculus 80317 iulia Palcra 78.19 iuno 180.21 iwnonh appellatio 126.4. 14non»b nomen 10.3 un iperi[pectes 245, tépiter 176,45»: 320.37, 479.
10 iupiter Amun C? Ammon. 164. 27
zwpiter. Afcreus 407.29 iupiter Cte[ius 581.26 jupiter Ideus 68.30 supiter Tarfius 68,35 iouis imago mutilata| 211.33
iouis nomen quid fiemificet 10,2 Jouem quid yocent Aepyptuj 184.8
furis adminifiratio— 226.20
inris co legum violatio| 343. 13
iufticia tarda 218.15
infliciz apt ellatio 483.11
iuflicie c faade foror. 411.117
suflicre exercitatio 305.6 sufitcie munus 247-10 suficie piclura 165.28 uflicie vox 212.8
intenes à quibus docendi. 518.
23 1uuenum opera Ivion
$18.10 476
INDEX
IN K
RU. 198.31
Kazjgax 332: Knepb 173.23 Kéej tor 23.16 Ko/mssa 198.6 Krexus 688.14, 697,37 Kewzig 691.315 Kyan 189.17 Kyefis 201.35 Kyon 189.315 202.1 Kypbi 195.32. 21519 Kjphi vtilitas 215.32
L Aborem dulcem quiveddát 312.29
Lacedemon 385.53 lacedemone chorus fent cantet 265,9 lacedemons à Thebanis. vitii
27314 lachare| 1311.3, 207.6, 235.
20 laches 73748 laco 2543 lacritis 710316 laclis confeclto 155.6 lacus inferni 251.2 ladani colleClio 226.19 ladas$4437 C.Lelius£8 laerta. 309.6 laértes$14.9 lagefca 723.9 lais 126.22 laius 30538 laius Thebanus$0.25 lamachus 571.8 576.27 lamachus Terineus 73323 lamia 294.6
lampis

lamps náuicularius
512.3 lampo 516.7, 558316 lamprocles 690.5 laodamaa 730.4. lapitha Stoicorum 85.24.
lapfus quarem rerum fimt. 313. 18
largitionum modus 575.35
laudandi feipfum ratio. 257.20
laudants feipfum fiducia. 164. "7
laudatio fai importuna*vt vitanda 2167.27
laudatio fii per alium /— 261.5
laudationem. fui quid excufet 258.27
in Laudatione aliorum quid ca
uéndum 268.30 laus aliorum quádoimpuenanda 266.21 laus propria 551,8
laus propria. cuv fordeat. 256.2. laus propria quo refréda 264.
39
laus vetlé à fe faclorum 260.1
laus fut apud amicos 2165.35 laus fis illiberalis 255.10
laus fai neceffarta c permiffa
256.13
lauda fue in alium tranflatio 1651.25
laudis tribute correclio| 362. 12
in Laude fuiipfius qua cauenda 237.5
laudes(ui vane 256.34.
laudes fufpe£le 345.10
inter Laudes vitiorum confifsto 263.10
lafus Wermonien[rs
i$ Uu
MORALIA PLVTARCHI.
698.12 Lesna 3723.37 leagoras 715.12
in Legattone obeunda quid obferuandum 5711
legationes intempelliue vt dif cenas
579.5 legitimum quid 673.1 lemntorum cultus diuinus 10. 17 leobates 653.21 leo Byxantius$43.12 leodzaris 721.7 leodamus Atbenienfis/ 710.15 leonnatus 457.16 leontium 12134. 144-1 leonidas 68.7 leonumnatura 303.1 leofibenes|— 167.0, 362.2, 44322 74118 lepidus 414.16 leporum natura$85.20 lesbsus cantor 11434 leibe locus 248.30 leucadia 224.15, 23532 leucothea 372.19, 483.3 leue quid fit 18.18 lex Aegyptia 2214,36 legis finis 478.16 Liber 183.4. libéralia 125.1 liberalia facta 74:30
liberorum de mortuis auaris pa parentibus vita.
40r.24. liberorum furta 401.22 liberorii praua inslitutio 401.1 lichas$78.23 liens tumor 284.23 limnewus 416.30, 457.16
lingaa febricitantium| 177.5 Us 49

lingua iratorum 277-33 c d lingua qualis effe debeat| 377,
5 lingua vt cobibenda— 586.36 lingue defcriptio 380.8 lingue munimentum| 74.50 lingue vfis 98.6 linus 682.24. lini natura 161.29 lini origo 161.28
lippitudinis C? infanie compatto 406.23 litere bierogliphice 165.11 literarum femwocalium natur4 606.35 lites vt dirimende$81.5 litium caufe 408.5 liuius Drwfus 537-1 liuia 385.11 Locatio templorum 14.8.14. locren[ium mos 23132 locus demortuorum 146.6 locus quid 20.6
locum fimul babere que nà pofJint 321.2
logicaquid 320
loquacitatis communis claufala 382.16
loquacis fermo quals 37511
loquacium Ungua| 386.23
loquendi ad ingratos licentia
259.17 loquendi mayiflri 379.119 Lucanus 417.32 lucullus 54612 lune à fole diftantia 3320 luna ad[peclus 347 lune defeclus 32.18 lune forma 32.11 luna illuminatio 32.415
|DEX
IN lune magnitudo 32.7 lunenatura 31.30 lone opera 187.21 luélus natura 664.27
luélus nim$ turpitudo| 653.22
lu£lut que comitentur— 665.7
deLutlu fabula 664.30
lucullus 358.26, 482.6, s10. P$2120
lufciniarum peritia 102.3 lutatius Catulus 70.28 luxurioforumzatura— 28525 luxus foboles 588.18 Lyca[ius 82.29 lyafcus 218.1x lyenita 183.3 Lyco Scavphenfis 440.5 lyconis patria 652.18
lycophron 71017
lycophron Lycurgi filius 744.33
lycopolitarum mos 179.12, 209. 12
726.27, 729.30
lycorme 235.3 lycorna$448 lycos quid 209.1z
lycurgus 133.29, 143.20» 165. 3» 260.9, 388.5. 444.27»
466.14, 517.5 527.3» 659.10 lycurgus Spartanus 554-31 lycurgi continentia 7218.29
lycurei in Rempubl. Atben.mers
ta 7455 lycurgi Ies 727.31 lycurgi liberi 729.25 lycurei orationes 730.15 lycurei pater 726.217 lycurei praeceptores 7216.33 lyeurgi res zeftae 717.6
lyerrgs
4

lycurei fipultura 719.1 lycurgs tribus 726.1 lycus Martis filius 76316 lydiades 224.6 lbyre vis 216,2
lyfander. 341.21. 527.36: 54620,.578.24, 730-1
lias 376.24, 68125, 71 35 716.6, 719.5 724.9» 739.3
lyfienatiuitas 717.29 lyfie orationes 717.30 fie ortus 716.23 lyfie parens 716.17 lficles 730.20 lyfidonidas 712.23 lyfimache 341.17 lyfimachus| 2330.22, 296.14,
384.214 449.29 57334 $78.12, 654, 14, 723.28, lyfimacbus Myrrbinuftus 719.8
bfippus 174410, 440.22 bfiftratus 723.34 M Mi 78.14
Macedonia 427.8 macedonum c? Perfidum conim gia 4311.6 magas 280.10, 499.23 magiftratus malus$48.32
magisiratus vt adiusandus $6745 y^
magiiiratus Spartani epitheta $9174
erga. Magiiratum obedientia 566.5
maeifiratus minores à maioribus vt tratlandi 560.3
magnatum[uppliia— 228.7
MORALIA PLVTARCHTI
magnetis"vis
601.21 magniloquentie locus| 259.28
magorum theologia 190.35 mareflatem. conciliantia| 525. 10 malcander 169.20 maleditla quibus noceant: 315. 259 ii iil ad fupplicium egre Lentium mos 227.32 malicia extrema
d 659.35 malicia occulta 242.3 malicia duricies 231.34.
malum in autorem recidens 83, 3
malum innatum quomodo eitciendum 241.12
mali faga an bonum 113.2
mala bonis admixta aliens vt
obféruanda 318.55 mala vt preuenienda— 241.18 malorum compenfatio— 31$.12 malorum incitamenta. 318.27 malorum patefatlio^ 298.29 mamercuá 77.25 manerotes 170.9 manerotis vox 170.16 manethos 193.34. maneto Sebennita— 177.29 T.Manlius 418.20 manfuetudinis caufa 285.27,
315-1 manfuetudimis proprium. 281.1 manu amputati 66.$ manlius Imperiofus 72.1 marathon— 66.6, 224.16,
$61.24, 638.6 marcellus 412.21, 418.81
marcus Coriolanus /— 412.35 419,7
ni sj

Marcus$21.27 mardontus 66.;0 mare lacryma Saturni. 18110
mars ius caufa 4126
mars natura 163.15
maris origo c? qualitas« 41.8
mari purgatio 277.30 2
mares quomodo nafcantur. 45. 3
marius— 75.6, 225.35, 286. 37, 410.20, 42134, 547. 16
maro 686.34 marpiffa$445 mars 7738
martis cum. Syluta coitus. 41s, 10
mar/us 417.31 marv/yas 277.3, 685.20, 684.2
mafinffa Afer$20.34, 521.3 materia prima 183.37 materia quid fit. 17.10, 199.30
materi£ partes extremt— 200. 25
matbematii commendatio$0 4. 21
matbematum incrementis 118,
E] matbematis voluptates. 116.11
matricdium 83.10 matuta. 372.21 C.MaximWá 771.2, 546.19 maj eus 447.20 Medea 3577 medaus 730.2 medicamentorum natura 139. 34 suedicus curiofus 299.1 mediasiudim 4711
INDEX
IN
medico quis babeat opus 597.6 medicorum[cops 406-9 693.25 mediocritas que dicatur 490. 10
H medietatum fbecies ]
medium quotuplex^ 489.36 medius 321,30 medullina 74-33 madias Anagyrafius— 7521, 742.2 malicbius 280.3t mani rex 164.4. megabyxus Perfa 320.24. meraclides 723.24. meralopolis 224.5 mecara 206.24. melantbea 483.4. melantbius 729.1 melantbus 656.11
melantppides 689.34, 698.16
meleaver 7748, 444.34. melitus 150.16 melliere$27.21 melytus 32748 memaíles 280.32 memoria bonorum 32310 mempbis 172.29, 204.20
apudMempbim«ree porte 178. 7
menander 574-345 63$.2
menandri dicédi genus 708.25
menandri laus 710.6 mendaci caufa 586.5 men defius 96.110 mendete 210.12 menecdidas— 360.37,$45.24. menedemus— 322.4». 34530» 482.32 menelaus 3j120, 40316
519.6 mene(emene(echmiá

MORALIA PLVTARCHI
menefamachus 73514 mienippus 558.14. menajcus 636.51
menfe iniufle quid. comitetur 466.10 mentis conceptui caufa. 4 6.24.
mentis defariptio 8.10 mentis fanum 412-21 mentis opificium 7.5 mentis proprietates— 442-22 menta templum 418.32
meniiri qui magis folent. 5865 mercurius 472.29 mercivius fabintraffe quando
dicatur
Á 3743 de Mercurio narratio— 173.33 merope* 468,2 merops tragicus 307.16 mefopotamia. 419.29 mofore menfis 206.4. me[fJina$67.32 metagatnion 64.5.17
metagatnia facrifiia| 645.18
metanara 718.6 meteora 3412 metella 71.26
metelles| 72.225 74-1 260.14» 281.2, 360.9, 380,20,$47.
27, 41t 34 metellus Aericentinuá|| 690.23
metbyer 198.33 meticulofus quis 470.17 metiochss$57.8 metius Suffetius 69.31 metrocles 148.35, 213-14metroderus 13.26 metrodori laus 123.2
metus effetlus 274.2) 437.24 metus vituperationi mimitis 3127
Midas. 69.22 miletus 39218, 447.19 miltiades: 66.10, 12218, 124
21, 17.18, 224.9) 455-55
$36.5, 6036.15 6401 miltiades Medicida^ 637.28 mimmnecrmas 685.51
minerua Á 1; ad minerwa Poliades minerue cum Neptuno contéitio 166.27 minerué facrum animat 208.8
262.7, 277.3
34238
mineru& fimulacrum— 21038 minima qua 18.27 minos 116.49, 47111 minos Youts F. 220318 minotauri ortus 99:28 morofitatis caufa 314 33
mifceri que nonpofimt.| 630*5
mufericordia quid 31415 mitbra 1914 mithridates 378.5 422.4. mitius Argtaus 226.31
mixolydia barmonia| 649,35
Mnefiplilus$17.7 mnewis 181.31 Modus Antigenis 440-15 moleflte preféntia 310.7
molefliam que adferant 326-17 moleflaru reru remedia 642.35
melionida fiatres 34735 mollitudo amm 271.51 monarchia quid 88.57 monarchiepreftantia— 99.3 monftra vytnafcantur— 5618 mora' 640246 morbus periculofifsimus 276-13 morbi caufa 65.6, 405:$
morbi comitialis natura 481.30 morbo ajfctlori natura 40633 m
I5

INDE 496.5
morbi corporis pefsimi morborum caufa eeneralis 100
5 morborum corpor€» animi
comparatio 407.20 morborum corporis indicia 405. 25
morborum prepolTera cura 258. 17
morbis obnoxiorum natura yu, m
mores quid fint 487.19
morum emendatorum exempla 223.25
mori tenoratio quid impeliat 535.29
morum mutationes 237.6
morum placidors vtilitas 292, 5
morofifsimi qué fint /— 278.3;
morofitas aduerfus deos| 235.23
morofitatis caua 27;26 morofitatis effet]1us 285.25 morofitatis remedia 314-5 moroforum indicia 289.22
mors an(? quatenus malum $00.3
viors cur metuatur 140.25 mors quid 136.12 mortis caufa 62.28
mortis cogitatio iucunda vel tri
fis 139.15 mortis contemtus 328.7 mortis fabieclum 63.3 mortui an lugends 130.2
mortuorum recordatio qualis ef"
fé debeat 662.39 mortuorum füpplicia 250.5 motus quid 20.25
tHot us arcurefiflentia 600.20
X IN motus c» quietis principium 4:36
motus genus 20.28
motus[becres 20.29
motus animi vt componaniur 308.2
motuum. animi requifita a2. 12
motuum cireumSlantie| 40.33
Mucéus 67.6 mucius Sceuola 410.27 mule cur Slerles 58.12 mulier garrula 382.5 mulier proba. 200.10 mulietum natura 278.30 mulierum ornatus 68r.G
à Mwlieribus obita legatio
. 413.1 mulis 417.33 multiplici nota 183.25
multitudinis cz morum mutatio 535.31 mumius 565.13 mundus an animatus 23.31
mundus am interitus expers 24.8
mundus ai vnicus 11.20
mundus quibus fimili: 594.10
mundus quid 198.32, 330.25
mundas quomodo caluerit 10, 2
mundus"vnde coaluerit 409.
12.
mundi alimentum 24,20 mundi anima 594.20 mundi anime 193.5 mundi concinnitas 190.1 mundi corpus 594-17 mundi exordium 24.28 mundi figura 2328
munds

mundi ewbernatio qualis 190.
7 H mundi inclinationis caufa. 25.
3 m mater- 188.29 mundi motus 20215 mundinaturamedia— 193.9 mundi nomen 25.14 mundi ordo 25.11
mundiorigo 199.22, 678.1 mundt orico Q7? compages 193. 15
mundi partes 594.16 mundi partes dextre et fimnfhre
que 26.16 mundi pulcritudo 12.17
extra Mundum. am vacuum 26.9 mundos effe infinitos
12 munera queobeunda—$55.32 munycbia 742.25 murrbina 744.1 murium natura 400.22 mufe vnde dicle 251.25 mu/arum expers 37711 mu[ica hodierna 689.23 mufica quid 681.34.
mufica veterum. qualis fuerit 706.3
mu[ice antique corruptores 698.12
mufices apud prifcos Grecos exercitatio 696.20 muf[ices autor 17042 mufices diuifío 700.116 mufices genera 121.16 mulices officium 707.4 mu[ice reclus vfus 700412
mufice tibicine mutatio 698. zt
MORALIA PLVTARCHI
mufice vfus
mufices vtilitas 276.216
mu[icam"vt. auxertnt|"veteres 697.10
de Mufica Epicureorum fenten»
705418
tia 119.25 mufici prims 681.24. muficorum interuallorum proportio 694.2 muficum iudicium— 70232 mufontus 271,10, 587. muth 198.35 mutbias 7750 Myrionymi qui diéli|$636 myro 216.3 my ron 73.19 myronides 65.6 myrrba 75.39» 216.14 myrrbe natura. 21547 myrrbe[uffitus 25.5 mythrus Syrus 124
N Abis$53.16 Naratu4 120.3 narrationum veritas 65,35
natura plures fratres ex"vno femine cur progionat. 347-35 natura quibus rebus"vtatwr
23.30 natura qu 4,31 221.28 natura diftributio 358.12 nature ejfccla 23.10
natura interitus expertes 16,55
natere necefsitates 123.28
nature praftátioris partes 199, 4
nature prouidentia 155.7
maus onerarie primum fatte
natura 41715
Ii? 7?

nauplia 23314. nauftcles 73137 n Attfitbous 548.23 naut ignaui 284.2 DAXus 647.22 Neera 718,5 weceffaria qud 674.14. nece/sttas 21.10 uecefsitatis natura fewfubftant 2116 ueleus 143.18, 638.14. nemass 169.22 meocle 66,27, 109.17, 124.
8, 128.35, 157.17 neoptolemus| 281.15, 580.24, 73129
meoptolemus Anticla F.— 731.11 nepbalia 292.1 mephos 618.18
nephtbys 167.9, 185.1, 189.6 meptuni tridens 212.1
mero 287.8, 378.18, 563.34. meronis anima 251.35 nerui vt nafcantur 62.11 teftis nomen 10:3
uefler 24338, 264.6, 265. 18, 376.18, 392.37, 403. Xp 514-7, 526.27, 5347
neta 691.21 nete 696.5 Nicedium 123.35 mceratus 467.28, 578.23
Nicias 116.25, 385.18, 540.10; 37.8, 631.3, 652.2, 716.35
suctias Maleotes 72. micias pyclor$10.31 nicocles 721.9 icocreom 499.245 722.28 nicomedes 44310 vnicopbanes 739.1
INDE
nicopolis 412.3 nicostrata 7310.10 nicoViratus 636,31 nicosiratus Argis— 343.30 P.Nrgidius$3taj nigredimis c frigoris compara
tio 620,25 nus 180.31, 204.20, 460,
35
mili aqua ampotu falubris 163. $
nil aqua cur pleriq; abflinedt Y62.9
nili incrementi caufa.— 42.30
nili incrementa 188.13
ml? incrementorum limes: 21x. 9
niuis caufa 3637
de Notla origine fabula| 626.
1j
non capratine 415.1 nomus trimeres 686.6 nom! qus 685.14. nominum c? appellationi. mutatto 406.15 nominum mutationes| 204.28 nominum permutatio— 351.21 notionum fpecies 46,27 noticia quid 145-14. nouercalia$0.30 nubium natura— 36a, 621. 3i Nuceria$12 numa 41230, 417.1, 518.6 nume vernum 416.30 numerorum natura 9.17 numins cunclatio in pena ma li infligenda 217.18 numi natura 211.1 N)/«us 217,30
Qarfes

Oo Arfes 44310» 445.6 O obedientia beris.— 531.2 obliuio ftupida 32345
obféquentiam quid efficiat 574. d
obíontorum condimentum. 127. 7
obfletricandi ars
$9322
obtretlationss caufa 358.14
Occafio 241.10
ochus| 166.7, 180. 9, 251.1, 44310
ochi n omen 166.11
octo animum nà reddi tranquil
lum 308.26 ocá effectus 309.1f,$14.I1 ocu incommodum 144-27,$21.
14 ocrefía 419.32 oculi natura 4063.23 ocalorum natura 607.32
oculorum vitio laborátium natura 368.27 odium malorum 659.10 odium qiio definratue| 658.16 odium quomodo comcipiatur 658.17 odium vt tollatur 660.26 eds definitio 661.6 ods cz inudie difcrimen 659.1 odd origo' 658.8 odio affetli inflitutum| 661.6 odoratarum rerum yi. 272.32 odorum vfus 216.5 Oecbalia 72.8 edipus 158.16, 305.15» 412. 8, 555.18 edipus Coloneus gdema yi vafiatun— 217827
MORALIA PLVTARCH]I,
enophyta enuplns He ljopolita
631.9
offenfaris leuiwm euttatio. 364. 5
oleo peculiare quid
olfaélus 1m fuibus vehementia 98.9
621.8
olfaétus vt fiat 49.27 olicarchia quid 89:1 olympie porticus 37315 olymptacus 218.31
olympus 684.1, 605.7, 688. 1, 691.3, 698.5
Omom: 191.9 ompbis 188.12 Oneflicrates 681.22 oneficritus 434.31 onomacles 71328 onomademus$5939 onofcelis 78.28 Opheltiade 023541 opbtbalmia quid 658.14opifices mmeptt 444418
opinto ternario coparata$.30 opimonum falfarucaufa. 107»
19. opinionum genera 46. oppofittonum venuflaá| 160.7 Oraculum Canopicum 177316 in Orando vox$43-24oratio ad multitudimmem qualis
effe debeat$4234 eratio inuifa que 270.10 oratio liquida 467. oratio optima que 641.19
orationis ciuilis ornameta 541.8 orationis commendatio 206.10 orationis compofitio 608.26
orationis coniuntlionibus deft? 6114
tit yis

orationis finis
orationi genera
erationis Laconica natura 388. $
37585 4732 472.8
Of4lloni yis— 372.32, 559.56 oratorum extenuatio^ 635.15 orgilaus 581.1; eres— 47.37, 83.9, 555.19 organi vfus 101.8 ori effrenis finis 374.37 oríon 416.36 orionis domicilium— 647.24 oromafdes 477.36 oromaza 190.57 oromaxes 191.18 orpheus. 234-4» 24912, 684, orthagoras 226.2 ortus natura 673.30 de Ortu c? interitu 2035 orus quid 194.34, 188.35 oris fenior 197 17 oricalor 17335 ori natalicia 195.30 ori natiuitas 16749 ori ortus 194.5 Ofiris 165.20
ofiris quomodo mortuis pralit 23; ofiridis ad agriculturam accom
modatio 204.2 efiridis appellatio 178.5 ofiridi color 181.23 oftridis corpus 163.35
efiridá. cum Nephiby. coitus 185.,
ofiridu cur multa fpuleta 170. 3
ofi-idis ev Arueri pater 167.1
ofiriams ndagatío
19524.
INDEX
IN ofiridis im. partes feClio 1$8,$ ofiridis inzeritus 187.26 ofirids imterpretatio 193.21 ofiridis natiuitas 166.34 ofiridis nomen 20115
ofiridis phy[ica explicatio 19G. 29
ofrridis regnum. 188.1 ofiridis res gel 167.20 ofiridu fepulerum 172.30 ofirid fidus 174.3 ofiridis fmulacrum— 194.34. ofiridis templa 172.26 offa"vt findi pofsint 149.35 offa vt nafcantur 62313 oftracifmus quid 708.52 Otbryades 67.21
oti c» Ephbialtis: domicilium 647.24.
Oxyathres 436.2
oxydracis faltus 455.17
oxyryachitarum faclum. 209. 15
icri pifabus veftendt mos 162.33
oxyrynchus pifcis nde. diclus 162.34
P p^* diuturne confequentia 418.3 Peanis c? byporchematis differentia 686.25 peanum fcriptores 686.19 palsftinus 170.10
palaWira| decertantium| mos 582.10
palladium 7335 pallphoria facra 167.4. pamliafacra 167.2
pamme

pammienes Thebanus|$46.12 pamyle 166.36 pamylitia 183.18 panatius 47^34» 561.34. p^vcrates 692.13 pandarus 275.37 pandofia 425.1 ponia terrores 168.7 pana 414.16 panthea 394.30 panthaa n6.g
paphlagonum de Deo opiniones 206.36
papirius Romanus 78.21 papirius Tolucer 78.19 p^rncta 691.22 pardalas$60.37; pardalus 581.55 parentum cuta 157.21
parentum in filiis aut nepotibus
not& 243.22 parbypata 691.16 parids lyra 434.18 parere 527.23 parmenio 499.22 prnajj us 2149.29 parrafius 92.30, 632.5 partbenon 656.3 participy natura 612.26
parti fimilarii natura. 6,24. artus ante conceptum| 585.25
pafiade: Byxantiu$— 44533 patientia medium 292.5 patria qua fit 644.17
patrie caufa qua fabeida, 562. 14
patrocles 217.2, 735.15 patroclus 259.8, 264.37, 57335
palus tragedus 509.2
MORALIA PLVTARCGHI
panpertas paupertas an malum /—| 500.2 paupertatis. pecuniarie. remedium 398.5 paupertatem. que ves efficiant 396.28 paufantas 71.15. 22937 payni ac Phaophiméfes: 179.16 Peccatum cum ratione| 465.15 peccata qua 313.17 peccatorum. apud Per(as rradus $86.21 pectoris motus
577.2
53:10 pegaíus 334-9»$4930 peleus 416:36, 514.9 pella 64.9.9
pelopidas 124.21, 127.30; 257. 3b 45632» 4655$5120.
57153 pelopidas Thebanus /— 18126
pelops 80.27 pelufizorigo 170.1t penelope 96.14, 379.16 peupafaftha 198.27 pente 198.26 perdiccas 433.32 perdieum natura 101,34. 15319 pereuntium. fuo indicio exempl 385.3$ pergamena 563.34 periander 13625, 22516 peribea 7734 pericletus 684.37
pericles 22632, 23630, 257. 21, 262.25, 337.8. 455.21. 471.30,$07.34» 516.9, 527-12, 536.6, 539.36) 35404» 541.17,$43.22, 550. 14»$54.39,$j0.39» 558^

INDE $69.15, 585.
135;$60.19,
29, 63t.1, 636.12, 640. 14»(Q"28, 71.24, 716. zo periclis virtus propria— 494.25 perilaus 161,5 perintbas oppuenata— 448.6 perfaus 340.12
perfarum regis confuetudo 477.
35 perfe Slirpis confecratio 206.7 perfeus 3216.2 pevíeus Macedonis rex| 267. perfuafionm caufe feriirbatio quid fts remedium. 215.10, 2 petentes quomodo fabmowenc 343.24 petitiones abfürde vt regcien3 5
ds$51.15 petrus$63.36 petronius Valentinus— 8336 Phedra 81315 phsdrus 169.316 hano 28.8
fhattbon 28.9, yu.16, 657.21
phaethontis lu£lus 23445
phalaris 83.33, 225.345. 474. 3b 575.4.
Jhalli con fecratio 171.7 phamenotb 188.24 phantafia quid 4745 phantafis error 46.7 phantafma quid 4734 phantafmatum natura— 47. phantafticon quid 47.36 phantaflon quid 47.24. phaophi menfis 195.17 pharus 196.35
hadias 333.19, 47837, 6323 3-10; 479.17; 03273
X iN
phemius Wbacenfis 692.46 pheneum 23330 pherecrates 698.27 pherecy des 109.18 pher/ephone 204.31 phidias 211.36 philagrus 387.2 phuammon— 682.27, 684.21
phtlarchus 79.5, 631.20
philautie effzcdus 285.24. philemon 499.25, 509-1 phileias poeta$20.29 phileteeus 350.33 philippa 7305 philippides 296.15 383.23 phihpps 730.10
phiüppus| 69.36, 237.31, 279. 36, 301.35 388.14. 421.8, 422.1, 419.15 517-35»$47* $5 64748, 652,37, 727.25; 7129
philippus Aexonenfis 729.32
philippi virtus propria 44.24.
philiféu 718.10 philocborus 509.» 631.20 philodes 716.24. 717.29 philocrates 387.4 plhilotleta 515.32 philonicus 554-16 philonome 82.210 philopeus 749:21 philopamen.$19.15, 521416,
5538.28, 567.31, 568,1 philofophandi ratio qua$29.12, plilofopbandi vera ratio: 519.
9
philofophia. Aegyptiorum. 164. 17
philofophia contemplativa que dicatur 48842
philo

philofopia morali; quid fit. 3. 19: philofophia naturalis quid fit
317, philefophia quid fit
31 philofophis anfa$04.22 plilofophie effectus 437.11 philofophie finis 2194.4 philofophie oratio^ 470.30
plilofophie pars tbeorica' 213.
29 philofophiepartes 316 plilofopbis parande ratio. 32x. 10
philofophie princeps 5.10
de Philofophia iudicium vt inflituendum 592.6 philofopbi officium 3310 philofopbi proprium 4744 philofopbi fludium 473
philofophum quid faciat: 161 philofophi falfi$12.14.
philofop boram cz vulgi compa vati» 437.16 hilofópboris obleClationes vat.$
philofophorum quéfHones 1$o. 5 plhilofophorit fumma laus. 429.
34
philoflratus Vellenen(is| 013.23
philoxenus 127.9, 310.13, 336. 321, 437.L 439.12, 590. 23, 688.15, 698.8
plhiloxenus Eryxids F.. 142.14
philetas 499.21 plilotas Parmenionis F. 447.
34» 4498,22 phineus$90.31 phlegyas 226.11
phocio 259.11, 267.11, 28;.
MORALIA PLVTARCHI
1p$19.14» 520.345$41, 18, 546.15 553.9, 5552 $76.17, 635319 phocio probus 681.4 phocion 1216.36, 339.35; 399. $ 516.9, 542. 26,$j0.6, 570.8, 742.1 phocus Aeac F.
7»7
phabidas 549.34
phormio— 13335, 545.3, 651. 2
phrafiles 716-24.
fhrygum de Deo opiniones 206. 3
phrysa 741.5 phryse 44236 phrynichus$61.16, 6353, 692.11, 714.17 pbryus 25533, 68423 phyleus 214317 fhoficorum dogma 409.16 Piélorum mos 1716 piclive cy potftos comparatio 633.221 « prerius 682.26 pietas im parentes 34945
pindarus 13.35 346.2, 635. 2, 619.9, 684.18, 686.25
pingends avs 63133
pifcis qualis cibus 163.9
pififtratus: 151.7, 280.9, 526.2
prlifivatus| Füppocratu| filius 223.31
pififtratus Orchomenius— 79.
4 36 P,Pio 389-14. pittacus— y19.1, 358.2, 380. 6 57. pitis Lesbius$54.31
placidi aatura 39559

placiditatis caufa 22245
planetarum curfud— 35. 26, 65015
plantarum genus 63.20
piantarum. incrementum— 65. 20
platbana 72342z
plathane 721.30
Plato 138.2, 144.12; 165.2,
311.25, 312.32, 320.13; 340: 22, 371.15. 4735-3» 47612, 499.14» 504-18, 5i.
10, 576,5, 690.22, 712. 37, 719.6 plato Dius 47531 platonis domicilium— 648.7 platouis voluptates 123.6
platonem fwffe rerum muficavum peritum 693.12 pleftenctus 632.2 pluto 17744. plutonis coloffus 17747 plutonis nomen 10.3 plomiarum caufa 3616
Podagre eg phrenitidis comparatto 4406.24
pana diuturna 228,16
pone mortuorum repetita 24737
pane perfechio 228.10 pon« tarditas 218,34. pone tempus 227.27 pone tempus cuv notum. 210.2 paunitends tempus 223.18
penitentia fera. quibus. profit 224.36
penitentie caufa 129.23 panitentie exempla /—- 225.55 pocta. malus$49.31 pottices vetligal 637.22
INDEX
IN polemarcbus 467.29; 716.30
polemo 288.13, 478.1 polemons domialium 643.37 polias: 539.29 politaa quid 88.25 politicus quis 7549.5 politici bomi officium|. 89.29 pollutionis caufa 465.12
pollux 356.19, 358.28, 361.21. 472.5$66.14, 636.32,
738.21 polyanus 109.16, 131.26 polybius 519.16, 561.34 polycletus 47848 polydorus 76.28 polyeuclas$421.27, 727.26, 74-b 73520 polymeftor 76.30 polymnaftía 683.19 polymnaftus 698.3
polymna[Ius Colophonius 686.
LE polymneftus 684.14, 686.27 polymue[lns Colophonius| 683.
1j polynices 64147, 655.14. polyphemus 102.23
polypragmones in tepubl.$$7.3 polyfperchon— 335.215 340.28
polyxena 438.31 polixelis 66.9, 634.23 porpeiws— 413.19,$19.15,
544-26:$45: 24, 546.30» 554-20» 564.14 pompeius Magnis. 510.2, 226. 1»$316.30 pompes gratia pompilius Numa
414.7 4.25
ponderum taclatorum natura 601,10
poner 0s

MORALIA
Poneropolis 30132 C.Pontius 411.32 pontus 6214.6
populus vnde primü eneruatus
$75.18, vt regendus 540,16 pop amor 55714 populi fauoré qui capiét 540,23 fopeli ragenium 5314-8 populo vt cedendum 558.8 percorii ecrotátiá remedia 101. porius Selinus 616.12.(5
poréna— 67.5 70.6,280.9 pores 280.27, 436.16 orus quid 199.1117 pofabilis diuifro 674.6 pofsbils Q7 contingenth compa ratio 67;333 pofters propter culpam maiori puniti 240:14 postbumius 385.6
oslbumtus Albinus 6732 sn Poteflate noslra qu& fint 319.20, 67.436
potis Aeg priorum 216.17. Prachiws quas 4.12 pranejie$64.15 praneftes origo 85.9
prapofitionum natura. 611.33 e Preflantibus cur. potius visendum 479.37 praeteritorum recordatio. 666,2 pratnas 685.17, 686.23 pramtasinfanabilis— 405.34. prauitas potétie adiitla 481 9
praxitiles 716.345. 7313 praxitbea 753 preibeon$1.3 prefterem caufa 35.25 priam 726.38, 288.3 priamocalawntofior— 9745
PLVTAKCHL prima c£ maxima
ma C 37138 prinapis exeplar 481.25. inflitutio 477.15. 0p 278.16
principis virioratio—$40.26 prinapi quid metuendis 479.18 prinapi quis imperabit 477.28 de Principe bono vaticini a0, principes amentes. 4774.(a principes colo[sicis Slatuis come parati 477.7 prinapum amicitie—$61.27 principum ineruditorum defiripuo 427.1. officium 478. $ peccata 56.34. prinapium im. omnibus rebus 41624. principis omnium rerum 192,6 prinapá ez elementi difarimen $2 principio cusuis in quo pli fit $96.10
principia que fint$18 principia rerum aduerfa inutcem 190.20 principiorum nomen$10
de Principiis fententis plnlofes
phorum 19247 priniftium 857 prifeus 41.26 privatio quid 614.10 privations natWra— 614.2,2t procreatiens qz ortus differen
tia 594.3 ad Procreationem proli quane
do accedendwm 241.35 prodicus Ceus 719.8 prodicus fopbifta$10.19 prodigalitatis effcthus 588.15 proditionis exits 7235 preli generatio i55$2t
Kkk

prole fimilitudo$7.10 prometbaa que 411.18 pronominis naturá 612.20 prophibafia 419.30 preporttonum vato 607.$ propylea$40.28 profagogi 4 306.24 proferpima 17744. protalis Grecis quid 6092 protogenes 244.1 protry eretes 70.34 promdentia quid 677.11. fedida PE sape ibid.
34. tertia ibid.i9 promidentia diuina quid conue
niat 671.37 prouidentia filia 4qu.ry prouidentia particula 21.5 proxenus 741.31 prodentes qui fint 33$
prudentie ac fa pientie difzivume 488.15. definitio 485 15. effetus: 116. opus. 488.19 prudentia. quando. appelletur
virtus 483.6 P/animetichus 162.24. pfycbopompeion 230.8 Ptolem«us 116.27 ptolemeus Ceraunus— 229.34
ptolenew Philadelpbus 450.37 folem eus Soter 1777 piblicanorum odium— 299.6 pudor vitiofus vt eximedus 333.
2 Git pudoris à verecidia diftinélio pudoris vitiofi efftlus— 3324 pudorem in eptum qua comitentur mala 339.5
[uer terrore vifas mortu? 170.6
puer? vt fallendi
4313
INDEX
IN puertperarum cura 157.1 pugna ad Mantieam piclura 632.13 ad lugnam eunti vtilifiimuns animal 171.15 pulcerrimum quid 171.13
pulos rebus eftimandis infdli€ILas 360.19 p9»lmoné motus$2.37 pel fationum elocutiones varie pulueris natura. 628.9(693.5 puniendi modus 28520 punuto vt exercenda| 28437 punitorum celeriter c7 fero com
paratio 230.14. purgandi vatío ynde fampta
Pyanepfium 206.28—(211.21 pylagoras 725.9 pylas 631.4. pyrébmes 69.24 pyrander 79.25 pyrrbon Eleus 434-28 pyrrbus$25.28 pyrrbus Epirotas 69,12 pyyfon 130.13 pytbayoras 19.15 pythagore philofpbia 165.7 pytbagore precepta— Y6$.12
pytbagoreorum de colore opinio | 39.3. numeri et figure 212.5 futhagoricorum: de. principiis
optio 192.30 pytbalmins$02.14. pytbeas 540.39 pythia 584.18 pythica infcriptio 31112 pytbo$65.35 pytbo Aenius 261.32 pytho N:fibenfis 2431.26 pytbodles 1834
fythoci

pothoclidas 690:4
Vaternios natura 198.23 Qeon mufi& 121.7 qu&[Hones poetice 121.17 que[tionwm varietas 4.2 quinari natura Ic8.24
R
Toe 161,7 ratio cuiló quid.— 88.15 [7777 quomodo 4gat$0112 ratio rationi oppofita yt conci lianda 497.5 fationi exercitatio$14.14. nd tura 606.51. officium 4.93. 29. opw4' 489.11 rationis rele effflus— 310.3 rationis vacua que fint. 485.35 YAtiones yi 271,16 ratiom adwerfantia— 495.25 . inter Rationem czbrutam ani mi. facultatem. differentia 490.3! G4 Res cit Saturno conero[Tus 166. reclangulus triquetrus/ 117.25 regis in[litutio Epicured 119.34. reges qui«2 qu ando meliores
521.14. regum pulcerrima 296.17 regni Alexandrei fines 445.30 regni moleftia 517.29 remi e Romuli ortis$31 repreben[io laudationi permixta 554-24 repreben[io proxims"269.12 ves bumana difficiles explicatu
210.2t ves naturales que dicátur 4.16 res noue yt tentanda$57.56
ger aduerfaris vilitas 259.30
-MORALÍA PLVTARCHTI
rerum commixtio 314.20. diwifío 488.6. bumanaruns "varietas 314.8. pral'antid 9*2 Jfnmfiliuwm imagines 595310
refina quid: 216.14. refinenatura 214.37 re[piratio vt fiat$2.10
re[bondendi ad interroga ta ra£10 39012 refpondendi genera 391.33 refondend: modus 392.29 refboufto ciuilis 554.17, vt for
manda 392.20 refbonfam füperfluum— 392.7 refbonfa ad maleditla—$559
refpublica cuiufinodi viris inds geat 54814. refpubl.féni cur gerenda. 519.2 reipub.adminiflvatio in odium quomodo adducatur 5310 reipnbl. admuniflratio tn. quo confiftat$28.47 reipub, adminiftrationis maximum malum$12.28 reipubl. adminiflrationis voluptates$10.27 ad Reipubl. adminiftvationem quomodo accedendi 533.22 reipubl. antiqua traclatie i3. 2I Yeipubl.formaoptima^ 90.3 reipubl.forme 88.56 retpubl cercde voluntas$32.50 reipub.perf-Chfuma forma 517. 3o reipubl.Siatus deprauatws. 83. 14 reipub.tratatio quid 520.4 repub.qua debeantur— 551137 Kkk 4

44 Kempubl.aditus rempub.gerentium CMYA$316.20 Ad Rempub.qualis duclor deli$4335
genas$47.8 in Repub.primum locum cut lex:
tribuat$67.15 4 Repub.qui arcendi—$20.22 Te/in5 77.12 retana 29.18 retra quid 466.15 reximachus 7312 Rbetorice viá 722.17 rbetoris oratio 461.7
3n. Ridicula. oratione quid cauendum$42,1$ Rodiorum luxus 398.37 romá 378418 rome Cornomen 412.10 Tomanorum genius— 421.20 Tomanorum iDgeniMm.-$6t3t romulus 412.31 romuli fortuna. 414.37 romuli"it e fine 415.10 yYoxane 4316.24 yoxanes 446-16 Ruminalis 415.19 vuflis 76.36 vutilius$87.14. Rytbmorum vatio gorn S Abinus 41:26
Sacadas 638 10
facadas Argiutt 685.35,686.13
facerdotum| Aegyptiorum mos 163.2
facrificium diis eratum 166.10
facrifiium irritum 132.4.
Jaerificia triflía 2106.16
faerificiorum. vatiopes| 163.18 facrorum fins
1x60.1G
INDEX
IN facrorum£riflium ratio 207.8 f«i 181.2 jalamina 366.7 falamis 638.7 falsi appellatio 18034 falis natura 161.35 162.1 falem pleriq; tur detrabant cbs 161.35 falibus defenfío inflituta 541 4. falia$84.22 fandanw fluuius 69.37 fanitas qid 65.9 fanitatw incertitudo| 110.28
fan't«t quaerenda ratio$03.10
Jamtatp fiudiwm. 214.22 fa«fts 169.21 fafientis nomen 263.3 f'bienubie proprium.— 159,5 faprntia quid ft /——— 330 fapientia vera$93 15
fapienue diuine imago 480.18
faporum norma 98.7 f: ppho 689.37 Javaps 177.33, 178 4.
fardanapalus— 120.2, inde fardanapali fepulerum| 443.2.
fardram 78.36 fateles 235.5 fatio tempeftiua 157.10 faturnalta 125.2 Jaturnwas 7046 fatyrus biffria 267,3 Scaurus Aemils 418.32 Jceleratorum fomnia| 339.24. Kfceleftlorum natura 23112 fibanion 683317
faentia binario parata| 8.25
fcientia cui conueniat— 160.$ filurus 389.1 Jambra tes 77.9
Sapie

Scipio 258.10; 360.11. Cz inde füápío Africanw$$4-11,$57.16 fapro Numantinuá 412.10 fetpio Romanus 536.29 feipionis fortitudo 414.7 farophorion 638.34.(697.36 folia carmima, quis inwenerit
Jtopa Theffalus 40234 fotbia 624.6 de Se£lione corporum 19. f itionum caufe 380.35 férium fida cui attributis 18 4. fafachtbua— 45538—(27 fefachtbaa inhitutio 549.20 feleucia 419.19 feleucua 229.35; 361.7. inde fileucus Callimicus 384.1 Jemele 248.19 fimen muliebre quid— 200.4 femen quid 289.6 feminis natura—$1.5$432
fem fubflátia€ genus 45.5
femiramis 442.217 femiramiduves gefle— 174.35 feneca 287.11 fenetlus cur malé audiat 668.8 finetlutu caufa 65.17
?neClutis commodum—| i$ Jenetlutis dedecus 536.33 fenectutu bonor 51.2
fine£lutu momentum$17.24. fenis laus$4 jenes quas fe&lavi voluptates de
beant 510.22 fenes validi 510.318 fenem in vepub.offici&|$22.37 fenum in vepub.oratio| 52515 fanum natura$10.10 Jenom ftudia 510.8 Jénibiu in republ. eua rei graMORALIA PLVTARCHI,
tía verfandum
$15.31 finibus contemtus vnde paretur fenfilium natura 213.23.(14.5
fenfus odoratus 98.5 fenfit quid 45.21. fenfus vt fallat 46.6
fenfaum impedimenta: 304.7. indicium. 46.1. numerus
46.3. offidum— 303.16 fintiendi inftrumenta /— 4524. fiptimius Marcellus 77.10
fermon& emifsi natura— 381.19 fines 345.7. rati pene 277.
2$ vfus 377.1$ fermonum effitlio 201.35 fertorius 4121.16 fernos in Etruria puniendi modus 184.13 Ser. Tullius 419.9 Ser. Tulli regnum 419.32 fétb| 18748, 19330, 202,9 feweritas parenti yn liberos 71.5 fexagenarig numeri natura. 211, sbyla 249.34 s ficilis libertasveftutà— 113.7 ficyoniorum pana 2155; figna infociabilia 69-16 tlentiwm quid 376.7
filentg deferiptio| 395.21. fruCus 388.11. laus. 387.29.
ytilitaa 37:27 3179.6 file 417.33 filuanifeu Aepipanes— 99.28 fimilits 77.12 Jimmias$45.22 fimo 470.21
fimonides 301.15341.7, 09 inde fimonids diclum 2162 Jimulacrum Andocideum 716 8
102L1Y
Kkk

Sifyphus 14.11, 102,32 fitis reprimende ratio 391.29 Smy 202.9 fmyrna 75.19 Sobrietatis exempla 127.5 focrates 1332, 2221.1 Jocratis philofopbia 591.10 fol vnde natus 24-36 Jolis cauerfio qualis 30.28. cur
fus 6507. defeflus| 31.6
flu c celi contrarius motus 210.51
Joli é» lune curfus 182.3. forma 30.22. magnitudo 30. 1$ nAalürA: 29.10, 296.10
folis obfcuri caufa 4.63.25. officium. 478.12. orius quomodo pingatur 166.6. faerifidum. Y79.18,. facrificium. primum 195.28
folon 165.5 357.28, 4$5.4 foli fertilis indicium pt3$ fomnus Epimenideus—|$07.31 omni caufa 61.26, 216.8 Jomui fübietlum 633 Jonchites Saita 165.6 Joni celeris natura 60137 Sopbilus 71$, 71444. Jophiflarum natura 347.7
Jophocles 333.35, 281. Cz inde.
oramus 470.9 Jfordidus quis 556.15 foros. 178.16 Jofibius 177.33 Joficles 724.5 fofigenes 72335 foteles 177.26 fotericus Alexandrinus. 681.25 Jotbi 201.55
Jfotbs Aegypitis quid 37718
INDEX
IN fatio 16).3$ Spartanorum inventum$357 fparti qui 243.28 Jpeculi vfus 276,36 [beClaculum gvatifsmum 511.21 [pertbi 564.13 fpe inanes 147.23 fpes Pindarica 330.8 fpeufippus 171.14. fphinx 94-19 [pines orico 99.29 fphodrias 549.36 fphragifte 180.z fpintbarus 721514
Staficrates avchite£lus— 441.6
Vlatiras 446.27 Slatuarum collocatio|.$7248 Stelle quid denunaent 29.8 Selle vt conflata 27.5
Siellarum figura. 27.30. illums
natio 28.30 latto€? motus 28.20. nalura 27.5.
orde. 28.1 Slerilitats caufa.$7.34. SIefichorus 683.3 Wiefichorus Himereus— 685.25 Sefimbrotwus 71.30 Sibenelaidas$41.24. Sibenelus 258.8 Sibeno 564.14. SHilbon 28.17 Filpo 3-1b 327-2 Shilpo Megarenfis 347527
Voice fecle princeps 17.33 floicorum abfarda dogmata 85. 13. de affetlibus femtétia. 53. as. de deoopinio 16.24. de elementis opinió. 38.16. de figura. Vellarum opinto 27.
3 j i Soigoa
E NEUEM

ffoicorum de genis c beroibus opinio 17.$ Sloicorem. de magnitudine Lun&cpinio 32.8 Sloicoriem de mundi numero opi nio 1n.it..— de fénfe anim opinio 5125. de folis natura opuno 219.28. de voce fententia. 50.285 3110» decretum| 436.1. error 189.
34. tbeoloria 187.3 $dolidorum natura 3235 Slolifte qué 1863 $Sirabo 226,14. $iratagema 67.25 $irato 61735 $tratonis patria 65237
Siratocles 533.19,535:13974436
Siratocles rhetor 717.1 $iratonica 367.24. Siratonius— 398.36, 646.27 $iudia diwer/a 361117 Siudiorum fimilitudo|. 61.20 $iulticia faauitatà admixta 480.36 $iulticie crimen 655.3 Sfygh aqua 628.29 $iylicommendatio /— 709.3 Suauium. fragrantiarum vtilitas 215.15 fubftantia proprium 615.17
fnicce]fus infelicis caufa. 3A. 30
füccorum difcrimina 64.5 Juffituum ratio 214.20 fus Cromyonia 94.17 ws natura 163.30 fuperbà dicla c fatla quorundam 445-23 fuperflitio quid 11.6 fuperftitionis vfus 153
MORALIA PLVTARCHI.
fapplicandi apud Perfas genus 621.14.(17.32 füppliium de füpío famtum fappuca dilati ytilitas— 325.5 modus et opportunitas 226.2/7 fapplicta exigendi y54 280.32 füpplcioru apud inferos genera Sybaris 75.22,716.27.(246.27 euh quid 307.4 fyenttarum confuetudo:/ 162.36
Jfylla 161. 377.36, 51116 fpluanus 7642 Jfyluia Innia$2.35 fymmachus 719.37 fynaugaa Platonica 48.21 fyneretifmus 368.1 fyniene quid 2101.9
182.9
fyuvfia quid T
Aenarus— 219.37,629.29 tacendi impotentia— 37y1 tacendi magistri 379.20 taciturnitatus exemplum 373.35 féutlus. 380.30. laus. 37916. pramwm 379. tanaqra 661.27 tanawW 44132 tanaquilis 419-33 tantalus 64816, 657.21 tapbofiris 17;.8 tarpeia 734 tarquinius Superbus 71.21 tarrias 447-3 tarrias Dinomenu E. 447.32 taurorum natura 432.1 Technatis 164.6 inter Tegeatas ac Pheneatas bel
luos 7319 telamon 77.89-3 telchines 253.14
Kkk 7i4

telearchia quale munus.$6.4, telegonus$5.1 felemachus— agi16, 403.12 telepbanes Megarenfis 691.25 telefirius
417.34 telefippa 4498.15 teleftas 1 bebansa 699.33 telefbhorus 654.18 telefippus 719.2 telettas 225.37
temperantia que dicatur 49x31 temperantia quid 96.25 temperautie appellatio. 483,9 temperantie bonum|. 403.34 temperieibonecaufa— 348.1 tempeflatum. periculofior qu& 407.1 templi Milefii proditio— 333,18 tempus bomini c2 Dei refpectu vt intelligatur 218.21 tempus quando extiterit 605.11, tempusquid— 2016, 604.30 tempora Cz Dei coniuncta ope: rà 409.10 tempori inflrumentum. 604.3 temporis Rome d fliné£lio 527.18 temporis[ub[lantia 20.21 tenebre an pofsint videri. 49.3 tenedus 583.318 tergemini vt nafcantur|$6.37
ternartj vis 198.22 Terpander/—- 334.35.€? inde terpander Antiffeus /— 698.20
terra aeri vtopponatur 625.24.
terra an primo frigida 625315
terra ceramtus$82.33
terra cur nigra poctis dicla 626. 28
terre ac geftio
terre anmaq motus
186.34. 603.15
INDEX IN
terre elementum 6:8 37. feu ra 38.54 inclinatio 3914 terre in zonas difnélio 39.35
terra motus 39.23 terre motus cau/a 40.G terre munus 478.10
terrenatura 409.14, 616.6 terra natura Q2 quáluas 38.2 terre fitus 39.1 terra. primo effe frioidá 638.5 tefludiná&grotátia cuta 1C1.6
tethys 182.7 teiratlys$,2, 21235 Tettix Cretenfis 249.27 teucer; 361.22 Thales 19,15, 165.2. cz inde. tbaletas.- 688.10 thaletas Creten[is 686,31 thaletas Gortynius 686. 11 tbamyras 116.22 tbamyris 275334, 681.0 thafius 317.24. tbestetus 390.21 theapenes 556.51 theoclymenus 498.9 thebe a1ij.19(55.8
thebanorté natura eo ingenti tbeins 149.28,530:29, 571.23 Themiflocles- 323.18.£z inde. themiflodls/ virius- propria 44.33 600 themiflogenes Syracufius 651.17
theo 103,27, 665,24. theode£les Pbafélita«230310 theodorus— 149.26.(rinde.
tbeodorus Atbeos 312.2 theodorus Cyreneu$— G54.1$ theogenidas 716.6 theognis 472112
theophraftus: 110. 2,0.€2 inde. idi theophra

Theophraftt auditores 267.10 tbeopbrafhi patria 652.17 theopompsus— 476.2454 1.25 theopompus Chus: 710.8 tbeonompus Lacedemomorum rex 56G6.t tbeos vnde diclus 20i tbestimus. 7044 tbeoxenta 234.26 tberamenes: 467.29, Qr inde. therippides 7315 ther/ander 67.21 therfippus Ereenfis— 63412 tberfites 659.14. tbe[eius 656.4. thefeus$11 tbefmophoria 206.23 tbeimothete quomodo legantur tbeps— 6354.(4493 de Thefpefio Solen[i rediutuo fa bula 244.3 tboffalus 439.33 theffalorum relimio 210.18 tbracia 6214.6 tbrafeas 55336 thraficles 719.7 tbrafonide 120.7 sbrafonide mala 398.21 tbra/ybulea 63831 tbrafybulus: 124.20. 2? inde. thrafyleus Eleus 717.18 tbrafyleontes 120.8 thbrafyllus 631.9
ibrafjllus Phliafius— 691.20
tbucydides| 336.11.(7 inde. tbucydids patria 652.35 tbueris 171.23 tlyyeflas$0.23 L. Thymbris 2646
Tobie Qo citbare autor. 689.2.
MORALTIA PLVTARCHE
tibicinum noms 615.$ tigranes 4126, 44510 timea 35.7 tim&u 652.37, 670.16 timarcdus— 63538.€ imde. timeles$85.18
timefias Claxomenius$57.20 inter Timiditatem Q7 andaciá medium
490.210 timoclaa 116.6 timocles 73433 timocrates 125,1. 731-4 timoleo 161.30 timoleo Corintbius$50.10 timoleon 225,21, 565-14. timon 217.4, 364.1 timotbea 7305 timotbeus— 177.28. C" inde. timotheus Conon F.— 710.4 tifspbernes 392.11 tisba 116.6 tifias 71634. tifias Syracufanus 719.9 titanica 18243 titanum facinwá 464.19 titbonus$21.13 Tlefimachwus$0.5 Tolerantia 149.5 tolmidas 6311.5 tonitrus caufa 35.16 tonorum genera 686.2 tonfoves cur loquaces—$84.30 torebus 689.34 Tra&latio regalis 428029 tragus 636.30 tranquillitas animi vt definien da 309.30(o
tr&quillitati anams caufa 3V7tráquillitatu animi fons 31.18 frapquillitatw caufa 39937 Kkk*

INDE ad Tranquillitatem anim: qué
faciant 405.7 trianguli defcriptio 198.14. £ribunal quid$71.21 tricorporum natura. 348.1 triptolemus 585.16 tritici natura 275.110 tritogenaa, 217.8 froctus 78.5
trophea Cheronenfta q7 Mitbridatica
412.13 eéma quid 223.22 Tullus Hoflilmus 69.30
eumultus fedandi ralio 569.22
&uxium$334 Tybi menfis 194-9 &ylipbus 32.28 £ypbon. 160.8, 178.9 typbon qualis fuerit. 17344. typbon vinclus 171.28
byphonis. c Nephtbys| pater 167.12. infidie quid denotent 185.35. mmterpretatto 193.25. nomen 189.24. ortis 167.7. phyica explicatío 196.30.[puma 180.54 de Typbone fabula 163.35. war
ratio 176.33 typbonum natura 35.25 tyrannis quid fit 505.35 tyrannorum animu— 480.5 aduerfus Tyrános cautio 57 4.8 tyro 394.21 tyrrbenus 58143 f£yrtsus Mantinenfis— 692.19 tyr 447.8 typbonis fimulecrum— 194.5
V 19.32
Más anfit
Valeria Luperca 82.9
X IN
valerius 76.3 vyalerius Conatus 69.16 valerius Cefdius 76.37 valerius Torquatus 7a valeria Tufculanaria— 76.2 valetudimis bone caufa 65.2
valetudinis tuends praceptunm 267.32 Vbera brutorum 156.15. mulie
rum ibid. 16 vberum affeclío 155.32 Vehementia nimia$68.18 venatorum.(ludium| 302,29.
vefditwus 432,1
venerea libidinis eff£la 377-34. ventorum molefhfsimi qui 195. 30. natura 38.5 Ténus. 320.37, 377.25 472 3o venus tempe[LHina 98.3s veneris deteflatio$$$ veneri[acrum animal| 108.7 in. Venerem. procliuiwm femen quale 37427 verecundi natura 37514 verecundia. quando fiat vtilis 342 verecundia quotuplew 497.36 verecundie cognatum^. 332.5 veris initium 188.26. natura 181.28. verttatis incertitudo 235.34 236,1. fdlentia 593110 verfus Vomeritus ex omuibus orationis partiowt conflans 608.32, verfuntis nomen 9,25 vefhum. linearum vfsts caufa 161.10
vefnwtus vions 2501 yiétima bumane 82.3
vyiclorie

qitloria Cadmea 364-29
villas primori hominum 459. 19
vinum Tbafium 108,24
yini natura| 162.15, 377-12,
$34.14 viperarum. natura 383-36; 4.00.5 »indicle dilatio 217.32 vyinolentie c7 ebrietatis diferimen 375.28 vyir bonus quu 577.14. viri perfecla defcriptio^ 3:25 viri boni qui 252.29. t fallen di 436 virorum fortitudo 94-36 virgarum natura 37.16
virtus à contemplatione quomo
do diff-rat 482.18 virtus an, pofiit doceri 252.22, vyirtus ciuilis quomodo poondetur$09.24. virtis baflifera. 4210.3! virtus qualis fit res. 404-2
yirtus quid, communs opinio
EI|)
eyirtuá quid faciidum Epicurum 119.14.
eyirtus vnica 4831 yirtutis accufatio 4.08.25 yirtutis chorus 41033 virtutis commendatio— 408.
219
yirtutis C? fortune comparatio 408.6:
virtutis c» fortune conjenfus 409.7
virtutis c» bonoris fanum 412,
21 qiriutu fesym. apnd Romanis
MORALIA PLVTARCHTI.
412.20 virtutis piclura 410,14 virtutis templum 418.30
de Virtute varie fentétie 482. 33
virtutes quatenus plures 483.2.
yirtutum contemperatio. 436.6
yirtitum qz vitiorum. aps demones diferimina 175.27
virtutum. pbilofophie. diuifie 33$
vyifus caufa 48.16 vifus modi 3634. vifus vtilitas 221.1$ vue«terh& beatitas in quo $933...
vite comparatio 31.2
vita generis deleclus 22.37 vite bumane conduio— 310,7 vite bumana finis 145.8 yitemutationes—— 310.19
vite optimum modum quid facat. 3u 16
vitia non tegenda 145.8
vitia populi que amoliéda 535 37
vitia vt carentur 387,16
vitiorum. occultatio quid babeat mali 143.10 vitiorum Y 148.13 vitiofi bominis natyra— 232-1 yitiofitas maxima, 659.19 vitio[itati effeclus 147.33
vitiofitatis bàmane crime 151.2 *yitiofitatis natura 150-15217*
3|(261.13 vituperatio finipfius per alivim
yinacitatis caufa 65.26 Vlgfes 263.34.€7 inde. ME babitatie 649419

»1tio delit] qualy 217.10 yltionis natura. 217.29, 222.7;
4815(212.3 *yltiones malefatlori bumane ynguenti natura 666.159 7ngues vt nafcantur 62.12
vyntatisnatura/ 7.20,38110 vnierf? comparatio— 198.12 *niuerfi creatio. 9.1 viniuerfi et müdi diérimé 33.1 vyn'uerfi gubernatio 213.6 vyninuer[i interitus 9.6 vmuerfi in partes inequales di wifio 594-35 yniwerfi natura ai11,596.0g yniuerfi principia. in. quibus
conflituenda 189.30 Vocabulorum peritia| 207.5 voluptas immodica nj.2$ voluptatis vanitas 23g
voluptates à gloria profile 128.2
voluptates animi ob virtutem sj
"voluptatis contemtus 95.1 voluptatum diwerfarum. collatto 2124-28
voluptatum incertitudo 109.15
*volubtatum memoria| 117.17
*voluptatum recordatio qualu 108.1
voluptatum SIudium| 117.12, 23037
voluptatum Vudium quos dede ceat 510.8
voluptatum fubictlum 105.20 vovitus vfus
397.18
INDE x.
FINIS.
vota 291.30 yox quid(it$0.3, 681.19 voci modus 392.38 vocis fubftantia HA Vrama 471.34. vrfe natura 15135 Víta 101.4 in vtero primum quid nafcatur 155.18 Vulcani ortus 180.21 vulpes Teumefia 94.22 Xx Antippe 286.25 Xantippus 157.19, 716.20 xenius 7413 xenoctates/— 303.10. Qr inde.
xenocratis domicilium: 648.37
xenocritus 687.2 xenocritus Locren(is— 686.12 xenodamus Cytheriws| 686.12 xenanetus 541.11 xenon 357748 xenopbanes 316.10
xenopbanes Colopboniws 207. ET xenophon. 631.14.€» inde.
xerxes| 66.23. C7 inde, Z
Aleucus 2162.6 Aelotypte exitus 7$.A$ Remo 267.9, 289.6.€» inde. Qeno Citicus 4831.14. Qeno Citienfis 31117 enons patria 652.19 Getbus Ampbipolita— 73137 Qeuxippus 103.22, 129.23 Zoroaflres magus 130435

AVTORVM IN SECVNKDA MORALIVM PLVTARCEHI PARTE 1Ndex Alphabeticus.
Efchylus$6.9, Archíta 79737 109.30 Aretades Cnidius— 71.2: Agatarchídas— Ariftagoras 162,3 amíus 67.2 Aríftarchus 31.20 Agatho$a- Ariftides Milefíus— 5620 mius 85.47. Arifto 184.15 544-13 Agefilaus 78.44 Ariftobulus 80.20; 116.G Aiceus 689.6 Ariftocles 77317, 85.10 Alcman 41.19. Ariftodemus$1.4 Acdmeo 38.2» Ariftophanes 25,36 Alcmzxo 49.19, 6226, 6s.$ Ariftoteles 321 432$3 AlexanderPolyhiftor 84. Arífloxenus 11535. 687.8 19 Afídepíades— 43127 5221
Alexarchus— 69.35. 184.16 B Anaxagoras Clazome- pite gn: níus 6.23 Boethus 515
Anaxagoras 159, 19.2; c Anaxímander Milefíus s. Q Actis 714» 71136 36. 16,6, 2845, 29.21 Callimachus— 648.10 Anaxiímenes 26.2, 2735 Callífthenes— 68.32, 79:5 Antías 410.10 Carneades 3j Anticladas 184.233. Caftor 180.$ Antícles 689.1 Chares 42r Antimachus Colophoníus Chryfermus— 679, 71.6 392.8 Chryfippus— 2136 49.7 Antipho 3217 Cicero$710 Antíphon: 4117. Cleanthes 27.34». 28.2» Apollodorus 1722 Cletonymus 71 Aratus 2912 Clítophon 733 Archelaus Apollodorí F. Colotes 103.* 710 Crates 3816, 16717 Archemachus Euboenfís Cratínus 640 3t 17745 Cratíppus 715.6 Archilochus 37415 Critolaus$2.25

Ctefibius 731.36 Ctefiphon 7135 D Do 180.12
Demades 612,7 Demaratus 73.21
Demetríus| 19.55. 637.20 Demetrius Magnes 756.35
Democrítus— 16.7,.20.28 Demofthenes 160.18 Dercyllus 7337; 8i. DiíagorasMelíus^ 1440 Diícmarchus 4326, 54.17 "DiodorusSículus^ 66.2: Diodes 58.3» 59-30 Diogenes 23.15, 25.33 Dionyfíus 717.31 Dorotheus 7;15 77.3 Dofítheus 74.29, 793 Durís 417.24. E
E CPhantusPythagoreus
39:27 G1 Empedocles Metonis F. 9, Ephorus 448 Epicurus 16.32, 20.29 Epigenes 3514 Eraüftratus 44.29,$6.3 Eratofthenes 20.18, 35.23 Euclídes 16.31 Eudoxus 29.12, 43.12 Euemerus Tegeata— 14.1 Euenus 132.215 157.25 Eupolís 474.30 Euripides 152, 48.1 Euthymenes Mafsilienfis
«22
G
Criss Italus 685.32 -J Glaucus Regin? 71310
INDEX
Glaucus Thaleta^ 687.6 H Ecatzus. 162.23 Hecatcus Ábderíta 164. 30 Hegefíanax 26.23 HesefíasMagnes— 73133 Heliodorus 740.30 Hellanicus 182.322, 714.24. Heracletus 18.32
Heracletus phyficus 177.35
Heraclídes 27.1$ Hermzus. 184420, 788.12 Hermíppus 74917 Hermogenes 134. Herodotus 43$ Herodotus Halícarnaffqu 651.4(2
Herodicus Selybrían? 228.
Herophilus 20.30 Hefiodus a61,10 Hipparchus 48.16 Hippocrates$9.55 Hippon 4519 Hipponax 56-3.13 Homerus$33 I On 408,32 310.16 Iíter 689.11 ]uba 76.21 L [ Bephanes 56.7 Leucippo 45.6 Leucippus 19.35 Líuius 4214.28 Lyfias 712.7 Lyfis€90.$ M Mischos, 2021.43 Médanthius— 2:246
MelifIug

AVTH Meliffus 20:36 Menander 169.37 Meríillus 7731 Meryllus 711 Metrodorus 1,37 IMnafeas 184.21
[0
og eee 38.26
Onopides Chíus 27.2
Onefícritus 41744. P
pets 290.2
Parmenídes 20.36
Parthenius poeta 75.21
Philemon 280.10
Philochorus 7156
Philoctetas Aclcyleus 105: Philolaus
24 Phylarchus 178.10 Píndarus 35.17 Plato 5.3 Plato Áríftonisfilius 10.6 P!ato comicus$317.25 Polybus 59.30 Polybius 424.18 Pofidoníius 34.33 Poísidoníus 11.6 Pyrander" 10 Pythagoras
Pythagoras Mnefarchí ü
lius 7.15 Pytheas Mafsilíenfís 41.52 Pythodes Samíus
72.19 s
She 278.4.
Satyrue 736.24
FINIS
OR VM. Seleucus
23.28 Seleucus mathemati? 42.3
Simonides 1745 Socrates 16.18 Socrates Sophroniki filíus
10.6
Solon 31139 Sophocles 16.16 Softrates 7848 Stefichorus 229.19 Strato 347 Strato phyficus 312.4. T ques Milefius s.$ "Theocritus 342.14. "Theocritus Chius— 649.$ "Theodorus 76.1 "Theodorus Cyren.| a4-1x "Theophilus 7110 Theophraftus$22 "Theopompus 16,6 "Thucydides 21748 'Timzus 4137 (Timo 491.4 '1uimotheus 420.3E Trifimachus$9.10 x-— Enocrates 28,2 Xcenophanes— 2414 Xenophon 115.33 z Eno 17.33 Zeno Mnafez filius 10. 16 Zopytus$2.31

BASILEAE, EX OF FICINA THOMAE GVARI NL, ANNO SAÁLVTIS HVmana M. D. L XXII. Menfe Augufto.

Cx Ln "Bocter CDoeyr f l'Fovtion

".

PL VT A.R-C Hl Ethicorum fiue moralium
pars III.
QCUILIEZAO Xp. landro vatuuflan Interprete,
Argumentahoc tomo contenta,pagellavería índícat.
BASILEAE M. D. CxIX;

TER TII
TOMI
Elenchus.
(Covmmariv Repuiená- I. 14.5 tiarum Storcarum— 3| IL. 179 Commentarius, Terreflridne| Sympofiacón,| 11L,— 206 an aquatilia animalia— idéii, Cówi| IV.— 25 fint callidiora. 46. maliam di-4 V..— 336 CómentariwsDeahim&pro-— fputationi,| VI: 280 creatione, quein. Tímao— Lib. VIL 299 Platonis defiributur— 92 IIX. 55; Excerpta quadam e Plutar- IX. 367 chi commentario de ani-— Erotictis, boc e$?, Amatorius me procreatione apud Pla Liber joo
tonem in Timo, que cusvis potis quàm PlutarDe facie qu& orbe Lune apparet. Commentarius 43!
cho adfiribi debent 126.— Cur nunc Pythia non. veddat Amatorienarrationes 137|— oraculacarmtne, Commen. Quefliones naturales— 13 tarius 474 Aduerfus Colotem, Liber 50* De communibus noticiis adverfus Stoicos,Liber.$16 De genio Socratis, Liber 584 De Herodoti malignitate Commentarius, 625

3 PrvTARCHIi
Commentarius Repugnans tíarum Stoícarum;
E X RiNcIPIO decretorum confen(io s YE M| nem ex ipfa vita confiderari debev. recenfeo. Nonerim tam orator (vt dicebat Aefchines)& lexidem ;K Ni debentloqui: quàm vitz philofoÉ zm«) phi cum dorina eius convenire. . quippe doctrina philofopho lex eft propria& quá Ij fibiipfi tulerit:(i quidem nou ludü& argutias gloriolé gfatia invétas, fed rem fummo dignam ftudio philofophiam,jid quod eft, cenfeat effe. Quoniam ergo multa cüm ipfe Zeno, tum Cleantes, plurima ,.,€hrylippus fcripta reliquerunt de rep. de pareiido 20& imperando,de iudiciis,de caufis dicendis:in vitis áutem eorum nufquam invenitur pretura,legum latiojin fénaturn progteffus, patrocinitim apud rudices, militia pro patriajlegatiojin publicum largitio: . fedperegré in ocio, eius guftu canquam Loto deté25 ti,vitam omnem, neque eam breuem: fed oppidà longam inter difputationes,libros,& ambulationes exegerunt: noa obfcurum eft,eos magis fecunduni aliorum fcriptaaut di&a, quàm fua decreta vixiffe: omninóque vitam in ea quiete confumpfiffe, quani 39 Epicurus& Hieronymus laud1at.Ipfe quidé Chry fippus in quarto de vius libro,exiftimat vitam fchio lafticam fiue litterario ocio deditám, nihil à voluptaria differre. Verba adeó ipfius apponam. Qui veró opinantur philofophis congruere maximé o35 ciofim vitam ab initio, non videntur mihi ij errare: cenfent dele&ationis aut aliüs fimilis rei gratia hoc effe faciendum, itáque totam vitam prottahendam, f aaa ij
Stoicoruipi vitam,€oriá 92! A4CHys yes
pugnare; £

4 PLVTARCHI DE Hoe,fi quis apertiüs confideret, nihil aliud fignificat quàm fuauiter. Nonenim feníus eorum fallere vos debec, cüm multaaperté, obfcuriüs non paucapronuncient. Quisautem magis in ociofa ifta vita confenuit, quàm Chryfippus, Cleanthes, Diogenes, Zeno, Antipater? qui quidem fuas deferuerunt patrias, non quód efset quod de iis quererentur, fed vt quiete in fuaui ocio apud Zofterem
^
fuis difputationibus perpetuó vacarent. Ariftocre- j5
on quidem Chryfippi difcipulus& familiaris, eream imaginem in columna ponens;hos elegos infcripfit: Hunc Ácademíacos folitum difcindere nexus Chryfippum iuuenem ponit Ariftocreon. Hicergo cft Chryfippus,fenex,philofophus,qui regiam& ciuilem laudat vitam,& fcholafticam à volu ptaria nibil diferre putat. Qui veró Stoicorum de fc&ta fe ad rempublicam conferunt, ij magis adhuc
u$
fuis placitis repugnaut. Nam imperant, difceptát, 29
confuluat,leges ponunt, puniunt ,bhonorant,ita vt qui ciuitates efse putenteas in quibus rempublicam gerunt, proiudicibus& magiftratibus habeanteos, quibus ifta munera obtigerunt: praetores
iudicent efse eos qui fuffragiis deliguntur: leges' Chlifthenis, Solonis, Lycurgileges efsefentiant: cüm interim eos prauos& ftultos fuifse dicant. ergo rempublicam gerentes, ipfi fibi adverfantur. Ét veró Antipater, iniis qux de difcordia Cleanthis& Chryfippi fcripfit, narrat Zenonem& Cleanthem noluifse ciues Athenienfes fieri, ne videren turin fuas iniurij patrias. INon dicam,fi hi re&é feceruut, ChryGppum peccafse cüm inter ciues Athenienfes fe referri(ineret. Id quidem multum repu30
gnantiz& abfurdiratis habet, quod corpora& vi- 3$
tam tam longé à patria apud peregrinos conftituentes,nomina nuda patriis fuis referuauerunt: per^ inde

STOIC. REPVGNANTIIS.$ inde ac fi aliquis vxore deferta,cum alia viuens,dor miens, liberófque ex eafufcipiens, nuptias litteris non firmaret, ne iniuriam priori vxori fcilicet facere videretur. Rurfum Chryfippus inlibro De rhe$ torica fcribens itaoraturum atque rempublicam ge fturum fapientem, vt qui diuitias, gloriam, acífanitatem bona arbitretur: fatetur do&rinam fuam nullos habere exitus, neque ad rempublicam geren dam conducere,ac decreta víibus non quadrare at1? quea&ionibus. Porró hoc eft Zenonis decretum, templa deorum non effe zdificanda: quod enim non fit magni precij, id ne facrum quidem effe. iam fabrorum& fordidas artes exercentium opera, non effe magniprecij— lidem illi, qui hec laudant, ni15 hilominus facris initiantur,adfcendunt in arcem,adorant puluinaria,coronant facraria: nimirum opera fabrorum& illiberales artes tra&antium hominum. Deinderefellià fe putant Epicureos, qui
diis immolent: cüm ipfi peus coarguantur,facri- 20 ficantes in templis& altaribus, que neque effe, neque exftrui debere pro indubitato ponunt. Przterea virtutum vt Plato, itaetiam Zeno differentiarum refpe&u multitudinem admittit: prudentiam puta, fortitudinem, temperantiam, iufticiam
25 ponens abs feinvicem non feparari quidem, fed tamen diuerfas effeatque interfe differre. Mox fingulas definiens Zeno, fortitudinem ait prudentiam effe in rebus gerendis,iufticiam in diftribuendis. vt vnica iam fiat virtus,fed quz comparatione cum rez
30 bus tantüm a&tione videatur difcrimen admittere, Neque folus Zeno in hoc argumento fibi repugnare ipfi videtur: fed Chryfippus etiam, Ariftonem culpans, quód reliquas virtutes vnius virtutis dicat diuerfos effe refpectus: Zenoni patro5 cinans, qui fingulas virtutes fic definiret.— Cleanthes in Phyficis commentariis dicit, idtum ignis elfe tonum feu contentionem: qui fiin animo faaaa 1j
Virtutum pmerm. IL

Leonis fo phime in tpfom. vetor
quet. ur.
uesltonts 2 deo ordo.
$ PLVTARCHI DE
&us fufficiat ad perficiendum officium, robur voz 2» cetur& vis.tum hzc fubiungit verba: Hocautem » fiue robur fiue vis fiin illuftribus obieüis itin qui» bus perfifti debeat, vocatur cótinentia: cüm in per» ferendis,fortitudo: circaid quod quoque dignum »» fitiuflicia: circa deligenda& declinenda, tempe»» rantia,. Adverfus eum qui dixit:
Nec litem decidesubi non audita utraq; eft pars.
ficfüit Zenoratiocinatus.— Autis qui prior dixit, rem demonpftrauit: vt1am invento quod quzrebatur,nihil expediat alterü audire. aut nó demonftrajjj, U:tum perinde eft ac(i vel non comparuiffet in iudicio, vel inanibus verbis auribus obftrepuiffet.at enim vel demonftrauit, vel non demonftrauit: ergo non eft audiendus qui fecundo loco erat di&turus. Hoc modo ille interrogando concludens, tamen& contra Platonis de republica libros fcripft,& fophiftarum cauilla diffoluit, diale&icámque, vt huc conducentem, difcipulis difcendam Commendauit. Atqui aut demonftrauitPlato ea quz in Republica fcripfit, aut non demonftrauit. proinde vtrum horum ponas,non erat neceffarium, fed fupervacaneum& vanum à Zenone contrà fcri bi. Idem de fophifmatibus licet pronunciare. Chryfppus cenfet adolefcentibus primó audiendam effe differendi artem, deinde moralem, denique naturalem philofophiam:&in hac etiam ? quzftionem de diis vltimo loco iis attingendam. ?? Szpe hoc dicit: fed fatis erit verba eius de quarto ?|ibrorum, quos De vitis fcripfit, apponere. Pri? müm, inquit, videntur mihi fecundum ea quz ve?! teres recte dixerunt, tria effe generaad philofophi?' cam pertinentia confiderationem: logicum, ethi?? cum, phyficum. de his primo loco ponenda effelo?? gica, inde moralia, vltimo naturalia: atque horum ?? vltimam effe difputationem de diis:vnde etiam eius 4 ins
I V.
zl
3o
a

STOIC. REPVGNANTHS. y
inflitutioà fne nomenteletóninvenerit, Enimvero id quod vltimo dicit ponendum loco, folet premittere omnibus adeà moralibus quzftionibus, nam ueque de finibus, neque dei1ufticia,neque de $. bonisaut malis, neque de matrimonio& liberis educandis, neque de legibus& republica eum quidquam videas iun nifi quomodo qui in ciuitatibus proclamant decreta, bxc premittunt verba, Quod felix fauftámque fit: ita ipfe p: efcribat Io9 uem fatum,providentiam, muudum vnicum effe,& finitum,atque eum vna quadam contineri potentia, quorum nihil perfuaferis cuiquam, qui non alt in phyficas difputationes penetrauerit. Audi,quid
dehis dicatin tertio De diislibro. Noneniminveniri poteft,inquit, aliud iuftitie principium, alia origo,quàm à loue& communi natura petitum. inde enim neceffe eft omniaifta nos exordiri, fivolumus aliquid debonis& malis dicere. Rurfum in nazoturalibus propofitionibus. Non enim licet vel aliter, vel magis proprié pervenire ad explicationem bonorum ac malorum, virtutum, felicitatis: quàm fiinitium ducaturà communi natura,& mundi gubernatione. Ac deinde: Ab his enim fufpendenda eft de bonis& malis difputatio, cüm non fit vllum aliud melius principium autrelatio: neque aliam ob rem naturz confideratio adhibeatur, quàm ad difcrimen bonorum& malorum conftituendum. Ergo Chryfippo autore naturalis do&rina moralé 30 fimul& fequitur& precedit, immo plané inextricabilis fit inver(io ordinis,(i hac pofterioreloco po nendafíunt, fine quibus priorum cogno(ci poteft nihil, atqué aperté fecum ipfe pugnat; qui doctrinam naturz cür dicat principium effe do&rinz de bonis& malis: nonanté,fed poft moralia tradi na35 ruralem philofophiam jubet, lam fi quis dicat, Chryfippum iu libro De vfu fermonis fcrip(itfe, e& qui logicam difciplinam primam adeat,nó vniuerse
aaa iij
25
€ «c «€ «c [1 «€ «€ [21 [11

.$-^PLVTARCHI DE
:* De differen do in-vtráque parte. V
aliis abftinere debere, fed& eas quantum licet at tingere,is verum quidem dicet, fed tamen confirmabitcrimen. Sibi enim ipfi contrarius eft, aliquando do&rinam de deo poftremo dicens loco
affumendam, quz etiam ideo teletaappelletur: a-$
liàs in primis etiam hanc adhibendam tradens. A&um quippe eft de ordine,fi omnia vbique(int vfur panda. Id veró maius, quód cüm de deo cognitionem principium effe dicat cognitionis bonorum ac
malorum: non abilla ordiri iubet eos qui moralia ro
incipiunt tractare: fed ea affumpta,hzc provt licet tra&are; atqueindeà moralibus ad queftionem de deo progredi, fine qua nullum initium,nullum aditum moralis do&rinz effe dixerat. Porró rationem difputandiin vtranque partem dit fe non t$
prorfus repudiare: fed hortatur vt ea cauté vtamur "anquam in iudicio, non patrocinantes aut adfententes alteri parti, fed quid vtrinque probabile fitdifcernentes. lisenim(inquit) qui de omnibus rebus affenfionis retentionem probant, illud 20
convemt,& inftituto ipforum conducit.Qui veró fcientiam conftituere volunt, fecundum quam ex profeffo viuamus, abinitioad finem vfque debentfuis ordinibus vtripque contraria difponere: & vbi occafio offerturin vtranqüe partemdifputandi, ibi tanquam in iudiciis, probabilitas eft rationum difceptanda. Enimvero quód abfurdum fit putare, debere philofophos in contrariis rationibus verfari non cum affenfione vel patrocinio, fed
1
caufidicorum in morem, quafi non veritatis,fed vi-30
€oriz caufa difputetur: aliàs contra eum oftendimus. Quódautem ipfein fuis difputationibus frequenter adverfas fuz(ententiz rationes propofueriti dque ferió,ac tanto cum ftudio, vt non cuiufvis
fitperfpicere quid ei placuerit: hoc illi ipfi affirmát, S
qui vim difputandiin eo admirátur:aiuntq; Carnea dé nihil dicere propriü,fed argumenta quib.quid in vtran

STOIC. REPVGNANTIIS. 5
vtranque fententiam dicipolfet, Chryfippus explicare aggreffus fuit, Carneadem arripuiffejiífque vfum que Chryfippi fententiz adverfarentur, placita hominis adortum fuiffe.& Chryfippo folent acclamare, Infelix tua te uis perdet:— llia.f. 470.
quód magnas contrafe dicendi anfas prebuerit iis, qui placitaipfius labefa&are animum intenderent. Ob ea autem, qua de confuetudine edidit Chryfip pus ,itafuperbiunt, itaquefe iactant: vt non verean tur dicere,omnes omnium fimul Academicorum di fputationes in vnum congeftas non effe dignas qu comparentur cum iis que ille fcripfit contra edu Atque hocquidem vel imperitiam, vel vanum fui amorem dicentium taliaarguit. Hocautem verum eft,eum cüm rurfum vellet confuetudini& fepfibus patrocinari,feipfo fuifle inferiorem, háncq; librum illo effe invalidiorem. Proinde impugnat feipfum, qui cüm iufsiffet femper contraria non cum affenfione, fed notatione falfitatis proponere: fua ipfius decreta oppugnauit maiore vi quàm defendit.& alios monens vt fibià cótrariis caueant rationibus, quà d ez affenfionem revellerent, ipfe rationes quz alfenfioném tollerent firmiores eam cófirmantibus compofuit. Hocipfum autem fe metuere aperte oftendit,cüm in quarto vitarülibro ita fcribit: Non temeré autem cótrariz rationes proponende funt,«« & ea qug in diuerfàm partem probabilia videntur,«« fed cauté: ne iis circumadti auditores ab affenfione«c
39 defcifcant: cüm neque horum refutationes fatis au-«c direacintelligere pofsint,& ita priora perceperint,«« vt facilé excuti eis affenfio queat. quando ctiam hi«« qui fecundum confuetudinem perceperunt, aut fen«« filia& que iis fequuntur: facile ea dimittuntà Me-««
35 garicorum quzftionibus in diuerfam partem tra.«« &, eliifve pluribus& robuftioribus argumenta-«« tionibus. Lubenter itaque é Stoicis quefierim, an««
aaa v

" PLVTARCHI DE
Megaricas queftiones exiftiment validiores effe iis; que Chryfippus fex libris contra confuetudinem Ícripfit. quin ipfe potiüs interrogandus eft. Con, fideraenim, que de Megarica ratione in libro De vfu rationis pofuit verba. Taleeft quod Stilponis$ ix Menedemi rationibus evenit. qui cüm in magna
2) fapientia exiftimatione fuiffet, nunc iis oppro, brio fa&z funt eorum ratiocinationes, partim craffiores, partim aperté fophifticam fraudem pre fe ferentes. At enim, lepidum caput, ille ez ratio-!O nes, quas tu derides,& oppropria autorum appellas, quód vitium eorum in promtu fit: metuis tamen ne quos ab afferendaperceptione avellant:ipfe tot libros fcribenscótra confuetudinem, quibus in venta abs te adiiceres, conarerííq; Arcefilaum fupe!$ rare, nemini legentium fcrupulum te 1niedurum providebas! Non enim nudis vtitur ratiocinationibus adverfus confuetudinem Chryfippus: fed tanquam in iudicio, pro caufa grauiter animo commotus, motüfquein aliorum animis excitans, tul. 2 ta dicere,& inanem fumere laborem adverfario ait. VtQue contrà dicendi occafionem precídat, hec
»» in Phyficis quzftionibus fcribit. Licet autem& »» ybi aliquid perceperis in contrariam aliquid par»» tem argumentis experiri,& quantum datureipa- 25 »» trocinari;aliquando etiam neutra parte percepta,in »» vtranque difputare, Et in libro De rationis vfu cüm »» dixiffet, non debere rationis vi nos vti ad eaque » non conveniunt, vt neque armis: hzc fubiungit. » Nam ad veri inuentionem iis vtendum eft,& eius 39 » cognata: in contrariam partem non item, quamvis
» hocfaciunt multi, Multos dicit(puto) eos qui co* hibentaffenGionem. Atilli quidem neutrum fe percipere dicentes,in vtramque partem difputát:quód fi quid pofsit percipi, hoc vno modo putent vel fal- 3$ tem precipué veritatem fui comprehenfionem prebiturá, Tu autem Chryfippe,qui illos accuías, cm|
&ipíe|

STOIC. REPVGNANTIIS. rn
& ipfe de confuetudine fcripferis contraria eorum quz percepiffes, aliófquein rebus invtilibus ac damnoíis cum proteftatione id facere iubeas: fateris te differendi facultate fretum, ob ambitionem iuue
$. natum fuiffe. Stoicirectum feu perfe&um officium De officiis (quod ipfi Katorthoma nominant)legis effe prece- /e» rect? faptum: peccatum, legis interdidum aiunt. ideóque£5 Stoicolegem malos à multis fa&is prohibere,przcipere ni"/m.e lege. hil eis, quia re&é facerenon poffent. Quis autem VL.
1o: nefcit eum qui recté agere nequeat, non poffe non peccare?[taque legem fibi ipi adverfantem ponüt, quz malis imperet quz praftare non pofsint;interdicat iis, quibus abftinere non valeant. Etenim homo qui temperans effe nequit, nó poteft non intem
I$ peranteragere:& qui fapere nefcit, defipiat neceffe eft.Ipfi quidem dicunt,eos qui interdicunt,aliud di cere, alio interdicere, aliud mandare, qui enim dicat, Non furaberis: dum hoc dicit, fimul furto interdicere.Nihil ergo eft,quod lex malis vetet,fi qui
20 dem nihil imperet. Medicum etiam aiunt difcipulo praecipere vt fecet& vrat, omiffa claufula, vt hoc tempeftiué& modicé faciat,& mu(icum fuo,vt voceautlyra canat: non fa&a mentione huius conditionis,vt concinne& confonanter. ideáq; puniunt
?(vtipüi aiunt) eos qui abfque arte& vitiofé egerunt talealiquid:quód cüm effet mandarum vt recté hoc facerent, illi non re&à fecerunt.Ergo etiam fapiens càm feruum iubetaliquid dicere aut facere, ifque ineo modum non obferuans ple&atur: liquet eum
30. non mediocre,fed perfe&tum ei imperaffe officium, Sin veró fapientes media officia iniungunt prauis: quid obftat quin etiam legum precepta talia habeantur? Porrà autem incitatio(fic hoc loco liceat hormen exprimere) hominis, ratio eft eum aliquid
?$ iubens facere. ficvt ipfe in libro De lege fcrip(it.Ergo etiam aphorme(quam nos puto averfionem dicere licet) ratio eff aliquid prohibens,& inclina

i; COPLVTARCHI DE tio, eáque rationi confentanea. Cautio itaque(fic eulabaan interpretor)ratio eft, aliquid fapienti pro hibens: cauere enim folorum eft fapientum, neque his cum vitiofis commune. Itaque fi aliud eft fapientis ratio,& aliud legis ratio:cautioné habent fa 5 pientes,que legi fit cótraria.ac fi lex nihil áliud eft, quàm fapientis ratio: inventum iam eftlegem ea faDesa: pientibus ne agant prohibere, que cauent. Vitiodut adua Chryfippus ait nihil effe vtile ,nulla re ipfis opus teram,— tfe. Quod cümin primo De re&é fatis libro dixif- 16 y] 1, fet: rurfüm ait& commoditatem& gratiam ad media pertinere: quorum nullum fecundum ipfos eft vtile. Ibidem nihil ad naturam accommodatum;nihil congruens effe vitiofo afferit, ac proinde nihilalienum à viro bono, prauo nihil accommoda- I$ tum fiue fecundum naturam effe, cüim hocbonum fitillud malum. Cur ergo obtunditjin quovis phy fico feorfim, in quovis ethicolibro inculcans, ftatim nos ab ortu noftro,partéfque,& fubolem quadam inter nos necefsitudine conftringi? cüm in 20 primo etiam De iufticia libro fcribat ipfa etiam bru taanimantia pro ratione eorum à quibus procreata funt quadam familiaritate devinciri: demtis pifcibus, quorum fetus feorfim alantur? Atqui neq; fenfus eft, vbi nihil fentitur,neq; accommodatio ad 2$ naturam, vbi nihil ft accommodatum. illa enim fiueaccommodatio, fiue familiaritas, fiue necefsitudo,fenfus vtique eft eius cui familiaritate aut necefAnomnia fitudineconiungitur.Opinio etiam hzc earum con pecatae-. fequens eft, quas ipfi precipuas appellant, eámque 3Ó qualia,$; Chryfippus ,quanquam multa contra fcripferit, ot6; 9714. nino tamen deprehenditur probauiffe: Neque officia. vitium vitio maiuseffe, neque peccatum peccato: Ix. neque virtutem virtuti, neque perfe&um officium perfe&o officio przftare. adeóquein tertio De na.35 tura libro inquit, Si vitz ate caufa Ioui liceat fefe efferre, ac magnificà defeipfo fentire& loqui: con

STOIC. REPVGNANTIIS. 1$
concelfa bonis digna ipforum vitz ia&antia,vnumquenque eorum eadem de fe ia&aturum, cüm nullainreàlouefuperetur. Enimvero idem tertio De iufticia libro dicit,Iufticiam ab iis exfcindi, qui voluptatem pro fummo bono habeant: qui duntaxat bonum effe dicapt,nihil ei nocere. Verba funt hec, Fortafle enim fi voluptati hoc relipquamus;effe eam honum, non tamen finem, fedex eorum numero quis perfe expetenda funt& pulcra: incolumis iocit mufticia, cüm honeftatem& ius voluptate zaiora bonaretineamus. Atveró fiid tantüm bonum eft, quod honeftum ac fuapte natura laudabile(it: peccat qui voluptatem bonum appellat: mi: nüs tamen eo peccat,qui etiam felicitatem in ea fta* tuit. cám hiciufticiam aboleat: ille feruet.& huius fententia focietatem vite humanz perimat: ille bonitati€ humanitatilocum relinquat. Iam quod in libro DelIoueait virtutes augeri atquepergere: omitto, ne vocabula videar carpere. quanquam il2? le quidem hoc in genere Platonem aliófque acriter
^
€
[13 «€ [3 €c «€
mordet.Sed vbi vult noh omnia laudari quz fecun- dum virtutem agantur: oftendit fané quoddam re&é fa&torum feu katorthomatum difcrimen. Sicau
. temloquitur:Nam cüm fint facta fecundum virtu*5 tem,accommodata nature funt ea tantüm, que pra cipua funt fiue prepofita: Nimirum enim frigebit, qui laudandum aliquem& predicandum fufcipiat, quia digitum fortiter extendiffet ,aut continenter abftinuiffet à vetula moribunda;aut patienteraudi.
3? uiffet dicentem tria non omnino effe quatuor. Horum germana funt, quzin tertio De diis libro fcribit. Adhuc enim arbitror,inquit,animos offenfuras laudes huiufmodià virtute profectarum actionum,
li quis à moribunda vetula abftinuiffet,aut morfum
35 mufczpertuliffet. Quem preterea reprehenforem Chryfippi placitorü requiremus, vltra ipfum ChryfippumtSi enim frigidus eft,qui iftheclaudet; mul.
«c ec €« €€ €c cc 133 [L3 3 «c [i4 «€ «€

1*4 PLVTARCHI DE to vtique frigidior eft, qui vnumquodq; horum pro perfecto,magno; maximo ludicat officio. INam fi for tem efe,& mufci morfum ferre, funt equalia:iténique temperantem effe,& à vetula abftinere:nihil arbitrorintere(ífe ab vtris virum bonum laudes. Prx- 6 terea in fecundo De amicitia docens non cuiufvis peccati ergó amicicias effe diffolueridas,hac pofuit 5, Verba: Quzdam enim omnino funt difsimulanda, 5, alialeuiter caftiganda, alia grauiüs, nonnulla plané 5, diremtione amicicis digna ducéda. Et, quod maius 19 5, eft, eodem in libro ait, Quia aliis magis,aliis minüs », vtamur, ideó étiam alios aliis niagis minüfve cffe »» amicos.atq; hanc diaerfitatem laté patére: cüm alij »» alium amiciciz riereantur gradum, fidei,aliarámqs 3» id genus rerum. Quid, quafo,his dicendis aliud ef- t$ fecit, quàm quód harum rerum magna difcririina demonftrautt!. Quinetiam inlibro Dehonéfto, vt evinceret id folum quod honeftum eft, effe bonum, ?? talibus vfus eft ratiocinationibus:Quod bonum,id ?? expetendum eft:quod expetendum,id placet: quod*9 ?» placet,laudabile eft:quod laudabile, id eft honeftü. 3» Etrurfum:Bonü quod eft,id adfert gaüdium: quod ?? taleeft jid honorabile: atque hoc porró loneftumn eft. Hz veró rationes cum ifto pugnat. fiae enim omne bonum laudabile eft, fiet vt cafté à vetula ab- 25 ftinere laudem mereatur:fiue nó meretur;iam nó omne bonü honorabile& gaudio afficiens erit. atqs fic a&um fuerit de hac ratione. fortafsis enim fieri poteft, vt ineptum fit alios talem ob rem laudare: ipfum aliquem tali fuo fato gaudere& gloriari ri- 3o Cbryfipp diculum non fit. Pafsim autem talis eft Chryfippus. fin reps& quando contra alios difputat, ne quid fibi congnare. trarium& difcrepans proferat, nihil habet penfi. ix, Naminlibro Deexhortando,Platonem teprehendés,qui dixiffet; Ei qui neq; didiciffet neq; fcirer vi- 35 uere, vtile effe nó vinere:his vocibus loquitur. Hzc oratio& fecüá ipfa pügndt,& mninimé percinet ad exhortatio

ro
5
242
2$
30
35
STOIC. REPVGNANTIIS, N
hortationem. Primüm enim innuens optirnum nobis effe non viuere, ac quodammodo mori iubens; adalia quzdam nos magis excitabit, quàm ad philofophandum. nam neque philofophari poteft qui non viuit: neque prudens fiet vnquam; qui multu temporis malé& imperite viuendo produxerit.Pro greffus deinde, malis quoque ait convenire, vtin vi ta maneát. tum hzcad verbum. Primüm enim virtus nuda nihil facit ad id vt viuamus.atq; ita vitio. fitas nihil eà facit vt difcedere debeamus. Neq; verà neceffe eft alios libros evoluere,€ quibus oftendamus Chryippum fibi repugnare. fedin his ipfis aliquando Anu(thenis illud citans collaudat,qui di xerat, Aut mentem parandam, autlaqueum.& illud Tyrtzi:; Seuper uirtutemuiuere,fiue mori.
Quid autem hzc aliud volunt oftendere,quàr mor tem vita vtiliorem effe malis& fatuis. aliquando etiam Theognidem corrigens, ait eum non debuiffe dicere,
Vtpauperiatemfugias:——. fedita:
Vt uitium fugias,uel faltu te in maris undas
Cyrne,udl à fcopulis deiice praecipitem. Etgónealiter iudicari poteft,quàm hzc eum decre: taipfum fuis infcribere libris, aliis autem fcribentibus expungere? cüm Platoni vitio vertat, quód is praftare morté mala& infcitaé vite oftendat: Theo gridem probet, qui confulit vt fugiendz maliciz caufa aliquis fe precipitet,aut in mare demergat. Aatifthenem enim laudans, qui mentis inopes ad fü Ípendium redigit: idem vituperauit, nihil dicens vitiofitatem ad fubeundá facere mortem; Cziterüm inhis que de rep.difputat,ftatim infultat rationi de deo, aítq; non re&é metu deorum ab iniufticia Ce. phalum deterrere:& rationem hanc effe expofitami calumniis,&in diuerfam partem multis abducere
[11 «€ [1 [13
[11 [2 «€ «c
€c [1

16 PLVTARCHI DE
revulfionibus, ac multa occurrere probabilia qus
fermoné de poenis diuinitus irrogandis impugnét,
fimilémq; faciant Acconi& Alphitoni,quarum formidine puerulos mulieres à malo ocio deterrent.
Hoc modo exagitatum Platonem, alibi rurfum lau- f . da5& hzc Euripidea aliquoties producit:
Sed eft, tametfi uerba aliquis baec videat, Iupiter, diid; fata qui mortalium Vident.— Similiter in primo De ufticia, Hefiodzahac citás: ioi Ope.240.— luppiter à cerlo cladem bis immfit atrocem, Afflixiti, fame populos,C7' pefte necauit: hzc inquit deos facere, vt punitis malis, reliqui his exemplis moniti,tanto minüs conentur aliquid taDeiuflicia lefacere.Rurfum in libro De iufticia tertio fubiun-!$ €» volwp- gens,eos qui voluptatem bonum quidem, non tatate, men finem iufticiz faciant,etiam iufticiam polfe re»» tinere: totidé verbis hec dixit. Fortaffe enim fihoc »» relinquatur voluptati,efe eam bonum,non etiam f », nem,cüm etiá honelítum fit ex corum numcro, quz 20 »» per feexpetuntur:licebit iufliciam feruari,cüm ma»» ius ipfa voluptate bonüin honeftate&iufticia con5» ftituamus.Hacibi. Ad hec Platoné cüm reprehendiffet,qui fanitatem inter bona reliquiffe videretur: non iufticiam modó,fed& magnanimitatem,& tem 25 perantiam,& omnes alias virtutes fublatum iri affir mat: i voluptatem aut bonam valetudinem, áut v]lam aliam rem quz nó fit abfoluté honeftajin bono rum cenfü haberi patiamur.Alibi ea adverfus ipfum fcripfimus, quz pro Platone dici poffunt. Hicau- 30 tem repugnantia eft manifefta.vno enim loco dicit, fi quis vnà cum honefto etiam voluptatem dicat effe bonum, locum fore iufticiz: alio, nifi folum honeftum pro bono habeatur, omnes tolli virtutes. Acne quam fuis repugnantiis relinqueret excu 3. fationem, contra Ariftotelem De iufticia fcribens,
non re&té eum dicere inquit, fi voluptas profine ftatua

STOIC. REPVGNANTIIS. 15
ftatuatur,tolli iufticiam,vnáque ceteras omnes virzutes.Tufticiam enim veré fublatum iri:relique quin maneant, nihil impedire et(i non per fe éexpetende,bonz tamen& virtutes. ac fingulas deinde no$ minatim recenfet.Sed praftat ipfius verba apponere. Nam cüm hac ratione videatur effici, voluptatem efíe finem: totum hoc mihi non videturineo contineri. Itaque dicendum eft,neque virtutum vllam per fe effe expetendam, neque vllum vitium fu1o giendum: verüm omniahazc referenda effe ad propofitum fcopum: Nihil tamen fecundum eor fententiam obftabit, fortitudinem,temperantiam,tolerantiam, fimiléfque harum virtutes effe à bonorü numero:& his contraria effe fugienda. Scire uelim,
1; vnquámne difputator aliquis exftiterit petulantior Chrylippo: qui duos praftantifsimos philofophos reprehendit:alterum,quód non folum honeftá pro bono ponens, omner virtutem tollatzalterá, quód virtute pro fine reputata,preter iufticiam etiam re20 liquas virtutes perimi cenfet. Mirabilis enim eft licentiajiifdem de rebus differentem,quzx ponit Ariftotelem culpans; eadem rurfum in accufando Platoneabolere. At enim in demonftrationibus de iufticia exprefse dicit,onine perfectum officiam,& le
*5 gitimum effe& iuftum factum.quod veró continen ter,toleráter, prudenter,fortiter agitur, perfectum effe officium:ergo etiam iufté fatum. Quomodo igitur quibus prudentiam,fortitudinem,continentiam relinquit; fortitudinem adimit: cüm eaipfa 30 quz perfecte fecuridum eas virtutes agunt, iufte aftis fuam vim amitteret:fed ipfum fecum committeret, confligeretjac turbaret vitiofum hominem. Id 3; vituperans Chryfippus, abfürd ait hoc dici, Aliquem feipfum iniuria afficere. nam iniufticiam non adverfus iniuftü,fed adverfus alium rd Oblibbb
ec
€c [11 [11 [11 «c cc «c «c [17
gant? Dixerat Plato, Iniufticiam animi effe corru- De iniuflptelam& feditionemi, que ne in ipfis quideni iniu- c4.

18 PLVTARCHI DE
tus deinde huius effatijin Demonftrationibus de iu ftitia, à feipfo iniuria affici iniuftá ait. nam dum alij iniuriam infert,ipfum fibi iniurium effe,dum fibi au tor eft contra leges agendi, feque immerito ledit. Verüminiis quz adverfus Platonem fccibitjiniufti 9 ciam dici non fui, fed alterius refpe&u contendit: nam qui feorfim vel pro fe fint iniufti,conflaree plu ribus talibus contraria dicentibus.& aliàs iniufticia ficaccepta,vt qua fit in plurib.adverfusfeipfos, ita habent: in vnum autem nihilo tali pertinéte,fed IQ quantum ad proximü,ita habent. In demonftrationibus porró talibus argumentationibus vtitur, vt oftendat iniuftü etiá(ibi ipfi iniuriá facere. Aliquomodo caufam fieri delidti feu violatz legis, lex vetat. Iniufté agere, deli&tü eft. rgo qui Ciel 1$ fibi ipfi caufa eft iniufté agédi, delinquit in fe ipfum. iam quiin vnü aliquem delinquit, eum etiá iniuria afficit: ergo qui quévis alium iniuria afficit,feipfum iniuria afficit; Item peccatü eft damnorü genere, uicáq; peccat,fe indigne peccat. ergo qui peccat, 26 dbi ipfi indigne damnum infert.proinde etiam iniuria fe afficit. Aliud. Qui ab alio leditur,fibi ipfi nocet,ídq; indigné.hoc autem erat iniufte agere.ergo quicüq; à quocunq; iniuria afficitur, inzurius in fefeeft. Rationé de bonis& malis, quam ipfe intro- 25 ducit& probat,maximé confentire cü vita affirmat, & maximé innatas attingere prenotiones. fic enim loquiturin tertio Exhortabronü libro. Atin primo ea ratione hominé afferit ab omnibus aliis abftrahi, vt nihil ad nospertinétibus,neq; ad felicitaté quic- 39 quam conducentibus. Iam nunc video quàm belle fibi confonet, qui rationem abftrahentem nosà vitz fanitatis,indolentiz,fenfuum incolumitatis con fideratione, eáq; nihil ad nos pertinere dicenté que nos diis immortalibus expetimus: affirmet maxi- 35 mé confentire cum vita& cómunibus prenotionibus. Scd ne inficiari hác'pofsit repugnantiam, idi verba

10
20
39
3
verba eius De iufticia libro tertio fcripta.Itaque ea que dicimus,ob excellentiam magnitudinis& pulcritudinis,fabularum fimilia videbuntur,& nó convenire homini humanz; naturz.Potéftne quifquá difertiüs fateri, fe fibi ipfi cótraria dicere, quàm hic nofter?qui eaque ob excellentiá commenta,& homine füperiora habitum iri dicit, vite humane cori gruere, infitáfq; noticias maximcattingere pronun ciat. Naturam infelicitatis vitiofitatem effe in o mnibus phyficis ethicífq; libris tradit:contendens, vitiof? viuere idem effe, quod viuere infeliciter, In tertio De natura cüm dixiffet, expedire infipienti vt viuat potis quàm moriatur,etiam(i nunquam fit fu turum vt fapiat:hacfubiicit. Talia enim funt hominibus bona, vt mala quodammodo indifferentibus praftent. Mitto, quód alibi fatus nihil infipienti prode(fe,nunc ait ei prodcffe viuere infipienter.Cá autem indifferentia fint Stoicis ea, que neq; bona funt neq; mala: iis potiora dicens effe mala, nihil di cit aliud,quá nó malis mala effe potiora:& preftare 1nfelicé effe, quàm infelicem nó effe. Atqui(iid eft fequetur eius opinione minüs etiá conducibile effe uon effe miferum, quàm effe miferum. ergo damnofius etiam erit. Hoc illeabfurdum vt mitigaret, addithoc de malis. Preftant autem non ipfa mala, fed ratio: cum qua viuere magis convenit, etiam fi erimus infipientes. Primüm itaque, mala vitiofitatem dicit,& que eam participant:aliud nihil. Vitiofitas autem cum ratione aliquid eft coniun&tum,aut potiüs deprauata ratio, Ergo nihilaliud eft infipien ter viuere cum ratione,quàm viuere cü vitiofitate; Deind: viuere infipienté, viuere eft infeliciter. Cui ergo iudifferenti hoc preftat?non enim(puto)dicet feliciteti: aut hanc infelicitati. Omnino enim hoc il li dicunt, Chryfippum neq; permanfioné in vita bo nis,neque difcefum ex ea malis annumeraffe. fed vtrung; iis qux media funt natura fiue indifferentia, bbb ij
STOIC. REPVGNANTIIS. 9
€€
€6 i
[11
€6
De infelici tate, malis indi Tene
tibus. €€
«€ «c c6
€€ «t e€

10 PLVTARCHI DE hincenim& felicis interdum officium fieri, vt mot tem fibi confcifcat:& miferi,vt vità producat.Ouz veró maior poteft dari repugnantia in rerum dele&u& fuga? fcilicet fuum e felicibus vt cóveniat ob defectum alicuius rei indifferentis bona prafentia$" derelinquere?cüm quidem nullü indifferens vel expetendum vel fugiendum cenfeát, folámq; bonum expeti, malum fugi debere ftatuát.itag; de ipforum fententia concluditur, in deliberandis actionibus non ad bona vel mala refpiciendum: fed vitz mor- 10^ tífq; rationes fubducendas confeGandis aliis quibuídam rebus neque fugieadis neque deligendis. Virtutes(*— Malorum& bonorum fummum cffe difcrimen fa vitia an fn tetur Chryfippus: ídqueita effe oportet,fiilla fumtiantéT,.— mé miferos faciunt eos in quibus funt,hzc extreme I$ »» beatos. Senfilia autem effe bona atq; malajin priore »» De£nelibro icindicat. Nam cüm bona, tum mala »» effe fenfilia, etiam fic conficitur. Non enim pertur»» bationes duntaxat fentiuntur: vt egritudo, metus, »» alieq: horum fimiles.fed& furtum,& adulterium, 20 »» aliáq; id genus, fenfum fui prebent. ficvt etiam in»» fipiétia,timiditas,& alia vitia haud pauca. Rurfüm»» que non gaudiü modo, beaeficentia,& alia re&té fa »» Gafentiuntur:fed prudétia quoq;,fortitudo,ac reli »» quz virtutes, Hzc quàm fint abfurda, dicere fuper- 25 Íedeo. repugnare autem ea fententiz,quá de eo qui fapientem fe fa&tum non animadverterit ipfi habét, uis neget? quippe fi bonum eft fenfile, tantóq; diqus neg differtà malo: ignorare aliquem fi fubitó fiat de vitiofo probus,& virtutcm eum non fentire, 30 fed putarefe adhuc vitio teneri,nónne eft abfurdiffimum? Nam aut nemo ignorare poteft, vel deeo dubitare, quod virtutes habeat omnes, fiquidem ha bet:aut exigua eft,& omnino difficilis perfpectu dif ferentia virtutis& vitij, felicitatis& miferiz, pul- 35 cerrime ac turpifsimz vitz, fi quis illa pro his fe adeptum non fentit. Vnum cft volumen De vitis,
libri

STOIC. REPVGNANT IIS. 2n
libri quatuor. in quorum quarto ait fapientem cüm. ociofum effe,tum fua negocia tra&are. Verba funt hec. Cenfeo enimego prudentem& carere nego.** ciis,& pauca habere negocia,& fuas res agere: cüm** $&fuarum rerum traatio,& paucarum perinde(int** elegantes. Feré fimilia horum dicitinlibro De fe** expetendis.Videtur enim,inquit,revera ociofa vita** periculis vacare& in tuto verfari:etfi hoc pauci per** fpiciunt. Hzcnon diffonare ab Epicuro, qui pro-** videntiam 1deó fuftulit, vt deum redderet ociofum, quivis videt. Sed ille idem Chryfippus in primo De vitis, Sapientem ait vltro regnum fufcepturum, vt inde quzftum faciat: aut fi rex ipfe effe nequeat, victurum cum rege;& ei in expeditione adfu WS turum:etiá fi talis fit,qualis Idanthyrfus Scytha;aut Leuco Ponticus.Sed& hac ipfius di&ionem apponam,vt videamus an ficvt ima& fumma chorda con cinunt, ita confentiat vita hominis qui ocium& paucarum rerum tractationem delegerit cum eo, $0 quivnà cum Scythis equitet,& Bofporani tyranni resagat quavis necefsitateindu&us. Quod enim,«c inquit, in expeditione futurus fit cum potentibus,«« vitámque vnà a&urus, rurfum confiderabimus,his«« intenti.quidam enim ne hzc quidem fufpicátur ob«« 2j fimiles ratiocinationes: nobis hzc relinquentibus««* ob fimilia argumenta.& paulo póft.non modó cum«« lis qui iam profecerupnt in difciplina& moribus, vt«c apud Leuconem& Idanthyrfum. Atqui Callifthe.«c ni funt qui vitio vertant, quód ad Alexandrum na39 uigauit fpe Olynthi reftituendz, ficvt Stagira inftaurauerat Ariftoteles.& Ephorum, Xenocratem ac Menedemum laudant, qui Alexandri convictum recufaffent. At Chryfippus quxftus caufa fapientem obtorto collo in Panticapeum rapit;ac Scytha sapiens an. 39 rum folitudinem. Nam lucri caufa hoc Chryippus qusftum ca inftituere fe ipfe profitetur, tres rem faciendi mo. pter, dos ponens fapienti maxim congruentes: é regno,
j bbb uj

*
$« PLVTARCHI DE
ex amicis, ex arte fophiftica. At enim pafsim ad odii víque inculcat:
Nan preter bec duo qua tandem mortalibus
Re fit opusz— Caterüm in iis quz de natura fcripfit, fapienté ait 5 fiamplifsimas opes amittat,reputaturum fe vnicam amififfe drachmam. Cüm autem illum ibi itainflaf. fet& extuliffet, hac eum ad mercenarias operas&
fophifticam relegat.Quin& exacturum mercedem,
& anté tempus accepturum ait:quádam partem fta- 19
tim vbi difcipulus fe ei dederit, aliud tempore exa&o. quorá hocait effe humanius, illud tutius, quia »» fraus pofsit accidere.Loquitur auté fic. Mercedem »,€Xigunt non omnes qui fapiunt eodem modo. fed
; alius multitudinem,provt tempus dederit,nó pro-!$
», mittentiü fe difcipulos bonos facturos, ídq; annuo 5» fpacio: fed fe id certo conftituto tempore prefitu5» 105. Ac deinde. Tempus autéfciet,an ftatim primo ,, congreffu mercedem debeat exigere, ficvt fecere
, complures;aut tempus conftituere.qui modus vt vi 20
1** FG DR Dn 3» detur humanior, ita opportunior eft iniuriis. Sed
quonam modo fapiens vel pecunie erit cótemtor, qui accepta fyngrapha pro argento virtuté tradat, & vt non tradiderit, tamen mercedulam exigat?vel
cui damnü inferri nequeat, qui gautione vtatur ne 25
mercedula defraudetur. Nam fraus nemini fit citra iniuriam. Itaque cüm alibi pronunciaffet fapienti non fieri iniuriam: hoc loco ait rem eius effeiniurie obnoxiam. Idem cüm in opere De republica diDe volu— xilfet, ciues nihil voluptatis caufa a&uros aut para- 39
p ate.
turos:laudauiffetq; Euripideum hoc:
Nam preter beec duo qua tandem mortalibus Re fit opus? ame cim telluris frugibus, "Tum que fitim falubris lympba fubleuet. filum progreffus, Diogenem laudat, qui in pulico mafturbaffet, dixiffétque adftantibus: Vtinam liceret
3$
:

STOIC. REPVGNANTIIS. 1$
liceret fic etiá famem attrito ventre pellere, Quam autem rationé hoc habet,(imul& eum laudare qui voluptatem eieciffet,& qui voluptatis caufa ifthac ageret, ac eó turpitudinis progrederetur? Idé cüm $ inopereDe natura fcripfiffet, naturam multa animalia pulcritudinis caufa protuliffe, gaudentem nimirum pulcritudine& varietate:adieciffetque alienifsimum à ratione di&um, pauonem ob caudam eiáfque pulcritudinem effe creatum: rurfum in liIO bro De republica, audacter infe&atur eos qui pauones alunt&lufcinias. tanquam contrarias legibus à conditore legum vniuerfi pofitis leges ftatuens,ac naturam fübfannans, que(tudiofé tam ele gantia edidiffet animalia, quibus fapiens in vrbelo Ij cum non concederet. Quienim non fitabfurdum culpari eos qui ifta aluntab hoc, qui procreantem ifta laudat naturam? In quinto De natura vbi dixit, vtiliter nos à cimicibus e fomno excitari,& à mutibus admoneri vt in rebus locandis curam adhibea*O mus: naturámq; gaudere pulcritudine& varietate: addithec verba. Id maximé intelligi poteft é caudà pauonis. Ibiinnuit pauonem effe fa&um pro-««
ter caudá,non vicifsim. an fic fa&tü marem femina y, fuiffet fecuta?In libro De repub.cum dixiffet parum 25 abeffe quin etiam fterquilinia pingamus,haud multo póft ait quofdam fua rura exornare vitibus arboses ambientibus,& myrtis, ac pauones alere,& columbas,& perdices vt ipfis caccabent,& lufcinias. Quàm vellem ex ipfo audire, quid de apibus& mel 30 le fentiret. fcilicet enim confequens erat vt fi cimices vtiliter, apes invtiliter datas efe diceret. quod filiislocum in vrbe concedit, cur auditu iucundis & oble&ationem habentibus à rebus arcet c&ues?In vniuerfum autem ficvt ineptus fit, qui conviuas cul 35 pans quód vtantur bellariis, vino,opfoniis:interim audet eum qui ad ifta abs fe inftru&a eos invitaucrit:fic qui Prouideotiam laudat, que pifces, aues;
bbb iij—

24 PLVTARCHI DE
mel, vinámque przbuerit, vituperans interim eos quiiftanonrepudiant,nequecontentifünt^. "Telluris ame frugibuspotuq; aque, cüm ad(int hzc,& nos alere pofsint:eii apparet non curare an fibi ipfi contradicat. Idem in exhortato-$ riis,rem cum matre,filia,aut forore habere,vefci cibis interdictis, à le&o aut cadauere ad rem facram An bruta. accedere, talia effe pronuncians quz nulla ratione nobsimi- vituperentur: refpicere nos iubet in beftias:nam ex tanda.— iis poffe argumenta fumi, nihil iftorü vel abfurdum 1o effe, vel nature repugnans, atque adeó tempeftiué hucaliorum animalium s dT adduci, quz neq; coitu, neque ortu, neque interitu fuo templum, in quo áccidant iftaypolluant.Rurfum in quinto libro Ope,7;5. De naturaait, Re&é Hefiodü interdicere nein fon!$ |«tes aut flumina vrinam reddamus.& multo magis cauendum effe,ne ad. aram aut fimulacrum aliquod deorum meiamus. neq; admittendam cffe hanc rationem,fieri hoc ipfum à canibus, afinis,infantibus, fine vlla obferuatione aut cura harum rerum, Ergo 20 abfurdum eft aliàs brutorü animalium feritatem reprehendere:aliis ea ad turpitudinem defendédam Và extrinfe abvti.. Sunt quidá philofophi, qui in facultate aniems animo miprincipe quandam extrinfecus fupervenientem cidem. motionem ponunt: qus maxime elucefcat in rebus 2$ Optio. inter fe comparatis.. nam cim dua res obiiciun: tur fimiles inter fe, eiufdémq; momenti,quarum al tera fit deligenda, vtcunque nulla caufa extet que in alterá partem impellat, eo quód nullum fitintcr cas difcrimé:tum illam fupervenientem facultatem; 30. inclinando animum, dubitationem iftam tollere. Contra hos dicens Chryfippus, vt qui yim nature inferrent re contraria, crebro adducit talum&libram, multáq; alia quz non pofsint aliter cadere, aut alia facere momenta, abfq; caufa aliqua& difcri 3$ mine,quz aut rebus ipfis, aut earum íncidant circáftátiis.Nam quod caufa careat,prorfus nó eei ; nullum

STOIG. REPVGNANTIIS.':s;
nullum effe fortuitum. in illis autem, quas nonnul- li&oganr,fuperventionibus,incurrere caufas obfcu ras,qu: nobis non animadvertentibus voluntatem in alteram partem vt inclinet percellant.Atquehoc $ quidem ex eorum eft numero, quz ab eo aliquoties di&a fuiffet notifsimum eft. que autem his advería dixit, cüm non zqué fint in medio pofita; ipfius adeà verbis ego proponam.In libro De difceptandis controverfiis,ponens hoc,duos curfores(imul meIo tam attingere: difquirit quid arbitro certaminis fa ciundum fit. Vtrüm,inquit;arbitro licet palmam da«c re vtri voluerit, etiam fi eum familiari confuetudi-«« ne magis attingant: vt magis videatur iam de fuo a-« liquid dare,quanquam palma vtriufque fit commu.«e 35 nis. perindeatque in fortitione equali, cüm datur«€ res forte capienda,pro prafidis arbitrio.Inclinatio-« nem autem voco fortuitam. vt fi duabus propofitis«« drachmis equalibus, tamen ad aliam magis quàm«€ ad aliam accipiendam animus inclinat. Infexto** 20 eorum quos De officiis fcripfit libro,vbi dixit quafdam res non magno dignas effe ftudio aut attentione, exiftimat iis ad forté relegatis debere nos optio nem fortuite animi inclinationi committere. velvt (inquit)cüm dux drachmz eodem precio arftiman-** às tur:quarum hic hanc, alter alteram putet fibi acci-** piendá.neutrá ramen cur accipiant exfiftente caufa,€ alterá earum accipiet, omiffa queftione;vtra pluris*€ fit: reforti permiffa,que efficere poteft,vt deterioré«€ fumat. Quibus ille verbis fortitionem quabdam,& 4o fortuitam animi inclinationem introducit, quz difcriminarerum abfque vlla caufa conftituat.
In tertio De diale&ica libro càm dixiffet, Plato- Dialectica. nem, Ariftotelem,& alios qui hos fubfecuti effent: víque ad Polemonem& Stratonem,dialectice ope35 ram dediffe: maxime autem Socratem.ídque acclamallet, V elle fe etiam errare cum talibus tantífque viris:hzc verbafubiungit. Namfiobiter& extra
bbb v
*3*

(36"PLVTARCHIDE
» propofitum hunc locí tractauiffent,poterat aliquis » fortaffe eos traducere.cüm autem ita accurate iftam ? remegerint, vt quieam inter facultates potifsimas ? maximéque neceffarias haberent: non eft probabi» leeos tantüm à vero aberraffe, quátum fufpicamur.$ Diceret vero aliquis, Cur tu nullum facis Chryfippe»finem, talibus tantifQ; viris adverfandi,cófque reprehendendi, dum eos putas in fummis ac totam rem continentibus rebus erraffe? Non enim arbitror éosde dialectica ftudio operaque adhibitis fcripfiffe: de principio,fine, diis,& iufticia, dicis dá taxat gratia, atq; ioci.in quibus tu eorum rationem : cacam,& fibi ipfi repugnantem, multífque aliis erEpichareà roribus contaminatam afferis effe. Gaudium,quod pne de malis alienis percipiatur, quodam loco dicit nu£. 7$ quam exftare. neminem enim omnino hominum ele tium vequas, gauifurum propteraliena mala. ed in fecundo libro Debono, cüm expofuiffet invidiam effe dolorem conceptum de alius rebus fecundis: fcilicet quód inuidi cuperent proximü de-?? primere;vt ipfi excellerent: anneGit illam de malis . aliorum conceptam leticiam:ita inquiens. Huic » continuó adheretlzticia exaliorum malis petita, » in eorum animis; qui proximum volunt deiectum. » fimilibus veró e caufis, aliis tamen naturalibus mo-?? »» tibus animo agitato,nafcitur mifericordia. Certe hincliquet, eum vt invidiam& mifericordiam, ita etiam gaudium illud de alienis malis putaffe exftare: quod alio loco negauerat, vt etiam de malorum Momenta- odio,& turpis lucri cupiditate. Temporis incre- 19 nea feli- mento cüm multis inlocis dixiffet non augeri feliTas. citatem: fed perinde felices effe qui momento temporis,& qui m. tempore fuiffent beati: rurfum fepenumeró hocafferuit,ob momentaneam fapientiam ne digitum quidem effe exferendum, quz ful- 35 guris in morem tranfvolaret. Satis erit hic ea ponere ipfius verba, quibus vfus eftin fexto Moralium que9

STOIC. REPVGNANTIIS. 7 quzftionum. Cüm enim fcripiffet,Neq; omnia bonaexequoin leticiam incidere,neq; omnibus perinde perfe&is officiis gloriationem comitari: ifthzc infert. Nam fi tantüm pun&to temporis,aur fub
$ fiaem vite erat habiturus fapientiam: equidem ne digitus quidem extendédus fuerit ob fic fruendam fapientiam.vtcünque longius tempus nihil addat fe licitati,neque beatitudo fempiterna magis fit expetenda,quàm qux pun&um temporis duret. Sané(i go fapientiam cenfuit effe talebonum, quod vim effi-* ciendz felicitatis haberet,(icvt vifum fuit Epicuro: tantüm reprzhendenda fuit abfurditas& à commu ni opinione difcrepantia huius placiti, Sed quoniam prudentiaper fe nihil differt à felicitate, eft35 que ipfa adeó felicitas: quomodo nó pugnant hzc: elicitatem vnius fcrupuli equalem efle fempiterae, & momentaneam felicitatem nullius effe momenti* Virtutes fefeinvicem confequi Chry(ippus Virtstum docet: non modà vt vna preditus habeat omnes: cobafio, 20 fed quód fecundum vnam agens, fecundum omnes agat.& neque virum ait perfectum eum,in quo non fint omnes virtutes: neque actionem perfe&am,in quam non omnes concurrant virtutes. Atveróin fexto Moralium queftionum ait fcitum homiuem 25 non femperagere fortiter, neque vitiofum femper timide. vfu veniret enim vt quibufdam vilis oblatis alter perfiftat in iudicio, alter non perfiftat. aitque etiam hoc probabile effe, vitiofum non femperindulgerelibidini. Siquidem ergo fortiter agere eft go tale;quale vti fortitudine,& timide agere tale, quale metui obfequi: pugnantia dicunt,imul dicentes fecundum omnes virtutes,omniáve vitia preditum altervtro horum agere,& tamen fortem non fem-: perfortiter, timidum non femper timidé agere. Rhetoricam definit artem in ornatu& ordine orationis verfantem.Rurfum in primo libro hec fcri püt. Non folàm autem liberalis& fimplicig
^
€ € € «€
^o^
^ ^

a8 T"uPLVTARCHI DIE
5, cultus ornatüfque orationis cura eft habenda: fed »,€tiam aGtionis congruentis, decentifque pro ftatu 5, Cauf conformationis vocis,geftus, vultus, ac manuum.Ille idem,qui hac itaaccuratus& fubtilis eíffe voluit;in eodem libro De confli&u vocalium lo-$ cutus: non hunc modó negligendum ait, ac potioribus inherendum, fed& obfcuritates aliquas admittendas effe,& defectus orationis,atque adeó folaccifmos, quos alij ibi turpes effe putarent. Certe -modó vfque ad manuum& oris conformationem IO decorum obíeruandum in ornaté dicendo przcipe re: modó neque obfcuritatis neque defe&uum habendam ratiouem,neque dedecori foloecifmós habendi: eius eft hominis,qui dicat quidquid in bucPelmo.^ camyenit. Porró innaturalibus propofitionibus 1$ mandans quiefcere de rebus peritiam aut hiftoriam » requirentibus;ait. Neque eodem quo l'lato cenfuit » modo putemus humidum alimentum in pulmonem » ferrijficcum in ventrem: neque alios fimiles errores probemus.Ita fentio, fümmam fibi repugnandi 20. rationem, fcedifsimámque errorem hunc is ,cüm quis illud ipfumin fe admittit, quod in aliis culpaConnexori; Vt Atqui ipfe ait connexiones que à decem enunmumers, Cats proficifcuntur, multitudine. excedere nu-: merum CCCc12222: cüm neg; ipfeid accurate in-$ dagauiffet, neque é perito aliquo veritatem percepiffet. Enimveró nobilifsimi medicorum teftimonium Platoni perhibét,Hippocrates,Philiftio,Dioxippus Hippocraticus:& de poctis Euripides, Alczus,Eupolis,Eratofthenes: qui omnes dicunt potum per pulmones tranfire. at Chryfippum omnes refellunt arithmetici, intérque eos Hipparchus demonftrat errorem iftius in ratiocinatione effe ingen tem: fiquidem affirmatio facit connexas enuncia- 3 Depro&gme tiones ccc1222 CIO CI2 CIO IL:negatio cCccx n«fe pré- ci) 19 cc CCLIt.— Vetuftiorum quidá id quod eipuss boni» evenit ei qui acidum vinum habuit,(nempe vt neq; pro
3o

STOIC. REPVGNANTIIS. 39 fro aceto id vendere,neque vt vinum poffet) Zenoni dixerunt accidifle. cüm prepofitum feu pracipuum,quod appellabat, neque boni neque contrárij bono vim de ipfius fententia haberet.Sed Chryfippus rem adhuc magis inexplicabilem redegit. A-liquando enim infanire eos dicit, qui diuitias, fanitatem,indolentiam,incolumitatem corporis pro ni hilo ducant, neque iis parandis fint intenti. cámq; adduxiffet Hefiodeum illud:
1o— Facopus 0 Perfa;diuumt genus.— furiofüm ait effe,fi quis accinat;
— diis prognate omnem fuge Pera laborem. Idem in libris,quos infcripfit De vitis, rei faciend caufa tradit fapientem cum regibus victurum,fophi
jj; fticam doCturum mercedis oratia, ita vt ab aliis difcipulis eam precipiat;ab aliis ex pa&o accipiat. In feptimo De officiis libro,etiam ter faltaturum capite ad terram dato fapientemait, talento mercedis loco propofito. In primo De bonis libro,quodam20 modo concedit hoc& largitur volentibus, vt precipua ifta boni, contraria mali vocabulo afficiant. Pono ipfius verba. Si quis hac vocum permutatione vti volet,& aliud fibi bonum dicere,aliud mali; malum autem in omnes res inferat,& non alió evai4; getur:eum quod ad fignificationes vocabulorum atcineat, ab ipfo non dilfentire, fed tantüm fe&ari communem appellationum vfurpationem. Hoc pa&o cüm admodum propinquum bono conftituiffct prapofitum,ac cum eo quafi mifcuiffet: alio rur$0 fumloco dicit nihil eorum ad nos attinere, iubétq;
rationem ab his omnibusavertere.hac enim in primo De exhortatione libro fcribit.
In tertio De naturalibro, beatos praedicari ait
quofdam reges aut opulentos;nó alia ratione,quàm
35 fi eorum fortunas laudares, quód lafanis vterent&
fimbriis aureis.ité, viro bono perinde effe,(i fua om
nia amittat bona;ac fi drachmá perdidiffet: fi egro

46 PLVTARCHI DE: taret;ac fi pedéalicvbiimpegiffet. Atq; iccirco huz iufmodi repugnantiis nó virtuté modo,fed etiá pro videntiá oppleuit. Virtus enim extreme fordida videbitur& indignis quaftibus dedita fimulatq; fto: lida,qua in hifce rebus fefe occupet, earámq; caufa g imperet fapienti vt in Bofporum nauiget,aut in caj* praeceps faltet. Ridiculus veró Iupiter, qui feà argitione Ctefium,Epicarpium,& Charidotam ves lit cognominari: fcilicet quia aureas matellas&au-—| reas fimbrias vitiofis dono det: bonisautéea que, vno fint zftimanda denario, vbi Iouis providentia ditati fuerint.Magis etiam ridiculus Apollo,qui defideat oracula edens de aureis matulis& fimbriis,& de offenfi pedis reftitutione. Kepugnantiam porró demonítratione fua magis deiegunt. Namquo ,. quis vel bene vel male vti pofsit, id aiunt neque bo num effe nequemalum.diuitiis,(anitate, robore cor poris malé vti fatuos.horum ergo nihil effe bonum. Ergo fi deus virtutem non det hominibus ,fed bonum vltrà expeti ab eo pofiit: diuitiasautem& bo 2j nam valetudinem(ine virtutedet:nonbene vfuris— abit vtique, fed malé: hoc eft damnofé, turpiter; perniciofe. Sedenim, fi dij poffunt virtutem largiri, neque hoc faciunt: boni aut benigni non funt, fiid non faciunt. fibonos facere non poffunt: ne A$ preset quidem queunt: cüm extra virtutem nihil onum fit, nibil vtile. Nam hoc quidem nihil eft, €os qui aliàs boni fa&ti funt,iudicare fecundum virtutem& vires.cüm malos etiam boni eodem modo iudicent:vt non magis commodent dij hominibus, 39 quàm ab his commodum percipiant. lam neque feipfum Chryfippus, neque vllum fuorum vel difcipulorum vel magiftrorum profitetur probum ac vir tute przditum efle.« Quid ergo putas eos de aliis fentire,mfiid quod dicunt: Infanire omnes,furere, 3$ impios effe,flagitiofos,extremé infelices atque miferos.Cüm lus compara,quód res noftras diim gu ernaAn aliquis Jit probus. Prouidétia,

STOIC. REPVGNANTIIS. gs
bernari providentia aiunt. Neque interim ignorant nosiniis effe malis,vt ipfi dij fi mutata fententia vel lent nobis malefacere, ac pervertere, adeóque peffundare nos ftatuiffent: nihil poffent noftris adiice
$ re miferiis, cm nihil malis& miferi noftre vitz poffe adiici dicat Chryfippus. quz vitajfi vfus ei vo cis concederetur,pronunciatura haud dubié effet il lud Herculeum:
Plenus malorum fun im,nec fupcreft locus Aliis nouis recipiundis.—
Cedó, quid magis invicem repugnans poteft excogitari, quàm hec duo Chryfippi effata? quorum vnum de diis affirmat eos hominibus quàm fieri po15 teft optime profpicere: aleerum homines quàm miferrimam vitam degere. Pythagoricorum nonnulli eum accufant, vt qui in commentariis De iuft; cia fcripfiffet de gallis gallinaceis,vtiliter eos effe editos,quód& éfomno nos excitent,& fcorpios cóquirant,& in pugna nobis ftudium emulationémq; fortitudinis quandam ingenerent: tamen eos aífereret comedendos effe,ne pullorum multitudine vl trà quàm expediret excrefcerent.— At Chryfippus ita has reprehenfiones deridet, vt etiam de Ioue Seruatore, Genitore,& patre iufticiz, xquitatis;atque pacis in hanc fententiam fcripferit, libro De diitertio.-Sicvtautem vrbes ciuium multitudine abvndante colonias aliquó deducunt vt fe exonerent, aut bellum aliquod fufcipiunt: ita deus e3? xitij occafiones fuggerit.citátque Euripidem&alios teftes, qui dixerunt bellum Troianum à diis fuiffe commiffum, exhauriende gratia multitudinis hominum.|. Horum omitte alias abfurditates, nonenim inftituimus hocloco inquirere an falfó
35 aliquid,fed duntaxat qua fibi repugnantia dixerint. lllud confidera,eum deo femper pulcras& ad huma nitatem pertinétes tribuere appellationes:facta aüt
a
De cladib, bominum.

3* PLVTARCHI DE
fimul feuajbarbarica,Galatica. Non enim colonias rum fimiles videnturifte hominum clades atq; interneciones tante,quantas"Troianum bellum intulitac Medicum& Peloponuefiacum. nifi forte aliquas infra terram& apud inferos conditas ifti no-$ runt vrbes.Sed Detotaro Galatz fimilé deum Chry fippus facit.qui cüm haberet complures filios, cüm vellet vni regnum domámque relinquere, ceteros omnes necauit tanquam vitis palmites fi prcideret,vt vnus aliquis fuperftes,validus magnüfque fie 1o ret. Atveró vinitor hoc facit,recentibus adhuc& exilibus germinibus.& nos cani parcentes, catulos ei aliquot recens natos;atque etiamnum caecos fubtrahimus. Iupiter auté non tantüm adolefcere paffus homines, fed etiam ipfe procreans augénfque, 6 deinde exquifitis calamitatum& exitij occafionibus peffundat: cüm debuerit potiüs nullum nafcendi initium,caufam nullam prabere.Leuius cft quod dixi.maius,quod dicam. Nullum hominibus bellum oritur abfque vitio.nam aut voluptatis ftudium;aut auaricia,aut ambitio, aut regnandi cupiditas bellü conflat. Ergo fi bellorum,etiam peccatorum autor eft deus;iritans& pervertens homines, Atqui ipfe , incommentario De difceptádo:,& fecundo De diis Malorió a5]ibro dicitChryfippus,Nulla ratione dici poffe;deü 15 avior dew. turpitudinis vlla ex parte caufam efle.ficvt enim lex delinquendi,deus impietatis caufa nullo modo dici confentaneé pofsit: ita rationi convenire,deos etiá nulla ex parte caufam effe turpitudinis. Poteit veró turpius aliquid effe hominibus, quàm fi fe mutuó ex 3o fcindant?& tamen eius rei ille deum initia fuppeditareait. Sed dicet me hercle aliquis, alibiab eo laudari hzc Euripidea:
m Q.
Si turpe quid faciant dij. ton funt dij. 3$
Quid facilirum díau eft;ais incus deos. quafi

$TOIC. REPVGNANTIIS. 5j
quafi veró in prafentia aliud nos agamus, quàm vt repugnantes invicem voces fententiáfque eius apponamus. Ettamenillud ipfum laudatum iam di&um, non bis térve, fed fexcenties obiici Chryfip$ po poteft:; OO TENE T Quod facilimum di&u efl, ais, incufans. deos.
Primüm enim in libro De natura, càm caufam motus cóparaffet potioni€ varia cófufze materia, aliter
alia vertenti atque conturbanti,hzc infert.Cüm au
tem hoc modo omnium rerum procedat adminiftra x
tio: neceffe eft nos; vtvt habsanius,fecundum eam.«
cfTe affectos: fiue contra noftram naturam morbis
corripiamur, fiue mutilemur, fiue grammaticifia-«c
musaut mufici. Et rurfum paulo poft; Secundum
15; hancrationem finiiliter dicemus de virtute noftra,« & vitio,atque omnino artibus, vel infcitia, ficvt diximus. Ac mox omnem tollens ambiguitatem: Ni-« hilinquit,(ingularum rerum,ne minimum quidem,« fieri poteft alter, quàm fecundum communem na-.« io turam& eius rationem, Ceterüm communem natu^ ram;eiüíqs rationem effe ipfi fatum, providentiam, Iouem ,;neantipodes quidem nefciunt. hecenim vbique ab illisia&antur:& Homerum ait Chryfippus 1fthuc, M
a$———— louis eft confetla uoluntas, lliad. s; re&é dixiffe, ad fatum refpicientem, vniuerfiq; na-"n. turam qua omniaadminiftrantur. Quomodo ergo hzc coherent? deum nullius turpis rei quovis modo caufam effe:& nihil vel minimum fecus fieri pof3o fe,quàm fecundum communem naturam, ciüíque rationem$ nam cüm omnia diis adfcribuatur qua fiunt,vtique etiam turpiainiis funt, Enimvero Epicurus vtcunq; torquet fe,& argutias riedicatur,à fempiterna motione macliinatus liberare& abfol35 uere voluntatem, neinculpabilem relinqueret mali ciam: Chryfppus folutifsimam libertatem huic có.* €edit,vt non modó neceffarió& fataliter,fed etiam*
ccc
[9]

à PLVTARCHI TE
» fecundum rationem dei& naturao vitisfiant opti» mam. Verba eius hzcleguntur.Communi enim naz
» turain omnia penetrante, neceffe eritomne quod
» fitin ratione,& quacunque eius parte, fecundum
» eam fieri, eiáfque rationem;ac deinceps procedere
» fine vllo impedimento.cüm nihil foris fit, quod impedire pofsit adminiftrationem: neq; pars vlla moueri aliter queat, quàm fecundum communem naturam. Quzergo funt illz partium affectiones& motiones? Affectiones liquet effe vitia& morbos, 1O auaricias,luxurias,ambitiones,timiditates, iniufticias.motiones autem, adulteria,furta, proditiones, homicidia,paricidia.Horum cenfet Chryfippus nihil neque magnum neque paruum fieri prater Iouis rationem,legem,iufticiam,providentiam: vt iam nó 1$ prater legem fiant delicta, non contra iufticiam iniuriz,non contra providentiam flagitia. Atenim deum ait punire fcelera,& multa facere puniendorum malorum gratia.vtin fecundo De diis inquietis adverfas res aliquando evenire bonis, non vt malis*9 pane caufa, fed fecundum aliam difpenfationem, ficvtin ciuitatibus.& rurfum.— Primüm autem de
? mglisintelligendum eft eodem modo, quo iam di?&um eft. deinde, tribui ea fecundum Iouis ratio?? nem,fiue fupplicij caufa, fiuealiaad vniuerfum re-?$
?? fpicienteadminiflratione. Eft veró indigna res, & fieri& puniri peccata fecundum Iouis rationem. Sed hanc repugnantiam ipfe grauiorem facit, in fecundo De naturalibro hecfcribens. Vitiofitasad
;, à!roces calamitates quandam habet rationem pecu3o
, liarem.fit enim ipfa quodammodo fecundum ratio, nem naturaatque(vt fic dicam) non invtiliter refpe&u vaiuerfi. neque enim bonacffent. Atque ita deinde obiurgatis ii5, qui equaliter in contrarias partes difputant, Vt qui omnino peculiare ali- 35 quid& fubtile dicere vellet: ait non invtiliter marfupia amputare homínts, calumniari, infanire, invtiles

$TOIC. REPVGNANTIIS: s
tiles effe, damnofos, infelices. Qualisergoeft Iupiter(de Chryfippeo loquor)rem puniens neque vltró neque invtiliter factam? nam Chryfippi ratio efücit vitia omnino culpanda non efle, fed Iosy uem: fiueis fecit vitia, quz nihil prodeffent: fiue punit, cüm feciffernoninvtilia. Rurfum in primo Deiufticialibro, cüm dixiffet deum quorundam flagitiis refftere: vitia autem, inquit, in vni^ uerfüum tolli neque fas eft, neque expediret tolli.
x5: Non hac difputo, an non preftaret nullam effe legum violatienem, nullam iniufticiam, nullam ftulticiam. Ipfe quidem vitia pro viribus philofophando exfcindens, quz exfcindi non expediret, facit aliquid repugnans rationi ac deo. Ad hec;cüm di1 xiffet quibufdam iniuftis fa&is refiftere deum,vtiq; flagitiorü ianuitimpretaté.Porró cüm nihil culpan dum;hihil vituperandum, ordine omnibus fecun. dum optimam naturam progredientibus, fspenumeró docuiffet: alicvbi rurfum quafdam rerum non
210 patuarum neque vilium neglectiones reprahendendas relinquit, Intertio quidem De fubftana tia cüm memoraffet etiam bonis quedam talia evenire: vtrum(inquit) ob incuriam quandam negle&is aliquibus, ficvtim magnis familiis furfures&
25 grana aliquot frumenti cxcidunt, reliquis interim rect adminiftratis? aut quia his rebus prefunt mali quidam genij, vbi re vera admittuntur culpanda neplectiones? ait etiam multum effe admixtum necefsitatis. Iam huiufmodi preclarorum virorum
30 calamitates, qualis fuit condemnatio Socratis, quód Pythagorz viuo à Cyloneis eft illatum in^ cendium, quod Zenoà Demylotyranno, Antiphon à Dionyfio excruciati perierunt: conferré
.€um furfaribus excidentibus quantz fit leuitatis; 35 mitto dicere. Malos autem geniosà providentia his przfici muneribus, qui non fit vitio vertene dum deo, qui tanquam rex malis& vocordibus
€cé ij
Àp calpan» da fint vi^ tia.

36 PLVTARCH!—D&£.' fatrapis ac profe&is provincias mandauerit, patiatürqueab his defpici& contumeliose tractari optimos? Et quidem, fi multum necefsitatis admixtum rebus eft: neque omnia deus habebit in fua porefta
. te,neque omnia fecundü eius rationem gubernabü.5
De di^, tur Cótra Epicurum maximé pugnat;eóíq;qui providentiam negant, argumento petitoà noftra erga
deos vt beneficos& humanos benevolentia.neque attinet verba eius apponere,cüm hoc multis locis ij fcribant. Atquibenignosefledeos non omnesar- 1p.— bitrantur. Confidera enim quid de diis fentiant:
Iudzi,quid Syri:quàm plena fuperftitiouis fint que|
poctz de iis habent. Interituiautem obnoxium&|
natum nemo feré cogitauit effe deum. De quibus,
* vtreliquos preteream, Antipater Tarfenfis in libro jg: De diis hecad verbum fcripfit.Breuiter autem no»» ftram de diis fententiam repetemus perfpicuitatis
» gretia. Deum igitur intelligimus animal beatum;
»» interitus expers,& erga homines beneficum.dein» de fingulos recenfens,ait:& veró vniuerfi arbitran-;5
» tureosinteritu vacare. Nullus eft igitur ex omni» bus Antipatro Chryfippus. Hic enim excepto igni nullum deum putat interitu carere: fed caeteros omnes zqué& natos& obituros.atque hoc feré paffim ab eo dicitur. verba tamen eius é tertio De diis;«
» libroadfcribam.— Alia porrójinquit,ratio eft deo» rum. Alij enim nati funt,& interituri: alij non nati
» funt. EftQuenaturz tra&ationi convenientius,vt
» hocabinitio demonftretur. Sol,Luna,& reliqui dij
» quorum fimilis eft ratio, nati funt: fupiter zternus 5o
» eft. Acprogreffus deindelongiüs. Idem dicetur
» de fapientia& origine cüm reliquorum deorum, tü
» Touis.alij enim interitui funt obnoxij aliorum par» tes perennes.His comparabo adhuc pauca quidam
» ab Antipatro di&a. Qui verójinquit, beneficen» tiam diis adimuntjij ea ratione ex parte quadam bo
» rum accedunt opinioni, qui ortum quoq;& interitum
- 9
7
I
»
i
*

STOIC. REPVGNANTIIS. 37
tum in eos cadere exiftimant. Quód fi ergo perindeabfurdus eft qui deos interitui obnoxios dicit, atq; is qui providentiam& humanitatem iis aufert: nó minüs à vero Chry(ippus abeft, quàm Epicurus: cüm alter erernitatem,alter beneficentiam deorum inficietur. Quin etiamin tertio De diis libro Chry Qui dij e fippus de eo,quód reliqui dij alantur, ita fcribit. À- lantur, limentóq; reliqui dij vtuntur zqualiter, eóque fu. ftentantur. Iupiterautem&mundus. alio modo** 1o confumtis& ex igne natis.Hac quidem pronunciat** reliquos deos nutriri,exceptis mundo&Ioue. In primo autem De providentia,Iouem al ait, tátifper dum omnia in feipfum confumat. Nam cüm mors fitanimz à corpore feparatio, mundi autem anima 1 ab eo non fegregetur, cótinenter quidem augefcat, donec materiam in feipfam confumat: non dicendum effe, mori mundum.. Quis videri queat magis fibiinvicem repugnantia dixiffe eo,qui eundem deum** Neque neceffe eft id ratiocinando colzc ligere. diferte enim id ibidem dixit. Solus autem fi-« biipfi fufficere dicitur mundus, quód folus infe o-« mnia habet quibus ei eft opus, alitárque exfe ipfo« & augetur, ceteris partibus aliis alias confumenti-«c bus.Non folüm igituribi docens reliquos deos nu. 25 triri, exceptis Ioue& müdo;hic ait mundum quoque ali,fecum pugnat:fed multo etiam magis,quód crefcere mundum dicir, dum ex feipfo alatur. nam contrà confentaneum crat hunc folum non augeri, qui fui ipfius confumptionem pro alimento habe30 ret: reliquis diis qui extrinftcus alerentur, incrementum accidere. ipfümque adeóin eos abíumi mundum,cüm is ex feipfo, hi fubinde ex illo alimen tum accipiant. Secunda cei noticia, fehiciracem continet,& in feipfo omnia habentis recondita per
3; fe&ionem. idco laudant etiam hoc Euripidis di&um.
«c
ccc iij

sS PLVTANWCHI/DrtT Etenim dcus.fiquidem fit ve uera deus,
Nibil indiget iflis rebus.—
At Chryfippus in his quz adduxi, folum mundum ex fefe totum aptum, ibique fufficientem affirmat; f quiafolus omnmiain fe habeat, quibusei fit opus. Quid inde fequitur? neque Solem(ibimet, neque Lunam,neque vllum alium deum füfficere, ergo ne De anima- felices quidem beatíve erunt,— Fetum hominis in tione fetus, Vtero ait à natura ali,tanquam plantam.partu autem!O G'anime cditumab aere refrigerareac durari,& mutato fpiprine^ ritu fieri animal.itaque animam non abs re pfychen àrefrrgeratione dici.— Idem rurfusanimam tenuiorem& fubulioribus partibus conftátem fpiritum paturz efie dicit fecum pugnans.. Qui enim tenu/ 1$ ium partium& rarum é cralfo fieri potuit refrigeratione€ denfatione? Et,quod maius eft, quomodo refrigeratione animatum effici pronunciat, qui folem animatum putat,igneum corpus,& natum ex . vaporeinignem mutato? Dicitenim in tertio De?? »» natura.. Ignis mutatio eíttalis.peraerem in aquam »» mutatur.ex ea terra fubfiftente,aer exhalat. aere ex»» ténuato, ether in orbem continetur, ftelle autem cum fole mari accendüntur.| Quid autem ma-| gis cft contrarium incendio,quàm refrigeratio? aut?5 diffufioni, quàm den(atio? quorum hzcaquam& terram ex igne& aere /faciunt;illa in ignem& aerem vertunt humidam& terreftrem materiam.| Illeta-: men aliquando incendium,aliquando refrigeratio-| ^nem animationis caufam ftatuit. Quinetiam id 39| quod penitus ignitum fuerit, viuere,& animal effe affirmat: exftin&um autem rurfus ac denfatum, in , terram,aquam,corporeámque naturam redigi. Di» citautem primolibro De providentia. Mundus » enim omaino ignitus,ftatim etiam animam fuam& 35 s» principem vim habet. Cüm veró mutatur in humi»» dum,& animam intus contentam, quodammodo in "corpus

STOIC. REPVGNANTIIS. 39
corpus& animam tranfit, vr ex iis conftans aliam** habeatrationem. Nimirum hac palàm incendio Kc etiam anime expertes mundi partes aitin animatam converti naturam: reftinQtione autem rurfum s animam debilitari& hume&tari, mutatam in quippiam corporis fimile. Abfurdé ergo aliàs refrigeratione é carentibus fenfu efficit animalia; aliàs ma» ximam animz mundi partem in fenfus& anime expertiaredigit. Abífque etiam hac effent,ratio ei10 us de anima nititur demonftratione ipfi opinioni repugnante. Fieri enim inquitanimam, quando infans nafcitur, fpiritu refrigeratione tanquam duratione quadam mutato. Natam autem effeanimam,& pofteriorem effe ortu quàm eft corpus fic !j probat: quia& forma& moribus proles parentum fiat(imilis.. Atquehzc quidem repugnantia cft evidens. Fieri enim nou poteft vt ante partum moribus conformetur anima, quz poft partum demum nafcitur. alioquin efficietur animam, priuf20 quam exfiftat,(imilem effe anime, hoceft,& effe(imilitudine:& non effe ,cüm nondum fit nata. Sin dicas, quód ob temperiem corporum infita ftmilitudiae, animz tamen natz mutentur: COTTUD1pesargumentum de origine anima. nam fieri po25 tefthoc pa&to, vt etiam non orta, tamen in corpus ingreffa mutetur ob temperiem fimilitudinis. Ae- De aere, rem aliquando ait leuem effe,& qui furfum fe effcrat.aliquando neq; grauem neque leuem.Nam in fecundo De motu libro, ignem ait carere graui30 tate, furfum tamen efferri: eodémque modo aerem: quódaqua terre magis attribuatur, aer igni. At inPbyficis preceptis in. alteram inclinat partem: nimirum neque grauitatem ex fefe, neque leuitatem habere aerem. Aerem füuapte natu35 rau caliginofum effe, eóque argumento vult oftendere etiam frigidum primo effe.— Eius enim tenobras fplendori,frigiditatem calori ignis opponi. ecc dij

40 PLVTARCHI DE
Hzc cüm in primo De quzftionibus naturalib.mouiffet: alibi, putainlibro De habitibus,nihilaliud effe ait habitus, quàm aéres.ná ab iis contineri corpora,& vt quodvis eorum que continentur,certa fit preditum qualitate,caufam effe quo ea continen tur aérem, vnde in ferro duriciesjin lapide foliditas, in argento albedo appelletur. Atqui multum ineft abfurdi, multum repugnantiz huic opinioni. Nam fiacr manet talis,qualis eft fuapte natura,quomodo nigrum in non albo fiecalbedo, molle in non duro duricies, rarum in non denfo denfitas? Sin veró his permixtus adfimilatur, fuámque naturam amittit: quomodo habitus erit, aut facultas, aut caufa horum, quibus fuperatur? Patientis enim eft,& non agentis aut continentis, fed vires fuas amit- Ig tentis ifthzc mutatio, qua fuas res qualitates per-' dit. Atqui vbique hocaffirmant, materiam fuapte natura ociofam& immobilem fubiici qualitatibus. qualitates autem effe fpiritus aut contentiones(id tonos ipfi dicunt) aéreas: quz in quibus materie 20 partibus inhzrefcant,eas informent. Hzc dicere 1pfis non licet, aerem natura talem ponentibus. Si enim habitus fit& contentio aer, fibi vnumquodque corporum reddet fimile,vt admodum fiat molle. Sin contemperatione cum iftis contrarias fuz D Ina, Patura formas accipit: materia quodammodo maLocus mus. 151101 erit, non caufa& facultas. Szpenumeró
di,» perpe Chryfippus hoc dicit,extra mundum effe quoddam
furl 1naneinfaitum: infinitum autem principio, me: dio,extremóque carere.eóque Stoici maximé vtun 3ó tur ad refellendam eam, quam Epicurus vfurpauit atomi fua fponte deorfum motionem: quód non(it in infinito difcrimen, fecundum quod alia fuprà,aliainfràeffedicantur. Verüm idemin quatto De pofsibilibus libro, medium quendam locum, me-$5 diámque ftatuit regionem, vbi pofitus fit mundus.
? Verbafunt hac. Itaq; etiam de mundo dicendi eft, eum

STOIC. REPVGNANTIIS. 4t
eu interitui effe obnoxium. nam etfi argumentis** opus eft,mihi tamen res fic videtur habere.Eum ab** interitu videtur admodum vindicare loci occupa-** tio:nempe quód in medio eft. Nam fi eumalibi effe** $ Cogitetur,omnino ei áccidet interitus.Rurfumque** paulo póft.Sic enim quodammodo nature eius con** tigit,vt medium na&tuslocum,fempiternus fit,fta.** tímque ralis extiterit.vt cüm aliis de caufis, tü quia** bono quodam cafu ita evenerit vt interitum nó adi** 10 mittat,ob id fempiternus fit. Hacvná habent ma-** rifeftam,& in oculos incurrentem contradictioné: qua medius ininfinito locus ftatuitur.Alia vt obfcu rior eft,ita plus habet abfurdi. Dum enim opinatur ab interitu non potuiffe tutum feruari mundum, fi 15 eilocusin alia infiniti parte obtigiffet, fatis apparet eum metuiffe, ne partibus naturz eius ad medium vergentibus, difsipatio acinteritus eveuiret.Sed id non metuiffet, exiftimans non natura corpora vndiquaque ad medium ferri, non fubftantiz, fed con 20 tinentis caufam regionis. de quo etiam fxpe dixit, quód impofiibile fit& nature contrarium.nó enim elTe in vacuo difcrimen, cur corpora huc magis quàm illuc vergerent, fed mundi conftitutioné cau fam effe quód ad centrum eius corpora vndiquaq; 25 inclinent ac ferátur. Satis eft huc afferre verba eius é fecundo De motulibro. Cüm enim dixiffet,mundi corpus perfe&um effe, partes mundi non perfe€&35, quia ad totum certo modo affee, non per fe effent:locutus deinceps de motu müdi, cuius eaef30 fet natura, vt omnes partes ad compagem& cohzfionem fui, nonad diffolutionem& contritionem ferrentur,hzc infert. Sic autem toto in fe tenden-*€ te& moto, partibüfque hunc motum habentibus é«* natura corporis:probabile eft omnibus corporibus«* 35 primum efle motum naturalem ad mundi medium,** mundo, vt qui fic verfus fefe moueatur,partibus vt€€ partibus.Hec aliquis diceret:quid ergo tibimi ho-«€ ecc v

42 PLVTARCHI DE »» mo ,áccidit,vt horum oblitus pronunciares, mun»» dum,uifi fortuitó medium occupaffct locum, interi
turum fuiffe, Si enim eaipfius natura eft, vt femper
ad medium inclinet, ad ídq; partes vndiquaq; contendant: fané quocunque tandem infiniti loco ponatur fic fefe continens atque complectens,ipteger manebit, Que enim franguntur ac difsipantur, iis idáccidit(ingularum partium ad fuá proprium locum conce(sione ab eo quem prater naturam occu
pauerat. Tu autem putans mundum,fi alio inanis lo 1
co ponatur, omnino interiturum, Ídque affirmans,
atque iccirco medium rei nullum admittenti medium afsignans: contentiones illas, complexus,& momenta, vt nullam vim falutis preftande habentia omififti: occupationi loci totá perman(ionis cau 5
fam adfcripfifti. Et quidem predi&is hzc anne&tis,
tanquam ftudio habens teipfum refellere. Quo autem modo quzvis pars mouetur, annata reliquis,ra tioni cófentaneum eft eodem etiá pro fenoueri. Et ?? fi verbi gratiajimaginemur eá in aliquo huius müdi ?? yacuo:ficyt vndiquaq; contenta ad mediü ferretur, ?*ineodem manetmotu, ctiáfi verbi gratia fubito cir. ?? cum eam inane exftitiffet. Ergo quevis parsà vacuo ?? circumventa, nó amittit momentü quo ad medium ?? fertur fuüzipfe mundus nifi medium ei locum cafus ?? paret, vim continentéamittet, aliis eius fübftantiee ?? partibus alió fefe incitátibus? Atq; hec multa habét ?? valdé repugnátia rationibus naturalibus. Hoc veró iam deo etiá& providentie adverfatur,q his minimas ac leuifsimas caufas adfcribit,precipuis& fummis ademtis.Quid enim magis cótinet müdi perpetuitaté, quàm cp fubftátia eius fuis partib.vnita à fefe cótinetur?atqui hoc fortuito fa&ü cafu Chryfippus afferit. Nà filoci occupatio, caufa eft perpetuitatis,& locus cafu occupatus fuit: hauddubié fortui ti eventys eft conferuatio vniuerfi,nó fati aut provi entig opus. Ratio auté de pofsibilibus(hoc enim
appelvA
t
$
v or
ww
$

STOIC. REPVGNANTIIS. 43 appellemus dynata)quomodo nó repugnet do&rnnz de fato? S1enim pofsibileid nó eft,quod aut eft aut erit verü,vt fentit Diodorus:fed omne cui contingere queat vt fiat,etiam fi futurum nó fir,pofsibi
j: lec:mul:a erüt pofsibilia eorü,quae non fiunt fato infuperabili atq; immobili,& omnia vincente.& fic fati ratio evertitur.Sin eft fatü, vt vult Chryfippus, facultas cótingendi vt aliquid fiat, fpe in impofsibile íncidet.& omne quidé verum neceffarium erit,
yo cóprabenfum ea quz 1n omnia 1us habet necefsitate: omne auté falfum, maxima caufarü obGiftente ne fiat verü.Cui enim fatale eft in mari perire,quomodo fieri poteft vt ei contingat mors in terra?& quomodo Megaris Athenis venire queat;qui à fato imy; peditur? Quinetiá que audacter de vifis pronüciat, fati ratipni reclamant. Vt enim oftéderet vifum non effe ex fe perfe&ta affenfionis caufam,ait damnofos fore fapientes, qui vifa falía in animis excitét,(i quidem vifa affenfioné abfoluté perficiant.fepe enim fa
20 pientes adverfum vitiofos vtütur mendacio,& probabile vifum obiiciuntnó tamen affenfjionem: quz caufa effet futura falfz opinionis& erroris.Hec ver5 à fapiente aliquisin fatü transferés, dixerit affenz fiones nó fieri propter fatü.nam fic fatum etiam fal. aj fisopinionibus, erroribus, dánis caufam probebit. Sic ratio que fapienté facit nemini nocere, vnà oftéde: fatá nó effe omnium caufam.NNam fi nó opinantur homines vi fati,neq; ledütucne agendi quidem red à,fapiendi,conf'áter aliquid featiedi,aut vtilita 30 tem percipiédi caufa erit fatü: a&üq; eft de eo pronunciato,quo fatü omnium rerü caufa ponitur, Qui aüt refpondeat, Chryfippü non perfcétam rerü cau fam,fed antegreffam duntaxat caufam fatü ftatuere: rurfum oftédet eü fecü pugnare. Aliquádo enim Ho 35 merü fummis vehitlaudib. qui hec deToue dixerit; Ergo quod unicuique bonum dabit ille,maliunue, Acipite.—& bxc Euripidis;
De poribii bus C? fato,
Ila. v 109,

Supplibts— Quid d Tonans;fententiee mortalibus
44, PLVTARCHI DE
Dicam c[fe? namque à te nos fufpenfi fumus, Agimusts, fic ut flat tibi fententia.
& cüm his confentientia multa fcripfiffet, tandem$ ait nihil ne minimum quidem vel quiefcere vel moueri abfque Iouis fententia, que idem cum fato fit.
At enim caufa antecedens, infirmior eft quàm que vim in fe habet perfe&tam,aliifquerefiftentibus non perveniteo quó intenderat.Fatum Chryfippus cau 19 fam infuperabilem,quzque impediri aut mutari nul
lo modo pofsit pronuncians, ipfe Atropon( quafi immutabilem)& Adrafteam& Necefsitatem& vt finem omnibus imponentem Pepromenen appellat. Vtrum ergo dicemus, in noftra poteftate neque 1$ affenfionem effe,neque virtutes,neque vitia,neque officia, neque peccata: aut fatum ad finem propofitum non pertingere,& Iouis voluntarem non confieri. iftorum enim hoc fequitur fi fatum caufam po nas ex fe perfe&am, illud, fi tantüm antepofitam. 20 Nam fi caufa eft perfecta, noftrain poteftate nihil, nihil voluntati noftrz relinquit. fi antegrediens, impediri iam poterit, neque vim habebit ad finem fine ob(taculo perveniendi. Non enim femel atque iterum,fed vbiq; in omnibus Phyficisfcripfit Chry 2$ fippus,particularibus naturisac motibus multa occurrere impedimenta: Vniuerfi nullum. Et quomodo vniuer(i motus ad partiü motus cüm pertineant, his impeditis ipfi non impedientur?non enim homi
nis naturá nihil impediet, fi manus aut pedis actio- 36 ni eft quod obftet. neq; nauis fine vllo impedimento mouebitur, fi velum aut remigium impediri poffit.Adhzc,fi vifa nó funt fatalia:affenfionem* aut
fi fatalia vifa duceread affenfionem ftatuit: quomodo non fecum pugnat fatum, de maximis rebus vifa 35 nobis obiiciens contraria, quz animum diuerfé tra hant: cüm quidem dicant,eos qui alteri affentiatur párti

10
»
20
STOIC. REPVGNANTIIS. ag
parti,& non cohibeat affenfiopem,peccare: quod fi obícuris imaginationibus concedant, probabilia duntaxat fe&entur:(i falás, falfum amplectantur:fi communibus,opinionem quz comprahenfione careat, Drofectó autem horum vnum neceffe eft vt aut non omne vifum fit opus fati. aut omnis approbatio cuiufcunq; vifi, deli&o careat:aut ne ipfum quidem fatum reprzhenfione vacare pofsit. Cur enim non culpetur fatum, quod talia vifa offerat nobis,quib. non repugnare aut obviàm ire, fed cócedere& obfequi,vituperationem mereatur? Denique in cócertationibus adverfus Academicos maximé in hoc la borant& Chryfippus& Antipater,vt oftendant nihil fine affenfione agendum aut fufcipiendum effe: figmenta eos,& inanes pofitiones tueri, qui volunt inteftino oblato vifo ftatim nos debere ad réagendam iocitari, non concedere interim aut affentiri. Rurfum Chryfippus ait deum fallacia vifa fubmitterejitémq; fapientem:nó vt requirantà nobis concefsionem aut affenfum, fed tantüm vt ad agendum nos conferamus. nosautem quia vitiofi fumus, ob imbecillitatem adfentiri huiufmodi vifis. INon eft difficile deprzhenfu, quàm hac ab iis perturbaté, quàm adverfus ipfos repugnanter dicantur. Qui
*$ enim non opus habet adfentientibus, fed duntaxat
agentibus ea,quorum vifa fubmittit elsnimirum fi ue deus hic eft,(iue fapiens,nouit ad agendum fufficere vifajiifque abripi confenfum. Proinde fi nouit incitationem ad agendum abfq; affenfione non
30 cfficià vifo,& tamen fallentia veritatis fpecie vifa
offert: vlcró in caufa eft,vt impingamus,& adíentiendo iis quz comprehendi non pofsint, erremus.

46 PrvTARCH!I
Commentarius, Terreftriáneanaquatilía anímalía fint callídíora.
Vrosvivs. Leonidas interro l| gatus quid de Tyrtao fentiret,reÍpondit fe éurb exiftimare poctam efle bonum ad demulcendos adoX X lefcentum animos, qucd fuis cara egeswss| rinibus in his excitaret fradium quoddam laudis curn excandefcentià coriun ctum, & mortis contemtu.Vereor itad;,amici,ne recitata heri venatiotiis laudatio, vltra modum excitet venandi ftudiofos de noftris adolefcentes: ita vt reliqua omnia obiter rantüm& tanquam nullius momenti agenda putent poftbac,& huic vni ftudio fe
H
1
enitus addicant. quaudo ipfe etiam denuó, idque q ,1üq
preter:tatem, animo ad eam rem factus commotior mihi videor,& cupere cam Phzdra Euripidea Canibus acdanare, Diuerficolores infctlans cevuas, ita me exacuit oratio tam crebris& probabilibus vfaargumentationibus. SocrAnvs. Vera dicis ó
Autobule;videtur enim ille mihi artem dicendilon £o poft tempore refufcitaffe in gratiam adolefcen2
tum, ac cum iis quafi vernz dele&ationi indulfiffe, 39
Maximé autem me affecit allegatio gladiatorii: cüm oftenderet haud exigvam laudem deberi venationi, quz vim animi noftri eam quz pugnis& ferro interfe commifsis hominum certaminibus gaudet
(fiue natura eam fiue difciplina indidit) maiori ex*
parte ad fe trahens, purum prebet fpectaculum arUs audacizQue cum prudentia coniun&z, quo robori

47 boti mentis experti opponatur: collaudétque;llud Euripideum:
Vires exigue[unt mortalium.
Sed calliditate multiplici
Belluas maris, 7 terreftría,
Et fub calo uolitantia
Omnia bomo doiat,
A v r. Enimveró, mi Soclare,inde ferunt inhu- Homicidio; IO manitatem& feuiciam ad homines veniffe, cüm ij rum origo,
fe adfucfeciffent femel guftu cedium percepto in venationibus ad fanguinem& vulneraanimantium &quo animo ferenda,gaudendümque iis trucidandis. Deinde, ficvt Athenis primüm aliquis fyco3f. phantaà triginta tyrannis necatus, dignus fupplicio fuit exiftimatus,itemq; fecundus ac tertius:pau latim deinde ii progrefsi, etiam probos arripuerüt,
& ad extremum neab optimis quidem ciuibus abftinuerunt iniuriam. ita qui primus interfecit vr20 fum aut lupum, laudem invenit. deinde bos aut fus, quód propofita fibi facra guftaffet, caufam fuz necis prebuit. hinciam cerui, lepores,caprez efut haberi cepernnt, fecerüntque vt oues etiam,& canes adeó alicvbi,equíque comederentur. denique
25 cicurem anferem,& columbam cótubernalem,non alimenti canfa& famis fedandz ficvt feles aut zluri, fed voluptati obfonantes cüm dilaniarent:quidquid in natura eft truculentum& efferum, roborauerunt,& rigidum atque ad mifericordiam non fle
39 xile reddiderunt: humanitatem autem maxima 6 parte hebetauerunt. Contrà Pythagorei, vt homines ad miferationem& humanitatem condocefacerent, manfuetudinem erga beítias meditandam preceperunt. Magnam enim vim confuetudo ha35 bet, leuibus affectionibus hominem paulatim occupatum longé producendi. Verüm uefcio quo modo ita ceperimus colloqui, vt neq; heri ador(i,

48 PLVTARCHI DE
neque hodie fortafsis agendorum| meminerimus; Cüm enim heri dixiffemus, vt nofti., omuia quodámodo rationis participia effe animallia:venandi ftudiofis iuuenibus nó infciti neq; invenufti certarinis materiam probuimus de calliditate mariaorum 5 & cerreftrium animalium:quod hodie(puto) nobis erit diiudicandum, fi quidem pactis ftare volent Ari ftotimus& Phedimus. quorum alter terram folertiora proferre animalia fe demonftraturum fociis promifit,alter eam laudem fe mar adferturü. s o c, 10: Illi veró perfifunt,ó Autobule,in eo quodin fe receperunt, ac ftatim aderunt. prima enim luce vidi eos fe parare. Sed fi placet,aute illud certamen,ca quz heri tempeftiué dici non potuerunt, vel inter pocula minus ferió tractata funt adverfus illos, re- t petamus. Videbatur enim quidpiam e 5:02 4 aai refonare& occlamari efficaciter, mortali vt opponitur immortale,& interitus capaci interitus expers, corpori incorporeum:ita cüm fit ratione przcitum aliquid, debere etiam opponi brutum aliquid: ne 20 de tot feriebus contrariorum inter fe comparatorum hec folaimperfecta maneat atque mutila.a v T. Quis veró, mi Soclare, hoc poftulauit,vt cüm fit ra tione przditum in rebus, negetur effe aliquid ratione carens? brutarum enim rerum abvndé eft in 2$ omnibus anime expertibus. nequealiaindigemus re, quam opponamus ratione przdite; cüm omne quod anima caret ac mente, adverfum ei collocare liceat,quod cum anima rationem eft nactum.Quod
fi quis poftulet, ne natura(it manca, debere anima- 30 torum alia rationem habere,alia effe bruta: invenie tur qui eodem iure flagitet, animalium alia debere effe viimaginandi predita, alia ea carere: alia fenfum habere, alia non habere: fcilicet vé oppofitas
Nullum ani habitibus iftis priuationes zqualibus velvti mo- gg mal effe br» mentis natura habeat.Quod fi hec poftulareabfurtum.
dum eft, càm quodvis animal fimul& fenuendi &ima

SOLERTIA ANIMALIVM., 49
& imaginandi vim nancifcatur: ne hoc quidem re&é poftulabitur, effe animalium alia ratione preditayalia bruta:idQ: ab iis hominibus qui nihil fentire putent,quod non etiam intelligatzneq; animal cen$ feant,cur non vt fenfus& appetentiajita etiam opi. nandi& ratiocinandi vis infit,Etenim natura,quam ifti finis certi gratia omnia facere probé dicüt, non eó animal fentiens creauit, vt duntaxat afficeretur fentiendo. Sed cüm multa(int naturz eius conveJO nientia,multa advería: non poterat vel momentum temporis incolumitatem fuam tueri, nifi quedam fugere, alia confectari noffet. Vtrorumque porró cognitionem fenfus vnicuique animalium perinde prabet.que veró fequuntur fenfüm appetitiones&
3 apprzhenfiones vtilium, pernicioforámq;& mole ftorum averfationes, nullo pa&o cadere in ea queuntquz ratiocinari,iudicare,meminiffe,& animad verterenon poffunt.Immó quibus exfípectationem,
. memoriam, propofitum, apparationem,fpÉa,m e20 tum, cupiditatem, molefté ferre ademeris: iis nullo vfui erunt oculi, aures, omnes fenfus,omuis ima ginatio, cüm non habeant qui vtantur iis: praftátque iis carere, quàm doloribus& moleftia affici, cüm non fit declinandi inftrumentum.| Stratonis
?5 ctiam Phy(ci exftat oratio, qua fiue intelligentia fentiri omnino nihil poffe demonftrat. nam ízpenumeró fcriptura aliquam oculis percurrimus ,aut verba nobis ad aures áccidunt, ita vt nihil corum obferuemus, fed fallantac effugiant animo noftro
30 inaliud intento: deinderevocentur in animum eademac recolantur, que anté erant pretermiffa.vnde etiam di&um eft, Mentem videre, mentem audire, reliqua omnia ceca effe& furda: fcilicet quia affe&io aurium aut oculornm fenfum nullum indat,
35 intelligentiaabfente. Itaque Cleomenes rex cüm in conviuio laudaretur quoddam carmen, interrogatus an fibi videretur effe przclarum: Vos,aiebat,
d

£0$.
go PLVTARCHI DE videritis ifthuc: mihianimus erat in Peloponnefo. Proinde fi natura ita eft comparatum, vt intelligens do fentiamus, neceffe eft omnia qua fentiunt,intel ligere. Atque etiam vt demus hoc;fenfum ad fuum munus perficiendum intelligentia opusnon habe- 5 re: vbi wii difcrimine ad naturam fuam accommodati& fugiendi indito animal deftitutum fuerit, quid porró eft quod memoria id retineat, quod metuat éià nocituris, defideret profutura, confe&etürque ea, fiquidem abfint,iífque paret recepta- ro cula, fuffugia, tum eorum quz capi pofsint indagi-: nes moliatur,& declinationes infidiantium? Atqui
Contra Stoi 1n introdu&tionibus quas vocant fuis illi ad odium
vfq; inculcant fubinde, propofitum effe indicationem perfectionis definientes, aggrefsionem incita- 1g tionem alia priorem;apparatá actionem que a&ioniantecedatmemoriam comprehenfionem przteriti alicuius pronunciat, quod prafens fenfu fuertconceptum. Hacveró omnia cum intelligentia funt coniun&a, omniáq; omnibus conveniunt ani- 20 malibus. ficvt nimirum etiam notiones, quas intus repofitz dum fünt, noticias, vbiin motu funt, intelle&iones vocant. Iam cüm vno ore omnes fateantur: animi(fic enim ipfi nominant)perturbationes effe falfas opiniones& praua iudicia: mirari fu- 25 bit, quód ab iis pretereubtur animalium a&a& motus,irz,metus,invidiz, adeoque odia etiam atque obtre&ationes. quid, quód canes ipfiequófq; peccantes ple&unt? oon equidem fruftra fed cafti-— gandi gratia, dolore iis egritudinem inferentes, 30 quam paenitentiam vocant. Porró voluptas quz au ribus percipitur, deleGatio eft feu pellacia:que ocu lis,preftigiz. vtroque interim genere adverfum ani malia vtuntur. llliciuntur enim ac deliniuntur cervi& equi fiftulis atque tibiis:& paguros vie faxo- 3$ rum cauernis eliciuntlotine fiftulz cantuacthrif-— fam(fiue hac alofa eft) cantando plaudendóq;: iH trahi

io
:]
20
2$
30
35
SOLERTIA ANIMALIVM. i
trahi aiunt, Rurfum przfligiis otus capitur,videns faltántes coràm homines in numerum,& ipfe geftiens fuas fcapulas belld ia&are. Caeterüm qui etiam ftolidiàs his de rebus loquentes, neque dcle&ari neque irafci; neque metuere animaliaaiunt: neque parate fe lüfciniam, neque recordari apem; fed qua(i parare fe hirundinem, ac velvti irafci leonem,& tanquam metuere fibi ceruum:nefcio quid réfponfuri(int iis, qui animalia etiam non videre, nonaudire, non vocem emittere,fed qusfi videre, quafi audire, quafi vocem edere, denique omnino nó viuere,fed duntaxat quafi viuere dicerent. nam vt ego fentio, hecnon magis evidentiz quàm ifta repugnant. Mejtaque, Aucobule, hec ita fentientem pone.At humanis moribus, vitis, ftudiis, acrationibus degendz vire comparare brutorum quz vocantur res, cüm aliàs mihi videtur totum effz ple num abfurdi, tum nulla coniectura ad virtutis(de ua inftituitur difputatio) cognitionem ducere.& AERA nihil ifta ad virtutem procedere, nó video qui natura principium eis dederit, cüm ad finem eaperveuirefit nefas. AvroB. Enimveró,mi Soclare;hoc illi pro abfurdo nop habent.Nam cüm id(tatuant, diledionem prolis noftram principium focietatishumanz ac iufticiz effe: reliquis aoimalibus,in quibus effe vehementem eam adfectionem vident, nihilominus pernegant iufticie quicquam ineffe.& malis aulla ad procreationem facientia defunt membra,cüm genitalia vterófque habeant, & in coitu voluptatem etiam perfentiant:neque tamen illi genus fuum propagant.Sed& hoc confidetes velim,an noa ridiculi(int, qui Socratem& Platonem nóin minore effe vitio pronunciantes quàm quodvis mancipium ac tantüdem ftultos, iuteinperantes, iniuftos:porró animalium culpant naturam vtnon fatis puram, neque abfoluté ad virtutes elaboratam. quafi veró prauitas& imbecillitas ratios
ddd 3j

($2 PLVTARCHI DE nisab iis non ponatur inter vitia rationis, quibus plena funt omnia animalia, quorum timiditas, intemperantia, iniufticia,& malicia in fenfus noftros plerunque incurrunt. Qui veró poftulat vt re&itudinem rationis in fefufcipiat, quod naturaadeam 5 fa&um non eft:is primüm perinde facit, ac fi fimiz turpitudinem, teftudini tarditatem neget à natura ingenitam, quia pulcritudinis illa, hzc celeritas noneftcapax. Deinde difcrimenin promtu fitum nó animadvertit:nam ratio natura ineft.perfecta ra- o tio& virtute przditainduftriz ac difciplina debetur. Quo fit, vt quodvis animal rationis fit particeps: quam autem ifti requirunt eius re&itudinem ac fapientiam,nullus eft homo 1n quo cam effe queant dicere. Verüm vt vifus vifui, volatus volatui praftat:(non enim accipiter& cicada zqué,vidét, neq; ita aquilz volant,vt perdices) ita etiam nó omne rationis particeps perinde fummam calliditatem atq; celeritatem intelligendi nácifcitur. Alioui documenta in animalibus exftát multa focieta-*9 tis,fortitudinis,& in parádis rebus neceffariis ac tu tanda familia verfutiz: ficvt& contrà iniufticiz,timiditatis,fatuitatis. Atque hoc teftatur caufa, qua noftris adolefcentibus fui certaminis exftitit: quód fcilicet exftante difcrimine aliquo;alter terrena,al-*5 ter aquatilia animalia cótenderet à natura plus ad virtutem adiuméti accepiffe. Quod fanéliquet, fi cum ciconiis compares fluuiales equos.ille enim pa
tres fuos alunt, hi, vt cü matribus coire pofsint eos
necant. item columbas cum perdicibus.ná alterius ji generis mares oua perdunt, femelláfq; corrumpüt, non admittentes marem dum incubant. alteri pattem curz in fe recipiunt fouendis ouis, primíq; pul los cibant,& femellam fi diutiüs evagetur mas roftro tundens ad oua& pullos compellit. Antipater 3$ veró ouibus& afinis negle&ioné mundiciz exprobrans, nefcie curlynces praterierit& hirundines. nam

SOLERTIA ANIMALIVM. s
nam lynces lyncurium fuum planéé medio remouent,occultántq;:hirundines pulíos fuos/docét.foràs averfos excernere;Et veró quid caufz eft;cur ar borem arbore nó dicamus minus docilem,vt ouem $. canelaut olus olere timidius,vt ceruum leone?uimi rum, quód ficvt de immobilibus aliud alio tardius; aut de mutis aliud alio minis vocale non habetur: ita rimidius,fegnius,intemperantius aliud alio non reputatur, vbi intelligendi vim natura nó eft largi30 ta.eain aliis aliter,ac vel magis vel minüs infita,diÍcrimina fecit ea que cernimus.Sed,dices,mirum di &u eft quantum homo prudétia, folertia, iufticia& focietatis procuratione reliquis preftet animalibus. Quia enim amice, etiam hec magnitudine, pedum 35. celeritate, acumine vifus, auditus fubtilitate, aliis alia homines vniuerfos longe fuperant. Nequetamen propterea cecus, viribus, auribus carés homo eft:neq; manuum& oculorum vi ac quantitate nos . matura priuauit,etfi nihil hac fumus cum elephanto 20 aut camelo comparati. Proinde etiam animalia cztera,quia tardiis intelligunt, mináfque re&é ratiocinantur quàm homo,nó dicemus omni ratione atque intelligentia carere:fed eam pofsidere imbecillam atq; turbidam, ficvt oculum lufciofum& diftor aj tum. Ácnifi adolefcentes noftros iam nunc fperarem ,quafunt eruditione& in humanioribus ftudiis diligentia, plurima terreftrium vnum, alterum marinorum exempla condu&a in medium prolaturos:non abftinuiffem fexcentis docilitatis, fexcen30 tis nature bonitatis fpeciminibus recenfendis;quo rum nobis copiam é theatris imperariis affatim hau riendam pulcra Roma prabuit.fed hec nos illis integraatque intacta relinquamus, quibus fuam exor nent difputationem. Interim tecum quidpiam volo 35 perocium cófiderare.Arbitrorego peculiarem cuique parti aut facultati fuá effe mutilationem, fuam deprauationem, fuum morbum que in aliud nihil
d iii

An. iuflicia effe pofiit brutis ratione pr&dite.
fa PLVTARCHI br. cadant; quomodo vifui caecitas, pedi claudicatios lioguz balbucies foli áccidit.non enim cecum dicitur id quod natura ad videndum non fuerat compa ratum; aut claudum, cui eadem gradiendi omnem negauerat facultatem:neque balbum aut blefum ha$ betur quod fuapte natura lingue eft vocíía; expers. Ergo delirare etiam, defipere aut infanire non cenfebimus id,cuius nature fapere,intelligere,ratiocinari nón eft accommodatum. Affici quippe non po teft, quod nulla eft facultate przditum, cui affectio aliqua;aut priuatio, aut mutilatio,aut lzfio accidere queat. Nimirum vero rabidos vidifti canes aliquádo.ipfe ctiam equos vidi rabidos:& funt qui bo ues quoq; farere,& vulpes dicant. Sed nobis fufficit canum exemplum controverfia carens:quod te- 1$ ftatur animal hoc ratione non contemnenda predi rum effe: que conturbata furore ifto,qui dicitur rabies,adficitur.nam neque vifui eorum,neq; auditui quidquá accidere mutationis tum cernimus.Enimveró ficvt ineprus fit, qui hominis rmelancholia laborantis& infanientis neget abalienatá corruptáq; effe vim ratiocinandi ac memoria:(cüm quidem ita receptum fit confuetudine, vt fic affe&um non effe apud fe ac mente excidiffe dicamus) 1ta qui rabido cani aliud accidiffealiquid putet, quàm quód vi in- 2$ telligendi, ratiocinandi, ac memorandi perturbata defipiens ignoret carifsimas perfonas,fugiátq; con fuetam à prima ztate vite rationem, neq; agnofcat quz cernit, videtur mihiignoratione caufe ductus contentiofé veritatem impugnare. soc. Redéjo mea fententia iudicas. Equidem Stoici& Peripatetici contrarium hac maxime probant ratione, quód iufticiz effe nullam originem poffe dicunt,nullámque omnino fore iufticiam,fi omnia animalia ratione fint predita. Effici enim, vt aut jniuflé faciamus 3$ iis vefcendis vtendífq;,aut vfu eorum omilfo vel viuere omnino nequeamus, vel vita inops futura fit,
& quoet
[e]
MN

SOLERTIA ANIMALIVM. 5$
& quodammodo belluina.Neq; dicá de Nomadum & Troglodytarum innumeris millibus, qui; preter carnes cibum alium nullum norüt. Nobis quidem, qui manfueté videmur& hümaniter viuere,fi difca$' musbrutaomnia pro ratione przditis nobífque co gnatis habere;ac proinde fine vllo eorum damnoac' cum cautione iis vtijnon video quod opus in terra; in mari,in montibus,que ars;qui vite ornatus fit fu: . turus reliquus. Nullum proinde remediü adhiberi fo huic difficultati poteft,quz aut vitam aut iufticiam abolet:quàm vt fequamur veterem terminum ac le gem,qüz(vt eft apud Hefiodà) naturas diftingués,:
ac genera feorfim vnumquodq; ponens,
- Pifres, atq; feras iubet acreasq; uolucres,"7 Operib.27;
5 Vibac iufticice nulla cim lege ligentur, Alterum in dlterius predam demittier aluum, Hunano generi fed mutua wra dicauit.
fcilicet vt cüm bruta nobiftum iufté agere nó que20 ant,80s quoque iniufté in ipfa agere non poimus, quam rationem qui dimittunt, neque vllam vtilitatem vit», neque vllum iufticie aditum relinquunt. AvT. Hacquidem.tu, amice, plane e fententiaillorum dixifti.Verüm non cóvenit philofophis,tan«85 quam difficulter fetum enitentibus mulieribus,apdere medicamentum partum accelerans, vt faci
je& abfque xrumnaiufticiam nobis pariant. Nam ipfi quoque non concedunt Epicuro maximarum rerum caufa ingenti exilem adeó atque nullius pre
39 cij rem: inclinationem fcilicet atomi leuifsimam, qua is aftrà, animalia,& fortunam volebat introducere,& libertatem voluntatis noftre tueri;* 0ftendere aliquid incertum; aut famere aliquid manifeftum;,& convenit id quod de animalibus: di35 citur jponere in difputatione deiufticia: fi neque inconfeffo ponitur; nequealiàs demonftrant. Etenim alia via ad ftabiliendà iufticiá perveniri poteft,
ddd aunj

$6 IPLVTARCHI DE
non ita lubrica& per pr&cipitia ducente,& evideri tia evertente: fed quam Platone autore meus, Soclare,filius, tuus focius monftrat non contendendi cupidis,verüm fequi& difcere volentibus.Sané nó: abíq; omni iniufficia fieri, uód homo fic agitcum 5' brutis, id tanquam verum fümferunt Empedocles & Heracletus, fe penumeró deplorantes,atq; incuÍ3ntes maturam vt que necefiitas fit ac bellum, nihil Sincerüm habeat, multifq; iaiuftis affectionibus ad finem fuum perveniat: quando ipfe etiam ortus ro^ hominis ab iniufticia fit, immortali re cum mortali co&unte:dele&tetárq; id. quod nafcitur partib.contra naturam toto avulfis. Verüm hec nimis acerba o videtur effe& libera infectatio.Alia autem cft concinna excufatio, quz neq; eripit animalibus ratio- 1$ nem,& cóveaienter vtentibus hominibus iufticiam cóferuat. quam à veteribus& fapientibus introdu&am, gulz ac voluptatum Rüdum coitione faa exturbauit: Pythagoras autem revocauit, docens quomodo citra iniufticiá vtilitatem percipere pof- 20: femus.Nó enim agunt iniufté,qui animalia quz cicurari prorfus nó poffunt, vel dánofa omnino funt, plectüt atq; interficiunt. mamfueta autem hümanáque cicurando ad eas operas condocefaciant, que vniufcuiufq; naturz conveniunt. iy
Fetus equorum, afinorumá; e boum genus, yt ait Aefchili Prometheus, dat deus, . Munera vependens, que noftris laboribus Subeant.—
fic canum cuftodia capras& oues defendit, dá mul gentur, tondentur,pafcuntur. Non enim vita hominibus eripitur,(i non apponantur patinz pifcium plenz,aut iocinora anferum, neque boues aut heedos in conviuia mactent: neque fallendi temporis 3$ caufa, aut animi gratia in theatris ac venationibus alias beftias invitas cogát refiftére& pare alias
30
H

SOLERTIA ANIMALIVM.'
aliasquas natura non armauit,interficiant. Quienimludit,& fe oble&tat,qui vnà ludant atque gaudeant focios ludi habere debent: non(quemadmodum de pueris dicebatBio, eos perludum ranas $ faxis petere,ranas autem non ioco,fed ferió mori)ita venari& pifcari, vt voluptatem capiat beftiarum crüciatibus& mortibus, aur iis miferabiliter à pullis catulifveabreptis gaudeat. Non enim iniufte faciunt qui vtupturanimalibus:fed ij,qui hoc faciunt 6' damnoíe,cótemtim,& cum crudelitate. Socr. Inhibe,& fummouehzc crimina. Ptopé enim adfunt hucaccedentes inulti, omnes venandi ftudio dediti.quos neque facile fitab inftituto fuo deducere,& nihilattinet offendere. Avr. Probémones. Sed 5 Eubiotum quidem fatis fcio,& confobrinum meum Ariftonem,tum Dionyfij Delphici filios Aeacidem & Ariftotimumhüccejnec non Nicandrum EuthydaimiT: gnaros effe terreftris venationis, ideóqueà partibus Ariftotimi futuros. ficvtab altera parte 20 Phadimusadducicinfularesiftos& marinos,Heracleonem Megarenfem, Philoftratámque Eubocnfem, Cura marinorum quibus eft operum.— Huncantem noftrum zqualem Optatum 2$;. ... tris annumeres,non cft dignofcere promtunt: Viad.«,8s. qui agreftem fimul.& marinam deam Di&yanam vtriufque generis prede primitiis fepe veneratus,ita accedit,vt neutris videatur fe adiuncturus.nüm30 nam malé coniicimus mi Optate, communem te fo re,& qui medium ferat adolefcentum arbitrum. Orr. Rectifsimé coniicis Autobule.iamdudum enim Solonis lex obfoleuit, quz puniri iubét qui in feditione neutri fe parti adiunxiffet. Av. Huc er35 go ad(ide,vt fi quid incidet tefte indigens,non Ariftotelis libros excutiendi fint, fed tibi ob peritiam verum dicenti fuffragemur. Socr. Agedum iuueddd v

3$."' PLVTARCHI DEF nes,convenitue intervos deordine..AmrsT. AZ Cum eft de eo inter nos magna contentione:tandé, vt ait Euripides,
Fortune proles fors tulit fententiam,
cüm có effet provocatum, iufsitque terreftrium cau 7;
Íam priüs quàm marinorum dici. Socr. Tempus
ergo eft Ariftotime,vt tu iam nunc dicas,nos audia
mus. AmisT. Forum controyertentibus apertum vno V Oft o» alij fetum perimuntjin ipfo partus tempoPj/awP C reinflientesfemellis. Genüs eft mugilum, quos!9 pifationn dias appellant: ij€ fuo viuunt muco. Polypus fe
qup ipfum depafcens per hyemem defidet
Híod. op.— Ignecarente domo,prauo contentus ín antro;
$2 adeó vel ignauus eít,vel gule deditus, vel ftupidus, 15.
"d vel omnibus iis culpis obligatus. Itaque rurfum Pla y HC i to in Legibus prohibuit,aut potiüs voto hoc petiit,
' memarinam adolefcentes venationem vnquam ama rent.Nulla enim roboris exercitario,nulla fapienrie meditatio,neque quicquam ad vires, celeritatémye 2d conducens agilitatémq; ineft in certaminibus, quz adverfus labraces,congros,aut fcaros fufcipiuntur. Atin terreftri yenatione, ferocia animalia congredientium exercentaudaciam& fortitudinem: verfuta, infidiantium calliditatem: velocia robur& la- 2$ borum tolerantiam apud infequentes.' Atque hec bonavenationi accepta feruntur: pifcatio nullare eft nobilis. Neque fané deorum quifquam,mi amice,dignum fe congricidz putauit titulo,cüm Lyco€&onos voluerit dici Apollo: aut mullicida, cüm fit 5o Elaphebolos Diana: illeà lupis; hecà ceruis occidendis. Quid veró miri hoc?cüm etiam homini aprum.duntaxat, ceruum, capream, leporem capere honeftius fit; quàm emere: thynnum, carabum,amiam obfonari quàm capete magis decorum? Om- 3 nino enim pifcatio propterea turpis, nullo ftudio digaa;illiberalis credita eft, quód uihil habet ingeniofum,

SOLERTIA ANIMALIVM. 5$
geniofum, nullas machinas,nullam verfutiam vfurpet. Ia vaiuerfum veró,quandó quibus demonftrát philofophi animalia ratione effe prodita, hec funt: propofita, apparatus,memoriz, animorum motus, $ pro fuboleprocuratio,gratiarum actio pro acceptis " beneficiis,meditatio vltionis in eos qui lzferüt,inventiones rerum neceffariarum: indicium virtutis alicuius, vt fortitudinis,focietatis,continentiz, ma , gnanimitatis: confideremus nihílne horum mari3O na,aut obícuram eorum notationem modó involutam ita, vt. vix conieGuris folertibus pofsit percipi, habeant: in pedeftribus autem& terrenis documétaiftorum omnium exítent fpleadida,evidentia,ftabilia.Acinitio mihi contempláre propofita& appa- Mcd 3$ ratus taurorum ad pugnam fe puluere confpergen- Tau cn; tium: atqueaprorum dentes acuentium.Elephanti,^ 7«nt* quia materia quam alimenti fui caufa effodiunt aut alertas. excidunt, dentem hebctat deterendo, altero tan- í , tümadhaucrem vtuntur, alterum femper acutum 20. acrecentem fui defendendi gratia feruantes. Leo Lev? femper ambulat pedibus introrfum redu&is,itáque vngues occulit, neattriti aciem amittant, autinvefhigantibus occafionem inveniendi exhibeant. non enig facilé invenitur veftigium vnguisleonini: fed in ceca& exigua incidentes figna, aberrant venatores.Ichneumon autem, quod auditum vobis Icbneumop puto, parum differt ab induto thoracemad proeliá milite: tantum fibi cani circundat, tàmq; denfam 20 fibi circumfigit tunicam, aggreffurus crocodilum.
" Hirundo,antequam fetum excludat fuum, videmus Hirndo, quo modo nidum adornet. quàm bellé fundamenti loco feftucas fubiiciat folidiores, iifque adfigat deinde tenuiores.& fi glutinisloco cornum defideret nidus, quo pa&o fuper lacum aut mare ita volitet,
g vtfuperficiem eius tangens alis,cas vdas, non tamé graulores faciat: iifqs deinde puluerem apprahendens,co illinat atque conftringat laxas dilapfuráfq;

60 PLVTARCHI DE
DER CAR ipfum figura eft angulis&multitudine aterum carente, zquabile&(quantum poteft fieri) rotundum in globi morem.(ic enim& ftabileatque: capax fit,& non temeréanfam praebet foris infidian tibus beftiis. Aranez textum,communeexemplar$^ tele mulierum,& retibus,non vna de caufa admirationem fui prebet. Nam& fili fubtilitas,& textura non deiun&a aut ftaminis in morem divulfa,fed cótinens tenuis in morem membrang;& quodam glutinofo bumore obfcure admixto conferta, tum co- 19 loraéream& caliginofam reddens fuperficiem fallendi caufa,atque ipfa adeó maximé totius machine gubernatio,quód callidi inftar venatoris,fi quid reti fuo implicuit, illico fentiens caffes fuos cótrahit, predámqué conftringit: hec inquam oainia eiufmodi funt, vt nifi quotidiefe coufpe&ui noftro ofi domu. ferentia fidem facerent,non minüs fabulz putarentur, quàm coruorum in Africa folertia.qui potu indigentes,lapidibus iniectis in aquam,eó vfque eam . impleto tauo continente eleuant,dum roftro attiaCan. gereliceat. Porróaut cüm vidiffem canem in naui nautis abfentibuslapillos in amphoram oleo non reptetam iniicere: miratus fum quomodo intelligeret à grauioribus immifsis leuiora furfum elidi. Apes. Similes funt Cretenfium apum,& anférum in Cili* Anferes- cia artes. Ille enim ventofum aliquod circumvolature promontorium,ne difüciantur;feipías exiguis lapillis in os fumtis quafi faburrant.hi quando Taurum traiiciunt, animalia alioqui vocalia& obftrepe ra, tum metu aquilarum in os iufte magnitudinis la30: Grye;, Pide fumpto taciturnitatem fibiimperant,vt fallere in tranfitü eas pofsint.Gruum etiam in volando nobilis eft cautio. Nam cüm fpiritus eftlargus,& aer afperiot,non vtiin tranquillitate volant finu in fróte curuato in Lunz morem: fed ftatimin triquetrà. 35 formám condu&o agmine,cufpide eius figurz fcindunt circumfluum aerem, neordines tumpiab eo
pofAraned.
y
[-J
P

SOLERTIA ANIMALIVM.^: pofsint. Vbi fein terram demiferunt,ez que no&u excubias agunt,corpus vniinfiftentes cruri librant. altero pede lapidem perpetuó inter vigilandum retinent longo tempore: obrepente fomno dimiffus lapis illico excitat. Vtiam eo minus mirer Herculem,i arcum axillz fubiiciens,& complexus valido brachio, i
Ducit foporem,dexteralignum premens, neque eum etiam qui primus apertioné oftrei quod qo COnniueret exfpectandam deprehendit: cüm obfer uaucrim Erodij technam.is enim cümà concha quá deglutiit conniuentem vexatur, tantifper tolerat, dum eam à calorelaxatam emolliendo apertámque fenfit: támque evomens hiantem& didu&tam, id
A 4
j quod efui eft eximit. Ceeterüm formicarum appara-'
tus& difpofitiones exacte enarrare nefas paené eft: omnesautem preterire,nimiz focordiz.Nullum enim it: exiguum habet natura magnarum& pulcrarum rerum fpeculum.fed tanquam in pura gutta in20 funt omnium effigies virtutum.:
Intus anticiciee fimulaerum eft,—
nempe cultura focietatis.ineft etiam fortitudinis imago,laborum tolerantia.infunt multa continentie femipa,mu!ta prudentiz& iufticiz. Cleanthes;ta! 25 meti negabat animalia ratione przdita effejnihilominus in tale fe narrat incidiffe fpe&aculum.Veniffe formicas de fuo cauo ad aliud formicarum examen,formicam portantes mortuam.Ex hoc adícendiffe alias formicas tanquam ad colloquium, rurfüm 30 quedefcendiffe.id bis térve fa&um.tandem has furfum extuliffe vermem,tanquam redemtionis preciü pro mortua. hoc illas accepto,& reddito formice cadauere difcefsiffe.Sed inter ea qus manifefta funt omnibus,eft in occurrendo equitatis ftudium,cüm
35 nihil geflantes geftantibus aliquid de via decedüt: ,&rrrumportatu difficilium corrofiones,atque partitiones, vt à pluribus pofsint ferriin particula diErodine;
Ilia.£,216.
Formica,

Áratto56. Vergil.1. Geor,
&lephas.
62 PLVTARCHI' DE
vulfize. Quód autem minutas fuas res aliquando fàZ iàs efferunt formice& frigori exponunt, hoc Aratus pluuiam przmonftrari afferit:
Sepiils€7 iedlis penetralibus extulit oua Anguftum fovmica terens iter.—— 3
Quidam non oua interpretantur: fed verfum ita legunt,vt intelliganteas fru&tus quos reconditos habent,metu rubiginis acputredinis quam prafentiát imminentem exitióque futuram,foràs efferre.Om- 19. nem earum calliditaté fuperat prz(en(io tritici gerininationis. non enim manetaridum aut putredinis exfors, fed hume&atur,& la&téfcit,cüm iam eó tendit vt in herbam mutetur. ne igitur feminis vim feruans, invtile efui fiat: exeduntillud principium jg feu acumen Eu. équogermenemittiàtriticofo-^ let: Non probo eos,qui quafi corporis diffectionem emulantes, earum cauernas re: perfpiciendz caufa luftrant.li quidem dicuntà foramine non effe re&á in eam defcenfum, aut quam alia beftia facilé poffet 2 perepere: fed anfractibus atque flexibus cunicuÍque varié interceptum in tres definere cauitates: quarum vna commune fitomnium domicilium, fecundapenu rerum ad vi&um pertinentium, intertiam mortuzreponantur. Putoautem non 2 importunum vobis vifum iri, fi poft formicas clephantum producam: vt mentis vim& in minimis& in maximis corporibus contemplemur, neque illis non fufficientem, neque his quicquam auferentem: Ahj in elephantehac admirantur,que difcens& có 38 docefac&tus in theatris oftentat: figurarum formas inquam& immutationes: tanta varietate& fubtilitate,non facilé vt humana meditatione, retentione, acmemoria pofsint€quari.Ego autem magis ex his, quos à fua natuta& nulla difciplinababet boc ani jg mal motibus cüm animi tum corporis,tanquam finceris& meris, intelle&um ei ineffe animaduerto. "M" Roma

SOLERTIA ANIMALIVM.
ome non ita pridem,cüm inulti docetentur inftitiones adinitabiles; gyrófque explicatu difficiles: quidam reliquis omnibus minüs docilis, ob ídque crebró increpatus& caftigatus,deprehenfus eft no
s&ufuafponte ad Lunam fe exercens,atque difcens. Id Syria fcribit Agno quondam in domo quadam elephantum fuiffe nutritum: quem cüm magifter hotdei demenfo quotidie dimidio defraudaret,& aliquando idem domino infpiciente totum demenp fumaffunderet: elephantum hoc vifo, probofcide porreda femiffem feparaffe, itáque ingeniofifsime fráidem prefe&i fui prodidiffe.Alium,cüm in menfuram aliméti terram& lapides ingereret magifter;
& carues iuxtà elixarentur, cineresarreptos in olrj; lam conieciffe, Alius Romzà pueris vexatus, probofcidem eius ftylis qui pungebant, vnum ex ius có prehenfum fublimen extulit, videbatürq; enecaturus.Sed oborto sdftantiü clamore, paulatim ad ter. ram demifit ac difcefsit:metum tali homini fatis ef20 fe piena arbitratus.De feris autem& feorfim pafcétibus, cüm alia multa mirabilia narrantur, tum quo
modo flumina tranare foleant. Primus fe committit|
fluuio qui etzte& quancitate eft reliquis minor oinnibus. il]: autem ftantesin ripa fpectant: quód, s; ille fuo corpore fupra aquam extet,lám fiduciam tra jiciend: indubitatam fibi fciant effe concipiendam; Huc vfque prove&us oratione,videor mihi propter fimilitudinem non debere praterire vulpis aftutiá; Sané qui fabulas narrant, ij columbam aiunt ex argo ca emiffam Deucalioni certum indicium detuliffe tempeftaus, càm rurfus ingrederetur: ferenitatis, cümavolaffet. Sed Thraces in hunc vfque diem quando coperetum gelu fluuium volunt tran(ire, vulpe vtuntur ad foliditatem glaciei explorandá. 's« fen(im enim accedens,aurem admouet.& fiquidem ftrepitu oblato fentiataquam propé fübterlabi: ratiocinatur non in profundum congelaffe aquam,
Vulpes.

Cani.
64 PLVTARCHIPDE 1deoq; fubfiftit,&,nifi prohibeat aliquis,retro abit; finullum fonitum percipiat, iam audacter tranfit, Neque eft quód hoc dicamus fenfu: brutá effz fubtilitatem,fed ratiocinationem,cui fenfus przbuerit principium. ea autem eft ralis. quod fonitum édit, mouetur:quod mouetur,non cong:lauit: quod gelunon concreuit, humidum eft: quod humidum,
id fubfidere folet. Dialectici aiunt canem in triviis
ea vti argumentatione, quz é pluribus difiunctis enunciatis conficitur.fic enim fecum colligere. Fera to aut hac,aut illainftitit viajfed neutra: ergo hac,que— fupereft. fenfu nifi prenotionem nihil fappedizante:ratione affumtiones, iifque conclufionem inferente.Neq; veró canis hocindiger te(timonio; falfum cüm d adulterinum. nam ipfe fenfus cani ver ftigiis& curfus flexibus perfequendis fere quo fu»— gerit ea demonftrat: valere iufsis iftis deiunctis aut copulatis effatis. Alioqui veró é multis factisaffeGionibus,& officiis canis, quz neq; olfa&tui neque vifui obvia, fola intelligentia agi ac confiderari 20
' queunt,natura eius perípici poteft. Ridiculus fim,
huius animalis in venatione continentiam,obedien tiam, atq; folertiam vobis narrans; quotidie ifta videntibus& tra&tantibus. Romano cuidam in bellis ciuilib. iugulato caput amputare nemo potuit, nifi 25. priüs canéqui dominü cuftodiebat,ac pro eo propu gnabat circumfufi confodiffent.Pyrrhus rex iter faciens incidit in cané qui ioterfe&i hominis corpus adíeruabat: cognitóq; eum tertium iam dié cibi expertem afsidere,neq; cadauer deferere tamen: illud 39 quidé humari,cané aüt attenté fccü duci iufsit. Pau cis poft diebus militum habita fuit luftratio, itat finguli rege fedente tranfirent.Ibi canis, qui aderat, atqueadhuc quietus fuerat,vt vidit domini(ui percuífores nequeas uer procurrit, eófq; allatra- 35; uit/fübindefe adPyrrhum obvertens:ita quidem vt nonrex modó, fed qui aderant omnes fripisientn eis

SOLERTIA ANIMALIVM 6;
de iis conciperet.ergo comprehenfi& examinati,le uibus quibufdam fignis alivnde accedentibus ,fafsi homicidium poenas dederüt.Idem feciffe aiunt He. fiodi illius fapientis canem,qui GanyGoris Naupa5&ij filios prodiderit, à quibus Hefiodus interfe&us fuerat. Quod aüt parentes noftri Athenis,cüm ibi bonis litteris vacarent,comperére,id dictis eviden. tius eft.Quidam cüm in templum Aefculapij occulté intraffet, argenteorum& aureorum donariorum Io qua mediocris effent ponderis arripuit, cámq; iis abiit, fefelliffe fe putans. Sed cuftos canis,nomine Capparus, cüm nemo edituorum latrantem exaudi ret,fugienté facrilegum infecutus eft.&initió quidem faxis petitus, nonabftitit: luceautem facta e1j minus eum eft fecutus,tanto fpacio vt videre homi. nem femper poffet eum obferuans: cibü ab eo proie &um refpuit,iuxta dormienté excubauit,rurfum fur enté fubfecutus eft; obviis viatorib.adblandiens,il Él allatrauit atq; vrfit. Hac cüm 1j qui facrilegum. 20 perfequebátur,ex occurrentibus audiuiffent, fimul coloré& magnitudiné canis exponentibus:alacriüs perrexerunt, deprehenfumá; facrilegum à Cromyo ne reduxerunt: cane in revertendo przeunte, leticiáq; exfultante,vt qui fibi capti facrilegi laudé vin2$ dicaret.Athenienfes decreuerunt, vt cibus ei publi|.€6 demenfus daretur,& facerdotib.ea curafemper demandaretur. Qua inre imitati funt prifcorum Athenienfium humanitatem erga mulum. Cüm enim Pericles hecatompedü templum in arce?dificaret, 30 atq;(vt fieri adfolet) quoudie lapides multis farra cis€9 fubveherétur:muloráü vnus qui alacriter quidemopus adiuuc;at, fed iam ob artaté vacatione do natus fuerat,in Ceramicum defcendens» ac lapides veGintib.plauftris occurrens, perpetuó vnà verfa3; batuatq; curfitabat, velvti exhortans alios&incitans.[taq; populuseius ftudium miratus»; tanquam athlite ob fene&utem rude donato publicéalimen
eee

liad.2,34.
65. PLVTARCHI DE
ta decreuit.Dicédum eft ergo eos qui negant quica quam nobis adverfus animaha iuris effe, haGenus re&é loqui,fi hoc de marinis& in profundo degentibus accipi velint: quz nullo nobis cómercio,nulla gratia,nullo amore cóiuncta,omnis expertia funt; iucunditatis.& re&é dicituraqud Homerum,
—[fed te genuit mare glaucum:
in hominem immitem& infociabilem.quód nimirü
* mare nihil benevolum, nihil manfuetum proferat. Ig
Qui veró hoc etiam de terreftrib.affirmar,rmmanis eft& ferus. Nifi forté nihil iuris fuiffe Lyfimacho af feramus adverfus Hyrcanum caném,qui& cadaueri folus adfedit,& cüm id cremaretur,adcurrensin ignem fefe coniecit. Idem etiam Aftum feciffe ferüt canem à Pyrrho(non rege illo,fed alio quodam pri uato)enutritum. nam& circa cadauer mortui morá traxit,& cüm efferretur,lecticz adfultauit,& in rogum deniq; infiluit, eftq; vnà combuftus. Poroin pugna contra Alexandrum vulnerib.confe&to, ele- zc phantus fen(im& leniter multa fpicula promufcide extraxit.& ipfe iam malé affectus, non priüs tamen procubuit,quàm fenfit regem exfanguem delabi: tü demum, ne corrueret, paulatim fefe demi(it, vt rex commodiüs ad folum fe inclinare poffet. Bucepha- z$ lus nudus confcendendum fe equifoni fuo prebebat, ornatus autem regiis phaleris& bullis, neminem excepto Alexandro admittebat: ceterorum fi quis accederet tentandi gratia,adverfus occurrens magno cum hinnitu ipfiliebat ac conculcabat, nifi 3c quis fugafaluti confuluiffe.| Nequenefcio quodvis exemplum vobis vifum iri varietate aliqua conflare. Non poteft autem facile ingeniofi animalis fa&um aliquod inveniri,in quo vnius duntaxat vittutis infitindicium. fed elucefcit in amore eorum 3$ erga prolem fimul ftudium laudis& alacritas, in for titudine fapientia irz moderans,& prudentia atq; aftutia
[-] wa

SOLERTIA ANIMALIVM. 67 aftuitia non eft abfque audacia; Si tamen libeat diuidere,& diftinguere fingula,man(ueti fimul& exce(fianimi imaginem proponunt canes,quiavertuntur à fub(identibusin terram.quó hzc pertinent:
Cum clangore eahts tunc irruere bac fed Vliffes Od. 3o. Aftu fubfedit.baculumq; abiecit..— non enim porró impetunt canes eos qui fe demiferunt,humiliámque animo fimiles funt fai. Ferunt étiam przcipuum de Indicis canibus qui ii Alexan10 drum pugnauit,emifsis ceruo,apro,& vrfo quieturn jacuiffe, eófque fpreuiffe, vifo autem leone ftatim furrexifie,& ad certamen fe paraffe: palàm oftendétem hunc fe fibi adverfari contemtis reliquis omnibus deligere. Canes veró qui lepores venantur,ü
35 ipfi cos interficiant gaudent iis dilacerandis ac fanguineeorum potando. fi veró lepus defperata falute(vt fepe fit) quidquid babet reliquum fpiritus in extremum infumens curfum cóncidat: mortuum na &us canis non tangit omnino,fed adítat caudá mo
20 uens: fignificans nimirum fe non carnis, fed vito riz caufacertaffe, Verfütie autem cüm fint multa exempla,omifsis vulpium,luporum, gruum,graculorámque commentis callidis,(funt enim nota) teftem laudabo Thaletem antiquifsimum philofopho
à; rum: quem ferunt non minimam laudem eo inveniffe,quàd artem arte dextré fuperaffet. Salem por Aint. tantium mulorum quidam fluuium ingreffus,fortui tó concidit, ac falein aqua colliquato cüm furgens onere feanimadverteret leuatum, caufam fenfit ac
Jo memorie mandauit.& quoties peramnem tranfiret,
.. dedita porró opera fe demifit,& in vttang; partem verfauit vt vafa in aquam demergerentur. Quod vbi Thalesaudiuit, iufsit loco falis lana& fpongiis
| vafa impleri, iffque oneratum ág! mulum, qui cüm
35 pro more fuo egiffet,& aqua onus fuum impleuif«. fetifentiens fuas fibi argutias malé cefsiffe; bofthac
itacauté fluuium tranfit, vt neinuito quidem ipfo
eee. ij

68 PLVTARCHIJDE
vafaaqua tan gerentur.Alium aftum cum fetus amoperdices, re coniun&tum perdices vfurpant. Adfuefaciunt e» nim pullos fuos,qui nondum volare poffunt,vrgente aucupe fupinos iacére,& glebá aliquam aut quifquilias corpori iniicereac protendere,tanquam vm f$ braculum aut tegumentum quoddam. mat perfequentem aliorfum abducütatq; circumagunt hinc inde volitantes,paulatímqueloco cedentes, donec la&atum fpe capiendi longéà pullis avellant.LepoLepores. res in cubiculum fuum redeuutes, catulorum alium alió ponunt,fepe iugeri intervallo vnum ab alio locantes: ne fi homo aut canis fuperveniat,omnes fimul periclitentur. ipfi càm hac illac difcurrentes va ria veftigia reliquerint, ad extremum faltu. magno Vra, longéà veftigiis fe fubducentesita dormiunt. Vrfa 1$ quando grauedine,quam pholian appellant, corripitur priufquam omnino torpeat, grauífque& immobilis fiat, locum receptui deftinatum expurgat: eümque fabitura incedit quàm poteft maxime fuÍpenós grelsibus, fummis infiftens veftigiis: tandem 29 «corporeintergum coniecto in antrum fuum fcfe in fert.Ceruz potifsimum iuxta vias pariunt,quo car-nivoraanimalianon accedunt.. Cerui quando fe raues ob pinguedinem& carnium abvndantiam fentiunt,fubducunt fe alió: vt quod fugiendo con- 2$ fequi non poffunt,latendo impetrent. Terrefirtum echinorum(quos erinaceos etiam& ericios appellant)fui defeno& cuftodia etiam proverbium genuit. Ecbinus.— Setmuültamdpesmagnum ecbinus unum babet, 39
nam accedente, vt aiunt, vulpe,ipfe Corpus conuoluens pine in morem nucis Spinis riget borrens;nc ucl morderi queat Veétangier.—— 31
Elegantior tamen efteius pro catulis procuratio. Autumni enim tempore fub vites obrcpens vuarum baccas
o
Cerut.

SOLERTIA ANIMALIVM. 6ó
baccas pedibus decutitin terram, eáfq; circumvolutans fe fpinis fuis excipit: ac nobis aliquandoomnibus hoc fpe&antibus fpeciem exhibuit ambulantis vuz. deinde in cauernam fuam defcendens, $ catulis eas à fe decerpédas preber. Cubileeius duo habet foramina: vnum verfus meridiem,alterü verfus feptentriones.Cüm ergo prefentit mutationem aeris, inftar gubernatoris vel mutantis obthuratid quod vento eft oppofitum,alterü aperit. quod cüm O Cyzici quidam obferuaffet, creditus eft à fe predice re poffe ventum qui effet fpiraturus.Societatis tuen dz ac prudentiz exempla Iuba fcribit ab elephantis exhiberi. Venatores enim foffas quas ad ipfos capié- Elephae. dos faciunt,leuib. farmentis& terra vili iniecta obU tegunt. Cüm ergo elephantorum vnus(nam multi fimul ambulant)in foffam incidit: reliqui materiam congerunt,& lapides ingerunt, vt illapfus facile exi re pofsit. Scribit etiam elephantos diis vota facere, cüm fe nemine docente mari luftrent,folémq; orien tem adorent,probofcide manus loco furfum erecta, Itaq; etiam hoc animal diis eft carifsimum,vt Ptole maus Philopatorteftatum feci... Cüm enim victo Antiocho vellet diis honoré fplendidé habere,preter alia ob partam proelio vi&oriam facrificia, qua* tuoretiam elephantes immolauit. no&urnis aüt ter ritus infomniis,quód numen ei ob facrificium illud invfitatum cóminaretur, cüm multis vfus eft piaculis, tum quatuor zreos elephantos pro occifis pofuit.Neq; minüs focietatem coluntleones. Nam à 3? iunioribusin venationem educuntur etate grauiores& tardiores. hi vbi defatigati funt, fedent& iuniores opperiuntur.qui predam nacti, mugitu(qui fimilis eft boatui vituli)feniores vocant:hiid flatim fentiunt,accedunt,communíq: prada vefcuntur.A- Agjores brg 35 moresporró multorum cxftitere animalium;alij f- rorum. ui& furiofi, alij habentes non inhumanam elegantiam,neq; invenuftam confuetudinem. Qualis fuit eee ij
20

enim,
Voces auis.
vo BLVTARCHI!I DE Alexandrex amor elephanti,riualem fe Ariftophani grammatico exhibentis.amabant enim ambo puelIam corollas vendentem,& non minüs evidenter elephas: nam per forum pomarium tranfiens,femper €i poma adferebat, diíq; adftabat probofcideq; ma 5. nus inftar intra veftem inferta pe&us fenfim contre &abat. Dracoautem qui Aetolicam feminam amauit,no&u ad eá cómeabat,& ad cutem víq; fubiens amplexánfq; neq; volés neq; imprudésledebat:pla-—— cidéq; femper fub aurorá abiit. quod cü adfiduo fa jg. cerer,neceffarij longiüs remouerunt femina,Draco poft id,triduum aut quatriduum nó venit, quarens
(vt apparet)eam,& vagans.tandem zgré cüm reperiffet,non pro more placidus, fed afperior accefsit,
& cüm manus eius reliquis voluminibus corpori al- 1$
' ligaffet,furas extrema cauda flagellauit:lenem quan
dam& amatoriá iram oftendens,quc plus indulgen tis haberet quàm poenz.. Omitto anferem, quiin Aegypto puerum adamauit,& Glauces citharced amore captum arietem, funt enim in ore omnium, 29 & vobis multarum natrationum fatietatem obortá puto. Iam fturni,corui,pfittaci, quando loqui difcunt, vocífq; fpiritum ita facilem fi&u do&toribus prabent: videntur mihi inter difcendum patrocinari aliis animalibus, ac nos quodammodo docere,?5 etiam eius quz viua voce exprimitur& articulata orationis partem ipfis effe, Quo fit vt valdé ridiculi fint, qui cum iftis animalibus fibi comparandos fu munt pifces, quinequead vlulatum quidem autad— gemitum fatis habent vocis. cüm auium à natura 39 profe&is,& nulla difciplina formatis cantilenis quantum venuftatis& gratiz infit, eruditifsimi& mufices peritifsimi homines teftimonrum ferant: fuauifsima pocmata& carmina,olorum,& lufcinia4.5 bif rum comparantes cantibus.Quoniam autem in do- 3;
cendo quàm difcendo plus ineft rationis: fides iam
habeatur Ariftoteli, qui docere etiam animalia ait. vifam

vifam enim effe lufciniam, qux fuo pullo canendi modum traderet atque teftimonium ei fert hec res, quód ex philomelz deteriüs canunt,quz paruz cat»& convi&ui matrum ereptz aluntur.quz enim $ àmatribus educantur,Gimul difcuut: non mercedis aut gloriz gratia cantillantes, fed quia dele&antur, & vocis pulcritudinem magis quàm vtilitatem diligunt. Eftqued vobis narrem, auditum ex ore multorum Romanorum& Grecorum, qui rem co10 ràm fpectauerunt. Tonfor quidam tonítrinam habebatante templum, quod Forum Grecorum appellant. Is mirifice vocalem& garrulam alebat picam,que& hominum verba,& voces boum redderetjinftrumentorümque fonos: non cogente quo15 quam,fed quód ipfa impensé ftuderet omnes voces prodere, nihil non fonorum exprimere imitando. Forté evenit, vt in ea vicinia diues quidam efferretur multis tubis accinentibus.cümque pro more ibi locorum fieret inftitio, tubicines quia placebant, 20 iufsi cantum diutius protraxere. Abilla die picaita mutajita voce omni deftituta fuit,vt ne eam quidem ederet, qua neceffaria fibi folebat indicare. Quibus ergo anté vox eius,iis tunc filentium admirationi fuit:etiam eo maiori,quód auditorium foli 25 torum ed pergereitaconticuiffet. Non deerant, qui veneficio eandem artem tra&tantium hoc effe&um füfpicarentur. plerique fono tubarum auditum auis perculfum putabant& attonitum, vnáque cum eo exftin&am vocem.— Verüm nihil erat tala 39 in caufa: fed exercitatio, vt apparuit, vt imitandi in fefe converfa,& vocem tanquam inftrumentum cócinnante atque apparante. Subitó enim rurfum emi cuitnihil vfitatarum illarum& veterum imitationum,fed cantus tubarum ip(is converfionibus mo35 dulans,omnéfq; mutationes& pulfationum numeros exprimens.vt,quomodo dixi, in animalibus intelligi pofsit facultatem à fc ipfo difcendi rationis eee ij
SOLERTIA ANIMALIVM. 7
Pica mire bilg.

7i HPLVTARCHIDE maiorem habere vim,quàm docilititem magiftro a7 ptam. Vnam tamen canis difciplinam non videor mihi debere filentio premere, cuius fpe&tator Romz fui. Erat mimo cuidam,qui tum fabulam perple. xam,multarámq; actione perfonarum conítantem 5 docebat.is canis cüm alios geftus referebat, rebus & motibus animorum propofitis refpondétes: tum fa&o periculo in ipfo de veneno; quod foporem afferret,fed lethale videri ex argumento fabule debebat,panem in quo id exhibebatur accepit,& poft 1 quam ediffet,paulo poft fimilem fe tremebundo, labafcenti;ac caput ob grauitatem fuftentare nequeunti przbuit:deniq; fe tanquam exítin&um proten dit,trahendámq;& transferendum przbuit:ficvt fa bulz rationes poftulabant.Deindearticulo tempo- 55 ris ex his quz dicebantur agebantürq; cognito, fen fim principio fefe commouit,tanquam(i ex alto fomno expergifceretur, ac fublato capite circumfpexit:póft admirantibus omnibus,ad eum acceísit ad quem debuit,lzticiam fimulans atq; comitatem. ea res commouit animos omnium hominum,ipfiüfque * etiam Vefpafiani fenis imperatoris, qui vnà tum in theatro Marcelliaderat.— Sed ridiculi fortaffe fumus, qui eo nomine laudamus animalia, quód difcant: cüm Democritus affirmet nos eorum in ma.?5 ximis rebus fuiffe difcipulos.aranez in texendi arte atque reficiendi, hirundinis in edificandi, oloris& lufciniz,in fuauiter canendi& imitandi. Medicine porró trium parti exempla illuftria in iis videmus. INon enim medicante duntaxat eius vtuntur fpecie, 30 cuius quidem fubiiciam exempla. Tefludines origanum,muftelz rutam mandunt,vbi aliquid de fereunte comederunt. Canes certa quadam herba fe tu vexanteexpurgant. Draco oculum obtusé videntem feniculo compundum acuit.'Vría càm 35 primüm exantro fuo prodit,aro vefcitur agrefti,cu 1us acrimonia aperit inteftinum ipfius conce AlioHomines qua à brutis didicerint, Medicina.

SOLERTIA ANIMALIVM. 7;
Alioqui naufea cüm tentatur, ad formicarü cauernam fe confert, linguámque fuam pinguem& dulci fucco mollitam exerens eis proponit,dum hzc formicarum fiat plena. quibus deglutitis iuuatur. Sed $&ibis prolutionem alui,per inteftinorum vltimam extremitatem ingefta marina aqua fe purgantis,ani madvertiffe& imitati dicuntur Aegyptij.&facerdotes eorum, cüm fe confpergendo luftrant, aqua ad hoc vtuntur,é qua ibis biberit: quód infe&á aut nfalubrem nullam hzc aquam tangatauis. Sed& cibi abftinentia curantur quzdam.vtlupi& leones, qui cüm faftidium carnium efu nimio contraxerüt, aliquantum iacentes& fe calefacientes quiefcunt.
.. Tigrin ferunt,fiei haedus porrigarur, abftinere ciX boperbiduum:tertia die efürientem,aliud pofcere, & ni mox detur, caueam convellere in qua inclufà tenetur, interim hoedo vt convi&oriiam& contubernali fa&to parcere.Sed& medicinam que manibusadminiftratur exerceri ab elephantis aiunt: qui
20 vulneratis adftantes,comtos,lanceas,& fapittas facilé€ abfque damno aut laniatione evellant.Capel
le Cretenfes quód di&amno efà facilé eiiciuntinfixa ipfis fpicula,(ftatim enim fauciatze eam herbam, nihil aliud,fe&antur) grauidis mulieribus occafio25 nem dederuntobferuandi, eam vim eiiciendi fetus '. habere. Hzc,quanquam admirabilia;minus tamen
admirationis merentur,quàm quód beftiz funt qu
numeri vim intelligunt,& numerare poffunt. Su(is
boues funt, quz regium ibi hortum ripant portati- Bowes,
30 libushauftris,quorá numerus eft definitus,vt uevis bos quotidie centum id genus vafa aquz plena € portet. plura vt portet, nulla ratione, ne vi quidem vlla efficies.nam fepe quidem tentatum eft:fed ,., bos vbi conftitutum numerum abfoluit, fubfiftit, 35 neq;ampliis progreditur.ita accurate fummá con Cipit,& in memoria conferuat. Autor Ctefias Cni. Canicule dius. Afri Aegyptios derident,qui de oryge fabu. orn.
eee v

Augurium.
74 PLVTATRT CHI DE lentut, ed ea die& horavocem emittere, qua fidus oritur,quod S«rium& Caniculam nos appellamus, ipfi Sothen. fuas enim vniuerfé capras quando illud aftrum cum Sole oritur, certó converfas ad ortum intueri: efféq; id firmifsimuu documentum annu D circuitionis,maximéque cum aftronomicis confentienstabulis. Vrautem oratio noftra colophonem ipfa fibi imponens definat,agedü moueamus(quod a o à facra linea FRE& exigua quedam de diuinitate diuinationéq; noftrorum dicamus ani malium. Non enim exigua, aut ignobilis ,fed cüm magna, tum pervetufta pars diuinationis eft aufpicium.Celeritatem quippe fuam aues, vim intelligea di ob agilitatem omnibus vifis percipiendis aptam, deo accommodant vtendam:vt is eam convertat& ad motus,& ad voces,& ad garritus,& ad figuras: qui omnia aliàs infiftát, aliàs veuti in morem citen tur: aliáfque a&iones impediant, alias dirigant& fuis impulfibus ad finem perducant. Ideó in generé Euripides aues deorum praecones appellauit. in 20 fpecie autem Socrates olorum conferuum fe facit. Sicvt etiam de regibus Pyrrhus aquile cognomento, accipitris Antiochus dele&atus fuit. pifcium appellationem infcitis hominibus duntaxat vel pro bn vel falíé mordendi gratia tribuimus. Verüm e- 25. nimveró cüm fexcenties fexcenta pofsint enumerarique à terreftribus&acreis animalibus nobis voluntate deorum premonftrantur atque prafignificantur: pifcium patronus ne vnü quidem tale proferre poteft. muta enim aquatilia omnia,& nihil 3o providentiz diuine cernentia, in Titanicum mare impiámq; abiecta funt, velvti in fceleratorum regio nem, vbiratio& mens animi exftinguuntur, Vt extrema animi parte qua fentitur, confufó& dilute przdita ifta, magis palpitantium quàm animalium 3$ fintfimilia. Hz RAcrLzo. Contrahe fupercilia,
p Phedime, téque excita ad caufam marinorum noftrüm
/

SOLERTIA ANIMALIVM. 75
. nofirüm infulanorámque defendendam.Non enim iocofé dixit Ariftotimus, fed valido víus eft agone, ac dicendi arte,cui ad forenfem rationem nihil preter cancellos& tribunal defuit, PnzpriMvs, Infi$. dix veró, mi Heracleo, dolüfque manifeftus nobis intentantur. Nos enim hefterna adhuc crapula obrutos fobrius, vt vides, preclarus 1fte premeditaté adortus eft. Recufare tamen certamen non licet.INolo enim de me, fi Pindarü emuler,dici hec:
1o
Propofito certamine, preefcriptio Nirtutem ín altas coniecerit tenebras.
Multum enim ocij nobis eft, ceffantibus non choris,fed equis,canibus,retibus,& verriculis:cim ob 35 difputationem hanc inducie hodie omnibus in ter ra mariQ; verfantibus animalibus contigerint,Non tamen eft quod metuatis.Vtar enim eo modicé:neque philofophorum opiniones,neq; fabulas Aegyptiorum, aut Indorum tefte carentes, Afrorümve 20 narrationes adducens: fed pauca eorum proferens, que vbique teftes habent eos qui mare exercent, vi uq; fidem fui faciunt. Quanquam terreftrium quidem exemplorum nullum in occulto eft, fed aperte fenfui cognitionem fui prebent, Mareautem pauca
25& exilia praebet,& fuorum animalium plerorumque abfcondit ortus,nutritiones, infidias quas invicem ftruunt& cauent: in quibus non pauca providentiz, memoriz,& iufticiz opera ignorata, obfunt
noftre caufz.Deinde terreftria animalia ob generis
$o communitarem& vite confuetudinem vtcunque cum hominum moribus commixta, educationem, dorinam,imitationémque confequuntur: quibus acerbitates omnes& morofitates, tanquam dulci aqua admixta marinz falfugo, delinitur atque con25 ditur, incompofita& inertia omnia excitantur motuum humanorum commercio. Atmarinorum vitaymagnis limitibus ab hominum confuetudine di

76 PLVTARCHI DE ftindta, nihilque adfciticium habens, nihil vfu partum,fua eft tota& genuina,& nullis permixta alienis moribus: non ob natuzam hoc, fed propter locum.Natura enim quantü ex fe difcipling confequi poteftinq; fe continet, etiam pifcibus largitur. Itaque multas anguillas hominibus przbet cicures, quz facrz vocantur: quales funtin Arethufa. fxpe
Pieces.€tiam pifces,qui nominatim vocati exaudiant: quaves,
pifaum diwinatio.
lem ferunt Craffo fuiffe murznam, qua mortua fleuit.cüm quidem Domitio obiicienti hoc, refpódit: Nónnetu fine lacrymis tres vxores fepelifti?. Crocodili facerdotü non modó vocem agnofcunt vocantium,feque contredari finunt: fed etiá rictu didu&o dentes manibus purgandos,& linteo tergendos prebent. Nuper optimus Philinus cüm in Aegypto vagatus ad nos rediiffet, narrauit,fe in vrbe quzab Antzo nomen habet vidiffe vetulam cum crocodilo dormientem,iuxta eam in grabbato mol lifsimo decoré porre&uni. Sacrü vero crocodilum antiquitus narrant Ptolemzo regi,cüm ab eo vocatus non compareret,fruftra etiam facerdotibus hor , tantibus atque precantibus, finem vite, qui non multo póft fecutus eft,premonftraffe. Vt iam neq; preciofz illius diuinationis exfors fit aquatile animalium genus, neque fuo honore careat. quando etiam apud Suram(pagus is eft Lyciz inter Phellos *& Myra)audio homines pifcibus adfidere,exiifque arte quadam tanquam ex auibus prafagia futurorum captare.Verüm hec fufficiát exempla ad often
20
2
dendum, pifces non omnino à noftro genere alie. jo
nos effe, aut qui nulla nobifcum affe&ione confpirent. Sincerz autem& naturalis perfpicientiz, mafram eft hoc& commune argumentum;quód nulum aquatile, demtis his quz ad faxa adherefcunt veliis adnata funt ita facilé& abfque negocio ab homine capi poteft: vt afini à lupis, apesà meropibus,cicad« ab hirundinibus;angues à ceruís.(quiu$
55

SOLERTIA ANIMALIVM. 72
bus quidem non à curfu, fed ferpentes attrahendi facilitate elaphi nomen apud Grecos eft.)Sed& ouis pedelupum ad fe vocat,& ad pantheram pieraque aiunt accedere fuauitate odoris ille&a,maximé ! fimias. Marinaautem feré omnia cüm przfentiant, fufpicentárque& caueant infidias calliditate fua, fecerunt vt pifcatio non fimplex aut expedita effet, fed varia inftrumenta,omnífque generis artes ac fal lacias requireret. Idque liquet etiam ex iis que maIO. xim funtin promtu. Nam calamum pifcatoriá non volunt craffum effe, quanquam eo robufto opus fit ob captorum pifcium violentas revulfiones: fed tenuem potiüs eligunt,nelatam faciens vmbram,terreat animal natura fufpiciofum. Quin& funiculum I$. hami paucis nodis nedunt,leuémque faciunt:quód De bam, aliàs dolum fenfuros pifces putát.& fetz partes qui bus vncusalligatur, quàm maximé albas faciunt, vt eo faciliàs lateant in mari ob fimilitudinem coloris. Verfus autem Homeri,
Illa cito, plumbi fimilis; petitimpete fundum: Via. v, 80, Quod bouis agreftis cornu ducente[ub undas Crudiuoris mifJum mortem fert pifcibus atram:
quidam ficaccipiunt, vt putent veteres boum cri*5 pibusad hamorum funiculos conficiendos fuiffe vfos. Keras enim quod aliàs cornu fignificat, hac effe crinem: vnde Karafthe tonderi,& Kurà tonfura, & Keroplaftes ille apud Archilochum;ftudiofus co mz ornande. Sed errant hi. Nam fetis equinis vte5? bantur mafculis: cüm equarum caude vrina madefatte fetas habeant invalidas. Ariftotelesin his nihilaicfapienter aut fübtiliter dictum effe: fed revera funiculo ante hamum apponi corniculum, quód pifces pervorent,(i quid aliud attingant.Hamis por 35 ró vtuntur rotüdis adverfus mugiles& amias, quia iis 05 eft paruum. à recto enim fibitiment.aliquando etiam teretem fufpe&ü habens mugil, in orbem

Mutua pifcié auxilia,
5 PLVTARCHI DE
circumnatat, efcam cauda verberans,& quod dez cufiit, ad os refle&ens. quod fi aequit, ore contras o fummis labris efcam attingit, aliquid inde carpers. Labrax elephanto fortiorem fe gerit.nó enim alium, fed ipfe feipfum,quando hamum momordit,
capitehiuc inde agitato vt vulnus dilatet, doloréq; iftizs colerans lamiationis,vncoliberat. Vulpes ra1O id hamum accedit,fed dolum fugit: capta ftatim extrà vertit corporis interiora,(quod ei ob robur & Sexibilitatem datum eft) itáquebamum eiicit. Hzc quidem intelligentiam demonftraut, vfámq; eius tempeftiuum, atque eum artificiofum& fubtilen.Alia funt, quibus cum prudentia coniüctus mu tuus amor,focietatífque ftudium declarantur. Scaru: vbi hamum vorauit,reliqui fcari ad(iliunt,& funiculum morfibus rumpunt. iidem füis in rete;llapis caudas tradunt, mordicüfque tenentes alactiter cxtrahunt. Anthig in Mure fuis liberandis maiorem adhibent audacia.funiculum enim in dorfum recipiunt;fpinifque erectis conantur earü afpe ritate tanquam ferra differare. Atqui nullum nouimus animal, quod alij fui generis audeat opern ferre:non vrfam,nón aprum, non le&nam,non pantheram.fed conveniunt quidem in theatris quz eiufdem funt aaturz, íaque orbeti circumeurit: alteri veró alterum fubvenire neque noüit neq; curat,fed abeo vülnerato aut moriente quàm longifsime fugit atque defilit. Narratio autem,amice,de elephan tis qui in foffaim delapfum cógefta materia educát, nimis quàm abfurda cft,& aliena:tanquam é regio edi&to iubens nos libris Iubz credere; quód(i vera eft, oftendit multa marina aniimalia focietatis ftudio, prudentiáque nihil concedere terreftrium fapientifsimo.Sed mox de focictate eorum peculiaris erit fermo. Ceterüm pifcatores cüm vident plerofque piftium ex liamis elu&ari, ad vim fe convet tunt; Perfarum inore fagenis cos circumvenientes,
quibus
y
2
35

SOLERTIA ANIMALIVM. 79
quibus comprzhenfi nulla calliditate ee potfint. INam verriculis& nafsis mugiles iulidéfque ca piunitur,tum mormyri;fargi,gobij,labraces.qua au tem iiaciantur inaltum retia, mullum, chryfopum, $ Ícorpium trahunt. quin etiam gripis& fagenis piÍces inclufos rapiunt:quod retium genus panagram m Homerus rectéappellauit, quód omnia eo capianz Vía. 487. tur. Sunt tamen adverfus hec machine muftelis& labracibus. Labrax enim cüm fentit panagram traO hi, vifolum tundir, in eóq; cauitatem efficit,in qua fe continet dum rete tranfeat. Delphin deprehenfus,vbife in vlnis fagenz teneri fentit, nihil perturbatus,fed letus intus manet, epulatürque abfq; negocio,tanta pifcium copia przfente. vbi rete prope
I5 ad terram adducitur,eo erofo abit. Quód fi non effugiat, primüm nihil aliud patitur, quàm quód pifcatores marifcis ei circa criftam infutis ita(ignatum dimittunt. rurfus capto verbera ingerunt,agni to éfutura.Sed hoc raró evenit. plerique enim pri1O müm veniam confecuti, pofthac à maleficio abítinent.Cüm autem multa preterea fint prudentia in precauendis& effugiendis infidiis exempla, fepia; artem przterire non convenit. Veficam enim iuxtá collum habens plenam atro humore,(tholus is vo23. catur) vbi deprzhenditur,hunc effundit foràs,tene bráfq; circa fe efficit mari infecto, vt pifcatoris con fpe&um fubterfugere pofsit.imitans deos Homeri€os, qui quos faluos voluut ceerulea fzpenumeró nube obieda eripiunt atque fuffurantur.Sed dehis
39 fatis. Infidiandi autem& predaudi eorum calliditas in multis cófpicitur. After càm fciatomnia que A/twpifcisis tetigerit diffoluiac colliquari, corpus fuum tangi finitab appropinquantibus.Torpedinis vim noftis;
. quz non modó tangentibus ftuporem infert, fed e35 tiam per fagenam torporem manibus captantium
immittit.quidam, qui eius naturam magis compere
runt, aiunt fi viua in terram éxcidat, aquá ei fuper

i
80 PLVNV/T,ARCAHTADE
fundentes,torporem fentire per affecta qualitate pi fcis aquam ad manü allatum.Huius ergo rei cüm ha beat iunatá fenfum,cü nullo cominus pugnat pifce, neq; periculum vllum adit:tantüm in orbem circünans, quafi tela fpargit vimà fe defluenté, inficitq; primó aquam,deinde animal per aquá,cüm id neq; defendere fe queat, neque effugere,fed quafi vincu lis irretitum teneatur arque congelet. Notus eft etiam multis pifcator, curà capiédis pifcibus nomen eft factum: cuius arte etiam fepiam vti Ariftoteles fcribit.A collo fuo demittit acetabulum inftar funiculi quo hamus dependet, quod& laxatum longe emitti,& facillime retrahi in fe poteft.id pifciculis, quos propefe videt, mordendum exhibet, paulatímque infe retrahens fraudead fe predam adducit, dum ore contingere pofsit. Polypus vt colorem fuum mutet, Pindarus notum fecit ac celebre, fic canens: Marine beftie colori Aduerte menten,, C7 fic uafev onmibus Ver[arc in urbibus: & Theognis: Polypodis fac morem ivtiteris uevficoloris: Cui fubit is, fempcr fit funilis,lapidi. T Sané etiam chamaleon mutatur:nó vt moliatur aliquid, aut fefe occultat: fed ob metum ita vertitur, natura meticulofus;& id mutationis confequitur, vtait Theophraftus, fpiritus multitudinem. parum enim abeft quio totum eius corpus pulmone 1mplea 3o tur,quo indicatur ipfum fpirituum plenum,& mutatu facilem effe. Ac polypi mutatio nop eft anima affectio, fed actio que dà. Mutat enim fe dedita ope ra,hac arte fugiens quz timet,& appreheodens qui bus alitur:decipiendo capiens.non fugientia;& evi 35 tans pretervehentia.INam ipfum fua comedere acetabula,falfum:à murzna fibi& congro metuere; verum

10
1$
zo
o
3
35
SOLERTIA ANIMALIVM, 8r
rum eft. ab his enim malé tra&atur, neq; ledere vicifsim potcft ob lubricitatem elabentes, ficvt rurfum carabus illis in complexi venientibus vincit. nam tenuitas non eft adverfus afperitatem auxilio: polypo autem acctabula intrudente perit. Atque hunc orbem& vicifsitudin&inutuó fefe infequendi& fugiendi natura ipfis vt exercitationem ac meditationem certaminis de calliditate& prudentia ingenerauit. Enimveró echinum terreftrem retulit Ariftotimus, qui prafenfiffet ventos, laudauítque gruum volatü trianguli forma. Ego autem echinum nullum Cyzicenum aut Bizantiü, fed omnes in vniuerum marinos echinos profero,qui vbi tempeftatem flu&üfq; prenofcunt, lapillis fcfe faburrant:ne ob lcuitatem evertantur aut vndis obortis avellantur,fed lapillis pregrauantibus maneant. Volatus gruum adventi rationes accómodatus, nó eft vnius generis.Sed hoc omnibus communiter notü eft pifcibus,fempérq; adverfum vndas& flu&um natant, cauéntq; ne vento fecüdum caudá incidente fquame nudatz corpus nudum exhibeant, idque dolore afficiatur. Itaq; proram fuorum corporü femper adverfam vndis ftatuunt. fic enim fciflum à fronte mare branchias conftringit, leuiterd: per füummam fuperficiem defluens Íquamas deprimit,neque cum horrore erigit.Hoc,inquam,omnium commune cít pifciü,excepto ellope.is fuapte natura fecundo ven to& fluxu nat, neq; metuit fibi à Íquamarü erectione,cüm earum commiffurz non fint verfus caudam confertz.Tam thynnus ita exacté equinoctia& folftitia fentit,vt etiam hominem doceat, nihil huc tabulis opus habentem aftrologicis.vbi enim eü bruma deprzhendit, ibi quiefcit, codémq;feloco con tinet vfq; ad zquino&ium. Callidum veró eft illud gres quód lapidem tenet, vt eo excidente evigi«
et. Quáto,amice,maior eft delphini folertia? Huic cü nefas fit ftare,& motu vacare,in quo natura eius
fff
Delphinus.

Tbynnut.
82 COPBLVTARCHI. DE femper eft, neq; ante Ámouendi quàm viuendi finem facit: quando fompum captat,corpus furfum ad fuperficiem maris evehit, fupinámq; rurfum per profundum demittit, flu&uquodam vectationisagita-, tus, donecad terram perveniat. ibi excitatus efo-$ mno,furfum cum impetu ad maris fuperficiem effer tur ,iterümq; poft fe demittit, itáque fibi in motu quietem quandam machinatur. Idem eadem de.cau fa facere thynnos aiunt, Quorum quoniá paulo anté mathematicam predi&tionem converfionum So- 1o lis retuli, cui etiam Ariftoteles teftimonium perhibet:audi nüc etiam arithmeticam eorum fcientiam. immó opticam me hercle priüs dicá, quam videtur non ignoraffe FU HH Un enim hec eius verba: T» morem tbunni obliquos oculos ingerens. 1$ videntur enim altero oculo czcutire thynni. itaq; in mare itaingrediuntur, vt à dextra habeát terram, & egrediuntur, vt à finiftra: plané prudenter atque attenté cuftodiam corporis meliori oculocómmittentes. Arithmetica autem ob focietatis tutelam, vt 20 apparct,& mutuam diledtioné cüm haberent opus; itaad fummum eius fcientig pervenerunt, vt cüm gaudeát convi&tu& congregatione, multitudinem femper in cubi modum ftipent, vniuerfis in fex planas fuperficies diftributis. deinde ita natant, vt or- 1$ dinem fic conferuent, figura femper in quam libeat partem verfatili. Itaqueis qui eos obferuat fpeculator,fi vnum latus fuperficiei exftantis recte dinumerauerit, ftatim detoto numero ipforum poteft pronunciare, fciens longitudinem, latitudinem,& 30 crafsiciem figura inter fe effe qualia. Amiz etiam nomen inde habent,quód fimuleant:puto etiam pe lamydes. Reliquorum generum, que confpiciuntur& viuunt focietate devin&ta, numerus exprimt non poteft. Itaq; potiüs accedamus ad eas focieta- 35 tes recenfendas, que priuatim pifcibus intercedüt.
de quibus eft is,qui plurimü atxamenti Chryfippo con

SOLERTÍA ANIMALIVM.$5 fófumlfit,primo in omnibus phyficis,omnib.ethicis libris loco pofitus pinnotheras, Spongotherá enim Chryffippus non nouerat,alioquin haud prateriturus. JPinnotheras, cui ab obfetuanda pinna nomen pjsoorpos $ fa&um, animal eft cancri ad formam accedens,(ic res. enim zraditur)& cum piuna degit, eifq; conche apertionem obferuat, foris adfidens aperte& hianti; donec aliquis pifciculus áccidat qui ab ipfis ca, pipofsit. tunccarné pian mordés, cam de captuYO ramonet, vnáque in teftudinem idtrat.ea concham claudit: fic prada intra fuam munitionem recepta fimul vefcuntur. Spongotheres gubernaturab ani- Spongia, malculo, quod non cancri, fed azane fimile eft. Non enim antma& fanguine caret fpongia: fd fa. Éí xis adnata, vt multa etiam aliaymotum habet peculiarem à fe ipfa& in feipfam,qui monitore tamen& velvti pedagogo habeat opus. nam alioqui rara,& multis hiatibus aperta fpongia, ob ignauiam& hebetudinem(i quid eorum qu fünt efüi inttauerit $0 in caua ipfius, fpongothera indicante fe contrahit; átque id confumit. multóque magis homineaccedente auc tangente, monita& pun&aab fuo cuftode fpongia, quafi inhorret, claufóque ore itafe ftipat, vt difficulter pofsità venantibusábícindi.Pur$5 pure gregatim confuefcentes,fauum quidem conimuniter, apum inftar, conficiunt: in quo dicuntur generaremufci& alge quidquid eft efui ita in fuas teftas recipiunt, vt ils in orbem exfertis quafi circü larem conviuationem praebeant vna alterius alijó mentum depafcente. Et veró quis in hifce admiretur communitatem? quando etiani crocodili, quO Crocodilus, - nullum animal perinde efferum& à focietate alie-; num mare,flumina, paludes, gignunt, tamen in fuis , qumtrochilo commerciis mirificam demóltrat con jy 1unctionem atq; elegátiam.Trochilus auis eft ex cà Trochilus; rum genére,quz citrcalacus& fluuios verfantur, ea crocodilum cuftodit, non proptio vi&u, fed cius fff ij

Hegemon,
Cetus,
$4 PLVTARCHI DE
reliquiis enutrita cüm enim fentit ichneumomem luto(ficvt athletz puluere folent)oppletum crocodilo dormienti infidiari, vociferans& tundens rofro huncexcitat.Crocodilus vicifsim ita fe huac ci curem probet, vt eum aperto oré intromittat, gau- d deátq; eo tenues carnium articulas que dentibus inhaferant fuis roftro fenfim legente& deradente. & vbi iam contentus,os claudere vult,leniter mandibulam inclinans id fignificet, neq; eam priüs demittat,quàm trochilum evolaffe feoferit.Pifcis autem, qui Grzcis Hegemon, quod eft dux fiuc du&or, sppellatur, exiguus eft, gobio non abfimilis quátitate& forma,fempérq; adeft magno alicui ceto, prenatánfq; eius curfum dirigit,ne in vadum 1$, aut in limum, vel fretü aliquod íncidat, vnde exitus difficulter detur. fequitur cetus, velvti clauum nauis, curfum eius tenens.& quidquid aliarum eft rerum,(iue animal, fiue nauis,(iue lapis, quod ad ceti ricum áccidit, id ftatim demerfum in eius ventrem periit. du&orem autem fuum agnofcens velvtianchoram intró recipit. intus enim dormit du&or,& cetus eo quiefcente fübfiftit ac ftationem agit. rurfümq; eo progrediéte fe&atur,neq; nodu diéve abfcedit.(i enim abfcedat, vagatur iam errátq; cetus. & multi ceti quafi gubernatore deftituti pereunt ad 1 terram elati. idq; nos vidimus apud Anticyram.& memorant anté ceto haud procul Bunis ita in litus egrello atq; putrcfato,peftem ortá fuiffe. Dignum veró eft lus focietatibus& confenfui ac confuetudini eas amicicias componere, quas Ariftoteles nar rat vulpium& ferpentum, quia communem inimicum habeát aquilam? aut otidibus cü equis,quibus appropinquare& fimum difiicere gaudent? Ego ne 1n apibus quidem ipfis, aut formicis tátum animadverto mutus procurationis.nam vt commune opus 35 omnes augent:ita alteri nulla eft alterius cura, nu'la cófideratio. Hoc difcrimen magis ctiá clucefcet, fifer[o]
20

SOLERTIA ANIMALIVM.$;
fi fermonem convertamus ad ea quz focietatis antiquifsima funt& potifsima opera, nempe ad fetus procreationem.Primüm enim pifces, qui paludibus contiguum, aut amnes excipiens mare inhabitant, f inflantepartu furfum evadüt, potabilium aquarum mitifsimam ac placidifsimá querentes. Nam& partui tráquillitas eft commoda,& àbelluis immunes funt fluuii,funt paludes: vt fetus faluti iam confulant. Que caufa eft, quód pifcium maxima vis apud Jo Euxinum procreatur pontü.non enim cete ibi funt, Ponts. fed duntaxat exilem phocam,& paruum delphinem haber. tum fluuiorum plurimorü atq; maximorum in eum fe effundentium admixtio, temperiem partibus commodi efficit. Maxime admirabilis eft an3j thias pifcis, quem facrü Homerus appellat. eti pro 1//a.7,407. magno picem facrum quidam interpretantur, quo Anthias fas modo os magná facri appellationem habet,& mor-€ fce bus comitialis cüm fit magnus,facer dicitur. alij facrum eum intelligunt, qui dimittendus fit, vtpo. 20 te alicuius numinis tutelz confecratus. Eratofthenes videtur interpretari chryfophryn, fic ab aureis ciliis ditum. Aureus buic facro fua cilia circulus ambit. ellopem putant. multi, eft enim rarus,& non facilis. 2$ captu.apud Pamphyliá fepenumeró vifitur:& cüm | eum capiunt, tum& ipfi pifcatores coronantur,& lembos fuos fertis redimiunt, ac cum ftrepitu plaufud; advedti, excipiunt& venerantur. Plerique tamen anthiam putant effe facrum pifcem: itáque di30 ci,quód vbi anthias apparet;nulla eft bellua,fed audacter fpongiarum captatores vrinant,audacter pifces fetificant, tanquam obfidem fecuritatis à predantibus nacti. Caufa colligi non facilé poteft. fugiántne bellus anthiam, vt fuem elephanti, gallum $5 lcones:an fignum eius prefentia fit locorum belluis carentium, quz agnofcat ille& obferuet, vt calliditate€ memoria przditus.Porró auté pifciü fetus fff uj

86 UPLVTARCHI DE procuratio vtriq; eft fexui communis:tantüd; abeft vt mas fetü devoret,vt etiam adfideat ouis, eáq; cu ftodiat.teftis Ariftoteles.et fi qui femellas fe&átur, exigui aliquid feminis infundunt: quód aliàs fetus ad iuftam magnitudine non excrefcat. Peculiariter$ phycides ex alga velvti nidum quendam conftruen , tes,eo fuü fetum ab vndis defendunt.Muftele amor Mufiela bI- eros prolem ac dile&io tantü habet fuauitatis,quáJe tum nulla etiam cicuratifsima fuperare pofsintani malia. Ouum parit,& vbi exclufus eft fetus,non foris,fed intró receptü eum ita alit& educat, táquam denuó paritura,& cüm aliquantü adoleuit, emittitur,docetür; iuxtà natare:deinde rurfum per os in fe recipit,receptaculum iuxtà ei,& alimentum prebens aclocá tutum, dum eó viriü perveniat, vt ipfe rg tutari fe pofsit. Teftudinis quoq; in pariendo,& fe tu tuendo mirabilis eft accuratio.Parit 6 mari egref fain vicinia. deinde quia incubare, diüvein terra morari nó poteft, ouain fabulo ponit ,luifsimü& mollifsim ei ingerés. vbi texit,fatífq; tutà obruit,*9 funt qui dicát eam pedibus locü notis imprefsis no tare, itáq; facere vt facile ab ipfa agnofci pofsit.alij femellam à mare nutritam,figilla propria& formulas ibi relinquere ferüt. Id magis mirabile eft, quód diebus xr obferuatis(tot enim diebus excoquun-?$ tur& rumpuntur oua) fub earum finem accedüt,& vnaquevis fuü thefaurü, ita vtnon meliüs homines ciftam cü auro depofitá agnofcentes, aperiunt cum Crocodilui, gaudio& alacritate.Crocodili his cetera habent fimilia.fed cóie&atio loci nó dat homini occafionem 30. caufz ratiocinádo exploráda:vnde eft,quod nó rationi,fed diuinationi imputetur huius animalis prenotio. Nam neq; intra, neq; vltra illud fpacium,ad quod Nilus fua annua eluuie perventurus eft progreffus oua ponit. vt quicüq; agricolain ea Íncidat, 3$. cüm ipfe intelligere, tá aliis queat narrare, quovíq;
cffluxurus fit amnis.adeó fcité dimenfis eft, neha" midus
a.
Toftudo.
t

SOLERTIA ANIMALIVM. 87
midus ipfe humido incubet. Exclufis catulis,qui pri müm in lucé progreffus nó ftatim ore atripit obviü aliquid, mufcá puta, culicem,vermem,aut feftucam velherbá,eü mater morfibus dilaniat atq; enecar.fe roces aüt& flrenuos amat& fouet,iudicio(id quod fapientifsimihominü poftulant) non affe&ui amoré tribuens. Phocz etiá pariunt in ficco.paulatim auté catulos producunt,& mare iis guftandum probent, móxq; rurfum educunt: ídq; fepe&(ingulatim faIO ciunt,dü fic adfueícát, audactérq; marina vitam fuftineat.Rane in coitu evocationibus vtütur,vocem edentes, quz ololygoa dicitur, ad amoré& coniu| giumaptá. vbi autem mas femellam fic allexit, voà | noctem iftam cómorantur. mifceri enim in humido Ij non poffunt,& interdiu id in terra verentur facere; obortis tenebris abfq; metu congrediütur.Aliàs au tem vocé edunt clariorem pluuia imminente: idd; figná eft vná de firmifsimis.Sed qui, care Neptune,paeaé in rem íncidi abfurdá atq; ridiculam?fi me 10 circa phocas& ranas oratione moras nectentem, fa pientifsimü ditfq; acceptifsimü omnium marinorü animal fubterfugiffet. Que enim mufica lufciniarü, quz hirundinü induftria, que columbarü humanitas, quod apü artifici càm alcyonis virtutib.com15 parari meretur? cuiüínam animalis ortus& partus deus táto honore affecit?Latonz partü ferüt ab vna infula eius amore capta fuiffe exceptü.Alcyooi autem circa brumá parienti totü mare deus Hd & pluuiarum vacuum prebet:vt iam animalaliud(it 39 nullum,quod homines ita meritó ament.huicenim acceptum referre debent, cp media hyeme feptem diebus totidémq; no&ibus abfq; vllo periculo naut gant; itérq; marinü tü terreftri tutius habét. Quod fi de fingulis eius virtutib. pauca fint dicenda: pri35 müm ita maritü diligitalcyó,vtuó vno aliquo ftato tempore, fed per totum annum oL eius vtatur:non ob lafciuiam,(neq; enim vnquam alium
£f£ iij
x
Vituli mae Tn.
Ranz,
Alcyones. *

98 PLVTARCHI DE admittit) fed ob benevolentiam& amiciciam,«qua lis vkori adverfus fuum eft virum.Vbi auté fene&tus marem imbecillum,& ad fe&andum tardum reddidit,ipfa eü fufcipiens geftlat atq; nutrit,nunquá de-.| ftitueas, nunquá folumrelinquens: fed in humeros s; fublatum víquequaq; portatatq; fouet,eiq; ad mor| tem víq; adeft. Ad amorem prolis,& pro eius falute procurationem quod attinet, vbi primüm fe conce| piffe intelligit, ftatim ad nidum conficiendüfe con fert.Hec non lutum fübigit, non parietibus aut cul jg: minibus innititur,vt hirundines,neque multis partibus Corporis operantibus vtitur, vt apes que cellulas fuas mellis faciundi caufa fübeuntes toto cor" pore omnibüfque membris laborant. fed alcyoni vnum fimplex inftrumentiü eftjos videlicet.Ac nul- rg. lumaliud adiumentum cüm habeat fui ftudij, tame quale opus quámq; artificiofum cóficiat, vix vt cre dant adduci poffunt qui nó viderunt:adeó quod illa effingit,aut potiüs nauis in morem cópingit,eam habet figuram, quz fola everti mergiQ; non poteft. 15 Colle&as enim fpinas acus marinz conferit inter fe atq; contexit,perinde ac fi tel fubtegmen ingereretjita alias obliquas, alias rectas committens inter fe fle&endo cóplicandóg;.atq; fic abfoluit teretem nidum, fimilem nauicule vno remo agitate, figura?$ prominentem habente cufpidem;qualis feré elt pifcatorio vafi quod curtü vocant.Ita perfe&tü depo' nitin fluxum vndarü,vbi mare leniter áccidés non fatis concinnata, fuóq; allifu laxata monet reficere—
acftipare,re&é autem compatta(tipat,itáqg; confo- 30
lidat,vt eriam lapideaut ferro vix rumpi diffoluiq;
pofsit. Proportio maximam meretur admiratione,
& cauitatis forma, itaenim adornatur, vt folam alcyonem recipiat, omnibus aliis aditus fit ignotus,
acne mare quidem admittatur. Exiftimo fané omni 5$ bus vobis vifum fuiffe talem nidum. Mihi veró fzpius videnti atq; contrectanti,fubiit dicere:
Tale

SOLERTIA ANIMALIVM 89
Tale quid in Delo.e7 Pbacbi me cernere templo memini: nempearam ceratinam fiue cornutam,que interfeprem mundi miracula celebratur: quód neque glutine vllo neque aliis vinculis cohzrens,é fo lis dextris cornibus compactaeft.— Propiciüm autem mihi precor deum, qui homo infularis aliquid de mufica Sirene.
***
& interrogationem illam deridere, cur Apollo non
10 vocetur 1riglobolus. an enim non agnofcunt Vcnerem Trigloboron, quód mulli ei confecrantur, eiquein maritempla conduntur* aliàquefimilia: quód neinterfe&to quidem eo gaudet?Lepti au tem facerdotes nullo marino vefcürur.Myftz Eleu15. finij mullum venerantur,quod fcitis: eodémque Iunonis Argiuz antiftita honoris gratia ab(tinet. ná leporem marinum, qui homini eft lethalis, maxime interficiunt& confumunt mulli. ideóque vt humanis& falutaribus animalibus parcitur.. Iam Dianze
20 Di&ynnziretibus didz,& Apollinis Delphinij templa& are pafsim funt apud Grecos.& locum quem Apollo fibi eximium delegit,coloniam putát elfe Cretum delphino duce vforum. non enim deus ante claffem mutata forma natauit, vt fabularü fcri25 ptores tradunt: fed delphino miffo qui curfum hominum dirigeret,eos Cirrham deduxit. Ferunt etiá Sinopen miífos à Ptolemzo Sotere ad Sarapidem avehendum& Bacchum, violento vento eie&tos fupra Maleam nauigaffe inuitos, ita vt Peloponnefum
3o ad dextram haberent.hac iis vagantibus& oberran tibus delphinum ante proram apparuiffe, qui quafi invitans in commodas fübinde ftationes deduxerit tantifper,dum nauim ad Cirrham conftitueret. Ibi cüm facrum ab exfcenfione é naui feciffent,quod a35 nabaterium dicitur,cognoucrunt de duob.(imulacris vnum quod erat Plutonis debere fe auferre fecum,alterius,quod Proferpinz, excipere formam;iEAE:
0dy/£acn
Delphin.

xi
9$ PLVTARCHI DE:
pfümquerelinquere. Verifimile quidem eft deum probare ftudium mufices in delphino,cui etiam Pin darus fe comparans;incitari fe ait delphini in moré,
Quen placido 2 mari; Suis exciaittibiee fonus,, magis tamen humanitatem eius deo puto caram ef'fe. Solus enim hominem,vthomo eft, amat.terrefirium animalium alia nullum hominem: maníuetifsima tantüm vtilitatis gratia eos à quibus alátur,. & cum quibus confücuerunt, vt canis, equus, ele- d pue irundines quantum ipfis opus eft domos ominum fubeunt, vmbram fecuritatémque quzrentes.ipfum hominem interim fugiunt tanquam fe ram. Delphino przter omniaanimalia& foli id natura dedit,quod optimi requirunt philofophi,nem- I5 pevtametgratis. Nullam enim ad rem homine opus habens,omnibus benignus eft,omnes amat,mul tis auxilium tulit. Atque Arionis quidem hiftoriam omnium oreccelebratam nemo ignorat.—Hefiodi 20 | tuamice,tempeftine nos admonuifti, — ed non oratio fine Miad,,sg.— Eftabsre condufa[u0.—
Qui enim canem laudaffes,non debuifti delphinum reticere. Cecum enim fuit indicium canislatran- a5' tis& cum clamore percuffores invadentis.* apud Nemeum cadauer Hefiodi mari ia&tatum fuftulerunt, aliique ab aliis ftudioséexcipientes ad Rium expofuerunt, occifámque hominem demonftra runt. Myrfilus Lesbius fcribit, Enalum Aeolen- 30 fem,cüm amaret Phinei filiam,quz oraculo Ampbitrit iubente de Penthidibus faxis deiecta fuerat;ipíum quoque in mare in&luiffe, faluámqueà delphi no fuiffe ad Lesbum delatum. Benevolentia autem delphinis erga Iaffenfem puerum, ob excellentiam 35 amor vifa eft. Cum eo enim quotidie ludebat,iuxtáque nabat,& tangendum fe prebebat, patiebatárgs abeo

5
[o
x
SOLERTIA ANIMALIVM, 9t
&b eo confcendi,& quocunq; fle&eret vehebat, ad mare fpe&taculi gratia fubinde omnibus Iaffenfibus concurreatibus, aliquando auté ingenti imbre gran
. dinéq; ingruentibus,puerà delphino defluens periit:delphin voà cum excepto cadauere in terram fefe eiecitneq; anté ab illo deftitit, quàm morerctur. iuftum ratus vnà cum eo perire,cui caufam exitij có tuliffet.& Iaffenfibus monimentum huius cafus cít, monete nota,puer delphino invehens.Hac res etiá fabulofe de Caerano hiftoriz fidem conciliauit. Is Pari natus, quodam tempore Byzantij delphinos, qui fagena iacta capti extractique in terram,ac iamiam mactandi erant,emtos vniuerfos dimifit. Paulo p9ft quinquaginta remis acta naui ve&tus,in qua fuiffe predones aiunt, naui in freto quod inter Naxá eft& Parum fübverfa,reliquis fubmerfis, ipfeà fuccurrente delphino fublatus,& in Cythnum eft dela tus ad fpeluncam,quz Caraneum dicitur,atque etiamnum vifitur, atque de hoc Archilochum aiunt
20 fcripfiffe:
2j
De quinquaginta Neptunus Caevanon unum
Propicius(eruat mortalibus.— Cüm autem poftmodà defunt corpus neceffarij prope mare cremarét,multi delphini apud litus apparuerunt, velvti oftentantes fe ad perfoluendum 1ufta venire,& dum id conficereturadfuerunt.Vliffis porró fcutum infigne habuiffe delphinum, etiam Stefichorus fcripfit: Zacynthij narrant caufam, vt
5o Critheus teftatur.nam Telemachum puerum in ma
re profundum delitore prolapfum, delphini feruauerunt, fubeunté(que natando extulerunt.& pater vtanimali gratiam referret,annulo acfcuto delphinum infculpfit, Sed quando przfatus nihil fabulofi me di&urum,nefcio tamen quomodo in narratione de delphinis vltra verifimilitudinem provectus fumad Vliffem& Caranum: id mihi ipfe poenz
impo

9t PLVTARCHIDE impono, vt finem dicendiiam nunc faciam. Dixi. Veftrum eft;iudices,ferrefententias. Soc. Atqui nobis iamdudum ea ftat fententia, quam fic extulit.| Sophocles: Orationum queuis difcrepantia,$
Vtrind; fi perite prolatee fient,
Coleret,in mediumq; ditta congruunt, Nam hoc modo vos etiam in iis quz alter adverfus alterum dixit,pulcro defuncti certamine,optimé ea contuliftis, quibus refelluntur, qui animalibus rationem& intelligentiam adimunt.
PLVTARCHI
Commentarius De animae" procreatíone,quz ín T'ímao Platonís defcribítur,
Pater filii Autobulo c» Plutarcbo— S. 10
FXS2-177-*3] VAN poQyIDpEM cenfuiftis colliEA oes b genda,& peculiari comprzhendéH E/s0&9| k£]| da commentario ea,quz fparse vel
G Qu differuimus vel fcripfimus aliàsa- 25 Ed lia,quibus Platonis de anima fenoc Ze sm| tentiam interpretati fumus ita, vt nobis fenfiffe is vifus fuit: cüm ea difputatio alioqui tractatu difficilis,etiá excufatione opus habeat,
. quia plerifquePlatonicorum nonnihil adverfaturyi. 50* » pfa ego verba de Timeo Platonis proponam. Ea ex » natura,que indiuidua eft,fempérque eodem modo » hábet: tum exeaquaz circum corpora diuifioni eft » obnoxia: tertium quoddam genus intermedium
» Contemperauit,quod ctiam inter Eiufdem& Diuer 3g » fi naturam medio loco intercederet. ac proinde id
» conltituitin medio indiuidue nature,& eius que cir

ANIMAE PROCREAT: 9; circa corpus effet diuidua. Hzc deinde tria fumfit, & in vnam omniaideam fiue fpeciem contemperauit, Diuerfi naturam, quz difficulter mifceturjin Idem vi concinnans.Mifcens autem cum natura, vbi $ extribus vnü feciffet:totum hocin partes, quot effe conveniebat, diuifit:quarum quevis cóflata effet exEodem, Diuerfo,& fubftantia. Sic autem cepit diuidere. lamprimüm narrare, hzc quantam in. terpretibus materiá diffentiendi prabueritjin pre10 fentia immenfi effet operis:fupervacanei etiam apud vos,quiplerafque fententias legiftis. Sed quoniam praftantifsimorum virorum quofdam Xenocrates ad(e pertraxit, animam dicens numerum effe qui à feipfo moueatur:al:j Crantorem Solenfem ample35 xitfunt,qui animam mifceri dixit€ duabus naturis, quarum altera mente cernatur, alia opinabilis fit& fenGlibus inhzereat: nifi fallor, horum,vbi explicata fuerint perfpicuitas, quoddam nobis exordium fug geret.Eft aüt de vtroq; breuis difputatio. Nà prio29 res animá nihil putát TUS NC exortü numeri,indiuidue& diuidue nature mixtione geni ti.vuitatem nimirum effeindiuiduam,diuiduá multitudipem: hinc nafci numerum, vnitate multitudinem definiente, terminümqueinfinitati imponen te,quam binarium infinitum appellant.Zaratas quo que Pythagorz difcipulus,Binarium vocauit nume ri mátrem,vnitatem patrem: ideóque meliores numeros eos effe dixit, qui ad(imiles effent vnitati, Hunctamen numerum nondum effe animam. ei e3? nim deeffe adhuc vim qua moueat& moueatur.Eodem autem& Diuerfo mixtis,(quorum alterum mo tus eft& mutationis initium,alterum quietis)animá exftitiffe,vim fcilicet non minis fiftendi& infiftendi,quàm mouendi& motus percipiendi. Crantor, vt quiid maxime proprium anime officium putaret, iudicare fepfilia& fub intelle&um cadentia,eorümque&interfeinfuo& invicem in diuerfo genere
«€
Antma anm numerus.
Crantorss opinto,

Refutatio.
^ CPLYTARCHI bg
difcrimina atque fimilitudines: animam, vt omnis pofsit cognofcere, ex omnibus ait effe concretam. Effe autem hzc quatuor:naturam quz mente dunta xat cernitur,fempérq; eodem habet modo: tum eà quz corporibus adeft mutabilem atq; perpefsioni- g busobnoxiam: ad hec Eiufdem& Diuerfi,quód etiam(tarum vtraq; particeps fit Erufdem& Diuerf proprietatum.Ifti omnes equéita fentiunt,animam tempore non effe ortam,neque originem compctercin eam: fed pluribus effe preditam facultatibus, jo inquas eam Plato contemplationis gratia diffolués,. ponat natam effe& cómixtam. Eadémqueillum de mundo etiam fenfiffe: quem cüm fciret effe»ternü
& nunquam ortum, videret autem difficulter confiderari poffe quo modo compofitus effet& guberna r$ returnifi quis ortum eius& caufarum ipfum conficientium congre(sionem ab initio pofuiffet: iti vie acrationiinftitiffe. His ita vniueríé dictis,Eudorus neutrum putat non habere profe aliquid ptobabile. Mihijfi probabilitas pro regula iudicandi fit ha- 26 benda,vtriq; videntur à Platonis opinione aberraffe:fi non propria placita concinnare, fed confentié
tia Platonis fententiz dicere fit propofitum. Quippeillaé mente cóprehenfibili& éfenfili natura mix tione quam dicunt, non declaratur qutanimz ma- zg gis, quàm aliarum quarumvis rerum fit procreatio. Nam càm ipfe mundus,tum quzlibet eius pars cxiftis duabus conítat naturis: quarum Hxc materiam
& fubiedtum;illa formam& fpecié rei nafcenti przbuit.& quidquid materie informatum eft, partici-$o pationeatq; adfimilatione intellipibilis(fic enim liceat vocare eam,quz fola mente percipitur)uaturz ftatim hoe confcquitur,vt tangi videríq; pofsit.Ahimaautem omnem fenfum fubterfugit. Plato quidem animam nufquam dixit effe numerum:fed mo- js tum qui feipfum femper cieat,fonfque(it& principium motus. naturam veró cius numéro& harmonia

ANIMAE PROCREAT.» nia exornarit, fubie&am his, formámque in fepul€errimam recipienté.Puto aütnon idem effe,fecundum numerum animam effe conftitutá,& naturam ánimz effenumerum. nam fecundum cótentionem
5(Gic harmoniam dico)conftituta, harmonia non eft anima, vt ipfein Pbedone demonftrauit.Liquet aüt hos vim Eiufdem& Diuerfi ignorauiffe, dum alterü quietis, alterü motus caufam faciunt: cüm Plato im Sophifla Ens, Idem, Diuerfum, Motum, Statum, vt?
IO quinq; numero,& omnia fe invicem differentia po fuerit. Quod auté cómuniterhi,& pleriq; Platonis fe&atorum timentes atq; egréferentes,omnia moliuntur,víq; pervertunt;putántq; tanquarn flagitios. fam& infandam fententiá debere occultari& nega U ri, que mundum eiüfq; animam non ex fempiternis conftituit principiis, neque infinito tempore talenz fuiffe affirmat: id peculiari difputatione explicatum €ft.& nunc tantü fatis eft dicere, iftos concertationem,qua Plato fatetur fumma cótentione& preter 19 gtatem fe vfum adverfus eos qui deum effe negants confundere,aut potiüs totam tollere. Sienim origine caret mundus, adum eft de Platonis fententia, qui animam corpore priorem etate, initium ait motui ac quieti prbuiffe intus habitantem,eorámj que ducem& primam effe&tricem cauíam fuiffe. Quz autem anima,& quo corpore,cuius anima fit; antiquior fuerít, in progreffu orationis aperietur. Hoc enim ignoratum, videtur plurimum invexiife dubitationis,& de fide verz fententie tantundem 39. deroga(le.. Principio meam dere fententiam explicabo, efque fidem quantam poffum faciam probabilitate inducenda, qua id quod alienum plerifque& contrarium receptis icti opinionibus excufem, Poftea ipfis verbis cüm interpretationeri 35 tum demonftrationem accommodabo.|. Sicenini Deorto tui res abet,vt mea quidem fert fententia. Mundum d/
..€ hunc, Heracletus ait, neque deorum quifquam

9 /PLVTAROHI DE
neque hominum fecit. metuens fcilicet, nepofítquam de diis defpcrauiffemus, hominem aliquem mundi opificem fuiffe fufpicaremur. Proftat itaque Platonis fententiam fequi,atque hoc& dicere& ca nere,mundum à deo efle factum. nam& mundus 9perum eft pulcerrimum,& deus omnium caufarum rzftantifsima. Subítantiam adtem& materiam ex qua fa&tus eft mundus,non natam, fed femper fubie &am opifici difponendam fe& ordinandam, ádque ipfius(imilitudinem quantum eius fieri poteft effzngendam probuiffe. Non eaim ex eo quod nibil effet extitit mundus,fed ex eo quod nou pulcré, non recté aut perfe& effet.quo modo fiunt domus, veftis,ftatua. Fuit nimirum antequam mundus naíceretur materies,non corporis eó,non motus,non ani mz expers: fed corpore informi atque incompofito, temerario& bruto motu preditum. erat autem hocipfum inconcinnitas animx proportione caren tis. Etenim deus neque corpus deincorporeo,nequeanimam deinanimo redegit. Sed quo modo virum modorum numerorümque muficorum peritum non vocem aut motum;fed concinnam vocem, numerofümque motum efficere volumus: ita deus neque corpori vt tangi& refiftere, neque anime vt imaginari& mouere poffet indidit: fed vtrumque fumens principium,alterum obícurum& tenebrico fum,alterum turbulentum& amens,ambo imperfe&a atque indefinitajiis ordipandis, digerendis atq5 concinnandis pulcerrimum& perfectifsimum confecit animal. Ergo corporis natura alia nó eft,quàm qua ab eo omnium receptaculum,fedes, nutrixque dicitur rerum ortarum. Animeautem naturam in Philebo appellat infinitatem, vtpote numeri& rationis priuauonem,& in qua defectus, abvndantie,
io
52
2
39
differentiz, difsimilitudiüis nullus terminus infit,
nulla menfura. In Timzo autem cüm dicitur indiuidue commixta naturz,& que circa corpora verfans

ANIMAE PROCREAT, s
fans diuidua appelletur: nequemultitudo vnitatum
aut punctorum intelligi debet, neque longitudines autlatitudines: quz corporibus conveniunt,& cor porum magis funt quàm anima.fed incompofitum,
5 infinitum, feipfum mouens& regir mouendi facultate principium illud,quod fpe necefsitatem,
in Legibus autem palàm animam inordinatam dixit& maleficam. Ipía enim ex fefe natura talis erat: mentem autem& rationem harmoniámque folerIO tem naa cfl,vt fieret mundianima, Nam omnium capax illa materies magnitudinem,intervallum,fpaciümque habebat: pulcritudine fpecie,formarám-que mediocritateindigebat.adepta autem ea cft,dá
ita exornata fuit, vt terre, maris, coeli, ftellarum,
15 plantarum, animaliámque omnis generis corpora & inftrumenta ex(ifterent.— Atqui necefsitatem
quz in Timzo dicitur, in Philebo infinitas atque
| menfurz vacuitas ob exfuperantiam& defectum, materi non anime adfcribunt: quo pactoid defen
?9 dent, quód materiam idem femper informem, omnis qualitatis& facultatis propria vacuam afferit,(i milémque aiteffe olei odoris expertis quo ad tingendum vtanturvnguentarjj. Fierienim nequit,
vt quod fuapte natura qualitatis exfors, ociofum,
?$&informe eft, id Plato caufam mali principiüámque ponat, vocétque infinitatem turpem ac maleficam, rurfufQq; necefsitatem frequenter dco repugnantem
& frenos excutientem. llla enim,qua(vtin Politico ait)coelum in contrariam torquet partem necef30 fitas& innata cupiditas,& illius prifcze nature vnà quafi educata confufio, antequam in hunc mundum veniret, vndénam in resinvecta cft: fi fubie? Qumqualitate carebat, materias nullam vim caufze habens, opifex autem bonus ipfe, omnia fibi quan35 tum res ferret fimilia voluit facere? nihil enim eft tertium.— Nam hec inStoicorum delabemur anguítias, qui malum ex non ente abíg; caufa& pro888
]
*
Cau/a mals

98 PLVTARCHI DE
creatione introducunt: quando de his qua funtne uebonum neque qualitatis vacuum probabile eft Íubftantiam& originem malo prebuiffe, Ceteràóm Platoni non áccidit idem quod pofterioribus, neque neglecta(quod his víu venit)tertia facultate&$ rincipio quod inter materiam& deum eft medio pM ndn abfurdifsimum illud cómentum,quod nefcio quomodo malorum naturam alivnde irrepfiffe per accidens& cafu fingit. Sané Epicuro ne momentaneam quidem atomi inclinationem concedunt, quód eum dicant motum abíque caufa ex non ente introducere.ipfi maliciam,tantümque miferiarum, aliáfque circa corpus infinitas incommoditates& difficultates, quarum nulla in principiis caufa fit, ex confecutione quadam aiunt exftitiffe. Non ita Plato.fed cüm materiam omni difcrimine liberaffet, deámqueà malorum cauía quàm longiffimé collocatfet,hzc in Politico fcripfit de mundo. » Is enim ab eo qui ipfum com pofuit, omnia eft ade» ptus bona.quz autem molefta& iniufta fiunt in cce» lo,cüm ipfum ab externo habitu habet, tum in ani» malibus etiam efficit.ac paulo póft:Progreffu autem » temporis,obliuione ei obrepente, magis adhuc ob» tinuit prifco inconnitatis morbus, periculámque à» eft,ne diffolutus rurfum fubeat infinitum difsimili-?5 tudinis locam. Difsimilitudo autem non eft in materia,qua caret qualitate& differentiis. Quod cum aliis multisignorans Eudemus, Platonem fubfannat,quafi hic dum fepenumeró matrem& nutricem rerum vocat materiam, etiam malorum caufam, ra- d dicem,principium dixerit, Plato enim matris nutricí(que nomine materiam afficit: caufam autem malorum eam vim,que materiá mouet,& circa corpora eft partilis,inordinata,bruta, nó tamen anima exfors motio,facit. quam in Legibus, vt dixi,animá 25 vocat co.. rariam& adverfantem benefice. Anima
enim caufa cft& principium motus: mens, ordinis & conIQ
I$
20

ANIMAE PROCREAT. 5j
& confonantiz in motu. Neque deus materiam ociofam conftituit: fed ftabiliuit à bruta turbatam caufa.neque principia mutationis&affedtionum in didit nature: fed cüm ea omnis generis motibus 5 atque affetionibus inordinatis exagitaretur, magnam illam infinitatem prauitatémque exemit, inftru mentis vfus harmonia,proportione,& numeéro:quo rum opus eft,non mutatione& motu diuerfitates& difcrimina in rebus efficere: fed ea potiüs ftabilia, certa,& eorum quz eodem femper funt modo fimilia reddete.' Atque hzc eft,mea quidem opinio vt fert,Platonis fententia. Demonftratio autem prima erit, ea, in quibus ipfe fibi dicitur ac putatur contraria dixiffe,expediamus. Nam ne fophifte quiU dem ebrio,ne dum Platoni tanta imputanda fit perturbatio& inconftantia, ea in difputatione quá fum mo ftudio tractauerit: vt eandem naturam fimul& nunquam natam,& ortam dicat.quorum hocin Timzo,illud ia Phaedro aiunt exftare. Verba quidem ?? de Phaedro omnibus feré in ore funt,vbi quód anima non fit genita,ex eo probatur quia fe ipfam mouet:& quód noninteritura,ex eo quia non fit geni ta. In Timeo, Animam veró,inquit,non vt nunc po«€ fteriorem conamur dicere, ita etiam deus machina.** tus eft corpore iuniorem.non enim fiuiffet maius na«€ tum cum natu minore copulatum ei parére.fed nos,«€ quibus multum temeritatis ac fortuit1 adeft, fic e-«« tiam loquimur. ille autem& ortu& virtute prio-«€ rem animam corpore,tánquam dominam& obtem-*€ 30 peranti imperaturam condidit. Et rurfus, cüm dixif-«€ fet,ipfam in feipfa converfantem vitz perennis& fa pientis initium diuinum feciffe. Corpus, inquit,** caeli factum eft adfpe&abile, anima autem quz vi-** deri nequeat, fedrationis Git& harmoniz parti-** 35 ceps,à przftantifsimo intelligibilium femperá; ma-« nentium ipfa rerum natarum praeftantifsima facta,** Hic deum rerum fempiternarum preftantifsimum,
£88 ijj
Platoni di» la concilianture
i5

po PLNVTARCH!I DE
animam rerum fa&arum optimam dicens, manifez füfsimo difcrimine& oppofitione vfus, eternam& nonortam naturam anime ademit. Quomodo crgo hzc meliüs explicabuntur, uàm ea ratione, quam accipere volentibus ipfe S Ortus enim ex-$ pertem ait eam animam, quae ante mundi ortum oinia vitiose& confusé mouit.rurfum ortam& natam eam,quam deus ex hac& ftabili optimáque illa natura prudentem ordinatámque confecit,& tanquam formam fenfili intelligibilem, mouenti ordi- TO natam przbens,ducem Vniuerfi conftituit. Hoc enim modo etiam corpus mundi alicvbi generatum, alicvbi non genitum ponit. Cüm enim dicit omne quod fub i Acne cadit non quieuiffe, fed cüm inordinatis cieretur motibus, deum id fumfiffe&: d concianaffe: item quatuor hec genera; ignem, auam,terram,& acrem,antequam Vniuerfum iis dipofitis conficeretur, motum intuliffe materiz, ab eáqueob inzqualitatem fuiffe concuffa: equidem corpora facit que alicvbi fuerint ac fubftiterint ante mundi originem. Rurfum corpus anima pofterius dicens,&mundum effe factum, quia videri& tangi pofsit, quia corpus habeat,talia autem oftenfum fit orta& nata effeznemo non videt eum corporis nature ortum adfcribere. Verüm perlonge ab s eo abeft Plato, vt fecum ipfe palàm diffentiat,ac pugnantia dicat de rebus maximis. Non enim eodem modo,neq; idem corpus à deo fa&tü ait,& fuiffe antequam nafceretur. hoc enim palàm effet preftigiis vti.Sed quid intelligendum fit vocabulo ortus;,ipfe 39
t»
o
» docet.Antehac,inquit,omnia ratione& ordine ca" w
E
E
» rebát.verüm vbi deus aggreffus eft digerere vniuer
» fum,ignem primüm, aquam,terram&acrem:(qux » veftigia quidem fuarum formarum aliqua habebát, . M.?* i » ita tamen affe&a erant, vt par eft vniuerfum effeà 35
» quo deus abfit)hzc ergo primüm conformauit Ípe»&e& numero quodq; fuo. Etiam anté cüm dixiffet,
non

10
y
ANIMAE PROCREAT. 1:
non vnius, fed duarum proportionum opus fuiffe molem Vniuerfi folidam ac crafsicie preditam conftringere,explicauiffetq; igne ,terra,aqua,& aere in medio pofitis deum coclá cóftrinxiffeatq; cóftituif fe: exhis, inquit,talibus& numero quaternario có« tentis,corpus mundi natü eftproportione confen-«c tiens: atq; hinc amicicia ea preditum,vt ipfum infe«c fe cóveniens,diffolui ab aliis rebus, eo excepto qui« colligauit,nequeat.quib. verbis manifeftifsime do-. cet,non corporis fimpliciter,nó molis,nó materiz, ed cócinnitatis in corpore,pulcritudinis, fimilitudinííq; deum fuiffe patrem& opificem. Hzc cogitá da funt etiá de anima.nimirum aliam neq; à deo effe procreatam,neque animam effe mundi, fed facultatem imaginatricis& opiniofz, brute interim incópolite; motionis& incitationis,quz feipfam,idq; femper, moueat.aliá effe, quam deus convenientib. numeris rationibüfq; conditam ac genitam,principem nato mundo indiderit atq; prefecerit. Hacil20 um fenfiffe,& non dicis caufa cómentum cüm ip2
fius mundi,tum animz conftitutioné quandam ortümq;,prater multa alia hoc etiam arguitur, quód animam aliàs nó genitá, aliàs genita, vti docuimus: mundum femper ortum& natum, nunquam non na tum,nunquam fempiternum dicit. Quz in Timzo difputat,quid attinet huc afferre? cüm is liber totus à capite ad calcem de müdi ortu fit. Aliàs in Athlantico Timzus vota faciens, nominat eum deum qui olim opere,nunc ratione exftet. in Politico Parme3o nideus hofpes mundü à deo compofitum multa ait
bonaeffe adeptum,fi quid habet vitiofum aut incómodum,id ex admixto priore habituinconcinno& bruto habere.In Repub.de numero differere orfus: Socrates,quem nonnulli Coniugium vocant:Eft au
35 tem diuine, inquit, naturz progenitz fua conver-«€
ficque numero perfecto comprehenditur.hec qui€ dem diuinam naturam progenitam nihil vocans
88g

1601 PLVTARCHI DE
aliud,quàm mundum. ox* 3q" *
* ternarij& quaternarij: tertia quinarij& fenarij quarum nulla vel perfe, vel cum reliquis coniun€ta quadratum numerum facit): quarta eft feptenarij& octonarij. que reliquis adiecta, xx x vt conficit, quadratum numerum. Illaautem tetractys(fi quaternioné dicerelibet, liceat) numerorum à Platone expofitorum perfe&iorem habet procreatio. nem, vbi pares paribus,1mpares imparibus interval- IQ lis multiplicantur; Continet autem vnifatem, commune principium parium& imparium. deinde duo & tria, qui primi funt eorum quos planos feu fuperficiem referentes dicunt. tum quatuor& nouem, primos quadratos, denique o&o& vigintifeptem, 1$ qui primi in numeris(vnitate pofthabita)funt cubi. vnde etiam liquet eum numeros iftos non voluiffe in vna reda linea difponi, fed duobus ordinibus, quorum vnus pares, alter impares contineret,
ficvti. fubfcripfimus, 29
3 9 27.[ta copulabuntur fciH licet fimiles cum fimi 2 4 8 libus,producéntque $ Pei 3;. numeros planos& có
pofiti inter fe,& mul.?$ tiplicati.. Compofitione fic.r1& 111, funt v. 1x &rv,funtxirr. rrx&xxvir,funtxxx. De his enim Pythagorici quinarium trophon,id eft Íonum appellauerunt,rati de tonorü intervallis quin-* tum primum effe, quod fonari pofsit. x11 1 autem jo lamma its dicitur,quafi defectus: quód de partitione toniin equales partes defperauiffent, x x x v autem harmomiá(fiue ea cócinnitas,fiue eft contentio) vocant,quia conflatur é duobus cubis primis paris & imparis numeri: itémque€ quatuor his numeris, 3$ V LIIXJIXXII, quibus& arithmetica& harmonica includitur proportio, quam progrefsionem cum vulgo

ANIMAE PROCREAT. 15
Vulgo appellamus.Horum vis magis erit confpicua, fidefcriptionem proponamus. Efto parallelográ"eq au a n; ||
1 Ni
c
mum rectangulum A 5 c n, cuiuslatus A5 quing;,
latus A p feptem fit pun&orum.—Secetürque A8
in duo& tria puncta, vbi eft pundum K: latus AD in tria& quatuor, puncto r. ducantur porróà pun-. &is fe&ionum linez paralleli lateribus,vt K w N;&
L M 0,quz fein pun&o x invicem fecant. ltafigura K M 3 o continebitareolas nouem,r, 9 N p octo, MocNduodecim,AL MKíex. Totum autem parallelográmum x x x v,numeris areolarum quas có"^ tinet, primarum confonantiarü rationes proponit. Nam v1& 11x fefquitertiá habent rationem,quz eft in confonantia diateffaron fiue Quarta. v1& 1x fefquialteram rationem conftituuntquz eft confonáti diapente feu Quintz propria.vi& xir duplà rationem conficiunt, quz eft confonanti diapafon feu OGauz.quin& toni proportio ineft, feíquioaua nimirum, vt rx ad vii. Ideo numerum qui hos omnes continet,harmoniam appellauerunt. Idem [gp XXXV numerus fexies acceptus, CCX efficit: quot.diebus feptimeftres fetus abfolui triditur. Rurfum nouo fumpto initio, multiplicando biggg iiij
30

104'PLVTARCHI DE
narius in tenarium, producitfenarium. quater noucm funt X X xvr. o€es vigintifeptem, fiunt ccxvr. Dehisnumeris,fex perfe&us eft,zquátque omnes fuas partes: dicitur etiam Coniugium, ob paris cum impare mixtionem. ad hec,conftat principio numerorum, primo pari,& primo impari. Xxx vi primus eft qui fimul& quadratus fit & triangulus: quadratus fenarij, triangulus ab oGonario. idem nafcitur 6 duorum quadratorum vniusinalterum multiplicatione, t vinix. itémquetrium cuborum fumma eft, vnitatis; 11x,& XXVII. praterea facit paralleloprammum alteram dimenfionem longiorem habens, ter ducdecim,aut quatuor nouies fumtis.^ Proinde expofitis numeris,laterum, quadrati fenario, trianguli octonario, 5 & parallelo grammorum altero 1 x,altero x 1 1,Conficientur rationes confonantiarum. Nam xirad 1x ratio, diateflaron exprimit, vt eft chorda ima feu ne. te ad mefen fiue mediam. x 11 ad 11x, diapente, vt mediaad fummam feu hypatam. x 1 1ad fex, dia. 20 pafón, vtimzad fummam. c cx vr cubus eft fenarij,fuo ambituiequalis. Iam cüm hz fintproprietates didorum numerorum; id peculiare habet x x v r1, qui vltimus eft» quód praecedentium omnium fummam continet. Idem dierum quibus 5 Luna fuam converfionem abfoluit,numerus eft.Pythagorici de intervallis ad concentum pertinentibus tonum eo notauerunt, ideóque x 111 vocant defectum, quod vnitateà dimidio abeft. Neque vero obfcurum eft,quin in hifce numeris etiam confo- 3o nantiarum rationes infint,Nam duo ad vnitatem du plam habent rationem, quarefertur diapafón.fefquialtera ternarij ad binarium, qua diapente. quaternarij ad ternarium fequitertia, qua diateffaron. 1x ad 1 1 1triplam habent proportionem,qua diapa- 35 fon cü diapente,feu Duodecima quá vocant. 11x ad u quadruplam, qua difdiapafon feu Becinaquiney IXa

|
^
10
Lj
ANIMAE PROCREAT. rj;
1x ad rix. fefquioCtauam, qua tonus.Iam fi vnitas promifcue& paribus adnumeratur,& imparibus: vniuerfus numerus denarij fuppeditabit multitudinem. Nam ab vnitate colle&i quatuor primi numeri,decem conficiunt.rurfum hi pares numeri, 1. 1 1. IIII. VIII, quindecim componunt, trigonorum
in ordine quintum.& quod ad imparium feriem at- Hec /ensij, tinct,numerus xL ex 1is confit, additis x x11 ad"^ aeta XXVII hisenim duobus mathematici concinnà 7^ ege»ar
metiuntur intervalla ad cantum apta:dum diefin illojhoctonum defcribunt.Idem numerus x 1. multiplicando fit,ex vi illius quam diximus tetra&tyos. Nam fi primos quatuor numeros, vnumquenq; fumas quater,provenient IV,IIX, XI LXVI. quorü fummaeít x 1,in qua continentur omnes confonan tiarü proportiones, quippe x vr fefquitertia funt ad xi1 ratione,duplaad v r1 1,quádruplaad 1v: xiIz ad vrir, fefquialterá proportionem tenent, ad rv triplam. His autem rationibus intervalla
20 diateffaron, diapente, diapafon, diapafon cum dia1
$0
35
pente& diídiapafon continentur. Idem numerus xL conficitur duobus primis quadratis, 1& 1v, ad duos primos cubos 11x& xxvrr additis. quo cfficitur, Platonicam tetra&yn multó effe Pythagorica& perfe&iorem& locupletiorem. Scd cüm hi quos pofuimus numeri fpaciá non dent medietatibus quas vocant, quz in rem propofitam introducuntur: necelfe fuit maiores terminos iifdem in proportionibus fumere.qui veró ij fint, dicédum
eft. Priüs auté dicemus de ipfis medietatibus. Harü De medieta vna eft, in qua pofitis tribus terminis numerorum, tib. fiue pro medius equali quantitate alterum extremorü fupe grefsiomib.
rat, ab altero fuperatur: arithmeticam vocant, cui fubcontraria eft, in qua totidem terminis pofitis, intervallorü eadem eft proportio ad extrema. Terminiarithmeticefünt vi. 1x. x1II. nam Ix eadem quantitate excedunt fenarium,& deficiunt à
888"V

106 PLVTARCHI DE
duodenario.Subcontrariz rermani funt vr. 11x: x 11. OGonarius fenarium binario fuperat,quaternario fuperatur à duodecim.fed& binarius fenarij, & quaternarius duodenarij eft triens. Ergo in arith metica medius terminus excedit exceditürq; equa li quantitate.in fubcontraria autem eadem parte ex tremorum, alterü fuperat,ab altero abeft.illic enim ternio medij e(t triens: hec duo& quatuor funt ex£remorum trientes. vnde nomen fubcontrariz inve nit. Eadem harmonica dicitur,quód primas confonantias fuis terminis exprimat:maximo ad minimü, diapafon: maximo ad medium, diapente: medio ad minimum, diateffaron. vt fi maximum terminum ad netam colloces,medius mefz obtingat:&hec cum maximo diapente, cum minimo diateffaron fonet. itaq; v 11r ad mefen,v 1 adhypaten, x z1adhy paten pertinebunt. Modum porró huiufmodi medietates inveniendi fimpliciter& perfpicué Eudorus tradidit. Idque priüs in arithmetica confideremus. Siexponas extremos,& horum femiffes con- 10 iungas, quod confit, medius erit,(iue dupla fit fiue tripla extremorum ratio. Iam in fubcontraria,fi extremorum dupla fit ratio, triente minoris cum femiffe maioris compofito medium invenies. in tripla contrà minoris femifsis cum maioris triente mediü conficient. Sint enim termini proportionis triple extremi vi& xirx: ergo minimifemifsis 111, maximitriens v 1 coniungantur,exfiftet 1x, medius,qui eadem parte extremorum& excedit& exceditur. Hocergo modo medietates inveniuntur. 36 Oportebat porro eas inferi fuprà expofitis numeris,& duploram'c triplorum intervalla iis expleri. Atqui eorum numerorum quidam nullam omnino habent intercapedinem,quidam non fatis amplam. Igitur multiplicant eos ita, vt fpacia medietatibus 37 recipiendis habeant fufficientia quas diximus. Priinüm loco vnitatis minimum pouunt fenariü,quód is fe

ANIMAE PROCREAT. 165
is femiffem trientemQ; habet primus:ac proinde reliquos omnes qui fequuntur, fefcuplos ponüt.Gcvt |. ex deícripuione appofita apparet:vtrafq; enim medietates duplicib.intervallis recipiunt.— Cüm autem dixiffetPla.
6 to, iam cüm 1nI tervalla. fefquiIc» 3.18 plajfefquitertia,
| 24 54 9 54& fefquio&aua E* 48.8 17. 162 extitifsét, exhis
: compagibus in prioribus intervallis omnia fefquitertia fefquio&auis cópleuit, vnicuique particulam relinquens.
. cuiusparticule interftitium adfumtum facit ratioU nem quz eft numeriad numerum, vt termini(int
ccLyr& ccxrLrrr. ob hec ergo Platonis
verba coa&i funt numeros denuó augere, Oportebat enim continenter deinceps poft fenarium poni duos fefquio&auos, at neque octauam partem habet fenarius,& fi in fcrupulos vnitatum comminuere velis rationem, perplexifsima futura fit contemplatio. Hec ergo ipfa res multiplicandi adhibendum auxilium di&auit: vt tanquam in harmonica mutatione fecundum primi numeri incrementum 5 totaaugeretur defcriptio.Eudorus itaque Crantorem fecutus, primum numerum pofuit cccxxciv: quifit vr in Lxry multiplicatis. huc eos induxit, quod numerus rxrv habet fefquioctauum
., LXX I I,ilquerurfus hunc x xc r. Iis veró qua à
3^ platone dicuntur magis concinit,vt dimidiumponamus. Namí cxcrr primo loco ponamus, lamma feu defe&us poft fefquio&auos erit inter nu merosabeopofitos ccr vr& ccxxrrrr.five roiliusduplus c ccxxcrv primo loco pona5 tur, lamma eadem ratione quidem, fed duplum tamen numero efficietur. Alioqui vt 15 x 11 ad £CCXXCIV,itactian CCLVI ad cxcir,
€& «c
[11 [23 «€ [1 «c [13 [13 «€ «c

10$ PLVTARCHI DE
De toni drwifione.
9 9 //N 798 102, 216. 43. 246. ALemina, 15.
4 s
proportionem feruant fefquitertiam.Neque abfur- 1s
da eft ad hunc numerum redu&tio: atq; adeó etiam Crantoris fententiz rationem adfert. Nam L1 xiv cüm cubus eft primi quadrati,tum quadratus primi cubi. ííque multiplicans ternarium, qui interimpares, inter triangulos, inter feíquiplos ac perfectos eft primus, cx c I1 gignit, numerum qui fefquioctauum fui refpe&u alium habet, vt oftendemus. Prius autem lemma quid fit,& fententiam Platonis magis perfpicietis, fi ea paucisin memoriam vobis redigátur,que in Pythagoricis fcholis affolent differi. Ín cantu intervallum vocatur,quidquid continetur fub duobus fonis inzquali tenore differentibus.Horum vná eft is qui tonus dicitur, quo Quinta Quartam fuperat. Hunc tonum harmoniciin par
2
tes diuidi equales putant poffe, quarum vtrauq; fe- j9
mitonium appellant. Pythagorei defperata in equa les pattes fectione, minus fegmentorum eius lemma vocant, quód dimidium toni non impleat. 1123; illi diateffaron duorum tonorum& femitonij fumma definiunthi totidem tonorum& lammatis-T'eftimonium ferre videtur harmonicis fenfus,mathesnaticis demonf(tratio. Res ita habet, Sumtum hoc eft,c
3

I
ANIMAE PROCREAT. 109
eft,& in inftrumentis obferuatum, diapafon dupla conftare proportione, diapente fefquialtera,diateffaron fefquitertia,tonum fefquio&aua.IdQue explo rare etiamnum licet,fiaut duo pondera proportio5 nedupla deneruis fufpendátur duobus,aut de duabus equali cauitate tibiis alterá dupla alterius longitudine facias.maior enim tibia grauiorem fonum edet, qualis hypate ad netam:de fidibus que duplo intenditur pondere,acutiüs quàm altera fonabit,vt
10 netead hypatam.id autem eft diapafon. Eodem mo
do fi criaad duo fumantur pondera, quz eft fefquiplaratio,diapente reddét:& fi quatuor ad tria, que eft fefquitertia, diateffaron. quód fi eainzqualitas longrtudinü aut ponderum fuerit, qux eft nouem
X adoGo,intervallum toni fiet, non confonantibus
fonis,fed nónihil tamen habens modulationis,quatenus foni feorfim editi fuaue& iucundum fonant, fimul autem, afperé& molefté. in confonantiis fiue alternis,(iue(imul nerui pulfentur, fuauiter fenfui
10 áccidit fonorum cócentus. Quin etiam rationibus
hoc demonflrant. Nam vt in harmonia é diapente & diateffaron conflatur diapafon,ita in numeris du pla ratio ex fefquialtera& fefquitertia.quippe XII ad ix fcíquitertiam;ad 11x fefquiplam rationem
1$ obtinent, ad v1 duplam. Compofita ergo eft dupla ratio 6 fefquialtera& feíquitertia,(icvt diapafon € diapente& diateffaron. Sed vt hic diapente tono amplius habet quàm diapente: ita ibi fefquialtera fefquio&tauo fefquitertiam excedit. Apparetergo
39 diapafon dupla, diapente fefquialtera, diateffaron
fcíquitertia, tonum fefquioGtaua ratione intelligi. Hoc ita demonftrato, videamus an fefquioctaua rac tio diuidiin quales pofsit partes: nam fi nequeat, tonus etiam nequibit. Primüm numeri qui fefqui35 oGtauam rationem continent 11x& 1x, nullum 1n medio admittunt interftitium. Quód fi vterque dupletur, duo intervalla efficit is qui inter duplos

no PLVTARCHI DF
intervenit. is eft xv rt, dupli xvr& xr1x. liquetautem fi equalia fint intervalla,inzqualia di.uiduam fore fefquioctauam rationem. atinzqualia fiunt, alterum fefquifedecimum, alterum fefquifeptendecimum. Ergo inzqualiter fecatur fef. y quioctaua, ac proinde etiam tonus. neutra ergo diuifi roni portio femitonium fit,& mathematici rede lemma appellauerunt.| Atque hoc eft quod Plato dicit, deum fcfquitertia fefquioctauis explentem, lemma reliquiffe, cuius ra- 10 tio bt in numeris ccrvr& ccxrrirn. Sumatur enim diateffaron in duobus numeris, quorum alterum eiüfque trientem alter contineat, vt funt ccr vri& cxcrr. quorum minor grauxffimz voci quatrichordii adícribatur, mzioracutif-!$ fima. demon(trabimus duobus interie&is fefquio&is, relinqui talelamma feu intervallum, quale ia numeris eft inter cc 1zy1& ccxrirr Grauiore enim voce vno tono contentiore facta, fient
C cxvr. rurfumtono furfum eleuata,c cxr 111. 20 Hec xxvir numero excedunt numerü c cxv r. atquehic xxrv ampliuseftquàm cxcrrz. funt autem xxvii oCauaparsde c cxvr, itémque xxiv de cxcrr. itaque de his tribus numeris maximus ad medium, medius ad minimum fequi- 2$ octauus eft:& intervallum à minimo ad maximum duobus tonis conficitur,quos abfoluunt due o&aug partes, vna poftalteram additz. His remotis, totius fefquitertiz inter extremos rationis nihil aliud fupereft, quàm intervallum inter. c cx 111139 & ccrLvri. nimirum xri. ideóq: hunc nume rum lemma, quaíi defectum dixerünt. Atque ego quidem his numeris fententiam Platonis evidentifsimé expofitam arbitror. Alij terminos confonantise afsignantes, acutum numero C CXXCIIX,25 grauem numero ccxvr, reliqua eodem modo sonficiunt, nifi quod lemma medio inter duos tonos
4

ANIMAE PROCREA T. nt
lapma S2 a 28. 246:!3. 24.7. 267 2 Neo 7 8 8
4. 5
1$ nosloco concipiunt. Grauiore enim voce vno to« noadacutiorem contenta,funt c cxirrr. Acutiore autem ad vnum tonum remiffa feu depreffa, CCLVI. porró ccxLiir ad ccxvr rationem habent fefquioctauam,éandémq; CCLXXXVIII j|oad c crLvi. vtvtrobique toni fitintervallum.& relinquitur id, quod intereft inter ccrvi&
c cxLIII,noniamfemitonium, fed eo minus aliquid. ccLxxxvrii enimnumero xxxii am pliusfuntquàm cct£vr,& ccxrir numero XXVII excedunt numerü ccxvr. at CC Lvti maioreftquàm c cxr111quo xir plus habet; Atqui vtroque exceffuum, qui erant xxx1r,& xxvrirLminoreft numerus x 111. Itaque diateffaron conftare deprzhenfum eft non duobus tonis&
) femiffe toni, fed duobus tonis&lammate. Atque horum quidem hzc eft demonftratio. Id autem ex predidis intelligi facilà poteft, cur Plato, cüm dixiffet fefquialtera, fefquitertia,& fefquioctaua fieri intervalla, dum fefquitertij fefquioctauis interie' is explentur: nullam fefquialterorum fecerit men tionem, fedea omiferit. nam fefquitertia proportione ad fefquio&tauam addita, conficitur fefquialrid

nz PLVTARCHI DE
tera.His ita demonftzatis, quomodo impleantur in« tervalla& inferantur medietates, etiamfi nemo iam anté commonftraffet, tamen vobis exercitationem hanc reliquiffem.nunc cüm multiiíque przclari vi-. rid abfolueriat, Crantor maximé, Clearchus,&$ Theodorus Solenfes: pauca de eorum difsidio dicere non abs re fuerit, Theodorus enim non,vt illi, duas feries in(tituens, fedin vna linea deinceps dulos triplófque exponens,primüm nititur natura il P quam vocant fiffura, duas faciente ex vna,nó qua!? tuor ex duabus partes. Deinde,inquit,medietatum infertiones ita convenit fpacium nancifci:alàs perturbatum confufumque rem iri, ac traie&iones exftituras in primü ftatim triplum ex primo duplo qui,
» impleant vtrunque* Crantorem tuentur colloca"5
Materia,
« tiones numerorum,planos planis,quadrata uadra Del 9
tis,cubos cubis adveríos collocantes atque coniugautes: vtque non ordine fumantur,fed alternis pa res& plani* :*** 20. femper eodem modo habeus,vt forma& fpecies. al terum quod circa corpora diuiduum, tanquam receptaculum& materiam.mixturam autem ex om ni bus communem confe&am. Subftantiam proinde que diuidi non poteft,& femper eodem modo feha*$. bet,non intelligendum eft paruitate(quod fit minimis corporibus) diuifionem fübterfugere. Simplicitas enim eius,affectionum vacuitas, puritas,& for mz vnitas, indiuidua dicitur& impartilis:quibus il laetiam compofita, diuidua,& varia quodammodo 3o attingens, multitudinem eorum tollit, babitümque vnum quendam iis ob fimilitudinem infert.Que ve rÓ circa corpora verfans diuifionem admittit, eam fi quis materiam nominare velit, vt naturam priori fubie&tam,eiüfque participem:is vocis ambiguz v- 3$, fu,nihil interim noftre difputationi officier.Qui ve ró materiam corpoream mifceri cum indiuidea vount:

o
iO
25
ANIMAE PROCREAT, m
lunt, errant. Primüm in eo, quód nullo corporea materiz nomine hac vtitur Plato: quam aliàs receptaculum, omnium rerum capacem& nutricem folet dicere, non circa corpora diuiduam, fed ipfam corpus quod in fingularia diuidatur. Deinde,quid intereritinter mundi& animz procreationem, fi vtrumque ex materia& intelligibilibus eft conftitu tum? Ipfe quidem Plato quafi abominans animz ex corpore ortum, ait intus in ipfa corporeum fuiffe à deo collocatum,forífqueab illa occultatum. cámq; totam animam ratione abfoluiffet, deinde argumen, tum demateria proponit,qua ante, cüm animá crea ret,nihil opus habuerat, vtpote fine materia natam. Siailia horá in Pofidoniü dici poffunt.Nam is quoque nólongéà materia animá remouit:fed Platonis verba fic accipieris,fubftantiam terminorum feu extremitatum circa corpora effe diuiduam, cámque cum intelligibili mifcens,animam pronunciauit effe ideam eius quod víquequaque dimenfiones habet,ratione numeri conftitutam, qui harmoniá con tineat. Nam mathematicain medio primorum intel ligibiliá& fenfiliü effe collocata:& cüm anima perpetuiratem intelligibilium, ac fenfilium facultatem ad percipiendas affectiones habeat in fe: par effe,vt eius natura in medio fit. Nimirum& hunc latuit, deum corporum extremitatibus poftmodó demü, iam anim2abfoluta vfum ad conformandam materiam, cüm difsipationi obnoxiam& vinculis carentem molem definiret ac includeret fuperficiebus,
30 quz é triangulis erant concinnatz. Abfurdius eti&
hoc, quód animam ideam facit.cüm idea fit inmobilis,mobilis admodum anima.& illa cum fenfili ni hil habeat commercii, hec in corporainclufa(it.ad hzc deus ideam vt exemplar fuerit imitatus, animá vt opus opifex confecerit. Quódautem Plato animam non ponat numerum effe,fed ordinatá ratione numeri,iam anté di&um eft. Adgarfes Seine il"

I4 PLVTARCHI DE
ima nce- lud commune eft argumentum, quód neque extre que iermi- mitatibus neque numeris vilum ineft veftigium ailie it15,quà res fenfiles animaiudicat fuapte natura.Mentem q uidem ei& mente fola cernendarum rerum nof communicatio principij intel$ ) diinferuir. opiniones autem, naginationes,d tiones à quaonint Barentibus profecas, ne cogii teft ex vnita nibus lineis, autfuperfi5» ciebus fimpliciter efíz innatas. Etveró non modó I9] mortalium animz vim cognofcendi per fenfus habent.fed ipfam quoq; mundi animam ait ipfam in fe »» revolutá, vbi aliquid attigit fubftantia preeditü dif»» fipabili, aut etiam indiuidua;hoc ipfam perfe ipfam totam fefe commouendo narrare,quatenus idem fit »» ifthuc, quatenus diuerfum,& cuius refpectu maximé,quà,& quomodo fit affc&tum fubftantiz aut mo tus ratione.Iu his cüm decem praedicamentorü aliquam pofuiffet notationem: magis adhuc idem declarat in his que fequuntur. Ratio,inquit, vera vbi »» defenfili concepta eft,& circulus Diuerfi rectà pro»» ficifcens in toram animam de eo nuncium affert:opi ;niones nafcuntur& perfuafiones vermatq;cóftan-—| », tes. Cümautéiniis vertitur,queintelligentiefunt,—| »»& Eiufdé circulus valde agilis ifta fignificauerit, ne- 2$| »» Ceffarió fcientia abfoluitur. Hecautem duoinqua| reingenerantur,fi quis eam aliud quicquam dixerit quàm ar vimam,quidvis potiüs quàm verum dixerit. Vndeautem hic fenfilia apprehendendi,&opinandi motus diuerfus ab intelligéte illa;& in fcientiam 39] delinente anime motione obtigerit, dici nó poteft:| | I
25
5»
?
*
nifi hoc firmiter conftituamus, nuncPlatonem non vniuerfé animam, fed mundi animam componere é fubie&is, nimirum€ natura preftantiore&indiu-| dua;atq;€ deteriore quam ipfam circa corpora di- 351 uiduam appellauit, nó diuerfam à motioneopinio-| fa,imaginatrice,& quam fenfiliaaffhciat:& que non—| fit nata,

uA
2j
$0
35
ANIMAE PROCREAT. 1
fit nata,fed perpetuó fubftiterit,vt etiam altera. Na tura enim quz intelligendi habuit vim, habuit etiá opinandi, Verüm illa quidem motui non obnoxia, non affectioni,innixa fuit rebus fernper eodem modo manentibus. hec autem diuidua& vaga fuit, ve qua in motu verfanté, difsipabilémq; incidiffet in materiá.nam neq; fenili nature obtigerat ordo,fed informis erat atq; indefinita:& facultas ei addicta neq; opiniones probé diftin&tas, neq; motiones omnes ordinatas percipiebat: fed plerafq;fomniorá fimiles, temerarias,& quz tumultü corporez facul tati adferrent,nifi fortuitó in idem cum ratione incidiffent. erat enim in medio amborum, naturámq; habebat cum vtrifq; cognatam atq; confentienté; vi fentiendi materià apprehendens,iudicio vim intelligentem.Atq; hoc ipfe poené difertis verbis declarat.Mea,inquiens,hzc eft,vt verbo dicá,fenten-€ tia,fuiffe ante originé coeli tria hecfeorfim,Ens,Spa«« cium, Ortum feu procreationem.Spacij enim voca-€ bulo adficit materiam, vt& fedis,atq; aliàs receptaculi; Ens autem vocat, id quod fola meate percipitur,feu intelligibile:Ortum mundi nondá nati fübftantiam,nulla fitam aliain re, quàm in mutationib, & motibus, interinformans atq; informatü medio loco ordinati, atq; effigies eorum quz ibi funt huc tranfmittentem. Ergo cüm ob hec animá hanc diui duam dicit, tum quód fenfili fentiens,& imaginabili imaginans vis neceffe eft comitetur,eiq; adhzreat.Nam vis fentiendi animz propria,moueturfecundü id quod foris fentitar.Mens ipfa per fe(tabilis erat,& motus expers: infitaanimz,in eámq; na&a imperi, in feipfam convertitur, circularémque conficit motü,ea quz ita funt vt femper fui maneát fimilia potifsimüm attingens. Itaq; etiá temperatu
difficilis fuit eorum cómunio, quz indiuiduo diui. Eíw/dem c» duü, nufquá mobili víquequaq; mobile mifceret, ac Diverfi co» Diuerfa in Idem congredi cogeret. Non erat enim 2/4//»
hhh ij

T6 CPLVTARCHI DE
ipfe Motus Diuerfum,(vt ne Idé quidé erat quies) fed initium difcriminis& ingqualitatis.Vtrung; enim ab altero principiorum oritur:Idem ab vnitate, Diuerfum à binario. Atq; hec primüm in anima fue runt commixta, numeris& proportionib.colligata$ & medietatibus harmonicis.Efficitq; Diuerfum Eidem infertum differentiam, Idem in Diuerfo ordinem: quod manifeftum eftin primis anime facultatibus, iudicandi fcilicet& mouédi. Motus ftatim in calo demonftrat Diuerfitaté in Identitate,revolu- t9 tione inerrantium ftellarü:& in diuerfitate identitatem ordine earundem.In his enim prevaletIdem. Contrà in iis qux poné terrá funt. Motus auté prin cipia habet duo mentem ab Eodem ad Vniuerfalia, & fenfum à Diuerfo ad fingularia. Ratio ex vtrifque rg mixta eft, quz fit intelligentia in intelle&ui fubie&is, opinio in fenfilibus: vtitárq; inftrumentis interim& vifis ac memoriis, quorü aliain Eodem Diuerfum; alia Idem in Diuerfo efficiunt.Eft enim intelligentia motio facultatis intelligentis circa id 20 uod permanet: opinio autem permáfio eius quod ines e circa id quod in motu eft, Vifum auté(hoc hantafíam dico) complexum opinionis cum fenfuconftituit in memoria Idem. Diuerfum veró id rurfus mouet in difcrimine prateritiac prafentis, fi- 2$ mul diuerfitatem& identitaté attingens. Caterüm oportet eam contemperationem, qua corpus müdi conflatü eft, adícifcere ad exemplum proportionis, fecundü quam fuit anima concinnata. Ibienim erat. purus ignis,& terra, qua inter fe contemperari dif- 3O ficulter poffent fuapte natura,immó mixturam omnino& compofitionem refugerent. itaque inter ea medio loco ponens aérem igni, aquam terr propiorem,ifthc primüm commifcuit, deinde horum
opera etiam illa cum his& inter fe contemperauit 5$|
concinnauitque deus.Ita hec etiam Idem& Diuerfum, facultates contrarias& extremitates invicem adver

ANIMAE PROCREAT. m
adverfantes conduxit, nó ipfas per fe:fed duas alias fubftantias,indiuiduam iuxta Idem, diuiduam iuxta Diuerfum conftituens, fuo ordine devinxit:tum illis mixtis has contemperans, itatotam animz for$ mamcontexuit quantum fieri potuit ex differentibus fimilem, ex multis vnam fabricatus. Sunt qui di cant à Platone non re&é pronunciatum Diuerfi na turam mixtu difficilem effe. càm ea non modó non refpuat,fcd etiam amet mutationé: Eiufdem potiüs F naturam, tabilem& à mutationeabhorrentem, nó
facile admififfe mixtionem, fed averfatam fuiffe ac fugiffe,vt fimplex,fincera,& alterationis vacua permaneret. Hzc qui vitio dant Platonijignorát Idem eorum quz femper funt eiufdem mod: effe ideam,
3; Diuerfum eorum quz aliàs aliterafficiuntur, atque huius effe partes quecunque tangat, ea diuidere& alterare ac multa redigere:illius contrahere& com pingere,vt multa ob fimilitudinem vnà nancifcantur formam atq; facultatem. Atq; ha funt vires ani29 mg Vniuerfi. Quz vbi intrauerunt in mortalia& af* fe&ionum capacia corporum inftrumenta,ibi vis bi nariz&indefinite partis magis fefe exerit, forma fimplicis& vnitati affinis facultatis obfcuriüs fubeunte. Neque tamen facile affe&um hominis pror- Anime v;25 fusáratione feparatum deprehenderis, neq; motü r/vm conteintelle&us, cui nihil cupiditatis, ftudij, gaudij, aut ti. molefiiz adfit.Itaq; philofophorum alij ipfos animi fubitos affe&us, rationes vocant:quód omuis concupifcentia,dolor;ira,fint iudicia quzdam. alij vir30 tutes pronunciátab iis pendére affe&ionibus:nam & fortitudini rem adverfus metum,& temperantiz adverfus libidinem,& iufticie adverfus lucri appetitionem effe. lam cüm anima& contemplandi vim habeat,& agendi: confideret autem cüm vniuerfa35 lia tum fingulas res, de quibus has fentire, illa intel ligere dicitur: communis ratio femper circaIdem Diuerfo, circa Diuerfum Eidem occurrens, cona;
Urhhh: nj

x18 PLVTARCHI DE
tur quidem definiendo ac diuidendo feparare vnum à multis ,indiuiduum à diuiduo: non poteft autem finceré in altervtro eorum effe, ideó quód principia vicifsim inter fe cóplicata funt atq; commixta. Atque iccirco receptaculum fübftantiz ex.$ indiuidua& diuidua deus Eodem& Diuerfo confti tuit,vt in differentia effet ordo. Hoc enim erat naÍci.Nam abfque his Idem non habuiffet differentiá, acproindeneque motum neque procreationé: Diuerfum autem ordine caruiffet, ac porró& ortu& t6 conftitutione.Quippe fi E idem, accidiffet,vt diuerfum à Diuerfo eflet,& Diuerfo, vt Idem CORAM nihil tamen hzc participatio genitabile effeciffet. fed tertio opus erat, quod tanquam materia vtrunque in fe reciperet, ab cóque afficeretur. Hzc eft mate- 1$ ria, quam primam deus confüituit ftabilitate rerum mente fola percipiendarum infinitatem mobilitatis corporibus inherentis cü determinaret.Quemadmodum autem vox quzdam bruta eft& nihil fignificat: oratio autem, di&tio in voce fenfum animi 20 exprimens: harmonia porró é fonis& intervallis componitur: acfonus vnum eft& idem, intervallum fonorum eft differentia& diuerfitas:hifq; com mixtis cantilena conficitur. fic pars anima affectionibus obnoxia, indefinita erat& incertis impelle. 25
*— batur mométis: póft definita fuit, cümin diuiduam motus varietatem& omnigenam terminus ac forma intraffet.quz complexa. Idem& Diuerfum, fimi litudinibus difsimilitud inibüfque numerorum é di fcrepantia confenfüm efficientium;viua eft Vniuer- 3o fianima, intelligens, harmoniáque& ratio, ducens necefsitatem cum vi perfuadendi commixtá. Quam Receh inanem acd nomine plerique adficiunt::Ém. pedocles Amiciciam& Difsidium,Heracletus verCM li mundi harmoniam, inflar contentionis que 5; inlyra eft aut arcu, Parmenides lucem& tenebras, Anaxagoras mentem& infinitaté,Zoroaftres deum
& genium
1 o i iud C M ALME
[ i 1 j
NAMUR Tee

ANIMAE PROCREAT.
& genium nominat, illum Oromafdem, hunc genium. Euripides non re&é difiundtiuam particulam copulatiuz loco vfurpauit:
lupiter,necefsitas fiue boc rerum fiet, Mortalium fcu mens.—
pam& necesitas eft,& mens vis ea,quz per omnia penetràt. Aegyptij quidem fabularum involucro rem tegentes aiunt Ori, cüm is effec in iudicio da| IO mnatus,fpiritum& fanguinem patri,carnem&adipem matri fuiffe adiudicata. Animz nulla pars fincera eft, nulla mixturz expers, aut ab aliis fecreta. Harmonia enim occulta melior eft evidente fecundum Heracletum, in qua deus difcrimina& di| 1$ uerfitates commifcens occultauit. Apparettamen | in bruta parte turbulenta natura, in rationem habente ordinata, in fenfibus necef:itas, in mente fui ipfius poteftas. Vis autem defiuiendi vniuerfalia& qu 1n partes non fecentur amplectitur, ob cogna20 tionem.atque contrà facultas diuidendi parcilia;ad indiuidua fertur, torum autem gaudet Fiufdem ia Diuerfum mutatione, vbi ea opusceft. Neque feciüs diuerfi motus ad honeftum& turpe, ad iucundum& moleftum, tum amantium furores,trepida*5 tionéfque,& lu&a honeftatis ftudij contra libidinem,animam demonftrát mixtam effe à diuina perpefsionámque exforte parte,& mortali alia atq; affe&tionibus obnoxia. quarum ipfe alteram appellat cupiditatem voluptatum innatam, alteram opinio39 nem adfcititiam quz optimum expetat. nam affe&ionibus agitabilem facultatem anima ex fe ipfa producit: mentis autem fada eft particeps ,à meliore principio infertz. Atque humus duplicis com munionis ne cceleftis quidem expers eft natura.fed 35 in vtranque partem faciens momenta, aliquando cernitur Eiufdem circuitione vim haberefuam,& gubernare mundum. erit autem temporis portio,&
hhh iij

»5 53 LEJ 55
25 35 »5 »» 35 .5 3» LE 35 5 5 »5
55
nó PLVTARCHI DE
jam fpe fuit, in quaintelligentia hebetetur,& ob: dormiat obliuione obrepente& opplente eius quod ad naturam ipfius eft accommodatum: id autem quodab initio confueuit cum corpore, ab eóque afficitur, trahat pregrauétque,,& curfum Vniuerfi qui in dextra parte eft replicet.non tamen plané eum poterit interrumpere, fed rurfum fefe emer gent meliora,& refpicient ad exemplar dei vnà con vertentis& dirigentis, Ita vndique nobis oftenditur non totam animam opus effe dei:fed cüm fibi to innatam haberet mali portionem, à deo fuiffe digeftam& adornatam, qui vnitate infinitatem definiret, vt fubftantia fieret termini particeps: Eiufdem autem vi& diuerfi ordinem, mutationem& fimilitudinem ad mifceret: hífque omnibus quantum fie 1$ rires finebat communionem invicem& amiciciam numeris& harmonia conciliaret. De quibus etfiau diuiftis fepenumeró, multáfque difputationes, mul ta fcripta cognouiflis, tamen me quoque aliquid breuiter differerein rem eft, priüs tamen Platonis 20 verba proferentem.Vnam,inquitprincipioab vniuerfo portionem: poft hanc, duplam eius abftulit: tertiam huius fefquiplam, prims duplam: quartam fecunda duplam: quintam tertie triplam: fextam o&uplam prime: feptimam vigintifeptencuplam. Secundum hzc impleuit dupla& tripla intervalla, portiones adhuc inde abfcindens,& inter ifta collocans: ita vt in vnoquovis intervallo duz effent medietates: quaruui vna eadem parte extremorum excederet& excederetur; altera eodem 39 numero altero extremorum minor, altero maior effet. Cüm autem fefquialtera, fefquitertia,& fefquio&aua fierent interftitia: ex his compagibus in prioribus intervallis omnia fefquitertia fefquio&auis compleuit,vnicuiq; particulam relinquens. 35 cuius particulz interítitium adfumtum facit rationem, que eft numeri ad numerum, vt termini fint CCLVYI
va
[
$

€crtvi&ccxLirr Hacprimüm quaeritur de numerorum quantitate, deinde de ordipe,tertió de vi.de quantitate, qui lint quos in duplis fumit inter vallis. de ordine, vpone omnes in verfu fint exponendi,vt Theodorus vult,aut vt Crantorin A figu ra,primó in cufpide pofito, deinde duplici ferie, vna duplis,alcera triplis fubiectis.de vi& vfu, quid nam efficiant adíciti ad anime generationem. De prima quaftione vt dicamus, principió eos repudiamus, 3o qui dicunt fatis elfe, fi in ipfis rationibus vim intervallorum& medietatum quibus ea complentur cófideremus:quód do&rina perinde abfoluatur,quofcunque tandem aliquis numeros adfumat,qui fpacia habeant dictis proportionibus recipiendis idox; nea. Nam vtverum fit ij quod dicunt,tamen fine exemplis do&trina fit obfcura, arcemürqueà confideratione cui nonnihil venuftatis philofophice adeft. Etenim fiab vnitate orfi duplos feorfim, feorfim triplos exponamus, vt ipfe precipit fient ordi20 ne 11.1V. 11x,& 111. 1x. xxvir: qui adfumta vnitate có muni principio,& multiplicatione& quatuorterminos porre&a,vniuerfi funt feptem.Non enim hac modoó,fed fpe aliàs quaternarij cü feptenario confenfus elucefcit. Equidemtetra&tys illa feu Quater25 nioà Pythagoricis tantopere predicata, nempe nu merus xxxvi, id habet mirum, quód componitur ex primis quatuor paribus& primis quatuor imparibus numeris*. Fitautem quartum coniugium expofitorum ordine.primó enim coniunguntur r& rr. . 30 Secundum eft parium.*. nam vnitatem primoloco ponit,vt communem;accipítque v 1 1 r,ac deinceps xxvI1I. tantüm non demonfítrans quod in vtroque genere fpacium velit relinqui. Verüm hzc alibi accuratis fübtiliáfque explicari convenit.Reliquum 35 autem inftitutz noflra tractationis eft proprium. Non enim Plato mathematice contemplationis oftentandz gratia, in phyficum argumentum nulla
hh v
ANIMAE PROCREAT. 14
*

Proportio raleflium Forporum,
ia PLVTARCHI DIE
tali reopus habens medietates arithmeticas& harmonicas introduxit: fed quód hacratio maxime conveniret anime compofitioni. Et veró nonnulli
in celeritatibus errátium glóborum, alij in interval lis potiüs,quidam in magnitudinibus ftellarum, aliqui fubrilifsimam fibi rationem fecuti qui videntur
inepicyclorum diametris proportiones iftas que-:
runt: quód videlicet harum gratia opifex animam
calefübus indiderit corporibus in quatuor tributampartes. Multi etiam Pythagoricahuc tradu.
cunb,à medio corporum intervalla triplicátes.Hoc
ita fitfi igni radfcribat,antichthoni(feu terre qua
noftre oppofita eft terre) 117, terrz 1 x, Lune xxvir,
Mercurio r1xxxr Lucifero c cxr um, Soli r2 ccxxix.
qui numerus& quadratus eft,& fimul cubus:itaque
etiam Solem aliàs quadratum, aliàs cubum nominant.fic etiam reliqua triplicando fub rationem reducunt.| Quifané proculà veroaberrant, fi quis
geometricarum eft vfus demonftrationum: oftendüntq; multo probabiliüs ipfis dixiffe qui hinc orfí
funt,quanquam ij contenti quam proxime pronunciaffe vero,exactas rationes non funt confectati. Hi
fic tatuunt, Solis diametrum ad terre diametrum proportione effe duodecupla: terrz ad Lunz, tripla: inerrantium ftellarum que minima videatur, €ius diametrum non effe minorem triente diametri terrz.toti globo terrz ad totum globum Lunz pro portionem effe vigintifeptemcuplá. Luciferi& terrx diametros in dupla, globosin o&upla effe proportione: intervallum ecleptice& vmbrz ad diametrum Lunz,tripla. latitudinem, qná Luna à diametro Signorum in vtranque partem evagatur, vncialem."Tum Lunz adSolem refpe&tus trientum& quadrantum intervallis,eam dimidiam,& vtrinque gibbofam reddunt.vbi autem fex Signa peragrauit, plenilunium tanquà diapafon confonantiam in fex tonis efficit. Sole autem circa folftitia mótus& minimos

ANIMAE PROCREAT. 15
timos& maximos refpe&u equino&iorum conficiente, quibus dici quantitatem auget, noctis minuit,aut contrà: ea ratio in diebus eft primis x x x. Nam à bruma die, adicit fextantem eius exceffus,
$ quonox maxima diem breuifsimü fuperabat.fequétibus xxx diebus,trientem:femiffem reliquis víque
ad zquino&ium:atq; ita fefcuplis& triplis interval
lis inzqualitaté tempus ad zqualitaté reducit.Chal dzi porró veris aiunt ad autumnü rationé effe diaIO teffaron,ad hyemem diapente;ad cftatem diapafon. vt fic recté Euripides definiuerit, quatuor zftatis menfes dicens,totidémq; byemis,binos hyemis, to tidémq; veris:tempeftatib.anni fe ratione diapafon convertentibus.Nónulli terrz locum eum tribuüt,
5 qui eft nerui proflambanomeni, id eft adfcitiin cithara,Lunc,hypatá, Stilboné(fiue is eft Mercurius) & Luciferum in diatonis ac lichanis mouet, Solémque ipfum in medio mefz loco aiunt continere diaafon: à terra fpacio diftantem diapente,ab inerrátib.diateffaron.Sed. neq; horum fcita atq; elegás ratio veritatem attingit,neg; illi omnino exactam rationem fequuntur. Quibus igitur hec nó videntur à Platonis dependere fententiajifta videbuntur admodáad muficas quadrare rationes.Nam cüm fint ud quing; quatrichorda: hypatarü fidium feu fummarum, mediarum, coniun&arum feu fynemmenon, diazeugmenon,id eft deiunctarum,& hyperboleon feu excellentium: aiunt planetas difpofitos effe in
... quinq; intervallis, quorum primá fit à Luna ad Solé ?"& eos qui curfum Solis comitátur Stilbonéatq; Lu ciferü.aliud inde ad Martis ftellà, que Pyroas(quaf; ignita)dicitur.tertiü hinc vfq; ad Phacthonté,qui
eft Iupiter.quartum ab eo ad Phenona fiue Saturnü, quintum iam hinc vfque ad globum ftcllarum fi3; xarum, ita vt foni qui definiunt quatrichordia, rationem habeát errantium ftellarum. Tam hoc quoq; nouimus, veteres duas fides hypatas, tres netas,
po]
x

lb.X. extre fcere.Nam in Republica hoc dicit, O&o fpheras fin 10
mo.
124 PLVTARCHI DE
vnam mefam,& vnam paramefam,feu msfz appofità ftatuiffe: vt foni ftantes numerum erraztium ftellarum referrent.Recentiores proflambaromenon tono quàm eft hypate grauiorem addentes,effecerunt vt totum fyftema difdiapafon contineret: ordinem interim confonátiarum natura confentaneum confuderunt. Sic enim diapente prius fit quàm diateffaron, fi tonus grauis vocis ad hypatenadfcifcatur. Platonem veró conftat acutis fonis aliquem adfcigulas converti,& vnicuiqueSirenem infiftere,quae omnes canant, voce edita cum cateris confonantià quandam conficiente.& ex us omnibus contemperari quendam concentum: atque adeó ipfas diuinas * res canere de progreffu& chorea* o&o neruorum concinnitate. Nam octo erunt etiam primi termini duplarum& triplarum proportionum, vtrobiq; adnumerata vnitate, Sed& Mufas prifci nouem nobis perhibuerunt: quarum oco circa res coeleftes
verfentur,nona terreftres demulceat res, ex turbu- 20
lento errore& inequalitate eas revocans. Cogitate autem cum animis veftris,an nó coelum& res cce leftes fua concinnitate atque fuis motibus agat anim2,qu prudentifsima fit fa&a,& iuftifsima. huiufmodi veró illam reddiderint harmonica rationes. quarum imagines exftentin confpicuis mundi corporibus atque partibus: primaautem atq; preftántifsima vis vifibiliter contemperata fit anima, eámque exhibeat fibi ipfi confonantem atque morigeram,femper optimz ac diuinifsime parti reliquis omnhibus confentientibus. Opifex enim cüm adfumfiffet animam incópofitam,& inordinatis motibus, brutífque,& difcrepantibus inter fe vitiofifaue exagitatam: quzdam definiuit ac conftituit;alia conduxit;atq; inter fe concinnauit,harmonus vfus atq; numeris.quibus equidem vilifsima quoque corpoxajlapides,ligna, cortices ftirpium,beftiarum coagu la,dum
"
n
30
3

ANIMAE PROCREAT. n;
la, dum inter fe coaptanturatq; componuntur,pulcerrimafpectacula,pulcerrimam remediorum& inftrumentorum przbent materiam. Vnde factum eft, vt Zeno etiam Citieus hortaretur adoleícentes ad s fpe&andunm tibicines: vt inde difcerent, quid cornuajligna,calamique poffent ratione ad concentum edendum ea promouente.Nam omnia effe numerorum&milia quod dicunt Pythagorici., id probationem requirit. quód autem omnibus rebus é tátain| yo£qualitate& difsimilitudine communio inter fe focietáfq;& concentus obtigit: eius caufam effe mediocritatem& ordinem numero atq; harmonia con ftantem,ne poctz quidem 1gnorauerunt. Hienim arthmia,quafi articulata aut concinna fi diceres,voI; cauerüt quz amica nobis& cara effent:anarfios au tem,quafi incócinnos, inimicos.nimirum quód inimicicia effet quedam inconcinnitas.& qui in Pindari mortem fcripfit funebre carmen,
Hofpitibus fuit aptus,carus ciuibus ille:
| 20 fatis oftenditfe cócinnitatem& comitatem pro virtute repucaffe.ficvt& ipfe alicvbi Pindarus ait, deo exaudiente virtutem* Cadmum fignificans. Prifci porró theologi,philofophorum vetuftifsimi, mufica inftrumenta in manus deorum imaginibus po25 fuerunt: non fané,quód eos lyraaut cithara ludere putarent: fed quod nullum deo opus convenien: tius effe iudicarent, quàm confonantiam& harmoniam. Sicvtigitur qui proportiones fefquitertias, fefquiplas,atque duplas quarat in iugolyrz, teftugo dine,& clauis,ridiculus fit:(nam quin& hec debeantinter fe longitudinem& crafsiciem habere proportione aptam,dubium non eft: cüm interim harmoniain fidium fit confideranda fonis)ita probabile eft etiam corpora ftellarum, interualla circulorü, 3; converfionum celeritates,tanquam inftrumenta re&o ordine difpofita,fuam habere cüm intér fe, tum ad totam cópagem Vniuerfi proportionem: etiamfi

126
rós quánfitas& menfüralateant. Tamen»topot2 tionibus iftis, quibus vfus eft opifex, numeriíg; adfcribi par eft animzinter fuas partes coricinnitaté, quibus illa predita cüm coelá ipfim innumerisbo-—. nis impleuit: tum quz ad terrá pertinent, tempefta f tum mutationumque dimenfis vicifsirudinibus, optime pulcerriméq; ad procreationem& conferuationem eorum quz nafcerentur,adornauit
Excerpta quaedam 6 Plutarchi commentario de anima procreatione apud Platonem in Tim«o,qu& cuiuis potius,
quam Plutarcho adfcribi debent.
W OnuMzNTARIVs,quiinfcribitur dea?— j nimz procreatione in Timao, refert 29 quz Plato& Platonici magno ftudio difputauerint. Introducit etiam geou£*S metricas quafdam proportiones& fimilitudines,ad anime contemplationem(vt cenfet)
€i conducentes:nec nó muficas quafdam& arithme*5 ticas perceptioncs. Materiam ait informari ab aniina.tribuitque vaiuerfo animam,& tribuit vnicuiq; animali que id terbperet. animam quodá modo or-, tus expertem facit,quodam modo obnoxiam ortui. Materiam eternam,& quam deus anime operain- 30 formauerit. Prauitatem effe germen materia,ne (nquit) deus malorum caufa putetur. Pofidonius (ait)nonlongéà materiaanimam remouit.
Reliqua oimift. funt enim in ipfo libro iifdem ucybis contentas
PLV

^, 117 PbVTAR CHI Amatorize narrationes.
«Gg Lranrr, que vrbs eft Boeotiz,puid ella tuit pulcritudine eximia,nom! Zh| ne Ariftoclea, filia Theophanis I/ARASA Vo 1| Hanc ambiuerunt Strato Orcho41 SN X menius,& Callifthenes Aliartius. E 5:9 5| de his Strato cüm opulentior erat, tum magis amore virginis vidus. viderat enim eam
10 lauantem apud Lebadeam in fonte Hercyne, cani[.
Arifloclea
Strato.
ftrum in facrificio geftaturam Iouis regis. Callifthe- Calliflhenes tamen praferebatur: quód etiam generis pro- pa.
pinquitate puellam attingeret. Theophanes in hac re animi dubius,vt qui Stratonem metueret opibus
15 ac nobilitate omnes poene Bceotos fuperátem, rem
voluit Trophonio diiudicandam permittere, Strato,cui virginis famuli perfuafiffent, eam magis ad ipfüm inciinare, ipfam puellam voluit optione foluta deligere vtrum vellet.Filiain omnium confpectu
20 interrogata, Callifthenem praetulit. Statim pro fe
tulitStrato, iniquo fe animo hunc contemtum ferre.tamé duabus interpofitis dicbus convenit Theophanem atque Calliflhenem, petiitQue, vt quando nuptias ipfi numenaliquod invidiffet,tamen fibi cá
25 ipfis amiciciam paterentur effe integram.Hi non t&tüm approbauerunt ipfius verba, fed etiam ad fefti-. uitatem nuptiarum invitauerunt hominem. Strato fociorum caterua fubornata, multiíq; famulorü fuo rum fubmifsis quifparfim apud iftos abderentur, in
3o infidiis latuit: dum virgo ad fontem Ciffocffam(e.
deraceum diceres)maiorum more defcendens protelaa(quafi initiatiua nuptiarum facra) faceret. Ibi concurfu ex infidiis fa&o e corripuerunt, ipfo vira ginem renenteStratone. Ab altera parte Callifthe35 nes cum fuis manum iniecit(quod cogitatu faci-.
leeft:) puella inter eam concertationem non obferuantibus qui hac illac raptabant periit.Callifthe

1 |
18€JOLVTARCHI
nes fubitó amiffus fuit,nequedicere quifquam po-—|
tuit quid ei accidiffet: iue mortem(ibi ipfe coníci-| uit,fiue exfulij caufa Baeotiam deferuit. Strato palàm fuper virgine feipfum iugulauit.: Purpo quidam Argiuus, cüm hocmoliretur, fj qui patria ipfius inalias omnes Peloponneficiuita-— tes imperium obtineret: primüm infidias tetendit—— Corinthiis. Itaque mifit,quiabiispeterentadole-— fceptes ci5,vigore& fortitudine przftantes:iique—| hos miferüt,duce Dexandro. In animo habebat Phi tg| do iftós per fraudem opprimere, vt Corinthumvi-— ribus deminutá eó faciliüs occuparet, opportunif-— fimam eam munitionemtotius Peloponnefi futu»—— ram:& rem cum quibufdam fociis fuis communica ditjnterquoserat Abro. Hic Dexandro;hofpitio rg ipfius vtenti,rem aperuit. Sic Phliafij ifti ante tem-:
, pus opprimendis ipfis conftitutum, Corinthum evaferunt.Phido auté magno ftudio inquirebat quis confilium hocipfius prodidiffet. Ideo(ibimetuens, Abro, Corinthum profugit,affumta vxore& feruis, 4 inque pago quodam Corinthiaco confedit, cui nomen erat Meliffus. Ibi(ibi filium natum,à loco Meliffum dixit, Huius ergo Melifsi F. A&on formz venuftate& pudicicia omnes fuos equales fuperauit: amatüfque eft à plurimis,maxime Archia, qui 25
enus ab Heraclidis ducens, opibus& potentia res anteibat Corinthiis.Is cüm A&coni non perfuaderet vt fibi fe daret,virapere puerum aggreffus, comefatum venit ad Melifii domum, amicorum& feruorum turba ftipatus. relu&antibus autem patre 39. & amicis;ac vicinis quoque accurrentibus,& eripere puerum nitentibus: A&xon dum vtraq; pars ad fe eum trabit,interit. Archias cum fuis abeunt. Meliffus cadauer filij in Corinthiorum forum cüm attuliffet, atque oftentaffet& à flagitij autoribus vt 3$ poene exigerétur petiiffet: à magiftratu nihil aliud quàm quod eft eius miferitum abftulit.Re ergo infe a

AMATORIAE NARRAT. 5g
&a digreffus,Ifthmicum conventum exfpectauit.ibi confcenfa Neptuni ara, Bacchiadas infectatus verbis,patrifque fui Abronis beneficio commemorato, deos comprecatus de faxis fefe proiecit. Paulo poft $. Corinthios ficcitas& peftisinvaferunt.cámq; confuluiffent deliberatione mali oraculum, miífo ad c&
| remipío Archia: refpondit deus iram effe Neptuni,non ceflaturam,donec A&zonis mortem vlcifce rentur. Hoc vbi audiuit Archias, vltró fibi exfalium
10 à Corintho indixit,& in Siciliam nauigauit,ac Syracufas condidit. ibi cüm duas filias genuiflct, Ortygiam& Syracufam,per fraudem à Telepho necatus eft. quo abvíus ad foedam fuerar libidiné,& qui naui prefectus vnàin Siciliam nauigauerat.
x PAvPERquidam homo, nomine Scedafus,Leu&ris habitauit: qui eft Thefpienfis regionis exiguus vicus.Filiz huic fuerunt duz, Hippo& Miletia: ab aliis Theano& Euexippa nominantur. IpfeSceda. fus virerát bonus,& hofpitalis: quanquam tenui
20 fortuna. Ergoad fe venientes duos Spartanos iuuenes,comiter hofpitio excepir.qui amore puellarum correpti,audere cameri aliquid bonitate Scedafi fue runt prohibiti, Poftridiead Pythium oraculü,quà iter inftituerant, profecti funt. cümque deum de iis
25 quzílatuerant confuluiffent; rurfum per Boeotiam itinere facto in Scedati domo diverterunt. Aberat
tum Leu&tris Scedafus.eius filie, ficvt confueuerát, hofpites exceperunt. ij folas nacti puellas, per vim vitiauerunt. cámq; eas viderent hanc contumeliam
39 iniquifsimé ferre, interfectas in puteum quendam
abieceruntjitaq; difcefferür.Domum reverfus Scedafus,filias nufquam videns,omnia alia quz relique rat falua inveniens, expedire fe ex hac re nequibat. tandem cane mufsitáte& fubinde ad ipfum adcur35 rente,atq; ab ipfo ad puteum redeunte, id quod res etat fufpicatus, inventa ib: liarum cadauera exhau fit.cámq;€ vicinis cognouilffet,viíos pridie fuiffein iii
Ilf. Scedafi t$ Àriflodemus, Leuclrica. calamitas SpartanoTHU,

9o PLVTARCHI
domum ipfius intrantes Lacedemonios eos,quibus etiam pridem hofpitium dediffet: coniecit hocipforum effe facinus.quód tunc etiam perpetuó puellas laudaffent,beatófq; predicaffent, quibus ez nupturz effent. Ergo Spartam contendit;Ephoris rem figuificaturus.Cüm in Argolicam perveniffet,nocte ingruente in cauponam quandam divertit. Eódem tum venitetiam quidam fenex, Orei Heftizatidis in Eubcca ciuis. Hic cüm ingemuiffet, diráq; Lacedamoniis effet imprecatus: 5cedafus hocaudiens, gueeie quidnam mali à Spartanis accepiffet. Tum
enexita rem narrauit.Sum,inquit,Spartanorü fubditus.fed miffus ab eis Ariftodemus qui Oreum gubernaret(harmoftam illi vocát) crudeliter admodü acnefarié egit. Nam amore filij mei captus, cüm ei perfuadere vitium nequiret, vim inferre aggreffus eft, cámq; é palzftra abripere.refiftente aüt pedotri ba,& multis adolefcentibus ad opem filio ferendam accurrentibus: tunc quidé difcefsit. poftridie auté triremi inftru&ta filium illü meum arreptum in vlteriorem continenté traiecit: ibiq; libidini ipfius relu Gantem cüm iugulaffet, Orcum reverfus cóuiuium celebrauit. Ego,qui mature quid actum cflet refciuiffem, corpus filij humaui: Spartámq; profedtus, rem ad Ephoros retuli. fed illi facinoris eius nullam habuerüt rationé.Hzc narratio Scedafi animo moefticiam attulit, fupicanti fuam quoq; caufam Sparta nis cure non futura. fuam interim calamitatem feor fim hofpiti narrauit.is ei hoc confilij dedit,vt neuti quam appellaret Ephoros:fed in Bosotiam reverfus, filiabus fepulcrum códeret.Scedafus nó obtempera uit:fed Spartá profectus ré ad Ephoros detulit.iifq; animum nó advertentibus,ad reges accefsit:atq; ab his digreffus quemvis populariü accedens, fuà mife riam deplorauit. Tandé cüm nihil ageret,per mediá difcurrit vrbem, manüfq; ad Solem intendés,ac rur fum terram iis feriens,evocauitFurias,ac fibi deniq; mortem
jo

y
I |
j
1$
10
Z
39
3;
ihortem confciuit. Verüm enimveró pofteà penas
ÀMATORIAE NARRAT. pi
Sceleráia
luerunt Lacedemonij.Cüm enim in omnes Grecos 9mpyniteé imperium occupauiflent,& vrbibus prz(idia impo- punitas
fuiffent: primüm apud fuos collocatum prafidium Epaminondas Thebanus interfecit. deinde cüm ea de caufa Lacedemonij bellum intuliffent: occurrerütad Leu&ra Thebani, moti omine loci.nam& an té ibi fuerunt liberati: quo tépore Amphi&tyon extorris à Sthenelo factus Thebas venit: eófq; inveniens Chalciden(übus ftipendiarios;interfecto rege Eubo£nfium Chalcodonte,à tributo abfoluit. Evenit a&t,vt omnino fuccumberent in proelio Lacede monij apud ipfum filiarum Scedali monumentum. "Traditum eft ante illum confli&um, Pelopidz vni de du&oribus Thebani exercitus,ob quzdam oftéta quz ipfi non admodum viderentur profpera, de aufpicum fententiis perturbato: in foris adftiuiffe Scedafum,hortanté vt bono effet atiimo;nam Lacedemonios eó ad Leuctra venire,vt Scedafo eiüíque filiabus pcenas pendát.ac iufsiffe,vt ea die quae pugnam effet antegreffura, pullum equinum album ad virginum fepulcrum immolaret. Pelopidam,adhuc Lacedemoniis apud Tegeá caftra habentibus, mififfe qui de eo fepulcro explorarent. cum(q; réita habere ex eius loci incolis accepilfet, cófirmato ani mo exercitum in aciem produxiffe, vi&toriáque effe potitum..
Puocvs Bocotius erat,Glifante vrbe natus.Habuit is filiam Callirhoen pulcritudine, iuxtáq; pudi cicia prftantem.Huius coniugiü expetcbant xxx iuuenes à tota Boeotica iuuentute nobilifsimi.Phocus cüm alias ex aliis dilationes nuptiarum feciffet, à vi fibi metuens: tandé illis vrgentibus, poftulauit vt Apollini Pythio iudicium fponfi filie deligendi permitterent. Illi indignéferentes hác eius orationem,facto impetu hominem interfecerunt.Virgo in eo tumultu effugit, ac per regionem iftam fe proriiiij
1; Phocus. Callirboe; Huppote.—

D PLVTARCHI'' puit, infequentib. ipfam iuuenib.cüm aüc incidiffct inruficosfrumentuminhorreo componeotes,ab| iis feruata eft. occultauerüt enim eam in frumento:—| itáq; ij qui infequebantur tranfuedti funt curfu. Sic| feruata, preftolata eft tempus folennis omniü Boo.*^ torum conventus,que Pambocotia vocantur.quod vbi appulit, Coroneam profe&a fupplex confedicin ara Itonie Mineruz,ac de fcelere procorum cóquefta eft nomine& patria fingulorum indicatis.Mifera ti puella Bocoti,fuccenfuerunt procis.Hi eo cóper- IQ: to,Orchomenum confugerunt:exclufig;ab oppi-—| danis, Hippotas cótenderunt, quod eft oppidulum ad Heliconem inter Thebas& Coroneá fitá.ibi ergo fuerüt recepti. Miferüt deinde"Thebani,qui dedi percuffores Phoci iuberét.cámq; nó dederentur, expeditioné in Hippotas vnà cum aliis Bceotis fece runt, duce Phaedo tum Thebanorum prztore. obfeffoq; oppidulo,quod munitü erat,fiti hoftesin po teftaté redegerunt. Preinde cóprzhenfos homicidas lapidib.obruerunt: reliquos Hippotenfes in fer uituté abduxerunt, murífq;& domib. deftru&is, agrum inter Thebanos& Coronenfes diuiferunt.Ea no£te,quz Hippotarum excidiü pracefsit, vocé ex Helicone crebró auditá tradunt dicentis, Adfum:& procos xxx intellexiffe eam Phoci effe vocem. Qua autem die lapidib.funt obruti, monumentum fenis Phoci Glifante pofitum, crocum ftillaffe.Ph cedo etiam à pugna reverfo nuncium allatum de nata ipfi filiola: cur ominis gratia Nicoftratz nomen fecerit. Arcippvs Lacedemonius exvxore Damocri- 30; ta duas filias fufcepit. Is cüm optime cófuleret reip. rémqj; ex cius vfu gereret, abadverfz fa&ionis hominibus per inuidiá apud Ephoros delatus fuit;iifqs perfuafum mendaci oratione, Alcippum leges convellere inftituiffe.luffus itaq; folum vertere, Sparta?" abiit. Vxorem aüt cum filiabus fequi maritü volenté magiftratus retinuit: publicatis infuper Alcippi bonis,
A Alcippus. Damotrita

5
Jo
.20
QVAEST. NATVRALES. 5
bonis,ne dos effet filiabus. Cüm veró nihilominus effent qui eas ob patris virtutem ambirent: inimici edi&um de non ambiendis eis impetrauerunt. hoc caufz praetendentes,Damocritam fzpenumeró optauiffe ve quáprimüm filie ipfius filios pararent, vltorespaternz iniuriz futuros.Ita vndequaq; circáfcripta Damocrita,publicam exfpecauit folennitatem,qua de more mulieres vnà cüm virginibus,domefticis,& infantibus conveniebant: matrone auté procerum feorfim 1n androne feu conclaui quodam no&em feftiuam ducebant. Tum gladio fuccin&a, vnà cum filiabus in templum fe cótulit, obferuauitQue id tempus, quo vniuerfz in androne myfteria peragebant.Ibi aditibus occlufis, multa ad fores ligna congefsitquz fuerant ad eius feftiuitatis facrificium comparata: ignómq; immifit.Viris autem ad reftinguendum incendium accurrentibus, Damocrita filias,féque fuper eas iugulauit. Lacedzmonij cüm nó haberent in quem defauirent, cadauera Da mocritz& filiarum extra fines proiecerunt. Ob quod facinus irato deo, magnum illum terre mot Lacedemoniis immiffum fuiffe narrant.
PLYTARCHI Quaeftiones naturales.
|| V1» caufz eft, quód arbores aqua | marina nó aluntur? An eadem eft, Q3] ob quam terreftria animalia nó a]| lit marina aqua? nam Plato,Anaxa goras,& Democritus putant,plan »:| tas animalia effe terreftria.Non enim quia aqua marina aliméto eft vt pifcibus,ita etiá
|$5. frirpib.marinis:fic etiá terreftres plantas animaliáq;
nutriet.cüm neq; penetrare pofiit ob crafsiciem fuá radices,neq; furfum cfferri ob fui grauitatem, Graii dj
I
Aqua mavind.

m PLVTARCHI
uem elfe aquam marinam,ac terreftrem,& alia mul^ ra demóftrant,& quód faciliüs füftinet naues,& na* tatores. Aut quia ficcitas maxime officit arboribus? vim auté ficcandi habet aqua marina. que caufa eft quód adverfus putredinem fales valent:& eorum qui in mari lauant corpora,ftatim ficcam habent afperámq; fuperficiem? Vel quód pinguedo iis quorum flirpes terra continentur eft inimica,& invn&a perdit. Multum autem pinguedinis adeft marinz aqua: adeó vt etiam vnà exardefcat, foleamüfq; hor tà tari,ne in flàmam ea iniiciatur? Aut quód aqua marina potui inepta& amara eft fata, vt Ariftoteles ait,admixtione terrz advfte.nam& lixiuium fit dul ci aqua in cinerem incidéte. diffolutio autem eiicit, corrumpítq; id, quod bonum erat& potabile,ficvt in hobis febres humorem in bilem cóvertunt? Quz autéin rubro mari narrant fylueftria& plantas gerxninare, ea fru&um nullum ferunt, aluntur autem à fluuiis multum coeni ingerentibus. itaq; etiam non proculà terra,fed poné eam nafcuntur.
Cvn à pluuiis aquis potiüs quàm affluentib. arbores& feminaadfolent nutriri? An quia,vt Laito vifum, imbres terram fuo i&u divellentes, meatus efficiunt, per quos aqua faciliüs ad radicem penetret? An hocverü n6 eft,fed ignorauit Laitus quód etiam paluftres ftirpes,vt funt tipha,phleon,& vlua, neq; germinant neq; augefcunt,vbi imbres fuo tem pore non decidunt?Verum aüt eft quod Ariftoteles dixit,nouam& recenté effe aquá pluuiam, veterem & exoletálacuá? Quid fi hoc quoq; probabile ma. 39 gis eft,quàm verü? nà& fontiü& fluminü aque fem per funt recentes, fubinde nouis adfluentib. ideóq; ait Heracletus bis in eundé fluuiü neminé poffe defcenderc.Et tamen hz ipfe deteriüs alunt,quàm plu ui aquz.Ergo aqua cceleftis leuis eft atq; acrea,fpi 3$ ritáq; mixta, celeriüs ob tenuitatem deducituratq;
'€lcuatur in plantá? An id maximé alit, quod à re" i a
x
20
| ,

QVAEST. NATVRALES. 13s
da fubigitur? id enim eft conco&io.contrà defe&tus conco&ionis,quando alimentum validius eft,quàm vt ab alendo affici pofsit. Iam tenuia,(implicia,& n fipida facilis mutantur.quorum de fenfu etiam eft $ aqua pluuia: quz in aere nata& vento, pura ac fincera decidit.Fontana autem& terre& locis adfimi lata per que emanat, multis impletur qualitatibus, ob quas ad alendum minus fit commoda, cüm tardiàs mutandam fe corpori nutriendo exhibeat. ImIO brium porró aquas facilé mutari, argumento id eft, quód citis quàm fontanz aut fluuiales putrefcunt, conco&io autem videtur effe putrefadtio,ficvt Empedocles teftatur:
g Ek ligno putrefata aqua füt[ub covtiee uinum. Quid fi nulla promtiüs adferri pote(t caufa,quàm qp dulcis eft imbris aqua& mitis, vbi ftatim à vento emittitur! itaq;& pecus eam bibit libentiüs,& rang imbrem exfpectátes vocé prz gaudio clarioré faci20 unt,tanquá lacuftris aque códimentü pluuiá prefto lantes,& femé dulcedinis d aqu in ftagno infi. Ni & hoc(ignum pluuiz imminentis Aratus pofuit:
Aut clbn gens miferasat; bydris immanibus efca In limo ueterem vane cecinere querelam.
C v& pecori paftores falem proponunt? An, vt plerique putant, vt eo ampliüs alantur atq; craffefcant? nam& appetitum cibi acuit falis acrimonia, & meatus referando cibum faciliàs deducit ad digeftionem. Itaq; etiam graciles& qui parum nutri39? rétur, Herophili difcipulus Apollonius dulcibus ve fci& lica nolebat, fed falfamentis& falfuginem ha bentibus pro cibo vti iubebat: quorum tenuitas táquamin fricationis locum fuccedens, alimentü per meatus corpori apponeret. Aut valetudinis potiüs
35 gratia,& vt abvndantia incideretur nutrimenti, ad lingendum falem oues adfuefaciunt? Aegrotant enim pinguedine nimia contracta.eam vero fales col
ido uj

1v. Imber cum tonitru,
MI Sapor falJis.
uo COPLVTARCHT'^ liquantac diffundunt. IdQ; adeo obferuant, vt(aci: liüs pofsint cas cute exuere.quz enim agolutinat& conftringit cutem pinguedo, rcnuis infirmáque red diturab acrimonia."Tenuatur etiam fauguis falem lingentium: neque coéunt quz intus funt, falibus$ admixtis.Quia& hoc confidera,num magis fecundum fiat inde pecus,& ad coitum pronius.ná canes quoque falamento efo celeriüs concipiunt.& naues quibus fal vchitur,plures alunt mures ob frequé Uorem coitum. IO Cvn aque imbrium qui inter tonitura& fulgura decidunt, ad femina riganda funt aptiores? nam Aftrapz inde,id eft fulgurales,ez dicuntur. An quia multum fpiritus continent, ob conturbationem& admixtionem aeris? Spiritus autem humorem mo- 55 uens,magis eum furfum emittit? An quia tonitrua & fulgura efficit calor in aere contra frigus pugnás: vude fit vt hyeme minimüm tonet, vere plurimum & autumno ob inzqualitatem téperiei.calor autem humorem coquens germinibus eum amicum com- 20 modümque reddit? An quód vere plurima tonitrua& fulgura fiunt ob caufam dictam? vernis auté aquis admodum opus habent femina ante zftatem. itaq; regio quz vere plurima pluuia rigatur,vt Siciliaamultum bonámque fru&um producit. 1$ .. Qui fit, quàd cüm fint oGo fpecies faporum,folum falfum videmus in nullo fru&u nafci? Sané ama rum olea primüm fert,& acidum vua: qui deinde in pinguem alter, alter in vinofum mutantur.fed& acerbus in glandibus palme abit,& aufterus in malis jo ponis in dulcem.quedam cüm punica tum alia ma a acidum faporem fimpliciter obtinent. acris in radicibus& feminibus frequens habetur. An quia falfus fapor non nafcitur, fed exfiftit reliquis corruptis? itaque etiam ftirpibus& feminibus qux nutriuntur, à falfo nihil alimenti apponitur.tátüm nónullis condimenti loco cft,dum abvndátiam aufert. Anfic| |

QVAEST. NATVRALES.^d | An ficvtmari elixando filfuginé& mordacitatem adimunt,ita in calidis à calore falfugo aboletur? An fapor quidem eft, vt Plato ait,aqua per plantam colata.& aqua etiam marina dum colatur, falfuginem g amittit. terreflre enim eft& cra ffarum partium.Itaqueiuxta mare fodientes, incidunt in latices potui aptos. multi etiam cereis valis aquam marinam hau rientes, excipiunt dulcem ac potabilem,percolato quod falfum erat& terreftre. nam& quies,& lonJO giorprocurfus omnino percolatam marinà aquam potabilem facit* cüminfe contineat,& non dimittat terreftres partes.Hac cüm ita fint,probabile cft(tirpes neque extrinfecus falfuginem admittere, neque fi recipiant,in fru&ü excernere.meatus enim yr ob tenuitatem terreftria& crafsis partibus conftan tianon percolant. Autamaroris fpecies cenfenda eft falfugo?fic enim Homerus: —uoniit ore fuo falfaginem amaram
20 Plato etiam ait vtrunque faporem abftergendi vim habere& colliquandi: fed falfum id minus facere, neque effe afperum.Videbitur autem amarum à falfo abvndantia caloris differre: quandoquidem falfum quoque vim exficcandi habet.
25. Qv decaufa fit, vt fi quis crebró per rofcidas arbores tranfeat,membra materiam tangentia lepra corripiantur? An, ficvt Laitus dicebat,roris humor ob tenuitatem de cute aliquid ftringit? Aut ficvt ru bigo humedatis feminibus íncidit,itaà rore viridi39 bus actenuibus quz in fuperficiefunt morfis& colliquatis, afpergo quzdam noxia defertur,& affufa corporis partibus quz maxime funt exfangues, earum fuperficiem mordetatquelancinat? Nam rori natura ineífe quandam rodendi vim, fatis ex eo li35 quet, quód potus graciliores facit:& pingues mulieres tenuibus veftimentis aut lanis roré excipientes, videntur co nimias carnes confumere.
ji v
Que madido capitis de uertice larga fluebat. Odys 3i
VI. Ro,
—————————

18 PLVTARCHI
S IT. QvAMOSRzM hyeme nauigia in fluuiis tadiüs
Ag9a- inceduntjin mari non item? An aer fluuialis femper alioqui grauis& lentus,hyeme ob frigus circüftans magis etiam denfitus,nauigantibus obftat? An fluuiis potis hoc quàm ari àccidittAquam enim im-$: pellens fripus,grauem facit& craffam. quod in clepfydris licet obferuare. tardiàs enim trahunt hyeme quàm zftate. In Thracia apud Pangzum narrat "TTheophraftus fontem effe,cuius aqua idem vas impletum, hyemebis tantum appendat atque zftate. 19 Porró craísiciem aquz in caufa effe vt tardiüs eant naues;ex eo liquet, quód naues fluuiales hyeme ma iora portantonera.aqua enim denfior grauiórq; fa€a magis renititur. Mare autem ne denfetur, calor prohibet. Videtur enim denfatio effe quedam!f
* emollitio.
IX. Cv, cümalij humores dum commouentur& Marina4- veríantur,fiant frigidiores, mare videmus dum fluqua.&ibus exagitatur,incalefcere? An quód aliorum hu
morum WC AGRO adfcititiáà rem,motus expel 20 lit atque differt:maris calorem natiuum exfufcitant potiàs ventiatque augent. Caloris argumentum eft pelluciditas,& quód non denfatur, quanquam terreftris fit& grauis.
Cv perhyemem minüs amar eft guftatu ma- 25 re? hoc enim etiam Dionyfium aiunt referre aquatorem, amarorem maris non plane effe experté dulcedinis,vt quod tot fluuios recipiat.Sol autem cum dulcem ac potabilem eius aquam ob leuitatem in fu perficie verfantem conficiat, idque aftate magis 30 quàm hyeme, quando molliàs eam tangit ob caloris imbecillitatem: relinquitur tá portio multz dul cedinis, que nimiam& virofam temperetatq; mi5e amaritudinem Idque nonnihil etiam aquis po tabilibus contingit. Aeítate enim funt deteriores, 35 fole quod leuifsimum eft& dulcifsimum difsipante.hyemeautem recéns nafcitur dulcedo:cuius e
: ceífe

QVAEST. NATVRALES.$55
Celfe cft mare etiam fieri particeps dum exagitatur,' & in ipfum fluuij fe evoluunt.
Cvn vino aquam marinam affundunt?& ferunt X.
pifcatoribus oraculum datum,quo iubereptur Bac$ chum mari immergere,qui procul à mari abfunt, gy ' pfum Lacynthiam toftaminiiciunt. Vtrum calor remedio eft adverfus refrigerationem? aut potiüs magis eum elidit,reftinguendo vino,& vi eius cor. rumpenda? An Wéró quod in vino eft aqueum& ac-* | 10 reum, ideóque ad mutationem admodum procliue fit,iftitur terrenis inie&tis, quorum natura eft ftipare& denfare.Sales porró cü aqua marina attenuantes ac colliquantes quod alienum eft& fupervacaneum,non qnam foetorem aut putredinem ingeneXj rati. Ac hec,craffa& terreftria grauioribus implicata vnáque deorfum trata fedimentum feu fecem fa ciunt,vinámq; ita purum reddunt,
Cv magis naufeant qui in mari nauigant,quàm Xl
. quiin Ruuiis,etiam coelo tranquillo?Senfuum maxi Nawféd,
20 mé olfa&us naufeam mouet,&animi de motibus metus. nam& tremüt,& horrent,& alui hume&an tur iis,qui imaginando periculum concipiunt. Horum neutrum moleftum eft nauigantibus in flumine.Nam odor omni dulciac potabili aquz familia25 ris eft, nauigatio fine periculo. In mari& odor info lens moleftiam adfert,& metuuntfibi, prefenti de futuro fidem non habentes.Itaque tranquillitas foris nihil prodeft, dum animus zítuans ac perturbatus, corpus quoque tumultu opplet.
Cvn mare oleo confperfum, pellucidum fit& X!T. tranquillum?An, vt Ariftoteles inquit,fpiritus à le- Olei. aqua uitate delabens, i&um nullum infert, neq; flu&um"47 ciet? Aut hoc probabiliter di&um eft refpectu externorum. Vrinatores quidem dicuotur oleum in
$85 os fumere,eóque efflato lucem in fundo habere, ac pellucidam reddere aquam. vbi lapfum fpiritus pro £aufa adducere non eft integrum. Cogitandum er

140 PLVTARCHI
go; num mare, quod terrenum eft atque inequale; oleum fua denfitate cogat atque complanet: atque mare in fe coactü relinquat meatus& pelluciditatem vifui penetrabilem. Aut quia natura aer mari permixtus lucidus eft, conturbandóq; inequalis fit & vmbrofus: oleo inzqualitatem fua denfitatelg-' uigante, equabilitatem pelluciditatéQ; recuperat? "QvawosnzM hyememagis quàm zftate piícatorum retia putrefcunt? cim alusfebus hoc eftate magis eveniat. An eaeft caufa,quam Theophraftus 10: adfert? Calorem nimirum frigori cedere,& ab eo circumcircà conftringi. hinc calidiores in profundo maris fieri aquas: vt& in terra.Itaque etiam fon tanz aque tépidiores funt per hyemem, magífque vaporantlacus& flumina. nam calor in imum con- rg. cluditur à prevalente frigore. Aut putredo nulla retibus áccidit tum temporis? Etenim frigore concreta& exficcata, cüm ab vndis eo faciliüs rumpun tur, aliquid patiuntur fimile putrefa&ionis& ob vditatem corruptionis. magis enim laborantinge- 26 lu:(ficvt& nerui intenti lacerantur) quia tunc frequentiüs maretempeftatibus exagitatur, Ideóretia pifcatores ftipant tin&uris atque denfant, metuentes diffolutioné. Nam alioqui nulla re tin&um rete aut invn&um faciliüs falleret pifces: cüm lini color fit acreus,& in mari facile lateat.
QvAnz Dorienfibus eft mala feni congeftio?An maléconvehitur fenum complutum: fecatur enim non arida herba, fed viridis: vnde mox putrefcit aqua pluuia rigata. Cüm autem compluitur ante 30 meffem frumentum, id ei auxilio eft adverfus calidos& auftrinos ventos: qui aliàs non finerent denfari in fpica fru&um, fed fua calliditate impedirent coalitionem ac difsipareot, nifi terra rigatahumor
xv, adeffet qui fpicam refrigeraret atquehumedtaret,. 35 Triici,bor, Qv^v ROPTER pinguis& profunda terra tritideum, Ci eft ferax, hordei ea potiüs quz tenuior ef? An quia

QVAEST. NATVRALES. 1g
quia feminum validiora ampliore indigent alimento:infirmioraleui& tenui? Eft autem hordeum tri tico imbecillius&laxius. itaque etiam non admodum largé nutrit. Teftimonium huic rationi inde fuggeritur, quód triticum iftud, cui à proventu rrimeftri nomen eftin aliquantum ficcis agris faciliüs provenit: cüm fit exfuccum& minori indigeat nutrimento;ideóque facilids abfoluatur.
Cv dicunt,?XVL
"Triticum ín caeno ferite, bordeumtt in puluere?
An quia,vt diximus,triticum conficere plus alimen ti poteft: hordeum non fert eius copiam,fed ea obrutur?. Auttriticum, cüm fit denfum& lignofum, meliüs provenitin humido emollitum& laxatá folo:hordeo autem ob raritatem ab initio cómodum eftíccius? Autquiaob calorem congruit temperies& innoxia eft: frigidius autem efthordeü. Aut verenturin ficco triticum ferere, formicarum cauf2, que ftatim ei infidiantur- hordeum autem nó ita acie ex portareac differre poffunt, cüm fit grandiufculum.
Cv& equorü potiüs quàm equarum fetis vtun- X VIL turad funiculum vnde hamus fufpenditur? An vt sete. aliis in partib.ita hec quoq; robufliora funt mafcula femineis? Aut quia equarü fete lotio fubinde madefa&te funt deteriores.
Qvanzr teutbisconfpeda,fignumeftmagne XITX.— tempeflatis? An quia omnes pifces,qui de mollium Malacia;ps funt genere,(Gréci malacia vocant)frigus difficul. /9 gens, ter ferunt,ob carnis nuditatem& tenuitatem? nam neque tefta, neque cute,neque fquama integuntur, intüfque duras habent offeáfq; partes: vnde& nomen iis fa&um.Ergo facilé fentiunt tempeftatem fu turam,cür tam citó à frigore afficiantur. Itaque po lypusin terram excurrens,& faxa ample&tensjindi-| cium eft venti iam lam prorupturi. teuthis auté exilit fugiens frigus, ac tumultum qui in profundo

142 PLVTARKCHI maris eft, nam prz ceteris malaciis ille pifcis tene ram habet carnem,& attritu facilem.
xix. Cvn colorem mutat polypus? An,vt Theophra
Polypss, ftus fcribit,quia natura timidü eft animaljideó perturbatus vnà citm fpiritu etiá colorem: mutat? ideó$ quoque di&um eft:
Miad.sag:.— Semper degeneris mutatttr enim color,—
Quid fi hoc ad mutationem fufficit, nó ad id etiam, quod omnes colores refert? Sic enim colorem mutat polypus, vt eum fimilem faciat cuiufvis faxi co- 19 lori ad quod accedit.Hinc illud Pindari;
Marine beftie colori Aduerte mentem, 7 fie uafer omnibus Verfare in urbibus. & Theognidis: Polypodis fac morem imiteris uer[icolorís: Cui fubit is, femper fit fimilis lapidi. atque hoc verfutia& calliditate przffantes aiunt ftudio habere, vt fallendi cos graria quibus cum a- 2o guntfemper polypü&mulentur. Autcenfent eum cute tanquam vefte vti ita facilà eam vbi vult induendo atque exuendo. Quid fi polypus huic affoioni principium metufuo fuppeditat, caufz propriz in aliis funt... Cogita enim quod Empedo- 25 cles dixit: Hoc ntoris;vebus defluxus omnibus effe. non enim animalia modó& flirpes,& terra,& mare,fed etiam lapidesà fe continenter dimittunt mul tos defluxus,&»s etiam atque ferrü. Nam corrum 39 puntur omnia,& olent: quia femper aliquid defluit. & tractiones aut infültationes faciunt defluxibus, alij cóplexus eorum,alij i&us,alij impulfiones quaf dam& circuitionzs fupponentes. maximé autem fa Xorum marinorum, yuando mari ea adíperguntur 35 *& refrigerantur, aiunt adfiduó quzdam abradi mul taac tenuia ramenta. qua non áccidant ad alia corpora,

QVAEST. NATVRALES. 15 pora, fed vel dilabantur ob meatuum denfitatem, vel éxcidant per rariores. Polypi autem caro, quod adípe&us ipfe pofsit iudicare, eft cauernofa, meatuum plena, defluxuáümque capax. Is ergo quando fibi timet,mutato fpiritu fefe mutans, tanquam con ftringit corpus, contrahítque& aliquandiu intra fe contrahit exceptos vicinos defluxus. Quippe afperitas vnà cü mollicie flagella exhibés particulis que offeruntur& nó difsipantur, fed congregátur, cum
** Li Argumentum caufz permagnum eft, quód neq; po lypus quarumvis imitatur rerum colorem quib.appropinquat, neque chamzleon albarum: fed vterq; iis tantüm adfimilatur, quarum defluxibus meatus proportione habet refpondentes.:
Qvi» eft caufz,quód lacryma fylueftrium fuum X X. dulcis eft,cerui falfa,& vitiofa? Videtur in caufa ef- Apri laeryfehorum animalium calor& frigus. Nam frigidus 4« eft ceruus,aper admodum calidus& igneus.itaque ille fugit, hic fe defendit adverfus infectantes: cüm quidem maximé excandefcentia ei lacrymas exprimit. multo enim accidente ad oculos calore(ficvt dixit Homerus:
Igne oculos ardens. fetis; borrentibus afper-) 0dy/ 7,445 id quod eliquatur,dulce redditur. Quidam infententiam Empedoclis concedüt,qui à fanguine conturbato excernilacrymam putauit, quo modo ferum à la&e agitato. Cüm itaqueaprorum fanguis ob calorem afper fit& niger: tenuis& aquofus cer30 uorum: confentaneum elt tale effe quod ira concitatum alterum, timore confternatum alterum animalium excernit.
e de caufa fues domeflicz fepe pariuntjalie- X XT, Que alio tempore: fylueftres femel,& feré fub idem Sues.apr?. omnes tempus: nimirum diebus ineuntis eftatis.vn deillud quoque dictum eft:
Non iam noe pluet, qua feeui uxor parit apri

u4 C PLVTARCHE: v5
An quia ob alimenti multitudinem coitus domeftiz carum eft vberior? alimenti enim abvndantiam excrementum fecundum& ftirpibus& animalibus pa rit. lam porce fylueftres fuapte opera, ídque cum metu,quarunt paftum.domefticis femper fuppeditantalia natiua;alia comparata alimenta. An potiüs Ocio& exercitationi illud adfcribendü fit? Etenim domefticz quiefcunt, neque procul evagari volunt à fubulcis. agreftes in montes fefe conferunt;ac cir
cumcurfitant: qua ratione etiam nutrimentum dif. 19
ferunt, ínque totum corpus infumunt.Proinde fiue ob perpetuam confuetudinem, fiue ob excrementi abvndantiam,(iue quia vnà pafcuntur gregatim fe1inz cum maribus,domefticz fues mentionem coi tus adferunt,libidinémque concitant. quod dehominibusfcripfit Empedocles,* Agreftium autem, quia feorfim pafcuntur,concupifcentia hebetatur atque exftinguituramoris& con Hifl. ani- fuetudinis vacuitate. An& id verum eft quod Arimal.6.18. ftoteles dicit, aprum ab Homero chlunem dictum, Iliad.i, 555. quód vnicum haberet reftem.plerorüq; enim aprorum,dum truncis fefe adfricant,elidi teftes.
XxXIL Cvn vrízx manus eft fuauifsima,& efu iucundifVifepedes fima? Quia que partes corporis maximé concoprore.— quuntalimentum,earum dulcifsima fit caro. Optimé autem concoquit,quod tranfpirat,dum maxime mouetur& exercetur. Vríaautem creberrime mouet anteriores pedes inrer eundum& currendum, & resqua(i manibus contre&andum.
15
20
M
XXHIL— Qyamsz vernotempore veftigia ferarum dif- 30
Veftstia fé-&culter indagantur? An quia canes, vt ait Emyamm:— pedocles, Naribus indagant ueftigía eerta ferarum,
defluxus iis haurientes,quos fere in folo relinquit?
eos autem obícurant vere a€ confundunt plerique 35
odores plantarum& germinum veftigiis fefe fuperfternentiü, faciántq; vtab odorandis iis canesaberrent.

QVAEST. NATVRALES. rm, errent. Itaqueapud Aetnam in Sicilianemo canes
ad venandum educit, quód ibi multum floreat ac
toto arino pullulet origanü locique ad(iduus odor
bonus abripiat ferarum veftigia. Fabula etiam fer5. tur,Proferpinam ibi cüm flores legeret raptá à Plu tone fuiffe: ideóque illum locum venerantes tanquam afylum fió infidiari pafcentib.ibi animalibus,
Cvm circa plenilunia minime indagantur e ve- XXIV.
figiis fere? Anob didam mod caufam? Nam ple- 5; JO nilunia rorem fpargunt. itaque Alcman rorem 1ouis& Lunz filiam in Carmine dixit:;
Ros Iouis proles alit, atque Lune duc.
Efl enim ros pluuia imbecillis ac languida, vt& calorLunz parum eft validus. itaque trahit& terrave B5 Solfedinaltum evehere& pertrahere cüm nó poffit, dimittit.
Cvn indagationem difficilem reddit pruina?An XXV, quód ferz procul é luftris fuis prodire ob frigus cef fantes, non niulta edunt figna t ideó etiam aiunt ea ,. vicinis parcere, ne affligantur long? vagantia per hyemem,fed femper in vicinia pofsint pafcere. Aut quia locum indagini aptum oportet non veftigia tantum, fed etiam odorem exhibere?mouent autem
I&uro quz à calore foluüncur molliter atquela.arnimium frigus obiectum odores conftrin git,neque fluere& ad fenfum accidere(init. Itaque euam vnguentaac vinum minüs olere hyeme& in frigore aiunt: aér enim tunc concretus in fe odores continet,neque patitur differri. 39 Qv» reieft, quód bruta animalia(uis morbis x x vr, | remedia quzrunt atque fedantur,& eorum vía ple Animali runqueadiuuantur? Canes enim herbam edunt evo remedia. mendz bilis caufa. fues cancros fluuiales petunt, quorum efü capitis dolori medentur. teftudo, vbi 35 carnem vipere edit,origano deinde vefcitur. vrfam | aiuntquando fáftidio& naufea incipit repleri, lingua formicas excipere,iifque devoratis(anari.Hxc kkk
20

d
146 PLVTARCHI
quidem neque experientia iftis, neque fortuito v^ fufunt cognita. Num iter» ficvt aper cera odore fuo,& vulturem cadauera mouenr, eminüfque allicuunt:ita fuem cancri,origanum teftudinem, for mice vrfam odoribus ac defluxibus ad eorum na-$ turam accommodatis trahunt,non fenfus vtilitatis ratione habita agit?An potiüs temperamenta corporum animalibus adferunt appetitiones? quz 1n morbis 10generant diuerfas acrimonias, dulcedines,& alias qualitates infolentes atq; abfurdas,muz 1o tatis humoribus. quod liquet in grauidis mulieribus,que lapides& terram edunt.[taque etiam medici periti ex appetitionibus dgrotantium de co, rum vel falute vel interitu prefagiüt.& narrat Mnafitheus medicus initio morbi pulmonum eum qui rg cepas appetat,feruari, qui ficus,perire:quód tempe ramentum affe&tui, affe&ui appetitus fit confequés. Probabile igitur eft etiam beftias, quz non plané in lethales fncidunt morbos, ita affici ac temperari,vt temperiem fequendo feranturad fua quodque remedia.
QvaMozRzM muftum,Íi vasà frigoreambiatut, dulce permanetlongo tempore? An quia co&io eft mufti in vini mutatio? coctioni autem obftat frigus,quiaà caloreeafit. Aut contrà proprius 2$ eft vux fapor dulcis, ideóque maturuiffe dicitur, quando dulcedo eft zqualitér per eam diffufa? Frigus autem non finens exhalare calorem vuz, fed
. continens intus, couferuat dulcedinem mufti. At-.— que eadem eft caufa quód vbi pluuia eft vindemia, 3o muftum minus feruet.nam efferucfcentia à calore eft,quem inhibet frigus.
Cvn de feris omnium minime vrfus retia corro dit? An quia dentes intime in ri&uhabens lina iis non attingit, labiis anté ob crafsiciem& magnitu- gg dinem cocuntibus? Aut potiüs robore fretus eam a nibus rüpit,laqueófq; divellit? Aut(imul& manib.
vtitur

QVAEST. NATVRALES. mq? vtitur&ore, illis caffes diripiens, hoc fe defendeu$ adverfus venatores.Maximü ei prefidium eft in voz Jeitione ide potiüs quàm moliatur lina divel lere, fzpefe evo uitjitáque falutem confequitur,nihil dentium auxilio opus habens.
QvazNAM eltcaufi, quód trigidas aquas noi X XIX admiramur,admiramur calidas? cüm conftet vt ha- Erw: rum caufa eft calor,ita illarü effe frigus. Noa enim probanda eft quorundam opinio, qui calorem effe vim,frigus nó nifi eius priuationem cenfent: vt ens magis cadía fit, quàm non eus. Sed videtur natura ádmirationem rebus raris attribuiffe, vt queratüt quo pa&o fiat quod raró fit.
Vides fablime bunc fufum immodevatum etbera, te Euripide
Qui tenero terram circumuettu ampletitur? Cie it Nat; deor.
quàm is multa noctu fpé&acula exhibet, quantam interdiu pulcritudinem?pleriq; horum naturá* ar cus autem caeleftes,& picture nubium iucunde,&
;&ulgores bullaruni in modum erurmpentes, quibus exornatum eft—*:
Cv vitesfteriles—.*** caprorim nimis pingues minüs funt ad procreán- j dum apti,& prz adipe vix cocunt. Semen enim abvndantia eft alimenti, quod corpori exhibetur. Cüm itaque vel átiimal vel planta corporis coüftitutiorem validam adipifcitur,& craffefcit:id iidicio eft,intus nutrimentum omne confumi,& excre rentum vel nullum,vel exiguum& flerile relinqui. 36 Cvn vitis vino,maxime quod ex ipfa natum fit, XXX miadefacta perit? An ficvt caluicies áccidit multum Viro, vini potantibus, calore vini humorem evaporante?aut x * vinofüm eft,ficvt ait Empedocles: 35— Wnligno putrefata aqua fit[ub cortice lignum. üm ergo extrinfecus vino vitis rigatur, id quafi
1güis viti fit, vímque nutrientem abolet. Aut,quia
kkk ij

148 meto vis eft ftipandi, radicibus fubit, meatüfq; con ftringit, non permittit humori tranfitum in plantam, quo alatur& vigeat? An id magis etiam contra naturam videtur, vt in vitem redeat quod ex ea abiit? floruit enim humore qui in plantis eft.& neq;$ alere,nequeapponere,neq;parseffe** x
Defunt multa, Gybertus Longolius€ Medio lanenfi codice adbuc otto queftiones fe adiceijfe fcripfit.eius videndi nunquam mibi copi4contigit, G, X.
P.v

149| IPLvVTARCHI Sympofiacón,id eft Cóviualíum difputationum líber primus.
QvarsTrio PRIMA. An philofophandum fit inter pocula.
SRovzR2rvM illudSofiSene confer buc ll cio, Odi memorem compotorem, Macrobs Sa funt qui in épiftathmos,hoc eft bi- twrnal.7.1. bendi magiftros fiue arbitros in conviuiis referendum putent, qui RÉEL Àj plerunque ea in re importuni funt & immoderati. etenim Dorienfes in Sicilia qui degunt, magiftrum bibendi in conviuio Mnamona(id 2o cft nemorem)appellaffe exiftimantur. Alij adagium illud imperare cenfent obliuionem eorum qua inter pocula dicuntur atque aguntur. ideóque maiorum noftrorum ritu Obliuio& ferula vna cü Baccho dedicantur: quo indicatur aut nihil eorum in memoria habendum quz per vinum peccantur,aut leui omnino ac puerili poena corrigendü effe.Ouan do autem tibi quoque videtur obltuio malorum re vera effe bona,quod idem Euripides pronunciauit: Orefla; prorfus autem obliuione conterere quz inter pocu la fiuntjnon modó adverfari menfz officio, quod ei tribuitur amiciciarum conciliandarum: fed haberi etiam qui contrarium teftentur przftantifsimi viri Plato, Xenophon, Ariftoteles, Speufippus, Epicu-» rus,Hieronymus,Dio Academicus, qui opereprecium cenfuerunt colloquia confcribere in cóviuio habita, exiftimauerütQ; debere nos colligere quidquid de rebus ad humanitatem pertinentibus mekkk 1j

$o PLVTARCHI
moria dignum fparfim vel apud exteros v:l in Gre cia in menfa& inter pocula difpuratum fit: ego id opus aggreffus, tres iam ad te mifilibros, quorum vnufquifq; decem cópleéteretur queftiones:miffurus etiam breui reliquos,fi tibi hec videbuntur non planéàMufarum& Bacchi venuftatealiena.— Primum locum huic quzftioni tribuimus, Sírne inter pocula philofophandum? Meminifti enim aliquando Athenis quzftione poft ceenam obortaaninvi-| no,& quatenus vtendum eflet philofophicis difpu- 1o tationibus, Ariftonem, quitum vnàaderat,dixiffe:—| SGáatne igitur, dij boni, qui in conviuio philofophie locum denegent? Tunc ego:Equidem funtaiebam, amice.€ veró admodum grauem fimulantes feueritatem, philofophiam dicunttanquam matremfa- I$ miliàs non debere loqui inter pocula: Perfáfque laudant, qui non cum vxoribus, fed pellicibus fuis inebrientur atque faltent. eodémque modoà nobis yolüt muficá& hifttiones introduci, philofophiam omitti:quód neq; nos tum feriis vacare rebus pofsi 2o mus,neque ill? ad colludendum fit idonea. pam Ifo cratem quoque rhetorem in conviulo vt oraret rogatum,nihil aliud dignatum dicere, quàm hoc vni: Quz ipfe noffet, ea in przfentia non effe tempeftiua: que yero prafens tempus requireret, eorum fe 25 effe ignarum. Ibi tum Crato exclamans,Probé(inquit) per Bacchum, eierauit orationem, fiquidem erat tales conferturus verborü comprehenfiones, quz Gratias fuerant€ conviuio exturbaturg. Sed - non fimilia funt, opinor,hzc, orationem rhetoricá, 3 & philofophicam cotiviuio excludere, Alia enim eft philofophiz caufa, quam, vtpote artem vitz magiftram, par eft nullo etiam à ioco, ludo,aut oblectatione abeffe, adeffe omnibus,modümque& morem imponere. nififorté temperantiá ctiam& iufticiam yelimus à conviuiis arcere, feveritatem earum przfcribendo. Quód 6i tanquam Oreftem qui MeipieT ant

SYMPOSIACON I 151
bant cóviuio,legib.imperato ilétio adhibito eden- Vide Eurip; dum nobis bibendámq; effet:nó infelixhoc noftra lphrg-Taw. infcitiz nobis effet remedium. Si auté Bacchus veré eft Ly&us& Liber,ac maxime foluitlinguà frenis li $- bertatémq; voci plurimá concedit:ftultü ego arbitror effe,intempeftiuá velle orationis abvndantiam optimis exuere fermonibus.& cüm in fcholis difpu tetur de officio conviuarum;ac quz fit virtus com!— potoris,quomodo vtendum vino:ex ipfis conviuiis 19. tollere philofophiam, tanquáre comprobare quod verbis docetnon valenté.Hac cüm tu diceres, Non effa equum vthac de readverfus Cratonem difputaremus: finem tamen& notam eorum de quib.inter pocula philofopharemur querere iuberes,vt efD fugereturid, quod nó ineleganti ioco torqueturiu contentiofos& fophiftico morbo laborantes,
Nunc ite ad cenam,ut pugnandi copia detur. Uia. so
nófq; ad id difquirendum exhortarere.ego,Id prio mum,inquam, confideraudü pucihie- C fint qui vnà adfunt.Si enim in conviuio fint plures litterati, vtin Agathonis Socrates, Phadri,Paufaniz,Eryximachi,&in Callig Charmidas, Antifthenes,Hermogenes, aliq horum fimiles:cócedemus iis vfum
25 fermonum philofophicorum, vt non minüs Mufis, quàm Nymphis Bacchum diluant.quem hz corporibus mitem,illz animis re vera Malichium& Charidotam, hoc eft benignum& beneficá, praftabüt. Etenim fi pauci quidam inter(int rudes,tanquà mutz littere in apr) vocalium cótenti inter frequen tes eruditos, foni cuiufdam non omnino inconcinni,& intelligentiz fient participes. Vbi autem multitudo erit talium hominum,qui cuiufcunqueauis, , merubautligni malunt, quàm philofophi vocem au 35 dire:vtileeft Pififtratum emulari.Is càm ei quedam cum filiis difcordia incidiffet, fentirétq; hocinimicis gaudio effe, advocata concione dixit: Voluiffe
kkk iii
39

0d.;22o
lbid.a42.
iun—CIUPLYTARCHI
ipfum liberis fuis per(uadere fuam fententiam: quia autem obftinaté diffentirent, fe ipfis obfecuturum. Sic etiam philofophus inter conviuas nó admitten tes ipfius orationem,mutato inflituto iis morem ge ret,eorümg; rationem probabit, quatenus decoro 5 fuo non repugnat:fciétq:, homines oratione vti infirumento rhetorices, philofophari poffe etiam taCentcs, iocantes,atq; adeo etia dicteriis impetitos & impetentes.Non enim modó extrema eft iniufticia,vt ait lato,iuftum videri cüm non fis:fed etiam IO fummz fcientie philofophariita vt hoc non videaris agere,& ludentem res ferias conficere. Atq;vt Bacche inermes apud Euripidem,& ferro carentes, thyrfulis fuis feriunt& fauciant eos quosadoriuntur;ita verorum philofophorum& fales,& rifus eos I$ qui non plané funt ftupidi mouent aliquo modo,& Circumagunt. Fxiftimo etiam quoddam conviuiis accommodatum efle narrationum genus, quarum alias hiftoria fuggerit, alias fumere é reb. occurrentibus licet, multa philofophice do&rinz exempla, 20 multa pietatis habentes, ftudiámq; emulandi faa fortiter, magnanimé, benigné, humaniter,ingenerantia.quibus fi quis apud nec opinantes quicquam tale vtaturjis bibentes tanquam pedagogus moderans,non minima ebrietatis mala intercluferit.Sunt*$ qui bugloffa vino admifcent, aut folum rigant verbenarum adiantorámque fuccis imbuta aqua,quód hac conviuiis hilaritatem aliquam& comitatem pa rare opinanturzimitantes Homericam Helená, quae vino medicamentum iniecerit. neque intelligunt 30 fabulam illam longo itinere ex Aegypto vfque dedu&am tandem in fermones decoros& elegantes definere. Bibentibus enim narrat Helena de Vliffe,
Vifrata quantum tolerdrit mentelaborem, 3$ Cin fe uerberibus facd? multaffet acerbis,— Bc cetera.* hoc enim fuit opinor illud moeroréabolés nepéhes is BiesrOre aoo Senes

SYMPOSIACON L 15
medicamentum,omnemque amoliens dolorem,ora tio przfenti rei& eventibus accommodata, Porró autem elegantiore doctrina prediti homines,etiam fiita philofophentur, vt id prefe haud obfcuré ferant: tamen oratione probabili ádqueperfuadendum apta magis vtuntur,quàm violentia demóftrationum. Vides enim vt Platoin Conviuio deFine eiflerens,& primario bono,omninóque theologica tractans, tamen non contendar demonftrationem, neque more fuo luctatoré referat, qui validis& inevitabilibus adverfarium conftringat nexibus: fed mollioribus fumtionibus,exemplis,ac fabulis fidem conviuis faciat.Ceterüm ipfe etiam quaftiones effe debent magis familiares atque note,& interroga tiones moderatz,neq; nimis fübtiles: neiis rudiores opprimantur autà colloquio fugentur. Sicvtenim compotores ita folent à conviuio difcedere, vt adfaltationem fe aut choreas conferant: fi veró ad. depugnandum armis,aut difcum ia&andum eos co209 gas,non modó iniucundum, fed& damnofum fuerit conviuium.fic animos quzftiones faciles concin né& vtiliter mouent: à contentiofis autem, vtait Democritus,& perplexis vitilitigationibus abflinedum:quz& proponentem eas in rebus tenuibus& 25 intelle&u difficilibus molefté occupant,& prefentibus funt odiofz. Nam vt vinijita orationis quoq; adomnes conviuas pertinens effe debet communitas. Qui veró quzftiones proponuntabftrufas,ij ab hacnon minis abfunt,quàm grus& vulpes Acfopi. 39 dehis vulpes ad coenam inuitate grui pultem tenué in tabula propofuit, quam ob liquorem hec diffluentem edere nequiretaut roftro prehendere, itáq; ridicula effet.vicifsim grus vulpi ad conviuium vocatz cibum in laguncula propofuit,quz tenue habe 3; ret&longum collum, vt ipfa vulpeinterim efurien te perid roftroinferto cibü nullo capere poflet negocio.Ita etiam quádo philofophi inter pocula fub| kkx v

Scolium cav mes.
54 PLVTARCHI
tiles& diale&icas queftiones fufcipientes religuis nihil earum intelligentibus moleftiam exhibent: hi contrà incantationes,narrationes nugarum plenas, fermones illiberales,atq; forenfes proferunt:actum eft de conviualis focietatis fine,& contumelia Bac- g cbus afficitur, Sicvtitaque,cüm Phrynichi& AeÍchyli trageediz in res ludicras& fabulofas detorquerentur,dictum fuit, Quid hzc ad Bacchum? ita mihi fepe íncidit diceread eos qui in conviuia argutias fophiftarü traherent: S gm quid hec ad 1o Bacchü* Cantat enim fortaffe aliquis Scolion quod vocatur carmen, quafi obliquum fi diceres, cratere in mediü propofito,& corollis diftributis,quas deus libertatem donans nobis imponit,non honeftum autem,neq; conviuio aptum, Quandoquidem fco- 15 lia etiam dicunt non effe genus cantilenz obfcure condire: fed quia primüm folerent cantare peanem deo vnaomnes voce,laudes ipfius celebfando: deinde vnvfquifque propriam cantilenam, acceptam myrto,quam ex eo afaron appellabant,quód canta- 20 ret i5 cui tradita ea effet.Et quia deinde lyra circum lata,eruditus illud carmen concinne modulabatur, recufabant rudes mufice: fcolion fuit nominatum, quód neque facile effet, neque omnibus commune carmé.Alij myrtum nó ordine traditam fuiffe aiunt, fed àle&ulo in le&ulum tranfmiffam: ita vt qui primus ceciniffet, primo in fecunda menfa eam mitteret, is primo tertie: eodémque modo fecundifecundis.itaque ob varietatem& flexuum multitudinem in circuitione fcolion fuiffe dicum,
Qyazsrio SECVNDA, An conuiua^, qui conuiuio excipit, ipfe debeat collocare: am vero collocationem conutwarum arbitrio permittere.
"T M 0 frater meus cüm excepiffet conviuio com* plures,ynumquenque eq quo liberet loco iufiit accum35

[
SYMPOSIACON L1"$ &ccumbere: ideó quàd& hofpites,& ciues,& fami liares,& domeftici, denique variorum generum homines erant quos In vitauerat. Cüm ià adeflent multi, quidam velvti€ comoedia bellé pratextatus, veftitu nimio& comitatu puerorum aliquantum infolentior,víque ad fores pervenit ccenaculi: cámque oculis pervagatus effet perfonas accumbentium,inredi noluit;fed proripuitfefe,multífque qui retraSHRE hominem accurrentibus negauit locum fibi 3o ipfo dignum effe relitum.Hunc ergo qui accumbe' bant effuse ridentes,iuffere cum gaudio& fauftis o7 minibus domo emitti.multi enim iam mediocriter adbiberant. Finita ccena,pater me,qui longius ab illo difcumbebam,alloquens; Timon;inquit,& ego iy teiudicem noftre controverfiz ftatuimus. iamdudum enim abs me obiurgatur hofpitis iftius gratia. Nam fiab initio vti iufferam locum cuique fuum adfignaffet, nonimpegiffet nobis ordinis confufi crimen homo ille,gnarus zo: Ordine quema, fuo peditemfte equitemue locare, Sané Paulum quoque Aemilium imperatorem aiüít, cüm debellato Perfeo in Macedonia conviuia agita ret, vfum admirabili ordineatq; apparatu omnium rerum dixiffe, Eiufdem vitieffe& armatam aciem "$5 quàm maximé terribilem,& conviuium quàm iucüdifsimum inftruere. in vtroque enim artem ordinis re&téinftituendi requiri. Et Homerus przftantifsimos viros regnandiq; gnarifsimos folet Kofmetorasjid eft ordinatores populorum appellare. Vos 39 quoque magnum illum deum alicvbi pronunciatis ordine confufionem:dum tolleretymundum conftituiffe, nulla re veladdita vel detra&ta: fed eonaturz defcedifsima pulcerrimam formam redegiffe, qud fuis quzque in locis conftitueret. Verüm hec 3$ nos grauiora atque maiora à vobis difcimus. Ipfi au » temcernimus fumtum qui in conviuia fitordo fi ab fit nihiliucundum habere;nihilliberale, Proinde
Wia.£, DN
Ilrad.a, 16. alibi,

$6 PLVTATRPCHI
ridiculum eft coquis& menfz miniftris curz effe quid primo,quid fecundo,medio vltimóveloco apportent: atque adeó etiam vnguentis, fertis fidicine(fi adhibeatur) fuum effe ordinem atque locum: iftos, qui ad hec vocantur temeré& fortuito iube- 5 ri difcumbere,neque ztatis,magiftratus, aliarámve id genus rerum vllam haberi rationem.cüm quidem conveniente iuftituto ordine,& honore afficiatur praftantior,& qui eo minor eft;adfuefcat locum cedere digniori: pretereais qui collocat exerceatur 19 iniudicio& coniectura de decoro facienda. Neque enim fuus in cófeffu,fuus in adftádo locus eft potio rinullus eft in difcumbendo:neq; prebitor,qui alij prius quá aliis prebibit ,in locis menfarü diftribué dis difcrimina perfonarü negliget,& principio fta- 9 tim totü cóviutum faciet vnà(quod aiüt)Mycond. Hoc fere modo pater fuam caufam egit.Frater auté: Non ego fum(aiebat)Biante fapientior: vt cüm ille arbiter inter duos amicos effe recufauerit, ego vnà - detotneceffariis,totaliis iudicium faciam, laturus*9 non de pecuniaria re,fed de dignitate atque preftá tia fententiam: quafi veró non ad tractandum comiter amicos,fed ad egré iis faciendum inuitaffem. Ilia.8,408, Equidem ineptus fuit Menelaus,& proverbio loc; edit,quiad confilium dandum accefsiffet non vocatus. Abfurdior fuerit, qui fe pro conviuatore iudi cem conftituat, ac difceptare velit nemine ei iudicium deferente, aut caufam dicente, quis quo fit melioraut deterior.cüm quidem ij non ad certamen,fed ad cenam venerint. Tum diiudicatio ipfa 30 non eft facilis, aliis etate, aliis familiaritate preftantibus. oportebátque tanquam declamationem qui meditareturin comparandis interfe aliquibus verfaturam,in promtu habere locos Ariftotelis, aut Thrafymachi hyperballontas, quibus de excellen- 5$ tia continenturargumenta,& tamen fic nihil vtile conficias, inanem duntaxat gloriam à foro& theatro

SYMPOSIACON L 1$y
troin conviula traduxeris. cámq; alias animi perturbationes conemur partim confuetudine conviualijillam fortune paremus* que multo mágis 0portet ex animo eluere, quàm ccenum à pedibus de
$ tergere, vtin conviulo pofsimus facilé& comiter
cum aliis verfari. Nunc, cüm iras& inimicicias vocatorum tentemus conviuio abolere,rurfum eas am
bitione iniecta exfufcitamus atque incendimus, dá
alios deprimimus,alios extollimus. Iam fi quidem
Io accubitui comitabuntur frequentiores propinationes,miffus,colloquia,corpellationes: omnino pro
amico& familiari fatrapicum habebimus conviuiü,
Sin erit vt«qualitatem inter conviuas velimus aliis
in rébus feruare: curnon hoc fumto exordio adfue
| 15. facimus eos fimpliciter& abfque faftu inter fe difcá
bere? cüm ftatim ab ipfaianua pofsint cernere,Democritum ad conviuium,non* eximium vt* vrbéj,in quo diues accumbens cü tenuifsimis« Cüm
hzc quoq; effent dicta,& fententiá poftularer:Ego,
20 inquam, non vt iudex adícitus pronunciabo,fed tá
quam honorarius arbiter medium feriam. Nam fi
quis adolcfcentes,ciues;aut familiares conviuio excipiat, condocefaciendi funt,vt aiebat Timon, abí!. que dele&u& faftu quemvis locum accumbendi bo.
| 2; niconfulere,& viaticum ad amiciciam praclarum
vfurpare facilitatem. Sed de hofpitibus,magiftratü
gerentibus,aut natu grandioribus hoc modo philo
Íophari fiintendamus,verendum puto ne videamur
faftum oftio atrienfi excludentes per pofticum ad| go mittere,dum nimiam indifferentiam atque zqualitatem introducimus. Hecenim& coníuetudini aliquid dandum eft,& legibus concedendü.nifi propinationes eriam volumus& compellationes abolere, quibus adverfum eos quibus c nobis res eft,
35 non promifcué vtimur, fed quantum omnino fieri poteft honoramus
Afféffi,ceernis miffa-plenissg eulullis;: Ilad.u, n yt1s€

! j ] j
i j H
ettet
i i l | 1
Odif:3 170
Uliad.v, 15.
Yia.0,100.
1,8 PLVTARCHI vtilleLyciorum rexinquit,ordini honoris primas partes tribuens. Alcinoum quoque laudamus, qui hofpitem iuxta fe collocaret,
Gnatum fufsiffet alm furgere Yaodamantas
Carus pree requis ipfum qui pon? fcaebat., admodum enim bumaná fuit& fcitü fadum, quód fupplicem inlocü dile&i recepit. Sed& apud deos eft iudicium& difcrimen huius rei. Neptunus enim quanquá vltimus veniffet in concioné, nihilominus i9
NC
Ty medio confedit:— nimirum hoc loco ei conveniente. Minerua autem videtur eximium hunc locum habuiffe,vt femper Io ui proxime adfideret. ídque pocta innuit, de Thetide dicens:. Ig
A ffedit patriq; locum cedente Manerua. & Pindarus diferte dixit:'
Spiranti flammas que prop? fulimini afsidet. Dicit quidé Timo, non debere multis auferri quod ,5 vni tribuas.Atqui is magis adimit, quod proprium vnius fit qui multis facit commune. Proprium aut& vnicuique eft,quo primas meretur: ftudium,;virtus, ad&nitas,magiftratus.* Et quód fugere vült ne có viuis rmoleftiarn exhibeat, in id ipfum incidit. nam zt facitalicui,qui eum vfitato honore prruat.Ceterüm diiudicatio mihi quidem non admodum videtur difficilis. Primüm,quia non facilé multi vnà invitantur dignitate equales. Deinde cüm multa fint loca honotata,fatis cópiz eft honores diftribuendi,modó quis cóiicere pofsit quis primus fit,quis 39 medius.tum alios iuxta amicum,aut farbiliarem,aut niagiftrum collocabit adiungeus fingulos iis quib. in difcumbendo honos fuit habitus. reliquis ego riunufcula& amicam tra&ationem potils, quam honorem adhibeo. Quod(i horioribus pares fint ,. conviugyinrerim morofi: vide quam ego inachimam admoueaii. Honcitifsimum locum tribuo p
adht;
A

o
L5)
SYMPOSIACON tL 179
adit aut auo, focero, patruo, aut alicui cognatorá, €i deniq;, cuiapud conviuatorem peculiaris fit que dam honoris przrogatiua, Idque adeó comnientum vnum eft deiis, que ex Homeri pulcré preceptis defumuntur. Ibienirn Achilles cüm videret Menelaum& Antilochü de equeftris vi&oriz premio contendere,metuerétque ne ira& rixa longius procederet, alij illud premium tribuit: verbis hoc preícribens, miferatione fe du&um Eumelo hunc honorem deferre, facto autem caufam contentionis illorum tollens.— Hzc melocuto, Lamprias, qui more fuo in le&ulo inferiore fedebat, alta voce ex lis qui aderant quzfiuit, Paterentürneà fe corrigi delirantem iudicem? Cüm omnes iufiiffent eum libero vti fermone; nihilque parcere: Quis tandem, inquit,philofopho parcat,qui natalibus, opibus,ma gifttatibus quafi fpe&andi primarium in theatro lo cum aliquem in conviuio-tribuat, aut primüm ius dicendz inter Amphi&yones fententiz? fcilicet vc
29 neinter pocula quidem à faftu fimus immunes. Nó
enim in collocandis ad menfas conviuis refpiciendum eft ad gloriam, aut vniufcuiufvis dignitatem fed ad iucunditatem.puta,quo modo vnus ad alium fit affe&us: quomodo pGrinesieconveniue quo
?5 pacto aliz etiam res in aliquam recipiuntur commu
go
nitatem, Nimirum qui domum zdificat,non lapidem Atticum aut Laconicum ob nobilitaté preponit: neque pictor colori preciofifsino locum prinCipemattribuit: neque naues compingens faber,L. fthmicam abieté, aut Creticatn cupteffum reliquis priorem lignis ponit. Sed vt inter fe compofita i concinnata totum fint opus factura validum, pulcrum,vtile,fic ea difponunt. Ipfum adeó deum vides, quem Pindarus nofler optimum artificem cognominauit, non vbique fuprà ignem, infrà terram pofuiffz: fed in eo vfum ac ene corporum fecutum, Empedoclem andi:
Ilia, y 538;

Ilia., 365.
160 PL VTAAR CHI
Iofpice tergigraues conchas quandoq; marinas:
Buccinus,exemploq; obdutta cbelys tibi faxo
Effe poteft,[unmto ut uideas ii corpore terram. hancenim habenthzc conítitutionem, quam non naturalis locorum diftributio, fed noui operis con-$ fe&io exigebat. Sané cofufio& ordinis difturbatio vbique mala eft: verüm vbi ea íncidit bominibus, & quidem potantibus: contumelia, aliq; infandis malis demonftrat fuam prauitatem. quz previdere atque przcauere hominis eft ordinis atque concin- t9 nitatis gnarum fe effe profitentis.Re&té eum ifta dixiffe afirmauimus, ac interrogauimus cürnam nobis iftas otdinis atque concinnitátis rationes invideret. Profectó,inquit,non invideo, fi permittitis mihi, vt quo pa&o phalangem Epaminondas, ego conviuij ordinem mutem, meliorémque redigam. Vniuerfi nos poteftaté ei permifimus hoc agendi.Il le pueris é medio iufsis difcederc;in fingulos intuitus: Audite, inquit, quo modo vos ftatuerim componere. volo enim predicere. Videtur mihi Pam- 20 menes Thebanus haud iniuria reprehendiffe Homerum, vt amatoriz rei ignarum: qui tribus tribubus,curias curiis adiungi iuberet. cüm oporteret amatoriamafium adponi, vt totaphalanx animato devinda vinculo confpiraret. Pammenem ego fe- 25 cutus, ita conviuas difponam, non vt diuitem diuiti, iuueni iuuenem, principem principi,amico amicum adiungam: que difpofitio ociofa eft, neque ad benevolentiam parandam augendámve quicquá conducit. fed id quod vnicuique deeft accommo- 50] dans, homini qui de rebus ad humanitatem facientibus libenter differat, ftudiofum difcendi apponá, morofo manfuetum, loquaci feni adolefcentem audiendiauidum, gloriofo fubfannatorem, iracundo tacitum.quód ficvbi diuitem confpexero munificü, 35 excitabo ex angulo aliquo& ad eum adducam probum pauperem, vt tanquam é pleno poculo in vacuum

SYMDPOSIACON I 6I
€uum aliqaid ex illo in hunc defluat. Sophiftam verà adádere fophifte,aut poctam poétz nolo;
Vrit enim cantor cantorem;€' caenus egenum. Hefrod. 17. quanquam Soficles ifte& modeftus epos conferentes* fomitum flammam quidem,fed periclitantue pulcerrima.. Rixofus etiam, dicaces,& iracundos divello in medium interiiciens placidum aliquem, tanquam ad emolliendum extremorum rigorem.de ditos contrà pale(tre, venationi, aut agriculture coniungo. Similia enim quzdam inter fe coniun&a pugnam cient, vt galli: aliis convenit,vt graculis. Potores etiam conduco in vnum,& amatores, nó modó quos amor vrit mutuus, vt ait Sophocles: fed etiam quí mulieres& virgines depereunt. Eodem enim flagrantes igni, magis invicem coalefcét, fiewt ferruminatione glütinatum ferrum, nifi quidé forte eiufdem amore fiue maris(iue feminz ardeát,
QvarsTiO TzRrIA.
Cur i4 locus qui confalaris appellatur in bonove babeatur.
SEcunduns hec íncidit qua(tio de locis.alius enim apud alios locus liorioratur.vt Perfis médius,qué accumbens rex occupat, videtur honeftifsimus: aj pud Grecos primus: apud Romanos mediz menfe vltimus,quem ipfi confularem vocant: apud quofdam Grecorum iuxta Pontum habitantium, vt Heracleotas,medis meníz primus, Maxime autem de confulariloco dubitatum à nobis fuit, qui cüm ajo pud nos haberetur praecipuus, cauf? eius rei neque vt quia primus,neque vt quia medius effet, definiri
poterat. tum quas eiráccidunt,partim non fünt pro pria,partim nullius videntur momenti. Tria tamen ex his qux dicta funt, nos mouerunt. Vntim quód s; deiectisregibus confules,cüm ad popularem formá omaia r:digerent,feipfos 6 medio& regio loco deorfum fabduxerunt: ne vel ipfe locus taquam regij
11

Plutar. Pelopida.
162 PLVTARCH!I
imperij ac poteftatis reliquie quedam moleftus effet ciuibus. Secundum, i: cüm duz menfa invitatis tribuuntur: tertia, eiüíq; primuslocus maxi mé conviuatori congruit. ibienim tanquam auriga aut gubernator dextré poteft intueri in minifteria,$&à proximis locis nonita longé remouetur, quin compellare pofsit& colloqui. locus enim infra eü, vxoris eft autliberorum. qui fuprà, is vt par eft tribuitur conviuarum honoratifsimo. Tertium fuit, quod huius loci proprium videbatur: opportunitas IO nimirum ad a&iones obeundas.. Non enim conful Romanorum more Archie Thebanorum polemarchi agit, vt litteris inter ceenandum aut fermone aliquo confiderationem requirente oblatis, tantum fatusIn craftinum feria,epitolam reiiciat. ac pocu-!5 lum Thericleum arripiat. fed in hoc ipfo temporis articulo folicitum admdodum ac circumfpe&tum fe. praebet. Quippe non modó
Nox incutit gubernatori, qui fapit,
Dolorem,— vteftapud Aefchylum: fed& in?0 quovis conviuto,quavis animi recteatione& oble&atione convenit magiftratui ac principi curare, vt & audiat,& mádet quz opus eft,& fubfcribat.quod vt facere pofsit,hunc habet locum eximium: vbi fecunda menfa ad primam applicata angulus flexu fuo?5 intercapediuem facit,qua fpacium accedendialloquendi,& audiendi prabeat fcribz,li&ori, ftipatorijnuncio ab exercitu venienti: cüm interim conful neque moleftiam cuiquam conviuarum exhibeat, neq; ipfi obturbetur à quoquam, fed& dextram& 39 vocem liberam habeat atq; expeditam.
Qvarzsrrio QVvARTA Qualem oporteat effe magifirum conuinij.| (Rito adánis,& Theo focivs nofter quodam in 3$ conviuio cüm iam& coeptum effet largius pota
ri,& defitum, mencionem intulerunt de magiftro : com

$YMPOSIACON L 16;
compotationis,cenfuerüntq; me, vt qui fertum gererem, non debere negligere confuetudinem iam feré omnino exolefcenteni de eo qui preeffet con. viuio,fed eam in vfum revocare. Hacfententiaita|
placuit reliquis, vt voiuerfi cum ftrepitu meadid cohortarentur.lbi ego: Quatido,inquam,omnibus vobis ita videtur,ego meipfum conviuij modiperatorem conflituo,iniungóque teliquis,vt in prafentia bibanríüo quifque arbitratu: Cratoni autem
O ac Theoni autoribus huius dectetiatque lepiflato3
ribus,vt breuiter atque fub exemplo explicent;qualis fit arbiter ille compotationis deligendus,& in quem fcopurn iritentus debeat, ac qua fatione moderari compotationi. Ipfi viderint, quomodo inter
35 fe vices differendi partiri velint. Cüm illi fimulata
tergiverfatione vfialiquantulum effent; ortinés tamen iis fuaderent vt principi obtemperarént,& iuf faexequerentur: prior itd orfus eft diéere Ctáto: Quemadmodum Plato praefectum vigilum vult ef9 fe quàm maximé vigilem;ita inter conviuas is debet magifter conftitui, qui quàm maximé fit aptus cópo tádo. Talis erit, qui neq; obruat facile ebrietate,& tamen ad bibendum fit alacris.fità; Cyri fimilis,qui ad Lacedemonios fcribens, profitebatur fe cüm a?5 Jiisinrebus fratre adregnum gerendum aptiorem
effe, tum facilé etiam multum meri ferre. nam& vi nofus,contumeliofus fuerit& indecorus:& omnino fobrius,iniucundus, ác rnores quàm cónviuiüm regendo aptior. Equidem Pericles quoties pretor
3O creatus chlamydem primüm indueret, fecum folebat colloqui tanquam ferpetipfum commonefaciésy Animum ddverte Pericles,liberis hominibus imperas, Grecis imperas, Athenienfibus imperas, Ita nofter conviuij moderator fecüm reputabit; Amicis fe
95 preeffe:vt neq; perrnittat eos turpiter agere, neqüe
voluptitibus prohibeat. Étoportet eum cüm feriis bibentium ftudiis effe accommodatum, tum à , Hi ij

164 PLVTARCHI
iocis eorundem haud alienum, fedad vtraque pro^| bétemperatum:ita quidem,vt boniinflarvinimonnihil ad auftcritatem ingenio fit propenfiore. id enim vino emollietur,& ad mediocritatem redlige-—| tur. Atque vt Xenophon ait, Clearchum hominem? 1 alioqui aufterum& agreftem, in praeliis ob audacia iucundum hilarémque fuiffe vifum: ita qui natura non morofus,fed grauis fit atque aufterus,inter potandum miteícens,amicior fit atque iucundior. Preterea debet peritus quammaxime effe,quam vnacuique convinarum mutationem vinum adferat,& ad quod affe&ionis genus procliuior fit, ac quomodo merum ferat.Non enim vini quidem eft alius alia ad. aquam contemperatio,quam pincernz regij habentes cognitá, aliàs plus,aliàs minus aquz uffundár: I$ homo autem ad vinum non habet fuum temperamé tum.fed& eft,& magiftro conviuij cognitum effe debet,ab eóq; obferuari: vt mufici in morem aliorü animos potando contentiores, aliorum abftinendo remifsiores reddens ,é diuerfitate zquabilitatem 1:9 atq; confonantiam conficiat.ne hemina& acetabu. lis equalitas eftimetur, fed modo quodam opportunitatis& vi corporum fua vnicuique vini portio tribuatur.Quód fi hoc difficile eft,ifta quidem omnino tenenda funt arbitro bibendi communia de na?$ turis& etatibus.puta,quód fenes faciliüs inebriantur quàm iuuenes,qui mouétur fubinde quàm quie fcentes, infomniis& curis vexati, quàm qui animo quieto funt& hilari* affatim&de* abducentes à lafciuientibus. Atq; hec qui cognita habeat,faciliàsignaro decorum concordiámq; conviuio temperando adfcifcer. Illud nemo fané ignorat,magiftrum conviuij omnibus debere amicum effe conviuisatqueacceptur,cum nullo fimultates aut inimi cicias exercere.alioqui neq; imperando tolerabilis, 3$, neq; diftribuendo equalitatis obferuans, neq; colludendo inculpab.lis erit. Talem ergo(aiebat) tibi ego,
lib.s.de Exped.cyr.
10
ORURRRREERUUUS QUAM E MM ME A n et

m SYMPOSIACON E. 16$
ego, mi Theo, conviuij praefectum verbis tanquam écerafi&um trado. Tum Theo: Equidemjinquit, accipio virum probé& conviuio convenienter formatum. nefcio autem, an fi vbique eo vtar,dedeco'$ raturus fim opus.* hunc mihi videtur* conviuium* addu&urumnobis:& vifum iri modó cocio populi rempub. in fua poteftate habentis, alias fchola rhetorica fieri,mox ludus talarius, interdum fcena.& pulpitum. nifi forte non videtis inter caen 3o dum alios de rep.& iudiciis difputantes,alios decla mitantes& fcripta fua recitàtes, quofdam mimis& faltatoribus premia conftituentes. Alcibiades ver & Theodorus Polytionis conviuium pro adyto Vbihomines facris initiarentur vfurpauere,facigera 5 tiones& myfticas actiones imitando. Quz omnia ego przfecto conviuij nequaquam negligenda arbitror. fed& fermonibus,& fpe&aculis,& ludicris locum dabit iis duntaxat, quorum vfus ad fcopum conviuij pertingit. is autem eft amiciciz vel confir20 mationem vel initium voluptate quadam inter con viuas efficere. Eft enim conviuium oble&atio inter Consiuiá pocula,ob gratiam in amiciciam definens. Iam cüm quid, 1n omnibus rebus id quod fincerum ac nulla alia re permixtum eft,faftidiofum fit& damnofum,ipía au25 tem mixtio nifi tempeftiué& modo adhibito fit, omnia turbet,& cüm iucundis vtilitatem detrahat, tum vtilia molefta redigat: nimirum etiam bibentibus arbiter mixtam quandam providebit obledta,, tonem. Quodergo vulgo dici folet, iucundifsi30 mam eje nauigationem prope terram,& deambulationem iuxta mare: id huc transfert, itáque feria iocis temperabit, vt& iocantes ferium vtcunque aliquic fe&entur,& rurfum feria agentes animü re. cipiant, velvtià naufea,dum ad ludum iocámque 35 propinquum refpiciunt. Nam& rifus poteftad mul tà vtiliiaccommodari,& feriz res dulcedine aliqua tempe:ar).
*
Hl ij

166 PLVTARCiHI
Inte echinopodes uclutafpevam€7* inter ononit Interdum flovent mollia leucoia,
«Qui veró ludi fine feriis rebus comefatum veniunt 30 conviuia, eos iubebit accuraté cauere, ncfallant contumeliá,ficvt altercum vino inferentes, iis que vocantür mandatis, vt dum balbos cantare, caluos fe pe&ere,aut claudos faltare iubent. Sicvt Agameftori Academico,qui crurum alterum tabe confum$
tum& exile erat,infultantes compotores, iufferunt ,,
vnumqueng; vno dextro ftantem in pede poculum" ebibere,aut multam perfoluere.cüm autem ius man dandi ad ipfum peryeniffet,omnes iufsit ita vt ipfum viderent bibere: allatáque inani tefta, in eam inferto debili pede poculum exhaufit, reliqui omnes cüm periculo fa&o przftare fe id non i viderét, multam foluerunt. Scitus profe&o Agameftor. atq; ita omnino cum facilitate& hilaritate vlcifcen dafunttalia, Proinde mandatis iftis adfuefcemus
vtiad voluptatem& vtilitatem accommodate: eá-,
que imperare, quz iuffo fint familiaria,& praftari ab eo pofsint,praftantémque ornent. vt muficos iu beamus canere, oratoriam artem callentes dicere, philofophos quzftionem aliquam obfcuram foluere,poctas verfus recitare. Libenter enim vnufquif- ,,
que& alacriter ad rem eam ducitur,
In qua feipfo cernitur pra ftantior, Sané rex A(lyriorum preconis voce premiü ei pollicitus eft, qui nouam voluptatem aliquam excogitaffet.at conviuij rex merito premium& honorem 39
detulerit ei qui iocum contumeliz purum,& oble€ationem vtilem,riffimq; non momi&iniuriarum, fed gratiz& comitatis focium in conviuium introduxerit, hanc enim ad rem pleraque conviuia naufragium faciunt,dum non rectégubernantur. Eft D
autem hominis modeftiac prudentis iram atqueinimicicias vitare: quarum occafiones in foro ex aua ricia,

SYMPOSIACON L 167 ricia,in paleítra& gymnafiis é contendendi ftudio, in magiítratib,& honorum petitionibus exambitione,inceoenaatque inter pocula é iocis captate nobis iafidiantur,
Qvassrto: Qy1NTA.
Quomodo diclum fit, Amor docet muficam,
(que di&um fit—Muficam quidem Amor docet, licet fueris pris rudis:
quzf(itum eft apud Sofsium eüm carmina quxdam Sapphica recitata effent. quando etiam Philoxenus Cyclopem camenis bene fonantibus fanaífe amorem fcripfit.Di&um ergo fuit, Amorem vim habere ad omnia audendum,& nouas res tentandum impel lendi: quamobrem Plato cum nihil intentatum re- Timo, linquere dixit... Nam& detaciturno loquacem,& de verecundo officiofum reddit,& de negligente 20 induftrium,de focorde impigrum:& quod maxim videatur alicui mirum, tenaxhomo& fordidus in amorem incidens,tanquam ferrum in ignem,emolliturmitiórque fit& facilior.vt iam non plané ridiculum fit illud verbum,vulgo quod fertur, Amantii a; crumenas folio porri ligatas effc.Hoc quoq; dictum fuitjamorem ebrietati effe fimilem. Facit enim calidos& hilares;ac ditfolutos:& qui tales funt redditi, ad cantillandum vocéfque menfura contentas maximé efferuntur.atque adeó Aefchylum aiunt, cüm o vino incaluiffet tragoedias fcripfiffe.Lamprias quoueauus nofter inter potandum inveniendi ac diputandi facultate fibi ipfi przftabat: ac folebat dicereà vini calore vaporem quendam fe, velvti à thu refitfentireedi, quo oppleretur. lam cümamafios lubentifsimé amatores videant, non minüs libé ter eos laudant quàm vident:& amor alioqui loquaxjin laudando cft verbofiims vum qui amant, iiij

168 PLVTARCHI
cüm fibi ipfis hoc perfuaferunt, tum aliis perfuafurà volunt effe,pulcros abs fe& bonos amari.(quiz res etiam Candaulem illá Lydum eó pertraxit, vt 1n cu bile introduceret feruum,cui fpectandam fuam vxo rem praeberet.) Ipfi enim volunt füorum amafiorum 5| pulcritudinis teftes effe.itaq; cüm laudationes fcribunt, eas cantilenis& verfibus exornant, tanquam auro ftatuas,vt& audiantur& memorenturà pluribus, Atque etiam fi equum, gallum, aliádve quippiam amafio donent, vt elegans fit& impenfé d'eco- 10. ratum munus laborát.quo magis orationem, quam adulandi gratia adhibent, fuauem effe volunt, nitidám,atque elatam: qualis eft poetarum." His collaudatis Sofsius: Non minüs commodé, inquit;argumenta aliquis duxerit ex his que de mufica fcri- 1$: pfit Theophraftus: quem librum nuper ego legi. Is enim triaait mufice effe principia: dolorem, voluptatem, infinctum diuinum. quorum vnumquodvis vocenià confueto modo avérfam ad canendum inclinet." Quippe getoitüs dolentium ac eiulatio- 20. nesad cantilenam funt procliues: vnde oratores in conclufionibus,& hiftriones in deplorationibus fenfim ad fuccinendum videmus accedere. Etexfultans animi gaudium«eorum, quorum leuiora funtingenia, totum corpus exagitat,& ad motum 2$: corporis faltationémqüe numeris aptam concitat, aut(fi faltandi quis ignarus fit) ad plaudendum. atquetunc exagitatorum hominum videas(quod éft apud Pindarüm) furores,& conclamationes cum fremitu& ceruicum ia&atione.modeftiores vo 39 cem duntaxat ad cantandum, grandiüfque dicendum,& ad modos accommodant.Maximeé autem di uinus inftin&tus& corpus& vocem de confueto fta tu modóq; exturbat atque pervertit. vnde& in otiis Bacchi numeriferuantur,& oracula per verfus sg à captis furore vatib.eduntur, paucófq; infanientiü
videre eft qui nó fua deliria carmine& cátu enüciér: e His

SYMPOSIAC/OOIN L 15
His ita habeutibus,fi explicatum in aperto amorem intueri velis, ac pernofcere, invenies nullam aliam animi perturbationé vel dolores adferre acriores, vel gaudia vehementiora,vel maiores furores mentífque abalienationes. fed animam hominis amore captijin tar Sophoclez vrbis
"Totam vefertam fuffitibus e7' odoribus,
Peanibus refonantemt, c7 ululatibus. Abfurdum itaque non eft aut mirum,fi omnia principia mufice amor in fe complexus, dolorem videlicet, voluptatem, inftin&um diuinum, cm aliàs induftrius& garrulus, etiam ad condenda carmina & verfus magis vllo animi alio motu praeceps fit.
QvaszsTio SzsxrTA. De Alexandri bibacitate,
irme inciderat de rege Alexandro, quód is non bibiffet multum, fed inter pocula differédo cum amicis multum extraxiffet temporis. Eum vanitatis convicit Philinus ex diariis commentariis regiis, in
uibus creberrime& continenter fcriptü eft, Hanc Kn rexà comporatione dormiuitialiquando etiá, & pofteram. Itaque ad venerem quoq; fuit fegnior, aliás acer& iracundus,que res calorem corporis ar guunt. ac dicitur corpus eius fuauifsimé oluiffe, ita vt tuniculz fragrantia replerenturaromarum odorememulante. Quod ipfum etiam caliditati videtur deberi:(iquidem terrz ficcifsima& calidifsima locathus& cafiam proferunt:& fragrantiam Theo phraftus nafci tradit coCtione quadam humorum; quando quod noxium erat,calore exco&um fuerit atque difsipatum. Videturautem etiam Callifthenes* incalumnia* tanquam egréfer* coenareob* quandoetiam magnum calicem, qui Alexandti dicebatur, ad fe delatü recufauit,fatus Non vellefe epoto Alexandri calice,opus habere AefcuHl v:

170 PLVTARCHI
lapio.Hzc ergo de bibacitate Alexandri.Mithridaz tem porró,qui Romanis bellum fecit,in certaminibus quz inftituit aiunt etiam prz mium propofuiffe eiqui plurimum ediffet,& ei qui bibiffet plurimum: )pfum vtriufque rei vi&toriam confecutum effe.om- e nino autem plus folitum bibere quàm quif in ea tate hominum, inded; eum Dionyfi,quod eft Bac chi, cognomentum reportaffe. Ea quidem, inquam €go, cognomeunti caufa horum de numero eft, que fruftra creduntur.Nam infantis eius etiamnum cu- 10: nas fulmen incendit,corpore inta&o,veftigio duntaxat ignis in fronterelidto à coma comprzhenfi** Cümg;iam virilem attigiffet etatem,rurfumillo dormiente fulmen in domicilium íncidit, ac propter eum fufpenfam pharetram pertranfiit, fa 1$ gittis incenfis. ex eo vates pronunciauerunt maximam ei fore potentiá fagittaria re& leuis armature exercitu.vulgo autem Bacchus appellatus eft,quód fimilia eius fulminib.accidiffent. Exinde fermo fuit habitus deiis qui multü bibiffent.In his pugil quo- 02 que Heraclides fuit numeratus,qui patrum noftrorum vixit memoria diminutiué Heraclüs ab Alexandrinis di&us.Is,cüm ei adfiduus compotor nullus obtingeret, quofdam ad matutiná potationem, alios ad prandium,ad ccenam rurfum aliquos,& tap. 1$ dem alios ad comefationem invitauit, ita vt primis continuó fecundi, itaque deinceps tertij& quarti fuccederent: ipfe nulla fa&a intercapedine omnibus fufficiebat, quatuórq; vnà compotationes peragebat.Inter hos qui cum Drufo Ti.Czfaris F.vixe 30 runt, medicum bibendo aliis omnibus palmam prz ripientem deprzhenfum eft quinq; aut fexamygda las amaras fubinde ante compotationem edere folitum neinebriaretur.& prohibitum;ac ne id facere poffet obferuatum,facilimé à vino fuiffe vi&ü.Sunt 35 js putent amygdalides illas vim quandá morden2 todendóg; tergenda carnis habere, ita vt ram e fa

$SYMPOSIACON f 1
dle faciebus maculas tollant ex ardore Solis contra€tas.eas ergo ante potationem fumtas amaritudine. fua meatus vellicare ac mordere, vt fic humorem à capite devellant;ífq; evaporetur. Nobis magis hoc
y vifum eft, amarorem vim exficcandi humorémque confumendi habere. Etenim guftatu omnium faporum iniucundifsimus eft amarus,qui venulas lingua(vt Plato ait) molliores ac rariores contra natu Timeo, ram conftringit. Sed& vulnera vt cocant efficitur
1o inie&tisamaris, qua ficcitate fua humorem confu! mant.quemadmodum Homerus dixit: Contritam manibus radicem iniecit amaram. Iia.A fine, Ortnes bec pepulit de corpore quippe dolores, Subfiitit c7 ficco contentus uulnere fanguis.
5 Nam guftatu amarum quod fit, id re&é dixit vi ficcandi preditum. Videntur etiam mulierum quz vo cantur diapafmata, quibus fudores coercent, amara eflenatura,& vi adftringendi predita, vehementi ftipanti comitante amarore. His, aiebam,fic haben-*
9? tibus, non abs re crediturjamaritudinem amygdalarum remedio adverfus vinum effe, càm interiora corporis exficcans,non patiatur impleri venas,qua. rum diftentione dicunt& conturbatione ebrictatem oboriri. Magnü autem huius rei argumentum eftid, quod vulpibus vfuvenit. quz fi amygdalas amaras edant, neque ftatim aquam lambant, mori: humore illicó omni confümto.
QvazsTIO SEPTIMA. Cur fenes magis dele£lentur mero.
Vafitü fuit defenibus, cur meraciore potu ma1s gauderent.Ii qui refrigeratamgorum corporis habitudinem& calefa&u difficilem caufaban
35 tur,cui propterea vini meraci temperies commodiis conveniret: nihil noui,fed.in promtu quod ef: fet, neque fufficienter veréq; caufam explicaret at

9:' PLVTARCHT
tulerunt. Idem enim in reliquis feafibus contingit. Difficulter etenim mouentur, difficulter qualitatibusadficiuntur, nifi ez nimig iis áccidant. In caufa eft laxatio feu remifsio temperamenti: quod ob lan guorem porró non nifi i&ualiquo perculfum folet affici. Ttaque etiam odoratus eodem modo fe hàbet ad odores. mouetur enim 3 meris fuauiüs.& tactus vulneradif* nam vulnera* accipientes* qua laborantibus* fsimus fit audiendi fenfus.ham mu fici fenefcéntes, fides acutiüs intendunt, ac duriüs, velvti i&um quendam adhibentes fenfui contentiorem vocis onum. Quod enim ferro duratio ad vim robáürq; confert, id Corporiad fenfum prebet fpiritus. Spiritu ergo minuente& languefcente, ociofüm ac terrenum relinquitur fenfus inftrumentum, requirítq; al'iquid,à quo vehementiüs percellatur.tale autem eft merum.
QvarsTIOo OCTAVA ' Cur feniores facilis litteras eminus legant. p^ mobs de propofita queftione ita comminiÍcentibus argumenta, videndi fenfus refragari putabatur, Nam feniores cüm procul ab oculis dimiouent litteras, legere eas poffunt; admotas propiàs nequeunt.Idà; fignificas Aefchylus,ita inquit: * ipfum, non de propinquo enim * fenex fed feriba per[picuus cris. Idem hoc Sophocles de fenib.màgis diferte dixit: ^T ardé feni fermones áccidunt enim, - Aegreq; perforatas aures permeant: Videt eminus,cecutit omttis comminus; Si érgo fentiendi inftrumenta fenibusita funt com pres vt contentiore& vehementiore fenfili faciis moueantur: cur le&uri propinquá luminis circumfufionem non feruat, fed librum ab oculis longir
IO
i
39
3

lo
"
20
a
SYMPOSIACON L
giis ab ducunt,fplendorem infringunt;acre tanquá vinum aqua eum diluentes. Fuerunt, qui ad hoc dicerent no luminis deminuendi gratia fenes librum ab oculis remouere, fed vt FUE ACIER& continerent plus lucis, acreq; fplendido implerent fpacium quod oculis cft& litteris interiectum. Alij in eorum fententiam concefferunt, qui radios vifus concurrere arbitrantur. Nam cüm porrigatur ab vtroq; oculo turbo fiue meta,(conum Greci dicüt) cuius apexin ipfo infiflat oculo,bafis rem vifam cóprahendat: probabile eft aliquó vfque conos feorfim ferri iflos,longiüs progreífos concurrere,vnáq; lucem efficere. quo fit vt quidquid videtur, vnicü, noi geminum cernatur, tametfi vtroq; oculo confpicitur.in caufa enim eft conorum coitus,é duabus vnam vifionemredigens. His ita conflitutis, fenes vbi litteras propiüs oculis admouerunt,conis nondum in vnum coriun&is, vtroque feorfim attingen tes rem videndam,imbecilliüs apprehendunt. longà oucem ab oculis eas intuentes, luce iam amplificata& confufain vnam, fubtiliàs pervident: tanquam duabus manibus id tenentes, quod vnanon poffunt. Lamprias autem* Hieronymum* non legit* ingenij pra:íiátiam íncidens: quód iis que àvifilibus áccidunt* ad ocolum vifu percepta, primüm quidem feruntur craffa& magna: itaq; fenibus ob propinquitatem obturbant,quorum oculi duriores funt& rardiüs penetrantur.Cüm autem in acrem efferuntur,intervallo iam fa&o, terreftres
39 partes defringuntur atq; décidunt:tenues ad vifum
35
accedunt,& zquabiliterac fine moleftia meatibus appicantir, vt minüs turbatifaciliüs apprehendát. Nam florum etiam odores longiüsaccidentes,fuauiores funt:6 nimis propé florem admoueas, non ita pura finceráve eft fragrantia. cuius rei caufa eft, quod terreftriaac turbida multa vnà cá odore exhalant, eümque hauftum in propinquo vitiant.fi ve

$94 PLVTARCHI
ró remoueas florem aliquantum,terreftria décidüt; quod fincerum eft& calidum, id ob fuam cen uitatem ad fenfus inftrumentum perfertur. Nosautem Platonicum fecuti principium dicemus fpiritum lu cis fimilem ex oculis excidere,& cumlucequz cir- 5 ca corpus eft commifceri,ac cum ea concrefcere,ita vtex ambobus vnum fiat corpus confentiens. Por ró mixtio ea fit vnius cum altero, ratione proportionis cuiufdam ac certe quantitatis.non enim dcbetalterum ab altero fuperatum aboleri, fed ex am 1o bobus in medium quoddam harmonia& comznunione redactis vna vis confici.Que cüm fintprove €&a etate hominibus, fiue fluxus appellari debet fiue fpiritus lucidus, id quod per pupillam fertur, fiue lux, cüm fitimbecillius iam& languidius, non 7j temperatur neque commifcetur cüre videnda, fed perit atque confunditur: nifi litteras ij longiüs ab oculis abducentes, nimium lucis fplendorem languefaciant,vt non nimia& fincera,fed moderata ac proportione confentiens oculo occurrat. Atque ea 20 caufa eft etiam, quód animalia quedam no&u vident.'"Vifus enim eorum diurna luce,cüm fitimbecillis, obruitur, cüm non pofsit cum magna& valida luce facultas exilis& languida commifceri: cum obfcura autem luce& tenui, qualis eft ftellarum,ful 25 gorem fufficienté mifceri& proportione ei refpondentem emittunt: vt hac temperatione vifio poffit fieri.
Qvazsrrio NoNa.
: 2 o
Cur aqua potabili magis eluantur veftes, 3 quam martna.
Heo grammaticus, cüm in conviuio effemus apud Metrium Florá,e Themiftocle Stoico quzfiuit: Quídnam caufz effet, quód Chryfippus tam 35 copiofa facta eorum quz abfurda rationíve advería videntur mentione(vt quod falfamentum fi rigetur aqua

€SYMPOSIACON 1L vy
tur aqua marina, fit dulcius, quod lana pexá minüs facilé vi éivellitur, quàm fenfim diffoluitur: quód qui ieiunzrunt, lentius edüt quàm qui anté aliquid comederun:) nullam vllius horum caufam reddidif fet. Refpondit Themiftocles, Chryfippum obiter hec& vt exempla protuliffe: vt corrigeret nos,qui facilé&abfque ratione probabilibus ltem capi,ac contrà quidquid fpeciem veri apertam non habet, averfari folemus. Tibi veró,addebat,mi homo,quz caufa eft de his rebus difpiciendi?Nam fi tantus nobis caufarum inquifitor& confideratorades, non
'eft quod tam long? à tibi propriis divertas regionibus.verüm hoc expedi,cur Homerus Nauficaam Odyf.f.85: feceritin fluuio, nóin marilauantem, quod tamen^ état in propinquo. cüm quidem appareat marinam aquam calidiorem effe& pellucidiorem, ac maiore vitergendi preditam. Ibi Theo,Atqui hác,inquit, abste ptopofitam quzftionem iam pridem Ariftoteles explicauit.. Etenim mari permiftz funt partes afperz atque terreftres, vnde ei falfugo. Atq; ideó mare& faciliüs fert natantes,& onera fuftinet:cüm dulcis aqua ob leuitatem& imbecillitatem iis cedat. Ideó aqua dulcis, vt quz fincera fit,& impermixta, facile in veftes fua tenuitate penetrat, rurfumq; perfluens magis quàm marina maculas eluit. Aut eft, cur non nae tibi Ariftoteles hoc probabiliter dixiffe?. Probabiliter fané, inquam ego,at non verc. Video enim cinerem quoque,& lapides, aut iis deficientibus puluerem aqua iniici, vt craffior fiat. nimirum quod terreftria ob afperitaté magis valeant ad eluendas fordes: cüm aqua per fefe 1d ob tenuitatem miniis efficere pofsit. Ergo maris crafsicies non—** propteracrimoniam.ea enim meatibus teferandis XMacr.yide fordes(ecum aufert. Omne autem pingue, difficul 7.52t.15. Ater eluitur,& nzüum facit.Pingue autern eft mare: r/7o. probl, idque in caufa effe puto, quód aqua eius non bene /&-.35,

176 PLVTARCHI eluit. Pinguem veró effe aquam marinam,ipfe Ariftoteles docuit. nam ipfo tefte& falibus ineft pingue quippiam:& lucernz melids ardent fale inie&o:& iniedain flammam aqua marina vnà exardefcit:neq; vlla eftaliaaqua quz perinde incendatur.: vytQ; mea fert fententia, idcircó etiá eft calidifsima. Sed& alia fuppeditat ratio. Finis lotionis eft exficcatio,& maximé purü videtur,quod eft maxime exficcatá. oportet auté humorem qui eluat, vnàcum fordibus abire, ficvt veratrü cü vitiofis humoribus 1o quos expurgat. At dulcé aquá,eó quia leuis eft,Sol facilé extrahit.falfa in meatib.inherefcens,ob afperitaté difficihüs reficcati ré patitur. Nihil dicis,inquit Theo. ná eodem in libro Ariftoteles affirmat, qui 1n mari lauerint,eos celetiüs ficcari(iin Solefte r$ terint, quàm qui in dulciaqua. Dicit veró, inquam ego.fed exiflimabà te Homero potiüs crediturum, qui contrariam féntentiam pronunciat, Nam apud hunc Vlities à naufragio Naulicag occurrens Ody.fo7.."Kerribilis vifu, falfee fardatus aque ui: 20 4€218-— ancillis eius hzc dicit,
Vos bine avferte ancillee, mibi dum falis acrem
Abluero de corpore aquam.— cümque in fluuium defcendiffet,
A capite exterfit[pumam maris.— Et veró ingeniofilsimé pota fenfit quid hacinre eveniat. Qui enim 6 mari emergüt,ij fiin Sole ftent, tenuifsimum& leuifsimum humoris quod eft, à calore difsipatur: quod autem falfum eft& afperum, idreli&um inharet corporibus, falfugo quedá con creta:donec potabili ac dulci eluatur aqua.
Qvassrrio DzciMaA. Quare Athenis chorus Aeantidisy( fiue Aiacea)tribus nunquam vltimo loco ponatur. 35: (Qs celebraremus Serapionis victoriá,quicho-—
10 Lcontidis tribus vicerat; quom ipfe intruxiffet,
E
jo

5
/
SYMPOSIACON I 177 xiffet, exceptis conviuio nobis, vt quiin ciuitatem tribum; illam effemus adfciti, accommodata prz fenti ambitioni difputatio íncidit. Fuerat enim certatum acerrima contentione,fplendidé ac magnificé praemia difponente Philopappo,Imperatore autem omnibus tribubus ex equo fumtus prebente. Is Philopappus tum forte vnàin conviuio adfuit,de rebus antiquis quedam narrans, quedá inaudiens, non minüs humanitatis caufa,quàm ob difcendi ftu dium. Propofuit autem tunc Marcus grammaticus tale quidpiam de quo difpiceretur. Neanthem Cyzicenü in iis qua perícripfiffet de fabulofis vrbium afferere, hunc Aeantidi tribui honorem eximium habitum fuiffe, vt nunquam choro ipfius vltimus locus adfignaretur.* igitur dicebat* hiftorie* Quodfiid genuinum non eft, propofita in medium omnibus cau(z indagatio.Hac cüm Milo focius dixiffet, Quid fi mendacium iftuc eft? Phi lopappus,Nihil(inquic) mali eft(iob ftudià cogno
20 fcendi nobis idem eveniat, quod fapientiilli Demo
2$
309
35
crito.is enim cüm forté ficum ederet,fapórque mel referre videretur, quzfiuité famula, vnde emiffet. cümque eahortum quendam nominaffet, có iufsit fe(nam de menfa illicó furrexerat) adduci,fibid; locum commonftrari.mirante muliercula,& quid fibi vellet interrogante: Oportet, inquit, me caufam dulcedinis invenire,quod fiet loco à me confpecto. tum fübridens illa, Adde, ait,menfz.ipfa enim,imprudens in vafe quod melle imbutum fuerat, ficus pofueram.tum philofophus indignabundus,Enecafti me, inquit.& tamen meditabor, caufamque inquiram, quód dulcedo ficui à natura eft attributa. Nos quoque itidem Neanthis leuitatem in rebus nonnullis non vfurpabimus pro fubterfugiendi difputationem occafione.nam, vt nihil vtilealiud,fltem exercitationis copiam ifta przbebit. Ex eo vni ugrfi ad laudandam illam tribum fefe dederüt, conmmm

Prafiguntur Aefchyli tra gadiis.
178 quifitis quecunque ad gloriam ei parandam vide rentur conducere. Venit enim in mediü Maratlhon; pagus feu curia illius tribus:& Harmodius Aeantidibus adícriptus fuit, qui curia fcilicet Aphidizus fuiffet. Glaucias autem orator in acie quoque apud 5 Marathonem corpu dextrum huic tribui fuiffe datum ex elegiis Aefchyli(quas ille, qui magna cü glo ria illud proelium obiuiffet, pofteà folo verfo confcripfit) demonftrabat. quin& Callimachum polemarchum arguebat ex ca fuiffe tribu: qui& precla- 16 rifsimé fefe gefsit,& poft Miltiadem,cui fuffragatus erat,maximé autor illius fuit pugne. Hisà Glaucia di&is ego id adieci, Decretum etiam,cuius vi Athe nienfes 1n praelium eduxit Miltiades, fa&um fuiffe prarogatiuam tenente Acantidetribu:& Plataica 1$
, pugna maximé nobilem fuiffe eiufdem tribus virtutem.itaque etiam eandem tribum facrificium Sphra gitidibus nymphis oraculo Delphico preceptum pro vi&oria gratias agendi caufa, in Citheronem adduxiffe,hoftiam& reliqua prebente ciuitate.Sed 29 vides,aiebam etiam reliquis tribubus multa effe exi mia, mez precipue: nam Leontidem me dicere intelligitis, quz gloria nuili concedit. Proinde confiderate,an non hoc fit probabilius,id ad demulcen dam deliniendámque Aiacis, à qua Aeantidi tribui nomen efl,iracundiam effe inftitutum. Non enim fa cilé patitur Tclamonis F. fe pofteriore loco haberi, fed ob iram& contcndendi ftudiü paratus eft quidvis in quofvis conari. Is ergo ne difficilis& implacabilis effet, vifum(uit quod ci pofthabito moleflifsimum erat futurum precauere,& itarem temperare, vt tribus ipfius nenquam vltimo loco poneretur.
Priv

. d$9 DrLvTARCHI Sympofiacón,id eft Cóviua^ líum dífputatíonum líber fecundus.
QvargsTIO PRIMA
Qus nam fint queftiones,qui[ales conviuio de feti: tentia Xenophontis magis miniifve c0 venientes.
JS] Onvn quead cenas& convi| uia apparantur,Sofsi Senecio,qug || dam neceffarium habét ordinem;
vt vinum,cibi;opfonia ac ftragulz nimirum veftes& menfe: alia voj| luptatis gratia funtintroducta,v£o fu nullo, vt auditioncs,fpe&tacula,fcurre:quibus vt
prafentibus dele&antur conviuz, ita abfentibus ci tra moleftiam carent, nequeconviuium eo nomine tanquam minis perfe&um culpát. Ita etiam fermonum alij àmoderatis hominibus ad vfum conviuia rum adhibentur: alios admittunt confiderationemi probabilem habétes&loco magis quàm fiftulaaut barbitum convenientes. quorum exempla admixta etiá przcedens liber habet.prioris generis;An philofophaudum fit inter pocula, An loca ad(ignare conviuis rex, aut accambere fuo vnumquenq; arbitratu(inere debeat** talia.pofterioris, Cur ama: tores ad pocticam fint procliues, De tribu Aeentide: Horum ego illa voco ad conviuiumi pertinen tia, hec communi nomine conviualia; funt auteni conftripta promifcud,non diftin&é,fed vt memoria fuggerebat. Neque debet mirum videri lectoribus, fi hec tibi infcribentes, quadam pradi&torü ex tuis* mmm ij

180 PLVTARCHI
colloquiis conduximus. nam fi difciplina recordationem non faciat,tamen hzc fepein idem concurrunt.Cüm autem in fingulos libros quzftiones fint decem à nobis collocat, hoc in libro ea prima eft, Libv.di. quam nobis Xenophon Socraticus quodammodo 5 fap. Cyri. fuggefsit. Aitenim Gobryam à Cyro ccena exceptum cüm alios Perfarum mores fuiffe admiratum, tum quód taliainvicem interrogabant, qualia in terrogari quàm non interrogari erat iucundiüs;& talibus impetebant fe mutuo falf di&is, quib. im- 10 peti quàm non impeti erat fuauius. Nam finonnul li laudando offendunt: cur non fummam admiratio nem mereatur illorum faceta calliditas, quorum etiam fales voluptati effent iis in quos depromebantur. Excipiens ergo Patris nos x,Quàm vellem;aie- 15 bat,audire ifte interrogationes cuius generis ac mo dieffent. Non enim exigua mihi pars dexteritatis in Con(uefcendo eft accurata fcientia& obferuatio interrogandi ac iocandi. Magna,inquam tum ego. Sed vide an non ipfe Xenophon id genus in Socra-* tico& Perficis demonftrauerit conviuiis. Si tamen videtur, vtipfi quoque conemur eam rationé oftendere, primüm arbitroriucundum effe de his intertogari rebus, de quibus in promtu fit refponfum: hoceft, quarum peritus fit qui interrogatur. Nam 25 de ignotis interrogati cüm non habét quod refpon deant, gré ferunt:itanquam id poftulati quod dare non poísint. aut demonftrationes argumentáque proferentes parum firma, perturbantur& harent. Quàd(i refponfio non modó facilis fit, fed ctiam 3o fübtilis, id refpondenti iam voluptatem adfert. Fit autem,cüm de iis interrogantur qua ipfis nota plerique ignorant, vt de afirologicis aut diale&ticis. Nam non agens tantüm, aut dies exigens in reali- qua, fed etiam differens 35 Vbi ipfe feipfo pra ftetarte plurimum, laticia perfunditur, gaudétque fe interrogari iis de rebus,

SYMPOSIACON IL i
rebus,quas fe habere cognitas nefciri nó vult.Hinc fit, vt qui peregrinati,ac multas pervagati funt longinquas regiones, moréíq;& inftituta barbarorum infpexerüt,& mare nauigauerüt exterü,de iis rebus fe interrogari gaudeant, lubentérq; narrent,& depingant finus atque loca: exiftimátes itafe laborum fuorum gratiam quandam& folamen reportare. Omnino autem quz nemine interrogante ipfi vltró narrare folemus, de iis querié nobis gaudemus: quod videmur iis gratificari, quibus alioqui eramus noftra narratione obturbaturi. Id genus morbi maximé in iis exfiftit, qui cóplures nauigationes confecerunt. Qui magis funt fciti,Interrogari auent de iis rebus,quas ipfi càm przclaré gefferint, edifferere prafentibus verentur atque abftinent.Probé igitur Neftor, qui cognitam haberet Vlifsis ambitionem, ita hominem compellat: Vclyte dic age maxima Acbiuom gloria V iffes, Il/a46544. Qua cepiflis equos ratione bos.— | 29 Molefti enim funt qui feipfos laudant,fuófque profperos fucceffus recéfent,nifi quis prefentiü* coacidicant* itaqueinterrogantur* delegationibus& adminiftrata republica« fi quid magnum & fplendidum confecerint. Ergo minimé de his, ?5 vtpoteinvidi& maligni interrogant. Sed averfanturhec,& locum narrationi non concedunt,neque voluntanfam fermoni prebere, qui dicétem ornet: neque in gratiam refponfuri quzrere de iis, que eo ,, rum inimicos& malevolos fentiüt audire nolle. At 3? veró Vliffes hecad Alcinoum:
Induxti mentem noftros audire dolores 0dyf112. Narrantis,gemitusq; evaues audere loquentis. Etad chorum Oedipus: Colon. 3s. Grace eft veconditum,bofpes mi pridem malum Reuocare in memoriam, Sed Euripides contrà:
mmm iij

18z PLVTARCHI
Sui^ft laborum precteritorum memoria,
* nonadhucoberrantibus nouas adferunt. Cauen dv enim funt interrogationes de calamitatibus.Ae; gro quippe animo narrant damnationes fui, aut lierüm mortes,aut parum felices terra marique negociationes. Contrà fi queras quomodo ad tribunal caufa fteterintaut à rege compellati fuerint,aut aliis in tempeftatem przdonéfve illapfis periculum ipfi fubterfugerint, pergratum feceris fid fepiufcu lé facias:& re ipfa minifterio fermones quodammo tà do fruentes, expleri iis narrandis atque commemorandis non poffunt. Gaudent etiam interrogati de letis amicorum fuccefsibus, de filiorum profecti bus in ftudio litterarum;in agendis caufis,in amiciciis regum. Lubentiüs etiam& alacriüs narrant in- 1$ terrogatiinimicorum& malevolorü dedecora, damna;ac damnationes convi&torum fceleris,&in res adverfas delapforum: quod facere v!tró cauent, ne videantur alienis malis gaudere. Iucundius etiá eft venatori,fi de canibus percüGere, aut certaminum 29 ftudiofum de gymnicis ludis, vel amatorem de formofis. religiofus& facrificandi ftudiofus narrare fo let fomnia,& quas res oraculi, ominis,vidimz adiumento, deorümve propicia voluntate profperé peregerit, Senes,etiam fi narratio omnino nihil ad 2$ rem factura fit, tamen dele&ant qui ex ipfis aliquid quirunt, gratiámque ineunt eorum dicendi volun Fate exitanda.
Odyfya48— Dicmibi Nelide uerum clarifsime Neftor, Qua perüifJe fcias ingentem Agemnona morte? "Tunc Menelaus ubi fuit? Argos Acbaicum an illum lllo ton tenuit tum tempore?— fimul de multis rebus interrogat,& occafiones varia differendi fuggerit.fecus quàm nonnulli,qui necefsitate circumfcribentes,& in ar&tü refponfa cogentes, fuauifsima fenes oble&atione defraudanc. à j YniTull.2, Fin,
39

SYMPOSIACON Ifl. 18$
Vaiuerfé autem qui voluptatem malunt quàm moleftiam afferre, huiufmodi proponunt quzftiones; quarü refponfis non vituperatio,fed laus:nó odium aut invidia, fed benevolentia& gratia auditorü comitetur.Atq; hec quidem de interrogationibus.$a libus autem qui nequit cauté,artificiof?, ac tempe- pe/zl/e drfliué vti, omnino iis abftineat cenfeo. Sicvt enim in.£j Macr.z. lubrico loco eti ii fübvertunt,qui tantüm in tranf2 sar.3. curfu attingunt: tain vino quaevis oratio non fatis commoda occafionem nobis peccandi prebet. Eft, cüm falibus magis quàm cóviciis exagitamur. cüm hzc ab ira incófultó proficifci fepe videamus;illos nó à necefsitate,fed ftudio cótumeliz& malignitate.& in vniuerfum differere* magis quàm nugan tibusfüccenfemus* Quodautéomnino* aderit. x fales.convicium autem* effe,& fadtü dedita opera atq; cum apparatu. Qui enim falfamentarium te appelletjis palàm convicium facit.qui dicat, Meminimus te cubito nares emügere,falíé pungit- Et Cicero ad Octauium, qui ex Africa oriidus videbatur, orante ipfo dicentem fe non audire, Atqui,aiebat,aurem habes perforatam. Et Melanthius cümà comico poéta derideretur,dicebat:reddis mi hi fymbolum non debitum. Magis autem fles feu di&eria( Grecum fcomma fic explicemus) mordent, quód inftar hamatorum telorum diutius 1nhzrent.moleftáque eft moris oble&atio eleganti grata audientibus, nam voluptatem ex dito capien tes,credere* vituperare dicéti« enim eft;* pec cati pre-* fcommaeft autore Theophrafto. Itaq; auditor à feid quod deerat fufpe&tioni adiicit,tanquá ciens& credens. Qui enim ridet& deleatur di&o Theocriti ad quendam qui furari veftes videbatur,& ex ipfo quarebat irétne ad caená, dicentis iturum fe,(ed ibi etiam dormiturum: is confirmanti crimen(imilis eft.Itaque intempeftiua iaciens di&eria etiam prefentes malignitatis quodam contammm iiij

184 PLVTARCHI
gio inficit, tanquam gaudentes alior(üi contumeliis; Enimveró preclarailla Lacedemone inter alias hec fuit difciplina,falfé di&is alios impetere citrà mole füá,& equo animo di&teria ferre.nà fi quis iniquiüs ferret,alter ftatim mordendi finem faciebat. Quomodo itaq; non fit difficile di&erium invenire gratum ei qui incefsitur: quádo etiam citra moleftiam falfé di&o impetere,haud vulgaris eft peritiz& dexteritatis. Verüm enimveró primüm ea mihi viden tur di&tería, que fontibus*moleftiam adferunt, vo. 19 luptatem aliquam adferre& grata effeiis qui procul à culpa& crimincabfunt. Vt cüm Xenophon 11. difiip. periocum introducit turpifsimum hirfutifsimüm* queillum, pro amafio Sambaule vexatum. Et cüm Quintus nofter in morbo diceret, manus fibi effe 15 frigidas, Aufidius Modeftus: atqui, inquit calidas eas é provinciareportauifti. hoc enim Quinto fané rifum mouit,& oblectationi fuit: proconfuli autem furi opprobrium fuiffet& convicium. Itaque etiam Critobulum formofifsimum Socrates ad certamen pulcritudinis provocans, iocabatur, non fubfannabat.itémque Socratem Alcibiades fal. f notabat de riualitate propter Agathonem.Reges quoque delectantur iis que inipíos tanquam pauperes& priuatos dicuntur. vt cüm di&terio impetitus àPhilippo menfz affecla dixit, An non ego te alo? Quippe mala quz non adfunt obiicientes, interim arguunt bona que adfunt. Oportet autem certó& conftanter boni aliquid adeffe: alioqui id quod dicitur, ambiguam& controverfam habebit fignificationem. Nam qui przdiuiti minetur fe creditores eius ipfi immiffurum, aut abftemium vel temperantem ebrium effe ac per vinum peccare di. cat, vel liberali ac! magnifico fordidi& cuminifeGoris nomen imponat, aut in patrociniis ac gerenda repub. magnum in foro fe reum pera&turum lactet: ridendi materiam atque hilaritatis probue. * rit.
Cyri,

SYMPOSIACOWN- II. 18g
pit. Ita Cyrus amicos ad earum provocans certami narerum, in quibus inferior erat, comis fuic atque gratiofus. Ifmenias cüm tibiis caneret ad facrificid, neque litaretur,qui conduxerat tibias ei ademit,at5 que ipfe ridiculé cecinit: cümque id corona reprz| henderet, Diuinitus, inquit,eft canere pratiosc.ibi fubridens Ifmenias,Immo0,ait, me canente dij oble&ati moram produxerunt: tu autem yt miffos ipfos faceres, propere facrificium acceperunt. Porró qui bonas res per iocum nominibus probrofis adficiüt, id fi accurate agant,magis dele&ant quàm qui apertélaudant. ficvt magis etiam mordent, qui honeftis nominibus in conviciando vtuntur: vt qui improbos Ariftidg,timidos Achillis nomine appellant.fic & Oedipus apud Sophoclem: Huius fidelis amicus ab initio Creon. Huic(imulationiab altera parterefpondet ea que in laudando verfatur. Hac vfus Socrates, Antifthenes in cociliandis hominum ftudiis& amore folertiam, lenocinium& códu&tionem appellabat. Cratetem autem philofophum, quiin omnes intrans domos amanter& honorificé excipiebatur,Oftiapertorem vocabant. Elegans dicterium etiam fit, cüm vituperationi gratiarum actio adicitur. fic Diogenes de 25 Antifthene dicebat:
Mibi qui caput uelauit, c7 ui perpulit Mendicus efJem uti, atq; extorris edibus. Et Laco gymnafij praefecto qui lignanon fuman9 tia prebuerat, id fe vitio dare fimulans ,, Horum caufajinquit,apud vos non licuit lacrymare.Sic ille, qui conviuium quotidie przbentem plagiarium vo cabat& tyrannum, per quem tot annis fuam non vi diffet menfam,& qui factus& paupere diues à rege, 55 per infidias fibi arebat ocium& fomnum cffe erepta. | Etfiquisinverfione vfus incufet Aefchyli Cabaros, quód aceto carituri cífent domum fabricati:quod immm v

186 PLVTARCHI
pfi erant per iocum minati.Hec enim magis tangüt; acriorémque habent gratiam, ita vt non offendant, nequeledanteos quilaudantur. Oportet autem eum qui concinné vti volet di&eriis, vitij& ftudij inter fe difcrimen babere cognitum.aliud enim funt g auaricia& contendendi cupiditas, aliud mufice& venationis ftudium;quorum illa fibi obiici homines indigné ferunt,hec gaudent. Itaque noninvenufté Demofthenes Mitylenzus,cüm cautilenis& cithar2 dediti cuiufdam fores pulfaffet, ifque aperuiffet jo & ingredi iufsiffet,Faciam ait, fi prius citharam liga ueris.Invenufté parafitus Lyfimachi.qui cm ei rex fcorpium ligueurm vefti inieciffet,perterritus profiluit:eámque ludum fenfiffet, Te quoq;,inquit,rex, volo perterrefacere,da mihi talentum. Sunt etiam talia difcrimina eorum qua corporibus áccidunt nam advncus aut compreflus nafus fi obiiciatur, riderefolent. Et Philippus Cafandri F.non indignatus eft,cüm ei dixiffet Theophraftus: miror oculos tuos non canere,fiftula narium ipfos fubeunte. Etzo Cyrus eum qui advnco effet nafo,iufsit* ficenim quadraturum, Aegréautem ferunt,fi oris aut nafi tetrum fcetorem exprobres. Rurfam caluiciei non curant notationem, oculi defectum iniquifsimé audiuntfibiexprobrari. Antigonus quidem ipfus in 7$ oculum amiffum iocabatur.& aliquando oblato edi &o quod magnis erat perfcriptum litteris: Vel cacus,aiebat, hc legere pofsit, Theocritum autem Chium interfecit.quod cüm ei pollicerentur amici, fore omnia ipfius falua, vbi ante oculos regis perve- 30 niffet: refponderat, Omnem ergo fibi falutis fpem
effe ademtam.Leo Byzantius cüm ei Pafiades dixiffet, Lippitudinis contagio mihi abs te áccidit: Imbecillitatem,aiebat, corporis mihi exprobras, non animadvertens filium tuum Nemefin(quz vindicte dicitur dea)in tergo geftantem.gibbofum autem filium habebat Pafiades.Hocvitiü etiá Archippus Athe

SYMPOSIACON IL 5
thenicfis populi cófiliarius iniquo animo paffus eft fibià Melanthio obiici: qui eum non procurare,fed procuruare pro republica dicebar.Sunt qui ifta moderaté& leni animo fuftineát. vtamicus Antigoni cüm popofciffet talentum,neque impetraffet: fatellites fibi dari petiit,ne per infidias talétü fibi, quod
! inhumeris portare iuffus effes,eriperetur.Ita ad ex. terna ifta alij aliter adfecti funt, eftque magna ani| moruminzqualitas. Epaminondas cum collegis O reipub.principibus conviuans, acetum poftremo bi bebat.interrogatüfquean hocad valetudinem conduceret, Refpondit fe hocignorare, fcire autem facere hocad recordationem rationis vicus quam do
mi teneret.Proinde oportet ingeniis eorum quibus
X cüagimus& moribus confideratis iocos vfurpare, ídque eniti,vt abfque moleftia& cum gratia colloquamur. Amorautem cüm aliàs,tum maxime in di&eriis fummam habet varietatem, quz aliis molefta áccidunt,aliis grata.ceterüm hac obferuandum eft
? tempus&locus.Sicvt enim ignem initi ó reftinguit Ípiritus,ob illius imbecillitatem: auctum autem nutrit atq; roborat. fic nafcens adhucamor& latens, fuccenfet iis qui ipfum detegunt: vbi eluxit& manifeftatus eft,alitur fcommatibus,iifque quafi iofla*5 tusarridet.. Gratifsimum eft amantibus, fi ama(iis prafentibus eis periocum ipfum&mare obiiciatur, aliud nihil. Tum fi vxores fuas diligunt, aut adolefcentulos ingenuos, omnino exfultant, eóque fibi applaudunt, quód amor eorum ipfis faceté obiici39 tur. Atque hac de caufa Arccfilaus, cüm quidam in fchola amori deditus hanc propofuiffet quaftionem, Videtur mihi nulla res aliam rem tangere: atquijinquit,tu hunc tangis, demonftrans formofum quendam ephebum qui ponéadfidebat.Quin& eo
35 rum qui interfunt ducenda eft ratio. Nam quz inter familiares& amicosaudientes ridemus: ea fino bis dicátur vxore prafente;aut patre,aut precepto2

188 PLVTARCHI
re ,indignamur.nifi forté aliquid proferatur, quod 1jquoque gratum habeant. Verbi gratia, fi quis aliquem philofopho prafente inceffat cauillo, quód abíque calceis incedat, aut no&u fcribat: vel patre audiente parfimoniam: vxoris apud aures, quod alios non amet,ei foli obnoxius fit atque feruiat. Sic "Tigranes Cyro interroganti, Quid vxor tua aget, cüm te inter calones haberi audiet? refpondit: non audiet, fed coràm videbit. Ipfa etiam communicatio eorum quz obiiciuntur, dicteria facit tolerabiliora vtcunque. vt cümin paupertatem pauper,in ignobilitatem ignobilis, in amorem amator aliquid iacit. non enim per contumeliam, fed ioco videtur dici, quod à fimili dicitur. alioquin irritat& moleftiam adfert. Fuit quidam imperatoris libertus,re-! cns ditatus.is vnà in conviuio difcumbentibus phi lofophis aliquanto proteruiüs*& petulantiüs infultans,quafiuit, Quánam de caufae fabis albis nigrífque,tamen pallida fieret puls: vicifsim ex eo quarés Aridices,qui albis& non albis loris tamen punicez i vibices incuterentur: fecit vt homo graui dolore iGus 8 conviuio difcederet. Amphias aucem Tarfenfis,qui hortulano patre editus putabatur, cüm przfe&i amico obiiceret,quód nullis effet natalibus:fta tim hzc fübiecit: atqui& nos ex iifdem nati fumus feminibus. fecit eo di&o,vt cooriretur rifus. Scité etiam pfaltes quidam Philippi feró perceptam difci plinam curiofitatémque inhibuit.nam cüm rex eum reprehendere de quibufdam modis& harmoniis vellet: Ab(t veró,aiebat, Ó rex, vt tam malé tecum 3 agatur, ifthzc vti meliüs me noris. dum enim videbatur feipfum mordere,regem citra moleftiam cafti gauit. Idcó etiam comicorum nonnulli dum feipfos quoque infe&antur,acerbitatem fuam videntur deminuere.vt Ariftophanes in caluicié,& Agathonis 33 * lipfin.Cratinus quoq; Pytinam fabulam docuit.
Id ctiam diligenter cft curandum, vt di&erium obiter

SYMPOSIACON/II 189
ter& fubito ad interrogationem iócumve alterius alicuius aptetur, non longé repetitum& adícitum cum apparatu videatur.| Nam ficvt iras& pugnas inconviuiis obortas faciliüs ferunt: fi veró extrinfecus fuperveniens aliquis turbas det vel convicia ingerat, eum pro iuimico& odio habent. ita venia datur libertati ac dicacitatifi à re prefenti fimpliciter& abfque faftidio nafcatur. Si ver nibiladfermonem prefentem faciat,fed alienum fit, fimile eft infidiis& contumeliz fcomma.quale illud Timagenis ad maritum mulieris vomere folentis:
Kenüy norzetgxete hv! xusoop ded yup,
cüm pocta dixiffet 77s uobrav.& ad Athenodorum x philofophum an Mufica ad amorem prolis faceret. Quod enim intempeftiuum eft,& ad inftitutum non facit,id malevolentiz& contumeliz fpeciem gerit.| ac talia qui admittunt, ij ob orationem, rem leuiffimam(yt ait Plato)grauifsimam luunt pcenam. Qui autem opportunitatem norunt& obferuant, ij Platoni teftimonium ferunt, qui dextre eruditi atque infütuti opus effe ait,eleganter& gratiose iocari.
QyazsTi0 SECVNpDA. Cur voractores fimus circa finem autumni.
LrvsiNz fecundum myfteria, vigente tum maximé folenni coetu, conviuium apud Glauciam rhetorem agitabamus. Ibi cüm caenandi finem alij feciffent,frater Xenocles more fuo fratrem noftrum Lampriam fcommate ob voracitatem Beeoticam im petiuit. Epoip[is Epicuri verbis Xenoclem vltus, Non enim;aiebam, mi homo, omnes finem volupta tis extremámque faciunt priuationem omnis doloris.Lampriz autem,qui Peripatum& Lyceum horto Epicuri praefert, neceffe eft Ariftotcli teftimonium perhibere. Is veró vnumquenque feipfo edaciorem cífc circa extremum autumnum affexit: Ccau

1jb PLVTARCHI
fámque reiadponit, quam ego non memini. DBerid eft, 1nquit Glaucias: ipfi enim abfoluta coena eam queremus.Remotis menfis Glaucias& Xenocles di uerfas auturnio caufas imputauerunt. ille,quód aluum fübducens vacuando corpore fubinde nouos 5$ crearet appetitus.hic,quód maturi plerique fru&us acrimonia quadam& vi vellicandi prediti, ftomachum quovis opfonio atque condimento magis ad cibi appetitionem provocarent. quando etiam qui inedia laborant;pomo aliquo guftato concapifcen- rj tiam cibi recuperant. ,Lamprias autem dixit;innatü nobis calorem, quo alimur, per xftatem difpetfum, imbecilliorem effe& rarum. eum autem fub autum11 exitum colligi, at viribus auperi,intus occulratü ob frigus circumdatü& défationem corporis.Ego, uj ne afyabolus inteifuiffe difputationi viderer, dixi, Aeftate nos niagis fiticulofos effe, pláfque humoris fumeré ob eftum. lioc autem tempore naturam iü inutatione more fuo contrarium quzrentem, nos magis famelicos reddere,alimentümq; ficcurà tem- z periei corporisteddere. Sed& cibosnon plané caufa huius rei vacare. nam que é nouis& recentibus funt fructibus, pon mazx modó,legumina,panes,triticum ,fed& carnes animaliü ipfo hocanno hatorum quz eduntür, fuccis à veteribus differre, ig magifqueallicere vefcentesfolent.—
QvarsTiO TzrRTIA Gallina priufne fuerit,an ouum.
Vm aliquantum temporis fomniis monitus ouo 39
rum efu abftipuiffem, amici periculum fecerunt an ne corde quidem vefcerer.quo cüm me vefcialiquoties vidiffent;in eam venerunt füfpicioncm, me Orphicis aut Pythagoricis obnoxium flatutis,quo inodo nonnulli cor& cerebrum vt ortus principia, 53 ita oua candem ob caufam abominari.& Alexander Y picureus rifus caufa protulit verfum,
Siue

SYMPOSIACON IL xj
Siue fabam comedas;caput aut genitoris idem fü: quafi oua innuiffent Pythagorici illo verfudurn fabas cyamos à fetu dictas nominát:& fentirent perinde effe vefci ouis, atque animalibus quz oua gignunt. lam caufz defenfio erat quàm ipfa caufa futura abfurdior, fi homini Epicureo fomnium propo fuiffem. itaqueillam opinionem periocumab Ale: xandro prolatam non repudiaui. erát enim homo elegans,& fic fatis litterarum ftudiofus. Ex illo igitur perplexam is queftionem illam,& multum difpu tatoribus faceffentem negocij in medium protraxit deouo& gallina,vtrum horum priüs exftiterit. Ac Sylla quidé fodalis nofter,fatus nos parua quzítionetanquam inftrumento ingentem& grauem de o: rigine mundi quzftionem fubruere,fipem fecit dicé di.Cüm autem Alexander queftionem derideret,vt quz nihil ad rem eam faceret: Firmus adfinis meus, Ergo,inquitjin prefentia mihi atomis vtere. Nam fi extlia debent effe magnorum principia,idque poné ? dum eft, par eft ouum gallina prius fuiffe. eft enim
ouum,vt in rebus fenfilibusfimplex, magis vatia& ex pluribus mixta gallina, Vniuersé autem principium reliquis eft priüs: femen veró principium eft,
|, ouum feminearmplius, animali minus eft. Vtenim 35 profectus medium eft inter indolis bonitatem& vir tutem:fic ouum profectus quidam efl naturzà fetnine ad animatum corpus proficifcentis. Ad hzc; ficvtin animaliaiunt primüm nafci arterias& venas: ita rationi confentaneum e(t ouum animali priàs exftitiffe, vt quod contineat in contento. Ná
& artes initió rudia fingubt& informia opera;poftmodó fingula fuis formis cócinnantes. quare etiam Polycletus fi&ordixit, Opus tuno effe difficilimd; cüm ad vnguem exigitur lutum. Itaque etiam pro
9 babilecft cüm natura initi fenfim moueret mates riem,hanc fegniüs obtemperantem informia inde finitáque produxiffe ruditnenta, cuius modi cft

22: PLVYTARCHI''
ouum: deinde hiis conformatis& effe&is animal effeabfolutum."Vt veró primüm nafcitur eruca, deinde ficcitate concrefcens,tandem rumpitur, atque.
€ fe aliud alatum animal exhibet,quod pfy che dicitur,papilionis genus quoddam: ita hic ouum priüs s| exfiftit,tanquam materiaortus. Naminomnimu-| tatione neceffe eft prius re mutáte effeid;ó quo mutatur. Confidera enim fcnipes& terenides in arboribus& lignis innafcijhumoris putrefa&ione aut có co&ione. quibus nemo negauerit prioré natura eíl: vim generandi. Nam materia adverfum ea quz nafcuntur rationem haber matris,vt ait Plato,& nutri cis. materia autem omneid eft, exquo conftituitur id quod nafcitur.Supra hzc iam(aiebat ridens) Cantabo gnaris— Orphicam& facram orationem, quz non gallina modó antiquius ouum
facit,fed ei omnium in vniuerfum rerum principem ortum adfcribit.Ac de reliquis quidem,que plus ha bent myfterij,fauebo linguz, vt cum Herodotoloquar. Cüm autem varias animalium formas con-: tineat mundus, nullum fere genus expers eft originis exouo. fed& volucria gignit,& natantia innumera,& terreftria vt lacertas,& in aquaterráq; degentia vt crocodilos,& bipeda vt gallina,& pedib. carentia vt ferpentes,& multis pedibus przdita vt locuftam. Ideó haud abs re ouum in orgiis Bacchicis confecratum eft, vt exemplum omnia gignentis & infe continentis.Hzc vbi Firmus differuit,Senecio: Atqui, inquit, eorum quz tu protulifti exemplorum vltimum primo loco tibi refragatur. imprudénfque adeó Firme mundum loco eius que in proverbio eft ianuz contra teipfum aperuifli. Mundusenim primó omnium exfüitit, vtpote perfectifsimus. Quippe rationi congruit perfectum imperfecto prius effe natura,vt mutilato integrum; 55
parte totum. Nihil enim rationem partis habet,refpectu eius quod ortum non fit. vndenemo dicit hominem

SYMPOSIACON IL 15
hominem feminis effe,aut oui gallinam: fed contrà ouum gallinz,femen hominis dicimus,quód ifta ex his fint,íng; iis nafcantur,ortümq; deinde fuum nature tanquam debitum reddát. decft enim iis quod ipforum nature eft proprium: itaq; à natura habét, vt aliquid fimile eius vnde excreta funt efficere velint:& feminis rationem definiunt,genituram ortu indigentem.nihil autem eo indiget,quod non fit ne que exftiterit. Ouaautem planifsime videmus natu ram habere cuiufdam in animali concretionis& coi tionis,quz talib. inftrumétis& vafis indigeat.Hinc eft, quód nullum ouum é terra editum memoratur: atq; Tyndareum de caelo delapfum poctz fabulantur. Animalia autem perfe&a& integra hodiéq; ter
$ ra parit: mures in Aegypto, paísim ferpentes& ranas& cicadas, extrinfecus alio principio, aliáq; vi accidente.in Sicilia fub feruile bellum,cüm fanguinis multum,& infepulta cadauera computruiflent in terra, copia bruchorum erupit, qui per totam dio fperfi infulam frumentum corruperunt. Hecergo € terra nafcuntur& aluntur, eáque genitabilia facit €ibi abvndans excremétum: vnde voluptatis gratia vnum cum altero coit animal,ac corpus mifcet, indéq; alia oua;alia viuos edunt partu fetus.eóq; ma5 ximé liquet animalia é tellure orta primüm, iam por ralio modo& invicem cocundo fubolem propagare.Deniq; tota hzc quaftio ralis eft;ac fiinterroges an fuerit matrixante mulierem. Sicvt enim matrixad ouum, itafe rurfus onum habet ad pullum,
o quiin eo conceptus ad partum referuatur. vt nihil jam differat difpiciens quomodo galline anteoua fuerint,ab eo qui inquirat quomodo mares& feminz exftiterint priufquam penes exftarent& vuluz. Et veró plerzq; partium vnà cum totis fubfiftunt, 3 facultates partibus inhzrent, actiones facultatibus comitantur,effeGa actionibus. effe&um autem facultatis progenerádi partium ad hoc deftinatarum nnn

194 PLVTARCHI
eft(emen& ouum. vt omnino neceffe fit hzc totius ortum tempore fubfequi. Sed& hoc perpende,an non ficvt conco&io alimenti nulla fieri poteft nondum nato animali: ita ne fernen quidem pofsit, aut ouum.etenim hzc concoctionib.quibufdam& mutationibüs confici apparet: neq; fieri vllo modo poteft, vt alimenti abvndantiam natura nondum nato animalihabeat. Ceterüm femen vtcung; principij naturam fibi vindicat, ouü obtinere principij rationem non poteft. rion enim primüm fubfiftit,neq; to 1 tius obtinet naturami,cüm firimperfeum. Itaque abfque principio animal nafci nó dicimus: fed principium viui fetus edendi effe, à qua primüm materies mutata fuerit vi,temperiem quandam& mixtio nem indente fetificam. Ouá porró itidem vt fangui nem&lac,effe ex corum numero quz poft nutritionem& conco&ionem fupernafcuntur. Nunquarn enim vifum eft ouum, quod é ceno effet concretum: fed in folo animali coit atque nafcitur. At enim innumera animalia iui ceno nafcuntur. Et quid dealiis dicam? tam multis captis anguillis, nemo vnquam vidit genitale férné aut ouum anguillz. fed etiam fi quis omnem exhauriat aquam, omnem limum, nihilominus aqua inlocum iftum denuó cófluente ahguille nafcentur. Neceffe verà eft id po*(teriüs nafci, quod ad fui ortum alio indiget: priüs id exftere,quod nafci abfque alterius poteft adminiculo.De hoc enim prima eft queftio* nam& nunc nidos conficiunt aues priufquàm oua ponant, & mulieres cunabula antequàm pariant.non tamen auibus nidos,cunas infantibus priores dixeris.Non enim terrajinquit Plato, mulierem,fed mulier terrà imitatur,&alia feminei fexus. Proinde probabile et primum ortum ex terra temporis perfediome abfolutum fuiffe, nihilq; indigentem huiufmodi inftrumentis,receptaculis& vafis,qualia nunc ob imbecillitaté natura parat atq; machinatur parientib.
Quz

É$YMPOSIACON IL tgj QvaszsTIO QvARTA An lutla fit certaminum vetuftifsimuin.
S0: 1cLEM Coronenfem,qui Pythia vicerat pralatus reliquis poétis,nos gratulatorio ob vi&oriá Conviuio excepimus. Cüm autem inftaret certamen gymnicum, plurimus fuit fermo de luctatoribus:ná multi ac nobiles advenerant. Aderat tum Lyíimachus, vnus de Amphi&tyonum procuratoribus.Is aiebat nuper fe grammaticum audiuiffe; qui lu&á omnium certaminum effe antiquifsimum, pronuncia ret)idqs; ipfius vocabuli teftimoriio confirmaret. falere enim recentiores plerunq; res nominibus illis affici, quz effent antiquiorum: quomodo etiam à lyra ad tibiá effent conteritionis& pulfationis verba tranflata. Locum porró vbi omnes athletz exercerentur,paleftram appellati,à pale, id eft lu&a no men primó adeptum,quod deinde étiam recens inventis accómodatum fuerit.Id fané;inquam ego,té« O ftimonium eft parum firmum.nam palaftra à pale di &a fuit,nó quod luaantiquifsimü de certaminib. effet: fed quód ex omnib; certaminum formis ea fo la luto,puluere ac ceromate indiget. Nam neq;cur fum,neq; pugillationé in paleftraelaborant: fed foP5 liuslu&z& pancratij funt volutationes ifta, liquet enim pancratiü€ lu&a& pugillatione effe compofitum.Alioquin etiam rationi qui it conveniens;lu&àdcertaminü eftartificiofifsimá& verfutifsimü, fimul etiam veterrimü haberi?Id nimirü vfus vite ne o ceffarij primó proferüt, quod fimplicifsimü& artis expers,vi magis quàm artificio conficiatur.Hzc me locuto;Soficles: Re&é,inquit, dicis; tuóq; dicto fidé cóciliabo é nominis fignificatione.pale enim mi| hividetur di&aà verbo paleuen,quod dolo& frau35 dedeiicere notat. Mihi veró,inquit Philinus,à palmo;qui palefta Grzcis eft;pale nomen habere videtur.hacenim maximé manuü parte agunt InGtantes, nnn ij

1196 PLVTARCHI
vt pugno pugiles: vnde& nominum eft diuerfitas* Quinetiam cüm potis fit palynen humidü aliquid corporiinfpergere& applicare,& maxime luctatores videamus hoc facere, inde licebit vocabuli originérepetere.Hoc quoq;,aiebat, vide,an no à pelas, quod prop? Gignificat, rectius palen deducamus. nà curforib.cüm hocfit propofitü,quàm lógifsime avel li& diftareinvicem: pugilibus neadmodum quidé cupientibus arbitri certaminü permittant vt fe mutuo comple&antur: folos lu&tatores videmus mutuis complexibus fefe devincire,& concertationis maiorem partem varié mifcendis atque conftringédis invicem corporibus peragi.
QvarsTiO0 QyvINTA. Cur inter certamina Homerus femper primo loco. pugillationem,proximo lu Clam yvlumo curfm. recenfer?
E Is di&tis cüm Philinü nos laudauiffemus,rurfum Lyfimachus: Quod ergo;inquit, certamen dice mus primum fuiffe, potius quàm ftadium, vt apud * Olympiam. Hacenim apud nos in fingulis concer tationibus introducunt poft pueros lu&atores viros lu&aturos,& pugilibus fufficiunt pugiles, itidémgq; pancratiaftis pancratiaítas.ibi autem vbi decertauerunt pueri, viros vocant. Immó,inquit Timon, ordinem ratione temporis potiüs confidera, quem Homerus tradidit.Nam de gymnicis certami nibus apud eum femper primó pugillatio,deindelu &a,poftremó curíus refertur. Ibi Crates"Theffalus hoc admiratus, Dij boni, ait, quanta ignoramus.fed fiiu promtu habes aliquosin hanc fententiam verfus,quzfo haud grauaté eos nobis fubiicias. Ad hiec "T1mo:Funebria,inquit,Patrocli certamina fuiffe ab Achille eo quem dixi ordine inftituta, omnium fere 'aures etiamnum perfonat.Sed ordinem hunc pocta zquabiliter feruans, Achillem fecit fic Neftori dicé tem:
1s

SYMPOSIACON IL 197
tem:— ego boc te munere gratis Iliad, 620 Adficio: neq; enim pugnis luttaiacudlóue Certabis,curfuc.— fenem autem inter refpopdendum fenili more garriendo eum confuudentem. Nam pugil Oenopidem pueilem Clytomedea uic Ibid. 625. Ancus lucta Pleuronius eft mibi ftatus: Ipbiclus curfu uius.— Ruríum Vlifies introducitur, Pheaces provocás ad 'concertandum Pugris,uel ludta,uel curfu deniq;.—& Alcino- Od//41o6 us refpondet: ibid.246. Non etenim pugiles: fumus bac.lu&ale periti: Y— Sedpedibus celeres.— vtappareat poctam non forte fortuna aliàs alio ordine víum pro eo atque in buccam veniffet:fed ea que tum. fecundum leges agi receptum erat fecutum fuiffe. fic autem agebatur, cüm adhuc prifcus ordo conferuaretur. ? Cüm finiiffet orationem frater, dixi ego, Reliqua fané mihi vera videri, fed interim caufam non aperiri. Sed& reliquorum nonnullis parum probabile vifum fuit, de pugillatione& lu&a priüs,quàm de cur fu fuiffe inftitutum certamen.& abs me contenderunt,vt rem accuratiüs explicarem. Dixi ergo, vt tum mihi ad animum accidebat, Videri mihi hec omnia imitationes exercitationéfq; rerum effe bellicarum.ltaq; poftremo femper loco grauis armature introducitur certamen, quod argumento eft hunc 3? effe finem exercitationis corporis ac certaminis,& quod triumphantibus ,permittitur vt partem muri demoliantur,hunc habet fenfum, Vrbi murorum non effe magnum vfum, viris predite pugnandi vin cendid; gnaris.Lacedamone is qui coronarium cer |3* tamen viciffer,eximium in acie locü habebat, vt pro pter regem ftans pugnaret.Solus quoq; omnium animalium equus in partem certaminum& coronarü nnn ij

DT PLVTARCHI
venit, quia folus natura& exercitatione factus e(t vtin praelio homini adíit.Que fi non perperam dicuntur,iàm hoc,inquam,confideremus: Eorum qui pugnant primum opus effe ferire,& i&us evitare, fecundum vbi iam congrefsi manus conferunt invicem trudere& fubyertereadverfarium.(qua re maximé aiunt apud Leu&ra Spartanos à n qut paleftrice peritis fuiffe oppreffos. ideóq; etiam quidam apud Aeíchylum bellicofus appellatur
Acer, C2" in rigidis gnarus luBarier armis. ac Sophocles alicvbi de Troianis ait, eos effe
Equites.fagittas arcu gnaros tendere,
Et tinniente cum feuto luGaricr,) tertium vel fugere fi vincantur, vel infequi vios. Ergo haud abs re pugillatio primum habebat locá, fecundum lutta,tertium curfus. Eft enim pugillatio 1&us& dechnationis imitatio, lu&a complexus& pulfationis,curfu difcunt fugere& perfequi.
QvarsTio Szrxra. Cur picea pimas,eaviimque fimiles arbores inoculationem non admittant, S Ocranvs conviuium nobis prebens in hortis
* quos Cephifus amuis circumfluit, demonftrabat arbores omnis generis infitionibus,quas vocant inoculationes, varié exornatas. Vidimus enim 6 lentifco oleam pullulantem,& é myrto malum Punicam, erant etiam quercus pira bona ferentes,& platani malorum farculos,ficus mori germina quz excepiffent, alizd; ftirpes ita inter fe permixta vt iam fru&um ferrent. Alij ergo Soclarum iocofé inceffebant quód genera& plantas pocticis fphingibus& chimzris monftrofiorcs aleret. Crato autem nobis ad difquirendum propofuit, quidnam effet caufz, quód ez folz ftirpes quz oleofz funt, hanc permiftionem non admittunt.non enim videri coniferam pinum,aut cupreffum;aut pinum, aut piceam, qua quic10

SYMPOSIACON IL 199 quicquam diuerfigenerisaleret. Eius verba excipiens Philo, Eft, inquit, mi Craro,ratio hac dereapud doctos,quá agricultura confirmat. Aiunt enim oleum effe plantisinimicum,& celerrimé perireftir
y pem quamcung; voles,(iinvngatur oleo, ficvt& a, pes.Dicte autem arbores pingues funt,ac natura ita
, ad humorem coquuntur maturantürq;,vt picé quoque& refinam lacrymét, inciíóq; libro quafi fanies
quzdam in vulnerib.earum foràs erumpente humo
| go re concrefcat. quin& teda earum liquorem emittit
|." oleofum,& pinguedo eius renitet.Inde eft, quód oleiin morem cum diuerfi generis rebus permixtionem non recipiunt. Poftquá fuum fermoné abfoluit
Philo, Crato oftendit etiá corticis naturá(fua quijj; dem fententia)ad hoc cóferre aliquid: qui ob fuam
tenuitatematq; ficcitatem iis quz inferuntur fedem
atq; firmam inolefcendi facultatem non prbent.ve
rüm hoc faciunt corticofa& humido przdita libro,
quz infitam propaginem facilé fuo fibi humore ag20 glutinant. Ad hzc Soclarus:Porró,inquit,non malé hoc quoq; cogitatur,id quod capax alieng debet
effe naturz, oportere effe mutatu facile: vt fuperatá alterius qualitatib.adfimiletur, nuttimentümq;
fuum mutare pofsit ita, vt infiticio ad(imiletur.Etezy nim aliquid confituri, terram ant diluere folemus
atq; emollimus, vt diffifa eo promtiüs ob facilitaté
percipiendi affe&iones ample&atur ea quz inferimus.cüm dura& rigida mutationi non fit apta. Iftze
autem,de quib. fermo eft,arbores,cüm liguis leuib.
30 fint preditz,temperamentü non admittunt, neque
fubigi fe aut mutari patiuntur, Iam nehoc quidem,
aiebat, obícurum eft, debereid quod in fe recipiat
adid quod inferatur rationem loci habere:loci autem natura feminea vt fit& fecunda,requiri.itaque
55 lirpium eas que fructus funt feracifsimz infigunt:
tanquam mulieribus la&e abvndantibus alios infan
tes laGandos fi fubiicerent.Piceam aüt,& cuprefsü, nnn lij

200 PLVTARCHI
& alias id genus arbores cernimus omnino parcé ac^ maligué fru&um ferre. Sicvt enim qui mole carnis graues funt;ij plerung; prolem non procreant,confumto in ipfum corpus alimento ita,vt nihil genitalis excrementi relinquatur: ta iftiufmodi arbores$ nutrimentum omne1n fe abfumentes ,in magnitudinem excrefcunt amplam, fru&um autem vel non ferunt, vel exiguum,& qui rardé perficiatur. vt mirum non fit fi alienum in eo nó nafcitur, in quo ctiá proprium quod eft,zgré alitur,
QvarzsTIO SzPTIMA. De remora pifce.
HarREMoNIANVvs Trallianus aliquan- Y do,cüm omnis generis pifciculi fuiffent propofiti, vnum exiis oftendens nobis acuto capite& prelongum,huic fimilem dicebat effe pifcem,quem à detinenda naue echeneidem Grzci,Latini remoramappellant. Aiebátque eum pifcem fe vidiffe,? cüm mare Siculum nauigaret, admiratámque fuiffe eius vim,cüm nauigationi is haud exiguam tarditatem morámque inieciffet: donec koi) à proreta captus fuit,exteriori parieti nauis adhzrefcens. Nó defuerunt qui Cheremonianum riderent,vt qui fa bulofum& incredibile Sgmentum pro re vera accepiffet. Erant etiam,qui naturales illas rerum diffenfiones(antipathaas vocant)iactarent,& multa huius generis cómemorarét. Nimirum enim Elephantem furentem confpe&o ariete infania folui: viperá fti fi fagi termite admoto eam contigeris:taurü agreftem ficui alligat quiefcere: fuccinum omnia leuia ad fe trahere,ocimo demto,& iis qu oleo funt imbuta: maguetem allio iavn&um ferrum non trahere.quorum omniá cüm manifefta(it experientia,caufam ta men fi non prorfus nefas,falté difficile eft fcire.Hoc verójinquam ego, fu bterfugere difquifitionem eft, non
2
39.

'SYMPOSIACON II. 20t
non caufam rei exponere. Id autem confideremus, multa accidentia effe, que non re&é,pro caufis tamen habentur. perinde ac fi quis exiftimet viticis flore fru&um vitis maturefcere, quoniam ita vul"go dicitur, Florente uitice mature[cit uua iam,
aut propter fungos qui in lucernis cócrefcunt, con fundi& nubib.cogi acrem:aut advncos vngues cau fam effe, non áccidens vlcere adfe&i vifceris. Sicvt ergo iftorü vnumquodq; adfe&ioni comitatur, ab iifdem ortum caufis: ita vna etiam caufa eft cur nauis& tardiüs eat,& remoram adícifcat. Cüm enim ficca fit,& admodum grauis humore nauis, probabile eft füblabentem mari ob leuitatem fubire carinam,&flu&dum* puro* x facilérecedentem. Quando autem admodum madida algam multam & mufcum concretum attrahit: tunc& ligni itus fitobtufior,& flu&us áccidens ob lentorem fuum non facile delabitur.itaque etiam parietes nauium detergent, mufcum& algam à lignis dimouentes.. inter que confentaneum eft cüm etiam remora adhzrefcat ob lentorem, caufam tarditatis,non confe&arium caufz tarditaté efficientis credità fuiffe.
Qyvarzsri0 OcrAvA. Cur equos lycofpadas dicunt feroces effe. EO lycofpades funt qui à frznis que lupata
dicuntur appellatos putent, ob ferociam& contumaciam fic domitos. At pater nofter, minimé ex tempore loqui folitus cüm equa omnibus poteftas effet,& qui femper vfus fuiffet preftátifsimis equis, equos aiebat,quos etiamnü pullos adorti effent lupi effugiffent, bonos evadere& curfu veloces, ac dici lycofpadas, quafi tractosà lupis. Eius rei càm teftimonium ipfi complures dediffent, caufa cur ifte cafus ferociores alacrioréfq; faceret equos in quennn. v
s

102 PLVTARCHI
fionem venit. Plerique hanc adferebant rationem, metum ifto eventu, non ferociam indi equo:proinde cüm effent fa&i meticulofi& qui facilé quamvis ad rem pauerent,celeriter fefe incitare in morem fe rarum aliquando cafsibus idarum.Ego autem confiderandum dixi,nüámnam contrarium magis fit verum: neque ideo agiliores fiant pulli quód effugiffent vim adorientium beftiarum: fed nunquam eam fuerint evitaturi, ni(i celeres effent& feroces. Non enim Vliffem eó fa&tü prudentem, quia Cyclopem effugiffet: fed ideó effugiffe,quia erat prudens.
Qvarsrio NoNa..
Quare ouis à lupo morfe cato fit faauior,lana autem pediculos gienat,
S Ecundum hec quaftio de mor(isà lupo ouibus fncidit,que dicuntur carnem habere dulcifsimá, lanam pediculos gignentem. Non inepté autem vifus eft Patrocles adfinis nofter de dulcedine ratiocinari,carnem morfu eius ferz colliquari.Effe enim fpiritülupi adeó feruidum& ignitum, vt offa etiam durifsima in ventre colliquet atque emolliat. atque ideó à lupis moría celerius quàm alia liquefcere. Delanaautem dubitatum fuit, An fortaffe ea non generet pediculos, fed evocet proprietate quadam afperitatis incidentis aut caloris carnem difcernentis. Hanc autem vim conciliari morfülupi*&fpi ritum mutantis víque ad crines iugulati. Et hiftoria fidem huic rationi fecit. Nouimus enim venatores & coquos, alteros vno i&u feram fternere, vt fuffocata abfque fpiratioae iaceat: alteros egre multis i&ibus occidere.& quod magis mirum fit, alteros eam vim cum ferro indere MERI vt mox putrefcant, acne vnum quidem diem fe à putredine defendant: alteros cüm non tardis interficiant quàm illi, tamen nihil tale in carnem inferre, fed eam diu '— manere

SYMPOSIACON IL 334
msanereintegram. Quódautem iugulatio& mors animali mutationem adferat, que ad cutem víq;,ca pillos vnguesq; pertineat;id Homerus quoque declarare folebat,de cute& loro dicens, —]bouis,qui ui iugulatus. Quz enim animalia non morbo, neque fene&ute diffoluuntur, fed iugulantur, eorum pellis valida eft& denfa:qua autem à feris mordentur,eorum& vngues denigrantur,& capilli defluunt,& pellcs la9 xe fiuntac rptu faciles.
Qvazsrrio Dzacrinua.
Veteréfne re£lius fecerint qui im conviviis[aam cuique portionem tribuerunt, an qus nunc 12 com1$ mune prabent.
Vo tempore eum magiftratum gef;i, qui quód anno dat appellationem Eponymus dicitur, domiin facrificiis plereque ccene ita agitabantur, xo vt fua cuivis portio tribueretur. Id cüm nonnullis ' impenféprobaretur, fuerunt quià commune alienum dicerent atque illiberale,putaréntque vbi primüm depofita effec corona,debere menías ad priftinum morem reformari.Non enim edendi,aiebat A25 gias,& bibendi gratia,fed compotandi,puto,& vnà edendi gratia nos invicem vocamus.at ifta carnium in portiones diui(io fublata communione multas fa cit cenas, multos ccenantes,neminem alterius con viuam: quando velvtià lanij menfa pondere acce30 ptam quivis partem fibi propouit. Et quid refert, ca licémne conviuarum cuique proponas peculiarem, fextariámque vini plenum,& propriá menfam,(quo
pato Demophontidz Oreftem feruntur coena ex- Euri. Ipbig,
|. eepiffe, tubétes pro fe bibere,neq; obferuarealios) Tawriea
45 quàmid agere quod hodie fit, vt quifque&bi propo fitis pane& carne tanquam 6 proprio przfepi veíca turinii quód nobis non incumbit necesitas tacens

204 PLVTARCHI
di vt Oreftem conviuio accipientibus. Immó hoc ipfum conviuas ad communitatem omnium rerum provocat, quód& cómuni vtimur invicem fermone,& cátu pfaltrie oble&antis aut tibicine ex equo fruimur,& crater in medio pofitus, nullis circumfcriptus finib. fons exftat amicicie largus, modümque fruendi habet appetitu definitum: non quo mo do panis& carnis iniuftifsima portio equalitatis menfura iniuftifsimé fe venditat apud inzquales. Idem enim& ei qui paulo indiget, nimium eft:& ei 10: qui multo opus habet,non fufficit. Ergo ficvt,amice, qui multis egrotantibus equalia medicamenta menfíuris& ponderibus exa&is diftribuerer, per effet ridiculus: ita etiam habendus eft prabitor, qui homines neque fitientes equaliter neque efurien- 1g tcs, vniuerfos equali modo volet curare,menfuram & quod cuique tribuendum fit arithmetica, nó geo metrica definiens ratione. In cauponam quidem vnus,publica omnes menfura vna vtentes:ad ccenam autem quifque proprium apportantes ventrem venimus, quem non zquale, fed fufficiens ei quod fit, impleat. Neque vero Homericz ille cene militares atq; caftrenfes huc funt transferenda:fed emulanda potiàs antiquorum humanitas,qui vt omnem venerarentur communionem, non vidus modó&?5 tei, fed chaenicis etiam& cibi focietarem honori adiliad. 4, duxerunt. Valeant ergo Homericz coenzà fame& 262445, vi fiti non víquequaque liberz,& quibus prefint redetur all- ges Italicis cauponibus ad rem attentiores, qui in dere. ipfis proeliis precifé commemorent,quantü in cocna apud ipfos quivis biberit.Pindarice nimirü meliores, in quibus heroés venerandam iuxta menfam permifcentur: ea enim vera eft permixtio,cüm omnia omnibus funt communia: ficvt contrà divulfio eft, que crimen difcordiz amicifsimis ingerit,cüm ne opfonium quidem communicare poffe videntur.
His ditis c&m placeret Agias;inftigauimus vt contrà

SYMPOSIACON Itl. 20$ frà diceret* Infolens,inquit,Agiz quippiam vfuvenit, fi tantum gerens ventrem,iniqué fert equam fe accipere portionem, vnus ipfe de helluonibus? Nam in commuui pifce, non infunt fpinz, dicebat
$ Democritus. Atqui hoc ipfum, inquit,maximé Mae ran, id eft fatum à danda cuique fui portione di&i, / Necefsitati praefecit. Aequalitatis enim, quam Socios fociis deuincire,urbes urbibus e. Euripidea anus aitjoperam nihil magis requirit;at- Phanifiis, fo que communio menfz:éftq; eius vfus à natura,non inftituto,neceffarius,non ab opinione nouatus atq; introdu&us. Plura porró de communibus edenti inimicus eft qui minus accipit,& tanquá celeri flu&u incitatam nauem non poteft adfequi.Non enim Ij ad amiciciam códucens, aut convinuio conveniens exordium eft, puto, fufpicio,raping, manuum concertatio,& pulfatio cubitorum: fed abfurda hec funt,canina,& que pleraque in convicia& rixas definant, non conviuarum modó invicem, fed etiam (20 adverfus menfarum miniftros& reges. Quandiu au tem Mcera& Lachefis, cuià forte nomen,in ceenarum& conviuiorum communione zqualitaté admi niftrauerunt,nihil videre licuit indecorum,nihil illiberale. fed& conviuia datas,& conviuij regem 3$ datymonem,& miniflros menfe datrosà diftri. buendo& diuidendo dicebant.& Lacedaemonii , Kreodetasjid eft carnium diuifores habuerunt non vulgarcs, fed primarios viros: quádo id munus etiá Lyfandro in Afia rex Agefilaus mandauit. Tum de-39 mum diftributio à conviuiis eft eie&ta,cüm luxus ea occupauit. nimirum enim non poterant placenta, candyli,carycee,aliáque condimentorum& opfo- niorum fercula diuidi:fed devii iftis deliciis ac gu le ftudio, equalitatem portionum prodiderunt. Ar35 gumento eft, quód etiamnum facrificia& publicas ceenas portionib.diftributis agitant,ob victus fimplicitatem& mundiciem. vt omnino qui diftribuk

$66 PLVTARCHI
tionem in vfum revocat,(imul etiam reducat frugi litatem. Sed vbi proprium eft, ibi commune perit: vbiquidem non eft zqualitas. Non enim proprie rei poffeísio, fed alienz involatio,& id quod commune eft fibi vindicandilibido initium fecit iniu-$ fticie& difcordie: quà termino& modo proprietatis tollentes leges, cognomines fade funt in Gre co fermone eius facultatis, que commune zquali* ter diftribuit* quando ne coronam quidem vult diftribui voicuique noftrüm à rege, neque le&ulos & loca: fed etiá fi amafiam aliquis aut píaltriam adducat,communia hzc funt amicorum,vt(que Anaxagore fuitfententia) omnes res vnum fiant.Quód fihorum proprietas nihil perturbat, neque impedit communicationem maximarum rerum& maxime 5 feriarum, fermonum inquam,propinationum,comi tatis: definamus Parcis iniuriam facere,& proli For tunz Sorti, vt eam appellat Euripides.quz neq; diuitiis primas, neque glorie tribuens, fortuito aliàs alió vergens,pauperem& humilem extollit, neque 29|
» omni libertate priuatum effe finit. diuitem veró& magnum citra moleftiam caftigat, condocefaciens cum ad ferendam zquo animo zqualitatem.
PyuvTARhCHI
Sympofiacón,id eft Cóviualíum difputatíonum líber tertíus.
InoNrpzs pocta, SofsiSene| clo, quodamin conviuio cür vi| deret hofpitem accumbere tacitum,& cum nemine verba conmu 3$
] tantem, Mi homo, dixit, fiquidem
| ftultus es, fapiens factum edis: fin
fspizns,

SYMPOSIACON IIL Á 207
fapiens, ftultum. Etenim infeitiam praftat occultafe:verüm hoc difficile eft inter pocula. Nam uinum utl prudentem cantare cocgit, Ody.£,46s; E£ tenerum ridere, pedesty inferre choreis, Atque tacenda loqui, nec idonea dicere dittu,
Vbi quidem,fi non fallor, pocta vinolentiz& cbrie
tatis conftituit difcrimen. Nam cantus,rifus,faltatiojiis qui mediocriter abbibére poffunt accidere.
garrire,& ea dicere, quz reticeri pra(tabat,iam ebrietatis eft opus. Itaque Plato etiam in vino maxi-;,Legums, mé Perorenqee hominum animi affe&iones exifti
mat poffe perípici. Ec Homerus cüm caneret,
—neque menfze bis interueneratufus: Odye3s:
fatis oftendit itafe exiftimare, vini& menfe communionem plurimum ad notitiam mutuam conducere. Non enim cótrahitur notitia inter tacité eden tes ac bibentes: fed ad loquendum provocat viná: inter loquendum multa aperiuntur atque detegun turaliàs occulta, invicémqueinnoteícunt compotores.vt non inepté Aefopü ille increpauerit: Quid quzris,ridiculum caput, illas feneftras, per quas in alterius cogitationes alter poteft infpicere. vinum enim nos aperit ac oftentat, non finens latére: fed fpeciem atque laruam adimit, lege equi pedagogo quàm longifsimé femoto. Proinde Acfopo, latoni,& fi qui alij examinare quempiam volunt, tormentiloco fit merum. Qui autem mutuó infe inquirere nihil curát,neq; deprehendere vnus qug alter occulta habeat fatagunt,amicé tátüm vnà con fuefcere expetunt: ij tales tractant quzftiones ac di fputationes, quibus adverfitates fortune obruanturjfiduciam autem recipiat animi pars optima,& li beralibus ftudiis deditum ingenium in elegantes& eruditis collocutiohes tanquam in pafcua& prata fibi có(ueta producatur. Hincadeó fadt eft, vt nos

*208 PIL'VT ARCHI
quoque hanc tibi tertiam decuriam compotatoriarum quzftionum confecerimus:é quibus prima eft de coronis.
Qvazsrio PRIMA.
An inter pocula vtendum fit fertis floreis.
"Thenis olim de coronis quaftio incidit in conviuio, quo Eraton muficus cóplures exceperat, cüm Mufis rem facram fecitfet.NNam vt à coena omnis generis ferta fuerunt circülata, Ammonius fal- 10|
fé quodámodo nos notauit, qui pro laurea rofeam geftaremus coronam. aiebat autem omnino floreas coronas efle pueriles,& magis ludentibus virginibus ac mulieribus, quàm philofophorü convenire muficorámque hominum congrefsibus. Mirórque adeó,aiebat, Eratonem hunc, qui colores in cantilenis abominans, pulcrámque incufans Agatboné, qui cüàm Myfos fabulá doceret,primus fertur chromaticum genus tragcedie immifcuiffe: ipfe nobis variis, vt videtis, floridífque coloribus conviuium oppleuerit.dámque per aures accidentem oblectationem excludit, voluptatem oculis& olfactui obviam quafi per aliud oftium introducit in animá,vo luptati fertum deftinans,non pietati. Atqui hocce vnguentum fragrantiam edit durabiliorem quàm flores iftiinter manus muliercularum corollas ple Gentium emarcefcentes.Enimveróin conviuio phi .lofophorum locus non eft vllus voluptati,nulliannexa vtilitati, neque principium aliquod naturalis
appetitionis comitanti. Sed quemadmodum 1j qui 39 ad coenam ducuntur à vocatis amicis, more fané hu mano, iifdem fruuntur rebus:( qualis Ariftodemus à Socrate fuit perdu&tus in Agathonis domum conviuium exhibentis) qui veró vltró accedat, ci fores
przcludi oportet.ita voluptates que cibü potámq; 3! fequütur,appetitionibus accitz naturalibus,locum habent: alie quz non invitatz nulla Fátionetitim uxu

SYMPOSIACON IL sog
luxuria quadam inftigante obrepunt;arcendz funt, Sub hzcadolefcentes,qui cum Ammonio non con fueuerant, perturbati ferta paulatim detraxerunt, Ego auté, qui fcirem exercitationis gratia& difpu$ tationis hecab eo in medium propofita, Tryphonem medicü compellans: Heus tu,inquam;aut vnà nobifcum deponenda eft tibi pulcré ardés rofarum floribus corona, aut dicendum, vt apud nos fubinde folebas, quid ad bibendum adiumenti adferant .do florez coronz.Excipiens veró meum fermoné Eraton,lta fcilicet,inquit, decretum efl,nullam admittere voluptatem que fymbolum non det,& oble&ta tioné afpernari nifi mercedem nobis prebeat? Aut vnguentü potiüs& purpuram averfamur ob luxum gy lisadherentem tanquam dolofas veftes,dolofos co lores,vt barbarus ille dicebat:fponte autem fua riati colores& odores(implicitate prediti funt& puritate,nihilque differunt à frugibus arborum? Nónne enim ftultum fit fapores natura prebente colli10 Berejlífque frui: odoresautem& colores eadé fuppeditante,ob elegantiam ac voluptatem in iis efflo-refcentem fpernere, quód nullam aliam extrinfecus vtilitatem adferant? Hxc enim inter fe pugnare videntur, Naturam(quod vos dicitis)nihil facere fru ftra,& ifthzc delectationis caufa effe condita, nullam aliam vtilitatem conferentia. Iam hoc confidera, 11$ quorum flirpes terra continentur,ac quz ger minant, folia data effe ob conferuationem fru&us, vt; foueant plantas,ezq; ita faciliüs caloris ac fri-" 39 goris vicifsitudines perferant:flores dá permanent: Foliorum in planta, nullam vtilitatem adferre nifi quód no-?/6s. bis odoratu aut vifu funt iucundi:cüm& odores mi rabiles edant,& vatietatem coloribus tin&urífque inimitabilibus exhibeant. Itaq; foliis avulfis velvti 35 dolent& mordentur plantz,& vlcerofum iis quod damáccidit detrimentum, ac denudatio indecora. & non tantüm,vt voluit Empedocles, 000
2
^

210 PLVTARCHI
Omnino foliis debemus parcere palme: fed& reliquis omnibus arboribus,neque nos ornareillorum cum dedecore, vi& contra naturam foliis eas fpoliando. At eaim florum detra&iio vindemiz cuidam eft fimilis,tantámque à nocendo abeft;; vtij vltró marcefcentes décidát nifi tempefliué demantur. Quemadmodum ergo barbari pellibus pecoris loco lanz veftiuntur: ita mihi videntur qui foliis potiüs quàm floribus coronas texunt vd tis nó vti cóvenienter rationi. Atq; hanc egofertorum venditricibus ftipem confero. Non enim fum grammaticus, vt memoria referre pofsim carmina, quibus oftenditur prifcos facrorum certaminum vi &ores floreis redimitos fuiffe fertis.Sané Mufis con fecratam fuiffe rofeam coronam,memini me legere!5 1n Sapphonis verfibus, quibus indo&am quandam mulierem ita alloquitur:
Te fim lethum vapíet, iaccbis,
Nec fuo quifquam celebrabit ove: 208
Particeps non cs quoniam vo[arunt|
Picriarum.
Audiamus tamen, an ctiam à medicina floribus aliquodteflimoniá Trypho perhibeat. Proinde'Try-—| pho ia partes dicendi fuccedens, Prifcijinquit, ho- 25 rum nihil inobferuatü reliquerunt, vt qui plurimis
plantarum vfi effent remediis.& exflant ctiamnum
argumeotarei, Tyrij enim Agenori, Chironi Magnetes primitias offerüt, quodij primi medicinam
feciffe exiftimaptur. Radices enim plantarum erát, 30 quibus egrotos fanaucrunt.Bacchus porró non eo tantüm nomine medicus eft habitus,quód vinü invenit medicamentum validifsimum& fuauifsimü: fed quód ederam quoque facultate fua vino maximé refiftentem in honore habendam docuit, cáque bacchantes coronauit, vt minüs à vino lzederentur, edera fuo frigore ebrictatem reflinguente. Sed& nomi-|
BUSES

10
EU
Pe]
15
39
55
$SYMTOSTACON- 11. 2
hordiina quedam manifc(tant vetcrü hac in refummam diligentiam. Nam& nucem caryam dixerüt, quód fpiri itum grauem ac foporem incutienté profundum.exhalans,lz dat qui fub earecumb(ür.& nar ciffum, quia torporem( qui narce Grecis eft) neruis incutiat,grauedinémque torpidam: vnde&$04 phoclés eum veterem magnorü deorum coronàappellat, nimirum Manium? Rutam quoque peganon ea de caufa dictum autumant, quód ob ficciratem calore mixtam femen genirale conftringat& coagu let;ideóque pregnantibus plané fitinimica. Qui ve ro 2methyftum cüm herbá, tum cognominem cius gemmam nomen à prohibenda, ebrietate habere pu tánt,lj errant. vtrunque enim à colore dictum eft;
neque enim folium herbz liquido eft colore, fed viole& vino remperie dilüto fimile, Multa alia commenmorati poífent.yocabula ftirpium, à facultatibus earum deducta:(ed& hac ip(a fufficiunt ad induftriam veterum demonftraudam ,ac peritiam; quam etiam adverfus ebrietatem.ad! ME erant.Maximé enim merum quando caput ferit,& intendit corpora, perturbat,fenfuum principio r perculfo.At florum exhalationes mirabiliter contra hoc mali prafidio funt, capárque velvti arcem muniunt ad ebrietatem pellendam.nam& calidi flores molliter
apcriendis meatibus faciunt yt pe rípirare vinü poffit:& quz leuiter frigida funtjmediocri contadu va
pores repellunt. vt violacea& itofacea corona: vtrunque enim horum adítringit j reprimitque odo: refüo ea quibus caput grauatür.. Cypri porró los; & crocus,& baccaris eos qui adbiberunt ad fomnum sholeftio vacuum adducunt. exhalanr enim mite quidpiam&gratum, quo inzqualitetes quz inebriatorum corpori áccidunt,afpe ritatéfqu e diffunduntur, ita vt tranquillitate oborta retundatur & digeratu: id quod crapulam erat fa&urum.Quorundam etiam florum odoribus furfum dfiipi000 jj

sib PLVTARCHI
tis ad cerebrum, fitvt& meatus qui funt inflrumento femtiendi expurgentur,& humores incidantur, fenfim abfque vehementi idu aut agitatione difcufsi, fimülque cerebrum natura frigidum refocilletur. Itaque ferta é floribus texta pracipue à ceruice fufpendentes, hypothymidas appellabant, vnguentifque quibus ea erant delibuta, pedus invngebant. Teftatur etiam Alczus;iubens vnguentum fibi affundi fuper multa paffum caput& canum pectus. Sic etiam inde odores à calore eiaculantur in cerebrum,rapientibus eos naribus. Non enim ideo hypothymides vocauerunt collo appenfas coronas, quód animum caftra fua in corde habere putarent:( eft enim thymos animus) fed propter exhalantem potius fragrantiam,!$ quam ipfi apothymiafin nominant. Mirum veró nemini debet videri, fi exbalationes fertorum vim tantam habent: cüm memorie proditum fit vmbram fiilacis interficere homines in ea dormientes, quo tempore planta maximé turget& flo- 2 rem parturit fuum.& fpiritum à papauere defluentem non cauté obferuatum ab iis qui fuccum colligunt ,fubvertere homines. herbam autem alyffum fi duntaxat in manum fumatur, immó nonnullos fi modó intueantur eam, fingultu liberare. eadem pecori& caprarum gregibus conducere dicitur,(iuxta caulas plantetur. Rofaautem Rhodon Gracis haud dubié dicitur, quia multum odoris exhalet. quo fit, vt etiam celerrime marcefcat. naturalem autem habet vim refrigerandi, adfpe- 3 &u igneum aliquid oftentans, idque non abfque ratione.nam in fuperficie eius tenuis ef. florefcit calor, eo à frigore expulfus.
Q vAE

SYMPOSIACON III. 213 QvassrriOo SsECvNDA.
Denatura edere, calidane fit an frigida.
HE c càm nos Tryphonem laudauiffemus ,re$^*nidens Ammonius, Indignü veró fuerit,inquit, tam variam& floridam orationem contradicendo tanquam corollam difcerpere. vnum id me offendit, quód in eam intexta fuit edera,& frigore fuo di €&a merü reftinguere.Etenim calida eft edera,eiüfq; fu&us vino admixtus inflámando vim eius inebrian di& conturbandi auget.& palmitem edere avulfum ferunt inftar lignorum igni curuatorum intorqueri. vitex etiam, qua aliis plantis fepe per complures dies incumbit, ederam celerrimé fugit, immàó autem ftatim perit liquefcens eius caliditate. Maximum argumentü eft,quod Theophraftus nar- Lb.4 ift. rat,iuffum ab Alexandro Harpalum hortis qui erát /tirp. Babylone Grzcas inferere plantas folo iis in locis admodum feruido,alfiofas& foliis luxuriantes vmbrámq; amantes herbas plantis reliquis permifcuiffe: folam ederam non fuiffeà folo receptam, quanquam magno conatu, magnáque contentione plan tare eam Harpalus eniteretur:fed exficcatam periiffe. quippe calida ipfa temperari cum tellure calida non potuit, fed periit. Nam exfuperantia facultates perduntur. que caufa eft,vt contraria appetant, ac calorem ament frigida,frigus calida. atq; hinc mon tofa, ventífque& niuibus expofita loca facib.aptas & picem ferentes maximé producuntarbores, vt la 30 ricem& pinum coniferam.Preter hec,mi Trypho, algidz& frigida ftirpes facilé folia amittüt ob paucitatem calore& imbecillitatem compulfo;& plantam deferente: oleam, laurum,ac cupreffum femper virentem conferuat pinguedo& calor,ficvt& ede$ ram.Proinde carifsimus Bacchus hanc non vt auxilium adverfus ebrietatem adhibuit,aut vino adverfam:qui merum ab inebriando aperte methy,& fefe 009 iij

ua PLVTARCHI
Methymnzum appellauit.Sed mihi videtur, quemadmodü vinofi vero deftituti vino,hordaceo vtuntur potu,& é malisauc palmulis quedam fibi vina conficiunt. ita qui hyeme defideraret viteam coronam, vbi nudam& foliis vacuam vidit vitem, ob fi- 5 militudinem ederaceam amplexus. Nam& palmitis ambages iftz, lubricid: in progrediédo ambitus atq; lapfus,& foliorum flexilis atq; inordinata circumfufio,& maxime corymbus ipfe vuz immature denfze,iámq; colorem ducenti fimilis, vitis formam! imitantur. Quinetiam fi quid contra ebrietatem facit edera, calore id eam fuo facere dicemus;aperien te meatus,aut potiüs conco&tionem meri adiuuante.vi fic quoque medicusabs te fa&us Bacchus gra tiam tibi, o Trypho,debeat. Ad hec vocem cohibente Tryphone,& quid refponderet meditante, Eraton iuniores nos fingulatim compellans hortabatur, vtaut Tryphonem pro coronis propugnantem adiuuaremus, aut coronas deponeremus. Et Amtnonius fecoritatem oftendebat, pollicens nihil 2d fe dicturum adverfus ea qua propofuiffemus.ltaq;, cüm Thrypho etiam hortaretur ad dicendum:Demonftrare, inquam ego,ederam efle frigidam nó eft mee operz,fed Tryphonis: is enim ea vt frigus inducente ac flipante frequenter vtitur, Catterüm ex25 his que dita funtyinebriare ederam vinoadmixtam verum nó eft. Quam enimbibentibus adfectionem infert, non ebrietatem re&é dixeris, fed perturbationem abalienationémq; mentis:qualem altercum etiam,& multa alia inducunt, infania animum exagi 59 tantia. Avulfio autem palmitis illa, ratione vacat. hecenim quz contra naturam fiunt,non funt naturalibus imputanda facultatibus. fed& ligna cüruan tur, igne humorem educente vi ex ipfis ita contorta.Cognatus autem calorid natura habet vt augeat 3$ atque alat. Atque hoc vide, ánnon frigiditas aliqua corporis multiplices illos flexus& hunilisem edera

'"SYMPOSIACON IIL 2 ederz humiferpentisefficiat* nes,crebroadfii€»:ficvt cüm viator ob imbecillitate crebriüs confidet, deinde rurfum viam init.Itaque etiam amplexuopus habet edera& fulcro, ipía feipfam fuftentare& producere non valeus ob inopiam caloris; cuius eft furfum efferre. INix porró quód liquefcit & defluit ab edera,id ob humidiratem folij fit.aqua enim niuem delet,& ob laxitstem ipfius incidit,vtpote congeriem exiguarum ac crebrarum bullard, Itaque in valde frigidis, fed hume&tis locis,nix non minds quàm in apricis fluit. Iam ille perpetuus viror,&( vt vocat Empedocles)
— folij conftantia firma, non eftà calore: vt nequefoliorum delapfus à frigore.nam myrtus,& adiantum,non calida hac, fed frigida,femper virent. Sunt qui equabilitatem tem peramenti pro caufaadfignant. Empedocles przterea proportionem quandam congruam meatuum ponit, qui ordine& equabiliter alimentum tranfmittant, ita vt fufficienter idaffluat. At quorum folia defluunt, iis non fuppeditat alimentum, ob ra ritatem fuperiorum,& inferiorum anguftias meatuum: cüm nequehi fübmittant, neque ilii conferuent alimentum, fed quod exiguum acceperüt, con fertim profundant.vt quz hauftris riganturinzqua liter perforatis.Quibus autem aqua fufficit,ea femper alimentum quod fatis fit& proportione conve niat, retinent, perpetuóque virent, confenefcunt nunquam. Quid quód Babylone fata edera provenire& durarenoluit? Laudo equidem generofam plantá,que Boeotij dei cliens menfa; aflecla nolue rit ad barbaros migrare, neque imitari voluit Alexandrum iftis gentibus fimilem fa&tum, fed(ubterfugit inquilini, repulítque conditionem. Caufa ve ró non fuit calor, fed frigus cótrariz temperieiimpatiens. Quod enim accommodatum cft alicuius nature ,ab eoid non perditur, fed fouetur atque 000 uj

216 PLVTARCHI
alitur. ficvt thymum fert terra ficca, quanquám ca lidum.At Babylone ita zftuofum& przfocádo mo leftum aerem effe aiunt, vt multi diuitum vtribus aqua impletis frigoris corpori cóciliandi caufa indormiant.
QvarssTrio TERTIA.
Cur mulieres minime, facillime fenes inebrientuv,
Mi veró videbatur Floro, quód Ariftoteles
in libro de ebrietate cüm fcripfiffet, maximé tg
fenes, minime mulieres ebrietate capi, caufam non explicauiffet:alioqui nihil talefolitus omittere.eam yeró in quodam familiarium cóviuio inquirendam in medium propofuit. Tum Sylla: Alterum ,inquit, cognofci ex alteropoteft:& fi de mulieribus re
caufam repererimus veram, non multum difputare opus erit de fenibus. nature enim maxime funt inter fe contrariz, humiditate, ficcitate, louitate, afperitate, mollicie, duricie. Quod ad mulieres attinet, primüm in caufa effe arbitror corporis humi 15
dam temperiem, quz& carnis teneritatem cíficit, & nitorem in|euitate,& purgationes. Cüm ergo vinum in multü incidit humorem, vincitur aciémque fiam amittit,fitd; omnino languidum& aquofum.Quin etiam ex ipfo fumi aliquid poteft Arifto- 2$.|
tele. Nam eos, qui vno hauftu& citra refpirationem magna ficcant pocula, quod amyftüzare di&um fuit ,à veteribusait perhibitum non facile inebriari. nimirum quód merum in his non diu moretur, fed impetu impulfum per corpus tranfeat.;0
Plerunque autem fic bibere mulieres videmus.Probabile etiam eft earum corpora ob perpetuam humorum detra&ionem multis aperiri meatibus, ac incifa effe quafi hauftris quibufdam& tubulis: in quos illapfum merum ccleriter abeat, neque prin£ipibus partibus adharefcat, quarum perturbatioB€ Oborituy ebrictas. Porró fenibus deeíffe fuum pra

SYMPOSIACON IL zm
proprium humorem, principio ipfum Gracum eorum nomen videtur indicare. gerontes enim dicti funt, non tanquam fluentes ad terram, fedquód eo rum conítitutio corporisiam quodammodo facta fitterzea, fed& rigor eorum ,.& duricies,& afperitas ficcitatem nature declarat. Vbi ergo abbiberunt, par eft corpus ob ficcitatem fpongix iuftar cauernofum accipere vinum, quod permanens deinde feriat atque pregrauet.Sicvt ergo aquzà den** fislocis delabuntur, ita vt lutum non faciant,in raris autem facilis fubfidunt& mifcentur: ita vinum infenilibus corporibus moram facit attractum à fic citate. Praeter hec videre licet ea que ebrietati comitantur ineffe vltró nature fenum.funt autem maJ$ ximé evidentia,tremor membrorum,lingue hafta tio,garrulitas, ire acres,obliuio,& error mentis. quorum pleraque etiam fanis fenibus cüm adfint,le ui momento& quavis exagitatione inducuntur: vt in fene ebrietas non peculiarium accidentium pro2O creatio fit,fed communium quzdam contentio.cuius reiargumentum eft,quód nihil tam fimile eft feniatque temulentus iuuenis.
Qvarsrio QvARTA 25 Frigidioré/ne temperamento;an calidiores viri fint femine.
H^ cüm dixiffet Sylla, Apollonides qui ordini bus militaribus pratfuerat;accipere fe dixit de fe nibus prolatam rationem. de mulieribus autem,vi39 deri(ibi prztermiffam earum frigiditatem, quz cali difsimum reftinguat merum vímque eius& feruorem opprimat. Cüm hoc quoque videretur dictum probabiliter, Athryilatus Thafius medicus moram quandam iniecit, effe quofdam inquiens, qui femi35 nasuon frigidas,fed viris calidiores cenfeant:alios, uibus vinum non calidum, fed frigidum videatur. Quàd cüm miraret Flgrus:de vino, inquit Athryieoo v

218 P:L VOTOASROC HT
latus, rem explicandam huic relinquo,mé demonftrans. nam paucisanté diebus hac dere fueramus inter nos collocuti. Feminarum autem caliditatera exiftimant primüm glabricie demonftrari, confumtoà calore excremento, quod abvndans alioqui in pilos vertitur. Deinde ripe multitudine..qui cüm fons caloris in corpore videatur effe,tá coptofus eft feminis, vt cas inflammetatque incendat, nifimulte éis& s ele res àccidant purgationes SDer-, tium argumétum ab eo ducitur, quod in fepulturis ro fit,ac calidiora feminará quàm marium corporaarguit. Traditum enim eft vefpillones cadauera vrenda ita componere,vt decem virilibus apponerent vnum muliebre, vnáque incendere. quód muliebre Corpus quidpiam tedz fimile atque pingue habeat, ry effiaátque eo vt reliqua etiam faciliüs ardeant.Porrà fiid calidius eft quod ad gignendum eft procliuius: cüm virgines priüs quàm pueri ad rem veneream incitentur,ne hoc quidem leueeft argument muliebris caliditatis.Maius etiam hoc& ad perfua- 25 dendum aptius, quód gelu& hyemem mulieres faciliüs perferunt. plerzeque enim minüs algent quàm virijomninóque paucas veftes defiderant. a autem,inquit Florus,his ipfis ratidcinatiohibus. everti iftam iudico opinionem. Primüm enim quód frigus magis tolerant, eó fit quia fepenumeroó fimileà fimili minüs afficitur. Deindenon femen genitale riüs in mulieribus nafcitur: funt enim frigidiores: fed alimentum duntaxat& materies quz maris fub. jiciatur femini.tum longé citiüs definüt párere mulieres,quàm gignere viri. Quód vruntur cadauera mulierum promtiüs, ob pinguedinem fitque corporis pars eft frigidior.i itaque iuuenes& qui corpora exercent,minimé pinguefcunt.Illaauté menftrua purgatio non eft copiofi, fed vitiofi& corrupti fanguinis. qui concoqui cüm non pofsit& excrementum fitlocum in corpore non inveniens vbi fubfiftat;

|
I
SYMPOSTACON: IIL 29
ftat, ob imbecillitatem éxcidit planélanguidus& conturbatus caloris:defectu.quiu& horrorac rigor plérunque purgationem patientibus accidens, fatis oftendit frigidum effe& inconco&tum id quod agi5 tatur& fecedit é corpore. Qui veró glabricies calo 16 potis quàm frigus caufam habere dicatur? cüm videamus calidifsimas corporis partes maximé pilis obferi. omnia enim ifta vi caloris in fuperficiem expelluntur,ab eo vellicatam& apertam. Leuitas auXO temà denfitate eft quam frigus effecit.Denfioraautem mulierum effe quàm virorum corpora, mi Luite,difcere pofsis exiis qui concumbunt cum mulieribus vnguento aut oleo delibutis.opplentur enim vnguento inter concumbendum, etiam fi mulieres E non contrectent neque attingant,corpore id ob calorem& raritatem attrahente. Verüm enimvero de* mulierum natura, alebat, in vtranque partem fatis fortiter eft difputatum.
FTe) QvasgsTIO QviINTA. Vinum an facultate[it frigidum.
[i autem fcire vellem,qui fufpectio incidiffet hec, vinum effe frigidum.Putáfne,aiebam,noftram effe hancopinionem 2 Cuius ergo alius, inquit? Memi25 ni,dicebam, iamdudum me incidiffe in Ari(totelis hac de re difputationem. Sed& Epicurusin conviuio multa de eo dilieruit,quorum(uifi fallor)fumma hucredit.vinum non perfe&é effe calidum,fed in fe atomos habere quafdam calorem efficientes, alias 3? qua frigus gignant. ipfum vbi in corpus eft admiffum,alias amittere,alias ex ipfo ad(cifcere corpore, & ad naturam temperiémque vtentium fic accommodari,vt alij ebrij frigcant,alij caleant.Atqui hec, aiebat Florus, rectà nos per Protagoram ad Pyrrho 35 nem ferunt,Liquet enim de oleo,lacte, mellejitémquealiis difputare iuffos,fubterfugituros nature Gin gulorum explicationem, quód ca dicemus nata mix

&»o PLVTARCHI
tionibus& temperationibus mutuis. Tu veró quo-| modo colligis vinum effe frigidum? Duabus rationibusjnquam,tum€ temporeloqui coactus. quarü quz à medicis eft fumta, priore loco referam. Languente ftomacho,& ob imbecillitatem cófirmationis indigente, nihil calidum adhibent,vino cantüm dato medentur. fic& fluxus ventris,& fudoris eruptiones vino fiftunt: vtpote non minis, fed magis quàm nix pofsit conftringente frigoris vi& inhib&te materiam. Alioqui fi vim calefaciendi vinum ha- q beret,perinde erat opinor merum ori ventric uli admouere,atq; ignem niui, Iam fomnum pleriq; refrigeo fieri putant,& medicamentafomnum in« ucentia pleraque frigus incutientia funt, vt mandragoras,opium.Verüm ifta vehementer,víq; magna compelluntatque cogunt. Vinum paulatim frigus alliciendo,motum fuauiter fiftit,eo quód magis aut minus eft differens ab illis. Ad hec calor vim ha bet gignendi. humor enim fluidus redditur, vigorémque& robur fpiritus à calore nancifcitur, vímque exftimulantem. At qui multum meri bibunt,fegniores funt ad coitum,nihilq; validi aut bene temperati gignunt: fed ob frigiditatem feminis atque prauitatem inanes funt eorum cum mulieribus permixtiones. Et veró quz hominibus à frigore áccidunt;tremor, grauedo, pallor, agitatio fpiritus in membris ,linguz titubatio, contentio extremitatü in neruis ac torpor: ea omniaebriis cótingunt.Plerifque ebrietas in refolutionem membrorum definit, vbi merum calorem omnino profligauit atque exftinxit. Incommoda porró corpori à temulentia illata fanant, ab initio tegmine iniedo& decubitu fouentes: tum poftridie lauacro,vnguento, cibííq; jis qui molem corporis non exagitátes fenfim revocent calorem à vino difsipatum& é corpore fugatü, 'Tamen,aicbam,in his que cernuntur,etiam obícurag yeftigamus fimilitudines atque facultates.At de ebrietate

SYMP OSIACON IIL a5
ebrietate qualis fit,nihil attinet anxie inquirere.Nà vtapparet,& maximé,vti diximus,fimiles funt fenibus ebrij: ideóque vinofi mature admodum fencfcunt,multófque eorum ante tempus caluicies& ca ni occupant. Preterea acetum vini quedam natura eft& vis, de omnibus autem reftinguentibus nihi! eft quod igni magis adverfetur: omnium maximéid flammam vincit& comprimit ob exfuperanté frigiditatem,Sed& fru&uü qui funt vini fapore x. muli,videmus à medicis ad refrigerandum adhiberi,vt malis acidis ac punicis. Ipfum mel nónne aqua pluuia vel niue temperantes in vinum vertunt, frigore dulcedinem ob cognationem fi exfuperet in aufteritatem mutante? Ántiqui nónne ea de cauía derepentibus draconem,& ederam de ftirpibus
Baccho confecrauerunt, quia frigida& gelida funt
natura? Si veró putant,eo figno vini calorem mon
ftrari, quód poft hauftam potum cicutá veneni vim
retundit: nosid invertentes dicemus vinum cum
cicuta temperatum,immedicabile effe venenum,bibentémque omnino interficere: vt non magis refiftendo calidum,quàm adiuuando frigidum fit vind.
nam cicuta quidem nulla alia quàm frigus inducendi facultate vim babet necandi.
QvarzsTIO SEXTA. Detempore coitus.
A Polefcentuli quidam, qui non ita pridem antiquorum ad doctrinam fefe contulerant;Epicurá infeabanturacriter, quód in conviuium fermoné neque honeftum neque neceffarium de coitus opportuno tempore intuliffet, effe enim aiebant extre me inermem homine prove&tz etatisin ccena adolefcentibus prefentibus mentionem facere venerez rei, ac difputare ante caenámne,anà ccena ea fit vtendum. Ad hac Xenophontem quidá pro«

PET PLVTARCIHI
duxerunt,qui conviuasà caena abduceret non* in equis ad concumbendum cum vxoribus. Zopyrus autem medicus, probé in Epicuri verfatus philofophia,aiebat eos non faus attenté legiffe Conviuium Epicuri.Non enim eum ab initio eaquaflione pro-$ pofita,eam deinde di(ferendo tractauiffe: fed cüm à coena ad deambulandum excitauiffet adolefcentes, de temperantia fecilfe verba,& eos à lafciuia deterruiffe. quód nimirum res venerea cüm aliàs facile
x nioceret,tü maximé fi quis eam à cóviuio exerceret.!O Sin vero przcipue de hoc fuiffet queftio,vtrüm pre ftabat philofophum omnino nihil difputare de coitus tempeftiuo vfu: aut cüm tempeftiuc eo& cum tatione vtendum fit, nó abfurdum crat alibi de com inodo eius tempore colloqui, in conviuio vero& 3j menía turpe* Mihi quidem contrà videtur philofophus fuiffe culpandus,qui interdiuin prefentia variorum hominum de eoiun fchola quiereret. nam calice propofito inter familiares& amicos, vbi e* tiam, vices dicendi a'iquid demunt orationi, atq;?O inter pocula, quomodo turpe fit dicere audiréve eo rum aliquid, quz vriliter de vfu rei venerez dicun-| tur! Ego quidem per canem adiuro;optare me,fuos! diamerifimos illos obfcoenos Zenonem in conviuio aliquo autioco,quàm in tam ferio de republicaope 2$ te pofuiffe, His verbis percufsi adolefcentcs filentium tenuerunt. Cüm autem alij à Zopyro peterent Vt Epicuri hoc de argumento rationes exponerct:| Equidem fingula, inquit, non fatis exacte memoria teneo; puto autem eum ictus venercos maximé 4-39| verfatum,vbi corpus concufsione perturbatur atq;| contremifcit: Omnino enim merum:corpus de fuo| ftatu eiicittumultüfqueciet.quód fi itaaffcctà molem corporis non tranquillitas aut fornus excipiat, fedalimà re venerea exagitationes;ehifis& quafi mo T litione quadam fubrutis iis, que maxime.compinge re atque continere illam debebant,periculum cft ne
tota

SYMPOSIACON.: HI 2213
tota funditüs fübvertatur compages. Non enim tüc genitura promté effluit,repletione eius exitum obthurante,fed vi& confufa avellitur. Itaq; cenfet Epicurus quando quies corpori áccidit,ac nutrimen5$ tiper corpus penetrantis digeftio finem habet, tum venerea yrendum re, corpore iam aliud alimentum requirente. Ad(tipulatur autem Epicuroà maioribus ad nos propagataratio.Diurnum enim tempus; quando 1am concottio fuas obit partes, imbecillio[o resad coitum facit. À coena autem ad eum ferri,non x caret periculo.nam incertum eft, an nondum fuba&o ob imbecillitatem concoquentis facultatis nutrimento, fuperveniens huic exagitatio,duplexincommodum faciat. Subiecittum Olympicus. Miji; hi Clenie Pythagorici di&um admodum probatur: quiinterrogatus quando res cum vxore effet haben da refpódit, Cüm maxime ledi voles. Nam& quod Zopyrus dixit,rationem habet:& aliis temporibus «. aliaincommoda fequi rem hanc& difficultates vizo deo.Itaque ficvt Thales vt coniugium evitaret,matriad hoc contrahendum adhortanti initió Nondum appetiiffe,poftea Iam preteriiffe tempus vxoré ducendi dixit. itaetiam ad rem veneream expedit vnumquenq; affeQum effe,vt decumbens Nondum 2; tempeftiuum,furgens Non iam ampliüs tempeftiuá eius vfum dicat. Athletica,aiebat ibi Soclarus,nimis funt quz dicis,& cottabum eorum ac carnium voracitatem redolentiaadeóq; intempeftiua. Adfunt enim iuuenes mariti,quos oportet vxoribus da 3? reoperam: neque nos omnino fugit Venus, fed accedimus nimirumad eam, cüm in deorum hymnis dicimus,Produc moram fenectuti pulcra Venus. Itaque,fi placet,confideremus anfcité& convenienter Epicurus preter omneius veneri nocté adimat: 3 cüm Menander,homo amatoriis deditus voluptatibus,nocti deorum przeftantifsimü numen attribuat. Exiftimo enim rete voluptati coitus vclaminis lo

14 PLVTARCHI
co tenebras prztendi: ne fi luce cocamus,verecundiam ab oculis profligemus, libidinique audaciam paremus, ac memoriam evidentem, quz inharens exfufcitetiritétque cupiditates. Vifus enim omnium quas corpore percipimus affedtionum eft acerri ma,fi Platoni credimus,& que propinquis vifis ani mum vehementer excitet,ádque nouarum voluptatum& recentium imaginationem inftiget, Nox autem furiofam operilibidinem detrahens, naturam—| fubducit atque fedat, neq; patitur vifu ad lafciuiam!O| ferri. Abíque etiam hzc effentquz ratio hoc efficit, vtà coena venientes lauti;ac fortaffe etiam ferto redimiti& vnguéto delibuti, vxorem averfantes dormiamus: interdiu autem inter medias actiones é gy nzceo vxoré concubitus gratia accerfamus, aut gal ig liin morem fub auroram congrediamur? Vefperam—| enim,mi fodalis,laborum requiem,diluculum labo: rum initium nouimus.illámq; à foluendo didus Ly fius Bacchus regit cum Terpfichora& Thalia:hoc—| nosad Opificem Mineruam,& Forenfem Mercuriá 29| excitat. Itaque vefperam cantusoccupant,choremy—| hymenzi,
Coni. Cg eene, 7" ve[onanti fifta cantu. Manéaudias malleorum fonitus,& ftridores ferrarum,& publicanorum antelucanas vociferationes,?5 ac preconum clamores in iudicium vocantium,aut ad nauandam regi vel principi operam.quo tempo1e nullus voluptati eft locus,
Ceffat3; Cypris, e adolefcentum uigor, neque Bacchi iam thyrfus aut coronz vfurpantur, curis fefeintendentibus.^ Porró autem Homerus neminem heroum velcum vxore vel cum pellice
lía.y,445- concumbentem fecit: Paridem duntaxat à pugna profugum in gremium fe abducere Helenz fcribit: non mariti, fed adulteri rabiofi diurnum coitum oftendens effe. Et veró ne corpus quidem potifsim& poft ccenam à coitu ledetur, vt vifum Epicuro: nifi
quis
| | |
3o|

SYMPOSIACON IL^5
quisrem tentet ebrius plané,aut diftentus.fic enim dubium non eft, quin damnofa fitres& periculofa. Siquis autem mediocriter vino cibóque vfus corpore emollito, animóque fereno tempeftiué cocat: 3 neque ob molem magna corpori áccidet conturbatio* refrigeratio,aut c fuis fedibus traiectio atomorum,vtaitEpicurus* reddensfeipfum veróquodammodo* implebitnouoaffluxu poft fa&am evacuationem. Id magis cautionem requirit ita vt re venerea vtamur,vt nc corpus fublime& conturbatum curzanimi,& occupationes rerum ne ceffariarum laboréfque excipientes ftatim exafperent,natura non fatis ad quiefcendum intercapedinisnaca. Nonenim omnes,amice,Epicuri ocium & animi tranquillitatem philofophia partam abvn-déinpromtu habent. multz quemvis quotidie exercent zrumnz:quibus neque commodum,neque conveniens eft ita affe£tum corpus tradere rabiofo coitui*. numen vero beatum& interitus expers maneat ita, vt nullam noftri curam füufcipiat. Nobis autem,fi leges ciuitatis recte colimus ,cauen dum eft nead templa& facrificia accedamus paulo anté venereare ví. Ieaque expedit no&te& fomno interiedo;iuftóq; intervallo adhibito, mundos rurfum quafi deintegro,&ad nouü diem noua cogitantes,vt ait Democritus, furgere.
QvazsTrio SzrzPTIMA. Cur muftum minimé inobriet.
TuzNis vndecima die menfis Anthefterionis primitias noui vini delibant,diémque illum à do
liis referandis Pithoegiam vocant. vtqueapparet, antiquitüs de vino antequàm guftarent libantes,vo
' ta faciebant, vt fibi vfus eius medicamenti falutaris 10noxiüfque foret. Apud nos menfis Proflaterius di citur, qua(i Patronalis;fextáq; eius die ftatutum eft
PPP

2:6 PLVTARCHI
facris Bono Genio factis guftare vinum poft flatuni Fauonij.is enim ventus omnium maxime vinum mo uet ac mutat:& quod vinum hunc fuübterfugit, id iam videtur perduraturum.— Cüm de more pater facrificaffet,vinámq; à ceenalaudaretur,adolefcen-; tibus qui vnà nobifcum philofophiz operam nauabant,queftionem proponebat pater,cur muftum mi nimé inebriaret. Id plerifque videbatur incredibile & rationi adverfum.Hagias autem dicebar, Dulcia víquequaq; offendere& fatietatem inducere. itaq; 1o neminem facile tantum mufti poturum,quancum ad ebrietatem fufficeret.fiti nimirum fedata appetitionem ob infuauitatem ceffare. A dulci autem diuerfum effefuauem faporem,etiam Homero notum fuiffe,qui dixerit, 1j Odyf'v,6.... Cafrus.eg mel Bie fi uini. i Vinum enim cüm ab initio fit dulce,fuaue temporis fucceffu fieri,quando conco&ione fapor eius in aufterum mutaturjpfümque veterafcit. Ariftznetus veró Nicieus in quibufdam fe libris legiffe ait, idd; 2o memoria recolere, dulcia vino admixta reprimere ebrietatem.& medicorum nónullos precipere ebriis, ve dorrmituri panem melltintin&um edant. S1 quid ergo dulcis fapor facit ad retundendam meri vim,par eft muftum nondum mutata dulcedine non;$ inebriare. Hacnos valdé fumus adolefcentulorum admirati in argumétorum inventione acumé,quód obvia nó arripientes, de fuo quz promerent habuere.Nam quz omnibus funt expofita,& facilé apprehenduntur,aut grauitas eft mufti,vt ait Ariftoteles, so penetrans ventrem: aut quia in mufto reliquum eft multum aerei,multum aquofi. quorum illud ftatim vi fa&o exituabit, hoc meraciores partes facit languidiores*—inveteratio* excretoaquofo.fitque vinum fic minus ad menfuram, 3$ viautem validius.
*

S$SYMPOSIACON II 21g
Qvassrio Ocrava.
Cur. acrothoracesad e$t femiebrij,magis motibus citantur abfardis.quàm admodum
]; ER$ 9; inquit pater, quandoquidem Ariftotelem
femel dimouimus, peculiare etiam aliquid quzramus de(emiebriis, qui acrothoraces Grecé dicun
,. tur. nam quantumvis in hoc genere quzftionum a||. 3? cutifsimus,caufam tamen miM videtur nó fatis fubtiliter& exa&éreddidiffe. Dicit enim, vt puto, fo- Problim.a$
brij rationé fibi conflare,valdé inebriati etiam fen- 5g... fum effe obrutum. at femiebriorá adhuc valere virh imaginatricem, iam conturbata ratione. itaque eos & iudicare,& quid vifis pareant,malé iudicare: Scd quid vobis videtur. Mihi quidem;aiebam,feorfim confideranti hzc ratio fufficere potetat ad cauíam intelligendam. Si veró proprium aliquid iubes proferre, videamus an non id difcrimen corpori it imputandum. Nam femiebriorum animus duntaxat eft conturbatus, corpus eius impetibis adhuc infer vire poteft: nondum obrutum.vbi auté oppreffum viui vi fuerit, deftituit animi proditque incitationes; itaque ebrij vfquead fa&a non progrediuntur, illi corpus peccata animiadiuuans habentes, noh quód magis infaniant, fed quia plus ad delinquendum virium habent, vehementiüs exagitari deprzlienduntur. Quàd fiab alio orf; principio rem corifideremus, vim vini, nihil obftat quin varia ea fit& pro quantitate mutetut. ficvt ignis lutum moderatus indurat, nimius colliquat, ac facit vt fluat.& Contrà ver febres excitat incendítq;,anni calore cre fcente fiftuntur atque definunt. Quid ergo impeditetiam auimumà vino naturaliter commotum; ; vbi conturbatus& iritatus fuerit,rurfum remitti& fedari vino augefcente, Veratrum quidem purgan» di hoc habet initium, quód rolem corporis pertuePPP jj

228 PLVTARCHI
bat: fed fi iufto minus exhibeatur,turbatur,non pur gatur corpus. Soporifera quoque nonnulli intra modum fumentes, turbulentiores fiunt: nonnulli amplius fumentes,dormiunr.Probabile etiam quodammodo eít, conturbationem quz femiebriis àcci$ dit,vbi maximé viguit, deinde concidere:&ad cam rem vinum effe adiumento. Multum enim hauftum, vnà corpus inflammat, furorémq; animi confumit. ficvtlugubres cantilenz& fiftula funebris initió animum commouet, lacrymáfque extrudit: animo IO autem ad miferationem indu&o, paulatim deinde abolet dolorem. Similiter& vinum videas vbi vehementer conturbauit& iritauit vigentem efferuefceréque folitam animi partem,rurfum fedare obrepens,animümque ebrietate progrediente placare. EJ
QvarssTIO NONA.
Cur aut quinque bibantur, aut tria, aut non quatuor. 1 20
Arc egocüm dixiffem, Arifto(qui ei mos erat) exclamans,Decretus eftinquit,reditus me diocritatum iuftifsimz& quàm maxime Democritex, quzab intempeftiua quadam fobrietate, tanquam à tyranno quodam extorris acta diu exfulaue.?$ rat.Sicvt enim Lyricorum canonum gnari;proportionum fefquialtera Diapente concentum, dupla Diapafón, fefquitertia Diateffaron languidifsimum conftituiaiunt: ita Bacchicarum harmoniarum gna
ri, tres difpexerunt vini cum aqua concentus, dia- 39|
pente,diatrion, diateffaron.fic enim dicunt& cantant, Quinque bibenda effe,aut tria, aut non quatuor. Quinque enim fefquialteram rationem habét,tribus aquz cyathis in duos vini admixtis. Tria duplam, duobus ad vnum. quatuor fefquitertiam, 35 tribus aquz cyathis vni vini affufis.qui eft fané prin
cipum in curia mentem habentium, aut dialecticorum

SYMPOSIACON. IIL z9
rum fupercilia attrahentium, quádo mutationes orationum contéplantur fobrius& invalidus potus. Deczteris duorum ad vnum mixtio vim illam parat,qua femiebrij redduntur,
Non anté motas concitans aninti fides: nam neque fobrium finit effe, neque omnino vecor diam à mero induci. Duorum autem ad triacontem: peratio, fcitifsima eftfomnum concilians,curarum obliuionem ingenerans,&fecundum Hefiodeum ? illud nouale,
Quod natos milcet blandé, damrisq, wedetur, motus animi feroces in nobis incópofitófq; fedat, altámque ei tranquillitatem parat. Adverfus hec s; Ariftonis di&a nemo dixit,cüm fatis appareret eum iocari.Ego autem iufsi eum fumto poculo tanquam pro lyra contendere laudatam illam temperiem: fimülg; puer accefsit merum infundens. Ille veró:ecufauit cum rifü dicens, muficam illam ratione non O0 inftrumentis tractari.Pater autem hzc fuperioribus adiecit, videri fibi prifcos Ioui duas nutrices appofuiffe,Idam& Adrafteam, Iunoni vnicam Eubceam, Apollini quoque duas, Veritatem& Corythaleam: Baccho autem plures, quód oporteret deum iftum 25 pluribus Nympharum menfuris cicuratum atq; caftigatum,manfuetiorem prudentiorémq; reddere.
Qva£sTrio Dzecina.
go Cur carnes magis fub Lunam putrefcant,quàm fb Solem.
CO95vivio nos accipiens Euthydemus Suniéfis, aprum iuftz magnitudinis appofuit. quem cüm mirarentur przfentes, Alium dixit multo maiorem
35 dumafferretur à Luna corruptum effe,& fe de caufa valde dubitare.nó enim veri(imile videri, Lunam maloré carnes putrefaciendi vim habere, quàm SoPPP i)
Operib.451

130 PLVTARCHI
lem, qui ea vtique fit calidior. TumSatyrus:Nou hoc,inquit, maximé mirum eft,fed multo magis id quod venatores vfurpant. Cum enim aprum aut ceruum confettum e longinquo in vrbem advehüt, zreum ei clauum tanquam putredinis amuletum in figunt. Finitacoena Euthydemus cüm quazftionem in medium revocaffet, Mofchio medicus dixit, Putrefa&tionem effe colliquationem& fluxum quédam carnis corrupte inque humorem mutatz, omninóque humectari quz putrefcunt.Calefa&ionem'9 potró omnem fi fit mollis& languida, commouere humorem,& humida refoluerc. fi igneus fit calor, cótrà carnes exficcare. Hinc manifeftum fieri quod in queftione verfaretur. Lunam quippe fenfim, tepefaciendo bumectare corpora: Solem igneo fuo feruorepotiüs eripere humorem é corporibus. Eó-| que refpicientem Archilochum;nature convenienterdixiffe:—
Vt Jberosmultos Serius bauriet; 20 Reddetf ficcos igneus incidens. Apertiüs etiam Homerum de He&ore, cuius capiti ; Apollo nebulam quandam obducit vmbrofam, Uiaa90.^— nepeyuos membra, Solis ^Torrerent radij.— Lunam veró imbecilliüs emittere lumen: Nam nigranon excoquitur uua illo fatis;
i
vtaitIlon. His di&is ego: Placent mibi, inquam * cetera. Id vnum non probatur,quód quantitati po- 30 tiüs caloris, quàm proprietati totam rem adfcribi video. Nónneenim videmus Solem hyeme minus calefacere corpora, magis per eftatem putredinem iisinducere? Atqui contrarium fieri oportuit,(i ob caloris languorem putredo eveniret: nunc cüm ma gis intéditur zftus, celerius corrumpuntur carnes. Eaimveró Luna non ob caloris inopiam& imbecillitatem
3

SYMPOSIACON III zs litatem cadaueribus putredinem inducit: fed hzc caufa potiüs eft imputanda peculiari vi defluentis ab ats: In promtu enim eft, quodvis calidum non habere vnicam tantüm qualitatem, quz f magis minüfque calendo differat à fefc ipfa.fed mul te funt ignis facultates, nulla inter fe convenientes fimilitudine. Nam qui aurum fundunt,flamma de paleis fuccenfa aurum domant. medici é palmitibus | agnefa&o medicamenta concoquenda leni igne cab. b*" 10 lefaciunt.flammam é myricaad emollicidum&for mádum vitrum aiunt effe commodifsimam. lignum
oleaginum vítione fua corporibus commode calefaciendis inferuit: balneis adverfum eft, eorümque contignationi& fundamentis nocét crematá. Hinc 3$ eft quod«iles fciti non finunt condu&tores oleagiuis lignis vti. quemadmodum etiam non patiunturoliginis femen iniici fuffitibus.exhalantia enim ifthzc,dolores capiti,& caliginem oculis obducunt lauantium.— Quapropter mirum non eft Lunam à 20 Sole differre, hoc ITO PEeT relaxantes corporibus mortuis immittente defluxus. Que etiam eft caufa, quód nutrices infantulos admodum cauent Lunz oftentare. nam pleni humore, viridium inftar lignorum, convelluntur& pervertuntur.& vide?5 museosqui in lumine Lung decubuerunt, gré fur gere, quafi attonitos,& fenfuum quoddam torpore correptos. humor enimà Luna diffufus aggrauat corpora. Dicituretiam ad expediendum partum Luna conducere, cüm orbe fulget dimidio: quód 39 laxandis hiimoribus dolores mitiget.Hinc arbitror etiam Diane vocabula Lochaz,quod eft partui pr fee,& Eilythez(iue Lucinz fuiffe fa&a: cüm eadem fit Diana que Luna.& Timotheus diferte dixit: Per cavulcos fiderum polos, Celeremá; partu foluere Lunam. PPP uj
HN

23i PLTAVRCHI!I
Caterüm etiam in rebus anima expertibut manife ftaeft vis Luna. lignaenimin plenilunio czfa fa. briabiiciunt; vtpotetenera,& facilé flaccefcentia
x propterhumorem.& triticum coloni properant mé
* fedeficienteinarea converrere, vt ficcatum fit terédo aptius. grana veró quz vigente Lunain aream ponuntur, inter terendum rumpuntur maxime, emollita ob humiditatem. Ferunt etiam plenilunio farinam fubigi meliüs. nam fermentatio etiam fiin* tramodum faat,tamen totam maffam corrumpit flu jo idámquereddit. Carnibus autem putrefcentibus nihil aliud áccidit, quàm quód cótinente fpiritu in humorem mutato rarefcunt atque diffluunt. Idem vfu venireactieft cernere. Maximé enim plenilu. nio rorem iacit colliquatus.quod Alcman etiam ly-, ricus obfcuré innuens, rorem acris& Lunz appellat prolem: flirpes ea nutriri inquiens.Sic vndiquaque teftimonium humiditati Lune fertur*& mol lientem vim.Clauus proinde reus fiquidem tranffixus à putredine, quod aiunt, carnes tuetur: vide- ,6 bitur hoc fieri ob infitam ari facultatem adftringen di. Nam zrugine ad tales cafus vtuntur medici loco medicamenti:& eos qui commorantur in fecturis erariis, aiunt lippitudinefolui, ac fi cilia amiferint,ca denuó iis enafci. Nam quzà chalcitideabit;; fauilla,& in palpebras occulté íncidit: ea fluxus reprimit,flipandóque reftinguitlacrymam.Ideóq; ab Homero zs aiunt titulis euenoris& noropis adfe&um: fcilicet quia vifu adiuuando hominibus profit. Ariftoteles autor eft,quz zrcis cufpidib.& gladi ,& is infliguntur vulnera,corpori minoré inferre dolorem,& faciliüs fanari, quàm quz à ferreis.quia fcilicet es infe quidpiam medicamenti habeat, ídque in vulnere ftatim relinquat.Iá putrefacienti adftringens,fanás corrüpenti effe adverfum, obícurum nó eft. Nifi quis forte traiectu clauum dicat humoré ad fe trahere,fubinde adfluétem ad id quod lefum eft.
Itaq;

5
SYMPOSIACON IIII. 23$
Itaque circa eum ipfum locum vbi infixus fuit cla uus,aiunt vibicem quandam aut nzuü cerni:& non effe alienum à ratione,reliquam carnem manere integram,corruptela e affluente.
DPDLV.TARCGHAJI
Sympofiacón, feu Conviualíum dífputatíonum líber quartus.
|OrvsrvM Africano przcepifdl fe nouimus, Sofs1 Senecio, ne c fo
ro vnquam digrederetur inter ne1 gocia verfans ciuium,nifi priüs aliquem fibi amicü feciffet. Amicum
"FP"AH autem bac exiftimamus non preffé aut fophiflicé eum intelligendum, qui perpetuus
20 fit& immutabilis:fed cómuniter benevolum. quomodo Dicearchus vnumquenq; cenfebat dare ope ram debere, vt omnium benevolentiam fibi conciliaret,amiciciam autem cü bonis iniret.Etenim ami cicia multo tempore& per virtutem paratur: benez5 volentiam vfus, colloquium,& ioci ciuilium virorum alliciüt,opportunitate affe&ionis animi ab humanitate profe&i& gratia adiuuante. Sed vide, an nonid preceptum preterquam quod foro accommodatum eft, etiam ad conviuia pertineat: vt non
30 anté fit inde difcedendü, quàm vnà accunbentium
alicuius benevolentiam& amiciciam fuerimus na&i. Nam in forum quidem nos ob negocia noftra aliófque vfus conferimus: qui fapiunt, in cóviuium veniunt nó minüs amicorü parandorum,quàm pre3; fentes dele&andi caufa. ideo operá dare aliquid inde vt afportes, illiberale profe&ó eft& importuni hominis amico auctum abire, iucundum eft&
PPP V

^
334 PLVTARCHI
honeftum. contráque is qui id facere negligit, ingratam fibi& Wb facit confuetudinem,itáque difcedit, vt qui ventre non animo conviua fuerit, Quippe conviua n6 obfonij modo, vini,& bellariorum,fed& fermonum,ioci, comitatis in benevolen tiam definentis particeps futurus venit. Et lu&antium quidem complexus atq; tractiones puluerem defiderant: amicis apprzhenfionibus vinum fermone temperatum anías prebet. vino enim oratio
humanitatem& comitatem adiicit,& à corporein 1o
animum quafi per canales deriuat:quod nifi fit, oberrans in corpore vinum, nihil melius repletione e£ ficit. Ita quemadmodü marmor igne candentis ferrinimiam molliciem& fluxum refrigerádo Gftens, validum& formabile reddit: fic conviualis fermo non diffluere omnino patitur vino bibentes:fed inbibet eos;ac diflolutioni humanitaté venuftatémq; admifcet: fi quis bibentes tempeftiué oratione attingat, cüm eos vinü quafi fille amiciciz forman* dos quàm tenerrimos& mollifsimos redegit.
Qvarsrio PRIMA.
Multiplexne cibusan vero fimplex concaélu fit facilior.
phRoinde quartz conyiualium quaftionum decuriz principi nobis erit quzftio de multiplici cibo.Nam cim ad Elapheboliorü feftiuitatem Hyam polin veniffemus, Philo medicus conviuio nos ac$
i
cepit,fane quàm operofo apparatu. Ibi cüm vidiffet 39
* Philinum eum adolefcente pane folo vefci, aliud requirere nihil:Hercules,inquit,nimirum hoc illud erat quod in proverbio dicitur,
Pugna crat in faxis,neque faxum tollere quibant,
fimülque profiluit,vt aliquid vtilis cibi iis adferret: 35
ac multo póft rediit,caricas eis& cafeum apportás. Tum ego dixiffem vfu venire hoc iis qui fupervacanea

SYMPOSIACON IIIL z5
n&4& preciofa apparant, vt negligerent aeceffaria atque vtilia,iifque carerent:Non enia,inquit,Philo,memineram Philinum Softrati nobis exemplum zmulari, quem nullo alio cibo potáve quàm la&e víum ferunt totam vitam exegiffe. V erüm huic quidem à mutatione quadam initium huius vi&tus rationis oblatuni fuiffe credibile eft. Noftrum autem, quo pa&o Achillem Chiron, nutriens ifte, ftatim à natalibus fanguine carentibus*— vt oftendere videatur, feacre& roreali, quod de cicadis fertur. Nos veró,aiebat Philinus,nefciebamus,vt Hecatóphonia qui coenauiffemus(à cede centum victimarum di&a)nunc tali vtendum prandio? nà apud nos prandia obfonij expertia, tenuia ac falubria,tanquá medicamentü funt,quibus ad tam fplendidas& copia diftentas coenas vtimur.idq; eó,quód fzpe inau diuimus multiplici vi&u fimplicem non modó paratu faciliorem effe,fed etià concoctu. At hec Marcio: Corrumper,inquit,tuum tibi Philinus apparatum, dehortans& deterrens à vefcendo conviuas. Sed fi meam operam implores, fponfor iis pro tefideiubeo; multiplicem cibü fimplici faciliàs concoqui:vtauda&ter fruantur appofitis. Petiit ergo Philoà Marcione, hoc vt faceret. At Dhilinus coena finita à nobis provocatus, vt multiplicis cibiaggrederetur accufationem:Non meus,inquiebat,hic eft fermo,fed ipfius Philonis.Identidem enim hic dicit nobis, primüm bruta animalia, quia cibis vtuntur vnius generis,&(implicibus, faniora effe hominibus:que veró inclufa aluntur,procliuiaad morbum effe, obnoxiáque cruditati, quód mixto& condito vtátur alimento. Deinde nemo fuit medicorum ita temerarius, aut ad res nouandas audax, vt offerret febricitanti cibum varium:fimplicem& nidoris expertem,vt conco&ionis facile patientem exhibent. Affici enim oportet alimentum, mutariq; fubactum ab iis quz infunt nobis facultatibus.Sed& tiiuiGtura

»
236 PLVTARCHI
fimplicium colorá faciliüs inheret:& fragrantifsimum oleum maxime feplafiariis medicamentis mutatur:& alimentum fimplex vniüfque generis faciliméà conco&ione adficitur. Multz autem& variv qualitates invicem nonnihil cótrarie,repugnan do fefe mutuó abolent(inftar multitudinis convenarum ac promifcug turba in ciuitate) neque confentientem admittunt conftitutioné, dum vnaquevis fuapte natura alienis reluctans coitioné refpuit.
$
Vinum nobis evidens huius rei indicium fuppedi- 10
tat. celerrimé enim inebriat diuerforum vinorum víus, quas alloenias Greci dicunt. fimilis autem eft ebrietas cruditatià vino non co&o profe&z.ideóque vitant mixtum vinum potores:& qui mifcent, clàm id faciunt, vt qui infidias ftruát. Mutatio enim & inzequalitas animum de ftatu fuo exturbát. quam ob rem mufici quoque magnam adhibét cautionem in multitudine neruorum agitanda: quibus nihil prater mixtioné& varietatem maliadeft. Ipfe hoc aufim affirmare,faciliüs cótrariis fermonibus fidem acaffenfionem parari poffe, quàm concoctionem di uerfis qualitatibus. Sed ne ludere videar, his omiffis ad Philonis di&a revertor. Eum quippe fzpenumeró dicentem audimus, difficultatem conco&ionis alimento accidere à qualitate, dum varia mixtu-?
ra damnofaà eft,& alienas generat qualitates: itaque Oportere vnumquenque id nutrimentum fumere, eóque contentum effe,quod fuz congruere natura compertum habeat. Quód fi fiapte natura nihil eft conco&u difficile, fed multitudo eft que turbat& corrumpit: tanto adhuc magis fugienda puto omnigena ifta atque varia effe, quibus recens nosPhilonis coquus, tanquam domino contrariam artem faciens,infecit,nouitate& mutatione appetitü pervertens non renuentem, fed ad alia ductum, óbque varietatem vltra id quod fatis eft fe proferenté.* aliam ex alia venans capturam, fi obleGatz anima
10
t v
30
35

SYMPOSIACON 1lI. 237
me* nombibens,& non exfaturatus,plurimus in* pratis efflorefcit.Hac Socratis etiam meminiffe expedit, qui iubebat cauere à cibis qui non efurientes ad edendum allicerent:nihil aliud nimirü quàm ciborum multiplicem varietatem vitare mandans. Varietas enim eft, qux vltra quàm vfus fit frui nos facit fpectaculis, auditionibus, re venerea,ludis iocífque, fupervacaneis rebus multa initia cupiditati fruendi fuggerentibus. Atin iis voluptatibus, qu fimplices rl& vnius modi, naturz modum obleatio non excedit. Denique facilis mihi videtur ferri poffe muficus qui multitudinem neruorum,& alapta qui vnguentorum compofitorum vfum laudet, quàm medicus qui ciborum varietatem commendet: vbimutationes& diverticula de re&aad fanitatem via detrudunt. Hecpoftquam differuit Philinus, Mihi veró,inquit Marcio, Socratis exfecrationi obnoxius videtur non modó qui vtile ab honefto fegregauit, fed& qui voluptatem à fanitatefeparat, tanquam huicadverfantem& inimicam; acnon potiüs adiutricem.Etenim dolore,vt inftrumento violentifsimo, raro admodum idque inviti vtimur.de reliquis voluptatem nemo,ne fi velit qui dem, repudiauerit. Hzc& in nutrimento,& infomno,& in lauacro,& vn&ione,& difcubitu femper adeft, laboréfque excipit,& egrum fouet, aliena multis convenientibus nature delentem.Nam quis dolor,quis defectus,quod venenum ita facile& fim pliciter morbo foluit,vt lauacrum tempeftiué vfurpatum, aut vinum indigenti datum, vel cibus? hec cum voluptate adhibita ftatim moleftiam omnem abolent, naturámque in fuum priftinum ftatum reponunt, velvti ferenítate& tranquillitate inducta, Contrà cum dolore coniun&a remedia,zgré& pau latim aliquid efficiunt, naturam cum difficultate & violentia.quadam molitionis exagitantia. Non ergo eff, quod nobis vitio vertat Philinus, fi eR amba

2:18 PLVTARCHI
ambabus(quod aiunt) vela manibus attollentes vó luptatem fugimus: fed conamur voluptatem cum fanitate concinniüs, quàm philofophorum nontuo, Philine, argumento falíus mihividere, bruta$ animalia(impliciore quàm homines alimento,& fanitate meliore frui ponens. quorum neutrum eft ve rum; Alterum refellunt Eupohidis capte;alimentum
nulli cum honeftate coniungere. Tam in in primo
fuum predicantes&à varietate omnífq; generis ma teria laudantes.fic enim loquentes facit: 19 Omnígenanos materies pafcit abictis "Vencros,C7' ilicis, arbutiqd; furculos Decerpimus.tum preter bec cytbi[us, boni Pbajcusqd; odoris, cz fmilax folio ubere. Oleafter.e lentifeus,atque fraxinus;
Quercus, cdera;eríca myrica,rbamnus,pallidum Verbafcum,e afpbodelus.ciftbust;.7 eefuuuss "Thyma, tbymbra;nos opibus alunt larg? fuis. qux enim hec recenfencur, innumeras profe&ó fa- 5 porum habent& odorum differentias; atq; virium:
15
Viad.a,so. càm quidem maior pars fit omiffa.Alrerü Homerus
refutat, qui peritius pronüciat peftébruta primüm
invadete. Sed& breuitis vitx brutorum oftendit
quàm fint morbis obnoxia mortíq; vicina; Nullum 2$ enim omnino longzuum eft:nifi fortaffe coruum di cas& cornicem ,quz videmus omnis generis cibis
velci. Porró fcite nimirum é victus ratione eorum
qui egrofant iudicium de facilibus aut difficilibus concoctu petitur: cüm labor& exercitationes cor- 5o poris& cibuin incidentia ad concoquendum faciant, nequaquam autem conveniant febricitátibus: Ratione veró caret,quod difcordiam& pugnam va rioruin ciborum metuifti. Nam fiue naturaid quod ipfi accommodatum eft é fimilibus fumit: in ipfam 3$ n O'em corporis varium nutrimentum multas à fe flatim dimittit qualitates,vt cuique parti áccidat id quod

SYMPOSIACON IlIl 23$
quod ei eft conducibile: fitque illud; quod Empedocles docuit. Dulcia continud fe dulcibus applicuerunt, Acribus acria fe iunxerunt, triftia amaris, Et retà calidas petierunt feruida partes, Siue res fecüs habet,tamen calor fpiritus mixturam x diffoluit per eá fefe didens,& cognata cognatisap-' plicátur partibus. Corpus enim,quale noftrum eft; . 1e itamultipliciter mixtum& tam variis coaceruatum é partibus confentaneum eftG varia potiüs materia quàm fimplici conquirere fuá nutrimentum.Sin aliter eft;& tamen conco&tionis ea eft natura, vt alteret mutétq; alimentum: in vario id celeriüs me5 lüfqueefficietur. A" fimili enirh nihil afficitur.ipfa pugna& difsidium mixtione contrarij magis mutat elanguefcentes qualitates. Tum fi omnino mixtajPhiline,& varia repudias: non modó ceená prabenti& cibos adornanti maledicito Philoni: fed ?9 multo magis cüm regia ifta& auxiliaria mifcet medicamenta, quas deorum manus appellauit: Erafifiratus quidem ftultitiam& fupervacaneam eorum damnat diligentiam, qui fofsilia, herbas,à feris, 8 terra& mari depromta confundant remedia: cen25 fetd; expedire vt iftis omifsis, in ptifana, cucurbit2,& oleo aqua temperato medicina relinquatur. Atqui(inquis) varietas excitat& allicit quafi przfligiis captam appetentiam,fui ipfius non compotefn:nimirum,lepidum caput,mundicies,& ftoma39 cho fuccus congrhiens, odor bonus, atque omning fuauitas facit vt plus edamus& bibamus. Quare ipi tur non craffam nos farinam loco pultis fubigimus? cur nó pro afparagis githia& fcolymos apparamus? quapropternó vice fragrantis huius& mitis vini à 3; dolio bibimus agreftius,quod culicü circumfonent chori? Quia,diceres, falubris ratio vi&us non eft fuga voluptatis: fed mediocritas& ordo volu.
s

240 PLVTARCHI
ptatibus adhibitus, quz appetitum vtilitati morigerum prabeant. Sicvt autem vehementiorem ven tum gubernatores multis fugiuntartibus: eundem vbi pofuit& elanguit excitare de integro nemo poteft. itanon magni eft laboris appetentiz relu. &ari,& nimiam reprimere coércendo: praproperéautem deficientem,& languefcentem, ofüciümque deferentem fuum roborare& rcfufcitare, pergu eft, amice,& difficilis res operz. Ergo przat multiplex nutrimentum fimplici,& quod ob 1o
vnicam formam fatietatem in propinquo habeat: quanto facilius eft naturam incitatam inhibere, quàm incitare detre&antem. At veró quod nonnulli dicunt repletionem defe&u magis fugiendam effe, verum non eft.immó contrà abyndantia tum demum nocet,cüm in corruptelam aliquam& morbum definit: indigentia vt maxime nihil inferat ma liipfa tamen per fe eft naturz adverfa. Atquc hec quidem fünto tanquam neruis contrariis cantata adverfus ea que tum commentatus fuifti. Id autem quodammodo vos fefellit, de his qui dicuntur circafalem& cuminum, quod aliud quidem varium eft,aludfuauius* fi nimium auferas. adhzrefcit enim appetenti& accipienti corpori, vifu viam fternente.Vacuitatem autem appetentie*& vagum,aut omnino eiicit natura,aut vgré ob penuriam tolerauit. Id vnum modó memineris, varictatem non in abyrtacis& candylis& carycas effc:fed curiofa ifta& fupervacariea funsac inania.Va
2$|
rietatem veró etiam Plato concefsit, przclaris fuis 3o
illis ciuibus bulbos apponens, oleas,olera cafeum, obfonia omnis generis, atq; adeó ne bellariis quidem eorum defraudans coenas.
' QvaE

SYMPOSIACON HL aq
QvarzsrTrio SECVNDA. Cur tubera videntur à tonitru crefcere:co cur creditum e$ dormientes fulmiue non feriri.
(CORN hs nobis Elide Agemachus tubera eximiz magnitudinis appofuit. Ibi mirantibus hoc ceteris, quidam fubridens, Nimirum, inquit, digna funt tonitrubus nuper auditis:vt qui ciyo deret eos qui&tonitrubus oriri tubera putarent. Erát qui dicerent à tonitru terrá rumpi, quód acre tanquam clauo vteretur: tum eos qui tubera querunt; rupturis coniecturam vbi fint facere: indéq; opinionem apud multos in(inuaffe, non monftrari,
1; fed generari tuberaà tonitru: perinde ac fiquis cochleas putet facere imbrem;non przcedere& indi cium eius effe. Agemachus autem remi veram effe contendebat, poftulabátque ne quod mirabile eífet, ideo fides ei derogaretur. Habent enim,aicbat,
ao multa etiam alia fulmen& tonitru, eorámque przmonftrationes miracula, quorum aut omnino nequeunt cognofci, aut difficulter intelliguntur cauÍz.Etenim qui rideri folet,proverbióque materiam dedit bulbus ifte, non paruitate fua fulmen effugit,
a5 fed quód vim habet eiadverantem:ficvt ficus etiá, & vituli marini pellis, vtferturatque hyznz,quibus extrema velorum inducunt nauicularij. Aquas etiam quz inter fulgura décidunt, agricola& putant effe& nominant incrementis idoneas. Atque
39 omnino ftultum eft ifta mirari, càm in iftis rebus ea videamus evenire,quz omnium minimé funt cre dibilia:fcilicet ex humido flammam emicare,e mollibus nubibus afperos fonitus edi. Hzc ego,aicbat, nugor, vos ad caufe indagationem exhortans, ne
35 videar morofus, dum pro tuberibus fymbola exi* go. Tum ego ita fum locutus: Videtur mihí Agemachus ipfe dextram porrexiffe difputationi, Nihil
334

242 PLVTARCHI
cnim in przfentia videtur probabilius, quàm inter tonandum multum aquz genitabilis decidere. Cau fa eft admixtio caloris. Nam ignis quod eft acutum & purum, id in fulgur abit. pars veró grauior& fpiritu przdita involutain nube;eam mutat,ac frigore$ expulfo humorem tepefacit: vnde aqua admodum lenis íncidit in ftirpes,& mox craffefcendi caufa eft.Sed& peculiarem temperiem,faporémque pecu liarem ifta complutis aqua infert. quo pacto& ros fuauiüs pecori pabulum redigit,& arcus coeleftis in ro qua nube elucet, ea foluta lignis fragrantiz plurimum inferit.eóq; indicio fifi noftri facerdotes ifta cremant, in quz nubem iridis putant defluxiffe. Multo autem magis probabile eft fulguralibus& fülminalibusaquis, fpiritibus,& caloribus alté pe- 1$ netrantibus terram converti, itáquelaxari& hiare, quomodo calores quidam& humores fanguineiin corpore tubercula glandofa& ftrumas efficiunt. Non enim videtur* quia tuber neque fineaqua generatur, fed radicibus caret,&* adhuc&folu- 25 tum ex fefe fübfiftit,terraaliquomodo affecta& mu tata. Quód fi vobis hec ratio videtur exilis: talia ta men funt pleraque tonitrubus& fulminibus comitantia: itaq; hifce affe&ionibus maxime opinio que dam diuinitatis adeft. Aderat tum vnà rhetor Do- 25 rotheus. Is, re&é,inquit,dicis. Non enim duntaxat vulgo& indo&tis ea eft, fed etiam quibufdam philo fophis opinio. Ipfe memini apud nos fulmen incidiffe in domum,& multa mirabilia feciffe. nam& vi num 6 doliis illzfis confumfit:& hominé dormien- 30 tem tranfvolauit, neq; ipfum ledens,neq; vefté tan gens:& cinguli zs,quo obdu&ü erat;colliquauit.* *** omne& confudit. Philofophum autem Pythagoricum, qui tum ibi peregrinabatur, accedés caufam 35 uzfiuit. is auté abominatus rem, ipfum pro fe iufd: difpicere, ac diis vota facere. Audio etiá fulmen prope

1o
wRx
zo
309
35
SYMPOSTACON IIHL 24 prope militem,qui templum Rome cuftodiebat.,decidiffe,calceorümq; advfüis loris,nullum aliud maleficium intuliffe.& cüm argentei caliculi in ligneis repofiti effent operculis, ligno incolumi argentum colliquatum fuiffe inventum. Hzc vel credas licet, vel non credas.Id omnium maximé mirü eft, quod omnes feré compertum habemus, corpora de ccelo tactorü putredinis expertia perdurare. multi enim €aneq; cremant, neq; defodiunt,fed f»pimento cir cundata relinquunt: vt videantur perpetuó putredinis vacua,& Euripideam Clymenen refellát, que dePhacthonte dicit,——earus ille nunc mibi
Aliqua in conualle computre[cit mortuus. Sulfur quoq; thaon inde puto nominatum;ob fimilitudinem odoris ignei& acris, quem edunt icta ful mine corpora:ob quem puto canes etiam auéfq; abftinere cadaueribus fulmine percufiorum. Huc víq; &nim caufam, vt etiam lauri,dixero.Reliqua hüc iubeo dicere, qui in tuberibus probé eft verfatus: ne idem nobis áccidat atq; Androcydi,cuius inter om hia opera laudem obtinuerunt pifces circa Scyllam pi&i.creditüfq; eft,vt qui impenfé pifcibus delectaretur,magis hac animi adfectione,quàm arte ibi fuif fc vfus.ne inquam nos quoq; aliquis dicat voluptateindu&os de tuberibus difputare, quorum(vt vides)controverfa eft generatio.In his,cüm probabilitatis videretur fatis ineffe dictis,& caufa nó in obfcuro latére: egod; monerem tempeftiuum nó effe; vt quemadmodü in comcedia fuo tempore machina tollitur,& tonitrua eduntur,ita hec etiam in con viuium nos de fulminibus difputationem introduceremus: in id confenfere, vt reliqua omitterentur: de caufa tamen, ob quam dormientes fulmine non ferirentur, audire fe aliquid percupere oftenderáüt. Ego tametfi nihil proficerem caufa attinpgenda, cuius commuuis eft ratio, tamé ita feré dixi. Fulminis^ ignis mirabili eft fubtilitate atq; tenuicate, quà ftaq44!j

244 PLVTARCHI
timà prima origine habet ex pura& fincera fobftan tia:& quidquid ei humidum aut terrefire adnifcetur, id fui motus celeritate excutit atque expurgat. Nihil quidem de ccelo tactum, vt ait Democritus x* ferrefub puro there* iubar.Proinde corpora denfa,vt zs,vt argentum,& horum fimi lia, fulmen excipiunt, corrumpuntürg;& liquefcüt eo quód repugnant atq; refiftunt. At per rara, multis hiantiaq; meatibus oblaxitatem eorá fine tau
difcurrit fulmen, vt per veftes& arida ligna. idem to
viridia vrit, arreptum ab humore, eóq; incenfo.Ergo fi verum, dormientes fulmine haud necari, hac queréda eft caufa,non alibi.Magis enim firma funt, & folida, atq; refiftunt corpora vigilantium, vtpote
omnibus partibus fpiritu oppletis: quo etiam fen. I$
fus intendente tanquam in inftrumento& conftrin gente, validum fit& fecum continens denfümqre animal. Idem corpusin fomnis laxatur, rarum fit& inzquale, imbecillum;ac diffufum,multí(q; referatur meatibus, fpiritu remitente ac deferente: vnde 10
etiam voces odoréfq; excurrunt nullo fui fenfu prcbito. Quod enim renititur, renitédóg; patitur,non occurrit iis quz offeruntur: minimé autem iis,quz ob tenuitatem& celeritatem talem, qualis eft fulminis,disipantur. Nam que minüs funt valida, ea 2$
munit natura duricie aliqua aut denfitate, vt non fa cilé patiantur. quarum veró inexpugnabilis eft vis, ab his minus leduntur que cedunt, quàm quz reíiftunt.. Hucaccedit confternatio, que fulminibus
ingruentibus incefsit, ac metus& pauor: ob quz;o
multi nihil aliud pafsi, mortem metuendo funt mor tui.Itaq; tonitru oborto paftores condocefaciunt pecus, vt in vnum concurrant, fed; invicem applicent. nam quz palantà reliquis avulfz oues, abortum faciunt. E tinnumeros videre eft mortuos tonitru,in quibus nullum 1&tus aut advftionis appareret veftigium: quód nimirum pra metu anima eorun

SYMPOSIACON IIIT. 24$
rum é corpore auis inftar evolaffet. multos enim exanimauit ventus tonitrui, vt ait Euripides. Nam aliàs quoque de omnibus fenfibus auditus facillime afficitur, perturbationéfq;& metus ftrepitu orti, quammaximé animum exagitant:contra quos dormienti ftupor prafidio eft. Vigilantes cüm prafenfione exanimantur,tü metu corpus re vera conftrin genze& denfante,itü refiftendo faciunt validioré.
3o QvarzsTiOo TERTIA.
Cur in nuptiis plurimi ad cenam vocantur,
IN nuptiis Autobuli filij aderat vnàin feftiuitate Sofsius Senecio, Cheronea ad nos profectus, vnà
Jj cum multisaliis, qui eam fua exornabant prefentia* anfasetiam de* cur plures quàm aliàs fit ad coenam invitarentur nuptialem, difquirendum propofuit. etenim legumlatores eos, qui omni conatu luxum impugnarent, maxime numerum defini
?? uiffe eorum quiad nuptias vocarentur. Hecateus quidem,aiebat, Abderita, vnus de antiquis philofophis,meo iudicio nihil probabile dixit.fcilicet fpon fum ad nuptias multos vocare, vt multos habeant confcios atque teftes liberum fe liberam,ingenuum
25 ingenuam duxiffe. Contrà enim Comici eos qui fplendideé& fumtuofas faciunt nuptias, parum eas firmas& fidas introducunt facientes. vt Menander
ad eum, qui iubebat ollis circumvallare* non facinus fponfz refers.Sedtamenne* aliosreprz30 hendere videamur, ipfi nihil interim pronunciantes.Hac primus ego: Nullius,inquam,conviuij cau faita manifefta, ita celebris eft, vt nuptiarum. Nam
& rem facram diis facere,& amicum difceffurum excipere cóviuio,aut peregré venientem licet,igno
3$ rantibus hoc neceffariorum multis. Nuptialis autem menfa indicem habet hymeneum alta voceinclamantem,& facem, ac tibiam, que Homerus ait
qqq uj

346 PLVTARCHI
mulieribus ad fores ftantibus effe admiration; izaque cüm nemo ignoret conviuium agitari,verecun dia du&ti omnes neceffarios, familiares,& quccunque tandem pa&o fibi coniun&tos invitant. Proban tibus id reliquis,Theo fermonis in parté fuccedens:$ Efto, inquit,hec: non enim abluduntà vero. Sed, placet,id adde,huiufmodi conviuia non amicorum tantüm effe,fed&ad cognatos pertinere, adfinitate alterius fiilimi in gentem adfcita. Ac quod plus habet momenti, duabus i in vnam cocuntibus fami- 1o liam, cüm accipiens dátis familiares& amicos,tum dansaccipientis exiftimans fibi comiter demerendos, duplicem conviuarum faciunr numerum. Denique cüm multa, adeóque pleraq; in nuptiis mu» lieres peragant: vbi adfünt mulieres, neceffe eft e- 15 tiam viros adhiberi,
Qvazsrro QYARTA. Virimn mare aa terra ob[onto prabendo praftet, 2.
ArrPsvs Eubcz, vbithermz funt, locus eft
natura ita fa&us,vt multa habeat ad voluptates liberales conducentia. itáque eft coenaculis& conclauibus exedificatus,vt quafi pro communi totius, Grecis refe&orio vürpetur. Ibicüm& terreftriaz2g multa capiantur animalia,& volucria, non minüs mareannonam menfz commodam fappediratj inlo Cis puris maríque poné littus profundo multos bonóíq; alens pifces.Maximé autem islocusfrequen-— tatur vere vigente.Multi enim tunc eó conveniunt, 3o mutuáque vtunturin omnium copia rerum confue tudine,& per ocium plurima derebus ad humanitatem pertinentibus agitant colloquia. Cüm autem ibi degeret fophifta Callifthenes, difficile erat alibi ccenare. Erat enim comitas eius tanta, vt denega- 3$ re invitanti nemo poffet:& id iucüdifsimum, quod omnes elegantes folebat in vn locum congregare.
Sape

SYMPOSIACON IIIL 247
Sepenumeró quidem imitabatur Cimonem deantiquis, multos.omnifq; generis conviuas amice ad coenam vocans.plerunq; tamen Celeum,quem primum narrant nobilium ac bonorum virorum 1: $ tuiffe quotidianum conventum, idá; Prytaneüa pellaffe.Ideatidem autem huiufmodi convenientes ccetibus fermones funt habiti.Evenit aliquando, vt maiorem in modum varij appofiti cibi occafbonem preberent querendi de obfoniüs,terráne an mare ea I0. fuppeditaret commodiora. Ibi cüm reliqui fere om nes terreftria laudarent, multa, omnigena,& innumera generum ac difcriminum varietate abvndantia:Symmachum Polycrates compellans, Tu veró, inquit,animal bimare,tótq; innutrite maribus,que 1j facram apud vos ambiunt Nicopolin, non defendis Neptunum?Equidem volo,refpondit,Symmachus, téq mihi adiutorem advoco, qui iucundiísima Achaici maris parte frueris. Enim veró,infit Polycrates,à confüetudine ordiernur. Sicvt enim de multis 20 poétis vnum qui reliquis przftat eximio nomine poétz afficimus: ita cüm multa fint obfonia, piícis tamen obtinuit, vt vel folus vel przcipué pifcis ob fonium appellaretur, quia virtute reliquis omnibus multó antecellat. Nam obfonivoros& obfoniorum 25 cupidos vocamus, non qui bubulis carnibus dele- Qantur, vt Hercules, qui poft carnem virides ficus edit:non qui ficubus, vt Plato: non qui vuis,vt Arcefilaus: fed qui fubinde in foro pifcario verfantur, & tintinnabulum celeriter exaudiunt, Et Philocra30 tem Demof(thenes auro proditione parto fcorta& pifces emere dicens,gula ftudium ac libidinem homini exprobrauir. Ac nó inepte Ctefiphoa quodam obfonivoro in fenatu vociferáte, Crepabo medius: Nequaquam, inquit,nos pifcium efcam facias. Iam 2$ qui verficulum huncce fecit,
, Ad capparim uiuis,cim liceat ad antbiam, quid fibi voluit? Quid,bone Iupiter, volunt fibi qui qqq uj

248 PLVTARCHI
ad obleGationem fe mutuó invitantes dicant, ho dic in acta ccenabimus? nónne quód in littore ceenam, vt eft, fuauifsimam effe fentiunt? non quidem propter llu&us aut lapillos(quis enim in littorelecythum& capparin menfi adhibeat?)fed quód co-$ pioG ac recentes pifces menfam fint inftru&uri. Adde quód omnium aliorum obfoniorum precium excediturà marino. Cato fané non vltra modum,fed veré dicendo invehens inluxum vrbis dixit, Pluris vendi pifcem quàm bouem. Teftem enim pi- 1o fcium plenam tanti vendunt, quantum vix redimatur centum ouibus& vno boue capitis loco prece dente(quod fuit facrificij folennis genus) madaris.
| Porró vt de medicamentis medicus optimé, de can
| tu muficus iudicat: fic etiá de obfoniorum preftan- rg tiais,quiimpendioiis ftudet.Non enim Pythagora hecarbitro vtemur aut Xenocrate: fed Antagora pocta,& Philoxeno Eryxidis F.& Androcyde pi&ore:quem aiunt cüm Scyllam pingeret,pifces circa eam ad viuum víq; ftudiofifsime expinxiffequód;5 obfoniis effet deditus. Antagore autem poétz 1n ca ftris congros elixanti atqueaccin&o fuperveuiens Antigonus rex,putáfne(inquit)Homoerum copngros coquentem Agamemnonis res peftas defcripfiffe?& illenó inepté refpondit; Tu vero putas Agamemno 25 nem res iftas gefsiffe, curiofé inquirendo quis in ca ftris congros elixaret? Hec,inquit Polycrates,ego pro pifcium patrocinio attuli, fretus& teftimonio pifces vendentium,& confuetudine. Ego vero, ait Symmachus, ferió rem, ac magis diale&ticé aggre- 30 diar. Nam fiid eft obíonium, quod cibum reddit fuauiorem: vtiq; optimü id fuerit obfonium, quod maxime detinere appetitum in cibo valet. Ergo ficvt philofophi,quià fpe quam vnicé predicabant, E] piftici di&i funt, nihil effe pronunciauerüt quod vi- 5$ tam magis cótineat atq; fpes, qua nó códiente cam vita fit intolerabilis:ita eciá ad alimentum id ponemus
*

"MA
10
20
30
3
SYMPOSIACON III. 249
gnus appetitü continere,fine quo id plané ingratum & incommodum fit futurü.At eorum quzterra fug gerit, nihil tale invenies. mare veró falem fuppeditat.Primüm abíq; fale nihil omnino eft efui,qui admixtus ipfum etiam panem condit. Itaq; eodem in fano Neptunus& Ceres habentur. Deinde reliquis obfoniis fales dulcius funt obfonium. Nam heroes tenui& frugali yfi& exercitatione adfueti vi&ui, omnémque adíciticiam& ociofam voluptatem à menfis arcentes fuis,ita quidem vt caftris ad Hellefpontum pofitis,tamen pifcibus abftinerent:carnes nihilominus abfq; fale edere non fuftinuerunt: teftantes id folum obfonium repudiari non poffe. Vt enim colores lumine ita fapores fale opus habent vtfenfum adficiant.*.nifi graues iis& molefti áccidant. Cadaueraenim magis funt eiicienda quàm fimus, aiebat Heracletus. Omnis veró caro mortua eft,& cadaueris pars:falis autem vis tanquam anima fuperveniens, gratiam ei ac voluptatem conciliat. Itaque etiam acria& falfa ante cibum fumunt,& om nino quibus plurimum falis adeft.hzc enim alliciüt appetitum ad alia obfonia,hífq; ille delinitus ad reliqua alacris recénfq; fe confert.(i veró ab aliis inci piat,mox elanguefcit. Non ad cibum proinde duntaxat, fedad potum quoque condimenti vim fales
habent. Homerica enim illa cepa potus condimen- Il/a.2, 6295
tum,nautis potiüs& remigibus quàm regibus conveniebat.Qui veró cibi mediocrem falfuginem, ob confenfum cum ore ventriculi,vini omne genus gu ftu fuaue& mite reddunt, omnem aquam gratam potu.Tum earum quas cepa adfert moleftiarum ni.* hil adeft fali.quin& digerit reliquos cibos, mollioré(que& obíequentiores conco&ioni reddit:vt& condimenti gratiam,& vim medicamenti fales corpori conferant. Caterüm marina obfonia reliqua preterquam quód funt fuauifsima, maximé etiam funtinnoxia.nam& carnofa funt,& non perinde vt
233; carnes

ago PLVTARCHI
carnes grauant,fed facilé concoquuntur& digerun hu bici mihi perhibebunt Zenchic; atq; ctiam me hercle Crato,qui egrotantes ante omnes alios cibos ad pifcem ablegant, vt leuifsimum. Nec.. caret ratione mare faluberrima& elaborata corpo- 5. ribus alimenta gignere: quando etiam nobis acrem tenuitate& puritate commodum edit.R ed ais,inquit Lamprias: fed aliquid prxterea de hac reccommentemur,Solebat auus meus identidem dicere Iu daos fubfannans, Eos à iuftifsima carneabflinere.to Nos autem dicemus iuftifsimum effe obfoniü quod € mari petitur. Nam vt cum terreftribus nullum aliud ius nobis intercedat, faltem iifdem aluntur re. bus,acrémque, lauacra, potum indidem vnde nos hauriunt,& pudorem iugulata incutiunt miferabili 15 voce:tum pleraque nobis familiaria convictu facimus.Marinum veró omnino à nobis alienum eft ge nus,& quafi in alio mundo natum educatámque vi uit:neque vox vlla,aut adfpe&tus, aut minifterium ab eorum cede nos revocat. nullus enim nobis vfus 20 eft eius animalis, quod ne viuit quidem apud nos: neq; vllo nobis amore erga illud opus eft. Sed qué nos incolimus locum,ipfis eft tanquam orcus. nam in eum fimul atq; pervenere,moriuntur.
1$ QvarsTiO QvINTA. trim faem venerantes uder,aut potis auer[an, tes, carne eius abflineant.
Az c cüm effent dicta,& quidam in diuerfam ,5
partem difputare intendiffent: Calliftratus eorum fermonem profligans, Quomodo;inquit,vobis di&um vrdeturin Iudzos! Iuftifsima eos carne abfüinere.Preclaré admodum;aiebat Polycrates. Ego
quidem vehementer dubito, vtrüm Iudzi in hono- 3$ rem porci,aut quód animalillud abominentur, efu carnium fuillarü fefe abftineát.NNam que apud ipfos dicuntur,

SYMPOSIA CON: It. 2st dicuntur,fabularum funt fimilia.ni(s fortaffe habent ferias quafdam rationes,quas non efferunt.Ego itaque,aiebat Calliftratus,arbitrorid animalin aliquo
. apud iftam gétem effe honore.Porcus deformis eft.
3. quid tum poftea?eft etiam fcedus. tamen cantharo, gryphe;crocodilo, fele turpior non eft, aut natura ineptior: quorum alia ab aliis Aegyptiorum facerdotum fanctifsimis coluntur. Quod autem fui parcitur,ífq; in honore habetur,non caret ratione.PriJO ma enirn fus( vtaiunt) roftro terram findens,veftigium rationis imprefsit,ac vomeris opus fubmonftrauit: quemhynininde di&um funt qui putent. Iam Aegyptij qui cauam& mollem incolunt regio., nem,omnino etiam aratri vfum non admittunt: fed
1$ poftquam Nilus eluuie fua folum rigauit, eum fubfequentes,fues in agros depellunt. ez veró calcanda ac fodienda tellure celeriter eam alte fubvertüt, feménq; occulunt. Neq; rapiin admirationem hoc debet, fi funt qui bac de caufa fuum.efu abftinent:
£9 cüm apud barbaros alia animalia in maiore fint honore ob caufas viliores, aut etiam plane ridiculas. Nam murem araneum(fi quidem is mygale eft) diuinos reperiffe honores aiunt apud Aegyptios pro(| pter cecitatem: quód tenebras luce antiquiores ij
75 arbitrentur: eámque é muribus nafci quinta etate, in nouilunio: atque iecur eius deminui lumine Lu^ nedeficiente.Leonem veró Soli dedicant,quod de curuivnguibus quadrupedibus folaleena videnté edat fetum,quód momento temporis dormiat,ocu
3? jíque dormientis fuffulgeant.& quod Leontini fon tes& hiatus fuos nouaaqua repletos inveniunt, Ni loexvndante quando Sol per Leonem tranfit. Ibin ferunt recéns ex ouo exclufam duas appendere drachmas: quantum etiam recens nati infantis cor
35 appendit.Ibis quoque pedum didu&ione,eorum in
terfe& cum roftro comparatione, triangulum reprafentat equilaterum. Et quis tandem has culpet
x

252 PLVTARCHI
Aegyptiorum ineptias:cüm memoria proditum fit
Pythagoricos quoque album venerari gallum:& de
marinis mullo maximé vrticáque abftinere. magos
autem,qui à Zoroaftre defcendunt, terrefirem echi num quàm maximé venerari, mures aquatiles odif-$ fe,dií[que carum& beatum iudicare eum qui plurimos interfecerit.Exiftimo autem Iudzos, fi abominarentur porcum,interfeQuros eum fuiffe,ficvt mu res necant magi. Nunc tam interficere, quàm edere
fuem iis eft religio.Et fortafsis rationi hoc copfen- 10
tit, ficvt afino fuus eftapud eos honor, qui fontem
aqu eis demonftrauit: ita fuem eos revereri, vt fationis& arationis magiftram. Nifi forte etiam lepo rum efu abftinere Iudeos dicendum putemus,quod
* vtpollutos& impurosaverfentur.neque* fermox nem excipiens Lamprias: fed leporis quidem* pro pter** be(tia fimilima, Videtur enim lepus magnitudine& celeritate fentiendi inftrumentorum pollere.nam& color,& aures,& nitor oculorum,& falfum mirabiliter convenit: vt nihil omnino tam* paruum tam magno fit,ad formam quod attinet, fimile. Nifi mehercle etiam ob fimilitudines emulatione Aegyptiorum dui, velocitatem animalis diuinam reputant, itémque fenfus inftrumentorum fubtilitatem.Nam leporum oculi adeó funt indefef- 2$ fi,vt etiam apertis iis dormiant. Celeritateautem exaudiendi videtur aliis anteire. cuius admiratione du&i Aegyptij in fuis facris litteris pi&o leporeau ditum fignificant. Suillam autem carnem Iudei ab* ominari* quód maximé barbari abhorrent à viti- 30 liginibus& lepra, quas putant efu harum carnium adícifci. Etenim videmus fuem fub ventre plenum effe lepra& fcabiofis maligné puftulis: que fané exi ftimanturà praua corporis affe&ione& corruptela €orum qua intus funtin fuperficiem erumpere.Por. 3$ ró autem fuis victus ita turbidus& immundus non earet vitio.nullum enim animal videmus ita gaudere coe

SYMPOSIACON IIL sj
re cceno ac fordidis impurifque locis. etiam fi non incamus rationem ortus& naturz quam infefe habent. Oculi etiam porcorumita dicuntur confra- 4 &i,& humi defixi, vt nihil eorum vnquam cernant, quz fuperné funt, neque in ccelum intueantur: nifi fupini contra naturam facti pupillas furfum obvertant.ideóque animal hoc, aliàs clamofifsimum, vbi fupinatum fuerit,tacere attonitum infolenti confpe &u cceli, maioríq; metu vociferationem eius reprimi putant. Si vero fabulofa etiam licet huc adferre: fertur Adonis à fue interfe&us. Adonis autem idem cum Baccho effe creditur:& multa peraguntur in vtriufque facrificiis,quz fidem faciant huic fententiz. Alij Adonidem fuiffe amafium Bacchi autumát. 15& verfus eftin huncfenfum Phanoclis, amori dediti hominis:: Per montes errans diuum clim no[fet Adonin, Cyprida confetlans egregiam»vapuit. 20 HacSymmachus admiratus admodum ea que erant dicta, An tujinquit,gentilem noftrum deum ó Lampria,Euium& excitatorem mulierum di&um,& cuius gloria infanientium floreathonoribus, Ebrzorum myfteriis tranffcribis atque adoptas? aut reve?$ ra eft ratio quedam, quz Adonidem cum Baccho
eundem effe demonftret? Marragenes autem fuccurrens: Fac, ait, hunc miffum.Ego,qui Athenienfi: fum,refpondeo tibi ac dico, CARE neutiquam cffe,Et quidem pleraque huc pertinentia argumen30 tàjiis duntaxat nota funt& dici fas eft, qui Trietericam(feu triennalem) apud nos Panteldan(perfe&um nimirum numinis cultum)initiati tenent.Que veró edifferere inter amicos nulla religio prohibet, maximé apud vinum& dona Bacchi, ea,fi ifti iubét, 35 paratus fum proferre. Cüm iuberent& flagitarent omnes: Primüm, inquit, maxime& perfe&tifsimze Iudaorum folénitatis& tempus& modus cum Bac

254 PLVTARCHI
chilfacris congruit:Quod enim ipfi vocant Ieiuniti, id fic celebrant, vt maxime feruente vindemia proonant menfas in quibus expofitz fint omnis generis fruges:& fub tabernaculis defident;potifsimüm € palmicibus& édera que contexuntur:& dié quz 5 feftum antecedit, Tabernaculariam nominant.Paucis veró poft diebus aliam feftiuitatem nó obfcure, fed omnino aperté Baccho nuncupatam celebrant. Eft etiá folenné apud eos feftum cradephoriaà palmitibus geftandis,& chyrfophoria,vrbi chyrfos ge- 10 ftantesin templum intrant.qvid intus faciant, igno ro: credibile eft Bacchi ab uis facra peragi.nam& tu bis exiguis;ficvt Argiui Bacchanalibus,vtütur ad evocationem numtuis:& alij progrediuntur citharis ludentes; quos ipfi Leuitas appellaut;fiueà Lyv- 15 fio,Giue ab Euio(vtraq; vox Baccho congruitJita di€tos. Opinot eriam fabbatorum ferias non plane à Baccho effe alienas. Quod enim Sabbos etiamnum multi Bacchos appellent, c&mque edát vocem dum orgia Bacchi celebrant x. licec& é«Démofthene o-" ftendere,& e Menandro,& non de* aliquis forcé dixerit, factum effe ob afebe(im, id eft impietatem, qua cenentür bacchantes.' Ipfiautem huic fermoni teftimonium dicunt.fabbátum enim colentes, maxi mead bibendum& ebrietatem invicem fefe inuitát;?5 aut fi qua grauior res obftet, omiiino quidem guftaremerümin more habent. Has fortalTe aliquis effe coniecturas afferat.Séd alia funt árguméta,qua plané noftram demonfirent fententiam. Primüm enim arguit hocpontifex maximus, qui feftis diebus mi- 39 tratus ingreditur, hinnuli pellem'auro contectam indutus,cunicámque ad talos pertinentem geftans,
& cothurpós.multa autem tintinnabula dependent de vefte, qua inter ambulandum flrepitum edunt, vt&apud nos;'Sonitibus autem nunc vtunturin 3s facrificiis,& xratas dei nutrices appellantmonflratürq; in adverfis fublimi thyrfus expreffus,& tympana.
o

SYMPOSIACON IIL 5
pana. quz fané nonalij deo, quàm Daccho conveniunt. Porró autem mel facrificiis non adbibent: quód de ius admixtione vinum corrumpi videatur, eóque libabatur& ebrietas parabaturantequam vi
5 tisex(titiffer.& hodiéque barbari qui vino carent, mulfum bibunt, dulcedinem radicibus aufteris& vi nifaporem zmulátibus medicantes. ac Greci Nephalia,id eft fobria,hzc& libationes melleas diis o£ ferunt: quód vino maxime adverfam naturam mel
1o habear.Bacchum veró à Iudzis coli,id quoq; argumento nó leui eft,quód inter multas poenarum formàs vna maximé odiofa eft,qua vino interdicitur da mnatis ad certum tempus,quod à iudice prafcribitur.quiautem fic puni-— x
U^ Defuntveliqua buius libri. Exftant autem capitum indi «c5, quos fubiungo.
Qvazsrrio SEXTA. LO Quis apud ludos dese.
QvarsTio SzPTIMA. Cur dies planetu cognomines,non fecundum illorum ordi vem Jed Inuerié numerant. in qua etiam de T3 ordine claworum.
QyvarzsTio Ocrava. Cur annulos potifiimim in icd geflant,qui medio proximus e$t.
QvaAESTIO NONA. In fieillis deortmne,an fapientum virorum gerenda imagines,
Qvarsrrio DzeciMa.
21 Cur medium latluce à mulieribus non comedatmr.

; 256 PLVTARCHI
Sympofiacón ,feu conviualium dífputatíonum,liber quíntus.
3 Vis hoe tempore tuus, Sofsi Se| necio,(it de voluptatibus animi .&l|& corporis fenfus, mihi quidem £3 ignotum eft, —— multi dirimunt quoniam nos Nmbrofi montes, atque obftreperi maris unde. Olim fané mihi videbare non admodum ampledti, aut probare eorum fententiam,qui animo nullá peculiarem delectationem, nullum proprium gaudid, nihil quod pro fe ipfe expeteret concedebant: fed eum fimpliciter vitam corporis comitari, eiüfq; affe &ionibus vnà vel gaudere vel maerere cenfebant,vt pote qui inftar materi formas in feadmittentis re rum,autin morem fpeculi fimulacra eorum que car nis fenfibus áccidunt recipientis adfe&us effct. Cu ius illiberalis opinionis falfitas cüm multis aliis detegitur argumentis: tum in conviuiis vrbani atque belii homines ftatim à coenaad colloquium velvti fecundas menfas fe conferentes, iífque invicem oble&antes, vndene tantillum quidem voluptatis in corpus redit, teftátur fuum effe peculiarem penum voluptatibus animi;propriáfque ei voluptates,alienas reliquas que corporis contagio percipiuntur. Sicvtigitur nutrices,quz cibum infantibus prabét, parum percipiunt voluptatis: faturatis autem iis& fletu miffo dormire orfis, ipf tum pro fe commodo cibo potáque fruuntur.itaanimus in partem venit voluptatum que edendo bibendóq; percipiürur coro!
bi
2
o
I

SYMPOSIACON v. 27
corporis appetitionibus in morem nutricis inferuiens,eiüfque defideriis fe accommodans,concupifcentiámque demulcens: vbi veró illud mediocri ter affectum conquieuit,ibi tum defun&us fuo mi5 nifterio& negociis vacuus exinde fuas ad voluptaIo
tes convertitur,difputationibus fe recreans& difci plinis, hiftoriifq;& fubtilium rerum quzftionibus. Et quid dehis dicam? cüm videamus importunos homines,& à litteris humanioribus alienos à coena animum ad alias voluptates quàm longifsiméà corpore abducere, znigmata,griphos,& nomina certo numerorum fymbolote&a proponendo.atque hinc mimis,ethologis,Menandróque& eius fabulas agétibus locum conviuia cefferunt.non quód dolorer
. U aliquem corpori demerent hi,aut lenem carüii blandümque motum adferrent: fed quód naturalis in animo vniufcuiufq; cocemplandi& philofophandi cupiditas fuam quandam: delectationem requirit, poftquam occupationibus& minifteriis quz coro pori impendimus,liberati fumus.
4
PA
$
QvazsTiO PRIMA.
Cnr cum voluptate quadam audiamus eos, qui iratorum vel maventiwm g[Pus veprafentant:Watos aut dolentes veré moleste feramus.
"^n s difputationes habite funt etiam te przfen te. Cüm enim Athenis Strato comacdiam docédo magnam reportaffet laudem, ac frequentes dei39 pfo fermones,Bocthus Epicureus nos conviuio ex35
cepit,multis qui ab eadem erant fe&a ad coenam ad hibitis.Deinde quod fieri inter do&os adfolet,comcedie mentio fermonem eó deduxit,vt quzreretur,Qua de caufa iratorum,dolentium,aut metuentium fibi voces non fine moleftia audimus: qui veró iflosanimi motus imitádo exprimunt, vocéfque & geftus referunt eorum, nos delectant. Iftiomnes* fr

Sr PLVTARCHI
vno feré ore hanc adferebant rationem: l'reftare imitatore veré fic adfecto, eó quód ipfe fic adfectus non it;idque nos fenuentes delectari& gaudere. Ego autem, tametfi pedem in: alieno, quod aiunt, choro ponerem,tamen hzc dixi. Cüm natura fimus ratione prediti,artiumque amantes, iis que fcité& artificiose aguntur, ídq; feliciter, familiariter afficimur,eàque admiramur. Nam velvtiapisob ftudium dulcedinis füuum omnem materiam,cui melleum aliquid infit confe&atur: itahomo natura artiü fludiofhs& pulcritudinis,omne opus,omnem atio nem mente ac ratione conftantia amplectitur& diligit. Ítaque fi puerulo proponas iuxtà paruum panem,& catellum vel buculam 6 farinis effictam, ad hocillum,non ad panem ferri cernes. itémq; fi rude argentum,& fimul argenteum animalculum aut poculum prebeas,id potiüs deliget, cui videt aliquid rationis& artis efle admixtum. Itaque iftius modi homines etiam magis delectantur xnigmatibus,& jocis aliquid involucriac difficultatis habentibus. nam elegantia& fubtilitas naturam,vtpote ei accómodata& vernacula, nemine docente ad fe trahit. Quoniam ergo is qui veré irafcitur aut dolet,in qui bufdam cómunibus adfe&ionibus& exemplis cerniturjin imitatione autem calliditas& probabilitas vifitur,fi quidem ca fucceffu non careat:his delectarifolemus, offendiiftis.. Etenim codem nos modo adficiunt fpe&acula. Homines enim morientes aut morbo couflictatos fine moleftianon videmus.Philo&tetam pictum,& effi&am locaftam(in cuius faciem aliquid argenti admifcuiffe ferunt artificem, vt zs hominis exanimati& contabefcentis fpeciem in fuperficie referret) cum voluptate fpectamus& admiramur. Atqueboc,aiebam,contra vos Epicureos Cyrenaicis nonleue cft argumentum;non circa vifum aut auditum ,fed in animo effe oble&ationem quz éfpectaculis& auditionibus percipitur. Quippe
1$
10
t*
$
35

SYMPOSIACON V. zfá
JQuippe gallina continenter vociferans,& cornix,
moleftum eft ingratámque auditu. qui autem gallina cántum imitatur auc cornicis,is voluptatem adfert, Et tabe correptos non adfpicimus abfque mo^
S. leftia: eorundem fimulacra fpe&are nobis eft vo^
lupe. quia nimirum animus imitatione trahitur:quod quidem eius nature convenit. Alioquin enim quid pafsi, aut qua extrinfecus adfeCtione accidenre Parmenonis fuem ita admirati funt ho
1O mines,vtin proverbiumabiret? Er quidem ferunt
Parmenone ob hanc rem celebri, quofdam idem zmulando certaffe. cámque homines prziudicio occupati dicerent, Bene hoc,fed nihil ad Parmenonis
fuem,quendam cum porcello fub axilla geftato pro
P5 diiffe:& cüm vero fuis grunnitu homines tamen di
cerent,Et quid hoc ad Parmenonis fuem:eum emiffo in medium porcello arguiffe, non veritatem eos
iniudicando,fed opinionem fequi. Quo maxime
fit manifeftum,eandem fenfus adfe&ionem non€o29 dem modo animum adficere, nifi accedat perfuafio; id quod fit fudiofé ac cum ratione confici.
QvassrtiO0 S$scvNDbA, Poeticam concertationem antiquam fuiffe.
a6 I3 QC Pythia celebrarentur, difputatum fuit de ábolendis adfciticiis certaminibus.NNam cüm vl«
trà ca,quz tria erant antiquitus inftituta certaminas tibicinis Pythici, cithariflz,ac citharcedi, admilfus
3o effec tragoedus: quafi porta aperta iam non refifti potuit confertim irrumpentibus omnis generis auditionibus. atque inde varietas quidem certamini non iuiucunda& feftiuitas partá eft: feueritas tamá
& elegantia deminuta:& cüm iudicibus multi mo:
35 leftie tactum eft,tum multz(vt folet) multis vi&is inimiciciz. Non poftremo loco cenfebant fabulará fcriptores& poctarum gentem inde amoliendam,
pr d)

160 PLVTARCHI
neq; hoc odio litteraturz impulfi,fed quódij long? omnium certantium nobilifsimi pudorem incuterent,moleftiámq; adferrent,güm omnces fciti elepátéfq; haberentur, neq; tamen vincere vniuerfi poffent. Nosautem in concilio dehortati fumus eos,$ qui mouereres conftitutas ac nouare cuperent,certaminíque tanquam muficoinftrumento neruorum & vocum multitudinem vitio darent. Atque in coena,quam Petrzus praemiis tribuendis przfe&us pre bebat,cüm de eadem re fermo incidiffet,muficz fu- IO mus patrocinati:pronüciauimüfq; pocticánon feró aut nuper ad facra certamina veniffe,verüm antiqui tus coronas pro vi&oria reportaffe. INon deerant, qui putarent me obfoletas res in medium addu&urum, puta Oeolyci Theffali fepulturam,& Amphi. 15 damantis Chalcidenfis: in qua ferunt Homerum& Hefiodum carminibus certaffe. Ego his,quód gram maticorum fermonibus omnia effent trita, vt& eos Ilia., 89s. qui in funebribus Patocliludis non haftam iaciendo,fed dicendo premium meruiffent, Achille huic 20 etiam rei munera largiente: his inquam omifsis, id dixi,quód Acaftus Peliam patrem funerans pocmamatum certamen inftituitidq; Sibyllavicit. Hac cüm multi me reprchenderent,& narrationis tanquam abfurdz teftem aliquem pofcerent: commodüm recordatus afferui Acefandrum in opere de Africaautorem eiuseffe.— Sed huius, aiebam, lectio| non eftomnibus in promtu. Scriptum autem Pole- l monis de thefauris Delphicis exiftimo plerifq; ve-.| ftrüm curz fuiffe vtlegerent: itáque oportet;homi» nis varié do&i,& non ofcitanter in rebus Orzcis| verfati.Ibi ergo legetis in Sicyonio thefauro repo-| | | | |
620. 795*
fitum libellum aureum, dedicatum ab Ariftomacha Ery..... poctria,cümIfthmia viciffet. Neque eft quod attoniti fpe&emus Olympia, tanquam Fa-;; tiin morem certaminaimmutabiliacuifint. Nam"
Pythia muficorum tres aut quatuor concertationes| exotdij|

SYMPOSIACON V. 26:
exordijloco habebant. Gymnicum certamen inirió fercita fuitinftitutum.. Olympiis omnia, curfu excepto,additamentorum loco accefferunt. Multa etiam quz pofuiffent,deinde rurfum fuftulerunt, vt $ certamen quod mulo tergo equitem geftante,& alterura quod curru iun&is mulis obibatur.(hoc apenam, illud calpen vocabant.)Sublata eft etiam coro na qui pueris quinquertio certantibus fuerat propofita: omninóq; multa in feftiuitate ea nou funt £O inftituta. Iam hocquoque notum eft,olim fingulare certamé apud Pifam fuiffe celebratum, vb1 quidem etiam necarcetur victus aut fe dedens. ne denuó autorem hiftoriz requiratis, cuius fi mihiinter pocula nomen memoria non fuggerat;ridiculus fiam.
1j QvarsTIO'TzRTIA. Quid caufz[it, quód pinus Neptuno c Baccho facra babetur: C? quàd initi é pinu corona vi£loribus Jflhmico certamine data eft, deinde ex apto, 20. nuncrurfim pinea.
OniNTH: in cona, cüm nos Lucanius pótifex maximus excepiffet conviuio, quo temporeIfthmia agebantur,quaftio íncidit,qua de caufa e pinu corona eo certamine vi&ori daretur. Ac Praxite
a5 lesquidem enarrator fabulofam rationem attulit,di cens ita ferri: Melicerte corpus inventum fuiffe à mari ad pinum allifum. Etenim non procul Megaris locum effe,qui pulcrz curfus appelletur: quód Megarenfes ferant bac Inó cum infante quem geftabat
30 ad mare cucurriffe. Vulgatam porró aiebat effe opinionem, peculiare Neptuno cffe pineum fertum. Hac cüm addidiffet Lucanius, arborem etiam Bacchoconfecratam haud abs re Melicertz honoribus fuiffe deftinatam: hoc ipfum in quaftionem venit,
35 ecqua tádem ratione veteres pinum Neptuno Bacchóque confecrauiffent. Ego oftendi mihi nihil ea
in re ineffe abfurdi videri. Vterq; enim,aiebam, dco
rrr ij
*

x6i PLVTARCHI
rum humido& genitali principio praeffe cenfetur: & Neptunoà fecundandis ftirpibus, Baccho Dendritz,id eft arborum tutori,omres propé Grzci facrifcant. Verumtamen dicere aliquis pofsit;peculiariter Neptuno pinum convenire: non,quod Apollodorus putauit, quia mari finitima flirps fit;aut quia itidem vt mare ventos dele&et(ná& hoc funt qui dicant):fed ob nauiü potifsimü conftru&iones. Pinus enim,& cognate ei arbores picea aclarix,cüm ligna nauigiis aptifsima fuppeditant, tum picis ac refine vnguentum,fine quibus compactorum ligno rum nullus erat futurus in mari vfus. Pinum porró confecrauére Baccho, quia vino fuauitatem conciliet. Nam quz loca pinubus abvndantjin iis vinum fuaue vites generant. Theophraftus id calori terre imputat. vniuerfé enim pinum in argillofis nafci locis:& argillam, calida cüm fit, excoctioni vuarum fübíeruire? ficvt eadem aquam etiam leuifsimam& fuauifsimam edit.praterea admixta frumento,addin
tamentum largum eo fua caliditate roborando au- 26
gendóq; adfert.Enimveró probabile eft é pinu ipfa vitem accipere fua emolumenta,cüm ad conferuandum vinum multis modis ea conducat. Nam& pice vniuerfi vafa oblinunt,& refiná multi vino admifcét, vt de Grecis Eubceenfes,& injItalia qui ad Padum accolunt.& é Gallia Viennz vicina vinum picatum adfertur,quod in fummo eft apud Romanos precio. Hzc enim nontantüm bonum quendam odoré indunt,fed vinum quoque commodum redigunt, caA
lore fuo mufteas& aquofas partes celeriter confi-;6
cientia, Fa poftquam dicere fuerunt, de rhetori. bus is qui maxime libros ad humanitatem facientes evoluiffe videbatur: Dij boni, inquit: quafi veró non nuper admodum é pinu ceperit corona Iíthmiorum peti, cüm anté apio redimerentur? Sane in in comoedia audireeft auarum. quendam ifta dicentem;
Liber35

SYMPOSIACON V. 265
Libenter Vtbwia precio boc uendam tibi, Apij corona quanto prov[us uenditur. Narrat etiam Timzus hiftoriz fcriptor, Corinthiis ;. cümde Sicilia cum Carthaginienfibus dimicaturi ad pugnam irent,occurriffe quofdam qui apium fer rent.quod cüm plerique adverfum oblatum effe pu tarent omen,quia apium videtur inaufpicatum effe, & qui periculose zgrotant,eos apio opus habere di 15 cimus: Timoleon animos fuorum dictis erexit, Ifthmiorümque admonuit, quibus Corinthij vi&ores apio coronarent. Ad hzc pretoria Antigoni nauis,cüm é puppi eius fponte enatum effet apium, Ifthmia fuit cognominata, fam fcolium hoc carmen 1; manifeftum teftam in more fuiffe ait aptio tectam x,* ficautem eft compofitum. inerua tellus uftra udlidis ignibus .. Baechinigrum gremio occulit acris fanguinem Ore Ifibmicos fuo tenet furculos.: 20 Authzcjaiebat, nonle&* pinum,vt non adíciticiam aut nouam,fed maiorü more vfurpatam,& antiquitus in coronisIfthmicis cuilocus fuerit,przdi cantes. Commouit nonnihil adolefcentes quidem fermo hic, à viro variw do&rinz muluplicifquelit25 teraturz habitus.Lucanius veró me intuens;fimülque renidens,Proh Neptune,inquit,quanta litterarum copia.Alij autem,vt apparet,iguoratione&im peritianoftra ab vfi cótrà nobis perfuaferunt, pineá fuiffe apud maiores noftros Ifthmiorum coroná: a30 pium autem é Nemea imitatione quadam, alienum cüm effet, huc obrepfiffe, Herculis gratia, pinumq; fuo loco expulfam,habito apio pro re his facris idonea,aliquanto poft tempore pinum recuperaffe pri-: flinam dignitatem,& nunc effe in fummo flore atq; 3$ honors. Mihi quidé fides fa&a eft, animüq; ad verti: atq; adsó multa teftimonia huius rei edidici oc com memini. Nimirá Euphorio fic de Melicerta fcripfit: rrr iij

Tiad.,203.
264 PLVvTAROHI. Plorantes puerum tunc frondibus impo[uevunt De pinu funtis; unde€? mos ferre coronam Vibmia uincenti.neque erm illo tempore Macines Natus ad A fopi partu prorepferat undas Mle Charor.apij primus qui tempora denfis Vnplicuit fertis: inuentov morís.C7* audor. Et Callimachus apertiüs etiam aliquanto rem explicat,apud quem Hercule: fic dicit de apio:
Hocubi Neptuno peragent certamina[acya, 1o Vitori fignum congruet Vübmiaco.
Atque Corintbiacis pinus uictovibus olim
^ Gloriaynurc None ritibus obfoleat. Praeterea, nifi fallor, incidi in Proclisfcriptum,qui sg narrat primó certatum fuiffe de pinea corona:de-^. inde cüm inter facra liaberi hoc certamen ccepiffet, €ó é Nemeafeftiuitate tradu&am fuiffe coronam ex apio.Fuit autem Procles ifte vnus.exiis,qui in AcademiaXenocratioperam dederunt.^: 20
QvarzsTIiO|QYVARTA. De eo quod eft apud Homerum,
Zupécspop dl Migaupe.— 2$
MiostaTvR nónullis qui in coena nobifcum aderant ridiculus Achilles,qui iuberet meraciüs(id enim eft quorundam opinione ferie) infundere Patroclum,& hanc fubiungeret mádato caufam, vt
diceret velle fe hoc idéó fieri, quia carifsimos viros 32 fuo excepiffet contubernio. Niceratus ibi Macedo, fodalis nofter, contendebat nón merum,fed calidá appellari eo loco Zoron: à feruendo& vita vocabulo declinato. neque id ratione carere, vbi amici
homines adveniffent,nouü denuó téperari crater£: 5$ cüm nos quoq; diis libaturi,de integro vinü mifcea mus. Soficles autern posta recordatus Empedoclis, j: à qui

SYMPOSIACON V. a6;
qui dixerat in vniuerfili mutatione Zorotera fieri quz priüs fuiffent permixtionis expertia: ab Achille vinum probé temperatum aiebat Zoron dici:neque effe quod obftet, quo minus Achilles Patroclo imperet, yt vinum ad potum bene temperet. neque nouum aut infolens effe, quód cóparatiualoco pofitiuorum vfurpantur. Antipater veró focius nofter aiebat, prifca Grecorum lingua annos fuiffe horos di&os: Zaautfolere magnitudinem notare: itaque ab Achille preciofum& vetuftum vinum Zoron, quafi Zaoron nominatü. Ad hecego in memoriam €os revocare iufsi, quód cüm dicerent Zoroteron pro calido accipi à nonnullis, fimul intelligerent ca lore celeritaté innui. vt cüm nos famulos iubemus 15 calidiüs, id eft velociüs, minifteria obire.Sed tamé, inquam;puerilis eft veftra contentio, qui veremini ne abfurdo alicui obnoxium Achillem faciatis,fi fateamini eum przcepiífe vt meracius vinum infunderetur. quod fufpicatus fuit Zoilus Amphipolita. 20 Qui fané primüm id ignorauit, quód Achilles Phoz nicem& Vliffem fciens effc fenes,& dilutonon dele&ari,fed mero,reliquorum fenum more;iufsit validiorem potum apparari. Deinde cüm effet Charo nis difcipulus,& non imperitus vi&u curandi cor25 poris rationum, ratiocinatus nimirum eft corporibus inocio prater confuetudinem degentibus tem peramentum cóvenire remifsius& languidius:nam equis quoque inter alia pabulaapium prebet, non abfque ratione: fed quia equi preter morem ociofi 30 leduntur pedes, adverfus quod damnum remedio eít vt quod maximé apium. itaquein Iliade noninvenies aliàs equo apium exhibitum,autaliquid fimi lis faporis. Sed Achilles, vtpote medicus,cü equos folerter curauit:& corpori fuo defidens in ocio fa35 cillimam rationem vi&us vt faluberrimam procurauit.viros autem qui in pugna diem exegiffent, exi ftimans nó eo vi&u quo defides effe tra&andos, vifif V

Vlia.v4 67.
Hliad.i 325. Mia. e 225.
266 PLVTARCHI
num praberi iufsit meracius. Aliàs quoque Achilles natura non videtur fuiffe vinofus, fed immiti ingehio:vt quidam de eo dixerit,
Non etenim miti eft animo, aut placabilis bic uir,
Scd ualdé rigidus.— Atque ipfe quodam loco liberé collaudans feipfum, multas fe infomnes no€&tes ait exegiffe.cüm fané breuis fomnus merum bibenti non fufficiat. Et Apamemnoni convicium faciens,temulentum bn NIAE hoc vitium loco exprobrans,quod odiffet maximé.vt iam omnino ra tioni convenientifsimum fit, eum iftis viris ad fe ve nientibus operam dediffe, ne vini mixtio, qua ipfe foleret vti, illis ob vini imbecillitatem non fatis effet accommodata,
Le]
5
QvarsTro QVvINTA. De bis qui multos ad cenam vocant,
CY Alexandrea rediremus,& nemo nonamicorum nos conviuio exciperet, fa&um elt vt de.?0 difcumbendo multi orirentur fermones,cüm res ea multis inconvenientibus videretur difficultatibus patére:eó quód finguli multos,& vtcunque eó pertinere creditos ad coenam vocabant: itaq;& in con viuiis turbulenta fiebat converfatio,& mox cadem?5 diffoluebantur. Cüm autem Oneficrates medicus non multos, fed admodtü neceffarios& intimos coe nz adhibuiffet venit mihi in mentem eius quod Pla to dixerat, de augmento vrbium,poffe ad conviuia
* accommodari. Magnitudo enim conviuij iufta eft, 39
quandiu conviuium manere poteft. vbi ob conviuarum multitudinem modum excedit, vt jam compcellationes,mutua comitas& noticia excludan tur, ne conviuium quidem eft. Oportet enim non vt in exercitu internunciis, aut in triremi iuffa gu. 35 bernatoris renunciantibus vti:fed vnumquenque pro fecum aliis colloqui; càm conviuium chori in morem

Jo
Lo
25
$0
SYMPOSIACON V. 267
morern perfonam imam ita collocare debeat,vt fum. mam exaudire pofsit. Hec cgo cüm dicerem, auus nofter Lamprias in medium iam proloquens: Ergo, inquit, non in cenando duntaxat, fed& in vocandoad conviuium, opus habemus moderatione. Eft enirn, puto,etiam quedam humanitatis incontinen tia, neminem compotorum przteriens, fed omnes tanquá ad fpe&taculum aut ad auditionem trahens. Mih: quidé nonita ridiculum fa&urus videtur con viuij prebitorem panis vel vini defe&us, vt fpacij &lociinopia: cuius oportebat femper copiam paratam effe non tantüm invitatis, fed vltró etiam fupervenientibus hofpitibus atque peregrinis.Iam pa nis aut vinum fi non fufficiat,culpam licet in feruos tánquam furto rem ij minuerint conferre: loci inopià,in multitudinem infumti, focordie eft inyitantisimputanda. Mirabiliter etiam probatur Hefiodus,quód cecinit: Vaftum principid cbaos exftitit.—
oportuit enim fpacium& locum initió poni,vbi reciperentur res natg. quod non obferuans meus filius,conviuium heri tale inftituit,in quo iuxta Anaxagorz di&um omnes res fimul effent. Enimveró etfi loci apparatüfque fit fatis, tamen vitáda eft con viuarum multitudo, que communionem fermonis & compellationum é conviuio tollit: càm tolerabilius Git vinij,quàm loquendi communicationé à cocna abeffe,Itaque Theophraftus iocans tonftrinas ap pellauit conviuia vini expertia, ob loquacitatem ibi defidenfium, Sermonis auté focietate abolent, qui multosin vnam ccenam ingerunt: immó id efficiüt, vtperpauci interfe colloquátur. duo enim aut tres proximi inter fe cofabulari poffunt,lógiüs remotos
35 n€q; norüt, neq; adfpiciunt, equi curfum diftantes
Hec ubi tendebat alij T'elamonius Aiax, H«cubi Pelides alij,—
Theog. n6,

268 PLVTARCHI
Proindenon re& diuites luxuriant, domos edificantes,triginta le&orum atque amplius capaces. is enim apparatus eft conviuiorum ab amicicie mutuo vfu alienorum& folennis pompz prafidem potiüs quàm conviuij re&orem requirentium. Verüm$ állis cum venia hoc licet. inopes enim& veré cecas putant fore diuitias& inclufas, finon tanquam in tragoedia teftes habeant fpectatores. Nobis ne mul tos fimul invitemus hoc erit remedij,vt fcpenumeró paucos vocemus. Nam qui raró admodum,&!O (quod aiunt) per harma conviuia inftruunt, iis necefsitas incumbit vnumquenque familiarium& no torum in numerum conviuarum cooptádi.Qui frequentiüs, ternos aut quaternos vocando conviuia nauiü inftar quibus amnes traiiciuntur laxa& leuia 55 reddunt. Caterüm difcrimen aliquod multitudinis amicorum facit caufz adfidua ratiocinatio. Vt enim ad vfus noftros non vniuerfas eorum copias, fed fin
ulos ad eos advocamus,ad quos apti funt:ad delivba prudentes, ad caufam dicendam difer- 20 tos, ad peregrinationem quibus vius eft expeditus& ocium: itaad conviuia quoque fubinde 1donei funtadhibendi. Idoncos voco, principi conviuium przbenti eos qui magiftratum gerunt, fi quidem amici fint,& proceres ciuitatis: In nuptiis au- 25 tem& nataliciis, qui genere attingunt,& Iouis Homognij funt participes. Atquein talibus conviuiis & feftiuitatibus maxime illi convocandi funt, qui invicem in bona funt gratia. Neque enim cüm deo alicui facrificamus, omnibus fimul etiam vota faci- 39 mus,quantumvis eodem in templo, codem altari co lantur:fed cüm tres mifceantur crateres, aliis à primo,£ fecundo aliis,funt quibus é tertio libamus.Invidia namque extra deorum ftat chorum. Diuinus autem nimirum etiam amicorum cft chorus bene- 3$ volé diftributus in conviuiis.
Q.v AE

$
Di
30
3y
SYMPOSIACON V. 269
QvassTIO SEXTA.
Quid caufz fit;quod initio cene avquftà, poft. modo laxé fédetur.
HE di&isjillicó quafitum fuit de anguftia accum
bentium initió,ac deinde laxatione:cüm videaturcontrarium debuiffe fieri, corporibus in coena diftentis. Fuerunt qui formam difcumbendi caufarent.omnino enim in latum difcumbere nos, vt qui dextras in menfam protendamus: coenati autem ma gisinlatus nos obvertamus, corporífque figuram acutam reddamus: neque iam fecundum fuperficiem fere, fed ad lineam fpacium occupemus. Sicvt ergo tali minus loci occupant fi re&i, quàm fi proni cadant: ita vnumquenque noftrüm principio in faciem proclinari dum in menfam intuemur:deindetransformare accubitum in altitudinem exlatitudine. Plerique ftragulo caufam adfcribebant. id enim di accumbitur,dilatari& laxius fieri: quomodo calceiattritu paulatim diducuntur,& pedi Ípacium concedunt. Senex autem iocans,Duos,in-quit, conviuium habet difsimiles prafe&os acduces.initió famem,que plané expers eft artis inftruen dorum ordinum. deinceps Liberum patrem, quem. ducendi exercitus peritifsimum fuiffe apud omnes in confeffo efl. Sicvt ergo Epaminondas exercitum infcitia du&orum in anguftias coniectum& fe invicem conturbantem ac atterentem ipfe in ducis partes fuccedens evoluit, ínque ordinem reduxit: ita
nos ab initioà fame confuf? invnum condudos& permiftos nactus Bacchus,qui Lyzus& Choreus à foluendo& choris inftituendis diciturjin ordinem venuftum atque humanum componit. QvarzsTriOo SePTIMA. De bis qui fafcimare dicuntur. V M in ccena fermo incidiffet de iis qui fafcina7 re dicütur,& oculum habere fafcinatorem:fue

170 PLVTARCHI
runtqui totam rem niigas effe dicerentatque deriz derent. At Metrius Florus,qui nos convtuio exceperat: Famam, inquit, mirabiliter adferunt ea qu£ eveniunt:fed ignoratio caufz fidem hiftoriz derogatiniuria id quidem.Etenim innumera funt, quó- 5 rum cüm fubftantia in aperto fit, caufz ramen nos latent. Omninoautem quiin fingulis probabilitatem requirit,is quod mirabile eft ex omnibus rebus tollit. atqui vbi caufz ratio deficit, ibi dubitare& inquirere,hoc eft philofopharijincipimus.vt philo- 1o fophiam quodam modo perimant,qui admirabilib. fidem detrahunt. Oportet veró cur vnumquodque fiat, caufam ratione inveftigare: an fiat, ex hiftoriis eft percipiendum.Narrantur autem multa talia. No uimus enim homines, qui intuendo infantibus po-" tifsimüm noceant, qui ob humiditatem habitus fui imbecillitatémque ab iftis adficiuntur atque in deterius mutantur. cüm folidis& compactis iam corporibus hoc minis áccidat. Phylarchus fane refert 'Thibios qui olim circa Pontum habitauerunt, nón zo infantibus modó, fed adultis etiam exitium attu-— liffe: obtutu enim eorum, fpiritu ac fermone àdfe£&tos, tabuiffe& egrotaffe.idque fenferunt vt apparet convena, feruos inde emtos educentes. Sed de his hoc quidem fortaffe minus eft mirum. Contre- 2j catio enim& contagium habet quoddam apparens adíc&ionis principium.Et quemadmodum reliquarum auium peanz fi cum aquilz componantur pennispereunt defluentibus ob putredine plumis:ita nihilimpedit, quó minüs hominis cótactus 30 alius vtilis fitalius damnofus.Quód autem damno aliquis afficitur tantüm infpiciente altero,id evenit quidem[icvt dixi: non creditur autem, quia caüfam habet indagátu difficilem. At veró, inquam tgo,quodammodo tute caufe veftigium quoddam 35 callémq; venande atrigifti, ad defluxus corporum
perveniédo. Odor enim,vox& fluxus; halitus funt quidam

SYMPOSIACON V. 271
quidam defluxus à corporibus animalium delati, & quafi partes eorum: ac fenfui accidentes adficiunt eos. Ac multo magis probabile eft taliaà corporibus animalium deferri, ob calorem& motum $. fpiritui quafi palpitatione quadá& conturbatione ingenerata: qua corpus afs1dué pulfatum quofdam: emittit deluxus.Maximé auté id fieriab oculis,con fentancum eft. Vifus enim cüm multis cieatur motibus,cum fpiritu qué emittit,fimul mirabilem quan10 dam igneam vim diffeminat: cuius opera multa homo cüm patitur tum agit. Voluptatibus quippe moderatis,& item moleftiis adficitur homo à vifilibus rebus quz offeruntur:& amores quibus nullus vehementior animis motus áccidit,ab afpectu princi?$ pium ducunt:adeó vt fluat& quafi liquefcat amans,
cüm intuetur in id quod amat,ínq; id velvti tranfit. Itaq; maximé puto miretur aliquis eos,qui lzdi videndo hominem cüm fentiant, agere& ledere itidem,id veró negant.Mutui enim formoforum obtu
20 tus,& quod per oculos éxcidit,fiue id lumen eft,fiue fluxus quida, amatores colliquatatq; perdit dolore voluptati permixto,quem ipfi Glycypicronjid eft dulcamarü nominant. Nam neq; tangentes,neq; audientes ita vulnerantur& adficiuntur,vt cüm in2$ Ípiciunt& infpiciuntur. adeó enim diditur incendium ab oculis, vt neceffe fit planc ignaros efle amo ris, qui Medicam naphtham mirantur ignem ex intervallo ad fe rapere:cüm formoforum corporü adfpectus etiam 6 longinquo refpicientium ignem in
30 animis amore captorum accendant. Praeterea regio
qui laborant morbo, eos fepenumeró cognouimus fanari fiin auem charadrium(fiue ea fit rupex)infpiciát.tali natura, vt apparet,przdito animali,vt mor bun é corpore adfecti elabentem ad fe trahat, at35 que recipiat oculis tanquam defluentem quendam
humorem. itaque charadrius arquatum non intuetur, neque fuftinet,fed claufis oculis fe avertit; non

272 PLVTAR;CHI
invidens(vt putant nonnulli) remediurn quodab ipfo petitur, fed quia quafi i&u quodam fauciatur. Dercliquis morbis cüm maxime tum facillime lippitudinis cótagium ad vnà degentes pervenit: tam acrem habet vim vifus adficiendi alterum, Admo-$ dum re&é dicis, inquit Patrocles,de corporis quidem affectibus. fed quz inanimo funt, vt eft etiam invidia, quónam pa&o vel modo per oculos damnum confpedis inferunt? Nefcis veró, aiebam, adfe&um animum corpus afficere? Equidem& co- 10 gitatione a&us venerei pudenda eriguntur,& excandefcentie canum in certaminibus adverfus feras fepe lumina exftinguunt atque excecant. tum animi egritudo;auaricia,riualitas colorem mutant, habitámq; corporis adfligunt. nullo autem horum 1$ minüs invidentia vbi animum fubiit, corpus quoq; prauitate occupat: quam pidores probé conantur pingendo liuoris vultu exprimere. Sic ergo invidia adfedi cüm intendunt oculos in aliquem, radios tanquam veneno imbuta iacula excipientibus par- 29 tibus animo proximis, nihil(puto) abfurdi fit fileditur in quem illi funt intuiti. Nam& morfus canum grauiores funt fi irati mordeant:& femina hominum efficaciora, fi amantes cocant:& vniuerfé animi adfe&ionibus facultates corporis roboran-?3 turatque intenduntur. Itaque corum quz adverfus fafcinum amuleta dicuntur prodeffe vfum putant contra liuorem, avertentia vifum vt minus penetret in eos quiinfpiciuntur. Hocego;inquam,tibi conviuij caufa fymbolum perfoluero. Tum Socla- 39 rus: Si quidem, inquit, nos priüs id probemus. eft enim aliquidin tua oratione,quod adulterinum videtur. Nam fi pro veris habemus ea,quz vulgó de fafcinantibus dicuntur: non ignoras fcilicet, quód amicos& domefticos, quidam vero etiam patres 35 oculum habere fafcinantem putant, ideóque vxores ipfis prolem non oftendunt, neque ab hifce diu confpi

SYMPOSTIACON v.
confpici finunt. Quomodo ergo invidiz fafinus imputabitur? Quid obfecro dices de his qui afcinare femetipfos feruntur? Vtique enim auditun tibi hoc eft:aut faltem iftud legiíti
Quondam pulcer erat crinibus Eutelidas.
Sed fcfe ip[ewidens placidis in fluminis undis, Liuorc infamis perdidit inuidice,
Fafcinus attraxit morbus, formamá; perentit.
Ferunt enim hunc Eutelidam fibi ipfi vifum firma infigni, eóque adfpectu adfe&uni, hinc in mobum incidiffe,valetudinémque cum forma ami(iffe. Sed vide quid comminifci pofsis, quo ifthzc abfuria amoliare. Aliàs,inquam,admodum hoc fecero ommodé,. Nunc autem,qui é tanto, vt vides,calici bibam, intrepide caufam effe hanc pronuncio,Quód omnes animi adfectiones(i diu inhereant, priuos ingenerant habitus:qui vbi vim naturz adepti fint, quavis occafione concitati fepenumeró étiim invitos ad familiares impellunt adfe&tiones. id s1eó animadvertere pofsis in timidis, qui falutaria eiam metuunt:in iracundis,qui carifsimis ctiam funtditficiles: in amatoribus& libidinolis, qui ad exremum ne fanctifsimis quidem abftinent corporbus. Magna enim vis eft confuetudinis habitum od 3mi liarem adfeionem deducendi:& qui ad J3püm funt procliues, eos neceffe eft ad obvia quique otfendere. Quareadmiratione non eft dignum ,eos qui invidendi& fafcinandi habitum fibi pariuerunt, ea adfectione etiam adverfus fuos commeueri: quod vbi fit,non quod volunt, fed quod nature ipforum congruit faciunt. Sicvt enim globu: gobi 1n morem, cylindrus cylindri modo voluitur,c5 di uerfitatem figurz: itainvidum invidiofé adverum omnia ciet invidia.Et veró coufentaneum eftà alibus maxime fua& quz cara habent ledi. Praclirus autem ille Eutelidas,& qui alij fefe dicuntur fifcisss

zApborif.z.
*
174
PLVTARCHI
naffe, non abfque caufaid videntur pafsi. Lubrica enim res eft, vt ait Hippocrates, admodum valida corporis conftitutio:& corpora vbi ad fummü proveta funt vigorem, non confiftunt, fed momento in contrarium impelluntur.Cüm ergo cófertim au&is corporibus, fe ipfos melius quàm expectauiffentadfe&os vident, ita vt fefe contemplentur atque admirentur:tum corpora mutationi propinqua funt,& in deterius porró habitu vergente, fe ipfos fafcinare putátur.*. Idque magis fitab aqua, quàm 1O ab aliis fpeculis, quando vndz fubfiftunt. refpirare €nim in ipfos intuentes: vt quibus aliis nocuerunt, ipfifeledant. Atque hoc fortafsis etiam puerulis áccidens,fepe facit vt falfó caufa in intuentes conferatur. Vt finem dicendi feci, Caius Flori gener: pg Democtitea veró,inquit,vifa vobis in nullo funt nu mero, nulla eorum( velvti de Aeginetis proverbio dicitur) ratio habetur? quz is ab invidis emitti ait, neque fenfus plané expertia, neque impetus plepa malicig&liuoris emittentium, quibus ftipata 29 & inhzrefcentia iis qui fafcinantur, hos turbent, corpüfque& animum eorum lzdant, Sic enim puto fentire hominem, háncque fententiam diuinis
& maguificis extuliffe verbis. Omnino veró, inquam. Sed miror qui non obferuaueritis, me deflu- ag xibus iflis nihil aliud quàm animam& propofitum voluntatis ademiffe: ne putetis me adulta iam no&e vifa vobis& animata ac intelligentia fpe&tra of ferentem, laruis vos terrere ac perturbare voluiffe. Mané ergo,fi videbitur, de his difpiciemus. 3o
Qvarsrro OcTAVA.
Cur malum Homerus aglaocarpum; id e8f infignem. fiutlu, Empedocles mala byperplea, dixerit.
wA
: e. 3$ HarmoNrÁr quodaminconviuio, cüm omnis generis appofita effent poma, cuidam vnà accum

SYMPOSIACON V. 274
&ccumbentium fübiit verfum Homeri pronunciare:
Egregio mali fruttu ficusd fuauis. Hac quafitum fuit, cur malum pocta peculiariter dignatus cffet hoc nomine; vt przftantem fru&tu di ceret. Id Trypho medicus aicbat fadum comparatione fru&us cumarbore,quem paruaadmodum,& vilis adfpectu fert pulcrum atque magnum. Alius quidam dicebat in folo hoc arboreo fructu pulcritudinem ex omnibus compofitam formis confpici. nam& conta&u eft inftar violz, vt non inquinet, fed fragrantia oppleat tangentem:& faporem habet fuaucm, éftque olfactu& vifu iucundifsimum malum:vt meritó laudetur,quod omnes vnà fenfus allicia; Hzc nos mediocriter nobis probari diximus: Sed cüm Empedocles fcripferitaiebam Ovvungp Ad tyopders otol ne oo(pM uM, Punicorum pomorü appellationem intelligo, quia fcilicec fub autumni exitum& calore enetuato ifta arbor fru&um fuurn excoquit.imbecillum enim eorüm& teniiem humorem fol non finit coire, nifi aer incipiat frigidior fieri, itaque Theophraftus hanc folam arborem ait in vmbra redtiüs& celeriüs fruGum fuum maturare. Quo autem fenfu fapiens mala dixerit hyperphloca, dubito. maximé cüm nori elegantix carmini páranda gratia nitidifsimis adiectiuis tanquam floridis coloribus exornare fuas tes Empedocles foleat: fed fingulis naturá aliquam aut vin exprimat. vt cüm corpus animz circumdatum vocat tellurem amphibroten, quafi vndiqua» que mortalem:& a&rern nephelegeretam,tanquaim nübes colligentem:& polyzmaton iecur, id eít multo preditum fanguine. Hac ego cüm dixiffem, grammatici quidam diserát mala dici hyperphlaea ob vigorem.Nam à poctis plaeen fumi pro eo quod eft inaiorem ia modum vigere& germinare.& Antimachum hoc fenfu dixiffu, Cadmeorum vrbem $$5: 1j
Odyf t$;

Odyf.y, 65. € alibi.
126 PLVTARCHI frugibus vegetam. itémque Aratum de Serio: Kat 3&7 speoqeyviu dld gMey WAsot med at, viriditatem& florem fructuum phloi voce adfeciffe. effe etiam quofdam de Grecis, qui Phloo Baccho facrificent.quoniam itaque de omnibus fructibusinmalo maximé vigor& viror permanent, hyperphloeum fuiffe à philofopho nominatum. Lamprias autem auus nofteraiebat vocem hyper,non modó nimij& vehementis habere notationem, fed etiam eius quod extrà eft aut fuprà. Sic enimànobis hyperthyron dici fuperiorem ianuz poftem,& hyperoum fublimius ccenaculum.& Homerum car nes vi&imz exteriores vocaffe hypertera, vt interiores enkata. Videamus án non huc przcipué Empedocles refpexerit,quód cüm alij fru&us foris cor tice(is enim phlocos eft) ambiantur, ifque putaminaque vocàt, involucra,membranas,tegminajin fu perficie habeant: folus mali cortex intus eft glutinofà& pinguis tunica,qua femen continetur: id ve ró quod efui eft foris circa eam circumpofitum,hyperphlocon( quafi fitum extra corticem) re&é appelletur.
Qvarsrio NOoNA.
Quid fit caufe, quód ficus amarifsims faporis avbor,dulcifsimum producit frattum.
VarsiTVvM pofthzc eftde ficu, quánam de caufaita pinguis& dulcis fru&us examarif$
IO
61
1:0
2$
fima nafceretur arbore.Nam& ficus folium ob afpe;o
ritatem thrion nominatur:& lignum fucci plenum, edit crematum fumum acerrimum,& cinis ob acrimoniam fumma eft ad tergendum vi preditus.&y, quod maximé mirum eft, cüm floreantomnia quae
germinant fructámque edunt, fola ficus flore caret. 5$
ac fi verum fit quod fertur ficum fulmine nunquam tangi, id ipfum quoque adícribendum videri se te

SYMPOSIACON V. 273
teft amarori& prauz qualitati ftipitis.talia enim de ccelo non tangi videntur: ficvt etiam phoce pellis, &hyznz. Excipiens hec fermonem fenex dicebat, dulcediae ftirpis iftius compreffa elifaque in vnum
$5. fructum, non inivria reliquum fuccum acrem& incommodum relinquere. Sicvt enim iecurbileinvnum locum fecreta fit dulcifsimum: ita ficum, dum infra&um fuum dulcedinem& pinguedinem omnem dimittitjipfa expers fit dulcedinis. Nam quo10 dam bono fucco arborem iftam effe preditam, ex hoc figno colligerem, quód rutam ait fub ficuaut prope nafcentem, fuauiorem fieri,& fapore mitiore:quód quafi participet quadam eius dulcedinem, qua reftinguatur nimis virofa qualitas. nifi me her1j clecontrà ficus alimentü ad fe rapiens acrimoniam rutz fubtrahit.
Qvassrio Decima.
Quinam fint,quz circa falem qe cummmum dicunz turabidemá; cur falem Homerus disimum. dixerit.
20
plonms cüm nos excepiffet cóviuio,querebat quinam effent qui in proverbio dicuntur ad falem& zy cuminum effe amici. Atque hoc quidem promté foluit Apollophanes grammaticus, dicens eo adagio notari qui ita funt inter fe familiares, vt etiam fale& cumino folis propofitis vnà ccenent.Interim esto íncidit de falis honore, cüm& Homerus 30 diferté dicat,
Diuino fale confperfit:—& Platolegehominum falis corpus dicat diis effe carifsimum. auxítq; difficultatem quzftionis hoc, quód Aegyptiorum facerdotes caftifsimi cüm fint, fale in vniuerfum
35 abftinent, adeo vt pane quoque infulfo vefcantur. qui enim falem funt abominati,6 diuinus eft,& dis gratus? Ac Florus quidem miffos facere iubebat
$$$. lij
Ilia. 1, 1314Timeo.

2178 PLVTARCHI
Aegyptios,& Grecanico more aliquid de re prope fita dicere. Ego autem non adverfari hoc loco Gre cis Aegyptios dixi. Nam caftimoniz profefsio etiá liberis operam dare,(aiebam,) ridere, vinum bibere, multáq;: aliàs ftudio digna probibet. Fortaffe fa- y Jibus etiam abftinent qui caftitati fe deftinauerunt, uódij ob calorem ad rem incitent venereá, vt qui que autumant. Probabile eft etiam eo ab iis falem nomine repudiari,quàd fit condimentorum iucundifsimum. quid enim impedit, quin falem reliquo: 1o rum condimentorum condimentum effe, iííq; fuauitatem conciliate dicamus.quo fa&um eft vt Gratiarum nomen fülibus imponereturà quibufdam: vi delicet fale necefsitatem cibi in fuauitatem convertente.Ergóne,infit Florusjidcirco credemus fa- 1$ lem diuinum appellari?Equidem,inquam,caufa hec non eft vilifsima.Etenim ab hominibus ea,quz vulgata funr, fui(que pertotum humanum genus pervadunt vfibus, quàm maximé diuinitatis titulo dignantur;vt aquá, vt lucem,vt anni tempeftates.nam 20 terram quidem nó diuinam modó, fed etiam deum arbitrantur effe. Et tamen quod ad vtilitatem attineat, nulli borum cedit fal, qui alimento in corpus recipiendo prafidium eft, efficirque vt cum appetitu fit nutrimenti concinnitas. Verüm enimveró 25 id quoque confidera, an non fali id etiam diuinum contigerit, quód cadauera putredinis fecura& du rabilia adferuans, aliquanto tempore morti refiftit: neque patitur id quod mortuum eft,penitüs aboleri.fed quemadmodum anima, noftrarum rerum di- 39 uinifsima, diffluere non finit molem animalis, fed eam continet:ita falis natura imitatur animc opus, dum cadauera arripiens, id quod ad interitum vergebat, conftringit atque cohibet, partibus quádam inter fe concinpitatem atque amiciciam indens.Ita. 35 que Stoicorum ctiam nonnulli carnem tum demum veram aiunt effe carnem, quando anima falis inftar per

Io
n
SYMPOSIACON V. 279
per eam diffufa facit vt con(iftat& permaneat. Neque nefcis ignem fulminis quoque facrum dici& diuinum:quód corpora de calo ta&orum per multum téporis putrefactioni refiftere videmus. Quid ergo miri eft, fi& falem prifci diuinü fufpicati funt effe, quando eiufdem eft cum diuino igne nature? Vt conticui, Philinus: Anjinquit, genitabile quod fit,tibi non videtur diuinum?cum quidé deus principium fit rerum omnium. Annui. Atqui, inquit;ad generandum haud parum facere fales creditur: quó pertinet etiam facta abste Aegyptiorum mentio, Equidem qui canibus alendis operam dát, cüm eos feguiores ad coitum vident, falis cibis falfamentifque carnium excitát languentem eorum libidinem. Naues quoque falem vehentes, incredibilem murium producunt copiam.hoc fieri dicunt nonnullis femellis citra maris coitum falem duntaxat lingentibus. cft autem probabilius falfugine ad coitü mures vtrinque(timulari. Atque hac fortaffe de caufa
20 pulcritudinem mulieris non ociofam aut invenuftam,fed gratiofam& ad permouendum aptam, falfam vocant atque acrem. Puto etiá Venerem à po&tis é mari ortam fingi, fabulámq; de ipfa editam fuif fe tanquဠfalo nate, vt fub hoc involucro falis vim
25 genitabilem proponerent.Omnino autem marinos
deos fecundos,& multorum liberorum parentes fa ciunt. Denique de terreftribus& volucribus nullum plané invenies animalibus, quod fecunditatis gratia vel cum quovis marinorü compararc liceat,
39 Atque hucpertinet Empedoclis verfus:
Fecundos pifces infcitam ducere gentem,
^s$ss ij

280 PLvVTARCHI
Sympofiacón, feu Conviualíum dífputatíonum,Líber fextus.
4 7] IMormnrvs CononisF. Sof 8$ Senecio, cüm eum à fumtuofis abCHI duüum& militaribus ccenis Plaqi t0 in Academia fcitz atque fimpliXI ci,&(vtlon dicebat)non inflammatione turgenti adhibuiffet menfx ,qualem fomaus fincerus& vifafomniis breuibus occafionem prebentia fequuntur, corpore tran quillitate perfufo: poftridie difcrimine animadverfo dixit,Eos qui apud Platoné coenaffent,infequenti etiam diebene habere. Magnum enim profe&ó ad diem fuauiter agendum eft adiumentü bona corporis temperies non obruti, fed expediti,& ad om- 20 nes actiones abfq; offenfa promté fe dátis.Sed aliud non minus bonum obtigit iis qui apud Platoné ccenauiffent: nimirum confideratio eorum qua inter pocula fuerant difputata. Etenim voluptatum que € cibo ac potu percipiuntur, illiberalis eft recorda-; tio,& evanida prorfus,odoris putaaut nidoris pridiani reliquie. Argumenta autem quzftionü& orationum philofophicarum femper recenti memoria obverfantia, etiam eos qui non interfuerunt communicata non minüs dele&ant quàm qui coràm au diuerunt. quando hodiéq; eruditi homines Socraticis fruuntur conviuiis,perindeatq; ij qui tü in coe na adfuerunt. Atqui fi voluptaté ea przbuiffent quc ad corpus pertinent,oportuit Xenophontem& Pla tonem non diGtoriü, fed in Calli»& Agathonis edi bus appofitorum obfoniorum, placentarum, bellariorum defcriptioné relinquere.Nunc hecilli nulla digna

SYMPOSIACON. VI. 28r
dignati funt mentione,quanquam cum fumtu fuiffe
apparata credendum eft: quz autem commentati
do&é inter fe funt conviuz, ealitteris mandauerüt:
nobiííq; exempla tradiderunt non modó colloquen 5 diinter pocula, fed etiam memorandi difputata.
QvarsTrIiOo.PnarnmA. Cur ieiuni magis fitiunt quàm efuriunt.
I0 SExtum ergo hüc fympofiacón tibi mitto librum. i In eo primüm agitur de caufa, ob quam ieiuni ma gisfitiant quàm efuriant. Hoc enim preter rationé fieri videbatur,cüm defectus ficci nutrimenti àieiu nio fuam videretur naturalem expletionem potiüs " defiderare. Dixi tum ego,;Eorum quein nobis funt aut folüm,aut maximé calorem nutrimento indigere.idque adeó nos in eo cernere,quód neq; aer,neque aqua,neque terra nutrimentum requirunt, neque confumunt quod eis appropinquat: folus id ig 20 nis facit.Hinc etiam adolefcentes fenibus voraciores funt ob calorem:& contrà fenes ieiunium facilimé ferunt,quód obtufus eorum iam& exilis eft ca lor:ficvt& exfanguium animalium,que ob inopiam caloris minimo indigentalimento. Quin& vnum2; quenque exercitationes corporis, vociferationes,& quz alia motu calorem augent, fuauiüs alacriüfque ederecogunt. Ceterüm caloris nutrimentum,quod nature eius primó conveniat,arbitror effe humor. quod& aucte oleo flammzarguunt,& cinis omni 30 rerum ficcifsima,quód combvfto humore terreftres partes exfucce relinquuntur. Ad hac ignis divellit ac difsipat corpora, eximendo iis humore quo glutinabantur& coherebant.Ergo cüm ieiunamus,pri müm é reliquiis nutrimenti in corpore calor vi hu35 morem eripit: deinde ipfum aggreditur nativum carnis humorem inflammatio, fuccum perfequens. hinc ficcitate tanquam in luto oboita,potum magis sss v

182 PLUTARCHI
quàm cibum corpus defiderat: donec bibendo refe &us calor& confirmatus folidi nutrimenti appetitionem excitet.:
QvazsTri0 SECVNDA. Yndigentidne famem cz fitim efficiat, am vero meatuum figure mutatto,
Is di&is, Philo medicus primam propofitionem impugnauit,non ab indigentia fitim, fed mutatione meatuum figurz effici adferens, Oftendunt i9 hoc,aiebat,qui no&u fitiunt: qui fi obdormiát,abíque potu fiti liberantur.& febricitantes inclinante morbo aut prorfus decedente,(imul etiam fitire definunt.multis vbi lauerunt, aut adeó vbi vomuerüt, fitis abiit. Atqui humor nulla harum rerum augetur:!$ fed pori feu meatus duntaxat mutata figura ordiné alium affe&tionémque nouam praebuerunt. Manifeftiüs hocin fame apparet. Multi enim egroti fimul & indigi fiuntalimenti,&appetitionecarent.non-. nullorum cüm impleti funt,nihil remittunt appeti- 20 tus,fed perfeuerantatqueintenduntur. Iam multi €orum qui inediam tolerauerunt,oliua falía aut cap pariguftata ftatim refedti funt, appetitüfque eorum inftauratus. Quod quidem maximé oftendit famem nobis quadam meatuum affetione, non indigentia 2$ accidere.cüm ifta non famem excitent deminuendo putrimento,quando ipfa quoque nutriunt: fed fal* forum ciberum cum ore ventriculi confenfio in cau fa cft, dum acrimonia fua id cogentes& ftringétes, rurfümve aperientes& laxantes, cibi appetitio- 55 nemefficiunt. Hecargumenta mihi probabiliter quidem excogitata videbantur: fed adverfari potiffimo naturz fini;ad quem ab appetitu vnumquodq; ducitur animal,expletionem eius quod defecit defiderante,fempérque id quod naturz accommoda- ss tum eft perfequente. Enimvero id quo maxime anitalà rebus inanimatis differt, id negare ad falutem eius

SYMPOSIACON VL 38,
eius ac durabilitatem conducere:(quomodo ad no. ftri conferuationem nobis oculi ceterique fenfus dati funt)fed exiftimare affe&ionem hanc effe meatuum magnitudine ac paruitate evenientem: homi nis eft nullam nature rationem habentis. Deinde corpus deficiente natiuo calore horrere, non item fitire aut efurirehumoris& nutrimenti naturalis inopia,eft à rationealienum, Alienius etiam iftud, fi vacuationem natura appetit ob abvndátiam, eam impletionem requirere non indigentia impulfam, fed alia quadam affe&tione.Porró autem animalium ifte indigentiz& repletiones,nihil ab iis quz agricolz faciunt habent diuerfi: fed fimiles multz vtrin que funt affe&tiones,(imilia auxilia. Nam adverfus ficcitatem irrigatione vtimur,& adverfus eflum me diocri refrigeratione;&quz nimis algent, fouere conamur tegendo,& multa circumponendo:& qux in nobis fita non funt ,à diis petimus, vt dent rores molles,& apricationes cum vento moderato. quia
O fcilicet femper eius quod deficitimpletione temperiem natura conferuat. Atque fic etiam nutrimentü ag0) Videtur di&um? zugeüp nti» Qíóziw, quód naturá conferuet. Conferuatur autem,plantis quidem abíque fenfu ex ambiente aere, vt ait Empedocles,aquá
?5 do commodum fibi alimentum haurientibus. Nos
autem appetitus quzrere docet& fectari quod deeft noftro temperamento. Sed eorum quz allata fue runt fiogulorum falfitatem confideremus.Nam que aperiendi vim babent& acrimoniam, ea fortaffe nó appetitum, fed morfum receptantibus nutrimétum partibus inferunt,(icvt pruritus quofdam tangendolancinatarum. Atque vt eam affectionem demus appetitiuam effe: probabile eft eius modi cibisartenuata ea quz par eft excerni,fierique indigentia non mutatione meatuum fitus,fed iis vacuatis ac repurgatis. Acuta enim,acria,& falfa materiam comminuunt atque differendo difsipant: vt recóns ex

*
284 PLVTARCHI
tritis fuccedat alimentiappetitio. Neque inlauacro ob mutationem figure meatuum fitis ceffar, fedi; carne humorem recipiente vapore ij humido implé tur. Vomitus autem quod à natura alienum eft eiiciens,ei fruendi accommodatis fibi facultatem con 5 ficit. Non enim abvndantem,fed naturz convenien tem humorem fitis appetit. itaque etiam fi copia alieniadfitjtamen indiget homo.nam naturz congru enti humori impedimento eft peregrinus,neque eti permifceri finit, donecalieno eie&o, fuum meatus ro humorem recipiant.Porró febres humorem in profundum repellunt: mediífque inflammatis partibus omnis eó concedit, oppreffüfque tenetur. itaq; vfü venit multis,vt& vomant;interioribus partibus ob denfitatem humida foràs elidentibus:& fitiant ob 1$ indigentiam ac ficcitatem reliqui corporis. Cüm er go remifit febris,& calor medio decefsit: humor rurfum difperfus redit,& pro fua natura in omnes diditus partes fimul& interiora alleuat,& carnem de afpera& ficca mollem tenerámque redigit: fzpe20 etiam fudores ciet. itaque fitim faciens inopia definit,humoreà grauata& cum egritudine ipfum reii ciente partein fuum à quo defiderabatur locum remigrante. Sicvt enim in hortojin quo puteus aque ditifsimus fitjtamen nemine eam hauriente& rigan^5 te,plantas fitire& alimento deftitui neceffe eft: ita
in corpore fi humor omhis in vnum contrahatur locum,mirum non eft indigere cetera&arere: donec
is rurfum diffundatur.Id quod áccidit& febricitan tibus morbo remittente,& iis qui fitientes obdor. 39 miunt,nam etiam his fomnus humorem é medio rc. du&um zquabiliter in omnes partes digerit,eóque implet.At illa meatuum figure mutatio,quz famem
& fitim inducat, qualis tandem eft? Ego enim non invenio meatuum alias differentias,quam fecüdum 'multitudinem,& quód vel clauduntur vel aperiuntur. Et conniuentes quidem, neque cibum poflunt neque

SYMPOSIACON VI 28g
neque potum admittere: aperti vacuum& fpacium parant, quz eft indigentia eius quod natura fit familiare. Etenim,lepidum caput,ftipationes eorum qua tinguntur locum habent, cüm acribus rebus& 25 vim detergendi habentibus füpervacanea excreta& T eliquata,meatibus uncturam reddunt receptu faciliorem atque retentu,vacuum indigentia excipiére.
QvazsTrio TzsRTIA. 10 Cur famespotu fedatur, fitis cibo fumto fit vehementior.
LTIs di&is,quinosinvitauerat: Mediocriter,inquithz c difputata funt:fed ad aliam veniamus" quaftionem, omifsis in prefentia meatuum vacua1j tionibus& repletionibus. Cur fames potu compefcirur: cüm fitientes contrà(i quid ederint,acriusfi
| aatur? Qui meatuum ratione caufas reddüt, ij mibi videntur facilimé& fumma cum probabilita te,vt non verifsimé etiam,hec explicare. Cüm enim
20 meatuum, qui omnibus infunt corporibus, alij aliá habeant proportionem:latiores tam ficcum quàm humidum recipiunt nutrimentum: graciliores potum 2dmittunt, cibum non item. horum porró evacuatio fitim,illorum famem gignit. Hinc ergo eft
25 quód fiuientes fi edant,nihil inveniunt auxilij,meatibus ob tenuitatem non capientibus ficcum alimétum,&adhuc manente in iis familiaris nutrimenti indigentia. Atqui efurientes(i bibant, humor per maiores penetrás meatus,& eorum vacua implens,
30 nimiam famis placat vehementiam. Mihi veró verá videbatur effeid quod vfuvenire dicebant: caufam autem quz adfignabatur non probabam.Etenim aiebam,fi quis meatibus iftis, quibus nónulli inherét, multámq; iis tribuunt, carnem perforatam contendat:1s eamadmodum flaccidam,tremulam,fluxámque ftatuat neceffe eft. Non ab iifdem autem corpo ris partibus potum cibámq; recipit, fed illum quafi

286 PLVTARCHI
percolari& diffluendo fecerni alió, nimis quàm eft fabulofum&àrealienum. Ipfaenim cum humore permixto comminuens cibos,& auxilio vtens calido innato; atque fpiritu,fubtiliüs quàm vllum poffitintrumentum fecando diuidendóque nutrimentum attenuat, vt omnis eius pars omni parti corporis conveniens accommodatáque redigatur: non foraminibus quibufdam aut meatibus applicata,fed vnita cum re nutrienda,ciq; aduafcens.Verüm abfque etiam hac effent;ue folutus eft quidem quzftio ro nis difficilimus nodus.Sitiens enim[i edat, non etia bibat, non modó:non reftinguit fitim, fed multo quàm eratacriorem teddit.De hoc nihil di&tum eft. Cófidera autem;aiebam,an nos probatas ex iis quee apparét pofitiones famamus. Primüm hoc,humoré à ficco confumi& aboleri: ficcum humore imbutü & emollitum, diffundi atque exhalare. Deinde,non cxiftimandum vel famem ficci, vel fitim humidinutrimenti talem effe elifionem, qua ipfum planifsime tollatur: fed effe iadigenriam mediocris& fufficié-;ó tis.nam qui omnino horum altervtro deftituuntur, ij neque efüriunt, neq; fitiunt, fed mortem obeunt ftatim.His ita pofitisyiam non difficileeft caufam in venire. Etenim fitis edendo intenditur,cibo fua ficcitate humorem qui fparfim imbecillis in corpore ,, eft reliquus contrahente& omnem liquorem abfumente.ficvti videmus terram& puluerem,& multo magis mixta humorem omnem in fe recipere atque abolere. Contrà famem neccflarió mitigat potus. Humorenim ciborum reliquias aridas€ exiles r1gans ac diffundens, fucco ingenerato& exhalationibus, eas effert in corpus ,indigentibüfq; applicat partibus.ltaque non malé Erafiftratus humorem cibi vehiculum dixit.nam que ob ficcitatem aut aliam affectionem ignaua funt& graura,admixtus attollit" furfümnque evehit. Multi autem etiam cüm non bi bilfent:fed taucüm lauiffent, continente fame acríq; liberati

Io
SYMPOSIACON VL 8
liberatifunt. Quippebumor extrinfecus fübiens, fucculentiora facirádque nutriendum aptiora que funtintus: ita vt vehementia& fxuicia famis remit tat& mirigetur. Ideó eorum quoque,qui inedia vitam finire volunt, multi diu durant fola aqua pota: quantifper fcilicet non omne id ficcitas abfumfit, quod apponi corpori,idque alere poteft.
QvassTiO QvaARrIA.
n fit caufa,quüd£ puteo bausla aqua.f in 1 fo putes a acre pernolet fei vidior redditur.? I Ofpiti frigidam bibere folenti, ac luxurianti ea in re, famuli aquam frigidiorem hoc modo reditj gebant: vas,quo haufla erat aqua;in puteo fufpéde.
runtjita vt fuperficiem aque non contingeret,itáqs per noctem reliquerunt.poftridié ad coenam allata, recentieratfrigidior. Eratautem is hofpes mediocriter litteratus, aiebátque hoc fe defumfiffe ex A29 riftoteleis iis, quz addita ratione ille fcrip(it.Ratio30
»5
nem autem effe talem: Omnis aqua priüs calefada, Plin.gt.j. magis refrigeratur. vtea quz Imperatoribus paraturjigni admota dum ferueat,vafe dehinc multa niue accumulata circumdato frigidior redditur.Sicvt
etiam noftra vtique corpora vbi lauérimus, faciliüs frigefcunt: qeu laxatio à calore áccidens corpus
multis meatibus patens rarius fecit, ác rarum redegit: vt iam externum aerem confertim recipiens,ve hementiüs mutetur. Ergo aqua dum é puteo hauritur i&a,eáque agitatione precalefacta,in aere celeriüs refrigeratur. Laudauimus ergo hofpitem, qui fortiter memoritérq; fuam dixiffet caufam.Ipfam ve ró rationé in dubiü vocauimus.Áér enim in quo vas pédet,fi frigidus eft, quomodo aquá calefacit? fi cali dus,qui denuó refrigerat?abfurdü enim eft idé ab ea dé affici c6trariis modis,nullo interveniéte difcrimi ne. Tacente illo& hefitante, Nihil cftinquam ego,

288 Pu VTARCHI
quod deaere dubitemus: cüm fenfus eum frigidum elfe doceatmaxim? in profundo putet: vt s mo do pofsit aquam calefacere. Sed potis aerifte frigidus, cüm totam putei aquá pre multitudine eius refrigerare non pofsit, partem eius ademtam faciliàs fubigere& fua qualitate adficere valet.
Qvarsrio QvINrTA.
Quare lapilli e plumbea lamine in aquam inictle fri gidiovem eam faciunt. pNaves de lapillis& incudibus quod dixit Ari * 1—ftoteles, iisiniectis aquam refrigerari& durari, puto te memoria tenere itain problematis ab eo effe pofitum, vt rem tantüm narret.nos autem caufam indagemus: eft enim difficilis inventu. Omnino,inquam:& mirer,fi nos non fubterfugiet. ConM(iderate enim. Primüm omnino non videtur tibi ab aere aqua frigore przoccupari, dum is erumpit foràs.Aer autem plus habet virium,lapidibus& incudibus renitens. non enim finunt eum vt 2rea& fiIO
I$
&ilia vafa elabi: fed fua denfitate cohibentes à fein:
aquam repellunt: vt integra fiat& valida refrigeratio. Itaq; etiam hyeme fluuij frigidiores mari funt. vim enim in eos exercet aer repreffus, quiin mari ob profunditatem diísipatur, nulla re ei renitente. Alio autem pa&o probabile cft tenuiores aquas ma gis à frigido refrigerari: vincuntur enim prz imbecillitate, Cotes veró& lapilliaquam faciunt tenuiorem,ad fe trahentes quidquid ei admixtum eft tur bidi& terreftris: vt tenuior& imbecillior fa&a aqua faciliüs à frigore fubigatur. Sed& plumbum de natura frigidis eft: vc quód cum acero tritum ceruffam lethalium venenorum frigidifsimum edat.& apilli ob den(itatem frigus in profundum perferunt. Etenim omnis lapis nihil eft quàm€ frigefactz& ge lu adftrictz terre concrerum quippiam: tanto quif. que magis, quanto eft denfior.itag; abfurdum Rem eft,
a
10
35

SYMPOSIACON VI
289 *ft, fi frigiditatem aquz renitendo auget& lapis& plumbum.:
QvazsTrio Szxra. Quamobrem niuem paleis c» veflibus inteflam $ confermant. T? hofpes paululá moratus: Qui amantjinquir, maxime cum amafiis fuis, vbi hoc non datur, de iis loqui cupiunt.Itáq; ego fum erga niuem affe&us, quz quoniam in promtu non eft,eáq; caremus, fci 10 r* delidero quid caufe fit quodà calidifsimis re. bus adferuatur.etenim paleis eam involuentes& ru dibus pannis per multum temporis integram retinent.mirum veró fi calidifsima frigidi(simorum tu. tantur atq; continent naturam, Omnino, inquam, 1 mira res eft, quidem vera(it.Sed non eft ita: verm nofmet ipfi decipimus, malé ratiocinando ftatim ca lidum effe, quid facultatem habet calefaciendi, cüm tamen videamus eandem veftem hyeme calorem,eítu frigus parare.quomodo nutrix illa tra gica 20 Niobes liberos Calefacit e7 vefrigerat centonibus Leuiderfis ueftium.—— Et Germani quidem veftibus tantüm contra frigus, Aethiopes adverfus folum ftum fe muniunt: nobis ?5 ad vtrung; vfus eft. Cur ergo veflem potiüsà calefaciendo calidam dicamus, quàm à retrigerando fri gidam? Immó fi fenfus iudicium fit faciendum,magis frigida quàm calida videbitur. Nam tunica nois primum induétibus frigida áccidit,& letus de 3o cumbentibus. poftmodó quidem cótepefaciunt no flro calore impleta ifthzc: quód fimul calorem cohibent, ac frigus externümq; aerem à Corpore arcent.Febricitantes fané& aftu adflidi,continenter veftes mutant,quàd frigidum effe fentiunt quo ami 95 ciuntur.inic&tum autem id, ftatim calcfità corpore. Proinde ficvt veftis nos calefa&a calefacit, ita niué frigefatta frigefacit. frigefcit aüt à tenui fpiritu qué ttt

rad
290 PLVTARCIHI nix emittit. is enim infitus eam continet folidafn:& fpiritu dilapfo nix aqua iam fit ac liquata diffluit: emarcefcítq; albedo niuis,quam Ípiritus cum humore fpumofa permixtio indiderat.Simulitaque& frigus vefte ambienteintus cohibetur:& aer externus arcetur,ne concretum niuis corpus diffindat aut la. xet.Vtuntur autem fullonem nondum expertis pannis,quia filum ob afperitatem& ficcitatem non patitur centonem grauiter niui incidere, eiüfve collidere raritatem. ficvt& palez ob leuitatem molliter ro incumbentes non comminuüt compagé niuis:alioqui autem denfz& probé tegentes, excludunt calo rem actis,& frigiditatem niuis decedere non finüt ales. Ceterüm fecretione fpiritus niuem liquari, fenfu cóftat.nam cüm nix liquefcit, fpiritum gignit. I$
QvazsTro SzPTIMA
Percolandmne(it vinum.
* NE xR ciuis nofter à fchola venerat, cum philofo 20 pho nobili non multum verfatus temporis, fed tantüm, vt ex eo non obferuante difceret quod maximé is moleftum aliis vfurpabat: nempe vt ftudium eius omnia reprehendendi,& quavis de re eos ui vnà aderant fuggillandi imitaretur. Itaque cüm zg Axiftio nobis coenam praberet,non contentus appà ratum conviuij reliquum vt fumtuofum& fupervacaneum zaxare, vinum quoq; aiebat non debereinferri colatum,fed precepto Hefiodi obtemperantes é dolio id bibere viribus adhuc innatis pr'ditum. 3o hanc veró colandi purgationem primüm ei neruos recidere,& calorem reftinguere,qui exhalet& eGA vino fzpiüs diffufo. deindein hacreapparere curiofitatem quandam& luxuriam, quz id quod vtile eft infuauitatem impendat. Sicvt enim 3$ gallinaceos gallos& porcos caftrare,vt caro eorum
contra naturam fiat tenella& feminea,non fit fanorum

rüm hominum,fed gulse ftudio perditorum:ita(fi[à cet honefta tranílatione vti) merum voguibus defpoliant(aiebat)& effeminant qui id diffundunt per colum. cüm neque ferre merum ob imbecillitatem $ pofsint, neque eos intemperantia moderaté bibere finat. Itag; hoc commento vtunturquo largiüs potandi ftudiü excufent. Ergo adimunt vino vim fuá; ipfum tamé relinquétes:quomodo iis qui ad frigida bibendà temperaméto funt parü cómodo, exhibere 1o deco&tá folemus.Etenim aciem vini robürq;,in percolando tollunt atq; excernunt. Magnum veró argumentum eft viaum corrumpi, neq; vigorem eius durare,fed emarcefcere, quód velvtià radice fuaà fece abícinditur. At enim veteres vinum diferté i. Ij cis vocabulo adfecerunt: quomodo hominem folemus cápitis aut animz nomine ádficere, à principe parte deminuto vfi vocabulo:& trygán, hoc eft fecare dicimus vindemitores, ac vinum diatrygii, quafi perfecatum, dixit alicvbi Homerus.folétq; vi ?9 num pafsim ethopa& rubrum dicere: no pallidum & luteum, quale nobis Ariftio à multa purgatione prabet.Tum ridens Ariftio:Non,inquit;palleas mi homo,neque exfangue: fed quod primo ftatim adfpectu mitefe& manfüetum elfe profiteatur. Tu vero malles Baccho repleri no&urno,& nigros türbines concitante: vitupetáfq; purgationé, Atqui hec táquam bile vomitu egefta, quod mero ineft graue, ebrietatem,ac morbos generans aufert, facitqs vtà o Bobis ficiléplacidámq; vfurpetur.Ac tale vinü Homerus»thops vocat, aitq; potü heroib.fuiffe:nó vtiq; caliginofum, fed fplendidum ac pellucidum. ne quc enim euenor(id eft viris conducens)& ethops, quod eft clarum,quz de vino dixit,etiam erei adicCiffet nomina, quod aliis norops, quafi przfulgi-5 dum,appellat.Sicvt ergo Anacharfis ille fapiens alià Grzcorü inftituta reprzhendeos prunas laudauit, quód fumo exclufo domiignem portarent:ita nos ttt
M
jj ]
SYMPOSIACON VI 219X
Od»f,u,143
Ilia.n 462. ltíad.a, 16. 0dyf.d, 61a

292 PLVTARCHI
fapientibus vobis aliàs fortaffe accufari poterimus in hocautem quid tandem delinquimus,quód mezi facultatem turbulentam eiicientes atq; difsipantes,ipfum interim hilaritate quadam, non fucato or
natu gratius reddentes, neq eius& vim retundentes; fe & rubiginem expurgantes,a qui,inquies,non co
ueaciem tanquam ferri d quafi fordes quafdam dhibemus menfis? Atlatum merum plus habet virium.
Nimirum,mi homo,etiam furiofus& infaniens homao plus roboris habet. verü
m is vbi elleboro aut vi
&us commoda vfus ratione ad fe rediit, tunc vehementia illa& virium contentio difcedit atq; evanefcit: verus autem vigor cum fanitate mentis coniü&orum corpori redit.quo v i COELO AN ea vi qua in
pervacaneum cultum
idelicer pa&o etiam vianimum percellit& ad
aniam impellit, habitum ei mitem& falubrem có
ciliat.Exiftimo autem permultum intereffe inter fu& mundiciem. Nam mulieres
fuco, vnguentis,auro,purpuráque dum vtuntur,curiosé& impenfiüs quàm par e dentur.lauacro eas vtijoleo in (té difcrimen hoc Home
nerenemo prohibet. Venu
vngi,comam comporus exprefsit, vbi lunonem fe ornantem facit. Wiep:yo.—— Prindpio ambrofia fordes de corpore diuo
Eluit,e7 liquido mundum p ha&enus induftria& mun
erfudit oliuo.
to
I$
ftornatui indulgere viio
Dj
dicies eft. cüm autem aureas fibulas fumit,& arte elaboratas inaures; tandé- que ad cefti prafugiasfe con fupervacanea eft curiofitas, procacitas. Proinde etiam qui v namomo vel croco inficiuntjlj quafi
tam curiose in conviuia ad autem quod ij purgat illud atq; Alioqui curiofitati ociofz abip à domo.Cur,inquies
fert: hociam ociofa& matronàmqg; dedecens inum alocaut cin- 3 mulierem com«
ducüt& proftituunt.qui
omnia imputabis, oríu jita eft incruftatatcur ad
ni Ver
vino 1neft fordidum& invtile adimüt, fua opera commodius reddunt
wv
s
verus aerem purum maximé aperta! cur patet lumi
$

SYMPOSIACON VL zs
ni verfus occafum folis aditus? cur poculorum vnü quodque detritum terfumq; fulget atq; fplendet£ An veró, inquam, poculum fordidum effe,vel prauum edere odorem non debet: quod ex eo bibitur, y fordibus debet& immundicie plenum effetEt quor fum attinet reliqua referre? Ipfa tritici elaboratio dum panis ex eo conficiatur, quz nihil aliud quàm purgatio eft, vides quantum requirat negocij. non enim modó aluei,cola,concufsiones,fecretiones ad 10 pinfendum adhibentur frumentum& farinas: fed ,& contritio quz é pafta afperitatem elidat, expurga támque materiam ita cogst,vt efui cotta effe pofsit. Quid ergo abfurdi habet res, quód vini etiam fceculentas partes,aceris aut furfuris in morem,colando expurgamus? praefertim cüm fine fumtuid fiat, fine labore.
Qvarsrio Ocrava. Que fit caufa bulimi.
20 A Msrosisvs noftris ad nos propagatü eft quod dam facrificium,quod archon(qui magiftratum precipuum gerit)in publico,reliquorum quivis do
mi fue peragit.vocatur autem bulimi expulíio:& fer uorum aliquem viticeis verberantes ferulis per foag Tes eiiciunt, additis his verbis: Foràs bulimum,intró diuitias& fanitatem. Mearchonte complures facrificio fe adiunxerüt. Rite omnibus pera&is cüm rurfus difcubuiffemus, queri ceptum eft primüm de ipfo bulimi Ai Cua War quid vérba fibi velgo lent que recitantur dum feruus exturbatur, maxime autem de ipfaaffe&ione& eius circum(ítantiis. Videbatur ergo bulimus famem(is eft limos Gracis) ingentem aut publicam notare: maxime apud nos, qui Aeolicadiale&to P pro 5 vfurpamus. non enim
3; bulimum antiquitus,(ed pulimum quafi polylimü, id eft famem mulram;appellamus. Sentiebamus autem à bubrofti diuerfum effe: argumento repetito
ttt ij

Mia, 9, 1 2.
x
iret? cafus
394 PLVTARCHI ex Ionicis Metrodori. Narrat enim is SmyrnaOs an. tiquitus Aeolenfes facrificare Bubrofti taurum nigrum,concifümque in frufta vnà cum ipfa pelle igni totum cremare. fam cüm omnis fames morbo fimilis fit, maxime autem bulimus áccidat adfe&to con-$ tra naturam corpore, re&é opponi ei vt indigentia diuitias, vt morbo fanitatem. Sicvt veró naufeare di&i funt primüm quibus in naui ac inter nauigandum ftomachus langueret: deinde confuetudo obtinuit,vt vox ea quocunque modo fic affectis tribue 1c. retur.ita bulimus quoque inde ortus;in reliqua per-^ vafit. Atquehzc quidem ex omnium fermonibus tanquam fymbola collecta fuerunt. Vt veró attigimus quzftionem de caufa bulimi: id primüm dubi05 nos tenuit, cur maximé bulimus incefferet per dl rg tam niuem ambulantes. Brutus quidem in difcrimé vitz adductus bulimo fuit, càm Dyrrhachio Apolloniam proficifceretur per niuem copiofam,& corü qui cibos geftabant nemo ipfum confequeretur. ibi cüm iam animo deficeret ac confideret, coacti funt 20 militesad murosaccurrere,&ab hoftibus excubitoribus panem flagitare: quo ftatim accepto, Brutum recreauerunt. ífque vrbe potitus humanifsimé vniuerfostra&auit. Acciditbulimus equis etiam atque afinis, maxime cüm caricas aut mala geflant. 25 & quod maxime mirum eft, de omnibus que efui funt, apprime panis reficitnon homines modó, fed iumenta quoque: vt vel minimo panis fruftulo vefcendo confirmentur atque progrediantur. Fa&o filentio, ego(qui animadverterem antiquiorum ar- 39 gumentis propofitis ignauos& ingenio minüs acri praeditos exfaturari& acquiefcere: alacrioribus au tem& folertibus principium offerri commodum audendi aliquid pro fefe in quaerenda& inveftiganda veritate.)—Ariftotclis fententiam comme- 55 moraui: qui docet foris magno circumfufo& efficaci frigore corporiinterna vehementer incalefce' re,mà

SYMPOSIACON VL 195 re, magnámque ita colliquationem effici.quz(i ad crura defluat, lafsitudines gignat ac grauitates: fin ad principia motus& refpirationis, exanimationes &imbecillitatem. Hzc ego cüm dixiffem,aliíq; im
3. pugnarent rationem hanc,alij defenderent: Soclarus,Initium(inquit)huius argumenti optimé habet. Nam per niuem ambulantium corpora admodá circüm refrigerari& denfàri, verum eft. A caloreauté fieri colliquationem que principium refpirationis
3O invadat,non arbitror.Mihi potiüs videtur calorintró compulfus& abvndans intus confumere nutrimentum, eóque deficiente ipfe quoque ignis inftar exftingui.Itaq; bulimo correpti cüm vehementer efuriunt,tum admodum exiguo cibo fumto reficiun35 tur: quód cibus ingeftus quafi fomes eft iterum exfufcitando calori. Cleomenes veró medicus in vocabulum bulimi limon, quo fames fignificatur, abs reinfertum fuiffe aiebat:vt pinan bibere in Katapinan quod eft deglutire,& in anakypten furfum re20 fpicere, Kypten quod deorfumintueri eft, Neq; enim eft aiebat, vt putatur, bulimia famis/fpecies, fed adfectio ftomachi ob concurfum« deliquium animi faciens. Sicvtitaq; odorata remedio funt exanimationibus, ita panis reficit bulimiatentatos. non
2; quód cibo indigeant,(nam minimo eo fumto recre antur)fed quód panis fpiritum vímq; languenté revocat. Effeautem non famem,fed exanimationem bulimum,iumenta docent, que odore caricarum& malorum fic adficiuntur.non enim indigentiá odor,
30 fed morfum quendam in ore ventriculi exagitationémg; eius efficit. Nos vt hec tolerarijita fentiebamus probabiliter à contrario principio aliquas poffe ratiocinari, non denfari in bulimo, fed rarefcere ftomachum ponentes.Etenim fpiritus qui à niue de35 fertur, eft quafi ether iftius concretz fubftátiz& ra
mentum tenuifsimarum partium,& vi praditü fecádi diuidendíg; non carnem modó,fed argentea cuià ttt 1j

296 PLVTARCHI atq; erea vafa.videmus enim hzc niuem non conti nere: quippe exfpirando ea cófumitur,exteriorémque vafis fuperficiem humore opplet tenui ac glaci€i fimili,quem fpiritus relinquit per meatus occulte exiés.Is ergo niueus fpiritus perniuem ambulantib.$ acutus& flámz in morem incídés,extrema vrere vi detur fecando,& penetrare carnem ignis inftar. Inde corpus maiorem in modum rarefcit,calórque foras fluens à frigore fpiritus fuperficiem ambientis: ' reftinguitur. Rede roridum fudorem corpus evaporat ac tenuem,liquatürg;,& fimul vires confumü tur. Quód fi quis tum quiefcat,non multum caloris € corpore dilabitur. Cüm veró motus corporis nutrimentum celeriter calefacit,& calor foràs fe proripit, carne laxata: neceffe eft magnum virium fieri defe&um.Caterüm frigus non denfandi modó,fed etiam liquádi corpora vim habere,conftat.Acribus enim hyemibus cotes plumbez liquantur* eft cüm defüdatione* Et quod multis non efurientibus áccidit bulimia, oftendit fluxum magis quàm;o denfationem corporis. Rarefcuntautem hyeme, ob quam diximus tenuitatem: alioqui etiam lafsitu dine& motu calorem in corpore fitum acuente:qui attenuatus& fatigatus copiose fluit& diffeminatur percorpus. Mala denique& caricas probabile cft;* talealiquid exhalare, quo iumentorum attenuetur calor.& in partes minimas difsipetur. alia enim aliis vt reficiuntur naturali ratione, ita etiam leduntur.
5
QyvarsTIO NONA. 30
Cur poeta reliquis liquoribus peculiares adiciens appellationes, oleum duntaxat bumidum dixerit. Db ATvA aliquando fuit, cur cüm multi fint 35 liquores,& pocta folitus fit fingulos fuis ornare €pithetis, lac album, mel flauum, vinum rubrum "n nomi

SYXMPOSIACON. VI 297
nominans: oleo tamen ab eotantüm, quod ei cum oianibus liquoribus eft commune, humidi appellationem adiunxerit. Ad hoc di&um fuit,Sicvt dulcifsimum eft quod penitus& omnibus fuis partibus
$. dulce eft, albifsimum, quod penitus album:(peni«o tusficintel'igo, ve nihil ei contrariz naturz fit admixrum) ita1d quoque maxime humidum dici debere, cuius nulla pars ficca fit. Hoc autem oleo con gruit. Primüm enim lzuitas eius zequabilitatem par
XO tium demonftrat: càm contactu omnes eodem modoaff:&v deprehendantur. Deinde tanquam fpeculum intuentis faciem optimé reprafentat. nihil enim ei afperum ineft, quo refplendefcentia divelli poffet: fed ab omni parte ob humiditatem etiam mi
5 nimum quodque lumen ad oculos refleGitur. ficvt contràlac folum ex omnibus liquoribus fpeculi mu nere non fungitur,quàd ei multum terrei eft admixtum. Porró oleum in motu minus quàm vllus alius liquor ftrepitum edit. eft enim penitus humidum. 2? reliquorum humorum dum fluunt& mouentur,dure& terrenz partes impingunt atque reliduntur, eóque ftrepitum edunt ob afperitatem. Quin etiam folum oleum non permifcetur aliis.Eft enim denfiffimum, neque habet inter ficcas& terreftres infe75 ipfo partes fpaciaaut meatus uib.recipiat id quod incidat,fimul etiam ob partit fimilitudinem inconcinnum aliis,& continud ipfum eft. Et cm fpumat oleum, fpiritum non admittit ob continuitatem& tenuitatem. Hzc etiam caufà eft cur ignis oleo ala39 tur.Nulla enim quàm humida re ignis nutritur ,ídque folum ardet,quod humidum eft. Nam igniincenfo acrin fumum abit, terrena in cinerem ver(a relinquuntur:folum humorem ignis depafcitur,eóue fecundum fui naturam alitur. Aqua fané, vinü,
35 aliique liquores multum turbidi admixtum ,multum terret habentes, flammam illapfu fuo divellüt, afperitatéque fua& pondere opprimunt atq; reftinftt y
Odyffrs.

299 PLVTARCHI
guunt. oleum, quia fincere humidum eft,ob tenuitatem mutatur,& ab igni fuperatü ardet. Maximum humiditatis argumentum eft, quód minima quantitate latifsimé diffunditur. non enim mellis,non aquz, non alius vllius liquoris tam exigua guttatam 5 laté fe profert: fed plerunque ob ficcitatem maturé abfumitur. Oleum,quia vfquequaque duci potelt, ac molle eft, corpori vngendo obducitur,& quàm longifsimé defluit, membráque fua humiditate imi^ tatur, iífque ita adhierefcit vt non facile evanefcat. ro Veftem aqua madefa&am videmus mox reficcari. olerautem maculas eluere non eft vulgaris laboris. maximé enim penetrat, quia tenuifsimum eft& humidifsimum. quando vinum quoque dilutum Ariftoteles ait difficiliàs elui€ veftibus: quód magis r; tenue fa&um,faciliàs in meatus fübeat.
Qyarsrro Dzcinma.
Qua caufa[it, quód matlata carnes[i deficu fu- 20
fpendantur, mox tenerefcunt.
Hs ceenandum laudabatur Ariftionis cocus, quód cüm alia obfonia eleganter parauiffet, tum recéns iugulatum Herculi gallum appofuiffet ita tenerum cüm tamen recens adhuc effet& pridie vi- 25 xiffet. H«c cüm Ariftio dixiffet,celeriter hoc effici, fi ma&atum animal illicó de ficu fufpenderetur:cau fam huius rei querebamus. Equidem fpiritum validum& vehementem à ficu exhalare, cüm vifus pla» né teftatur, tum id quod de tauris fertur:fcilicet fi- 30 cui alligatum taurum etiam ferocifsimum, quiefzere,tactümque admittere,& omnino ferociam quafi clanguefcentem deponere.In acrimoniam tamen ar boris maior pars caufz collata eft. Eft enim arbor hecomnium plantarum fucci plenifsima, quo fi- 35 * cus ipfa,&lignum,& cortex plenus eft. Itaque ficulnum lignum crematum fumo maxime mordet: &com

SYMPOSIACON. VIL gs
,& combvfti cinis lixiuium prebet fumma tergendi vipreditü.Hec veró omnia funt caloris. Iam quód fuccus eius lac coagulat inie&us, funt qui dicant non fieri lagqualitate figurarum la&is quz ab eo apprehandantur& conglutinentur elifis in fuperficiem Izuibusac rotundis:fed quód ob calorem eliquet humoris inftabiles& aquofas partes.Argumento etiam eft id, quód invtilis fucci dulcedo fit, quia potum facit pefsimum. Non enim lzue ab in-*
lo zqualibus,fed frigidum& crudum à calore fiftitur,
35
& ad hoc fales faciunt, vtpote calidi:repugnant autem ifti apprzhenfioni& plutinationi, càm maxi m é natura iis vim diffoluendi dederit.Spiritum igitur calidum, acrem, incidendique vi preditum fiHj cusemittit;i(que incídit& concoquit carnem auis. Idem fit fi frumenti aceruo imponatur, aut iuxta nitrum:calore id efficiente. Effe autem triticum calidum colligunt ex amphoris, quibus in tritico pofitis vinum celeriter confumitur.
PLvTARCHTI Sympofiacorum,feu Convíualíum dífputatíonum, Liber feptímus.
Cir: hominisatque humani dij&um, Sofsi Seneciojin ore habent 4 Romani quifquis ille fuit:qui cüm (7| aliquando folus coénaffet, Se edifPu Nes DR fe ifto die, non conauiffe prozo j nüciauit. nimirum cacuam femper indigere communitate quadam& amicicia quz ei fuauitatem pararet fentiens.Euenus quidem ignem

Yiad.5214.
Timeo,
300 PLVTARCHI
condimentorum fuauifsimum dixit. falem Homerus diuinum, plerique Gratiasappellantquódplu-—, rimis rebus admixtus guftui eas commodas,gratiofasque& iucundas reddat. Cane autem& menfe condimentum revera diuinifsimum eft amicus pre-$ fens,familiarífve aut notus homo.nó quód vnà edit & bibit, fed pzopter communicationem colloquij: modó aliquod fit in vltró citróg; di&is opereprecium. multis enim inanis inter pocula loquacitas prauos animi motus iniicit atque pervertit.[taq; in rem eft non minus fermones quàm amicos probare, quos ad coenam adhibeas. Eftq; h«c aliter fentiendum ac pronunciandum, quàm Lacedzemoniis placuit.Ii enim fi adolefcentem aut hofpitem in Phi ditia accepiffent, foribus commonftratis, Hic, aiebant, nullus egreditur fermo. Nos fi nofmet condo cefecerimus ad red loquendü, licebit noftrosfermones omnes apud quofvis homines efferre: quód eorum argumenta nihil habent impudicü, nihil ma ledicum, nihil malignum,nihil illiberale. Idque iu- 20 dicari poteft ex hifce exemplis, quorá hic liber decuriam feptimam continet.
9
$
QvassTIO PRIMA.
Ad eos, qui Platonem reprehendunt, quód potum deferri per pulmonem dixerit.
pf
AES T1vo tempore quidam vnà bibentium verficulá il! qui omnibus in ore eft forte protulit: Pulmones madefacsaftrum etenim nunc oriturymero 30 Tum Nicias Nicopolita medicus:Mirum nó eftinquit, ab Alczo homine poctice dedito ignoratum fuiffe, quod etiam Platonem fefellerit. Quanquam Alczus quidem defendi vtcunque poteft.nam probabile eft pulmonem ftomacho vicinum liquore c- 3$ tiam frui, eóque rigari.Plato autem ita diferte fcribens potum per pulmonem tráfire, etiam iis qui ad efen

»
20
M
30
35
SYMPOSIACON VIL sor
defendendü ipfum animo funt promtiffimo, nullam veri(imilis rationis occafionem reliquit.Error enim magnus eft.Primüm quia neceffe eft humidum nutrimentum cum ficco permifceri, probabile eft ambobus coramune vas fubiici ftomachum, qui cibum mollem& madefa&um in ventré didat inferiorem. Deinde cüm pulmo vndiquaque lzuis fit& denfus, quomodo farina cum potione haufla exibit,& non in eo retinebitur? nam& hocvnum eft deiis, qua adverfus Platonem Erafiftratus re& obiecit. Jam cümin plerifque partibus corporis finis& vfus coa fideretur à philofopho,ad quem à naturafit fa&um vnumquodque: etiam lingule,que epiglottis dicitur,perpendenda fuit vtilitas. Non enim fupervaca nea eft: fed eó collocata,vtinterim dum deglutitur alimentum, afperam arteriam conftringens obftet, ne quid omnino in pulmonem íncidat. nam fi quid illabatur, id tufsi vehementem facit afperitatem& lancinationem. Proinde epiglottis ianuz inftar intergerinz in vtranquepartem inclinari fe finens,loquentibus nobis ftomacho íncidit, edentib. aut bibentibus arteriz, mundum fpiritui curfum refpirationémque feruans. Porró qui fenfim bibüt,eorum fcimus humidiores effe ventres quàm qui confertim humorem hauriunt. his enim potus re&à in ve.ficam impetu tranfit: apud illos diutiüs inhaeret cibus,eófq; emollit,vt permifceatur& maneat.quod neutiquam eveniret, fi humor ftatim inter hauriendum fecerneretur.Sed nos complectimur,fimálque cum cibo eum in ventrem demittimus:&, vt Erafiftratus dixit, liquore tanquam vehiculo ficci nutri. menti vtimur. Hzc Nicia locuto,Protogenes gram maticus: omnium, ait, primus Homerus animadvertit cibivas effe ftomachum, potus autem afpc. ram arteriam, quz bronchus,& antiquis afpharagus dicitur, vnde& vocalibus hominibus erifpharagorum appellatioobtigit. Nam cüm dixiffet

Iia, 3o 315.
Ody/i 377
$62 PLVTARCHI" quomodo He&oris Achilles hafta petierit Fauces;accelerant ubi ualde uulnera mortem:— addit, Non tamen afpharagum fimul ab[cidit,— canalem nimirum fpiritus x* Sub hzc orto filétio Florus: itáne,inquit; Platonem$ deferto vadimonio reum peragi finemus? INequaquam veró,inquam ego:ne damnari vnà cü Platone finamus Homerum. Hic enim tantum abeft vt humorem ab arteriaavertat, vt cibum quoque etiam Vnà iniiclar. Ille erutauit per fauces frufla cruento Mixtatttro,—: nifi vel hoc dicere quis fuftineat, Cyclopi vt oculum,ita etiam meatum nutrimenti fuiffe vnicum: H aut faucium vocabulum, que eft pharynx Homeri, omnibus& prifcis& recentioribus pro arteria accipientibus,nos ad ftomachü detorquebimus.Atq; hzc noninopia te(tium, fed veritatis ftudio adduxi impulfus.Etenim teftes Plato cüm multos,tum pre- 16 claroshabet. Omitteenim filubetEupoliny quiin^ Colacibus feu Parafitis,ita dixit: Potarc iu[sit Protagoras ut Sirij; Pulmonem babeat fub ortum ardentis bumidun:. omitte etiam elegantem Eratofthenem,qui fcripfit, 2e Dulci pulmones irriguusq; mero—— Euripides quidem liquidó oftendit fe acutiüs nonnihil Erafiftrato vidiffejhis verbis;
Vinum canales per pulmonis tranfiens:
Vidit nimirum pulmonem cauerráas habere,& per-;9 tufum effe meatibus,per quoshumor permeet.Non enim fpiritus opus habuit rheatibus quibus educefetur:fed propter humorem& quz vnà cum eo il-labuntur, coli inffar foraminibus multis cft apertus pulo. Neque minüs,mi homo, pulmoni convenit. 5j quàm ftorhacho, vnà éricere polentam aut farinam. Non enim ftomachus nofter eft; vt quidam opinanj tur, x^
IO

Eo
H5
zo
ay
3o
SYMPOSIACON VIL 30$
tur, leuis& lubricus: fed afperitates habet, quibus probabile eft cüm Íncidunt tenuia& exilia;ad.herefcere ea,& non deglutiri. Sed nequelioc dici, neque illud commodé poteft. Nullis enim verbis exprimi poteft nature in obeundis a&ionibus fuis induftria. neq; dicendo digne explicari poteft cius inftrumentorum folertia, fpiritus inquá& caloris, Porró autem téftem Platoni cito Philiftionem Locrenfem,pervetuftum hominem, qui veftra arte magnam fibi gloriam parauit:atq; Dioxippum. ij enim non aliam viam ab ore enarrant, quàm quz eft à Pla tone indicata. Neque veró illam tanto honore dignatam epiglottidem ignorauit Dioxippus. fed ad eam ait humoré in deglutiendo fecerni, in arteriáQs delabi,devoluente fein ftomachum cibo.& in arteriam fané efculentorum nihil incidere: flomachum vnà cum ficco nutrimento etiam aliquá humidi par tem admixtam excipere. Eft veró hoc probabile. Nam epiglottidem aitarteriz prepofitam effe ve. lvtifepimentum& penu,vt fenfim paulatímque potum percolet, ne fübitó confertímve infufus fpiritum opprimataut turbet. Itaque etiam aues carent epiglottide. non enim hauriunt aut lambürt potum, fed roftris immerfis paulatim eum in arteriá dimittuntatq; fic eam rigant. Enimveró teftium fatis eft. Platoms di&o primüm ipfe fidem conciliat fenfus. nam arteria vulnerata nó deglutitur humor,fed velvti canali rupto foràs erumpere,& tanquam per fiftulam pro(ilire cernitur: quantumvis integro 1nterim illefóque ftomacho. Id quoque omnes nouimus,affectionibus circa pulmonem comitari ardentifsimam fitim, ob ficcitatem aut calorem, aliámve caufam vnà cum inflammatione appetitü ingeneran tem.Evidentius etiam hoc eft indiciü,quód animalia vel nullum veladmodum paruum habentia pul^ monem,omnino potu non indigent,neque eum expetunt. co quód certis partibus innata eft humidi

304 PLVTARCHI tatis appetentia, qua veró partibus iis carent, neq; vfus eius eft,neque cupido. Denique videbitur vefica fruftra effe data. Nam fi ftomachus vnà cum cibo potum excipit,ínque ventrem demittit:nullo pe culiari opus erit meatu alimento ficco, fufficiétque; vnus communis ambobus per idem foramen eandem in fentinam convedis. Nunc feorfim vefica eft, feorfim inteftina: quód nutrimentorum alterum à pulmone, alterum à ftomacho pergit, ipfain deglutitione feiun&torum. Inde eft, AUR excre- jo mento humido nihil vifitur ficci fimile vel colore vel odore. atqui natura ferebat, vt fi in ventre cum eo cómifceretur, qualitatibus etiam eius imbueretur,neque purum& incontaminatum fecernerctur. Sed nelapis quidem vnquam in ventriculo concrevit. at veró rationi erat confentaneum, non minüs í ibi quàm in veficahumorem cogi ac concrefcere, fi omnis potus per ftomachum eó ferretur. Enimveró apparet ftomachum de humore per arteriá praterlabente ftatim attrahere,quantum fufficit ad me diocriter emolliendum, inque fuccum convertendum nutrimentum. itaque nullum humidum is recrementum facit. pulmones autem, quando épotu fpiritum&humorem quibus debuit partibus diftri buerunt,reliquum in veficam excernere. Hc certé T multo funt illis probabiliora. Veritas ipfa in talibus rebus fortafsis comprehendi non poteft. neq; decuit tam contumaciter impetere philofophorü gloria& facultate principem, Platonicorum infcripto rum rele&ione,ob rem obfcuram;tótq; difputatio- 5o nibus expofitam. Qvassrro SsECVNDA. Quid fit apud Platonem Keracbolos, cy cov femina qua in bourn incidéte cornua incothibilia cz dara fiant, 35 QEMBER quarendi materiam praebuerunt Kerafz bolus& Ateramon. non quid figaificarent,(hiquit

QUON
$YMPOSIACON VIL^5,
'quetenim ea femina quz in boum cornua incide. runt, fru&tum edere durum& incoctum creditum fuiffezatque inde vocabulo translato homine prefractum atq; contumacem ateramona& Kerasbo$ londi&um.) fed de ipfa caufa dubitatum fuit, cur hocfeminibus in boum cornua incidentibus áccideret.Ego fepe denegaui amicis caufz inventioné: maximé quód eam inveniri non poffe Theophrafus innuiffet,cüm multis colle&is,quorum nos cau Io fz fugerent, inveniríque non poffent,(quod genus funt quód gallina poftquam ouum edidit, feftuca adhibita fefe luftrat: quód vitulus marinus coagulum fuum deglutit: ceruus cornu fuum defodit: eryngium,fi vna caprarum id in os fumat,vniuerfüm i gregem fitit.) etiam illam de Kerasbolo adiunxiffet queftionem: vbi res quidem creditur, fed caufa aut neutiquam poteft, aut difficillime inveniri. At enim Delphis in coena fodalium quidam me cópellarunt: dicentes non modó &o— Confilium melius iam vepleta incidere aluo, fed etiam ad refpondendum de propofitis quzftionibus à vino nos reddi multo quàm aliàs alacriores & audaciores:ideóque pofcentes vt de propofitare aliquid pronunciarem. Ego cüm id denegarem,ad25 ftipulatores habui non viles, Euthydemum facerdo tij collegam mihi,& Patroclem adünem: qui non paucaid genus exagricultura& venatione profere bant. quale eft quod grando ab iis qui ei obferuandz funt przfe&i fanguine talpz,vel ceoronibus mu 30 liebribus aveititur. quód fructus caprifici fylueftris alligatus horteui icui, non finit fructum huius defluere, fed continet atq; vnà matu:at. quód ceruas, vbi capiuntur,falfam lacrymam, apros dulcem emic tere eft deprehenfum. De quibus fiinquiirionem 35(ufcipias, illicó Euthydemus abs te poftulabit ratio nem deapio& cumino. quorum illud inter germinádum fi calcetur& conteratur,aiunt melius augeuuu

306$ PLVTARCHI (cere: hoc fi ferant diris imprecationibus& conviciis adhibitis. Hzc cüm Florus rifum iocümq; putaret,de iftis autem non debere caufz tanquam incomprzhenfbilis inveftigationem omitti: reperi, inquam,medicamentum, quo vfus huncadducasvt.$ adverfus nos dicat:vt tu quoq; foluas quzdam propofitorum. Videtur mihi frigus iftam indomitam rn giditatem(quod eft ateramon)tritico& leguminibus ingenerare,comprimens& cogens habitum vífque ad duriciem. calor autem diffolubiles res, mol- to léfqueredigit. Itaque non re&é contra Homerum hocà quibufdam dicitur, —Xnon icllus fruges;fed uggevit annus.
Nam quz loca calorem habent natura infitum,temperiem acre mitem prebente,molliores efferüt fru- 1$ es. Ergo quz à manu ftatim in terram perveniunt
emina, ea peuetrantia fouentur, ac magis dum occultantur, calore ac humore terrz fruuntur. Qux veró in boum impingunt cornua, ea non potiuntur Opcf, 469. illa, quam Hefiodus optimam vocat,pofitus cómo- 20 ditate: fed delabentia& loco fuo aberrantia,iactata magis quàm fata videntur. proinde aut frigoribus plané corrumpuntur, aut his eorum in nudas incidentibus tunicas rigida,exfucca,& lignofa redduntur.Vides nimirü lapidum quoque& lignorum pat- 28 tes terra contentas atque ftirpes molliores iis comferuari à tepiditate foli, quàm fint quz eminent.itaque etiam fabri lapides operi habiles defodiunt fub terram,tanquam maturandos& coquendos à calore: qui fub dio nudiq; iacent,frigore rigidi& intra- 3o &abiles rediguntur,operífg; refiftüt. Fru&us quoque etiam(i in area maneant diutius fub dio& nudi,magis ferunt dirigefcere, quàm qui ftatim conduntur.fiepenumeró etiam ventus ventilantibus fuperveniés, frigore fuo fruges preduras cfficit.quod 3g Philippis Macedonica vrbe aiunt eveniffe. reconditis palea opitulatur. Mirari autem nó debemus, fi audia

$YMPOSIACON VIL so;
- eudiamus agricolas narrare, de duobus cóntiguis fulcis alterum inco&ibilem fru&um ferre.& quod maximum eft fabarum alias alium oiguere fatu fuo ferum. nimirum quód aliis plus;aliis minus fpiritus
$ frigidi velaque incidit. Qvassrio TERTIA. Cur vini médium,olei fammum,mellis imum fit optimum.—
18 D: RIDEBAT focer nofter Alexion Hefiodd, qui€ fummo& imo dolio iuberet vinum bibere, medio parcere, quód ibi vinum effet optimum, Qui: enim 1gnorat, aiebat, vini medium, olei fummum, mellis infimum effe optimum? at Hefiodus
x nosvultomiflo quod in dolij medio eft vino exípe&are, donec dolio deficiente vinum deterius fiat; His di&is valereiuffo Hefiodo,fe contulerüt ad cati fam diuerfitatis inquirendam, Ac de melle quidem rationon multum nobis exhibuit negocij: cüm ne20 mo fere nefciat id quod leuifsimum eft, ob raritatem effe leuifsimum, denfa ob grauitatem fübfidefe; atque etiam fi vas fubvertas, tamen rurfum exiguo tempore vtrung; fuuri locum occupauerit, gra uife demergente,leui ad fuperficiem efferente. Ne
?$ de vino quidem probabilia defuerupt argumentd,; Primüm vis e'us calor càm fit, confentaneü eft eum maxime in medium conduci,ídque ibi Optimü conferuare.deinde quod in fundo cít,fzce Vitiari:quod
in fümmo,ab aére vicino corrumpi. Nam nouimus
30 ába&te vinum ledi:ideóque dolia defodereautintegere folemus, vc quàm minimum aeris ea tangat,
& quod maximum habet momentum,aér non ita(acilé nocet pleno vafe viro, ve aliquantum vacuato, nam in exhaufti locum a&r confertim füubiens.maio35 rem inferc mutationem. in plenis doliis vinü ipfum fefe fuftentat, non multum extrinfccus admittens,
*
Oper.65.
Mel,
Visum
vnde vitiari pofsit; De olco non vilisíncidit difpu- Oleum;
uuu jj

308 PLVTARCHI tatio. Quidam imum olei dicebat efe deterrimum; quia id amurca conturbetur: neque ideó fummum effe optimurn, verüm ideó videri, quia ab eo quod ei officit longifsime abfit.Alius denfitatem caufaba tur, ob quam nulla cum re permifcetur, neq; vllum$ alium humoremin fe admittit, nifi violentia& ictu diffindatur.vnde fit,vt aérem quoque non recipiat, fed eur tenuitate atque continentia fuarü partium à fe repellat,neq; ab eo, vtpote non pra valente, cor rumpatur.Huic rationi Ariftoteles videbatur repu- IO nare,qui(vt ait) obferuauiffet oleum quod in reconditis cft vafis,odoratius fieri,& omnino melius. deinde aéri caufam, quod reddatur melius, adícrix bit.eft enim largior, Ves pra valet, fi fubeat in vas non repletum. Qui veró,inquam ego,fi acr ea- 15 dem v1& prodeft olco,& obeft vino. Etenim vetufias vino conducit, oleo nocet.aer vtrique áccidés, aufert.Nam humorem refrigeratum digerit. oleum autem ob continuitatem exípiratione carens, facile
x veterafcit. x di&um probabiliter. quia in fuperfi- 20 Cie áccidens acr,rccentia facit.itaque vini fummum eft vilifsimum, olei optimum.nam stas oleum peífimé,vinum optime adficit.
Qvarzsri0 QVARTA. 2$
Cur veteribus Romanis mos fuerit,nunquam omnino
inanem menfam tollendo facere,neq; lucernam ynquam exftingui finere,
Ft oRvs Philarchus nunquam ita finebat plané 5o menfam tolli, vt non aliquid cibi in eareliuqueretur.atebátq; fibi probé compertum,non hoc modo patrem auámq; ipfius ftudiofé curafle,fed ne lucernam quidem paffos à coena exftingui,alioqui cauerefolitos ne oleum fruftraiufumerctur. Aderat 35 vnà Euftrophus Athenienfis.Is, Quíd proderat hoc,
aiebat,iis,nifi aftum Polycharmi noftri didicerunt? qui fe

|
SYMPOSIACON VIL 505
qui fe multo tempore meditatum dicit, vix tandem inveniffe quomodo caueret ne oleum pueri fuffurarentur. ftatim enim fe exftin&as lucernas oleo implere,& poftridie vifere an etiámnum plenz fint. $. Tum Florus ridens, Quando,inquit,hzc quzftio fo luta eft, agedum caufam difpiciamus, qua indu&os prifcos probabilefit iftam lucernis menfisque adhibuiffe cautionem. De lucernis priàs quefitum fuit. Ac fententia Czfernij quem is generum habebat, 10 hzc fuit, Antiquos ob cognationem cum facro& perenni igne omnis ignis interit abominatos fuiffe.eum auté, vt hominem quog;, iaterire vel vi exfün&um, vel naturz fuz du&u elanguefcentem. ac facro quidem igniadverfus vtrunq; opem ferri fem xj per alendo& cuftodieudo: alterum paffos fuiffe vtró extingui,fiipli vim non feciffent, neq; tamen ei vitam invidiffe tanquá pecudi quz fruftra aleretur. Sub hzc Lucius Flori F.dixit, reliqua fibi probari: ceterüm facrum ignem non ideó fuiffe cultü, quod 20cum alio igne putarent meliorem digniorémve effc.fed quemadmodum Aegyptiorum alij totum genus canum venerantur atque honorant, alij luporum, alij crocodilorum, vnicum tamen vel canem, vellupü, vel crocodilum alunt,quia vniuerfos non 25 poffunt: fic prifcorum cultum& cuftodiam facri ifius ignis,tefferam fuiffe obferuantic adverfus omnes ignes. Nihil enim animato fimilius effe quàm eft iguis:qui per fe mouetur& nutritur, fuóque fplenoreanime in morem res manifeftat omnes:& ma30 ximé vim non expertem vitalis principij oftendit dum exftinguitur ac perit: inter pereundum vocem edens, ac relu&ans interitui, animalis inftar quod vi necatur. Nifitu, aiebat,in me refpiciens,melius habesaliquid. Ego veró,inquam tum, nihil eorum 3j. qux di&a funt reprehendo. Adderem autem, hunc norem condocefactioniad humanitatem inferuiuiffc. Nam neq; fas nobis eft nutrimentum perdere uuu ij

Dper« 747.
gio
PLVTARCHI ybi affatim nos faturati fumus, neq; fontem obthurare aut occultare quando aqua fatis bibimus,neq; figna nauigationis itinerífve abolere poftquam vfi fumusiis. Sed relinquenda ifta funt, vtzins etiam poft nos vfui efle pofsint. Proinde indecorum e- f tiam eft ob auariciam lumen lucernz, quaudo eius víam porró nos non defideramus, ex(tinguere. fed conferiandum relinquendámq; cft,(i quis forte ve niat cui eo etiamnüardente& fplendente fit opus. Quippe, fi fieri quiret, etiam vifum atque auditum, IG immo prudentiam quoque& fortitudinem aliis vtendam dare debebamus ipfi dormituri aut quieturi. Hocveró confidera, án non gratitudinis medirandz caufa antiqui neutiquáabfordé nimij inhoc.—, fuerint genere: cüm& quercus venerarentur fru. 1$ giferas,& ficum quandam Athenienfes facram appellarent,& morü exfcindi prohiberent.Non enim
hzcad fuperftitioné faciunt propenfos,quod nonnulli dicunt: fed in rebus fenfu animáque carentibus ad ftudium referende mutuó gratie preftan. 20 dzqQuc operz nosadfuefaciunt. Itaque rete Hefiodüs vetat cibum apponere exollis, nondum libato: fed igni vult fuas primitias fuümq; ob minifterium offerrihonorem. rcdté Romani quód alimentum lu cerne dediffenrjiis vfi reliquerunt, pafsíque funt vi- 2$ uere& fulgere. Hc ego cüm dixiffem, Euftro phus:Htajinquit,etiam ad rationem de menfa quafiti aditum praebent. Nimirum femper aliquid cenfuerunt à ccena relinquendum feruis& vernulis. gaudent enim communicatione hac magis, quàm 3Q alioquin accipiendo.Iccirco Perfarum reges;vt fertur, non amicis modó& proceribus ac ftipatoribus folebant de ccena portiones mittere: fed femper feruorum quoque& canum canain ipforum menfa proponebatur. cüm, quantum omnino fieri 3$ poterat, omnes quorum vtebantur opera,fue menfx facerent participes. nam cibi communicatione]
etiam

SYMPOSIACON;: Vi. 3
etiam ferifsima cicurátur animalia.Hac ego ridens, Pifcem veró repofitum, alcebam, non trahimus in medium, qui proverbio eft nobilitatus?& Pythago r& cheenicem, cui prohibuit infideri, docens nos
|$"femper aliquid de prafenti in futuri relinquere,&
|
craftinz diei hodie meminiffe?INobis quidé Bocotis in ore eft femper, Relinque aliquid etiam Medis: ab eo tempore quo Medi Phocidem& extrema Bocoti MMC populandóque vexauerunt. PerpeOo tuó autem& vbique id in promtu debet effe, Relin
que aliquid etiam fuperventuris hofpitibus.Quamobrem ego etiam Achillis inanem femper& famelicam improbo menfam. nam& Aiace ac Vliffe legatis ad ipfum venientibus, nihil parati habens de
j integro cogitur coquere& obfonio menfam 1n|^ ftruere:& rurfus Priamum volens comiter tractare,
Proripuit fefe,€2* candentem protinus agnum Madlauit:— quo dinidendo affandóque maiorem no&is partem confumfit, Sed Eumzo,faYo piens videlicet viri fapiens alumnus, nihil negocij
exhibuit Telemachi advétus. ftatim enim ei ad men fam collocato coenam prebuit, lances apponens plenas
Affatae carnis, cane de nodle priori
Relliquias,— Quod fi hoc vile videbitur, illud certé exiguum non eft, appetitum polle inhibere dum adhuc fruendi adeft copia. minüs e| nim abfentia concupifcunt, qui adfüeuerunt abfti3o
nere prafentibus. Sub hzc Lucius, Audiuiffe me ex auia memini, meufam effe facram: porró autem facrarum rerum nullam debere effe inanem, Mihi veró, inquit, menfa etiam terrz videtur effe(imulacrum.nam preterquàm quód nos alit,rotüda etiam
3: eft,& ftabilis ,& re&e Vefta à quibufdá appellatur. Sicut ergo terram volumus femper aliquid nobis
vule producere& efferrezita ceafemus mé(ii quouuu iij
llia.1, 208.
Ilia.o, 621.
Ody/a, so.

Voluptatis difaimen.
31. CPLVTARGHI: que nunquam debere vacuam,& omni deftiturars apparatu relinqui.;
QvarzsTiO QVvINTA.
Maxime cauendum effe à voluptatibus, quas dez j prauata prabet mufica:eg quomoi do fit cawendum.
pr uirs Calliftratus Amphictyonum procurator, tibicinem quendam ciuem amicümque, Io cümis ad nomen dandum praftó in tempore non veniffet, certamine fecundum leges arcuit. nobis autem conviuium prabens, eum adduxit, vefte& fertis ranquam in certamine vnà cum choro clegan ter ornatum.Et erat me hercle initió fcitus eius can. 15 tus.-Sed deinde cüm fa&o de conviuis periculo fen fiffet plerofque cóinclinare, vt voluptatis gratia eum quidyis finerent facere, lafciuófque cantus tibiz admitterent: iam fefe aperiens, oftendit muficam quovis magis vino dementare eos, qui promi- 20 fcué& effufiüs ea fefe oble&ant. nam accumbentibus non iam fuf&ciebat clamare& plaudere: fed pleriquetandem etiam profiluerunt,& vnà motus illiberales ediderunt, iflis numeris& carminibus convenientes, Poftquam finem fecere,& convi- 25 uium quafi€ furore quodam ad fe rediit, voluit qui dem Lamprias dicere aliquid,& adolefcentes liberé obiurgare: tamen verenti ne nimis morofus moleftáfqs videretur,anfam quafi prebuit hac fua oratione Calliftratus. Intemperantiz,aiebat, crimine 59 ego foluo ftudiofos audiendi& fpectandi. non taen prorfus adfentior Ariftoxeno, qui hifce folis voluptatib.ait accini,Pulcré.Nam& obfonia& vnguenta pulcra vocátur,& pulcré fe vixiffe aiunt,qui fuauiter ac fumtuofé ceenauerunt. Vidctur auté Ari 3$ ftoteles etiá noniuftá adferre caufam, cur fole dele &ationes fpectaculorum& auditionü intempsrime tiz cul

SYMPOSIACON. VIL 315 tie culpa vacent: quia fcilicet hominis ez fint proprie,reliqua ctiam à brutis percipiantur. Video enim multa horum quoque mufica demulceri; vrfer uos fiftulis.& equabus cüm ineuntur,hippothorum
$ accinunt mmodum.Et Pindarus cantilena fe ait mot fuifle in morem marini delphinis, In pelago quem dulce melos quieto Exciuit:* faltantes autem capita attollunt, adfpe&u gaudenIO tes,& hiftrionum imitatione hac illac humeros ia&ant, Non ergo video quid proprij hz voluptates bhabeant,quia fola fint animi,reliquz corporis,& in corpore definétes.cátus autem, rhythmus, faltatio, cantilena, fenfum pretervolantes in ea animi parte P que gaudio adfici poteft, fuam delectationem infiuntatque pruritum, Itaque harum voluptatü nuljd eft occulta,neque tenebris& parietum(vt mulieres aiunt)ambitu opus habent: fed ftadia his& thea
2o trafünt parata,& cü multis fpe&are aliquid aut audire ft iucundius atque honeftius: nimirum nobis
nonintemperantiz& luxurie, fed liberalis elegantí(que oble&ationis teftes adfcifcentibus quamplurimos.H»xc cüm differuiffet Callias,Lamprias vidés iftos auditionum choragos etiam magis efferriani5 mis: Non hecjinquit,caufa eft fili Leonis.Sed mihi videntur prifci Bacchum non recté filium Obliuionis feciffe,cüm patrem debuerint. Hoc enim tu quo que, puto, indu&us non reminifceris quód eorum go Que circa voluptates cómittuntur peccataalia inté perantiam;aliaignorationem& errorem habét caufam. Nam vbi damnü confpicuum eft quod dabitur, ibiintemperantia homines rationem vincente delin quunt.vbi non ftatim aut palàm merces incontinéuie tribuiturhac ignorationerei damnofe peccant. Itaque eos,qui in cibo,potu,re venerea modum excedunt,vnde morbi multi, pecunie perditio,& mala fama fequuntur, incontinentes dicuntur. qualis
uuu v
*

314 PLVTARCHI "Theodeétes ille ex oculis laborans amica füpetvez niente dicens, Vale carum lumen.& Abderita Anaxarchus:» Is nam; ut perbibent.mifer? prudensty, feiensdg Vicit.quippe uoluptates amplexa Fupensq; Natura(baud paucis ea formidata Sopbifüis) Retrorfum ad uitium reto de tramite agebat.
Quos autem ventris,pudendorum,guftus,olfa&üfque voluptatibus repugnantes iis ne capiantur& fijo bi cauentes,aliz circumveniunt,infidiof éque per oculos aut aures fubeunt; ij etfi non minüs laborant quàm illi, atque afficiuntur,non perinde tamen intemperantes incontinentéfque vocamus. non enim fcientes, fed ob imperitiam labuntur:& putantfe 1j voluptatum vi&ores effe,(i in theatro tozüi diem fine cibo& potu exigát.perinde ac fi olla eo fe iactet, quód ventre aut fundo apprehenfo non moueatur loco,cüm auribus arrepta facilé transferri pofsit.Ita que Arcefilaus aiebat nihilintereffe, pofteriorine 20 corporis an priore parte quis cinzdus effet. Eft autem timéda etiam mollicies ea& voluptatis ftudiüi, uo aures& oculi titillantur.Nam neq; vrbem cenpé eft capi non poffe,fi cüm reliquas portas obicib.ve&ibus,cataractis munitas habeat, vna tamé 75 fit que hoftes intromittat: neq; invi&tus à voluptatc eft, quem fi non venus, at mufzum aut theatrum ceperunt. nihilo enim minus à via recta declinauit, animámq; voluptatibus agendam ferendámq; pro-.— didit.es veró vehementiora quàm vllus coquus aut 39 vnguentarius medicamenta, magifque varia cantile narum& rhythmorum ingerétes,his nos capit, ac corrumpunt,noftro ipforum damnatos quodammo do tefimonio. Etenim obfonia quidem reprehen(ionem merentur nullam, neque fi quis permutet(vt 3r
* eft apud Pindarum) in menfis quecunque tellus ac
maria uggerunz appofitis iuxtà panibus.Sed neque 1 ebío

* SYMPOSIACON-. VII. ny ebfonium vllum, neque cibus,neque optimum hoc potum vinü ita voluptate perculerint: vc modó cátustibie& moduli domum,(i non etiam vrbem,impleuerunt tumultibus, plaufibus, cóclamationibus, $ Quare maximé ab huiufmodi cauendum eft voluptatibus.funt enim validifsima: vt quz non circa gu ftum,ta&um;olfa&um,in partem animi brutam definant: fed ipfam intelligendi ratiocinandíq; facultatem attingant. Ad hac reliquis voluptitibus,e3o tiam vbi ratio non repugnat fatis validé,tamen alie fzpenumeró affe&iones nos abftrahunt. nam& in foro pifcario fordes annulum obíoniorum cupido auferunt,& à fumtuofo fcorto par(imonia abfterret, autriualitas. ficvt apud Menandrum fcilicet apud 3$ lenonem compotorum vaufquifque,eo per infidias proteruam producente puellam cuivis, Edebat.in fefe intuens.bellaria. eft enim grauis poena intemperantis pecuniam fenore accipere:& non vfque adcó facileeft crumenam foluere. At hz voluptates,qua liberales dicun tur,quáfque infano tibiarum& mufices amore capti fe&antur,& aures oculófque iis habent deditos, vn dique percipi poffunt, in certaminibus,in theatris, in conviuiis,aliis fumtum prebentibus. Propterea ?5 facilé ab iis corrumpuntur, qui non habent rationé pedagogiloco tutantem& regentem, Fadbo(ilentio, Quid inquá,faciet ergo ratio,quid dicet vt nog feruet? neque enim opinoraurium illa Xenocratea opercula circumponet, neq;€ media coena abiget, 39 cümaudiemus lyram componi, vel tibiam moueri, Tum Lamprias, Nequaquam,inquit. Sed quoties ifte nobis offerentur delectationes, Mufz funt accer fendz,confugiendámque in prifcorum Heliconem. .. qui enim fumtuofam amat,ei non poffumus Penelo85 penadducere,aut Pantheam nuptü tradere. At qui mimis gaudet, cantilenis, ac carminibus malaarte prauaque imitatione conditis:hüc pollumus ad Eu20

316 PLVTARCHI
ripidem,Pindarum,Menandrum traducere,falfümPhaedro, que auditum(vt Plato ait) potabili oratione prolue
re. Nam ficvt magi à malis geniis occupatos iubent fecü legere& recitare Ephefia nomina: fic nos iniftis preludiis& faltationibus,vbi furores funt& có?
clamationes bellice cum tumultu& ceruicum iacta tione: facrarum& venerádarum iftarum memores litterarum,& iis comparantes cantilenas, poemata; * inanéfque orationes, non percellemur iftis, neque nos obliquos quafi rapido amne ferendos dabimus.
QvarzsTrio SsxTA
De ymbris,quas vocant:& an ab alio vocatus adalios ad cenam ire debeat,ac quando €? ad quos,
Vefitum fuit quando mos ceperit vtad coenam
venirent vocati non ab eo qui przbet cóviuiá, fed ab aliquo eorum qui inuitati funt: vmbras vocant,qui hoc pa&o veniunt. Videbaturautem Socrates autor, qui Ariftodemo perfuafit vt non ipuitatus fecum iret ad Agathonis conyiuium.& quidé ridicule evenitAriftodemo vt Socrate in via fubfifté te ipfeprior ingrederetur, nimirum vmbra corpus precurrens quodà tergo lumen habet. Pofterioribus autem temporibus in excipiendis conviuio hofpitibus,maximé principibus viris, neceffe fuit,cüm ignoraretur quinam eos fequerentur, quófve ij ma gnifacerent, con viuatori facultatem invitandiinte gram relinquere, numero quidem certo conftituto conviuarum: neid ei vfüveniret, quodaliquando Philippum regem ruri inuitanti áccidit. venit enim rex àd coenam multis comitantibus, non multis apparatam hominibus.ibi cüm videret hofpité effe anxium,circummifit qui amicos clàm moneret, vt locum placente relinquerét: cuius exfpe&tatione cüm
illi parciüs vefcerentur appofitis, ccena omnibus fuffeIQ
1:5
39
3

SYMPOSIACON VIL /$r
fuffecit.Hec ego cüm ad prefentes velvti nupás dixiffem, placuit Floro vt ferió de vmbris iftis difquireretur, decerétne eum qui fic invitaretur obfequi, & ad conviuium accedere. Ac gener quidem eius 5 Cefernius totam rem improbabat. Maximé,aiebat, Hefiodo eft obtemperandum,& amici ad ccená vo. candi: proximum eft, vt notos& neceffarios inuite mus ad communicationem libationum, menfzqQue & fermonum qui in vino habentur, atqueiocorum. Nunc quemadmodum qui nauigia locant, impedimenta etiam fua eos quos vehunt iniicere finunt:ita noftra nos conviuia aliorum poteflatis facimus, fini müfque ea quibufvis hominibus impleri,fiue apti ij, fiueinepti qm. Mirer veró fiquis fcitus homo ad conviuium veniat à conviua inuitatus, quod idem eft atque non inuitatus,quem conviuij autor plerüque etiam non nouerit.& fi notus ei, vfüque aliquo coniun&us tamen vocatus non fit:maius iam dedecus fuerit ad eum ire,ac cóviuij eius inuiti quafi exprobrantem,velle tamen vi quodammodo feri participem.Priorem porró vel tardiorem eo qui inuita uit ad alium venire, habet aliquid pudoremincutiens: neque ciuile eft tot teftibus apud conviuas oa Ai habere,quibus doceas te non inuitatum,fed vrn ram venire.rurfüm fectari& obferuare aliquem dá is lauet& vngatfe,aut ire velit,cunQantem vel pro. perantem,illiberale ficfatis eft& gnatbonicum: fi. quidem Gnato fuit homo aliena edendi callentifsi. o mus.Iam cüm nullibi magis locum habear,Effare lin , ua fi quid ia&are mediocre cupis,quàm inter pocu Aic plurimum libertatis& facetiarü adeft iis que dicuntur& agüturiquomodo hac fefe gerere debe. at,qui non genuimus neq; vocatus conviua fit, fed 3 fpurius quodammodo in cenfum conviuarum irrepferit? nam& vti,& non vti libertate adverfus przfentes,obnoxium eft calumniz. Neque parum ineft maliinipfa nominü leuitate& fcurrilitate,cüm quis
Oper. 340.

35 PLVTARCHI pomén vmbre nó fertiniqué,fed ita appellatus feft atquerefpondet. nam turpibus nominibus vtendo homines etiam ad rerum turpitudinem adícuefcüt. l1taque ego alios inuitaus, vnbras quoqueiis concefsi:(eft enim valida vrbis confuetudo)ipfe vmbra$ Joco vocatus adhuc re(ifto, neque venio. Sub hec verba cüm effet quietum, Florus: Hocjinquit,pofterius plus habet perplexitatis. Nam fic inuitare nece(fe eft cüm hofpitibus conviuium paramus, ficvt anté di&um fuit. quia neque abfque amicis eos exc jg pere pir eft,neo: Facilé fcitu quibus cum amicis hofpesadvenerit. Tum egoadipfum, Vide ergo;inquam;an qui fic inuitandi facultatem dederunt,etiá inuitatis dederint obtemperandi& ad conviuium adeundi. non enim convenit dare aut petere, quod i$ dare hoaeftum non fit: neque hortari eaad quz nó decent,neque alfentiri& agere ea pulcrum. Sané quodad principes& peregrinos attinetjlocus inus tationi& dele&ui non eft,fed qui cum iis venerunt accipiendi funt. Aliàs autem qui cóviuium praebet, zó amiciüs agit fiamicum vocet,cüm non ignoret fuos! notos,familiaréfque& neceffarios. maior enim honor tribuitur, maior initur gratia,cüm non occulté ferat fe tales maximcamplecti, cum iis lubentifsimé degere, ií(que gaudere honoratis zqué& vocatis. ye Eft tamen vbiid amici voluntati liberum dcbet relioqui, Et quemadmodum deo facrificantes,quibus idem templum, eadem eft ara, iis communiter votà faciunt,neque feorfim cos nominant** Non enim obíonium,non vinum,non vnguentum tantam 5» voluptatem adfert, quantam vnà accumbens amicus gratüfque con viua. Enimveró querere atque percuncari, quibus obfoniis,quibus bellariis,quo vini genere, quali vnguento maximé delectetur is qui conviuio eft excipieadus: nimis cft importunü se atque infolens.non abfurdum neq; iniucundum tamen,ei qui multos habet familiares, amicos,neceffa r105;

xo
1j
. SYMPOSIACON VIL gg tios, mandare vt ipfe fecum ad cóviuium adducat, 'quorum przfentia maximé ei fit fuauis atque accepta. Nam neque nauigare,neque habitare, neque in foro verfari quibus cum nolis, ita moleftum eft, vt vnà cum quibus nolis,in conviuio adeffe: contrarium veró iucundifsimum. Eft enim conviuium communio feriorum,iocorum,actionum,& fermonum. itaque non quivis id frequentare debent, fed amicicia inter fe devin&i& familiares, vt fuauitec hocfiac. Quippe cibos quidem coqui diuerforum faporum apparapt;aufteros, pingues, dulces,acréfcue inter fe permifcentes.cóviuium autem bonum eflenequit& gratiofum, in quod homines diuerfarum gentium& affe&ionum coniedti funt.Ceterüm quemadmodum Peripatetici aiunt effe quoddá primum mouens,quod ipfum non moueatur:& extremum quod moueatur,neq; vim ipfum mouendi habeat:interhec quod& motü adferat aliis,& ab aliisipfum quog; moueatur. ita ratio docet tres effe
40 in couviualire:vnum qui inuitet duntaxat,alterum
25
30
3;
qui duntaxat inuitetur,tertium denique,qui& inui tetur& inuitet.De primo dictum eft:neq; abs re fe«cero, fi de reliquis etiam quid mihi videatur expofuero.Is ergo qui ab alio ad cóviuium vocatus alios eodem inuitat,primüm,ni fallor,multitudine debet abftinere,neque tanquam cx hoftico cómeatum petens omnes fuos fecum ad ccenam rapere:nequeinftar eorü qui oppida capiunt multitudine nimia fuo rum amicorum amicos regis exturbare& elidere: quo fieret,vt qui conyiuium przebet,eadem fortuna vteretur,quaij qui Hecate& auerruncatoribus geniis caenas exponunt, de quibus nihil ipfi aut fami lia guftant,fumo interim& moleftiis vexati. Aliàs in nos ludunt,qui dicunt, Delphis facra ve fatlaynunc carnes emit.
fed id vere áccidit iis,quihofpites importunos, aut amicos exceperunt multis vnbris ftipatos: qui har

320 PLVTARCHI
Vmbrarum £onviualis
decorum.
pyiarum in morem cibos differuntatq; depopulan tür. Secundum eft,vt non quibufvis fibi adiun&is ad alios coenatum eat, fed precipué inuitet convi uatoris amicos& familiares,quafi cum illo certaminé inito antevertens vocationem. Siid non datur,$ fecum ducar de fuis amicis, quos ipfe rex veller à fe vocatos: humano adducat nimirü humanos,erudito eruditos:& quos cóviuij prebitor voluiffzt quo que modo alloqui, cámq; iis vfum aliquem familiaritatis contrahere. Eft enim haud dubié argutum& 1o vrbanü,hoc modo affe&o regi occaiouem'noticis & comis confuetudinis parare.— Qui veró diuerfze faionis& inconcinnos fecum trahit,(puta fi ad fo brium bibaces, frugali fumtuofos,iuuenipotori;fenes aufteros,graueloquentes,& barbafapiérie pro- 15 'fefsionem offentantes adferat) intempefiiuus eit, quód amici congreffus loco infuauitatem quandam introducat. Etenimoportet vocatum noo minus conviuium przbenti,quàm hunc vocato iucundum| effe.quod fiet,fi non fe modó,(íed& quos fecum ad-?O ducit,commodos coméfque praftet. Qui fupercft tertius,ab alio ad alid inuitatus, is fino men vm brz repudiat atq; egre fert, omnino videbitur vmbram metuere. Ipfa tamen res maximam requirit cautionem. Nam neque eft honeftum promté quemvis fic 25 vocantem comitari,neque temeré.Principió confiderandum,à quo voceris. Sinon admodum familiaris fit, fed diuitum aliquis& fatrapicorum, qui velvtiin fcena opus habeat fatellitio fplendido,aut putetfe admodum magno honore adficere& pre- 39 claré demereri eum quem fecü ducere vult: ftatim recufandum eft. Si amicus invitet& familiaris,non facilé adfentiendum eft. fed tum demum cüm videbitur opus habere colloquio aliquo& communicationealiam opportunitatem non inventente: aut 35 longo póft reverfus tempore, vel difceffurus oftendatíe benevolentia du&um cupere focium te caene 1b

1o
3;
ET
SYMPOSIACON VIL jj
fibihabere:& neque multos,neque alienos,fed vel folum te, vel cum paucis amicis adducat: aut preter hzc omniaid agat, vt vocato cum conviuatore probo homine& amicicia digno aliquod confuetu. dinis& amiciciz conciliet principium.. Nam mali quidem, quanto magis nos apprehendere ftudent, tanto magis fentium inftar amoliendi& tranfsiliea di funt.&(iprobiad nou probos ducant,nequaqu& eft obfcquendum,neque admittendum,vt tanquam per melíumas venenum,amicum parando prauum. Abfürdum etiam eft, ad omnino ignotum& cü quo nihil tibi vnquam familiaritatis fuerit ire: nifi quis fit(vt dixi) virtute preftans,qui amoris& amiciciae boc ftatuat exordium, fi facilé& candide cum alio ducente accedas.Atque adeó ad familiares quoque potifimnm eos eundum eft vmbrz códitione, quius permiflum eft ad nos quoq; addu&tis vbris ve nite.Philippo quidem ioculari fcurrz videbatur ma £i5 mouererifum qui invocatus, quàm qui vocatus ad coenam veniret. Bonisautem viris& amicis ad bonos& amicos honeftius eft ac fuauius, fiad non
. VOcantes inexfpectati accedant cum aliis amicis.ita
LI
3;
enim(imul& conviuium prebenti lzciciam,&honorem ducentibus parant. Mibimé omniumad duces,auc diuites, aut potentes iredecet non inuitatos ab ipfis,fed ab aliis. cauendaenim eft non plané carens ratione impudentiz, ruditatis,& ambitionis opinio.
;*** Menelaum Homerus fingit vltró venir&ad Agamemnonem,cüm is conviuio excepiffet praftátifsimos Gracorum:;
Soliciti agnofcens ualdd anxia pcttora fratris. ideó errore eius noluit detegere& arguere non veniendo.quod morofi faciunt,& reprehendendi cupieates: qui huiufmodi erroribus amicorum infiéianturmagí(que gaudent negligi quàm honorari, XXx

In Sympo10. llía.A, 629.
gi PLVTARCHI
vt conquerendi habeant occafionem. QvassTiO SEPTIMA: An tibicine fint adbibenda conmutoHazRoNzAs inconviuio przfente Diogeniano Pergameno difputatum fuit de acroamatis fig
ue auditionibus.Ibi negocium nobis exhibuit fophi
fta quidam prolixam gerens barbam, Stoice fee homo;Platonem alleganis qui culparet tibicinam in ter poculaadducentes, cüm ipfi colloquio invicem
fe oble&are nequirent.Philippus veró Prufienfis ab, eadem fe&ta,qui tum vnà aderat, miffos facere iubebat illos Agathonis conviuas,qui quavis tibia,quovis mufico inftrumento fuauius fonarent. non enim
id mirum fuiffe, 6 ipfis przfentibus nullus tibicine locus relinqueretur: fed hoc, fi non cibi etiam po" js tüfque obliuio pre voluptate& dele&atione conviuas cepiffet. At veró Xenophon(aiebat) pudori non duxit fibi, càm Socrate, Antifthene, aliifque ho rum fimilibus prefentibus Philippum fcurram adduceret,eümg;,ficvt Homerus cepam,condimentü jo vini conviuis oftéderet.Plato quoq; cüm Ariftopha nis deamore fermonem velvti comadiam fuo conviuio inferuit:tum ad extremum foribus,quod aiüt, apertis introduxit drama quam maxime de variis vnum,Alcibiadem ebrium,& comefantem eámq; co 1$ ronatum. Iam iocofa illa cum Socrate de Agathone cócertatio,& Socratis laudatio, fáfue eft,bone Gra tiz, quód Apollinem cum concinnata lyrain convi uium venienté,conviuz obfecraucrunt vt tantifper fileret,dum oratio ifthzc abfoluereturt Ergo cümi- 36 fti viri,tanta in differendo venuftate przditi, pibilo minus vfi funt adfcitiis rebus;ac iocis huiufmodi va rietatem fuis conciliauere conviuiis: nos qui ciuilibus& forenfibus,atq; adeó fi ita vfu veniat rudibus
& agreftibus nónihil hominibus permifcemur,hanc 3$ & conviuiis exturbabimus elegantiam atque oble&ationem, aut inde nos proripienius,táquá Sirenes . ad

SYMPOSIACON VIL y
2d ventantes fi fugeremus? Equidem admirationé ! fui excitauit Clitomachus athleta;furgens& difce.. dens,cüm amatorius fermo inferretur. Philofophus verà tibiam€ conviuio fugiens, aut pfaltriam me. tuens fides concinnantem,facigerümgq; iubens curri clamore celeriter lumen accédere, MINA nó fit; innoxias omnino voluptatis,ficvt canthari vnguen tàabominans.Nam ficvbi aliàs,maximé inter pocue laalludendum hifce rebus eftjanimüfq; deo deden: dus.Mihi quidé alioqui carus Euripides, fuam legé neutiquá perfuafit, muficam ad lu&us& moefticias transferendam ftatués. ibi enim mediciloco adfifte re egrotantibus debet fobria& induftria ratio: hu. y iufimodi veró Baccho admifcere voluptates,& ludd iocümq; deputare convenit. Eft ver fcitüm illud Laconis,qui,cüm Athenis noui Certarent tragcedi, fpe&ans apparatum choragorum, ftudia doceitid, & conatus, dixit: Non fapere ciuitatem,que tantum in res ludicras impendetet ftudium, Omnio enim 20 ludendo ludendum eft,& neque magno fumtu,neq; negle&ione océálionum ad alias res vriliü redimen daanimi relaxatio: fed intet ocula& perociü deguftandz hz oble&ationes, interímq; difpiciédum fi quid ex iis percipi pofsit vtilitatis, Qyassrio OcrmavA Qu«'nam potifiimum acroamata cane fint adhibenda,
FE di&is fophiftam rurfus volentem repugnare; *go inhibens,Id potiüs, inquam, confiderandá
89 eft Diogeniane, quodnám de multis acroamatü ge^ nus conviuio firaccommodatum, hortemürque fapientem hunc vt diiudicet. càm enim nullo afficiatur, nullo demulceatur, nihil periculi eft ne per errorem fuauius melioti praiferat. Tum ille, Diogenia
35 no& nobis hortantibus,nulla intetpofita mora:Cc tera,inquit;in orcheftram& fcenam reiicio:id verà introduco, quod nuper Rome irrepfit in conviuia,
XXX))
1o
1j
Medea, chis 7i yerba,

dialogi in cunis acli,
E
Tragedia,
Salt«tio.
414 PLVTAR'OHI
neq; adhuc apud multos cernitur. Noftis nimirum Platon— Platonis dialogos partim narratione, partim actio
ne quadam conftare, qui ideó dramatici dicuntur. De his facilimos pueri edocentür, ita vt memoriter recitent. adiungunturautem geftus convenientes$ perfonarum moribus,& vocis effidtio atque forma, & affe&iones didis congrue. Hec aufteri quidem: & eruditi maximo opere probauerunr.effeminati,& quorum aures iafcitiaatque bonarum imperitia rerum corrupte effent,quos Ariftoxenus bilem aiebat IO
vomere fi enharmonium cantum audirent, expulerunt. Neque mirer expuliffe,mollicic omnino obtinente. HecPbilippus nonnullos videns iniquiüs hzc ferentes: Definejinquit,mi homo nobis convicium facere. Nos enim fumus,qui primi rem iftam, 1$
cüm Roma introduceretur,zgré tulimus,reprehen
' dimüfque cos,qui putarent Platonem deberein vino animi caufa& ludi audiri, contenderéntq; eius dialogos ad vnguenta& bellaria audiédos effe.qu&do etiam Sapphüs& Anacreontis carmina fi recita- 20
rentur,verecundia du&um me debere poculum deponerearbitrarer. Multa veró mihiin mentem veniunt,que fi proferam, metuo ne ferió adverfus te differuiffe videar. pics vt vides,vnà cum poculo
id fodali tribuo, vt dulci fermone falfum auditüá de- 25
mulceat. Excipiens tunc eum Diogenianus: Atqui
X&hosjinquit, audio fobrios fermones,ita vt vinum
nobis non videatur imperare.metuo ne ipfe crimen fubeam. Et fané multa acroamata funt amputanda.
Primüm tragcedia,non admodum ca conviuio apta, 9
vtque grauis fonet, moliatárq; imitationem rerü animo ingentes motus inferentium,& miferationé excitantium. A faltatione porró Pyladeam remouco,tumidam fcilicet,& adfc&uum plenam,multáfque requirentem períonas. Quàd fi tamen locus eft Socraticis iftis faltationis laudibus,Bathylleam admitto,pedeftré,& cordaci affinem,Echoni,aut Pani alicui
3$

alicui aut Satyro cum Amore comefànti, faltando refpondentem. De comacdiis,vetus ob inzquabilitatem non eft bibentibus accommodata. Nam& quz in auditorum compellationibus, quas paraba$ ícs appellant, libertas dicendi feria vfurpatur,nimis intemperans eftatque vehemens:& leuitas conviciandi ac fcurrilitas admodum faftidiofa atque aper ta,& repleta indecoris verbis, lafciuífque nominibus.prztereaficvtin principum conviuiis vnicuiqs Jo accumbentium adftat pincerna: ita oportebit vnicuique conviuarum adeffe grammaticum, qui fingula enarret, quis fit apud Eupolidem Lafmodias, apud Platonem Cinefias, Lampo apud Cratinum, ac alij qui in comcdiis exagitantur. vt 35 jam vel fchola grammatica fiat conviuium, vel furda& ignota di&eria differantur. Quid dicam de noua comadia, quz ita conviuiis immixta eft, vt faciliüs ea fine vino, quàm(ine Menandro , Pperagantur? Nimirum enim& di&io iucunda ac 20 pedeftris rebus infperfa eft, ve nequeà fobriis contemnatur, neque ebriis fit molefla:& vtiles fententum atque fimplices vnà fluentes, etiam durifsima ingenia per vinum velvti ignem molliunt, & ad MCA H fle&unt:tum feriorum cum 25 iociscontemperatio nullam aliam ad rem fi&ta vide ri poteft, quàm vt eos qui bibere& animos relaxarunt,fimul& oble&et& iuuet. amatoria quoq; eius locumhabent apud eos qui biberunt,& paulo poft dormitum ad fuas vxores abeunt. nam neque puero 39 rum amor in Menandii eft cóomadiis:& vitia virgi nibus oblata,commodé in nuptias vertuntur, mere trices fiintroducuntur procaces& feroces,caltigationibus aut poenitentia adolefcentum amores earum diffinduntur 6i probz,& vicifsim amantes: aut 35 pater alicuius invenitur verus,aut tépus amori prefcribitur confuerudinem verecundam humanámq; habenti.Hac vt hominibus alia in re occupatis vide Xxx lij
SYMPOSIACON VIL s
* Comedia,
Menandri laus,

316 PLVTARCH!I
antur nullum habere opereprecium: ita inter bibé*
Mimi.
qibia
dum non miror fi iucunditas eorum& elegantia nó nihil facit ad effingendum componendümque animos,moréfq; ad humanitatem conformandos. Sub hzc verba Diogenianus fiue fine fiue intervallo fa&otacuit. Cüm autem fophifta rurfus eum adoriretur,& quedam Ariftophanis affereret carmina re citanda: Philippus me compellans, Hic quidem,inquit,fuz fatisfecit cupiditati, fuauifsimum fibi Menandrum laudando: videtárque reliquorum porró 16 nullam haberecuram, Suntautem multa adhuc acroamata,de quibus nihil nobis difputatum eft,& ego ex te aliquid audire pervelim. nam de certamine eorum qui animalcula fculpunt, cras agemus, fi hofpiti& Diogeniano ita videbitur. Sunt ergo;di- rg cebaim,mimi,quorum alij arguméta, alij ludicra appellantur: neutrum, vt ego arbitror, genus conviuio conveniens.argumenta ob longitudinem adio num,& fumtuum difficultatem: ludicra, quód ita fcatent furrilitate& inanitate verborum,vt ne àpu- 26 erulis quidé, qui dominis modeftis calceos portát, fpe&ari ea deceat. quanquam multi etiam vxoribus juxtà accumbentibus& impuberibus filiis imitationes oftentant rerum& verborum, quz magis quavis ebrietate animos perturbant. Enimvero cithara 3, antiquitus,&iam inde ab Homeri temporibus eo nomine nota fuit, quód focia conviuij effet: ac tam diururná amiciciam atque fodaliciü non convenit divellere. id modó à citharcedis petamus,vt nimi0s lu&us& gemitus é carminibus eximentes, boni 5o ominis modos& genio indulgentibus accómodatos fonent.Tibiam,ne fi velimus quidem,à menfa ar cere licet.nam libationes eam exigunt vnà cum corona,& vbi peani accinens diuinum cultum abfoluit, fuaui cantu definens per aures tranfit, iucunda" eas perfundens voce,que tranquillitatem adanimü' penetrantem efficit: vt fi quid trifucie& curarum mero
Ll

SYMPOSIACON. VIL 23 mero non fitdifcuffum,id venuftate& manfuetudine cantilenz circumventum conquiefcat.fi quidem modum tibia non excedat, neque nimios animo ad ferat motus,eümve exagitet atq; extra fe rapiar mul
s titudine fonorum atq; modulorum emollitü,& ad errandum procliuem redditum. Nam ficvt pecora orationem hominis non intelligunt,fibilis autem& palpationibus accuratis,& ERulis aut conchis excitantur ac fopiunturà paftoribus: ita quod anima ha
Io betpecoris& gregis naturam re(ipiens,rationííque non capax, neque eius dicto obtemperans, cantilenis& rhythmis incantantes componere folét ac pacare. Verüm fi mihi dicendum fit quod fentio,nunquam vel ribiz vel lyrz cantus abfque fermone&
s; oda dele&taturus conviuium videtur. Sic enim ad- 4 fuefcendum eft(tudio fé, vc ludos quoque& ioca nó fine liberali fermone obeamus:cafitilenam,rhyth mümque tanquam condimentum colloquio adhibeamus, non feor(im vfurpemus, aut delicatulé in
20 iis luxuriemus, Quemadmodum enim voluptatem in vino& cibo vnà cum nutrimenti vtilitate fubeun tem nemo afpernatur:vnguentariam autem, vtpote ociofam& fupervacaneá Socrates velvti alapa infli€ eiecit.ita pfalterij vocem aut tibieaures ferien*5 tem non audiamus: tum demum admittamus,quando cum do&o carmine coniun&ta nos inuitat& ob lecat.Exiftimo etiam Marfiam illum à deo fuiffe fup plicio adfe&um, quód capiftro& tibiis cüm fibi os obthuraffet, aufus fuit nudo cantu decertare adver
39 fus odam citharz coniun&am. Id vnum caueamus, ne conriuis qui litterato colloquio oblectare fe invicem poffunt, aliquid talead aures admoueamus,
uod inpedimentum potiüs fit dele&ationis,quàm ele&atio. Non enim ij duntaxat ftulti funt, qui do
35 mi& à fe habentes falutem,
Aliunde aliam fibi uolunt adfcifcere; vtait Euripides:fed& hi qui cüm in fe ipfis multale XXX ij

E PLVTARCHI ticiz habent repofita inftrumenta, id magno ftudio agüt,vt delectantia extrinfecus accerfant. Admodá certé inepta& ruftica habetur regis Perfarü adverfus Antalcidam Spartanum magnificentia,quado co ronam é rofa& croco confertam in vnguentum 1n-$ tiogens ei mifit,natiua pulcritudine extincta, fa&táque floribus iniurié contumelia. Simile tamen eft conviuis,qui infefe venuftatem& muficam habent, obturbare tibiis ac pfalteriis,& alienam extrinfecus allegando propriam atque domefticam perdere de- 19 lectandi rationem. Maxime acroamatibus locus fore videtur in conviuio flu&uante,& ad litem contétionémve aliquam fe accingente.vt vel convicia ali qua aboleantur: vel queftio propofita quz ad ingratum certamen& contentionem fophifticam e£ferat,tollatur; vel rixa concionalis aut forenfis inhibeatur, donec de integro placidum ac tranquillü fiat convjuium.
$
QvarsTrTrio NOoNA. 20 Inter vinum deliberare non minus Gracum fuiffe ' quàm Perficum.: TN ccena quam nobis Nicoftratus przbebat, difputabam us deargumento, quod Athenienfes erant in concione tractaturi. Et cüm quidam diceret nos?$ ' Perficum fequi morem,qui confultaremns inter pocula: excipiens verba eius Glaucias,Qui magis,inquit,Perficum,quàm Grecü. fuit veró Grzcus qui dixit, Confilium melids capietur uentre repleto. Grzcis quoq; cum Agamemnone Ilium obfidentibus,dum ederent ac biberent,cepit Confilium fapiens primus tum texere Neftov: cüm quidem hac ipfa de caufa autor regi fuiffet, vt rzítantifsimos ad conviuium inuitarct. T
30
WVíadu,70.^. Tu cemam fenibus praebe.—
Collcáts multis qui con[ulet optima part» j Ttaq;

SYMPOSIACON VIL 329
Itiqueetiam Gracia,quz plurimis vfa eft bonorum infitutorum generibus,& maxime à prifca gente víurpatis,;n vino eor collocauit primordia. Nam que apud Cretenfes Andrea quafi virilia,apud Spar $ tanos Phiditia,quafi Frugalia,quondam erant, loco arcanorum conciliorum& confeffus optimatü fuerunt. ficvt, puto, etiam quod hic eft Prytaneum,& "Thefmothefion. neq; procul hinc abeft nocturnus apud Platonem conventus precipuorum ac reip. ge 10 rendz gnarifsimorum virorum ,in quem res maxim& deliberationem requirentes arduam reiiciun tur.Qui autem vltimo Mercurio libant, cibmiam dare corpora[ono Odyf.s, 13s. Eft animus,— nónne coniungunt cum M vinorationem: quando vt profenti& vnà difpicien ti prudentifsimo deo vota faciüt iam difceffuri.Antiquifsimi veró ipfum Bacchum,tanquam nihil Mer cunj egentem,Eubulen(hoc eft bonum confiliari) & cius gratia no&tem Euphronem quafi prudentiz 20 aptamappellauerunt.
Qvazsrro.DrecrMs A. Retléne fécerint,qui inter pocula deliberauerunt,
eM H^€ cüm Glaucias differuiffet,cenfuimus turbulentas iftas difputationes fatis commodé fedatas effe:quz vt eo magis obliuione cótererentur, Nicoftratus quzftionem in medium proponens ita locutus eft: Antehac inftitutü iftud mihi nó magna
30 fuit curz, vt qui id pro Perfico haberem. nunc quia deprzhenfum eft Grecü effe, ratione videtur opus habere, qua defendatur ab evidente abíurditate, Etenim ratiotanquam oculus in humido quod fluuet, agitare fefe commodé nequit, é(tque incífi35 cax. tum quidquid moleftum nobis cft;id quafi reptiliaà fole, exagitatum vndique& fefe proferens, iudicium animi facit lubricum& inconftans.Itaque
XXX Vv

3316 PLVTARCHI ficvtle&us bibentibus quàm fella eft commodior, quia corpus continet ille,& omnis motionis vacuü praftatita maximé conducit animam in quiete feruare:aut fi id fieri nequit, ficvt pueris vbi quiefcere non poffunt, neq; haftam neq; gladiü porrigemus,$ fed crepitaculum vel pilam. quomodo etiá Bacchus ferula ebriis tradidit,leuifsimü telum& mollifsimá defenfionis inftrumentum, vt cüm celerrimé feriát, quamminimüm ledát. Ridiculi enim errores ebriis funt parandi,non miferádi aut tragici, magnáfve tra 19 hentes fecü calamitates, Porro auté quod fummum eft,vtin confultatione de maximis rebus imprudés atque rerum imperitus prudentes fequatur,& peritis affentiat: hoc vinum ebriis adimit. ideóque PlaVinum. to etiam vino nomen ait fa&um ziv&*, quia etficit vt I$ qui bibunt, fapere fe putent,eidar vety ixew.Nam neque nobilis, neque pulcer, neque diues quifquá bibentium fibi ita videtur, etiam( videatur, vt pruden tem fefe opinatur. Atque hinc eft quód vinum loquaces facitjintempeftiuad; garrulitate& animi ela 29 tione praire autoritate omnibus volente implet: quafi veró noftrum iam fit non audire,fed audiri po . tis:non fequi,fed ducere. Verüm hzc quidem faci lé quis collegerit,cüm fint manifefta. Audiamus tàmen fi quis contrariam tueri fententiá velitfiueiu-?5 niorum fiue feniorum. Tum infidiofé omnino& Íophifticé frater nofter: An, inquit, exiftimas quenquam in hoc articulo temporis reperire poffe rationes ad hanc quzftionem probabiles. Et càm Nicoftratus diceret,omnino fe arbitrari in praíentia tot 30 hominum qui& litteras bumaniores& vinum amarent fieri poffe: renidens frater: Tu veró,ait,cenfes tandem re fatis ad nos hac de re differuiffe, ad ciuiJem autem actionem deliberandam ineptum à vino eife redditum 2an hocnon magis perinde cft ,ac fi 3$ quis putet bibentem oculis bene cernere ,1nterim
* compellantes non exaudire, auribus percipere tamen

15
&o
aj
35
$YMPOSIACON VIL. gi
men exacte fonos cantorum ac tibicinü? Nam ficvt verilimile eft fenfum ad vtilia poriüs quàm ad elegantia converti:ita etiam cogitatio nes.Neq; ducar ego admiratione,(i vino occupatum aliquid rerum philofophicarum fubterfugiat animum.fed eundem ad confiderationes rerum agendarum avocatü colligere fe,& prudentia augeri probabile eft. Ita Philippus cüm Charonez per ebrietatem multa nugiretur, effetq; ridiculus:fimul atq; de pace& foederc ei oblata eft mentio, vultum compofuit,fuperciliacontraxit,eie&í(que animo vagis& lafciuis mo tibu:, admodum bene deliberatum ac fobriü Athenienbus refponfum dedit. Sanéaliud eft bibere, aliud inebriari:& qui itaabbibunt, vt iam delirent, eos cenfemus debere dormitum fe conferre. Viri au tem cordati non eft quod metuamus ne, fi largiüs fefe potu invitent, ac conviuium protrahant, rationis aut peritiz fuz detrimentum patiantur, cüm hiftriones aut cithariflz fuperveniüt.nihilo enim deteriüs in conviuiis, quàm io theatris fe gerent. quip* pe peritia infita corpus quoq; fuis actionibusintegrum;ac motus animi recté comitans praftat. Multis quoque proteruitatem, qua audacia adiuvari folet merum inferit,non 1mpudentem eam nequeimmodiczm, fed gratiofam& probabilem. Sicetiam Aecfchylus fertur potus fuas fcripfiffe tragendias,omnéfque eas Bacchi fuiffe:fecus quàm Gorgias,qui vnum de Aefchyli dramatibus maximum,(quod AnfcribiturSeptém ad Thebas) Martis fetum dixit. Nam cüm, vt Plato ait, vinum vnà cum animo corpus calefaciat,agile reddit hoc,meatüfque perrumpit,vifis cá audacia iundis,fermoném q; proripientibus. Nonnulli enim ingenio ad inveniendáapto, fcd dum fobrij funt minus audaci& quali concreto, quando ad pocula ventum eft, thurisin morem à calore correpti exhalant. Enimveró metum, quo nulla alia res magis impedimento eft confültanti.

35v bus, vinum profligat: multas etiam alias adfectiones illiberales& degeneres exftinguit:& malignitatem ac fimultates tanquam duplices animi(vt ille ait) plicas explicat: ac verbis omnes vtriufque gene ris in animo adfe&us detegit. Ad hzc libertatis dicendi,ac per eam veritatis fecundifsimum eft vinü, quibus abfentibus nihil peritia, nihil iudicij foler,, tia prodeft.Sed multi vino obfequentes potiüs preclare confulunt, quàm fuam fententiam in(idiofe& vafré occultent. Nulla ergo caufa eft,cur vinum for 10 midemus, quia motus animi concitet. neque enim deterrimos excitat, nifi in pefsimis, quorum nunuam eft fobria confültatrix animi facultas.fed ficvt "Theophraftus folebat tonftrinas appellare,ebrietas vini expers.& triftis inhabitat in animis inerudito- 55 rum, perturbataab ira aliqua, aut malevolentia,aut contendendi libidine, aut illiberalitate. quorum vitiorum pleraque retundens magis quàm acuens vini vfus, non ftultos aut futiles redigit,fed callidos: non vtilium negligentes,fed honcfto intentos.Qui?O. veró verfutiam pro calliditate,& vanitatem illiberalitatémque pro prudentia vfurpant, par eft vt pro fatuis etiam cenfeant eos quiin vino fimpliciter ac abfque dolo fuam exponuat fententiam. Contrà antiqui Bacchum Liberi& Lyfij feu Solutoris no- 2$ minibus adfecerunt,& ei vaticinandi magnam ad-—| fcripferunt facultatem. non; quodEuripides dixit,— ob debacchationes& furores: fed quód feruilem metum& infidelitatem eximens, eáque animum liberans, homines inter fc veritate dicendid; libertate vi doceat.
301
PrLv

35 s PrvTARCHTY Sympofiacón, fiue Convíualíum dífputationum, Liber octauus. QvazsTIo PRrMa.
De diebus illufirium qumim virorum natalibus: fimuli; de bis,quos dij genuif6 dicuntur.
x Ne V 1 philofophiam 8 conviuiis eiiz S E] ciunt,Sofsi Senecio,non idem,fed /| ERI peius agunt quàm qui lumen inde 3 F1 tollunt. Nam lucerna fublata, modefli ac pudici homines nihilo&-. zl ent deteriores: quippe qui pluris faciant mutuó fe revereri,quàm invicem videre. At &0 vbi infcitia& bonarum artium imperitia ad vinum acceduntyiam ne aurea quidem illa Mineruz lucerna modeftum gratiofümque effecerit cóviuium. Ve enim homines qui convenerüt filenzes cibo impleantur,nimis quàm eft porcorum mori affine, atque 25 haudício an etiam fieri nequeat. Qui veró fermonemin conviuio relinquit, ordinem& vtilitatem colloquij inde excludens:multó eft ineptior,quàm fi quis velit cóviuas femper edere& bibere, vinum || autem iis merum infundat, cibámqueincondítum | 30&immundum apponat. Nullus quippe cibus,nullus potus nó quo cóvenit modo apparatus,ita infua uis,ita noxiis eft,vt fermo intempeftiue& ftulté in cóviuio circumvagatus. Equidem philofophi ebrie tatem vituperantes, delirationem e vino obortam 35 appellant. quid autem eft delirare, quàm inani& nugaci oratione vti?& cüm garrulitas incompofita àc nugz vinoaccedunt, finis infcitifsimus ingratif

Fortuna.
3314 PLVTARCHI
fimáfq; fequitur contumelie& bacchatio.Non it42 que ineptéapud nos Agrioniisfeflo mulieresBac-—. chum requirunt tanquam fugitiuum, deinde firiem quarendi faciunt, dicüntque eum ad Mufas confu giffe;atque apud eas latére occultatum: paulo poft 5: ccena finita snis& griphos invicem proponunt. docente id myfterio,inter pocula fermone vtendum effe, qui aliquid commentationisatq; eruditionis habeat: quz fi ebrietati adfit, ferocia& infania vini celatur à Mufis benigné detenta. Proin- 19 dequz pridem in Platonis nataliciis nobis audire & dicere contigit, primo loco hic liber compleditur,qui eft conviualium difputationum o&tauus. SExTA diemenfis Thargelionis,cüm natalem. Socratis diem celebrauiffemus, poftridie eius diei 5 Platonis natalicia egimus. eáq: occafio primüm no bis oblata differendi fuit ea,que ad prafens tempus quadrarent. Princeps colloquij Diogenianus Pergamenus fuit,ita ferélocutus:Non malélon deFor|. tuna pronunciauit, eam cüm à fapientia differat plu 2€ rimum, permulta huius operum fimilia facere, Hoc uidem illam fcité fortuito lufu effeciffe vt horum hilefophorü natales dies nó modó ita contigui effent,fed prior ctiá eius qui gloria& atate anteiuiffct,do&órque alterius fuiffet; Mihiveró multa oc-?5 currerunt que diceré deiis, quz in idem tépus inci derüt. Quale eft de Euripide.[s natus ea die, qua ad Salaminam Graci cum Medis nauali proelio decertauerunt, mortuus eft die natali Dionyfi fenioris, Sicilie tyranni. cüm quidem, vt Timzus ait, Fortu- 3O pa(imul& imitatorem tragicarum calamitatü fübduxit,& a&torem earum autorémq; introduxit.Men tio etiam facta efthuius rei, quód Alexander Manus& Diogenes Cynicus ille vna eadémque die € viuis exceflerunt. Convenit quoque regem Atta. 2$ lum fuis in naraliciis diem fuum obiiffe. Pompeium Magnum alij fuo natalialij pridie eius periiffe apud Aegy

SYMPOSIACON VIIL 3:5
Aegyptüaiebant. In mentem venit porró& Pinda rus,qui Pythiis natus, multos pulcrófque hymnos Apollini fuppeditauit. Florus auté Carneadem quo que nolebat prateriri in Platonis nataliciis,Acade.. $ miznobilifsimum anti(titem. ambos enim natos fefto Apollinis die: Platonem Athenis cüm Thargelia agerentur, Carneadem Cyrenz,cüm ibi Carnia celebrarentur. Vtrunque facrificiumin feptimum diem íncidit:& vos vates atque facerdotes Apolli1o nem vtea die natum Hebdomagenam, quafi Septimanatum, appellitis,[taque eos qui Apollinis filium faciunt Platonem,non puto aliquá deo ei contumeliam facere,qui nobis hunc maiorum vitiorum & morborum medicum Socratis, tanquam alterius Jj Chironis opera parauit. fimul etiam commemorauit fomnium Ariftonis& vocem vnà oblatam, qua eum per decem menfes concubitu& conta&u vxoris abftinere iuberet. Sub hec Tyndares Lacedamonius:De Platone quidem,inquit, dignum eft ca29. nere& dicere:
Non bic ereditus eft mortdi de patre natus Ilía.u, 2587
E/Je:Deo genitore fatus fed ducere uitam. Equidem nonnihil vereor, ne gignere non minüs repugnet dium& naturz perpetuitati, quàm natum
'5 effe. nam gignere etiam mutatio eft quedam& adfe &io. idQue fignificauit Alexander, cüm diceret fe morti&interitui effe obnoxium fefe tum maxime fentire, quando rem haberet cum muliere,& cüm dormiret. nempe quód fomnus remifsio quzdam
39 effet ab imbecillitate proficifcens: generatio autem quzvis fui portiunculz in alium tranfitus& perdi. tio. Recipio tamen animum, audiens ab ipfo Plato. ne deum non natum&«ternum nominari patrem opificénque mundi& aliarum rerum natarum:non
35 fane ced femine emittendo ifta genuiffet: fed alia quadam vi materie principium genitabile, quod affecerit& mutauerit eaminferuiffet.

336 PLVTARCHI
Quando uolucrem feminam uenti quod;
Fetureplet meatus in partu tamen— Neque exiftimo abfurdum effe, deum non humano: more cocuntem, fed aliis quibufdam anfis per alias res conta&ibüfque mulierem mortalem diuo implerefemine. Et quidem mea non eft hec ratio, fed Aegyptiorum: qui Apin fic concipi aiunt Lune coa ta&u,omninóq; mari deo cum mortali femina conceduntconfüetudinem:vicifsim veró non exiftimát marem hominem feminz dez partus fetüfve principium poffe prebere: quia facrificia deorü in aere,
* ventis,caloribus,humoribüfq; certis ponuntur.
Qvazsrrio SECYNDA
Qua ratione dixerit Plato,deum femper geometriam tratlare.
nega hzc fa&o filentio, Diogenianus denuó fic eft orfus: Quandoquidem de diis facta eft
IO
2€
mentio,lubétne ipfum in fuis nataliciis Platoné con 20
fortem adhibere,& con(iderare quónam confilio
ronunciauerit deum femper geometriam exercere? quidem hoc di&um eft Platonis Ego cüm fubjeciffem, non effe hoc exprefsé in vllo pfius libro
fcriptum, tamen fatis habere fidei,& Platopnicz ef- 24
fe forma:ftatim excipiens fermonem Tyndares,Exi ftimáfne, inquit, Diogeniane fubtile obfcurümque aliquid per ambages hac oratione innui? non 1dipfum, quod tam fzpeidem dixit fcripfitq; laudans
eometriam,ea nos à fenfibus quibus attenti fumus 39^
avelli,& averti ad nature fola mente percipiendae atque fempiternz contemplationem, quz contem" platio finis eft philofophiz, non fecus quàm infpe&io arcanorum facrorum finis eft initiationis. Nam
éPbedene| voluptatis& doloris ille clauus, quo animus corPlatong.
ori adfigitur,id videtur maximum habere malum, quód fenfilia facit intelligibilib.evidentiora, vimq; 27 FE SS facit
3$

Di
20
R2
39
3
P1
SYMPOSIACON VIIL
2 337 facit intelle&ui, vt adfe&ionem magis quàm rationem in iudicando fequatur. Adfuefcens enim o5 ve hementiam dolorum& voluptatü intentus effe va-gis& mutabilibus corporis accidentibus tanquam ei quod fit, excecatur, vt cerner id quod re vera eftnon pofsitinftrumentámque animi& lumen innumeris pra'ftátius oculis amittit; quo folo diuina
natura confpicitur.Iam cüm in omnib. mathematis; tanquam planis& leuibus fpeculis, intelligibilium veritatisveftigia& imagines appareát:maximó Geo metria, quam Philo reliquorum principem& metropolin vocat;excitat& convertit intelle&um ve]vti repurgatá,& paulatim à fenfu liberat. Quam-obrem Plato ipfe reprehendit Eudoxü, Archytá,& Menzchmá; qui cubi duplicationé 3ggrederentur in in(trumenta& mechanica opera coniicere, tenta réntq; hoc modo duas lineas medio loco datis duabus proportionales invenire*. hoc enim paco aiebat corrumpi& perdi geometrie bonum, rurfum ad fenfilia refuü ientis, neque furfum fe effe. rentis, nequeapprzhendentis eternas& Corporis expertes imagines:quib.deditus deus, femper deus eft. Poft Tyndarem Florus focius cius,& qui femper per iocü fimularet dicerétq; amatoré fe eius ez fe, Beneabs te factum eft, inquit, qui orationé non tuam feceris,fed in medium propofueris.voluifti ni mirum oftendere, Platonem demonfirare non diis, fed nobis neceffarium effe geometrie víum. Non enim profe&ó etiam deo opus eft mathemate ,tanquam inftrumento, quodà rebus natis ad aeternas eius traducat intelle&um:cüm ea in ipfo, cum ipfo; & circa ipfum(int. Verüm hoc vide,an non te fef»l. lerit Platonem aliquid conveniens& domefiticum hocinvolucro fignificare voluiffe: quippe Socraci non minüs Lycurgum,quàm(quod putauit Dicear chus) Pythagoráadiungens. Nam Lycurgus,quod noftiarithmeticam proportionem,vt popularem&
yvy
Geometria;
*

S PLVTARCHI
turbe aptam, Lacedamone eiecit: geometricam vt quz paucorum modefto imperio& legitimoregno conveniret,introduxit.Quippe illa numero equale omnibus tribuit, hec ratione cuiq; id, quod.meretur:neque omnia confundit,fed habet notabile bo-$ norum& malorum difcrimen, non qui forte aut libra,fed difcrimine virtutis& vitij fuum quifq; adipifcerétur. Hanc deus proportionem rebus immittit,quz,in Tyndora, luftitia& Nemefis appellatur, acnos docet quod iuftum eft pro zquali, non quod 1C zquale eft pro iufto ducere. Quam enim pleriq; fe&antur zqualitaté, omnium iniufticiarum maxim34, eam deus tollens,quátum omnino fieri poteft fuum cuique pro eo atque dignus eft conferuat, geometrice id ratione ac lege definiens. Cüm nos hac lau 1$ dauiffemus, Tyndares invidere fe dixit, Autobulüámque hortatus eft vt Florum refelleret. Id hic renuit, fed peculiarem quandam protulit fententiam. * Neque geometria, aiebat, vllam rem aliam, quàm extremitatum accidentia confiderat:neq; deus alio modo condit mundum, quàm dum materiam definit, exfe infinitam. nonhoc ob magnitudinem aut multitudinem: fed quia incompofita& imperfe&a eft, antiqui folebant eam infinitam& extremis carenté nominare. Etenim forma& figura,omnis rei 2g formata& figuratz finis fun t fiue terminus: quorum priuatione materia fuapte natura informis erac & infigurata: numeris& proportionibus in eam infertis tanquam devin&ta& circumftri&a lineis,& per lineas fuperficiebus ac crafsiciebus, primas for- 30 mas& difcrimina corporum tanquam fundamentorum exhibuit, ad gignenda acrem, terram, aquá, & ignem.Odo enim bafes,itémque viginti habentium Songorum ,tum cuborum& metarum zqualit
o
tates in lateribus, fimilitudines 1n angulis, atque concinnitates edi ex materia incompofita atque vagaabfque eo qui determinaret atqj difponeret geométzice,
uw
y

SYMPOSIACON VIIL gg
metrice, nullo modo potuerunt.Itaque cüm infinito terminus effetimpofitus, Vniuerfum concinnatum ac contemperatum optime atque definitum fa-,&um eft,& omuia fiunt: materia femper viad infini $ tatem tendente& geometricam fubterfugiente fui tradtationem:Ratione autem eam comprzhenden teac circumfcribente,& diftribuente in formas& difcrimina, vnde omnia qua nafcuntur ortum flatámq; fuü habent. His dictis petebat,vt ipfe quoqs 19 aliquid in medium conferré.Ego autem collaudatis eorutn fententiis vt genuinis,& fatis probabiliter propofitis, Tamenjinquam,ne earum vos poeniteat, neque omnino alió refpiciatis, audite rationé quz hac de reapud do&tores noftros maximé probata eft. Inter maxim? geometrica theoremata, aut potius problemata eft, Datis duabus figuris tertiá adlungete, alteri earum zqualem, alteri fimilem. quo invento ferunt Pythagoram facrificaffe. eft enim haud dubié hoc multo fplendidius&(citius illo, 2? quo oftenditur anguli re&iin triangulo fubtenfam quadratum quale quadratis eum continentium la terum poffe, Re&é, inquit Diogenianus: fed quid hocad propofitum? Facilé,refporidi, intelligetis,in inemoriam revocata diuifione, que in Timzo eft, 2y vbiprima é quibus mundi origo eft in tria diuidit, quorum vnum iuftifsimo nomine deum, alterá materiam,tertium formam appellamus.Materia proin. de fübiedoruri ve quod maximé inordinatum& incompofitum eft:idea exemplorum pulcerrimü:deus 39 caufarum preftantifsima.Is ergo nihil voluitinfinitum relinquere, quantum omnino res tulit:fed om nia ornare ac digerere ratione& méfura numeróq; fecundum naturam. fecitq; ex omnibus fubie&is vnam rem,magnitudine materi» parem, forma ide£ 35 fimilem. Itaq; iftud problema fequens,cüm duo effent, tettium fecit, facit, conferuátque perpetuó mundum materia&qualem; ides fimilem. Et cüm
yYY j
Í
R^
Eucidi 6.25;

*
Proble.57. feta.
$40 PLVTARCHI
hic ob annatam corporis necefsitatem nunquà ncn ortibus, mutationibus, omnifque generis affe&tisnibus fit obnoxius: à patre amen ei fuccuritur,qui proportione ad exemplar fübftantiam deinit,aut etiam pulcrius quàm quod menfura refpoa- 5 det ambitus rerum.
i 1 | |
Qvarsrro TrzmRrrA. Cur nox fonos faalins reddat quam dies. o 1
XT HENIS cum Ammonio,qui tum ibi tertium
erat prator,nobis caenátibus,tumultus domum: circumfonauit foris pretorem inclamantium. Cui: cüm fuorum miniftrorü quibufdam mifsis turb:im compefcuiffet, hominéfque fedalfet: quafiuimus quidnam caufz effet, quód qui intus funt, eorum qui foris funt vocem exaudiunt,non item verohi ilorum. Ammonius hoc ab Ariftotele explicatum aiebat. vocem enim eorum qui intus funt forà:in acrem copiofum atque apertum elatam ftatim difsi- 39
$
pari& evanefcere: eorum qui foris funt intró accidentem nihil talepati, fed contineri atque permanere notabilem. Id veró(aiebat)magis rationem exi git,cur nodu voces magis fint fonore,& fimul cum magnitudine claritatem puré conferuent. Mihi qui 1 dem videtur Providentia non inepté hoc machinata vt tum auditus claré fonos percipiat, quando vifusaut nullum aut perexiguum vfum habet. Cüm enim aér fit tenebrofus
Defertee nodis ctc d— vtait Empedo- 30 cles: quantum videndi fenfus amittit,tantum auditui redditur. Sed quoniam etiam corum qux naturz necefsitate eveniunt caufz inquirendz funt,& materialium inftrumentaliümq; caufarum tractatio propria phyfici ef: quífnam veftrü probabilem pri 5$ mus rationem invenerit? Facto filentio, Boéthus: Cüm effem, inquit, etiamnum adolefcens& fophiftice

SYMPOSIACON VIL gg
ftice deditus,poftulatis vtebar€ geometria defumtis,& eaponebam, quz demonftratione carerent: nunc vtanguibufdam, iam anté ab Epicuro demonftratis.Que funt,in eo feruntur quod non eft. mul$ tumeniminane fparfum eft& immixtum actis atomis. Is ergo vbi diffunditur in latitudinem,ac circumcurfitationem nancifcitur: tum ob ratitaté exiguaifta& tenuia quz particulas interiacent, inania fiunt, multámq; fpacij infertum probent.quádo au J0 ten comprimuntur& inanguftias denfantur,víque inter fe coguntur: foris ingens latámq; relinquunt fpscium,magnáfque divulfiones. Atq; hoc no&te fri gus efficit. nam calor laxat, divellit, foluítq; denfata.ideóq; corpora quz feruent,molliuntur, liquanY türve,ampliorem occupant locum: cótrà veró quz denfanturaut refrigerantur, eain fefe redeunt atq; contrahuntur,vacuámg; relinquunt in vafis quibus continentur,& locis que deferuerunt.Tam vox fi o£ feratur& occurrat corporibus multis atq; frequen 20 tibus,aut omnino obtunditur,aut divulfiones patitur maghas,multáfque relifiones& moras.Atininani& corporum vacuo intervallo lzui cótinuo expeditóque curfu ad auditum pervenit, ob celeritatem fimul cum forma claritatem retinens. Vides e25 nim vafà quoqueinania fi pulfentur, faciliüs fonum reddere, ac longé refonare, fepe etiam in orbem fonitum didere magnum. vas autem quod impletum eft fiue folido fiue humido corpore, mutum omnino efi, voce fpacium non habente& viam qua 30 excat. Deipfis veró corporibus aurum& lapis ob denfitatem exiles(onos obfcurófque edunt, vocéfque in iis celeriter exftinguuntur. zs vocale eft& fonorum, quia multum habet vacui,& mole eftleuiatquetezui,non ex multis& continentibus com 35 pactum cororibus, fed abvndé habens admixtum fubftanti cedentis& non cum alia conferta. quz cüm aliorun motuum copiam facit, tum vocem fayyy uj

"7n PLVTARCHI
cile excipiens tranfmittit, donec aliquid velvti in
via occurrens inani obftru&o cam hebetet: vbiiam
fub(iftens definat porró ire propter eigo
Hc mihi videntur noté e BTOE dem facére: diem
cà minus hoc habere puto, quód calore& diffolu- f
tione acris longa intervalla atornorum reddit. modó ne quis primó à nobis pofitaimpugnet. Tum
ego iubente Ammonio aliquid contradicere: Tue
quidem,inquam,prime fuppofitiones circa multum.
inane verfantes maneant. Enimveró hoc non re&té IQ
ponitur,inane ad vocem conferuandá& promouen dam facere. Quod enim tangi, affici,&ici non poteft, lentio eft quietique accommodatum. Atvox 1&us eft corporis perfonantis:fonum tranfipittit ac perfonat id quod cognatum ei eft,& ab eo adfici- Is tur, motu facile,& leue atque equabile,obfe uénfque ei quod yalidé& continenter fertur: qua is eft nofter acr. Etenim aqua, Gi MEAE Ri na tura, omnia tamen fonum edunt& fragorem ac ftre pitum fpiritu illapfo. Aes inane nihilin fe habet:fed 29 equabili lzui$; temperatum fpiritu facilé pulfatur acrefonat. Quód fi vifu ratiocinandum eft,ferrum potiüs videtur aliquid habere fungofum,& inanitate multa patens, atq; inftar fauorum capfule excauatum;& tamen admodum malé fonat,omniümque 25 metallorum eft mutifsimü. Nihil ergo attinebat no&i moleftiam exhibere, conftringendo cogendóque eius acre, alibi autem fpacia& inanitates relin' quédo: quafi veró aér voci impediméto effet, eiüfqs— naturam vitiaret, cuius ipfe fubftantia, forma& vis 30 eft.Preter hec, oportebat fané noctes intéperatas,
uales funt caliginofg& hybernas,refonátiores effe
erenis& bene temperatis:(quód huc compellanturatomi, ibiautem vbi difcedunt locü corporum inanem relinquant)& quod promtifsimü eft,frigi- 35
dam diem no&te tepida& eftiua. quorum neutrum
.& eft verum.Itaq; hac tatione omiffa, Anaxagorá prouco,

SYMPOSIACON VIIL 34
duco, qui aérem à Soleait motu tremulo& trepidante cieri: quod manifeftum eft é minutis iftis ramentis que perpetuó per lumen diffultant, fruftuli(que,quas Greci quidam tilas, quafi flocculos, vo f. cant. hzcilleaitob calorem fibilantia& ftrepentia facere fonitu fuo, vt interdiu voces difficiliàs exaudiantur: noctu eorum agitationem& fonum tolli, Hec me fato Ammonius, Ridiculi, inquit, fortaffe videbimur, cüm& refellere Democritum,& corriIO gere Anaxagoram aggrediemur, Enimveró Anaxagoricis iftis corpufculis adimendus eft(ibilus, neq; verifimilis ille, neque neceffarius:cüm fufficiat tremor& motus eorum in lumine exagitatorum fzpenumeró ad diuellendas& difiiciendas voces. Nam À acr,corpus(vt di&um fuit) vocis& fubftantiam fefe praebens, fiquidem tranquillus fit, re&à proficifcentes, leues,& continentes fonorum portiuncu, las longé provehit. Tranquillitas quippe actis fo^ nora eft:& contrà. ac fic etiam dixit Simonides;
Nam ned tunc flatus uentorum increbuitullus,— 77 Qui folia concutit arborum: E Qui ne mortales mea uox penetraret ad aures,
: Suaut difiiceret melos. 3$ Sepenumeró quidem neq; fpeciem vllam vocis acr conturbatus articulatam finit efformatámque ad au res pervenire:quanquam de multiüdine femper ali quid& magnitudine perferat.. Ceterüm ipfa per fe nox nihil habet quod aerem commoueat: dies ma30 gnum aliquid, Solem nimirum;(icvt ipfe dixit Anaxagoras.Hac in dicendi partes fe fufficiens Thrafyl lus Ammonij F.Quídnam;inquit;per deos nobis àc cidit, vt putemus caufam conferendam in occultas & confiderando duntaxat perceptibiles acris mo3; tiones, interim manifeftam eius exagitationem& divulfionem negligentes?INam magnus ille in ccelo dux Iupiter,non latenter,ueq; fenfim minimas acris yyy um
20

344 PLVTARCHI
particulas concitans, fed palàm fefein confpeGum proferens excitat& commouet omnes res,
Dans dextra fignum, populos ad nota laborum
Euocat exoriens[ua munia.——— iij; fequuntur,& tanquam denuó renati noua dienoua confiliafufii$ piunt,(vt ait Democritus) non mutis aut inefficacibus a&ionibus. Quo fenfu etiam Ibycus diluculum clyton haud male appellau:tà Klyan quodau dire eft: tunc emm audire& loqui homines incipiunt. No&urnus autem act tranquillus plerunque'? & filens, omnibus quiefcentibus, vocem integram & fincerá haud abs re ad nos mittit. Aderatibi Ariftodemus Cyprius. Is, vide, inquit, Thrafylle, ne hoc no&urne pugne& profe&tiones magnorü exer cituum refellant, nihilominus refonátibus vocibus!* tunc quantüvis turbato exagitatóq; acre. Sed& pe nés nosaliquid eft caufz.. Quz enim no&u loquimur,pleraq; turbulenté& cum aliqua animi cómotione iubentes alios, aut interrogantes aliquid,con tentiiis vociferamur. Nam quód eotempore, quo*9 maximé folemus quiefcere,(argimus ad agendum aut lóquendum, id non exiguum aut placidum eft, fed magnum,& vrgente graui aliqua necefsitate: vnde etiam voces feruntur vehementiores.
Qvazsri0| QvARTA. ad Cur facrorum certamimim aliud aliam babet coronam, palma omnibus eff commun imbi etiam cur magnas palma glandes appelz
lent nicolaos,)9
1S THMICA feftiuitate cüm Sofpis iterum certamini przeffet, cetera quidem conviuia fubterfugimus, cüm is multos fimul hofpites,& fpe vniuer fos ciues invitaflet: femel,vbi domi fue conviuium
maxime amicis& litteratis prebuit,ipfi quoquein- sg
terfuimus.Sublatis iam primis menfis,venit quidam^ ad Herodem rhetoré miffam ei à difcipulo palmá& :^€oro

SYMPOSIACON VIIL$a
£órcnam de confertarum genere adferens,quz difcipulus ille laudationis concertatione vi&or meruerit.Ea Herodes amplexus remifit. dubitare aut fe dixit, quáná de caufa alia certaminaalias habeant S coronas,palmam communiter omnia. Neque enim, aiebat, idem mihi faciunt, qui foliorum zqualitaté caufantur, ea dicentes quafi infurgere invicem atq; concurrere,& fic quodammodo certamen lu&ámq; referre,tum vi&toriam nicen dicià non concedenJO do,u;sinup, Nam permultaalia tantüm non menfu|. ra&pondere exa&é oppofitis inter fe foliis alimen | tum diftribuentia, admirabilem equalitatem& ordinem oftentant.Probabiliüs hi, qui opinantur antiquos palmam ob pulcritudinem& germinandi ve :5 nuliztem dilexiffe.qua ratione etiam Homerus Nau ficaam germini palmz contulerit. Neq; ignoratis quofdam honoris gratia rofis,lychnitidibus, malis, | atq; etiam punicis iis vi&ores petiiffe.At enim pal| |
ma nihiladeó evidéter pulcrius rcliquis haber, cüm 20 in Grecia fru&um quoq; non ferat qui cfui fit, fed , Amperfe&dum& immaturum. nam fi, vt in Syria& | Aegypto,glandem daret adfpectu& füauitate omnia fpe&tacula& bellaria fuperantem, non erat fane
Ody/fi62.
quod cum ea compararetur. Imperator quidem, vt:
35 narratur, Nicolaum philofophum peripateticum(in gulari profequens amore, fuauibus moribus hominem,gracili& procero corpore,faciem plenum emi cantis punicei ruboris:maximas& pulcerrimas palmulas nicolaos nominauit: fic; etiamgum dicunJO tur.Hec cüm dixiffet Herodes, quzftione ipfa non iniucundiorem vifus eft de nicolao mentionem iniecifIe.Proindejinquit Sofpis, maiore ftudio quivis fuam de qua(tione in mediü conferat fententiá. Drimus ego hocadfero,oportere vi&oris gloriá quanS tüomnino fieri poteft ab interitu& fenio effe immu nem.Palma aüt inter maxime longzuas plantas vel precipua cft.quod etiam Orphica hec teftantur:
Yyy v

PLVTAR CHI Nilam agebant geerinibus frunilem palmarum dte co: mantium. Soli autem feré huic veré id adeft plantz, quod tan gum verum de multis dicitur:nempe folia firma& emper durantia habere.Nam neq; laurum, neq; oleam, neq; myrtamu m aliam vllam earum ftirpiti qe foliis neganturfpo iari, videmus ita femper eaem folia feruare. Sed prioribus defluentibus,& alis fuppullulantibus* ficvt vrbes* quodvis animal perdurat,& implacabile* Palma nullum abii- j ciens à fe natum folium,conftanter foliis fuis femer ornatur.quam eius vim victoriz robori petifsimüm accommodant.Vt finem dicendi Sofpis fecit, Protogenes grammaticus nominatim compellans Praxitelem enarratorem, Siccine, inquit, patiemur oratoresà fignis& coniecturis argumenta ducentes propofitum conficere? nos nihil ex hiftoriis habemus,quod conferamus ad hanc quaftionem:9ané mihi videor meminiffe nuper me in Atticis lege- 19] re,quód Thefeus primus 1n Delo certamé inftitués avulfit frondem de facra palma, inde etiam fpadicé di&am.Tum Praxiteles,Sunt ifta, inquit: fed hoc i, pfum quari poteft, qua de caufa non lauri vel ole, fed palm frondem avulferit,cüm vi&oriz premit ,. ftatueret, Vide ergo an non hoc premium fit Pythix. cum,& Amphictyones Pythiis primüm vi&tores ia honorem Apollinis lauro ac palma coronauerit: vt ui deo non lauros,non oleas, fed palmas confecrarent. ficvtin Delo Nicias cüm pro Athenienfibus 3o fumtum in ludos faceret,& Athenienfes apud Delhos,& Cypfelus anté Corinthius. Alioquin enim 1fte deus ftudiofus eft certaminum, de citharam pul fando, de cantu, de difci ia&u,&(vt nonnulli putant)etiam pugillatione.Idem hominibus certanti-; busopem fert,quod Homerus teftatur. nam Achillis hec verba ponit:
345
Nunc

5
SYMPOSIACON VIIL 247
Nune prodire duos iubcoscevtare paratos
Vélibus infeflis pugsovum.utrius Apollo
Vittricem maribus fortem cóncefferit.— & de fagittariis eum qui vota Apollini feciffet vi&o rem facit,iactatorem& qui vouere neglexiffetà fco poaberrare. Equidem Athenienfes quoq; apparet non temere aut fine ratione Apollini gymnafium de dicaffe. nimirum enim à quo fànitas nobis eft deo, eum firmam quog; corporis largiri cófüitutionem,
Io&roburin certamina cenfebant.Porró cüm& leuia
& grauia fint certamina, Apollini pugili Delphos, curfori Cretenfes aiunt facrificare& Lacedzmonios,Spoliorum veró& manubiarü trophzorámq; dedicationes Delphis nónne teftantur, vim huic
3$ deo maximam effe ad concedendum vi&oriam? Eo
20
adhuc loquente interrumpens fermonem Caphifus Theonis F.Hzc quidéjinquit,non redolent hiftoricos aut enarratorios libros, fed mediis depromta Peripateticis locis probabiliter funt argumentata: ac preterea tragoedorü more fublata machina deá eratis prolaturi,quo terreretis qui vobis contradicerent. Ac deus quidem, vt par eft, omnibus eque benignum fe prbet.. Nos autem fecuti Sofpidem, bené enim praiuit, rurfum de palma loquamur, am$5. plas fermoni occafiones przbente. Babylonij eam
celebrant atque decantant arborem, quód ipfis C CCLX vtilitatum genera praebeat. Nobis autem Gracis minimé ef vulis:fed ad athleticam philofophiam fortaffe id etiam fecerit quod fterile eft.Nam cüm palma pulcerrima(it& maxima, ob intemperié apud nos non fert fru&um: fed alimentoin corpus ideóinfümto,parum eiídq; vitiofum fupereft ad femen creandum., Peculiare autem prater hec omnia eft quod dicam,& cum nulla alia planta commune,
3; Palmz lignum, fifuperné onere impofito premas,
non deorfum adfligitur aut concedit, fed contrà in guruatur,quafi vi renitens prementi. Eodem mado
Ilia. 659.
15.863.972

348 PLVTARCHI
res habet in athleticis certaminibus. Qui enim ob imbecillitatem& molliciem concedunt, ij le&untur atq; deprimuntur: qui exercitationem fortiter fuftinent,eorum non corpora modó, fed animi quo que eriguntur& augentur.$
Qvarsrro QvINTA. Cur quinauigant;ante diem aquam€ Nilo bauriunt?
T'* qui quereret quamobrem nauicularij noctu
& noninterdiu€ Nilo aquarentur.Vifum eft non to' nullis eos Solem metuere,qui humida calefaciendo przveniens ad putrefattionem faceret prona.omne enim quod calefadtum aut tepefattum eft, femper ad mutationem eft propenfius, iam ante adfe&um qualitatis fue remifsione. At frigus cüm alia in fuo rg continere& feruare ftatu videtur, tum vel maxime aquam,que natura fuapte eo conferuatur. oftendit hoc nix, qua carnes in multum tempus à putredine vindicantur. Calor cüm alia, tum mel quoque fua qualitate exuit: quod crudum alia quoq; à corru- 20 ptela defendens,clixando perditur. Maximam huic caufz fidem conciliauerunt aquz paluftres:que hye me potui non minis aliis aptat, zftate vitiantur& morbo(z fiunt,Itaq; càm nox hyemi refpódere credatur,zftati dies: exiftimant aquam minüs obnoxiá;s fore mutationibus,fi no&u hauriatur.Hac fatis verifimilia cüm haberentur;alia fe prodidit ratio, nau ticam experientiam fidémq; nimirum refipiens.No &u enim dicebant aquam fumi, fluuio adhuc placido& quiefcéte:interdiu multis hominibus aquanti 55 tibus& nauigantibus, multis etiam beftiis in eo va gantibus,conturbari ftatim ac limofum fieri. quod autem tale eft,facilé putrefcit:cüm omnia mixta faciliàs finceris putrefcant,mixtione pugnam,hac mu tationem inferente.eft autem putrefactio de muta- ss tionum genere, ideóque pictores colorum mixtiones corruptelz nomine adficiunt;& tingere Homerus

SYMPOSIACON VIIL gag
fus Z/jra: extulit.communis autem cófuetudo 4 fn. cerum& purum, corruptionis& interitus expers. Maxime autem terra aque admixta eam vitiat, potuíq; facit incommodam.Itaq; ftantes aque& in ca
5 witatibus inhzrentes facilé putrefcunt, ob multum terre admixtum:fluentes fugiunt& repellunt offerentem fe lis terram.Et Hefiodus re&é precepit: Operib.soy
Iugis aque de fontc.e cui non tuvbida lympha Defluat.— Salubris enim aqua eft que
I? non corrupta fit: hoc fit, inon mifceatur, fed pura maneat.Huic rationi non leue teftimonium perhibent terrarum difcrimina. Aquz enim montanam & lapidofam permeantes terram, quia non multum terre fecum trahunt,validiores lacuftribus& in pla
5 no fluentibus funt. Nilus veró molli folo cótentus,
. aut potiüis velvt fanguis carne temperatus,impletur quidem dulcedine& faporibus vim efficacem& nu trimento aptam habentibus:mixtus tamen terra,tur bidáfq; Buitiídg; magis etiam, fi conturbetur. nam
2? motus humori terreas partes admifcet, qua abfce. duntob grauitatem fuam vbiaqua quiefcit. Propte rea noGu aquantur,(imuletiam Solem antevertentes,qui tenuifsimas& leuifsimas aque partes fem,; P8 attollens confumit.
QvazsTIO SrxTA. Debhis,qui firó ad cenam veniunt, atque ibidem de yocabulis akratifina,arifop, epnon. Ilios meos iuniores, cüm in theatro acroamatis 39^ intenti diutius hafiffent, tardiüfque ad cenam venirent, Theonis filij per lufüm& iocum coena: prohibitores& no&uccenantes appellabant aliífas 1d genus verbis vtebantur.Tum aliquis natu maio-. rum dixit, Adcurreceenam effe, qui feriàs ad cená 35 adeflet.celeriüs enim quàm lento greffu videri pro peraffe,quando moram traxit.Et Batti,qui apud Ce farem fuit fannio,iocum retulit, Coenipetas vocan

gto PLVTARCHI
tis eos qui non fatis mature ad coenam fe contuliffent:quód quantumvis occupati,tamen ob coenandi cupiditatem non abnuiffent inuizati. Ego auterfi dixi,Polycharmum Athenis inrep. verfantem oratorem,cüm vite fuz rationem redderet in concio- y ' ne fic dixiffe: Prater alia, viri Athenienfes, nunquá vocatus ad coenam vltimus veni.hoc enim videtur admodum populare:ficyt contrà quos tardé venien
*
tes praftolari cogunturjinfuaues& imperiofos iudicantmoleftéq; ferunt. Soclarus veró vt patroci- jo naretur adolefcentibus:Atqui;inquit,Pittacum AL€xus non ea de caufa Zophodorpidam'feu no&tucos nantem dicitur appellaffe,quod feró coenaret, fcd quia plerunque obfcuris& vitiofis vteretur convivis.Antiquitus quidem prandium vitio vertebatur, & ideó acratifma di&um aiunr ab incontinentia du &o vocabulo; Ibiinterpellans Theo, Nequaquam; inquit. Sed fides adhihenda cft iis qui vitz rationé qua prifci vfi funt,memoriz prodiderunt. Hi docét illos càm& laboribus dediti& temperantes effent;, mané panem editfe mero intin&tum;aliud nihil. Ita- y que hoc di&um fuit akratifma,cüm akraton fitmerum. Obfon autem vocabatur cena, quod ad eam fero(id eft opfc) negociis iam defun&i fe conferrét. Ex hoc oborta eft quaftio de vocabulis arifton&; da idé nam effent du&a. Et atifton quidem; pnon, vridé na t q
Odyfi jni idem cum akratifmate effe Homerus videbatur te[7
Viad.3,86. 4.4.
ftari,qui Eumeum facit prima luce arifton apparare.
videbatürq; hoc probabile vt propter matutiná ho
rá diceretur arifló, quafi aurió,id eft mané,Depnon$6
di&um cenfebatur, quod à laboribus requieté przeberet.ceenamus enim velpera&tis aam rebus,velinferagendum. Atque hoc etiam ex Homero poteft
ucr
..."Tempore quo canam;qui ceditligna parait.—— 3,
Nifi fortéar:fton quafi optimum dicitur,quod próté quacung; é rnateria& fine negocio petitur: dapnon

SYMPOSIACON VIL gi
pnon veró,quod apparatu& laboreindigeat. Hae Lamprias frater nofter, vt erat dicax& rifus captator, Oftenderejinquit,pofsim Grecis Latina vocabula millies huiufmodi rationib.affiniora effe,quádo tanta nugandi licentia nobis datur.Eft enim Romanis depnon ccena,quafi cómunio: quia antiquitüs feor(im folebant prandere Romani,ceenare cum amicis. Prandium autem ij arifton dicunt,ab hora, aj w/y,nam endion fignificat meridianá tempus; jo& meridiari endiazen,aut cibum matutinum voluerunt notare€ nutrimentum quo vterentur priufquam indigerent wg zeü wé'ucaz. Atq; vt omittam Ítragula,vinum, mel,oleum,guftare,propinarejaliá que multa quz Grecis vocibus Latini exprimunt: 35 quis heget comefationem à Komo noftro dici,& mi Ícereà ceraíz,etiam de Homeri fententia: Mifcuit bec laticem dulcem in cvatere Lyesi. & meníam,quia in medio ponatur,panem quía famé minuat,zuyay avitvre,coronam à capite,cum Home20 rusalicvbi galeam ftephanen(ftephanosautem fer- lads ri
tum eft) dixerit. fed& cedere eftà Zar,& dentes éd évrris,& labraà capiendo cibo(quod eft xaug&rayp vi» Begaw)dedu&um, Itaque vel hec cum dicuntur, rifus cohibendus eft, aut ne illis quidé ita facile per ag vocabula tanquam cuniculos permittendus eftadi-' tus, vt alias res plané exfcindant,alias deiiciant.
QvassTro SzPTIMA. De fymbolis Pytbagoricis,im quibus praecipitur birun30 dinem domo nn. effe recipiendam:er le£lum,quando ex eo fem yconturbari debere. Vot aliquádiu Roma abfuiffem,eó me reverfura Sylla reditus gratulandi gratia(vt eft Romani 3) morisJad conviurum vocauit, ad quod etiam de fo« dalibus alios non multos adhibuit, inter quos Lucium quoque ex Etruria, difcipulum Moderati

42 PL VT,ARCHI Pythagorici.Is cüm videret Philinum noftrum aniz matorum efu abítinere, occafionem(vt fit) dePythagora loquendi na&us,Etrufcum fuiffe aífirmauit eum:non(vt alij quida»)quód maiores eius Tyrrhe ni fuiffent:fed ipfum in Etruria natum,educatum;in ftitutum.& argumentis vtebatur ad eam rem non minimis,quzx à fymbolis Pythagore fumebar.quale eft quód éle&o furgentes ille iubebat conturbare veftem flragulam:& olla fublata eius veftigium in cinere non reliaquere,fed confundere:& hirundiné!O. domo non recipere, neq; fupra fcopas tranlire,neqs alere domi quod vngues haberet curuos.hac aiebat fcribere quidem& differere Pythagoreos,re aurem ipfafolos obferuare& tenere Etrufcos. Cümhzc Lucius dixiffetmaximé id vifum fuit abfurdá quod t$ ad hirundincs attinet:znimirum animal innoxium& hominum amans perinde arcendum effe, atque cur vunguiailla quz ferifsima& cedis funt ftudiofifima. Nam quod vnicum nonnulli veterum attulerunt ad foluendum fymbolum, innui vitandam calumniatorum& fufurronum coufuetudinem: id ne ipfe quidem Lucius probabat. minimum enimfufur| ri habethirundo, garrula& vocalis non magis eft quàm pica, perdix,gallina.Nümná ergo, aiebat Sylla, ob prolis necem fabulis vulgatam abominantur hirundines,vt nos eminus à tali flagitio deterreant?
: uando Tereü& mulieres impia ifta& nefaria perOwi.6. Me- petraffe aiunt,& aues etiamnum Daulides appellát. gam.& Gorgias fophifta cüm hirundo ftercus in ipfum
eieciffet,refpiciens ad eam dixit, Non probé hoc ó 39 philomela.An hoc quoque commune eft? nam lufci hiam,qu: culpam earundem fuftinet tragcediarum,
*o
non arcent,non exigüt.Fortafsis,inquam tum ego, hzecaliquam habent rationem.Verüm hoc confidera primüm,an quz caufa eft curuvnguia,cadem etiá, fit hirundines domo excludendi. Carnivora enim
eft hirundo,& maximé cicadas Mufis facras& cano ras

SYMPOSIACON VIII. 253 fas interficitiifque vefcitur: ac propter terram vo.. litat,exigua venans animalcula, vt ait Ariftoteles, Deinde fola contubernalium immunis nullóq; da. ,. tofymbolo inhabitat. Enimverà ciconia,quáquam $ àinobis neque tegitur, neque fouetür; eque tutela aut auxilium vllum accipit: perfoluit tamen merce. deniloci quem occupauit; dum infefta hominibus animalia rubetas& angues circumiens interficit, Hirundo his omnibus potita, exclüfis& educarig 10 pullis fuis abit,turpiter ingrata.Porró quod eft gra. uifsimum,de his quz nobifcum habitant,fola hirun do& muíca rion cicurantür liomini, neque tangi fe atiuntur,neque confuetudinem aut focietatem vlius operis ludíve admittunt. quod mufca facit me. 35 tuincommodi,& quia fubinde abigitur.hirundo au tem,quia nafura odit homines ,&ob in fidelitatem femper fufpicioía manet& cicurationis d ar d fihzcnonre&à ,fed retlexà vt imagines aliorum in aliis fiat confideranda; Pythagoras hirundinem 10 exemplar inconflantie& ingratitudinis pónéns, nó vult vt eos qui téporis fui gratia ad nos fe applicanty Íéque infinuant; admodum familiares nobis faciamus;,cámque iis larem,domtiti,& facra intima com municemus; Hzc cgo fatus arbitror me dicendili25 cétiz feneftrd aperuiíTe. audacter enim iam reliquis fymbolis morales accommodaueruat ceteri explicationcs.Ollz formam aiebat Philinus Pythagori€os dum abolere mandanr,docere nüllumi debere e. videns relinqui irz vefligium: fed vbi ea deferbuit;
30 animü(que confedit, omnem effe memoriam offenfarum obliuione conteréndam. Led conturbatig quibufdam videbatur niliil habere occultum: fed ftatim apparere, indecorüm effe vbi vir cum vxore concubuit, locuni& quafi expreffam imaginem res 5 linqui.At Sylla putabat hoc mapis pertinere ad des
hortandum à diurno fomno,notariq; mané ideo ap paratus ad fomnum füblationé, vt intelligamus nga
22

354 PLVTARCHI &u dormiendum, interdiu agendum,& ne veftigid | quidem corporis in le&o relinquendü. nullus enim vfus eft viri dormientis, vt neque mortui.Huic opi. nioni fuffragari videtur id,quod Pythagorici fociis precipiunt ne quem onere leuent,fed in tollendo& fubeundo iubent: fcilicetomne ocium, omnem fegniciam eo prohibentes. Qvarsrrio| OcrAVvA. QuarePytbagorici de animalibus maximé pifces pro cibo fint auerfatr.:
UT hec di&a Lucius neque reprehendens neque laudans quieté tacitüfque fecum meditans audiuit: Syllam nominatim vocans Empédocles, SiLu10
cius, inquit,focius nofter wgré fert quz dicta funt, 5
: tempus eft vt nos quoque finem faciamus.fi veró ad filentium legitimum hoc fpe&at, id faltem arbitror noneffe di&u nefas,aut vetitum aliis explicari, cur
pifcibus maxime abftineant Pythagorici. hoc cnim.
& deantiquis narratur:& in difcipulos Íncidi Alexicratis qui noftro tempore vixit, reliquis mediocriter vefcentes,atque etiam maétantes, pifcem autem euftare omnino recufantes. Quam autem Tyndares Lacedemonij caufam* dicebat hoc filentij premiü habere* pifces vocari ellopes,quód vocem habent devin&am& conclufam*&cognominem mihi qui ceffaui Py thagoricé ratiocina*ri x mentem retinentes* fed tanquam minorem. & omnino filentium eos pro deo habere: quippe
M
cüm dij quoque fua opera& fa&ta intelligentibus v. 3o.
bi volunt fine voce oftendant. Ad bzc cum Lucius placidé&(impliciter dixiffet, veram rationem fottafsis etiamnum teconditam effe& infandam: probabilia autem fas effe confe&tari: primus ge maticus, Magnum, inquit, puto& non facile effe,cvincere Pythagoram Etrufcum effe:in confeffo eft,
diueum cum fapientibus Aegyptiorum d ver: atum:
à
:

fitum: emultatümq; multa& probaffe, roaximió de fandimoníis facrificiorum.quale eft etiam de fabis, nam Hero dotus fcribit neq; ferere fabz m; neq; ede
re Aegyptios,atq; etiam à confpedu eius abhorre.
j re.fcunus autem hodiéq; facerdotes ea abftinere: qui cum fan&imonie fingulari fludent, etiam falem vitant, ne vcl cibum vel condimentum mari affine vfürpent. Huius retalias alij adferunt caufas. Vera autem hzc eit,quód mare oderunt vt alienum à no o bis elementum,omninóq; inimicum humane naturz. Neq; enim deos, vtStoici ftellas, exeo nutriri putantifed contrà in id periiffe patrem ac feruatoré regionis, quem Ofiridis defluxum nominant, eámque deplorantesin lzua ortum regione in dextrà
$ interemptum,Nili óbfcuré innuunt in mare exeun tis interitum. Itaq; neq; aquam eius bibédo aptaim, neque quidquam eorum quz giguit& educat purum& áccommodatum fibi putant: cum neq; cominuni fpiritu alantur, ned5 cognáti cum noflro alimenti partem capiant:fed qui reliqua omnia feruat nutríto; acr,iis perniciofus fit, vtpote przter natutam vfümq;& ortis& viuentibus. Neq; mirum vi. deri debet,(i marina animalia aliena cenfent,& noh 2 idonea que fuo fanguini fpirituíq; admifteant: qu& do guberaatores nauium ne alloquio quidem digná
tur obviam facti, quód vittum hi à mari quarirent.
His collaudatis Sylla addidit de Pythagoricis, eos maxime facrificia gultaffe,deóquelibaffe. Pifciui
Ez: veró nullum immolari, nullo rem facram fieri, Ego, cm illi dicendi Reciffent finem, Pro mari, inquam, adverfus Aegyptios propuguant multi& pliilofophi& indo&i; reputantes quot commoditatibus vitam noftram faciliorem fuauiorémq; redegerit.Dythagoricos verà à pifcibus ideo abflinere quia fiüt
y alien gentis,riduculum eft& abfurdum:immóinC fhumanum& Cyclopicurii premiuin cognationis 9j
prebuerint reliquis atq; adfinitatis,coquentes ea&
ZZz ij
20
SYMPOSIACON VIIL 37$
Euterpa;
Maré;

Facere.
356 PLVTARTCH!I
ab(umentes. Et quidem fertur capturam pifcium ez miffe aliquando Pythagoras, ac captos dimitti iuffiffe: non qui tanquam alienigenas& inimicos negligeret eos,fed vt pro amicis& familiaribus captiuis precium liberationis perfolueret.Itaque contra-$ rium iubet iftorum hominum nos fufpicari manfuctudo& humanitas: nimirü iufticie meditandz gratia,& vfu difcendz, eos à marinis potifsimum abftinuiffe.quód reliqua animalia vtcunq; maleficio cau fam necis hominibus prxbent, pifces neque iniuria IO» nos adficiunt, Sedes adficere poffunt quantumvis ad hocà natura videantur inftru&i. In promtu eft cüm 6 fermonibus,tum é facrificiis veterum oftédere, non efum modó, fed& cedem animalis innoxij eos pro facinore impio& nefario duxiffe. multitudi 1g ne tamen fuperfufa opprefsi,fimülque oraculo Dclphico(vt aiunt)iubente opitulari frugibus que perderentur,ma&tare aggrefsi funt: interim tamen animis turbatis& meticulofis,facere hoc& operari no minauerunt, vt qui animato interficiendo magnum 20 aliquod facinus committere fe arbitrarentur.&in hunc vfq; tamen diem id maximo opere obferuant, nc iugulent victimam nif immolata annuat.adeó fibiabomnicaueruntiniufticia. At enim,ne reliqua cómemorem, fià folis cuniculis aut gallinis omnes 2$ ab(tinuiffent homines: eorum animalium breuitem pore multitudo tanta fuerat exftitura,vt nulla vrbs habitari,nullus fru&us percipi potuifet. Itaque carnium efum, quem initió necefsitas introduxit, nunc ob voluptatis ftudium tollere difficile eft.Sed 25 marina animalia,neque aerem nobifcum, neq; aquá communem abfumentia, neque ad fruges terra accedentia,fed velvti peculiari contenta mundo,fuifque circumfcripta terminis, quorum iis trangrefsio morte eft fancita: neq; paruam neq; magnam ventti 5s adverfus ipfa occafionem przbent: quavis aüt pifcatio evidenter à gula& cupiditate obfonij proficilcitur,

SYMPOSIACON ViIIL 377 ciícitur, nullo iure maria conturbante& profundá fubcunte. Neque enim licet nullum frugiperdá,aut fcarum vuiuorum,aut mugiles labracéfve feminilegos appellare: quz nomina terreftrib. imponimus,
5 maleficia eorum accufantes.immó quz minima etiá confe&tantes de mufca aut fele conquerimur, horü de nullo accufare pofsis vel maximum pifcem. Idcir co Pythagorei nonlege tantüm ab omnibus hominibus,fed natura etiam ab omni innoxio iniuriá ab3o fnentes, minime, aut omnino nequaquam vfi funt pifcibus pro cibo. cüm prater iniufliciam pifcatio videatur intemperantiam quandam& gulzx incontinentiam fecum trahere,fumtuofa& curiofa.Quáobrem Homerus non tantüm Grecos facit pifcium
1; efüm vitantes,cüm quidem ad Hellefpontum caftra haberent, fed neque delicatis etiam Pheacibus,aut luxuriofis procis, vtrifq; infulanis,cibum& mari petitum propofuit.Vlifsis veró focij cüm tantum maris nauigaffent,nunquam hamum demiferunt, nun20 quam fundam aut rete, quandiu farina adfuit:
Sed cibus à naui confuontus ubi fuit omnis, Odyfu,315 paulo antequàm Solis boues adorirentur,pifces nó cibi delicatioris,fed nutrimenti neceffarij gratia ve nati funt M
Vcundis bans uentres uvgente famis ui. eadem necefsitate& ad pifcádum,& ad cedendum Solisbouesadigente. Itaquenon apud Aegyptios duntaxat& Syros, fed apud Gracos etiam fan&ti39 moni pars eft abftinere à pifcibus: ritu non iufticiá modo tuente, fed curiofitatem quoq; cibi averfante.Sub hec Neftor: meos veró;inquit,ciues,Megarenfium inftar nullo in numero cenfetis? Atquiízpe ex meaudiuifti,facerdotes,qui nobis hieromne35 mones víurpantur,nullum edere pifcem. Neptunus enim phytalmius dicitur, quafi genitabilis in mari. & qui ab Hellene prifco genus fuum ducunt,Primi: 222 hj

358 IPLWTYARCHI genio facrificant Neptuno, quód hominem exhumidaortum natura cenfent, vt etiam Syri: itaque pifeem venerantur vt cognatum,& vnà educa-: tum, re&iüs Auaximandro philofophantes. Is noniniifdem pifces& homines, fed homines id. 5 pifcibus innatos principió adferuit, cámque nutriti effent(vt veteres putant)& iam ad fefe tuendü fatis haberent virium,eie&os terram occupaffe. Ergo ficvt ignis materiam in qua accéfus fuit matrem patrémque fuum devorauit, vt ait is qui Hofiodi o- io peribus carmen de Ceycis nuptiis inferuit: ita Anaximander hominum patrem matrémque communiter pronücians pifcem,ab eius efu dehortatus eft. Qvarsrio NOoNA Fieríne pofsit,vt propter cibos noui exfiflaut morbi. I1 (OOSTANEER adferebat Philo medicus,morbü qui elephantiafis dicitur non ante multum adeó temporis ortum effe. nullum enim veterum medicorum de eo mentionem facere, cüm quidemin res minutas, viles& obfcuras difputationem infumere non pofthabuiffent.Ego autem teftem ei citaui é phi lofophia Anthenodorum, quiin priore de morbis popularibus libro narrat, primum Afclepiadis etate non elephantiafin modo, fed& hydrophobam (quieft aque timor)innotuiffe. Hec cim qui vnà aderaut mirum putarent, fi nous adfectiones tunc démum in natura exftitiffent: non minorem admiyationem mereri hoc vifum eft, tam longo tempore tanta accidentia potuiffent latére.&taméad hoc plerique iaclinabant,humaniorer rati eam effe fententiam, quz naturam in ralibus fané rebus minimé ftudiofam nouádi poneret, neq; eam faceretin corporehumano tanquam vrbe res nouas inolientem, Diogenianus autéaiebat etiam anima morbos ad-: fectionéfqs communi quadam& auita progredi via.^ Et quidem multiplex,aiebat, eft vitiofitas,variáque sudet: anima in fua ipfius eft poteftate, vt fi velit,ab €eamut
9

SYMPOSIACON VIII. 359 ea mutari& verti facilé queat.nihilominus incompofiti motus eius ordine quodam& raenfura con| tinentur,ficvt maris effufiones: nullámque nouum aut veteribus non commemorarum vitij genus erupit. Sane multas cupiditatum differentias,innumeros timoris motus, fexcentas doloris fpecies atque voluptatis formas enarrando quis non defatigetur?
Sed non beri funt iftasucl nunc cdita: Semper fueresquando exfüterint nemo[cit.
to Nedum corpori nouus morbus, aut feró orta adfe] Gio potuerit accidere, quod non habet ficvt animá proprium atqueá fe mouendi fui principium,fed cá natura communibus devinctum caufis cft, eáq; tcm peratum temperie, cuius etiam infinitas intra rermi
I$ nos vagetur certos, velvti nauis quz in anchors ftans hac illac lu&uat. Morbus quidem gigni abfque caufa nullus poteft,neque eft vis vlla que ex nihilo aliquid contraleges nature pofsit producere. difficulter autem nouainvenietur caufa,nifi nouum
20 aerem, peregrinámque aquam& ignotos cibos prio ribus exaliis quibufdam mundis autintermundiis pronunciemus nunc demum innoftrum hunc confluxife. Etenim exiis morbi nobis contingunt;é quibus viuimus: neque funt peculiaria morborum
25 femina,fed iftorum vitia refpectu noftri,noftráq; in
iis deli&a naturam perturbant, perturbationes autem diícrimina habent fempiterna,quz nouis fepenumeró adficiuntur nominibus. nam nomina funt coufuetudinis, adfe&iones nature: vnde cüm hzc
go determinata(intylla varientur,error eft ortus.Sicvt autem in partibus orationis,earumqQ; invicem conftructionibus nouus fubitó barbarifmus aut folcecifmus non pore(t ex(iftere: ita corporis temperamenta definitos babent lapfus& errores: in natura quodammodo iis que contra naturam funt compre henfis. Scité fabularum fcriptores fingunt prorfus infolentia& móftrofa animalium nata ele in pugna | ZLLz ij
u
Sophoc. An» Hg.

*
360 PLVTARCHI gigantum,cüm Luna everfa non folito more&loco oriretur. Qui veró naturam autumant morbos tanquam monftra gignere,neq; vero neq; falfo fimilem caufam fingentes,eo errant mi Philo,quód nimis& magis in morbis pro nouitate& differentia accipi- y unt.Enimveró incrementum& contentio magnitu. dinem poteft& multitudinem apponere: fed fubieum de fuo genere non emouet.quo pacto elephan tiafin fcabiei vehementiam cenfeo effe,& timorem aquz de affectionibus ftomachicis aut melancholi-'9 cis. Mirum veró eft non obferuaffe nos etiam Homero morbum huncfuiffe notum.canem enim rabio fum inde nominat, vnde etiam homines rabidi appellantur." Hac Diogeniano locuto,mediocriter contrà difputauit Philo: méque hortatus eft,vt ve-* terum medicorum caufam defenderem, qui negligentic aut ignorationis maximarum rerum rei peragerentur, nifi ifti morbi eorum atate recentiores exiftimentur. Primüm,inquam,non reGé mihi vi detur hoc fumere Diogenianus, contentiones& re 20 mifsiones non facere differentiam,neque genus mu tare. Hacenim lege etiam dicemus acetum ab acefcente vino non effe diuerfum: nequeamarorem ab acerbitate,neq; lolipinem à tritico, neg; mentham à mentaftro differre.atqui in his evidentes funt qua?5 litatum mutationes,quz deminuendo elanguefcüt, contentione vehementiores fiunt. aut neque flammam aliud quàm fpiritum album, fplendorem quàm flammam, pruinam quàm rorem, grandinem quàm imbrem effc affirmabimus: tantüm vehementia& 3o remifsione ea definiemus.iámq; tempus crit vt ceci tatem nihil à vifus imbecillitate, naufeam à cholera, nifi quód magis minüfve fint, ditare pronunciemus. Atqui hzc rationi nó congruunt. Nam etiamfi admittamus contentionem iftam& remifsionem 35 nuncaccidiffe,nouitatem in quantitate non in quali tate retinétes,codélaborabimus abfurdo. Iam cüm j r Sopho

5
yo
E
SYMPOSIACON VIII. 56
Sophocles de his quz effe non creduntur quiaante non fuerint, haudquaquam inepté dixerit, Vnumuodque genus rerum femelaliquando ortum fuifFW dk 1d quoque probabile, on tanquam é car ceribus emiffos morbos fimul omnes procurriffe: fed vno poft alterum temporis nonnullo intervallo primüm fuiffe natum. Et fufpicari licet eos principio i» corporibus morbos exftitiffe, qui à penuria, cilore vel frigore generantur. poftmodo repletiones, delicatü vi&ü,& voluptates fuperveniffe,que cum ocio& defidiaob abvndantiam rerum neceffa riarum multum prauümg; gignerét nutrimentum: vnde varij fint exorti morbi,qui omnimode inter fe implicati& permixti femper aliquid noui faciant. Etenim quz fecundum naturam funt, eadem ordi-nata funt ac definita:cüm natura aut ordo(it,aut or dinis opus.quod ordine caret,Pindaricz inftar arenz numerum fübterfugit:ideóque ftatim quod preter naturam eft ,id fine termino; deftituitur. Res
20 enim fert vt vno modo verüjinfinitis falfum quidq;
L2
30
dicatur.& rhythmi atque harmoniz certa conftant ratione: erratahominum in voce fidibáfve& faltatione enumerari nequeunt. Sané Phrynichus tragoediz fcriptor de feipfo fic loquitur:
"Tot mibi fubiecit ovatas faltatio formas,
Hyberna flutius quot mare notte daret.
Et ChryGppus complexiones qux à decem fiunt enunciatis,multitudineait ccc CI2222 excedere. verüm hoc refutauit Hipparchus, demonftrans affirmatiuam continere complexartum cccio55,& preterea ci» xL1x:neganté millia cccx,vlteriáfq; 12 CCÉCLII. Xenocrates fyllabarum numerá,quas inter fe compofitz littera faciunt, ftatuit cenriefmillenüm,ac porró ducentorum millium.Quid er3; ge mirum e(t, fi cüm corpus in feipfo tot facultates
abeat,tótque fubinde cibo ac potu introducaptur qualitates, vtatur autem motibus& mutationibus i 222 w

go PLVTARCHI
Ejb.l.
neque tempore neq; ordine eodem conftátibus: ho rum inter fe complexiones nonnunquam nouas& infolentes adfe&iones gignere? Qualem Thucydides fcribit Athenis peftem exflitifie, ex eo maxim colligens nouá fuiffe, quód carniv ora animalia ab- y füinerent efü cadauerum. Circarubrum veró mare morbo correpti(vt Agatharchides narrat)cüm aliis jnauditis accidentibus funt vexati, tum angues exigui qui nati funt exertis capitibus furas& brachia erederent,& ta&ti rurfum carnem fubirent, ac per 10. mufculofa ferpentes inflammationum vim intolerabilem excitarent.ídque morbi genus priüs aut po fteriüs vllis aliis obtigiffe nemo comperit.vt& mul taalia.Quidam cüm diu laboraffet vine difficultate, tandem culmum hordeaceum geniculatum ex- sg creuit.& hofpitem noftrum nouimus Athenis Ephe bum cum multo femine eieciffe beftiolam afperam, multis pedibus celeriter ambulantem. Timonisin Cilicia nutricem Ariftoteles refert quovis anno per duos menfes in fouea quadam fe continuiffe bl. 20 refpiratione oftendentem fe viuere,& in Melones fcriptum eft morbi iocinoris hoc effeindiciü,quód eo laborans mures domefticos accurate obferuet& confe&etur, id veró nunc fieri nufquam videmus. Ideó non mirari debemus, fi quedam exfiftant que 2$ olim non fuere: aut interciderunt nüc, quz antiqui babuerunt.In caufa eft natura corporis que identidem aliam atque aliam fortitur temperiem. Caeterüm acrem nouum,aut alienigenam aquam introdu cere mittamus, quando ita videtur Diogeniano. 39 quanquam eos qui àfe&a Democriti funt nouimus hoc dicere ac fcribere, mundis qui foris fint pereuntibus, corporibüfque alienigenis inde huc defluxu quodam perlatis, fimul incidere principia fzpe peftilentiz& morborum ignotorum. Mittamus 35 etiam fingulares corruptelas quz apud nos ob terzz motus, ficcitates, imbréfve eveniunt:quibus& 1 fpiritus

didi
SYMPOSIACON' VII. 36 fpiritus& aque,cüm terrigenam habeant natu ram, neceffe eft và corrumpantur& mutentur. Muratio
cnem autem ciborum& obfoniorum ac vidus rationis, quanta ea faa eft, non pratereamus, Quippe $; multa eoruin que guflariolim& comedinon folebant, nunc pro fuauifsimis haberi videmus: qualia funt mulfum vino mel,& vulua. quin& cerebrum antiquitus abominabautur& proiiciebant:vnde fa;&um vt Achilles ei Agamemnopé compararet.Noxo uimüs etiam adhuc multos antiquorum guftare cucumerem, peponem, malum Medicum,& piper nonfaftinuiffe. Proinde cim ob bec probabile eft corpora infolito modo adfe&ta effe,& mutata temperie paulatim alterare qualitatem, excrementím q; I. peculiare conficere: tum ordo etiam ciborüimmutatus non leue difcrimen intulit. Quas enim vocant frigidas menfas, ante oflrea crudam laQucá vt concoctu facilem exhibebant. nuncà Platone à cauda ad caput tradu&te prima pro vltimis apponunt.Ma20 gaum etiá illud de prebibitionibus,quas Vvocátpropomata. Nam antiqui ne aquam quidé biberunt ante quàm ediffent. nunc ante cibum captum vino op pletiyhumectato& feruente corpore cibum aggrediuntur,tenuia& acuta víque incidendi praedita ad ay appetitum excirandum ihgerentes, ac deinde aliis vefcentes,. Verüm nulliad mutandum corporà no. uosQ; morbos creandá facultati cedit lauacrorum varietas,quibus corpus multis modis adfe&um,fer riinftar emollitur ac fluit,& à frigore deinde dura30 tur. Qui paululum nos etate anteceffere,, ij(i balneum noftrum foribus apertis introfpexiffent, di€turi erant puto, Signa Pyripblegetbon fubit bac Acberontia feruers. Maiores enim noftri ita lenibus atq; tépidis vfi funt 3f. balneis, vt Alexander Magnus in balneo febricitaos dormiuerit: Galatarum auté mulieres pultem cum fuis pueris inter lauandum ederint, Nunc rabiofis
IIad.1,378.
*
Balnea.
Odyfu, s13.

364 PLVTAR. CHI videntur fimilia balnea,& latrantibus,atque convel lentibus laniantibáfque. acr autem qui in 1is hauritur,mixtum ex humore& igne quidpia,nullam corporis partem finit quiefcere, fcd omnem etiam indiuiduam particulam conturbat, fuóq; à ftatu dimo- 5 uet:donec inflammatos nos& feruentes ipfi reftinguamus. Nihil ergo, Diogeniane,opus eft huic diÍputationi extrinfecus adícitis mediis, aut intcrmundiis: fed re&à mutata viétus ratio fatis virium habct ad alios gignendum,alios abolendü morbos. 1o
Qvarsrio DreCIMA.
Cur autumnalibus fomniis minimum fidei adhibendum fit.
Lonvs cümincidiffet in le&ionem quzftionum Ariftotelis phyficarum ,adipfum Thermopylas allatarum, cüm ipfe multas animo dubitationes concepit( vt folent ingenia do&rinz ftudiofa) tumalios ris impertiuit.teftimonium ferens Arifto- 20 teli,qui dixit multam fciendi cupiditatem multa facere principia. Et fané relique in ambulationibus diurnis queftiones non infuauiter nos oblectauerunt. Quod autem de infomniis fuit di&um,ea maximé iis menfibus quibus defluunt folia,effe incerta 25 & mendacia, nefcio quomodo fe rurfum protulit, cüm Fauorinus à ccena res tra&taret alias. Tuis quidem fociis, meis filiis videbatur foluiffe nodum Ari ftoteles,neque aliud querendum putabát, fed cum eo caufam 1n fru&us conferendam: qui recentes& 30 humore turgidi multum turbulentámq; in corpore fpiritum generent. Non enim vinum duntaxat& oleum recens expreffum in lucernis probabile eft obftrepere, calore flatum quafi flu&um quendá edente:fed& frumentum nouum,& poma videmus tu- 3$ mere atq; diftendi, donec flatus& cruditas eorum
difcutiatur. Cibos porró quofdam effe qui Wi d es
1$

SYMPOSIACON'VIII. 36$
les fomnos faciant,& animam perturbent,teftatum fieri fabarum exemplo,& polypodis capite, quibus abftinere iuberentur qui diuinare per fomnum cuperent. Fauorinus ibi, quanquam Ariftotelis effet $ impenfifsime ftudiofus,& Peripatetice philofophie maximá verifimilitudinis tribueret laudem: tamen tunc fententiam quandam Democriti tanquam de fumo fqualidam detrahens expurgare ac perpolire cepit. Id primó ponebat pervulgatum, vt aiebat De moctitus, vifa per meatus in corpora fuübireac alté Democriti penetrare, ac dum furfum efferuntur,facere vt in fo de vifis ops mno appareant fimulacra.vifa autem ifta vndiquaq;!&?. ferri, delapfa à fupelle&ile, veftimentis,plantis:maximé autem ab animalibus,ob iactationé multam& calorem.eáq; vifa nó modó habere expreffas& formam referentes corporum fimilitudines:(vt Epicurus fentit, eatenus Democritum fequens;atq; exinde ab eius defcifcens do&rina) fed& motuum animi, confiliorum,& adfe&ionum tam lenium quàm vehementium imagines fecum trahentiajita accidere ad animum velvti animata,& fignificare ca opiniones eorum à quibus funt emiffa,cogitationes,co natus:fiquidem articulatas adferentia& inconfufas imagines occurrant.[d autem maxime fieri, quando per acrem lzuem motu feruntur expedito& celeri, Autumnalis veró acr,quando folia defluunt;admodum e(t inzqualis& afper, ideóque vifa varié difiicit,& eorum evidentiam tarditate lationis hebetatam,facit evanidam& imbecillam. ficvt contriab turgentibus& calidis excurrentia multa& velocia, noticias recentes& fignificantes exhibent. Tum j Autobulum leniter renidente ore intuens, Video, » ioquit. te iam velvt in vnbra pugnam contraifthec i vifa meditari:& contra opinionem,tanquam pictu*$5 ram veterem;aliquid conari reprehenfionis.Tu ve: ró,aiebat Autobulus, define fimulare adverfus nos. non enim nefcimus te, quia fententiam Ariftotelis

2 PLVTARCHI
probari cupis,tanquam vmbram ci opinionem De mocriti comparauiffe, Hanc ergo miffam faciamus; & Ariftoteleam impugnemus, que nouas fruges& cara pomaimmerito incufat: quibus ver& eftas pa trocinatur, quando maxim vegete fruges& fuc- 5 co plen(fi quidem Antimaclio credimus)& recentesin cibum vfurpatz, minüs fallacia& vana no bis fomnia conciliant. Menfes veró ij, quibus folia décidunr, iam hyemi propinqui, dum concoquunt frumentum& quod pomorum fupereft, eracilia ea 19 redduntacrugofa,& que ad furorem diuinum incitandi omnem iam amiferint aculeum. Iam vinum quoque qui bibunt citifsimà, Authefterione ho« faciunt mepfe, qui hyemem fubfequitur:diémque illum quo guftatur nouum vinum, nos boni demonis, Athenienfes Pithoegian à doliis aperiundis appellant. videmus autem de mufto feruente adhuc; ne operarios quidem ltaurire; Itaque dona deorum definamas calumniari,& alia via difquifitionem cau fi ingrediamur: ad quam nos ducit temporis nomen,& ventoforum inaniámque fomniorum; Autumni enim extremo nomen tribuitur hoc, vt folia deiicere dicatur, que tum ob frigus& ficcitatem plantarum defluunt: nifi que calida fünt& pin-. gues,vt olez, lauri, palma:aut huinecte,vt myrtus i$ & edera. his enitn tempeties opitulatur: reliquis nonitem. nonenim gluten quo folia continentur permanet, fed vel frigore humoris congelat, velob inopiam& iibecillitatem exficcatur. Equidé quód, vigent adolefcántque planted liabent ab humore 39 áut calore! contrá; iis frigus& ficcitas perniciem ádferunr.Itaque eleganter folet Homerus homines 0dy/ fav. digiti eft humidos fiue fucculentos appellare:& Mia.J, 660 gaudium laid?e:, quod eft concalefcere: contrà 1iad.7,335- fiyidoat& ugvsgop, quai rigoris efficax& frigoris, 3$ pam.^ quod trifte fit aut formidandum. 4X/fac autem&, exire de mortuis dicantur, quód vt eM eos arie
L$'
20

SYMPOSIACON Ix. 363 & aridos traducát. Porró fanguis qui in nobis prin Cipem vim obrinet,fimul humidus eft& calidus:fene&urem vtraque deficit qualitas. videturautem
. ànni circumeuntis quafi fenium effe finis autumni;
5; nondum enim humor appetit ,-& tanten caloris vis
abiit. Ind:cium rei eft non obfcurum,quód eo rempore o5 frigus(imul& ficcitatem corpora funt ad morbos procüiuia. Eft veró neceffe(imul cum córporibus adfici animos,& maximé denfato fpiritu di
uinandi facultatem retundi, qui quafi fpeculum caligine oppleatur. nihilergo evidens, nihil artus ha« bens, nihil'apertum vifis offett is, quandiu craffus, tenebricofus,& compreffus manet.
1o
PLvTARCHI
Sympofiacón,id eft, Convíualíum dífputatíonum, Liber nonus.
ON v s Sympofiacón liber,Sof:i Senecio, continet fermones Athe nis habitos in Mufeis: quia nouénarius numeru$ maximé Mufis có-venit. Quiliber quód plures de: nario hactenus vfurpato quzftio39 nes continet, mirum videri non debet. omnia enim Mufis reddenda eratit que ad ipfas pertinent, nihil ex iis tanquam facrificiis auferendum quibus plura
& pulcriora debemus; AMMONIVS praeturam Athenis gerens,cüm 3; Diogenio forte comparata pueros tenebatur pro, Qucere concertatum ephebos,qui litteras, geome^ triam,thetoricen; muficámque difcebant.Itaq; no

368 PLVTARCHI
biles magiftros ad coenam vocauit. aderant auteni frequentes alij litterati,& familiares feré omnes.5a Vlia.J,$10, né Achilles deiis qui certarent folis iis qui fingularipugna congreffuri erant cenam promifit: volens (vtaiunt) fi qua inarmis ira invicem aut fimultas$ concepta effet,hanc ab uis deponiia conviuio menfeq; communicatione.Aunionio autem cótrarium evenit.nam magiftrorum cótentio inter pocula eft facta multó veherentior: iámq; etiam propofitiones& quzftiones confufe& incompolicz fiebant. 16 Itaque Ammonius primüm Eratonem canere ad lyram iufsit. Qui cüm Hefiodi operum exordium
caneret, rica non dantün efl contentio:— laudaui quód attemperaté id carmen ceciniffet.De. 5 inde de verfu opportuna vfürpatione intulit meu tionem, quz non gratiam modo, fed interdum vtilitatem quoque habet magnam. Statímque inore omnium fuit rhapfodus ille, qui in nuptiis Ptolemzifororem ducentis vxorem, quod facinus videbatur infolens& nefarium, ab his effet orfus verfib. Toppiter uxorem poft bare uocat, atd; fororem. Etalius, qui apud Demetrium regem àcona,cüm ci filium Philippum adhuc puerulum mififfet, prom;$ té cecinit: Hunc fiiun mibi tusceu dignum eft Feradle NobisQ;.cura educere.— Et Anaxarchus in coena malis petitus ab Alexandro j furgens,dicénfque; Ewr.Ordf.— Aliquisntanuferictur mortali deus. Omnium optimé Corinthius puer captiuus, qui cüm patria eius capta Mummius de ingenuis pueris produceret qui litteras fcirenc,& fcripturam eo rum infpicerct, hunc ipfe exarauit verfum: 3$ Odfwo6."Ferd quateri illos,qui tum periere beatos.
commotum enim ferunt nonnihil Mummium ila»» crumaífe,
t
o
30

io
"n
20
2j
3o
3
SYMPOSIACON Ix. 369
€rumaffe, liberófque demififfe omnes pueri huius adfines. Mentio etiam facta eft vxoris"Theodori trz godi, qus? eum imminente certamine fecum concumbere non eft pafla:fed poftquam intrauitad cam vi&oria potitus,amplexa,ficQue allocuta eft: Agamemnonis proles, nunc ifla tibi licent, Exinde multa etiam intempeftiué dicta à nonnullis funt recitata, quód fcire ea& cauerenó effer invtile. Quale eft, quod narratur Pompeio Magno e di£ficili bello reverfo,magiftrum filiz,vt fpecimen ede ret eruditionis, libro allato eam hinc iufsiffz ordiri: E bello rediifti, utinam, in eo periilfes. Caísio Longino cüm allatus incerto autore rumor effet de filij, qui peregr erat,morte, neq; verü com périre, dubitationémq; amoliri poffet:fenator iam grandior natu ei adiit,&: Curjinquit;Longine non contemnis rumorem malignum& fide indignum? cüm noris& legeris illud:
Fama quidem non tota perit uel decipit ulla. Hoffod. fine Qui vero Rhodi grammatico verfum exigenti cum Operum,
in theatro is documentum füz artis ederet, hunc protulit,:
Mox ex infula abi, neque enim te turpior dlter: obfturum eft contumelioféne voluerit iocari, an imprudens errorem commiferit. Hzc quidem tumultum Vrbanefedauerunt.'
QvazsTrio0 SrscvNpA. Cor A principem iater litteras locum
obtuseat. e
Qvazsrrio TzRrTIA. Qua P'oportíone numeri vecalium 2 femiuocalium comparentur,
OQ ETERYVM cum moris effetin Mufeis,vt for(65 ircumferrentur,& qui ea inter fe compone E Aaa
Ira. 428.
i
0dyf 72.

370 PLVTARCHI rentur,alter alteri eruditas proponeret queftiones: metuens Ammonius ne inter fe committerétur qui eandem profiterenturartem, precepit vt citra fortitionem geometra grámatico, rhetor mufico proponeret, idq; vicifsim. Proinde princeps Hermeas|$ geometra propofüit grammatico Protogeni hanc quzeftionem,cur Alpha primum inter litteras haberet locum. Is caufam attulit,quz tradi in fcholis folet. vocales optimo iure mutis& femivocalibusanteire. vocalium alias lógas ,alias breues haberi,alias tO ancipites: de quibus ancipites haud dubié prerogatiuam habeát,rurfum de ancipitibus ordine eam reliquis facile priorem, quz vtriq; preponi, neutri poftponi foleat.tale aüt effe alpha.id enim neq; poft 1ota,neque poft ypfilon collocatum in vná cum iis I* coire vult fyllabá,fed velvtiindignans refilit,fuümque quzritprimordium. iftorum vtri alpha przpofueris,confonabunt,vnámque fuo obfequio facient fyllabam, vtin aufter,aura,maia,Aiax,ac innumeris aliis.Itaque tribus his tanquam quinquertio vincit, 20 plerafque alias litteras eo quód vocalis eft: vocales, quód anceps: ancipites,quód femper eas przcedit,nunquam fubfequitur.Definente Protogene, meappellans Ammonius: Tu veró, inquit, homo Baotus non opitularis Cadmo? quem ferunt ideó 75 alpha primum litterarum pofuifle, quód bos ita Phoenicum lingua dicitur, quem non fecundum, aut(vt Hefiodus) tertium,fed primum inter res neceffarias ij exiftimant. Nihil veró, inquam. fi quid enim poffüm, meo potiàs quàm Bacchi auo me pa- 30. trocinari equum eft.Lamprias enim auus meus aiebat, primam natura vocem articulatam facultate lit tere A efferri.nam fpiritum quiinore eft, maxime labiorum motibus fingi, quibus furfum verfum di-| ductis primo exeat fonus ifte, fimplex admodum,& 35 nullum exhibens negocium, neque lingue operam llagitans vel expe&aus,fed ea fuo fe loco continente emiíDe littera Alpha.
Oper, 403:

SYMPOSIACON IX. 371
te emiffus. itaq; etiam infantes hanc primüm edere Vocem.dictü auté effe 42,quia vox fentiatur:& mulza alia, vt dew, avAsip, àAXAA fav, tum digew&&volyeu je haud abs re fic dida,quód tum hec vox ore éxcidit. $ quin& mutarum nomina litterarum, hac tanquam illuftratione fuz vti cecitatis, vt Beta, Gamma, reliqua: folum Pi carere hac facultate, cüm phi& chi non fint nifi Pi& Kappa afpiratum. Cüm ad hec Hermeas diceret, vtranque fibi rationem probari: to Curergo,aiebam,non tu nobis explicas fi qua fit ra tio numeri litterarum. Mihi quidem effe videtur, idà; colligo inde,quód non fortuitó mutz& femivocales inter fe& cum vocalibus comparatz fuam habent multitudinem, fed fzcundum primam proHW portionem, quam yos arithmeticam vocatis. Cümi enim fint noué,& octo,& Íeptem,fit vt medius numerus zquali intervallo& faperet& fuperetur. Mute. Semivocales. Vocales, Extremorum auté maxi mi ad minimi proportio 7 cf,queeftMufarum ad Apollinem: cüm fcilicet feptenarius huic, illis no» uenarius forte fit deftinatus.& cópofiti extremi duplum medij haud àbs re faciunt: cum femivocales vtrarunque quodam pacto vim participent atquefonum. Mercurius, aiebat, primus deoruni in Agypto traditur inveniffe litteras, itaq; ibin Ae30 gyptij fignü primz faciuntlittere: non rede, meo quidem judicio, muto vocisá; experti animali primum locum in litteris deferentes. Mercurio autem quaternio omniü maximé eft confecratus,& multi funt,qui eum quarta menfis die natum ferant. Pri10-9
|
25
o dupfim oo
35 mümautem inventas xvi litteras, que Punice pro
pter Cadmum dicuntur, quaternio quater fumtus exhibet.& de his que poftmodó d fünt, quaaa 1j

3 PLVTARCHI
tuor Palamedes, quatuor alias Simonides reperit. Jam omnium numerorü primus eft perfcétus terparius,principio,medio& fine conftans:fenarius,quiá 4 omnib. fui partibus zquatur. de his igitur fenarius, à quateruario multiplicatus, primus perfe&tusà pri$, mo quadrato, ipultitudiné xxiv procreauit. Adhuc eo loquente Zopyrio grammaticus haud obfcure deridebat ac fubmurmurabat. ceffante auté, fe non ? continuit quin magnas ifthzc effe nugas diceret. nó enim ratione ahqua, fed fortuito cafu numerum IO & ordinem litterarum qualis eft exftitiffe, ficvt hoc quoq; temere evenerit,vt primus Iliadis verfus toti dem conítet quot primus Vliffez fyllabis: quod ipfum extremis quoq eorü operü verfib.contigerit.
1$ QvarzsrTIO QVARTA. Vtram Venerá manum fauciánit Diomedes.
GECND SN hzc Hermaam aliquid proponere vo leaté Zopyrioni, nos prohibuimus. Rhetorauté;6 : Maximus longeé petita occafione eum interrogauit, "utram Veneris maná Diomedes vulnerauerit.Confc(tim veró vicifsim interrogante Zopyrione, vtro pede claudicauerit Philippus:alia res eft, inquit Ma ximus.nam de hoc quidem nullum argumentü prz m buit Demofthenes: tu fi te ignorare fatearis, alii oftendent quo loco manum vulperatam indicet acutis Homerus. Vifus eft nobis Zopyrio harere:eods tacente Maximum orauimus vt oftenderet. Is ergo, Primüm(inquit) cü verfus hanc hsbeant fententiá: 3o Atqj bac magnanimus Yydides dirigit haftam, ^Tranfiliensqd;, manum fummam ere recludit acuto: facilé apparet fi voluiffet 1xuá fauciare,pihil ei opus fuiffet tranfilire, cüu dextrae fuc louam Veneris ha beret oppofitam. Tum probabile eft voluiffe eü va- 35 lidiorem manü& qua magis teneret'Aeneam quem
ferebat, vulneraré,quaicta eum dimitteret. Deinde cum
Iliad.o 335*

suia
SYMPOSIACON IX. 375 Cümin ccelum rediiffet Venus,fubfannans eam Mineru3,1ta loquitur: Haud dubié Cytherea alicui perfuafjt Achiue, Ibid, 423. NET cucros nimium quos diligit ipajfequatur.
$^ pun manu fpon[am bland? demulcet Acbigant,
Aurcaín extrema fignauit fibula uulnus. Exiftimo autem te quoque optime magifter, cü ali quem difcipulorum comiter demulces, atque pal.pas,non finiftra id manu, fed dextra facere. quo mo do veri fimile eft Venerem blandifsimam deorü heroinas contrectaffe deliniendi gratia.;
fo
QvazsTrio QvINTA.
n Cur Plato dixerit vigefimo loco ad fortem veuiffe ammam Aiacis,
H^:€ cüm reliquos omnes feciffent hilariores, fe v.dereSofpis rhetor Hylam grammaticü videns mce- pub. ftum tacere,(non admodum enim feliciter eires ce 29 debat, ficvbiartem fuam oftentare conabatur) exclamauit, At'T'elamóniadee fola bine procul abftitit umbra: Odyf.5,542 & qui veríus fequuntur, eos pronuncians, contentioreiam voce vltimos extulit. 55— Verbn ades buc,adbibet; meis fermonibus aurcs; Etimentem compefce lubens, animumá; ferocem. Neque difsimulauit Hylas fe prz ira finiftré refpon y dere. Aiacis, inquit,anima vigefimo loco ad forti3o tionéapud inferos ducta, fuam cá leonina commutauit naturam. mihi veró fepead animum áccidunt ' verba comici fenis hac: Preftat afinus fias, quàm qui ualent minds Virtuteyut uideas lautids,ac te, uiuerc.
35 Fum rideus Sofpis, Enimveró,inquit, interim dum inafinos mutantur, fi qua tibi cura Platonis efl,exponenobis, quánam ratione is Aiicis Telamonij
Aaa 1j

374 PLVTARCHIf
animam vigefimo loco à fortitione ad dele&t iuiffe fcripferit.Cüm Hylas abominaretur, vt qui fübfannari fe ob rem non(acis felicicer geftam putaret:fra ter meus excipiens fermonem Quid,inquit! nónne Aiax femper ab Achille fecundus habetur pulcritu$ dine,magnitudine,& fortitudine? eft autem viginti decurio fecundus: decurio inter numeros primas gerit, vt iuter Gracos Acbilles.Nos cü rideremus, Hzc, aiebat Ammonius, fint fané abs te Lampria, Hylam ioco petendi cauía dita: fed quoniam in te 19. munus rationem reddendi vltró fufcepifti, caufam nobis non ludens;fed fzrió-agens profer. Turbatus hec Lamprias, poft paruuli temporis filentium in
Phedro. hanc dixit fententiam, Plato cüm in more hoc habeat, vt per nomnia ludat nobifcü, maximé id facit, 5 quando fabulam aliquá difputationi deanimo admifcet. Its coeli mentem currum vocat volucrem, harmonia conflantem mundi converfionem,& hac nuncium eorum quz przfens apud inferos vidiffet, Erem facit Pamphylium, Harmonij F. innuens his 10 ambagibus, nafcianimas fecundum harmoniam& compingi cum corporibus: digreffas autem abiis, vndiquaquein acrem coire, indéque ad fecundum
* ortum fe conferre. Quid ergo impedit quin eiog iu, quod vigefimum fignificat, dixerit quafi àxastw, V5 quod eft opinabile: quod fabulam fingeret deanima mortui. Semper enim tres caufas Plato attingit, quas& vel primus,vel maximé animadvertit. némpe quatenus fatum, fortuna& arbitratus nofter fo-|. leant commifceri, intérque fe conferi. Nunc autem 30 mirabiliter fignificauit quam vim vnumquodque noftris in rebus habeat, dele&um vitz noftro adícri bens arbitrio: nam virtus& vitium libera funt. quod autem pié viuunt qui re&é delegerunt, contrà qui male, id fatali necefsitate devinciens. for-3$ tium autem abfque ordine difperfarum accidentia, fortunam infinuat educationi& ciuili vite que cutque

SYMPOSIACON. IX. 375
queobtingit* multe noftrorum prxoccupant,
Perpende autem hoc, fortuitorum evo qusrere
effeà ratione alienum.(i enim ratione quadam fors
videatur evenitfe,non iam fortunz,non cafui,fed fa 3 to cuidam& providentie imputari debet.Loquente adhuc Lampria, apparebat Marcum grámaticum aliquid fupputare& numerare fecum, Cüm autem dicendi finem illi feciffec,tum Marcus: Quas Home rus,inquit, animas in Necya recenfet, de hisanima Elpenoris non eftin numerum referenda, infepulto corpore nondum reliquis permixta mapibns,fed in finibus etiamnum vagans. Tirefiz quoq; anima reli quis adnumeranda non eft, .— Cuiuita funt tribuit Proferpina mentent, 9. vitulus foperct.—
colloqueretürque cum viuehtibus& eos intelligeret,priufquàm biberetfanguinem.His ergo fübrra&is fi reliquas, Lampria,numeres,invenies Aiacem vigefimum in confpe&tum veniffe Vlifsis:& hucalludere Platonem.
to
10
QvazsTrio Srxra.
Quid innuat fabula de viclo Neptuno: cz[imul cur T Atbenienfes fecundam diem Boédromioz ni menfi eximant.
Q? ORTO autem omnium tumultu, Menephilus Peripateticus Hylam alloquens, Videtis,inquit, quzftionem hanc non fuiffe fubfannandi con30 tumelizüe caufa propofitam. Sed tuymi homo, Aiace ifto pertinace& infaufti( vt Sophocles appellat) nominis omiffo,ad Neptunum te confer. Hüc enim ille nobis folet narrare fepeunumero vi&um: hacà Minerua, Delphis ab Apolline, Argisà Iunone, in
35. Naxoà Libero patre:& tam vbiq; animo aquo tuliffe fuum infortunium. Nam hac quidem commune cum Minerua habet templum, in quo etiam ara
Aaa iiij

376 PLVTARCHI
Obliuionis eft dedicata. T'um Hylas, vt qui iam ad hilaritatem rediiffet, Id veró, inquit ,te Menephile fefellit, quód fecidam diem menfis Boédromionis nos eximimus,non propter Lunam,fed quód ca die de Atticacontentio Mineruz cum Neptuno creditur fuiffe. Omnino, aiebat Lamprias, quantum ciuilitate prior fuit Thrafybulo Neptunus, quando * non vi&tor, vt ille, fed vi&us* (Hifc ingens eft hiatus. periit enim finis buius que[Honi, € quinq; fabfequentes tot e.Quod enim fequitur, fragmentum eft duodecima, Capitum indicem fabiiciam. G,X.
QvarssTrio SzsPTIMA. Cur lyrica carmina in tres partes diuidantur.
Qyazsri10 Ocrava.
Quo differant intervalla concinna,qua aui dicuntur, à confonantis.
Qvarsrio NoNAa.
Que caufa[it confonantie: C? cuv confonantibus fimul pulfatiá,cantus grauiovi adfcribatur.
QvarzsTrro DreciMA. Cur, cim Solis c? Lune eclipticorum circuituum idem fit numerus, Luna fepius videatur deficere quam Sol. QvaszsTiO VNpzcIMA. Qualefit,quàd dicimur non iidem perdurare ob adfiduum fabSslantia fluxum.
Qvarsrio DvonpzrzciMA.
Vitro(it probabilius ftellarum numerum parem effe, vel imparem.),
iureiu$
LG
L1
29
xi
30
E

SYMPOSIACON Ix. 377
$ureiurádo autem viros decipiendum. Et Glaucias: s Audiui,inquit,ego,hoc adverfus Polycratemtyran pum fuiffe di&um:fieri poteft,vt etiam in alios vfurpatum fuerit.tu veró cur hoc quzris? Quia, inquit $ Sofpis,pueros me hercle videotalos, Academicos ' argumenta rapere. nihil enim huiufmodi ftomachi differunt ab his qui interrogant, párne fitanimpar quod manu continent. Ibi furgens Protogenes,méque nominatim inyocans: Quidáccidit nobis,inYO quit, qui patimur rhetores iftos aliis irridendis luxuriare? nihil ipfi difputamus,neque ftipem huc co ferimus? nifi fortaffe dicent fe communionis inter pocula exfortes effe,Demofthenis laudatores atque imitatores,quitota vita nunquam bibit vinum. Nó y; hzc,inquam ego;horü eft caufa: fed nosnihil exipfis queGuimus.Et nifi babes aliquid potius,videor mihi ipfis propofiturus vnam de Homericis queftionibus legum contrarietate conftantem.
20 Qvazsrrio SvPRnA DzeciMAM "Tertia.
Delegum contrarietate;ex Yliadis libro tertio.
QV ille? Dicam tibi,aiebá,illífq;(imul 25- proponam: proindeanimos attendant. Nimirum exprefsis conditionibus Alexander cum Mene lao fingulari certamine fe congreffurá proteftatur.
Me nunc in medium committite cum Menelao,
De cuntlis opibus decertatum.e7 Youe nata.
Verius nofürm fuerit uictoria, coniux
Hunc Helena;atque omnis mox gaxa[equatur ad edes. Rurfümq; He&or hanc eius proteftationem publi
cé omnibus exponens,tantüm non iifdem vtitur vo 35 cibus:
Aumaiubet"Teucros veliquos,eunttosq, Pelafpos 1,;d.88. Ponere buni Paris; e fe folum cum Menelao Aaa v
Iiad.y,69.

$78 PLVTARCHEI Comnitti in medio-ferro ut decernere pofsint, Villori coniux Helena; omnis gaxcT cedat.
Conditionem accipiente Menelao,iureiurando pa: &um fancitur: fic incipiente Agamemnone:
ibid.z1. Si Paridi dabitur Menelaum fternere letho: Tum gaxam teneat, fitq; illi Tyndaris uxor. Fuluus Alexandrum fi werd necat Menelaus, Dardaníde gaxam reddant Helenam marito.
Tam cüm vicerit quidem,non tamen interfecerit A. 1? lexandrum Menelaus, vtriq; habent quo fe tueátur: cum alteri repofcant,vtpote vito Paride,alteri red dituros negent,quia occifus nonfir. Hzc controveríia quomodo re&ifsimé pofsit diiudicari,& legum repugnantia tolli, non philofophorum eft;)non grámaticorum videre, fed rhetorum litteratorum, quales vos eftis,& orationes tra&antium. Adhec Sofpis:Potior,nquit,& maioris autoritatis eft oratio eius qui conditionem obtulit, legífque vim habet: qui veró oblatam accipiuntjij ius addendi aliquid non habent. Conditio autem non de cede& morte fuit, fed devi&oria. idqueadmodum iuftc. Debuit enim vxor effe Helena pra ftantioris: is auté eft qui vincit. Aliàs fepe melior à deteriore interficitur,vt poftea Achilles periit fagitta ab Alexandro iftus, quem nemo(arbitror) vi&tü à Paride propter mortem dixerit, neque victoriam Paridis,fed iniuftam fortunz fortem. He&or auté ab Achille vius eft etiam priufquam occideretur, cüm eum non fu- 19 ftineret,fed fugeret prz metu.qui enim n6 fubfiftit, fcd fugit,is palam& abfq; excufatione vi&us eft,fa-tctürq; adverfarium fibi virtute praftare. Ideo primüm Iris rem Helenz nuncians inquit:
Vid. 17. De tc proceris nunc decevtabitur baflis: 35 tllius uxor eris quivincet Marte fecundo. Deinde lupiter Menelao vi&oriam proelij tribuit: Sang

SYMPOSTACONHX. y
Sanà nunc pugna fortis uicit Menelaus. Hliad.d,1.
Ridiculum enim fuerit, vi&orem dici qui aliquem* fagitta eminus nihil metuentem, neque fibi cauentem in pede vulnerauerit: Menelaus non mereatur $ vi&orie de Paride parte premium reportare,cüm hic defperata pugna profugerit,& in gremium mulieris fubiuerit:& ex ipfa conditione qui tulerat Pa ris melioreo vidtórque probetur."Tum Glaucias hac fubiecit: Primüm 1n decretis,legibus,foederiJO bus,pa&tis femper pofteriora prioribus plus valere, maiorémque habere autoritatem cenfentur. Pofteriorautem fuit conditio ab Agamemnone perhibita,mortem victiexprimens. Deinde priortantüm verbis, heciureiurando adhibito propofita fuit,& 35 exfecratione adiecta violatoris, non vno viro, fed vniuerfis approbantibus: vt hoc verum& firmum fuerit pa&um,illud rantüm provocatio. Teftatur etiam Priamus, cüm facramento di&o difcedens à certamine ait:
Nouit Iupiter foc.€2 cetera numinacatli,
Vtrum Parcarum trifti uis deftinet orco. norat enim haclege foedus ictum. Ideóque He&or paulo póft inquit:
Ilia,»,308.
?$— Federa noftra quidem Saturnius irrita fecit. Iliad. v, 63,
nam imperfectum manebat certamen, neutro mortuo.[taq; repugnantia quidem mihi videtur pa&torum effe nulla, cüm prius in pofteriore comprzhendatur.qui enim interfecit,vicit: non ftatim interfe39 cit, qui vicit.Et vt in fumma dicam, Agamemnó con ditionem ab Hectorepropofitam non aboleuit, fed
E explicauit: neq; mutauit,fed adiecit quod erat potifsimum, in necando vi&oriam ponens. hzcenim
eft perfe&a vi&oria,relique excufationes& contro
35 ver(ashabent:vt hec Menelai, qui adverfarium neque vulnerauit neque occídit.Vt ergo in veris legum repuguantiis iudices id ampleGuntur quod ni

380 PLVTARUCIHI!
hil habet controver(iz, obfcuriore repudiato: ita hac id pactum cenfeamus potius effe& plus valere, quod finem certaminis exprimit notum,& nulli ob noxium prafcriptioni. Et,quod maximum eft argumentum,ille ipfe qui videtur viciffe, non definens fuga elapfum quzrere, fed vfquequaq; per exercitü obambulans, Nia.» 450— Sicubi Alexandrum formofum cerneve poffet: teftatum fecit vi&toriam imperfectam effe,& non va lere.nam cüm effugiffet Paris, recordabatur Mene- 10 laus fe dixiffe: De nobis utrum morti fors deftinat atre? Is pereat:relíqui bellum mox foluite pace. Itaque neceffe habuit Alexandrum quzrere, vt eo interfe&o certamen abfolueret fuo fine: quem cüm non necaffet,non cepiffet,nullo iure premium victo riz poftulabat. Et quidem non vicit:quod collige re cx verbis eius poteft,Iouem incufantis,& irritos : fuos conatus deplorantis, 1id.6;, Non ef te fuperfm, genitor.crudeliov ullus. Vlcifci iam poffe Parim,data damnat vebar: Difsilit in manibus gladius mibi:miffad, frftra Exiit boftilis finc udlnere corporis bafta. ipfe enim fatetur nihil effe fcutum pertundere,& ga, leam delapfam hofti accipere,fi eum non feriat& in terficiat.
Tbid.yov,
Qvarssrio DrCIMAQVARTA
Quedam de numero Mufarum baud yulga- 30 viter difpptata.:
Do hzc Mufis libauimus, cámque Apollini earum duci pzanem ceciniffemus, accinere libuit Eratonilyram pulfanti Hefiodea de Mufarum ortu carmina. Finito cantu Hérodes rhetor, Auditein- 3$ quit. Qui à nobis avellunt Calliópittijcum regibus
x eam verfari aiunt: non(puto)fyllogifmos diffoluen tibus,

|
$
Fio]
ly
20
2$
30
35
SYMPOSIACON IX. 5
tibus, aut declamantibus vel difputantibus,fed ifta agentibus,quz oratorum& ciuilium funt virorum opera, De ceteris autem Mufis Cleo exornationis genus introducit: nam Klea funtlaudes,& Polymn*a hiftoria: eft enim mnaajid eft memoria multaram rerum.aliquando etiam omnes tanquá in x Mu fas mneias vocari dicunt. Ego mihi Euterpz etiam partem aliquam vindico: fiquidem verum eft quod dicit Chryfippus,ei forte obtigiffe gratiam& oble&arionem colloquij. non enim minus colloquia, quam caufas forenfes& deliberationes trat orator: cüm noftra ars habeat rationes benevolentiam captandi,patrocinandi,defendendi. maximé autem laudationibus vtimur& vituperationibus: quas fi artificiose vfurpamus,non vilia neque parua confequimur: fin imperite&(inearteexcidimus. Nam
illud,
Prob Tupiter,cuntlis quam carus honoratus; Od n, 5$.
Hicmortalibusefl,——*
autem magis,vt quiin colloquiis concinnitatem ha beant, perfuadendi facultatem& venuftatem arbitror convenire. Tum Ammonius: Iniquum fit Hero des,inquit,tibifuccenfere,&»* manu Mufas apprehendentibus. Amicorum enim res communes funt. Ideó multas Mufas genuit Iupiter, vt affatim omuibus bona haurire liceret. Neque enim venatu, militia,nauigatione, aut manuariis artibus omnes indigemus: eruditione& fermone opus habemus omnes,
Q uicund; terree munere uefcimur, Itaque vnam Mineruam,vnam Dianam, vnum Vul. canum,Mufas fecit multas. Cur veró nouem,neque plures aut pauciores fecerit,ecquid nobis edifferes? nam id arbitror tibi effe meditatum,ita ftudiofo Mu
farum,& multo in iis colendis. Quid autem,inquit Nowem qua Herodes, in hac re eft reconditi? In ore omnes ha- /6numeras
bent

$92 PLVTARCHI
bent nouenarium numerum,& nemo non eum dez
- cantat, vt qui primum fit primi imparis quadratum,
& impariter impar, fcilicet quia in tres equales diui daturimpares. EtAmmonius in lenem folutus rifum: Viriliterjin quit,bec memoria repetiifti.atque y his id quoqueadde,numerum hunc€ primis confatum efie cubis vnitate& octonario: rurfümque alio modo é duobus triangulis ternario& fenario,quorum vterque etiam perfeduseft, Sed quid hoc ad Mufas magis quàm ad reliquos pertinet deos: vt IO Mufas habeamus noué, Cereres,Mineruas, Dianas non item? Non enim exiftimo id quoque tibi perfuafum effe, Mufas tot effe, quia matris earum nomé totidem conftet fyllabis.Càm rififfet Herodes,& filentium fa&um effet, Ammonius nos hortatus eft vt €cufam quaereremus. Itaque frater meus ifthzc dixit. Antiqui tres agnofcebant Mufas: huiáfque adferre demonftrationem apud tot tantófque viros, indoi eft& invrbani. Caufa fuit,non quam nónulliadferunt, quód cantus genera tria fint,diatonon nempe,chromaticum,& enharmonium;neque terminiintervalla continentés,ima nimirum,media,& fumma chorda.Sané Delphi Mufas fic appellauerüt, non re& vni fcientiz,aut portioni potiiis fcientiz, inuficie inquam harmonicz,id nomenaccommodátes.Enimveró prifci,vt mea fert opinio,cüm obferhallent omnes fcientias& artes qux ratione& ferfnone abfoluuntur,in tribus MCN géneribus,philofophico,otatorio,& mathematico: dona hzc fe-"
M
Philofophi cerunt trium deorum,quas Mufas dixerunt. Póft,&
duific.
fub etatem Hefiodi; cm iam facultates ift latiüs
- fe proferrent: in partes feu formas cüm diuiderét,
animadverterunt vnáquángq; ttia in fe continere diferimiwa.fcilicet ineffe in mathematica muficam,arithmeticam,geometriam: in plülofophia differen-$5 di vimymorum& vité rationem, nature confiderationem; in oratoria primüm exornationis exftitiffe, deinde

SYMPOSIACON' IX. 35
deinde cófultationis, vltimó iudicialem facultaté, quorum omnium cüm cenferét nihil deo,Mu(a,melioríq; principio& prafide carerejbona ratione totidem Mufàs non fecerunt,fed agnouerunt.Sicvt er £0 nouenarius in tres diuiditur terniones, quorum quivis denuó in tres vnitates fecatur: ita vnicum& commune eft, orationis circa veritatem rectitudo: diuiditur autem in tria genera, quorum vnumquod que in tria fingularia diducitur: quorum vnicuique 1O fua obtigit Mufa, eius fouens ornánfq; facultatem;. Non enim puto à poctis me& aftrologis reprehenfum iri, quód earum artes omiferim: cüm nobifcum hoc fciant aftrologiam geometriz, pocticam mufic effe adiü&am.His dictis, Trypho medicus: Qui, V5 ait,fa&tum eft, vt noftre arti Mufzum occluderes? fübiecit Dionyfius Melitenfis: Multos tu excitas ad culpandum Lampriam. nam& nos agricole Tha laam nobis vindicamus, plátarum& feminum bene germinantium(hoc eft thallan) curam ei conferua10 tionémg; infcribentes.Atquiinquam tum ego,non re&é hoc facitis. Vobis quippe eft Ceres Anyfidora,& Bacchus qui arborum curam gerens, caftum auget frugum fplendorem, vt ait Pindarus, MediCos etiam habere Aefculapium prefidem fecimus,& 25 Apolline Pzane vti vbique,nufquam Mufarum prin cipe. Etenim verum eft quod Homerus ait,omnes liomines deorum indigere ope:at nonomnes omnium, Verüm hocmiror quomodo fefellerit Lampriam,quod Delphi dicunt.nimirum Mufa apudi20 pfos non neruorum, non fonorum cognomines haberi: fed càm trifariam diuifus(it mundus,primam effe portionem ftellarum inerrantium,fecundam errantium, tertiam eorum quz infra Lunam funt. has omnes interfe effe confertas ac compofitas harmo35 nicis rationibus,& cuivis Mufam cuftodie caufa pré pofitam,primz hypatam feu fummam,imz neten fi ueinfimam,mediz mefen,que iis interieda cótinet,
.*

s.derep.
Necefsitas.
384 PLVTARCHI vnáq; circumducit(quantum fieri poteft) mortalia cum diis, terrena cum cceleftibus. Idq; etiam Plato involuto fenfu innuit per nomina Parcarum, alte ram Atropon, alteram Lachefin dicens. nam octo
fpherarum converfionibus,totidem non Mufas,fed e
Sarenes prafecit. Ibi excipiens fermonem Menephilus Peripateticus: Delphorum, inquit,ratio vtcung; probabilis eft.Plato autem abfürdó,qui fempi ternis& diuinis circuitibus loco Mufarum Sarenes
infixerit, genios noa valdé humnaos aut benignos: ro
Muíàas vero aut plané omiferit, aut Parcarum affece rit aominibus,filiafq; Necefsitatis appellauerit. Aliena enim eftà Mufis Necefsitas, amica iis Suada, quz multo magis, puto, quàm Gratia Empedoclis intolerabilem odit Necefsitatem. Omnino;aiebat Ammonius, qu£ caufa nos inuitos& cótra confiliü animi cogit facerealiquid. At Necefsitas apud deos non eft intolerabilis,non refradtaria, non violenta, nifi malis.fed ficvtlex iu rep.optima optimum efti1$
ta diis Necefsitas immutabilis eft& ineluctabilis,?o
o ei non poteft accidere artim »P
partim quia mutati olunt. Caterüm Homericarum
quia mutatam dijn
Sevenet. Sarenum fabula preter rationé nos terret.nam pocOdjf 4167 ta quoq; re&té per ambages fig
enificauit Mufices earum vim nó inhumanam neq; perniciofam illam:fed qux hinc ilthuc abeuntib. animis, vtapparet,& poft mortem vagantibus ingeneret amorem coleftium ac diuinorum,obliuionem veró mortalium, detineatq;& incantet oblectando, prz gaudio fequentes & vnà circum volantes.ná huc ad nos obfcura quedam velvti echo Muficz illius perveniens,rationib. excitat& admonet animas eorum qua ifthic funt: circumventas& ftipatas carneis fepimentis& adfeGionibus x. Abimaautem ob indolis bonitatem fen tit& meminitjitáq; adicitur, vt ab infanifsimo amo
re nihil differat eius defiderium, cupientis neq; tamen valentis fefc corpore
exfoluere. Neque tamen ego
2j
9$
35

20
2j
SYMPOSIACON IX;,
ego ifta plané ample&or. Sed videt mihi Plato, ficvtaxibus nomen fufi& coli, vertebra ftellis, ita Si renum quoque hac vocabulum Mufis infolenter im pofuiffe,quafi diuina Manibus annunciantes.quem. admodum Sophoclis Vliffes aitadveniffe Pborci puellas; Manibus qui iura dat.
Mufzautem funt o&o globis, vna locum ponéterram eft fortita. Quz oo Spherarum revolutioni. bus prefuünt, ez errantium ftellarum adverfus inerrantes& ipfarum invicem conferuant harmoniam, Vna que locum Lunz& terre interie&um cuftodit, atque obit,ea mortalibus gratie, rhythmi& harmo niz(quantum horü eius ipfos recipere natura finit) indit facultatem ac rationem,& ciuilem perfuadendi, qua focietas humani generis adiuuetur: demul. cétq;& fedat animorum tumultus» Vagantéfq; vel. vti ex auiis revocat placide& componit,
Sed que cara Youi ton funt,
Corfternantur;ubi audiunt Pieridum uocem.
vtaitPindarus,— His cümacclamaffet Ammonius more fuo verfum Xenophanis,
Via probabiliter furit dia; propinquas, ueris, iufsiffetà; vnumquenq; fuam dicere fententiam: ego paululum moratus ficvt;inquam;Plato nominib. tanquam veftigiis deorum fe facultates putatinvenite: ita nos quoque fimiliter imponamus calo&
rebus coeleftibus Vraniam Mufar, quz à coelo no39 men habet.Et probabile eft res ccleftes non multa
35
aut variaopus habere gubernatione: quandoquidem iis vnica& fimples caufa eft natura, Vbiverà multi errores, multa contra menfuram evenientia, multa deli&a: eó iam o&o Mufz funt transferendz,quarum aliaalij vitio medicetur. Porró cüm vitz noftrz pars alia feriis aliaiocofis rebus tranfigatur,& vtrique opus fit vt hoc M atPyth,

Mwfz quibus rebus
préfitie.
g86 PLVTARCHI
que moderaté: feria vidétur Calliope, Cleo,& ThaJia,qua nos ad noticiam deorum iatroducit;procurare,& ad bene gerendam rem auxilio effe. relique autem id quod ob imbecilliratem noftram adimmoe deratum& ferum aliquid iam inclinat,non negligere fed faltstione;cantilena,& chorea inodos haben te luos, harmoniáque& ratione temperatum mode fte excipere, atq; compofita oble&anione profequi. Egoautem,cüm Plato fiogularum actionum duo fta tuat priocipiaynfiram voluptatum appetentiam,;,& adíciticiam extrinfetus opinionem quz bonum.cócupifcar: alterámque interdum affc ctum, alterum rationem appellet: quorum vtrunque varias rurfus habeat differentias: ambo ifta video magna& diuina prorfus moderatione opus habere.- Nam rationis ftatim alia facultas eft ciuilis& regia; cui Hefiodus Calliopam przficir. ftudium honorum Clao maximé folet collaudare& ambitioni alacritatem addere. Polymnia difcendi memorandíque facultatianimg preeft. itaqueSicyonijetiam vnam de tribus Mufis Polymathaam dixéreà multiiugó difcendi ftudio. Euterpz nemo non confiderattonem veritatis de rebus naturalibus adfcripferit:cüm nul las vel puriores vel pulcriores vlli ahj gener: reliuerit voluptates&oble&ationes. Quod ad cupiCC attinet, Thalaa hominem de fero fociabilem facitin conviuiis. ideó qui amice& hilariter compotant,cos thaliazan dicimus,non qui per vinü culamcommittaot.—Libationibus autem que fiunt concubitui Erato intereft, vt cum ratione& tempeftiué is fiat perfuadens, tollitque inde voluptatis molliciem& nimios ftimulos, facítque vt in amiciciam& fidelitatem, non in contumeliam& lafciuiamresexeat. Deniqueaurium& oculorum oble&atio,(iue rationi magis,fiue affeGtioni fubitz conruit:(iue communis amborum eft: eam reliqua
dux Melpomene& Terplichoreita componunt, vt altera
1IÓ
"9
19
3o
35

SYMPOSIACON Ix 387
itera non fit incantatio quzdam,fed lzticia: altera non praftigie,fed delectatio.
: Qvassrio SvpPRA DzecriMAM Quinta. Tres eff? faltationi paries, Lationem,[Deciem flens tationem. tum quid fit vnum quodque hborumsc? quid poetice cum faltatione fit commune.
? DEN»ps pheentaque pyramis dicitur** omnibus faltando vincentibus premium. Arbiterauteti cum. Meiifto pedotriba decernebatu£ Limpriás frater. Nam pyrrichen ille commode faltabat:& manibus gefticulans in paleftra videbatur reliquos fuperare pueros. Cüm autem faltarent mul tialacriüs quàm artificio mufico convenientiüs 2 duos qui probabantur,& concinnitatem ftuderent referuare, quidam rogauerunt,vt lationem vnam ex alterafaltarent.| Quzfiuit ergo Thrafybulus ex *? Ammonio;quidnam fibi vellet nomen lationis: occafionémque przbuit plura ei departibus faltationisdifferendi. Dicebat veró Ammonius faltationis tres partes haberi, phoran;fchema, dexin(qux fortafsis Latine lationem, fpeciem, oftentationem *5 dixeris.) Saltatiouém enim é motibus& habitibus. (fchefes ipGi vocant)certis conflare,vt cantilenám 8 fonis& intervallis. Hacautem quies fiue manfio finis eft faltationis. Moribus ergo nomen lationum tribuitur: habitus fiue difpofitiones, fpecies appel. 7? lant,in quas motus ifti definunt, quando Apollinis; aut Panis,aut Bacche alicuius exprimentes formam corpore& eius difpofitione(quod artis eft)fic conquieftünt. Tertium,Giue demon(tratio id eft;fiue oftentatio(dexin puta) non imitatio efl,fed re vera 35 interpretatio argumenti. Equidem poéta: propriis nominibus demonflratiué vtuntur, quando Achil.em, Vliffem,coclum;terram nominant, ficvti ea vul:: Bbb ij

488 PLVTARCHI
gó appellantur. vt autem maiorem vim verbis cóncilient,& imitationem aliquam exprimant: nouandis vocabulis& translationibus indulgent:quando aquas infra&tas fcribunt niapífay& nxxn&fau& tela ferri vaz(utvo x pl&eaz,& de pugna vbi in neutrá$' partem inclinat victoria, Teac Voufyu ntsquMis yx.—— multas etiam compofitiones nominum carmini aptant imitatione aliqua conftru&orum,vt apud Eu ripidem Gorgonicida volans fub Iouis diuum xthe rem.& de equo Pindarus: Quádo ad Alpheum corpus&xwriro(ftimulo non compun&um)przbuit.& de curruum concertatione Homerus: Agueeret dt ao xen qVAAT MA RAATITADU TE 1 Tameie ünvmédkoriy aVexev.—— Eodem modo in faltatione fchema formá imitatur & exemplar: latio autem fignificat aliquem animi motum,actionémve;aut facultatem. deixes adhibét ad res ipfas manifeftandas, coclum,terram, propin- 20 quos, quód cüm fit ordine quodam& numero, adx finitatem habet cum vocabulis pocticis, que ornaté& polité efferuntur.qualia funt,
to
*— Kex Ost eidollu auno B pagérT. Ággodlislo,; Sghevt xguees qawoy nM Auloylw, EaAdwes dt ytovao Fgugemónat facis, - f,—z NAT«" Aüple ao, molde ve p Alonoe Immtoxagunee Nifi enim fic habeant carmina,nimis pedeftria vide buntur& malé dimenfa,qualia funt: jo Éykwovzo$ A Hgaxair, züdl Y grros, à TÀc werig, n] odp od wie BaeiMáe ot Ad Au, Kal wpéyeven noni] db EAM OAvjmid dee, Huiufmodi enim errores etiam in oftentationibus 5 committuntur,fi non probabilitatem& venuftatem
decoro fimplicitatíque adiunctam habeant. Deniq; Simoni

L] SYMPOSIACON IX 538
Simonidis huc poteft transferri didtum,vt poefislo* quens faltatio, hzc tacita nominetur poéfis. quod ille in pi&urz cum oefi vfurpauit comparatione. Quanquam profecto neque pi&ura poéfis vtituro-* $. pera,neque poefis pictura: faltatorie arti& poeticz maxima coniunctio& communicatio eft. przciu&in carminibus quefàltantibus accinuntur ambe eiii figurarum& nominum imitationem conficiunt.Videri autem poteft,ficvt in pi&tura,poema10 ta(imilia effe lineamentorum quibus circumícribütur formz* oftenditautem iftis hyporchematis ma ximé laudem fibi parauiffe,& feipfo fuperior fuiffe in animis ducendis, quia altera alterius opem requi rit. Nam illud,* 5 Aakaasov Vazov,y uot A MURAT yai Aufl udvos qectt uto noi emuMy[Aog iouuy. aut illud: Ofer ada Adriav adiutor uieliov maa?* ao— Üaxezov xspkra Up udo uomiay vAdgu, 0d d p axi gppotam erf tov kp wan sot er elutv, & que fequütur.tantüm n6 enim videntur hzc poe mata difpofitionem faltationis provocare,& pedes manüfque, atque adeó totum corpus quafi funicu25 lis quibufdam cantu fuo trahere& intendere,quod his cantatis quiefcere& continerefe non pofsit. Ipfe quidem non veretur haud leuioreinftin&u ad faltationem quàm ad poefin ferri.& cum fenuerit,
Nunc facilem faltum noui pedum adrifcere inquit.
39 Cretenfem vocant modum. Enimverónulla maior, deprauatio muficz vllam partem occupauit noftra ztate,quàm faltationem.ideóq; ei id áccidit, quod metuens Ibycus dixit: Metuo ne aliquo adverfus homines deli&o honorem ab hominibus redimam.
35 Etenim faltatio adfcita ad fodalicium vulgari quadam poetica, focietate coleftis illius poefeos amiffayn ftultis& attonitis theatris obtinet táquam
Bbb ij

"T TLVTAR CHI
tyrannus fubiugata fibi quadam exili mufica: omné autem apud prudentes& diuinos viros perdiditre vera honorem.Hac fere, Sofsi Senecio, funt vltima eorum, quz tuncin Mufais apud bonum|Ammonium fuére difputata. f
PLvTARCHI
Eroticus, hoc eft Amatoríus,líber.
mExzxxc- eSULAvIANYVvs.In Heliconeais Au Sf robule fermones de amore fuiffe
í E habitos, quos vel confcriptos abs
|| te vel memoria cóprchentos,quód
de iis fubindeé patre quafiuifti, nunc nobis rogatu nollro es enunciaturus, Avrosvrvs. IloHeliconeapud Mufas, Flauiane, Amatoria agentibus 2G "Thefpienfibus. nam certamen quinquennale cclebrant vt Mufis,ita etiam Amori, magnifice admodü &fíplendidé. Frav. Scífne quid petituriabs te fimus: quotquot ad audiendum confluximus.Av T, Non,fed nouero vbi dixeritis.' Frav. In prafen- ae tia noli fermoni inferere prata& vmbras, ederz que
& aque difcurfus,aliáque id genus,que nonnulli in locorum defcriptionem trahentes fatagunt Platonis Iliffum& viticem illum lenitérque furfum emiffum herbam ftudiofiós quàm rc&tiüs tranffcribere. 4o Avr. Neque veró,mi Flauiane, narratio his opus habet exordiis, ipfa ftatim occafio, vnde cepta fuit difputatio,chorum flagitat,fcenáque indiget,& reJiquanihil à dramate abfunt. precemur modó matrem Mufarum,vt propicia fit,nófq; in fermone cómemorandoadiuuet, Pater,cum iamdudum;ante 3$ nos natos, matre recéns du&a ob difsidium quoddam& rixam quz parentibus eorum inciderat vej niret
Pedro.

ps."
niret Amori facrificacum, matrem vnà ad fftivitatem id duxit: hnius enim erat vorum& facrificium, Domo fecum comites habuit familiares,"Theípiis aurem invenit Daphneum ÁArchidami F. qui Lyfandram Simonis filiam amabat, omniümque procorum gratia primus erat: Soclarum quoque Ariftionis F. Tithora venientem.aderat etiam hofpites, Procogenes Tarfea(is,&Zeuxippus Lacedemonius, De Baeoris notorum plurimos aiebat pater ibidem
1o fuiffe. Biduum itaqueaut triduum ea in vrbeplaci25
dé philofophando 10 paleftris& theatris vnà exegerunt. deinde fugientes moleftum citharaedorum certamen prenfationibus&(tudiis prezoccupatum, plerique tanquam ex hoftico caftra moueutes in He
1; liconem fe fubduxeruntr,& apud Mufas. diverterüt.
Prima luce veneruntad eos Anthemion& Pifias, viri cclebres,& vterque Bacchonis,qui formofus vfurpabatur, neceffarius, ac quodammodo ob benevolentiam eius difcordes. Resitababet.Erat The20 fpiis muliergenere& opibus pollens Ifmenodora,
& qux reliquo tempore pudicé vixiffet: nam haud fatisdiu vidua abfque crimine manferat, quanquam etate integra& formanon poenitenda, Ceterüm evenit, vt cuiufdam Bacchonis amice& familiaris mulieris filio fmenodora vxorem ambiret puellam quandam Bacchoni cognatam. ergo quia fzpe cum eo colloquebatur& vnà erat, adfecta nonnibil eft amore adverfum adolefcentem: cámque&audiret de eo dici in bonam partem,&ipfa humaniterloqueretur, viderétque multitudinem generoforum amatorum, amare eum cepit. nihil veró indignum fe ip(a facere cogitauit, fed contracto matrimonio vitam cam Bacchonedegere. Quz res cüm perfe videretur infolens,tum mater quoque adolefcentis
; fufpe&am habuit domus maicftatem filio grauiorem: quidam etiam zqualium& venstionis focioTum£o quód ztas Ifmenodorz non cum ipfius ado Bbb uj
AMKAKTORIVS 39!
Tfmenodora Baccho.

39t PLVTARCHI
lefcentia congrueret Bacchonem terrentes,& di&e riis inceffentes, difficiliores matrimonij oppugnatores iis ipfis fuere qui ferió id diffuadebant. Tamé Baccho aliis omifsis, Pafiz& Anthemioni quid ex 1e foret deliberandum dedit: quorum hic iam feni- f orjàuüiculus eius, Pefías amatorum acerrimus erat, 1déóque nuptias pro virili impediebat,& Anthemionem culpabat,qui Ifmenodorz adolefcentem proderet.Contrà Anthemio eum malé aiebat facere,& €cteroqui probum, hec emularivitiofosamatores, 10— dum domo,matrimonio; rebüfque magnis amicum priuaret,vtis horum rudis& adolefcens diutifsime 3n palzftris fe nudaret, Ergo nefe invicem irritantes paulatim excandefcerent,advenerunt arbitrium patri& qui cum eo erant deferentes. De reliquis a- 5 micis tanquam de compofito Pafize Daphnzus patrocinabatur, Anthemioni Protogenes. Quicüm effuse infe&aretur Ifmenodoram: ó Hercules, inquit Daphneus, quid non exfpe&emus, quando etiam Protogenes adeft bellum amori facturus? cui?O feria& ioca omnia circum amorem& propteramorem funt: cuius caufa oblitus litterarum,oblitus pa triz eft.à qua nó quinq; duntaxat dierü fpacio abeft Laij exemplo: qui tardus fuit& terreftris amor. Tu
us veró,Protogenes, amor Cilicia vfque Athenas 25
—dlsprapetesvotans— trans mare ad volauit, Vt formofos viferet,cámq; iis oberraret. Videbatur autem principió talis quedam caufa Protogeni fue fuiffe peregrinationis. Oborto rifu,Protogenes: E- 59. 8o veró, inquit,tibi videor nunc amorem impugna r6,non pro amore propugnareadverfus intemperan tiam& libidinem,quz turpifsimis/fa&is atque affeibus in honeflifsima fe nomina intrudit?Turpifsimum veró vocas,aiebat Daphnaus, nuptias,& viri 3$ € muliere cófuetudinem? qua nulla eft aut fuit vnquam fanctior coniun&io.Hzc quidem,refpódebat id à Protoge

mi
AMATORIVS 193
Protogenes, ad generationem neceffaria non male laudibus vehuntlegum latores,& apud multitudinem przdicant. Veri amoris ne minima quidem par Impre,im ticulain gynzceo exftatinegóque ego nos dum ad- coniugis. verfus mulieres aut virgines afficimur, amare. Nam neque mufca lac, neque fauos apis amat: neque faginatores& coqui benevolentiz caufa vitulos& aues in tenebris faginant.fed quemadmodum ad cibum natura moderato& fufhiciente ducit appetitu: nimius iam vitium ingenerat,quod gulofitas& helluatio dicatur fané. ita comparatum eft natura, vt vir& mulier mutuó à fe voluptatem expetant:qua veró ad hoc mouet concupifcentia, vehementior fa &a& effrenis, non convenienter amor vocetur. 15 Amor enim vbi generofam adolefcentis attigit indolem,in virtutem per amiciciam definit:his autem cupiditatibus, quib.mulier& vir fe invicem auent, fi res optime cadat, licet corporis voluptate potiri, & formz ztatifq; fruétum percipere. ficvt Ariflip20 pus teftatum fecit, qui Laidem apud fe vituperanti quód nonamaret,refpondit. A vino quoque&pt Íce non putoamari me tamen vtroque libenter vefcor. Nam finis concupifcentiz voluptas eft& fruitio:amor exfpectatione amiciciz amiffa, non vult 15 permanere, neq; colere formz gratiaid quod mole ftum eft,neq; id quod floret, finon fru&um ingenij ad amiciciam& virtutem commodum efferat. Audis tragicü quendam maritü hac vxori dicentem:
Odifti? ego me inuifum facild patiar tibi,
Lucro meamá; ducam contumeliam. Nihilo magis hoc amator efl, qui nonob lucrü, fed rei venere caufa perfert vxorem prauá& inhumanam. ficvt Philippides comicus Stratoclem oratogg rem deridens fecit,
Aucrfze vetrà uerticem quam uix amas? d Sitamen hic quoque adfe&us fit emer nominádus, Bbb v!

304 PLVTARCHI
effeminatus& fpurius,& in gyneceum tanquam ad
Aquila. Cynofarges pertineos:(immo ficvti aquilam quan, dam dicunt genuinam& montanam, quam Homerus nigram& veaatricem vocauit: alia autem funt fpuriarum genera, quz circum paludes captant piÍces& auesignauas,& fepe cibi egentes lugubrem
edubt prz fame fonum) genuinus amor eft puero rum:nó fulgens defiderio,vt de virgineo Anacreon ait,neq; vnguentis delibutus: fed nudum eü& abfque mollicie videbis in fcholis philofophorum aut circa paleftras& gymnafia,ac venationes adolefcen tum,acuta& generofa admodum voce ad virtutem eos exhortantem qui digni funt accuratione. mol]em autem iftum& domo affixum invenies in mulierum gremis& fpondis verfantem, femper mol. lia confe&anté,& voluptatibus indulgentem à fortitudine, amicicia, inftin&u animi diuino alienis,di gnum qui damaetur. Damnauit quidem Solon, qui puerorum amore& ficca vnctione feruis interdixit, concubitu mulierum non item. Eft amicicia de rebus pulcris& fcitis: voluptas vulgare quippiam & illiberale. italiberalenon eftà feruo amari puerum.non enim hic amor nocet,vt mulierum. Plura 4 dicere cupienté Protogenem reprefsit Daphnzus, inquiens: Re&té per Ioué Solonis eft à te fada ment10:cóque vtemur iudice amatoris: Ad'Tbebas pueros in floribus expete amanis, Et femora,€ dulcis corporis,— Adiungeetiam Soloni Aetchylum: 3o Femoris bonorem non veucritus. es tamcn Ingrate mi pro tot frequentibus ofculis.
Alij derident eos,ti velvt facrificuli& arioli amatoProcziugio res iubentin femora& coxam infpicere.Ego autem bondié,. hocpermagnum pro mulieribus argumentum cen- 35
feo. Sienim confuetudo naturz adverfa cum viris
nihil adimit amatoriz benevolentiz,ueque eam lzdit:

AM A"T ORLINX'. 39f
dit: multo magis probabile eft mulierá& virorum
amorem nature opera vtentem per amiciciá ad gra
tiam pervenire. Quod eoim,Protopenes,mulier viro obfequium przítat,gratia fuit ab antiquis di&ü, P quo fenfa Pindarus dixit Vulcanum à Iunone fine gratiis natum:& quz nondum tempeftiua nuptiis effet, eam fic compellat Sappho:
Videremibi parua c[fe puella, ey gratiarum expers. Et ex Hercule quidam quarit,
PO— Any puellam cognouifti, an gratia?
Mafculorum autem concubitus, fi cum invito fiat, violentus eft: fi cum volente, coni. n&us molliciei & infaniz fecundum Platonem& velluinus ac natur? repugnans,omninóque ingratus, fedus,& nihil babens venuftatis. Itaque arbitror Solonem iíta fcripfiffe iuuenem adhuc,& femine turgentem, prove&a autem atate ifthuc:
5
Grata mibi N eneris nunc funt, c7 dona yai,
1o Mufarunta;: uiris dant ca leticiam. Ccüm iam velvti ex zftu& tempeftate pueriliá ámorum vitam in traoquillitate matrimonij& philofo-phiz collocaffet.Enimveró fi verum querimusProtogenes, vna& eadem eft amoris erga mulieres& *$ pueros adfectio. Si autem contendendi du&us ftudio divellere vis: grauis culpe damnabitur puerilis amor. qui cüm tardé in vita,& intempeftiue, quafi Ífpurius& occultus cxftitiffet, genuinum amorem expellat. Heri enim, amice, aut nudiuftertius poft 39 denudationes corporum adolefcentium in gymnafia Obrepens, tacitéq; illiciens& provocans, paula tim deinde in palzftris pennas adeptus,non compe fci porrà poteft:fed cótumeliofà circüfcribitamorem illum coniugalem, qui generi humano immor» $talitatem parat,naturam noítram peffum euntem illicó refufcitans generando. Is veró mafculorum amorem voluptaté inficiatur, pudore& metu com4

396 PLVTARCHI pulfus. cümque opus ei fitaliqua prafcriptione honefta dum formofos confectatur: culpam amiciciz ac virtutis prztexth velat. Itaque in puluere verfatur, frigida lauit, fupercilium attollit, philofophari fe ait& pudiciciá feruare foris, legis fcilicet metu. atno&u& perocium Pomum veimoto dulce cuftode eripit. Si veró, vt Protogenes ait, non eft uerilis amoris communicatio rei venerez:quomodo amor eft Venere abfente, cui dez forte hoc obtigit vt amorem ro, foueat,qui honorem& vim tantam omnino nandifcitur, quantam illa tribuit. Sin eft amor abfque venere,tanquam ebrietas fine vino& ficulneo aut hordeaceo potu, is abíque fru&u& fiue turbabit,faftidiofüfque erit. Hzc cüm effent dicta, pra fe tulit haud obfcuré Pefias,fuccenfere fe Daphnzo,& eius fermonem iniquiüs ferre. Cámq; is paululum conticuiffet,Proh Hercules, inquit Pafias, leuitatem& audaciam. hominéfne 6 profeffo marem cum femina pudendis canum more devincire?& Amorem gymnafiis, ambulationibus,& fub dio pura atque aperta converfatione traducere atque includere in macella, cultellos, medicamenta,& veneficia lafciuarum mulierum. Nam pudice quidem neq; amare cóvenit,neque amari.Hoc loco pater aiebat fe Pro- 25 togene apprzhenfo dixiffe: Hocuerba Acbiullm populum ad arma iam uocant. Etenim per Iouem P«fias facit vt Daphncei caufc me adiungam, modum ille excedens,& nuptialis amo-ris diuinitáfq; infit amiciciv focietaté€ matrimo 39 nio tollens: que fi amatoria fuadela& gratia priuctur, quantü videmus iugis& frenisà pudore& metu zgré continebitur. Non magne mihi cure eft, aiebat Pafias, hzc ratio. Daphnzum quidem video perinde atq; zs affici.ná& ws non ita facilé ab igni, vtà fluente& ignito zre, fi quis affundat,colliquatur emollitámq; fluit:€ hunc non perturbat ifia re

AMATORIV S.$97
drx pulcritudo: fed ad ignem accedens, quem lla* plurimum occulté habet iamdudum, eius contagio adficitur: neque obícurum eft, nifi celeriter ad nos confugiat,colliquatum hominem iri.Interim video
5 id fore,quod maximo opere effe&um vellet Anthe| mio,vt offendam arbitros& meipfum. itaque defino.Sané hoc ad rem códucit,aiebat Anthemio.nam ab initio ftatim aliquid de propofito argumento di cendum fuerat. Hac Pafias: Hoc,inquit, protefta10. tus, omnibus mulieribus quod ad me attinet fuos permitti amatores, Bacchoni aio cauendurm effe ab peciit Ifmenodorz diuitiis: ne dum eum in tantum faftum ori P aibmolémque admifcemus,imprudentes tanquá in ere fem. ftannum aboleamus.Magnum enim eft fi adolefcen3$ tecum muliere tenui& humili coniun&o, mafculus fexus(vt vinum aqua dilutum)antecellit. Atqui hicimperatura& fuperior eft futura, quantum apparet. non enim aliàs proie&a gloria tanta,& nobilitate generis, atque opibus, ambiuiffet adolefcen?? tulum chlamyde etiamgü indutum,& cui adhuc pz
dagogus fit opus. Itaq; ij qui fapiunt, ipfitanquam
alas mulierum precíduntluxum ab opibus profeGum, qui eas ita inanes facit& leues, vt fepeavolent. Alioqui preftat aureis compedibus ligatü manere(quod fit in Aethiopia,)quàm diuitiis vxoriis.*
Hoc veró non dicis, aiebat Protogenes, quód inepté& ridicule Hefiodi preceptum nos invertimus?
fiquidem is dixit:
Redit dips tatio ad Bacchonis
H
^
go Tumtibiconiugij matur? foedus initur, Optr. 694. Cibi triginta annos; uel paulo pláfue minhfue Impleris uitee.quatuor quater, aut[uper unum Nata annos nubat.— 10$ totidem ferc maiori natu mulieri tanquam pal35 mulas&ficus*& immaturum virum applicabimus. Amat, dices,eum,& vritur. Quid vero prohibet; quin comefatum ad fores eius ipfa eat, cantet

398 PLVTARCHI
carmen quod à Hetu ad. ianuam vocatur pataklauz fithyrum, imagunculas fertis ornet, omni conatu cum riualib. decertet.hzc enim amatoria funt. tum fupercilium demittatur, luxu abftineat,& formam induat huic morbo convenientem. fi veró pudet,& f caftaeft:domi defideat modefté, exfpe&tétque procos& ftudia ambientium eius nuptias. Mulierem quidem amare profitentem quis non fugiat& abominetur, metuens ne impudiciciam hauc faciatfui matrimonij principium? Poftquam loqui defiit Pro. ro togencs, Vidéfne, iuquit Daphnzus mi Anthemio, rurfum eosé caufa propofitum facere*— neceíÍe nobis qui non negamus,neque fugere, qui coniu * gialis amoris in choro fumus. Et profecto per Ioué,
Diuitie pe inquit Anthemio,defendit pluribus eos amare. fed rg fe non fact- adverfus obic&tionem de diuitiis eft agendum, qua
re mperio»
Jas mulierei,
maximé terret Pa(ias. Tum pater meus ifta dixit:
Quid tandem non dabitur mulieri vitio, fi propter
amorem& diuitias Ifmenodoram reiiciamus? Efto
enim imperiofa& diues, quid formofz& iuuencu- 16
le faciemus?quid nobilitate fuafuperbienti&illuftri? Pudice veró nihil aufterum,moleftum * x* x;
& intolerabile habent, Ideó eas Poenas fiue fupplicia vocant; viris iratas quando temperantes funt. 2$
Nónneigitur optimum efté foro nuptum ducere
Abrotonum aliquam Thraciam, aut Bacchidem Mi
le(iam, quz eo ipfo quód emitur, fpondeat fc obex dientem viro fore? Sedtamen& barum nonnullis nouimus viros türpifsime feruiuiffe: quando étiam 30 tibicinz Samiz& faltatricés, Ariftonica,& tympanum gerens Oenantheatq; Agathoclea regiis diadematibus infultauerunt. Semiramis Syraancilla fuit famuli regij, regífque pellex.quam cüm Ninus rex ille magnus congreflus dilexiffet: adeó fubegit y» eum atque contemfit mulier, vt poftulauerit etiam àb co concedi fibi, vti per vnum diem ipfa in folio
regio

'"'AMATORIY S.$99
regio federet, darétque mandata: quod vbi rex dedir, imperauitque vniuerfis vc Semiramidi perinde atque fibi obtemperarent& iuffa capefferent: principio ea ftipatorum pertentans animos moderate $ quedam iufsit: at pofl quam vidit eos nihil refragar1, alacritérque obire mandata, capere eos Ninum, mox vincire, randem oecare jufsit. quibus factis,ipfaregnum Afiz tplendidé per multos annos getfit. Beletia veró, dij boni, nóane barbara& emta
1o mulier fuitcuius templa& fàna Alexandrini habét,
Veueris Belcfti» nomine, ob amorem rege id permittenre. Quz vero hsc Delphis communi cü Cupidinetemplo& facris fruitur, aureáque ftat iuxta reges& reginas Phryne,quáaam dote fuos fubegit y; amatores 1 Verüm ficvt ifti ob fuam imbegillitatem & molliciem imprudentes mulierum prada funt fa &iata rorfum alij ignobiles atque pauperes ductis diuitibus fplendidifque vxoribus corrupti nó(unt, neque de animi magnitudine quicquam dimiferüt,
z0 fed honorati& imperantes ip(i amicé cum iis vixére. Qui veró vxorem in ar&um cogit& comprimit velvti annulum digito ob gracilitaté aliàs delapfurum:fimilis eft eorum qui equas tondent,& deinde ad fluuium vel lacum adducunt. nam fuam formam
25 confpicientes fcedatam, ferociam dicuntur amittere,ac pati porró ab afinis fe conícendi. Equidem illiberale eft diuitias vxoris virtuteaut genere antiquiores ducere: iun&tas autem his rebus averfari; ftultum.Antigonus przfetto muniendz Munychie
30 fcribens, iubebat nó modó millum facere validum,
fed& ipfum canem macerare:nimirum vt Athenien fi opes atrereret.At marito diuitis vel formofe mu lieris non convenit vt eam deformem pauperémve redigat: fed vt feipfum continentia ac prudentia,ni
Lj hilá; eorum qua vxor habet ftupendo x qualem ei,
fuíique iuris preter, moribüfque fuis velvti intrutina pondus momentümque fibi paret,quo vxorera

4oe PLVTARCHI *. deprimat& fibi obtemperantem habeat.& vt fimuil Deatate ip Vtliter*— Quinetiam etate Ifmenodora ad nu— equali ma ptias idonea eft,vt que párere pofsit.audio enim im trimonío. ipfocam nuuc etatis vigore effe. fimálq; ad Pafiam arridens, Nullo enim,aiebat,riualium grandior na-$ tu eft,neque canos habet,vt nonnulli eorü qui Bacchonem adfe&antur:quorum fi tempeftiua habetur confuetudo,quid impedit quin ipfa quoque adole fcentem tra&are pofsit meliüs,quàm quzvis iuuen cula?Difficulter enim commifcentur iuuenes,& vix jo longo temporis decurfu ferociá libidinéQ; exuunt: initio zftuant& iugum detre&át, maximc autem f x quis amor exfiftat, is, ficvt ventus gubernatore abfente nauim, facilé matrimonium conturbat atque confundit,cüm iuuenes invicé regere& parére non 1$ pofsint. Iam fi nutrix infantem,puerum magifter,ephebum gymnafij prefectus, amator amafium,adul tum lex& prztor regit,ac nemo fui prorfus iuris&
1 omnis imperij immunis eft: quid mali habet res, fi cordata mulier etate minoris maritiiuuenis guber 29 net vitam:vtilis quia prudentia eum fuperat, fuauis autem& grata amando futura? In fumma veró vene rari nos,qui Boeoti fumus, Herculem decet,& matrimonio ztateinzqualium non effe iniquos: cum Íciamus hunc Megarám vxorem fuam annos natám 2$ xxxir* Iolaonuptum dediffe, anpum tuncagen ti fextum fupra decimum.Dum hzc illi inter fe colloquuntur, Pefiz focius(fic enim narrabat pater)
. equo citato ex vrbe venit, mirum renuncians ,audáxque facinus. Etenim Ifmenodora exiftimans,vt 39 erat probabile, ipfum Bacchonem neutiquam à nuptiis abhorrere,tantüm eos vereri qui dehortabanBacbonem. tur: ftatuerat adolefcentem non dimittere. Itaque V.enodora accitis qui amicorum maximé erant audaces,eiüfq; rapit. amori fauebant,& mulieribus familiaribus, re cü iis 35 compofita, horam exfpectauit, qua Baccho eratin
paleftram prater domum ipfius 1turus. Qui vt cà venit

AMATOnIVS 40r
venit vn&us, duobus aut tribus comitantibus, ipfa fub fores ei occurrit Ifmenodora, ac chla mydémodà eius attigit:amici autem formofum ift um pulcre in chlamyde ipfa& lena arreptum frequentes intra $. domum ibit Ce FH fores occluferunt.Si. mul& mulieres intus Bacchoni chlamydem deri. puerunt,€ nuptialem iniecerunt veftem. ferui autem circumcurfitantes olea lauróque fores nó Ifme hodorz modó, fed Bacchonis etiam redimiuerunt, IO&tibicina canés per vicum tranfiuit: Thefpienfium veró& hofpitum alij rifere, alij indignati funt, ac gymnafio praefectos inftigauerunt,quorum eft validum in ephebos imperiá,& valdé diligenter attendunt eorum facta.fed qui certabant, nihil iftos mo. H5 rati, theatro reli&o ad fores Ifmenodorz accurreruntjibíque inter fe collocuti& altercati funt.Poft. quam ergo Pafiz amicus tanquam in bello advenit concitati equi curfa, ídq; ipfam perturbat renunciauit,raptum effeab Ifinenodora Bacchonem:Zeu 20 Xippum aiebat pater ri(iffe, vtá; erat Euripidis ftudiofus,verfum hunc pronunciaffe. Luxurians opibus more bominum muliey agit. Pafiam veró ex(ilienté clamaffe: Proh deüm fidem, quis finis erit; evertentis ciuitatem noftram licen25 tzliam enim libertas noftra in violationem legum éxcidit.quáquam ridiculum fortaffe cft ob leges& jus indignari, cüm ip(i natura vis fiat, iniuflé fub mulierum redad imperium.Quid Lemnus tale ha buit?Eamus nos,eamus,vt gymnafium quoq;& cu. 39 riam mulieribus tradamus, fi omnino eneruata eft ciuitas.Ergo pr&euntem Pefiam Protogenes comitatus eftpartim focius indignationis,partim eü demitigans. Anthemion autem: Audax profe&ó,inquit, facinus hoc eft,& re vera Lemnium. ipfi enim 5. nouimus vchementem mulieris amorem.Tum reni. dens Soclarus:Putas veró,inquit,raptionem vímq; fadam effe;jnon defen(ionem& callidum artificium Ccc

401 MPLVTARCHI
aftuti adolefcentis, qui ex vlnis amatorum profuge rit in manus pulcre& formofz vxoris. Noli hzc, aiebat Anthemion, dicere aut fufpicari de Bacchone. qui etiamfi non fuiffet naturà fimplex& candidus, camen me hoc non celaffet:cui& alia fua arcána credebat omnia,& fciebat me hac in re promtifÍimü elfe l(menodorz adiutorem. Amori auté(non ira, vt aiebat Heracletus) repugnare difficile eft: qui quod cupit, vel vita vel pecunia vel fama redimit. Nam quid modeftius Ifmenodora in vrbe fuic? 1$ quando aut turpis de ea fermo;aut fufpicio fa&iinhonefti de eius domo íncidit?Sed videtur profe&à diuino aliquoinftin&u, qui humanam excedat rationem,impula fuiffe.Ibi Pemptides arridens: Nimirum,aiebat,corporis quidam eft morbus, qui facer dicitur. vt abfurdum non fit morbum animi furiofifiimü& maximum à quibufdam facrum& diui num appellari. Czterüm ficvt in Aegypto aliquan. do vidi vicinos duos litigantes, cüm fetpensarrepfiffer, ambos eum bonum genium vocare, ita qui- 20 dem,vt fibi eum vterque viudicaret:ita non fum mi ratus amorem,ingens ac diuinum bonum àveftrüm aliisin virorum conclauia,ab aliis in gyneceum trà hi:quando tanta vis,tátus honor eft amori,vtà quibus omnino expelli debebat& opprimi, ij eum am- 25 plificent atq; predicent. Et adhuc quidem me continui, quód de repropria magis quam cómuni vide bam efle difceptationem. Nuncautem Pefia digreffo, libenter é vobis audiuero, quónam refpexerint ij,qui primi nomen dei Amori fecerunt. Poftquam 3? conticuit Pemptides,& pater cepit aliquid de hac re dicere, alius ex vrbe venit,qui verbis Ifmenodore Anthemionem accerferet, Nam tumultus crefce bat,& gymnafij prafectis inter fe non conveniebat, cum alter repofcendum Bacchonem cenferet, alter 3$ negocio non neceffario fuperfedendum duceret. Proinde furrexit Anthemion,& abiit. Pater autem Pem:

| | | | |
ÁMATORI Ys, 403 Pemptidem hominatim alloquens, Videre, inquit, rem mihi tentare magnam,audáxque facinus,atque adcó immobilia,quod dicitur, mouere,caufam pO- Amor an f ftulans reddi ac demonftrari noftrarum de iis opi- dei, f 7? nionum. Suffcit enim antiqua& à maiórib.ad nos propagata perfuafio, qua nullum evidentius inyeniri poceft argumentum. Ned; enim fcientiam banc mens callida repperit: fed(uu damentum quoddam& bafis pietati commu I9 nis eft pofita:cuius(i vno in loco labefaetur ftabilitas& certitudo, reliqua omnia ruinam minabuntur. Audiuifti haud dubie quo tumulta exceptus
fuerit Euripides, cüm hoc fecifec Melanippz prins cipium; f
*
cj lupiter fed baud noui, nunc mutatus mibi Inimicus eft.—;* & quidem fidebat autor tragadis, diligentifsime & ad publicos conventus accómodaté Ícripte.mutauit tamen verfum, isd; nunc fic legitur, Quidittus eft à ueritate luppiter. Neque veró refert, vtrum de Ioue vel Minerua, an veró de Amore quz perhibentur,in dubium voces; Non enim nunc primüm aram& hoftiam Cupido exigit, nequeab aliqua barbarica fuperftitione advena eft,(icvt Atte quidam& Adone! qui dicuntur; ab femimaribus& mulieribus introductus» Yt libidiné quadam inconvenienti fruatur,& meritó tànquam fpurius inter deos ad caufam dicendam cites o Ur Enimvero Empedoclea ifta legens amice, EfHin eis ey* Amor, plané quàm caetera longus,* Q nam; cadem latus: fed cum tu co[pice mente, Net fupidus fruftra bunc oculorum lumine quere: intelligendum eft hec de Amore dici. Neque enim 35 vifu deus,(ed intelligétia à nobis cernitur ifte, vnus de antiquifsimis.de quorum fingulis fi certum indi. cium queras, omnia templa d is;& quamvis ee ij

404 PLVTARCHI
aram fophifticum fub examen vocás,nihil calumni& & inquifitionis relinques immune.Ne procul abeá. A. Non ego fatis uideo qualis dea fit venus. B. Het efl que borsinibus inferit Cupidinem,
Cuius; quicund; terras incolimus,proles fumus.$ Venerem fané Z«doron, id eft vitz largitricem Em pedocles,Frugiferam Sophocles fcité& convenien ter appellauerunt. Tamen magná illud& admirandum opus eft Veneris,fed quod Amor adiuvet prafens.quo abfente res venerea neq; expetendum ali. 10 quid eft,& omn honore acamicicia vacat. Coitus enim abfq; amore, ficvt fames& fitis, implenda finitus cupiditate in nihil pulcrum definit.fed Venus Amore faftidium abolens,amiciciá ingenerat& ani mos contemperat. Itaq; Parmenides Amoré often- 1$ dit Veneris operum effe antiquifsimum, in libro de ortu mundi fic fcribens:
Ante omnes alios fuperos generauit Autovem. Hefiodus autem naturz congruentiüs mihi videtur Amorem facere omnium antiquifsimü: vt per eum 19 omnia nafcantur.Ergo fi Amorem decretis ei hono ribus fpoliamus, ne Veneris quidem cultus fuoloco manebit.non enim hoc dici poteft quofdá Amorem conviciis exagitare, abftinere eaà Venere. fed ex eadem fcena audiuntur hzc, M
Amor ociofus efte ocaupstpigros.—& rurfum:
O liberi;on Cypris eft tantum Cypris,
Sed plurimis refpondet nontiribus fuis.
Eft orcus illa, uis eft indomabilis,
Et Rabics eft infana.— Sicvt& reliquorum feré deorum nullus effugit maledictainfcitiz ad conviciandum facilis. Confidera enim Martem velvti in rea tabula Amori éregione& ad lineam oppofitum, quantos ei honores de- s tulerint homines,& qualibus vicifsim 1mpetant conviciis.
Cem,

AMATORIVS 40$ Ceecus,mylieres,eft Mauors,ribil uidens Similis apro quecund; conturbat mala. & Homerus eum homicidiis pollutum vocat atque
; Alloprofallon, quód fubinde ab vna partead alte3$
2j
30
3j
ram defcifcat.Chry(ippus nomen Martis Zpi; interpretans obtre&tat& calumniatur, ita exponens vt anfam dederitis qui rationi repugnantem partem, in quairarum ardores exfiftunt,putent Martis voce innui.Sic alij dicent Venerem effe cócupifcentiam, & Mercurium fermonem,& artes Mufas,& Minervam fapientiam.Vides quantum nos maneat impietatis profundum, fi fingulos deos in affe&iones,facultates,& virtutes tranffcribamus? Video, aiebat Pemptides. neque deos mutari inadfe&iones animi fas eft,neque has pro diis putare. Quid ergo,inquit,pater Mars an videtur tibi deus?Refpódit Pem ptides Martem fibi deum videri eum, qui partéanimi irafcententem& virilem componat. Tum exclamás pater,Ergónejinquit,quod nos perturbat,Pem ptida, quod pugnaxeft& adverfariü deum habet? quod amoris ,focietatis,& congreffus eft efficax,eo caret.eft veró deus qui homicidia;arma,iacula,murorum oppugnationes, predationéfque infpiciat& gubernet Enyalius& Stratius inde diQus: adfedtio animi& amicicia in nuptias& communitatem definens nullum deorum teftem,infpe&orem,ducem,
adiutorémque habet? Sed capreas quidem qui venantur,& lépores, fylueftre quoddam numen eft quod prafens exhortetur& adiuuet:& Ariftzo voIliad. fepe etiá alias.
*
ta faciunt foueis ais aut laqueis pofitis qui lupis'
aut vrfis infidiantur,' le feris primus pedicas quia tendeve cepit: & Hercules cüàm effet fagittam aui intentaturus, alterius dei auxili implorat, vt eft apud Aefchylum, , Venator Apollo fzpittam reta dirigat: vir autem pulcerrimam amiciciz venationem mo» Cecc. iij

406 PLVTARCHI lientis, neq; deus, neq; genius vllus conatum adiuuat? Ego quidem neque quercus,neq; mori,neq; labrufce,quam Homerus praedicans Zuspiw ob teneritatem vocat, germine deformiusautdeteriusger| men hominem cenfeo, mi Daphnae: cum eius pul-$ lulatio progreffum habeat pulcritudine cüm corpo ris tum animi fplendenté. Eft'nejinquit Daphnzus, per deos, qui fecus fentiat? Ii, aiebat,pater,me her-| cle, qui opinantur arationis, fationis, plantationis. curam diis convenire.Non enim Nymphz quedam!o illis fapt Dryades, eundem cum arbore finem aui Íortitz:& Bacchus(vt apud Pindarum eft)arborum fru&us, autumnümque fplendidum efficit: adolefcentum& puerorum in flore etatis formandorum componendorámg; nutritio atq; incrementa nulli t$ deorum aut geniorum curz erupt.neq; eft qui procuret yt natus homo ad virtutem reda feratur,neqs indoles eius generofaavertatur& frangatur deftituta duGore,aut ob prauitatem eorum cum quibus viuit? Mihi quidem hoc turpe dictu videtur,ingra- 29 tiq; putoeft, hocloco humanitaté deo detrahere, quz víquequaq; difperfa, nulli vfui noftro deeft, etiam eorum quorü finis neceffarius magis eft quàm pulcer. Ira flatim partus nofter,fané non fpeciofus, vt qui doloribus& fanguine copficiatur,tamen ha- 2$ bet diuinam infpectricem& obfletricem Lucinam. Nimirum autem praftabat non nafci, quàm fieri ma ]uminopia curatoris& cuftodis.Iam neegrotátem " is- H Ma* quidem hominé deus deferit, quiiftis eft prcfe&tus— yfibus,neq; morientem.Sed cft quidam quianimas 39 hinc abducat auxiliarius, qui fomnum conciliet,& animam ad manes deducat. fict ille ait::
WNon nox enim genuit me principem lyra, Vatemucsuel medicum: fed qui movtalium"T Animas fuis du&orveponam fedibus.— 7
Et quidem hec multas habent difficultates. Nullum verà

AMATORIVS, 407
Verà fan&ius dici poteft ftudium,neq; certamen, vf lámye contentionem arbitrio fuo gubernare mapig convenit-deo,quàm pulcrorum& formoforum.nihil enim habet turpe, nihil coa&um: perfuadendo '$:;& gratialabor veré dulcis fa&us ducit ad virtutem & amiciciam: quz neq; fine deo poteft ad debitum finem pervenire: neq; alium habet ducem& pra.(idem de diis,quàm Amorem Mufarum,Gratiarü,& Veneris fodalem. Defiderij enim fuauem fegetem 1€ feminaus tacitéin viri precordiis, vtait Melapippides,fuauifsima pulcerrimis permifcet. Aut quoz modo aliter dicemus Zeuxippe?Omnino fic potifsi müm ait hic:contrarium enim aperte abfurdum eft. Tum pater: Nónne, inquit, abfurdü& hoc fit, cüm Amicicia ge lj amicicie quatuor fiat geneta, ficvt antiqui diftioxe^4 quarunt;primum natürale;fecundum cognationis, ter."or: tium focietatis, quartum amoris,& quodvis reliquo rum habeat deum aliquem fibi przfe&um, fiue Ami cicie patronum,fiue Hofpitalem,fiue Gentilem aut 4, 10 Paternum:folum quartum quafiimpium abfq; pro.. curatore relinquaturicüm quidem plurimum curg & gubernationis defideret.Id quoque, aiebat ille,à ratione eft alienum. Enimveró,intulit pater,Plato. ni quoque hac aliquis manü iniecerit. cuius fenten P$ tia* Gegredientia. Furor enim à corporein ani- Furorum và mam diditus intemperie aliqua, aut commixtione,^tra, aut noxij fpiritus illapfu, morbus eft afper ac diffici lis. Alius autem eft non expers divini inftinGus;nez que indigena, fed advena afflatus& conturbatio.ra $0 tionis,eiüfque principium& motus à meliore eft fa cultate. eius communis adfetio vocatur enthufiafmus, qui«(t furor diuinitàs immiffus. Sicvt enim Vumvois Vocatur quod fpiritu eft repletum,&(ugpoy quod prudentia:ita huiufinodi exagitatio.& fluctua 35 uoanimzenthufiafmus dicitur,ob communicationem: diuitioris facultatis. Enthufiafinorurm por« TO genus diuinationi coniün&um fit Appolline. Cce iij

408 PLVTARCHI infpirante: cum bacchatione, à Libero eft patre: — ez am Corybantibus faltabitis, inquit Sophocles. nam Magna matris& Panici furores Bacchi cum orgiis conveniunt, Tertium genus à Mu(is eft, quod excitatum in tenera animaat-$ que placida,pocticam& muficá vim exfufcitat, Arimanius autem ille& bellicofus enthufiafmus fatis notum eft quód debeatur Marti: cui eo conciti bac chantur(ine Gratiis& cithara*** popu lumarmans. Reftatautem furoris quo ratio in ho- 10: mine conturbatur non obfcurum aut tranquillum, Daphnze,genus:de quo€ Pemptida hoc qugram x * fru&um, thyrfum quaffat: diuinorum furorum eum qui circa pueros preclaros& pudicas feminas cernitur,longé acerrimum effe& calidifsimü.NóÓn- 1$ neenim vides, bellatorem armis pofitis liberari bel lico furore? VMlius ex humeris leeti mox arma rriniftri . 5 Detraxere.— fpe&átq; deinde reliquos ipfebello defun&us.Bacchicas quoque& Coryban 20 ticas faltationes modulatione étrochzo,& cantu € Phrygio modo emoto fedant. Eodémq; modo Py thiaà tripode& fpiritu digreffa conquiefcit. Furorem autem amatorium,vbi is hominem re&é invafit atq; inflammauit, non Mufa aliqua,non demulcens 25* incantatio,non loci mutatio compefcit. Sed& prefentes amant,& abfentes defiderant,& interdiu fe&antur,& no&u ad fores excubant,& fobrij vocát pulcros,& bibentes canunt. Et non, vt quidam dixit, vifa poctarum ob efficacitatem fomnia funt vi- 30 gilantium:fed de vifis amantium eft verum.loquun tur tanquám ad praffentés,falutant,incufant. Etenim vifus videtur alia fimulacrain humido depingere, facilé evanefcentia& intelle&um deftituentia. at vifa amanti quafi vi ignis infcriptain encau- 35 ftojimagines in memoria relinquüt, motu, vita,lermone predita,femperà; pemanéisORGRORIFSS ice

AMATORIVS 409 dicebatamantis animam degere inamafis x»* & fpecies,& mores,& vita,&aciones: quibus du€&us celeriter conficit magnü iter,vt Cynici aiunt: compédiofam inveniens viam ad virtutem. etenm $amiciciá* velvti flu&ujadfedtione fimul cum deo invehens. Dico autem fummam rei: enthufiafnum amantium neque diuino afflatu carere,neque alium habere deum przfidem& aurigam: quàm eum cui nuncrem facram facimus, diémque feftum agimus, qo Enimveró cum drj maxime à potétia& vtilitate laudétur,(quomodo de bonis etiam humanis duo hzc; regnum& virtutem, diuinifsima,cenfemus atqueap pellamus)tempus eft vt confideremus ,anvllideo- Aeris fize rum Amor potentia cedat.Sané magnam vim vidbo- Cupidinis y; ri& effert Venus,vt Sophocles ait: magna vis Mar- potentia. tis.& quodammodo reliquorum deorum facultate in hzc duo videmus diuidi, ad bonum aliquod adipifcendum,& ad refiftendum malo. ab initio innatum fuitanimis vtPlatoait** formas. Hoc igigo'urinitio perpendamus» quód res venerea denario roftat: neque eius gratia quifquam non amans vel ge pertulit, vel periculum adiit vllum. Acne hac Phrynas nominemus,amice, aut Laidas, Gnathenium ag, Sb uefpevam ueernee fuctendens iubar* fzpenumero exfpectans& vocans preteritur. At fubitd exoriens uentus— magni amoris ac defiderij, concubitum cum femina reddidit pre-' . cio Tantali talentis comparabilem.Adeó imbecillis 3o& faftidiofa eft Veneris gratia, Amore non adfpiran te. IdQuehoc argumento magis etiam cognofces, Multi cocubitus focios pafsi fent elfealios, nó cum fcortis modó, fed etiam vxores iis fuas profttuentes. vt Cabbas ille Romanus,qui cüm Maecenatem :$5 excepiffet,& eum nutibus videretad fuam vxorem alludere,fenfim capite inclinato fomnum fimulauit. cim autem interim feruorum quei ad menfam ac€c v

» PLVTARCHI
cefsiffet extrinfecus, ac vinum fuffuraretur,apertis oculis, Perdite, inquit,an necis me foli dormire Maecenati. Hoc quidem indignum eft facinus fortaffe:& erat quoque Cabbas fannio. Argis contenuo erat Nicoftrato& Phayllo de republica.Eó cüm|, veniffet Philippus rex, apparebat hunc fi vxoré qug erat inigni forma,rege abvtendam preberer,magi-| ftratumaliqué fibi& principatum impetraturá. cá|
Que fentiret hoc Nicoftratus,& circafores domus obambularet, Phayllus vxori crepidas fubligauit, tg chlamydéque& caufia Macedonicaornatam, tàn-' quam vnum de putris regiisyignotam aliis regi fubmifit.An veró cüm tot fuerint fintque amatores, vl-. lum nofti qui vel Iouis honorandi gratia amafium * proftituiffet? Non quidem puto: vndeenim?quan jg do etiam tyrannorum qui fe dictis aut fa&is in rep. opponat, nemo eft; multi autem qui de amore formoforum&bonorü adverfus eos certamina fufceperint. Perhibitum eft enim Ariftogetonem Athenienfem& Menalippum Agrigentinum non conten 19 diffe cum tyrannis, etfi eos viderent omnia vaftare,: & violentz indulgere libidini. poftquam autem tyranni eorum tentarunt amafios,tanquam afyla& facrofan&a defenfuri cum capitis periculo illis reftiterunt. Fertur etiam Alexaudrum Theodoro Pro- 2$ tex fratri fcripfiffe, Mitte mihi muficam tuam,& pro| eatalenta x accipe,nifiipfam amas.& rurfus cüm vnus de fociis Antipatridas adipfum cum pfaltria comefatum veniffet,& ea perplacuiflet, quafiuiffe ex Antipatrida,nümnam amaret pfaltriam: cámque 59 jsadmodum à fe eam diligirefpondiffet: fatum Malé ergo pereas malus: ab inuiffe etiam cótactu mulieris. Porró autem confideraquantum amoris adfit operibus Martiis,nó ignaui(vt Euripides vocat) . mon mollis,; 3$ No» mollibus puellavum infexi genis.) Vir enim Amoris inftiuctu repletus; nihil indiget Marte

AMATORIVS. 4i
Marte pugnaturus in hoftem: fed fui dei fretus pras fentia, per Ignen.marisd; fluus,ata; turbines Venti paratus cft tranfire,—: amici gratia,provtis iufferit. Etenim de Niobz filiis apud Sophoclem, cüm ij fagittis necarentur,vnus nullum alium auxiliarium inclamat, quàm amafium:
to O*.(runme componere.;; Scitis veró Cleomachus Pharfalius qua de caufa in pugna perierit? Mihi fan&jinquit Pemptidas, igno tum eft,fed audire velim. Et profe&ó cognitione di gna res eft,aiebat pater. Flagrante inter Chalciden5j fes& Eretrienfes bello, Chalcidenfibus auxilio venerat Cleomachus. Videbantur autem hi peditatu C/eoga, fatis valere, fed equites hoftium pellere magni erat ch;g, arduíque res laboris. itaque Cleomachum focij hor tabantur,magno virum animo, vt primus equitatum
20 hoftilé invaderet. Is ex amafio qui vnà aderat quefiuit, fpe&atórne effe certaminis vellet: cümqueis affirmaffet,blandéque exofculatus galeam ei impofuilfet,animo elatioreiam Cleomachus"Theffalorá optimis ad fe colledtis,alacriter in hoftem irruitjita
95 vt equitatum eorum conturbauerit atq; difiecerit. fugáque exinde etiam grauis armatura militum fa&a, vi Chalcidenfes vi&oriam obtinuerunt, Cleomacho in pugnainterfeto. Eius fepulcrum inforo monftrant Chalcidenfes,cui etiamnum magna infi3? ftit columna.cámque anté mafculum amorem vituperáffent, tum altero megis amplexi funt atque hoDorauerunt. Ariftoteles Cleomachum quidem fcri bit mortuum,cüm pugna viciffet Eretrienfes. cum veró,cui ofculum amafius dedit,fuiffe de Chalcidé35 fibus é Thracia, miffum auxilio Chalcidenfibus Eubosenfibus.itaque cani apud Chalcidenfes: O pue- Impie, riquibus bonz gratiz boníq; parentes obtigerüt,

4 PLVTARCHI non invidete bonis formz& aetatis fru&um. cune fortitudine enim etiam membra foluens amorin Chalcidenfium floret vrbibus. Dionyfius poétain 2 quaftionibus Antonem amatoris,amafij nomé Philiftum prodit.Apud nos,Pemptida, Thebanos nón.$ ne amator amafium armatura donat,infcripto nomi neardetz? Mutauit autem apud nos ordinem grauis armaturz Pammenes,amatorius homo.& Homerü culpauit vtamoris ignarum,qui fecundum tribus& curias inftirueret manipulos Achzorü,neq; amato: ré iuxta amafium collocaffet,vt fic illud fieret, quod Mia. p, 362. ipfe dixit: Ajpida tunc feutumt,paleam galea, ats virum vir Fulcicbat.— quz fola eft invita acies. Nam tribules profe&ó, familiares, adeóque paren. tes etiam& liberos funt qui deferant. per medios amatorem& amafium nullus vnquam penetravit ho* ftis. qui etiam nulla cogente necefsitate oftentant
- audaciam fuam& vite contemtü. Sic Thero Theffalus finiftram parieti applicuit,&lenfe dextra ftri- 20
€&o pollicem amputauit,provocans ad boc emulandum riualem, alius quidam cüm in pugna cecidiffet jn faciem, ab hofte iam i&uro petiit vt exfpecta- ret tantifper dum feintergum converteret,ne amafius eum videretin tergo vulneratum.Non modó i. 2$ taq; bellicofifsimz gentes amori funt deditifsimz, Bcaoti,Lacedemonij, Cretenfes: fed& de veteribus Meleager, Achilles, Ariftomenes, Cimon, Epa- minondas. nam& hicamafios habuit Afopicum& Caphifodorum, qui cum eo apud Mantineam oc- 30 cubuit,ac iuxtà fepultus eft.& Mo* terribilior£ho fibus fa&ü quód primüs fubftitiffet& feriiffet Eucnamus Amphiffenfis, heroicis honoribus eft à Phocenfibus ornatus. Herculis veró amores enumerare eft ob multitudinem moleftum. lolaum certé cxi- 3$ ftimantes fuiffe amafium eius,etiamnum venerátur,
amorémque amantibus amafij iureiurando apud fepul19:
L-J
5:

AMATORIVS 4te
pulcrum eius firmare folent. fertur etiam rei medi€z peritus cüm effet, Alceftidem iam defperatà Admeto reftituiffe coniugis amatori,fuo amafio. Q'uin & Apollinem Admeti fuiffe amatorem fabule aiunt, $ ideóque ciper magnum annum feruiuiffe. Comrnodüm autem nobis incidit Alceftidis mentio. Nam cum Marte quidem non multum eft mulieribus rei. furorautem amatorius ad audendum aliquid;atque etiam moriendum impellit. Quod fi quid ad veri10 tatem fabulz códucunt,Alceftis,Protefilaus,& Orphei Eurydice oftendunt,foli Amori Plutonem effe di&o audientem,quanquam hic adverfus alios omnes, vteft apud Sophoclem, neq; zquitatem curat, nequegratiam,—— 55 solos iure fimpl'citer ftritto utitur: tamen amantes reveretur;iifque folis non eft implaz cabilis neque indomitus. Proinde bonum quidem €ft,amice, facris initiatum effe Eleufiniis.ego autem Amoris orgia agentibus eiüfq; myftis video meliorem elfe apud manes conditionem:neq; fidem fabu. lis adbibens,neq; omnem tamen derogans. Bene enim dicunt,& diuina quadam fortuna veritatem attingunt,diceptes Amori deditis reditum ab inferis , Concedi:quorfum autem& quomodo ignorant, vel 35 vti àfemita aberrantes,quam primus hominum Pla'to philofophiz auxilio perfpexit. Sunt quidem etiá in Acgyptiorum fabulis exilia quedam veritatis ve fligia: fed indagatorem defiderant acutum ,&qui o magnae paruis venari queat.itaq; ea miffa faciemus, 7? Ceterüm poft vim Amoris tantam,iam nunc confideremus eius erga homines benignitatem& gratiá, non an multa ipfo vtentibus bona paret: cümhec omnibus fint manifefta: fed an pluribus ac maioribus commoditatibus amantesadficiat. Nam Eu. 55 ripides quidem, quanquam amatorius minimü hoc admiratus predicauit,—— muuficam
Amor docet,quamlibet cius rudem priis,

414 PLVTA RCHI
Odyfz.38
ille veró& focordem anté,prudentem facit,& fortei qui priüs inaudax erat:(quomodo advrendo li na de mollibus dura redigunt)munificus autem& liberalis itémnis amans, quanquam adbuc fuerit
tenax, auaricia ifta& pufllanimitate quafi ferro i-$ gne emollita:ita vt magis iam gaudeat dans amafio; quàm ab alio accipiens. Noftis enim,quomodo ad Anytum Anthemionis F. cüm fplendido conviuio
hofpites excepiffet, comefatum venerit Alcibiades|
|
|
|
amafius eius,& dimidio feré poculorum ablato di- 16 fcefferit. hofpitibáfque molefté ferentibus,& contumeliosé Anytum ab Alcibiade tra&atum effe dicentibus,ac fuperbé refponderitAnytus:immó hu maniter fané,qui,cüm licuerit ei.omnia auferre,tam multà mihi reliquerit.His delectatus Zeuxippus:dij t$ bonijinquit,quàm parum abeft quin à maioribus ad nos propagatum Anyti propter Socratem& philofophiam odium aboleretis:fi quidem ita placidus
in amore& generofus fuit.: Eftojinquit pater. Pretereaautem é morofis& triftibus in convituhuma* niores redigit atque fuauiores.nam ficvt
Fit domus accenfi fLommis illuftrior igrís:
itahominem quoque calor amoris facit luculéntio-; rem. Maultitanien funt, quibus aliquid plané rationi adverfum áccidit. dui fiin edibus noctu ful-: gorem videant,diuinum hoc deputant;atque admirantur: cüm veró anirmiurh abiectá& humilem fubitó impleri vident elaticne,libertate,magnificebtie ftudio, venuftate,largitate,non fübit iis reipfa coa&is Telemachi illud dicere:; Ontníno eft cfl dliquis intus deus.— Tilud veró,aiebat Daphnzus, nónne diuinum eft, quód amator reliqua omnia contemnens feré, non focios modó& familiares, fed leges etiam,magiftra
tus,reges nihilque metuens aut demerens,atque e) tiam
35.

AMATORIV S. 41
tiam bellicofua fulmen audens fubfiftere:(imul atque formofum vidit,
V t gallus alas trepidus dimittens pauct,
j omniíque eius audacia& ferocia animi penitus cón cidit, E(tveró apud Mufas non indigna quz commemoreturSappho. Nam Romani quidem Cacum Vulcani F. aiunt ignem& flammas ex oreevomuiffe.ipfa autem vere igni mixta loquitur,& per
Io carmina calorem corde conceptum emittit, fuaue fonantibus mufis amori medicans fuo, vtait Philoxenus. Sed mfiob Lyfandrz amorem oblitus es, x Daphnee veterum oble&amentorum,in memoriani reduc nobis elegantes illos Sapphüs verfus, vbiaic
VU repente vifa fibramalia vocem inhibitam,arfiffe cor
us,feque pallóre, tremore,& vertigine correptam. tin id carmenrecita(fet Daphnaeus,vt* excipiensfermonem pater,An nonjinquit,hzc aperté oftenduntà deo occupatum animum? noo hic animi
c ftus diuinus? quid raleaut tantum áccidit Pythiz càm tripodem attigit! quémnam orgia ágentium tibia,& Magna matris carmina atque tympanum(ic animo abalienaueront? Idem corpus, eandem pul-* cütudinem multis cernentibus, folus amatorius ho
25 m0 capitur.idQue certa de caufa.non enim intelligi mus Menandrica ifta,
—tfl morbus opportunitas Anime, quód itus ulus accipit graue.
fed in caufa eft deus, alium tangens,alium przteri3? ens... Quodauteminitio tempeftiuum dicere fuit,&
id ne nunc quidem ad animutn áccidens;&inbuccam veniens, vt optimus ait Aefchylus, puto omittendum: eft enim valdé magnum.fFortafsis enim, a
mice,reliqua etia omnia,qu:e fenfu nullo percipiuns 35 tur,ilia per fabulas, alia legibus, alia deniq; rationa
fidé principió invenerüt.certé vt de diis hác cócipe
T6mus, d obunetopinióné, omnino autores nobis

"T PLVTARCHI ducéfque fuerunt poéte& legum latores: adde his tertioloco philofophos. Omnes hocvno dicunt ore e(Te deos.de numero eorü,ordine,natura,& poteftate maxima funt inter ipfos diffenfiones. Quos enim philofophi deos agnofcunt, ij morborum,fe-$ nijlaborámque expertes perhibétur,qui(vt ille ait) laté fonantem Acherontis effugere traie&um, Ttaq; etiam philofophi poctarum iftas Eridas. Litas non admittunt,neque Terrorem& Metum volunt deos, aut Martis effe filios. 1n multis rebus etiam legum IO conditoribus repugnant.vt Xenophanes, qui Aegy piis precipiebat, fi Ofirin mortalem crederent,ne eum colerent,fi deum,ne deplorarent, Rurfum poe tz& legumlatores neque audire philofophos, neq; 3atelligere poffunt,quando hiideas quafdam,& nu 1$ meros,& vnitates,& fpiritus pro diis ponunt denique maxima eft fententiarum diuerfitas& repugnátia, Ergo ficvt olim fuerunt Athenis tres factiones, Paralorum,Epacriorum,Pedieorum,inter fe difcor des& animis abalienatis: que tamen in vnum coe-* untes,communibus fuffragiis Solonem compofitorem arbitrum,& legumlatorem delegerunt, qui citra controverfiam omnibus aliis virtute videbatur anteire.fic tres ille fe&z de diis diffentientes, alie-| L:. A C.AMA 2 Que fuis fuffragiis alió tendentes, neque facile vna?$ alterius fententic fubfcribentes,de vno Amore con (entiunt, cámque vnanimes in deorum numero popunt poetarum, philofophorum, legislatorumque maximi,confertim collaudantes,& prolixe. Pittacum quidem Alceus negat à Mitylenzis confenfu 19 *creatum tyrannum. Nobisautem rex,princeps,& moderator ab Hefiodo, Platone,& Soloncin Academiam ex Helicone deducitur,coronatüfque& or natus invehitur cum multis amicicig focietatífque bigis.non quales ait Euripides
Sine ere fata contineri compede:

|
ne prztexens amori neccfsitatem.Sed quz alis fera
AMATORIVS, 417 frigidam ille& moleftam víus caufa pre Fupiendie
turad res pulcerrimas& diuiniores, de quibus ahj meliüs dixerunt.Hzc locuto patre,Soclarus: vides, 5 inquit,iterum tecandem incurrere culpam? qui nefcio quomodo vi té fubducis,iniuftéq;(liceat enim dicere quod fentio) debita nos defraudas facri fermonis explicatione, nam& nuper Tlatonis Aegyi
ptiorümq; quafi inuitus métionem cüm feciffes, de
10 indecos praterifti,& nuncidem facis.| Sand qua Plato, aut potiüs opera ipGus deziftz elocutz funt diferte, neiubentibus quidem nobis te relaturü ar— bitror. quod veró obfcur? innuifti Aegyptiorum fa bulam de amore cum Platonis fententiis eódem re55 direjid omnino tibi explicádum& apud nos edifferendum eft. erimus autem contenti, etiam fi pauca de rebus magnis audiamus.Rogantibus(imul etiam aliis,pater fic differuit. Aegyptij eodem quo Grxci modo duos faciunt Cupidines, vulgaré vnum,(qui
29 Pandemos eft) alterum cceleftem, tertium autem cenfenteffeSolem,* Venerem valdé venerantur, Nos autem videmus magnam effe Cupidinis cum Sole(imilitudinem. Ignis enim neutrum eft, quod putauerunt quidam.* autem calor dulcis& geni?5 tabilis qui ab eo defertur,corpori przbet nutrimen
tum,lumen,& dimifsionem*— ea vero inde animis, Vtautem Sol per nubes& caliginem calidiores radios mittit: fic amor poft iras& obtrectatio. nem reconciliato amafio fuauior fit,& acrior.Et fic. vt Solem acceudi exftihguiQue purapr nonnulli:(ic etiam de amoretanquam mortali& inftabili cogitant.lam neque corporis conftitut:o non exercitatiSolem, nequeamorem ferre poteft anirhus non eruditus liberaliter: vtrunq; eodem pacto ftatu fuo 95 mouetur,morbóq; corripitur, dei vim,nó fuam culpansimbecillitatem. Hoc tamen intereíft,quód Sol pulcra& turpia oftenditin terra Ld ERR d
39
Solis e» amoris come paratio.

5 PLVTARCHI tantüm curat pulcrorum fplendorem&in hec folà infpicere atque intentos effe finit,reliqua omnia iàbet contemnere. Terram autem dum Veneris afficiunt vocabulo, fimilitudinem quandam affequuntur.ctenim admifceri aliquid ei diuinum ac ccelefte$ poteft: per fe fola inefficax eft ac tenebrofa Sole nó affulgente, ficvt Venus abfente Amore. Probabile itaque eft Lunam Veneri, Solem Cupidini adfimilem effe, potiüs quàm vllis aliis é numero deorum: non effe tamen prorfus eofdera. n6 enim idem cum ta anima eft corpus, fedab eo diuerfum: ficvt Sol etià oculis, Amor fola mente cernitur. Quód finon videatur di&um hoc acerbiüs, contraria pronunciaue ro effe Solis& Amoriseffedta. Avertit enim Ámor animum ab intelligibilibus ad fenfilia, venuftate I5 & fplendore adípectus illiciens, perfuadénfque vt fempcrinfe&circafe—* reliqua& veritztem alijjcui* autem nihil. Infelices autern in amore videmur euntes fecendum tertam,vt ait Euripides, uiaalterius vitz fumus imperiti, aut potiüs corum*9 obliuione,quorum Amor eft recordario.Sicvt enim cüm à fopore excitati in copiofam& fplendidam lucet prodimus,omnia queanimo per fornnium oblata fuere evanefcunt: ita eorü quz bac fiunc& mu tantur memoriam percellere Sol,& inficerefoletin- 25 telligentiam, cüm ob voluptatem& admirationem iftorum obliuifcimur. Et quidem res ipfa veré ibi& circum iftaanimisobtingit.hec autem—* fomniorum ample&titur,ftupétque rem pulcerrimam& diuinifsimam. Sontnía fuderunt fallacia dulcia circi: cüm perfuafum habeat híc omniaeffe honefta& pre ciofa, nifi obtingat diuinus& modeftus amor qui medeatur& feruet«— percorpora veniens bonüs ad veritatem ex inferis,& campum veritatis:Cu- 3. » ius copia, müdicies,& falfi vácuitas fundata eft,pul » critudinem ample&ti,& congredi aliquanto poft tepore
30

i
AMATORIV S. 419 póre defiderant: efferens furfámque emittens beni gne adftat ficvt myfteriorum in facris premonftrator: huc rurfum mifiis,ipfa quidem perfe anima nó congreditur,fed per corpus.Sicvt autem geometrz pueris,qui nonduminitiari per fe poffunt formarü corporis& pafsionis expercium contemplationi,ta &ilia& vifilia effingentes exempla fphzrarum, cuborum,dodecacdrorum proponunt:(ic nobis coclé ftis Amorpulcrorum pulcra fpeculamortalia& mo tibus obnoxia diuinorum& fola mente cernendorum machinatus,in figuris coloribus formífque ado lefcentium rutilantia ea nobis exhibet, memoriámque his initió inflammatam fen(im excitat. vnde ob prauitatem nonnulli amicorum& familiarium exf'inguere conantes vi& abfq; rationeanimi iftá a£fectionem, nullum eius fru&um perceperüt vtilem, fed fumo fefe& tumultu oppleuerunt, aut ad volupates tencbrofas& illegitimas effuse ruentes contabuerunt. Qui autem fana ratione verecundé tanquam furorem ei igni ademerunt,& in animo reliquerunt lumen atque fulgorem cum calore:(noh concufiionem, vt quidam dixit, mouentis fe ad femen,&lapfüm atomorum ob tenuitatem& titillationem clifarum: fed diffufionem mirabilem& fa. cundam tanquam in planta germinante& avgefcen te,meatüfq; aperientem obíequij& benevolentiz) ij paruo temporis fpacio corpus amafiorum prxte« reuntes intus feruntur, indolémque attingunt eorum,& avocato vifujinvicé fefe in adionibus& fermonibus iam cótuentur, fi qua honefti fpecies& fi. mulacrum in animis infit. fin veró, iis valere iufsis, alió fe conferunt: apis in morem, quz multa viridia & Horentia praterit,quia iis nihil mellis infit.vbi ve ró veftiiü aliquod diuinitatis, defluxámq;& fimili tudinem abblandiétem na&i funt:iam pre volupta. te& admiratione extra fe rapti cá ad(z à intur,füntque amicifsim? affecti adverfus illud veré omnibus
MN Ddd ij

4:0 PLVTARCHI amabile,beatum, dili endümq;.Poétz quidem ple?
raque 1ta de Amore fcribunt, Vt ad eum alludere&
inter comefandum ifta canere videantur: pauca de to ferió dicunt,(iue prudentes hoc& dedita opera, 3
snor Faso: á;] Amor F499 Cue deo ad veritatem ducéte.De his eft etiam,quod
nij e? In-. d: à J de natalibus eius dicunt: Acerrimum deorum pedis filius.
Y gojis error eos pervertere» vti
perit pulcre calceata Iris, auricomo mixta Fauonio. nifi forté grammatici fidem vobis fecerunt, qui hác comparationem ob adfe&us huius varietatem aiupt inftitutá.Quorfum enim alió?aiebat Daphnzus. Au ui ditejinquit pater.fic.n. cogit nos loquiid quod videtur.Iris quidé affe&io eft vifus, eiüfq; refradtio ddà quádo fenfim roridz,laui aüt& mediocriter illu minatz nubi is fncidens, folé refra&tis radiis eiüfqs Jumen iptueturopinionémq; nobis hanc facit,quafi veró id quod videmusin ipfainfit aube. Sic& Amoris callidum commentum in generofis pulcríqs amantibus quandam efficit refra&ionem memoria ab iis que foris apparent& dicuntur pulcra,ad diui num illud,amabile,veréque beatum& admirandum te pulcrum. Verüm pleriquein pueris& mulieribus tà quam fpeculis expreffam eius imaginem confectantes& apprehendentes, nihil ftabilius voluptate do lori permixte poffunt adipifci: videtürq; ea verti- jg in nubibus tanquam:*
5
defiderium: puerorum in morem,qui arcum cocleftem manibus volunt arripere, id quod apparet ipfis captantes.Alio modo feingenuus& modeftus gerit amator. Ibi enim refrangi- ss tur ad diuinam& fola mente contuendam pulcritu^ dinem:& pulcritudine oblata vifibihs corporis,eo vtitanquam memoriz ipftrumento fatis een in eius confuetudinelaticiáq; inde percepta magis€tiam intellectus ipfis inflammatur. itaq; neq; hec cü corpore degens lucem illam defiderantes& admirá 35 tes defidérneq; poft mortem eó delati, huc rurfum
profugientes ad fores& domiciliarecéns maritato. rum
vmbris iane captent

AMATORIVS, 421
jut corporum obverfantur, imaguncule difficilia exhibentes fomnia virorum& mulierum voluptati' & corpori deditorum,& quibus nullo iure amanti nomen tribuatur. Quienim veré eft amatorius,eó
3 profectus,& quantum fas eft pulcrorum vfus cófuetudine, alatus eft,& orgiis initiatus femper circa "TThemidem verfatur pir choreas ducens atque vnà circumvehens: donecrurfus in Lung& Veneris prata veniens& obdormiens, nouum ortum 4u- 4
Jo fpicetur.Sed hzc maioris funt propofito argumen
. ti.Caterüm Amori id quoque adeft, quod reliquis diis adeffe Euripides dixit:
Ab bominibus fe gaudet bonoribus adfici:
& contrà. Eft enim benignifsimus iis,qui fcité eum Hippolyto,
Li] fufcipiunt: grauis contumaciter eum averfantibus, & neq; hofpitü fupplicámqs iniurias tam celeriter Iupiter Hofpitalis,neq; parentü imprecationem Ge nitalis perfequitur atq; vlcifcitur: quàm mox amatores circumícriptos Cupido exiudit,rudium& fu
30 perborum hominum vindex. Quid enim referà Euxynthetum& Leucomantidem,quz in Cypro parakyptufa,id eft profpiciens,etiamuü appellatur. Vos autem fortaffe non audiuiftis pcenam Gorgiis Cretenfis,cui idem fere vfu venit,quod parakyptufz. ni
55 fiquod hec quidem caput exferens vtamatoré fuum efferri videret,in lapidem eft conver(a. Gorgónem adamauit Afander,iuuenis probus,& qui illuítri natus genere é re lauta ad tenuem redactus fortunam, tamen nufquam de feipfo defperaret: fed Gorgo39 nem,quz ob diuitias(vti apparebat)à multis certatim petebatur, vxorem fibi dari poftulauit: cognatus ipfe quidem,& qui fuam caufam omnibus puellx tutoribus ac neceffariis probaffet, multos tamen
,.&egregios haberet riuales.
E(Defünt valde multa.)
Porró quas dicunt caufas& penerationes amoris, neutrius fant fexus LN communes vtriuf: Ddd iij

qm PLVTARCIHI
Ilia, J, 295.
Pro feminis
que.Nam imagines profe&tó quz amorem propehiz fos fubeunt ac difcurrunt,mo uéntq;& titillant corpus ad femen prolabens aliis figurationibus nó potfuntà pueris, nequeunt à feminis,& pulcras has facráfq; recordationes vocamus nos ad diuinam, ve-$,
ram,ac corleftem illam pulcritudinem, quibus quafi alis animus fubleuatur.Quid ergo impedit,quo minus proficifcantur vt à pueris& adolcfcentulis, ita & mulieribus, quando indoles cafta€ modefta in
etate florente& venuftate forme elucefcit?quo- 1q,
modo re&um calceum pedis pulcritudiné monftrare dixit Arifto. cüm in forma honcfta& corpore pu ro veftigia anime erecta confpiciunt ij, qui ifthec animadvertere callent. Non enim voluptatum quidem ftudiofus interrogatus vtrum|
Ad milicres incinet,aut potitls mares, cü refpóderet
Li partem utrand; pulevitudo ie nouct, videbitur convenienter fuz cupiditati refpondiffe: amator autem forma& generofus membrorü difcri mine non pulcritudine& indole fuos amores moderabitur.fané equorum ftudiofus nó minus ample &etur Podargi celeritatem, quàm Aetham Agamemnoneam,venationí4; deditus nó mafculis rantümcanibus gaudet, fed etiá Cretenfes Spartanáfq; caniculas alit: pulcritudinis vero& humanitatis amás non erit idem adverfus eundem fexum, fed tanquá veflium difcrimen ftatuet inter eos? Atqui formam virtutis effe florem dicunt.abfurdum veró di&u eft, mulieres non florere, neq; indolem ad virtutem aptam oftendere. Ke quidem Aefchylus fcripfit,
Flagrans mulieris oculus adolefeentulee
Me neutiquam latebit,expertee uirum.: Ergo in forma mulieris ingenij procacis, impudici
& corrupti indicia exftant, modefti& pudici null*
lumen effulgebit?aut multa quidem inerunt& appa rebunt, nullum tamen mouebit& amorem alliciet? peutrum
ig
3e

!
kis]
AMATORIVS. 423
neutrum profe&ó horü veritati& rationi congruit. fed cómuniter, ficvt demonftratum eft iis in vtroqs inhzrentibus fexu,velvtiinaniexftante«OQ Daphnze,illas inpugnemus rationes,quas modó retu 5 lit Zeuxippus,amorem idem faciens cum incompo fita cupiditate,& quz animum ad lafciuiam impellat.non quód itàfentiret ipfe, fed fzpenumeró audiffet morofos& amoris rudes viros, quorüalij miferas mulierculas cum dote attractas cüm in rei fa'€ miliaris adminiftrationem& ratiocinationes illiberales coniecerunt, quotidie cum iis delitigant: alij pueros potiüs quàm mulieres fc&antes, quomodo cicadz in fcillam aut aliud tale fuum femen dimittunt;ita celeriter libidine exfaturatain quovis corlí poreautvaledicunt mattimonio,aut id curz non ha
bent,neque operam dant vt ament& amentur. Ster gefthz autem ftergan, quod eft diligi& diligere, vnica littera à ftegen,quod eft perferre, differunt, pri máq; fronte oftendere videntur benevolentiam téa pore€ confuetudineneceísitati permixtam.| Cui
veró coniugio Amoradfpirauerit, primüm táquam € Platonica ciuitate eiicit voces Meum, Tuum. non enim fimpliciter communia amicorum* fed corporibus tantüm definienres animas vi códucunt&
?5 colliquit,cüm neq; vclint duo effe, neq; duo fe effe
cenfeant, Deinde mutua reverentia,qua maximé o»us habet coniugium. Nam externa illa, legum nczefsitate magis quàm voluntate conftrida,ob pudo rem& metum,
Permydta freena;multad; oubernacula y deliderat. Amori tantum adeft contineniz,modeftiv, fidelitatis, vt etiam fi libidinofam attigerit animam,eá ab aliis amoribus avertat, ferociáq;& proteruitate excifis,vetecundiam,taciturnitatem,tran35 quillitatem, modeftiámq; conciliet, vníq; amatori
faciat morigeram. Inaudiuiftis haud dubie quid Lai diobtigerit. Nobilis illa,& tá multis amata viris,q Ddd iij
Amorá cz libidinis di fermen.
Las,

" PLVTARCHI
Amor era maritis
tfloria.
fui defiderio Greciam inflammauit, atque adeó de ua duo maria certauerunt: poftquam eam Hippolochi Theffali amor invafit,Acrocorintho,qui viridi(vt ille ait) vnda alluitur, deferto, magnum aliorü amatorum clàm fubterfugiens exercitum, modefté e ad eum concefsit.ibi veró eam mulieres invidia pul critudinis& emulatione impulfe in templum Veneris addu&am lapidibus obruerunt: vnde, vt probabile eft, hodiéq; Veneris bomicide templum dicitur, Nouimus etiain ancillulas,quo herorü cócu- 16 bitum fugerint,& priuatos qui reginas fpreuerint, cum cor eorum dominio fuo Amor occupaffet. Sicvtenim Rome di&tore creato reliqui magiftratus abdicantur omnes: ic quos Amor dominus invafit, illià reliquis omnibus dominis liberi& manumifs; rj tanquam facris addicti ferui poftmodo deguot.Mulierautem ingenua,vi amoris cum fuo contempera. ta marito,amplexus vrfarum& draconum potiüs fu flinebit,quàm contre&ationem& concubitum alie ni viri.Cuius rei cum abvndé exemplorum fit,apud 29 vos Cupidinis populares atq; cultores tamé par eft Camme Galarice mulieris facinus referre.Hec cüm effzt forma venuftifsima, vxor Sinati Galatiz regulijadamata fuità Synorige Galatarü potentifsimo., ui cüm marito viuente neque perfuafurum fe mulieri adulterium,neq; vim inferre poffe videret, Sinatum interfecit.Erat Cammz refugium& folamen calamitatis,facerdortium Dianz auitum, in cuius ae de plerumq; commorabatur, neminem admittens, quanquam multi ipfam& potentes ambirent. Cüm^" autem Synorixaufus effet eam de nuptiis appellare, non fübterfugit,neq; facinus eius culpauit,ad quod fcilicet non di prauitas, fed amor ipfius& defiderium impuliffet.Ergo Synorix fidens Cammasvenit eam in matrimonium petitum. Occurrit mulier,da- j táq; dextra ad ará Diane hominéadduxit. Ibicüm
dé mulfo,quod veneno infecerat;8 patera libafer, 1mie

R
20
a
30
3;
"AMATORIV Ss. 425.
dimidium ipfa ebibit,reliquümq; Synorigi ebibendum propinauit.poftquam ebibiffe vidit,alté fublato eiulatuynomine maritum invocans,Hánc ego,ine quit, diem przflolans adhuc fine te Sinate carifsi' mevitam acerbam toleraui.nunc veró letus meaccipe, vltam tui gratia fceleftifsimum virum, vtq; tibi vitz, ita huic mortis fociam perlibenter fa&am. AcSynorix quidem lectica ve&us,paulo poft viuen di finem fecit: Cammam ferunt diem illam noctémue fupervixiffe, valdéq; alacrem& hilarem deceffif Talia multa cüm fint fa&a& apud nos,& apud barbaros, quis eos ferat qui Veneré maledi&is inceffunt,negantQ; eam amori adiunctam poffe amici cie autorem fieri. Maris quidem cum mare confueProbe,
tudisem, potis veró intemperantiam& lafciuiam
aliquis confiderans, dicere pofsit: Non Veneris bec[unt opera,fed libidinis.
itaque qui corpus fuum libenter proftituunt, eos
omnium deterrimos cenfemus; pullámq; iis fidem, nullam reverentiam, nullum amiciciz vfüm tribuimus:fed veró,vt eft apud Sophoclem:
"Tales amicos quifquis amittt.folet
Gaudere: quid habent, cupiunt amittere, qui veró non mala indole praditi decepti aut vim pafsi funt, neminem hominum magis oderüt quàm autores fceleris, eófque femper I den& invifos habent,ac oblata occafione iniuriam grauiter vl cifcuntur.Nam Archelaum Crateuas,quem is amafium habuerat, interfecit,& Alexandrum Pherzum Pytholaus.& amafius Periandrum Ambraciotarum tyrannum necauit, igré ferens fe ab co interroga tum ecquid vterum ferret,**(imulcü vxoribus, initia hzc funt amiciciz,tanquam magnorum facro Tum communicatio, Et voluptatis quidem exigua eft portio.fed qui hinc quotidie pullulat honor,gra tia; amor mutuus;atque fides oftendit di phos neDdd v
Pro matrsmonio.

es OPLVTARCHI
quaquam deliraffe, qui Venerem harma quafi cut«
rum coniun&ione nominauerunt: neque Homerum, qui coniugum concubitum amiciciv voceornauit. tum Solonem peritifsimá fuiffe coniugalium| legum conditorem, qui ter minimüm quovis men- LE fe maritum cum vxore coire iufsit,nó fané voluptatis caufa: fed ficvt ciuitates inter fe fcedera téporis
aliquo intervallo renouant: ita volens amiciciá matrimonij fubinde hac ratione inftaurari. Atq; mul* tainquies, male& furiofé agunt mulieres amantes. 19 nónne veró plura mafculus amor babet fceda?** mori,& infcriptioné fepulcri nancifci.Sed quemad modum ea affectio furor adverfum pueros;ita neutrum amor eft. Caterüm omnem mulieribus detrahere virtutem, rationi repugnat.& cüm earum pu- 1$ dicicia, prudentia, fides,iuflicia,quin& fortitudo, audacia, magnanimitas in multis elucefcat infignis,
x plané ineptum eft,naturam earum ad alia omnia officiaidoneam,vituperandi gratia diciad folam amiciciam nihil habere concinnitatis. Nam& virorum oz fuorum& liberorum fuorü amantes funt natura mu lieres,& naturales illas diligendi adfectiones tanquam vber aliquis ager in fe habent, faciléque recipiunt amorem, neque à Gratiis neq; à Suadela alienz. Quo autem modo poéfis fermosi condimenta 25 quzdam modulorum,menfurarum, rbythmorüac- commodans, cüm ea qux ad docendum faciunt effi caciora, tum ea quz nocent cautu minus facilia redegit:fic natura mulieri accommodans venuftatem adípe&us,& illecebram vocis formzq;: impudicz 3g ad luxuriam& dolos, honefte ad benevolentiam vi ri parandam multum contulit adiumenti. Equidem plato Xenocratem,aliàs generofum& magnanimü, fed interim moribus aufterifsimis, hortatus eitvt Gratiis rem facram faceret. Probam autem& pudi- 35 cam mulierem aliquis iuberet nó inepté Amori immolare, vt propicius& iucundus matrimonio adT e fit,

AMATORIV S. 427
fit. x muliebribus. neque virad aliamfe conferens,cogatur dicere ifthec comoedia verba: Qualem mifer mulierem afficio iniuria, Etenim in coniugio amare quàm amari maius eft bo num: vtpote abolens multa, immó omnia deli&ta quz matrimonium corrüpunt atque difsipant. Iam vehementes ille animi commotiones& morfus,mi Zeuxippe,qui initio connubij interveniunt,non eft vt vereare tanquam vlcus aut laniationem.quanquá ne hoc quidém fit reformidandum, cum proba muliere etiam accépto vulnere connafci: quomodo etiam arbores inter fe coalefcunt. eft auté exvlceratio fetus producendi initium.non enim permifcen^, tur,que fe invicé non adfecerunt.Perturbaut etiam ^ mathemata pueros, cüm ad ea fe primüm conferüt, & philofophia adolefcentes. at neq; his femperadherefcit illa acerbitas,neque morfus amátibus. fed quemadmodum fit liquoribus in vnü confafis, prin 2o Cipio efferuefcentiam quandam& conturbationem Amor efficere videtur, paulo poft tépore fubfidens & repurgatus ftabilifsimá adfe&ionem gignit. Hec enim eft re vera totorum per tota mixtio, quando amantes vicifsim vnà viuunt:,* Epicureis contactibus iftis& complexionibus videtur collifiones percipere& refultus, vnitionem autem tantam non efficere gustum amor przftat ad focietatem coniugum fefe adplicans,Nam neque maiorem alter alteri voluptatem prebere poteft,neque magis perpe:
tuas vtilitates, neque aliis in coniun&ionibus moris honeftas& omnbus expetenda cómoditas perinde eminet,
Vnarimes quàm cdm didicere maritus e2* uxor Incoluiffe domum.— cüm& lex eis adfti3j puletur:& ipfos deos ad communis prolis procreationem indigere Amoris opera,oftendat natura.Sic enim poctz aiunt coelum térrz amore, phyfici$o0d fit

» pium, neceffe eft aliquando plané perire, vbi acris
Coniurialis amoris exemplis,
4:8 PLVTARCHI
Jem Lunz amore teneri,& coire,ac fetu implere.& terram hominum matrem& animalium atque firAmor materiem deferet qui pars eft dei, ceffabítq; ipfa defiderare& pereqe motü principiüimq; diui$i num. Sed nelóngé videamur evagari, aut omnino nugari, nofti amores puerorü eS ilbuncs yulgà dici,& falfé de iis hocia&tari, iftam amiciciá oui inftar trifariàm diuidi:& amatores Nomadum inftar càm in floridis& virentibus ver confumferint, fta- 19 tim tanquá ex hoftico caftra mouere. EtquádoBio. fophifta im portuniüs nonnihil formoforum crines Harmodios vocauit atque Ariftogitones, quód iis enatis pulcra tyrannide amatores fefe abdicare cógantur:hecnon re&é intentantur crimina germa- I$.| nis amatoribus: fcita(unt auté quz de Euripide dicuntur. is enim Agathoné formofum, cui iam lanugp genas veftire inciperet, ample&ens& deofcuans dixit, Pulcrorü etiam finem autumni pulcrum. * x* 29 excipit folum*^ in ipfis quoq; canis viget—| & rugis,& vfque ad fepulturam monumentümque perdurat. Ac puerilium amorü paria pauca poffunt, vxoriorum amorum multa enumerari millia,qua fir miter omnem cómunionis& fidelitatis focietatem 2$ ad finem vfque vitz conferuauerint. Vnum ego referam,quod mea ztate,imperante Vefpafiano,áccidit.Iulius, qui in Gallia defe&ionis autor fuit,cüm alios multos habuit, vt fieri folet, fui conatus focios,tum Sabinum quoque, hominem non degene- 39. rem,& qui diuitiis gloriáq; omnes aliosfacilevinceret. Hi rebus arduis tentatis, fucceffu caruerunt:| cámq; fupplicia fe daturos prafentirent,partim feipfos é vita eduxerunt, partim in fuga capti funt.Sabino autem ceteroqui facile licebat fuga ad barba- 3$ ros£3& faluti fue confulere. Sed vxorem duxerat
optimam, nomine Emponam(Gracé Heroidem diceres)
; 1

10
20
à;
AMATORIVS, 419 ceres)Hanc cüm neque ducerefecum poffet,neque deferere fuftineret:& ruri haberet fub terra effoffas cameras, in quas reponi res vtiles poffent, duobug tantüm notas libertis; reliquos famulos omnes di. mifit,fe veneno fibi mortem confciturum fimulans, duos quos fideles norat, adfumfit,& in fpecus iftas fübteraneas defcendit: miffo ad vxoréliberto Mar.. tiali, qui patronum veneno'exftin&um,& cafim vi] le cum eo concrematam effe renunciaret. Volcbar enim luctu vxoris fidem facere fui, quem fingebar, interirus, Idque etiam evenir.Nam ea vt erat,accepto nuncio, lamentans& eiulans in terram proiecit fefe, tréíq; dies, ac totidem noctes fine cibo ita exegit. Quod vbi refciuit Sabi nus, metuens ne fe prorfus vita exfolueret: occulte Martialem ei fignificare iufsit, viuere fe etiamnum,& occultari: rogareautem vt adhuc aliquantulum in lugendo perfaueret;accurateQ; mariti interitam fimulet, Traoce. diam huius calamitatis vxor admodum artificiofe egit:tàmen no&u defiderio vifendi ad maritü ven.titauit,nemine obferuante,& tantüm nonapud inferos cum eo confaeuit.Exactis feptem menfibus, fa &afpeimpetrandz venis» vefte, tonfüra,& capitis redimiculo ignotum redditum obviis Romam perduxit. Sed re infedajin fuam is fpecum rediit:ipfq; cum eo maiorem temporis partem fub terra exi és, interdum Romam iuit, amicis& neceffariis mu ieribus fe vifendá praebens. Et,quod creditu difficili. mum eft,cá iis lauans fefellit, vterá gerens.Nam me dicamentum,quo mulieres comá invngentes faciüt auri in morem rutilam& fuluam, pinguedinem habet, qua caro(iue fit grandior fiue rarefcit,itáq; di£ funditur quafi,& maior fit eius moles,hoc illain cze teris membris vía affatim, attollens fe& turgidum celauit ventrisonus. Partus veró dolores fola ipfa pertulit legoz in morem,ad maritum in foueam fefe abdens: natófq; duos, vt fic loquar, catulos edu-

| 4p cabit.peperit énim filios duos, quorum alter in Aeypto occubuit, alter nuperadmodum Delphis n& T e fuit, nomine Sabinus. Ipfam Cefarinterfecit: fed czdis poenas dedit,exiguo temporis fpacio T. tota fürpe ipfius funditus interemta. Nullam enim$ rem hoc fa&o triftiorem iftad tulitimperium: neq; fuit, cur vllius rei adfpectum magis& dij& genij averfarentur. Miferationem quidem fpectantibus ipfa exemit magnanimitate fua& grandiloquentia, quibus maxime iritauit Vefpafianü. defperata enim 19 falute, mortem fuam commutationem vocauit: dixítque fuauius fibi fuiffe in tenebris& fub terra viuere, quàm ipfum videre imperio potiri. Hec aiebat pater finem difputationi de Amore faiffe impofitum in vicinia Thefpienfrum. Vifum enim fuiffe quendam de Pafiz fociis Diogenem, qui concitato greffu accederet.Tum Soclarum dixiffe adhuc eminus venienti:Non fané puto,Diogenes,bellum nun ciaturusades. Illum veró refpondiffe:Bona verba. & quin vos nuptiis iam conceptis pergitis celeriüs,facrificium abfentia veftra morantes?Ibi omnes exhilaratos fuiffe, demto Zeuxippo, quis egritudinem animi non difsimularet.Is tamen iam, vt apparet, concefsit Ifmenodorz: náncque vltró coronatus & alba vefte indutus, eiad deum accedenti du&or: eft. Eamusergo. Nimirum veró, aiebat pater eamus, vt rideamus hominem,& deo fupplicemus: non enim obfcurum ell, quin przfens. letüfque adfit iis qua aguntur:
5
22]

1o
30
»
nullam differentiam forme in Luna videant, fed lz431 PrvTARCHI
De faciequa inorbe Lunz apparet, Commentaríus,
**— letum deeft.
HzcSylla dixit.Mez enim fabule convenitjindéq; defumtum eft. Sed quorfüm attineat contra illas in promtu fitas€ omnium ore celebratas opiniones de facie Luna exordium dicendi facere, principio libenter interrogauerim. Cur veró,inquam ego,nihil attineret?cü alterius queftionis difficultatesnos ad hanc compulerint. Sicvt enim diuturnis vexati morbis,quando de vfitatis remediis& confueta vi&us ratione defperauerunt, ad luftrationes, amuleta,& fomnia fe convertunt: ita neceffe eft in queftionibus difficiles explicatus habentibus, quando communes,probabiles,& recepte rationes non faciunt fidem:alienas tentare,neque eas contemnere, fed veterum commenta palàm in medium producere, veritatémque ex omnibus inquirere.Vides nimirum ftatim, quàm abfurdé quidá dixerit formam uz in Luna cernituraffedionem effe vifus,prz im. becillitate fplendori cedentis, quod cecutire dicimus. Non enim animadvertit illejid potiàs debuif-»
feaccidere in Solem intuentibus, qui acris& vehe- Fac/em ii mens nobis offertur.ficvt etiam Empedocles nó in- Lusa,nos
venufté difcrimen indicauit: effe uifua sol radiis acev.lumen Lunas benignum. refratlios
nam Hiladram Lunam dicit,quód lumen eius b]an- 9e. dé alliciat ac citra moleftiam confpiciatur: deinde rationem reddens, cur hebetes& imbecilles o culi

enu ——— MERECE
43» PLVTARCHI
uis& plenusiis eius orbis refulgeat: qui veró acutz vident, magis fubtiliter difcernant faciei formas, t difcrimen liquidiüs notent. Oportebat enim cortrà,nifi fallor, fiquidem vi&o f* oculi imaginctioné faciebat. vbi id quod afficitur eft imbecilliu:, x idquod apparet.Inzqualitas veró plané eam reda:uit rationem.non enim in continua vmbra& corea nititur vifus.Et Agefianax non inepté hoc figai ficauit fcribens, Hanc circum rutili totam lux funditur ignis: Vn medio quedan fpecies fed glauca puelle Confpicitur,cyano mage ceerula,cuius cceli,
Et frons oftendunt[ujfufum pulcra vaborem.
Omnino enim abduntur vmbrofa circumfufa luci- tg dis, vicifsimQ; ea premunt abíciffa, proríusqs inter fe implicátur.* pem quz per* effc figure*& adverfusClearchum Ariftoteles videtur veftrü non inconvenienter vero dixiffe.ve(ter enim eft Ariftoteles,antiqui familiaris,quanquam multa Peripate- 20 tice philofophiz decreta pervertit.Cü Apolloniades orationem interrüpens quareret,qácná Clearchi fuiffet opinio: Nemo, inquam ego,omnium eft, qué minüs ignorare deceat, atq; te;eius fentétiam, quafi é penatibus accitam à geometria. Dicit enim 25 Facifinp,.€àm que vocatur facies, fimulacra effe fpecularia& »a non effe imagines magni maris in Luna apparentes. Nam& imaginem orbita cüm refle&itur fpe attingere folet ea qua Ocan.^ nonrecdà videntur:& plena Luna om nium fpeculorum zquabilitate& fplendore purifsimum eft. Ita. 30 que ficvt arcü cocleflem vos putatis vifu ad Solem refta&o in nube confpici, cui humida fenfim lzuitas& colliquatio ineftzita ille exiftimauit mare exte rum in Luna confpici,nó eo,quo eft fitum loco, fed geo vifus radij retra&ti eius refplendentià attingüt. 3$ icvt rurfum Agefianax fcripfit:
Jut maris immeni oppofita[ub parte frementis Yn fpe

FACIE IN ORBE LVNAE, 45
Ii[peculo ardenti vepreferitatuy imago. His dele&atus Apo lonides:peculiare(inquit)profe&ó& nouum hoc opinionis commentum eft, hominis neque infciti,& audacis. fed quínam refelle.. batur?Primüm,inquá,f mare exterum vnius eft naturz,continuum fcilicet& in fe confluens:atrz autem in Luna apparentes macule quafi ifthmis quibufdam à fplendore vmbrofa diuidente ita diftinguuntur, vt avulfaà fe& fuis finibus circumfcripta lint,& lucidorü in vmbrofa penetratio texturz cu. iufdam figurá efficiat, vnde oculorum& labiorum forma fimilitudine fumma exprimitur: oportet aut plura maria opinari effe, quz ifthmis& continentibus dirimantur,(quod& falfum eft,&abfurdá) aut
' fi vnicum fit, nó fané refpondentem eius imaginem ita divulfam in Luna apparere.nam hoc quidem tutius eft interrogare quàm pronüciare de eo te prefente,an orbis terrarum tam longus latáfq; cüm fit, pofiit vniuerfus eodé modo vifus à Luna refra&us
20 mare contingere,& eos qui in Oceano nauigapt
atq; etiam habitant,vt Britanni: przfertim cüm dicatis terram cum Lunz globo comparatam ne cen-: tri quidem zquare rationem. Atq; hoc quidem,aiebam,confiderare tui eft muneris.Refradio vero vifusad Lunam,non iam tuá eft aut Hipparchi.quanquam mi* fed multis non probat fe de natura vi
fus difputans, quem ftatuit.« ipfum habere fimili modo affe&tá temperiem ac concretionem probabi lius eft, quàm ictus quofdam& refültationcs habere,quales atomis Epicurus adfinxit. Non volet autem,puto,Lune corpus nobis perhibere Clearchus mole preditum ac folidum:fed aftrum ethereum& luciferum, cui vos negatis huiufmodi infractionem vifus Convenire:itaq; a&ü erit de refra&ione. Sita men eá admittim us,quzremus cur in fola Luna maris imago faciei fpecie appareat vt in fpeculo,in nul lo alioaftro. Atquiratio hoc exigebat, vt vifus fic Ece

454 PLVTARCHI
velab omnibus,vel à nullo afficeretur.Sed* ad Lu cium refpiciens dicebam:reminifcere eorü qu& pit mo funtà nobis di&aloco. Et Lucius: Veruüm;inquit,ne nimis videamur cótumeliofi in Pharnaceu, Stoicorü opinioné nulla adhibita refutatione, pr-$ tereuntes, dic aliquid adverfus eü, qui vniuerf: a€ris& mollis ignis mixturam ponit cffe Lunam:dein de velvti in tráquillitate oborto horrore dicit aere nigredine perfufo fieri vifam forme fimile* ProLena 4n be, inquam ego, Luci, honeftis verbis res abfurdas 1o terria dni velas. Non autem fic focius nofter,fed quod verum gnea, an in cft dixit, fuggillare illos Lunam, quam nzuis& nife aeré con- 1$ maculis opplent, modó Dianam& Mineruam tincat, appellantes,modó mixturam, confufionem acris ca liginofi&ignis(vt fic dicam)carbonofi;& que non!$ ex fefe accendatur, propriámve habeat lucem, fed obfcurum quoddam fit corpus femper fumigans& igne vftum:qualia funt fulmina que fplendoris experua& fuliginofa pote dicunt. Iam quod ignis carbonarius, qualem illi adfcribunt Lunz, neque 26 conftare neque perdurare vllo modo pofsit,nifi ma teriam folidam, ipfum; fuftinenté fimul& nutrien tem corripiat:arbitror rectius, quàm à nonnullis eft factum philofophis, eos animadvertiffe,qui iocates Mulciberum dicunt claudum ideó cognominatum 25 fuiffe, quód ignis fineligno nó magis progreditur, quàm claudus fine fcipione. Porró fi Luna ignis eft, vnde ei tantum acris fubiit?Nam fupremus quidem hic,&in orbem adíiduo agitatus motu locus, non acris eft,fed praftantioris alicuius naturz,que om- 30 nia tenuia redigere,& accendere vi fua foleat.aut ft natus ibi aér eft, quomodo non mutatur ab igne in stherem priftina exutus forma ,fed tanto tempore cum igni manet incolumis, claui inftar eodem ia locoinfixi? cüm euim ratus fit,& confufus, non per- 35] manfio ei, fed mutatio congruit. Neq; veró concre tus dici aer ifte poteftigni admixtus,& humoris omnis

T
35
20
M
39
35
FACIE IN ORBE LVNAFE, 43$
mnis terre; expers, cum quibus folis concrefcere acrem fua finit natura. Tum motus fuo impetu& in lapidis& in plumbo qui ineft acrem accendit: ng dum eum, qui in igni tanta cum celeritate circumiagitatur. Empedoclem fané reprzhendunt, qui Lünam aéris concreti in morem grandinis maífam fa€it, quzà globo ignis contineatur. Atipfi Lunam,
quz globus igneus fit, acrem in fe multum hinc inde difperfum aiunt continere:cüm quidem non habeat ea in fe rupturas, aut profunda, aut cauitates: (qua ei tribuunt, qui terreftrem ftatuunt)fed acr ni mirum fuperficiei curuitatis eius incumbat.Id veró & à permanfionis ratione eft alienum:& fieri non poffe, pleniluniorum contemplatio docet. nó enim debuerunt nigra ifta& vmbrofa diftin&é cetài, fed aut deminui& occultari, aut vnà effulgere SoleLu nam occupante. Etenim apud nos aér qui in profun do& cauis terrz eft, quá Luna non penetrat, obfcu rus& luminis egens manet: qui foris terra circumfunditur, colore quodá& luceilluftratur. Nam acr cüm ob raritatem fuam facile quafvis recipiat qualitates,maximé à luce,vt vos dicitis, tantüm etia attingente, totus mutatus illuminatur. Hac ergo vt lis qui in cauernas quafdá& profunda Lunz acrem compellunt, videntur probé opitulari:ita vos redar guür,qui ex aére& igne nefcio quomodo eius com piogitis globum.Fieri enim non poteft, vt vrnbra in fuperficie relinquatur Lunz, quando Sol omné cius eam partem illuftcat, quam nos noftro vifu ftringimus.Me adhuc loquente Pharnaces:Hoc;inquit,illud nobis víu venit ex Academia dedu&um,vt cümi adverías alios dicimus, fubinde ipfi eorum quz affirmamus, non adferamus demonftrationem:& qui nobifcum difputare velit ei defendendafua, non noftra fiot impuguanda. Me tamen hodie nunquari €ó adducetis, vt ea defendam que vos Stoicis cri^ miná intentatis: nifi priüs à vobis mihi fatisfiat hác ee ij

436 PLVTARCHI
de commiffa culpa, quód imas mundi partes fuprez mo collocatisloco. Tum Lucius ridens duntaxat, Heus tu, inquit, noli nos impietatis reos facere,eo pado quo Ariftarchus putauit Cleanthem Samium violatz religionis à Grzcis debuiffe poftulari,tan- 5 quà Vniuerfi lares Veftámq; filoco mouiffet: quód is homo conatus ea quz in coelo apparét tutari certis ratiocinationibus, pofuiffet ccelum quiefcere, terram per obliquü evolui circulum,& circa fuum verfàri interim axem. Ipfiautem de nobis dicamus. 1o * Qui veró terram ponunt effe Lunam, quinam ij, mi homo, magis inferiora fuperiora faciunt quàm vos? qui terram hac(ublimen in aere fufpenditis, longe maiorem Luna: ficvtin defe&ibus& moraLunzin vmbra quantitatem eius metiuntur mathematici. Nam vmbra terra minorà maiore illuminante corpore proiicitur: cuius vmbrz in fummo exilitas ne Homerum quidem(vt aiunt)fefellit, quià mucrone Mat 39d cius no&em£o», id eft ácutam,denominauit.& tamenabhoc mucrone Luna in defe&u occupata,triplum fue quantitatis fpacium ad emergendum del derat. Cogita ergo,quot Lunis terra zqualis fit, fi eius vmbra,quá eft minima,tres Lunas aquat. Et ta men de Luna vos foliciti eftis ne cadat, de terra fortaffe Aefchylus vobis perfuafit de Acláte fic Ícribés: 25
Lune cis ter ra compara t0. Terram polum; ftat ille columna flens, /— Huncrisq; pondus ingens[uftinet fuis. Ergo Luná tenuis acr fuffufus geftat ,folidum onus portare non(ufficiens:terram adamante fubnixe co 39 lumnie fulciunt, vt eft apud Pindarum. atque ideó neterra cadat non metuit Pharnaces, miferatur autem Lune converfioni fuppofitos Aethiopes aut Taprobanos,nein eos táta moles decidat folicitus. Atqui Lung auxilio eft ne cadat motus& eius im- 35 petus: quomodo quz fundis impofita in orbem rotota delabi non finuntur. Nam motus naturz conveniens

1o
1j
20
35
FACIEIN ORBE LVNAE. 45
veniens vnamquanque rem agit, fi non ab alia aliquare alió avertatur. Itaque Lunam grauitas non mouet, cümà cóverfione circulari eius motus profligetur: magifque rationi erat confentaneü,mirari fiilla eodem femper maneret loco, ficvt manet terra.Nunc veró quod Luna huc nó fertur, id magnam habet caufam:terrd,qua omni alio caret motu,probabile eft folo fuo pondere cieri. Eft nanque terra quàm Luna grauior,nó modó quia maior,fed quód praterea Luna ob calorem& inflammationé leuior eft reddita. Omnino autem apparet ex iis quz dixifti, Lunam, fiquidem ignis eft,magis indigere terra & materie cui in(iftat& inhereat,& qua contineaturac tanquam fomite alatur vis ipfius. non poteft enim cogitari ignis, qui fine materia conferuetur. Terram autem vos dicitis fine fundamento& radice perdurare. Planéjinquit Pharnaces,cüm fuum à natura fibi deftinatum obtineatlocum, nempe medium Vniuerfi: is enim eft quà omnia grauia vndiq; vergentia, ibi fabfiftunt.Superiorautem regio omnis etiam fi fufcipiat terrenum aliquid violento motu furfum elatum, ftatim id elidit deorfum, aut di.mittit potius naturali momento hac declinans, Ad
hocego, vtqui vellem Lucio tempus reminifcendi
dari, Theonem vocans:Quis,inquá,tragicorum dixit medicos
Elucre amaro amaram bilem remedio?
Cüm refpondiffet Theo,Sophoclis hoc effe:Neceffitas,inquam,cogit,hoc illis vt concedatur. Verüm
philofophi audiendi no font, quando abfurda ab
furdis voluntevertere, impugnántque admirabiles
fentétias,vtentes ad hoc aliis àratione magis etiam
alienis. quemadmodum hi nunc lationem ad medium introducunt. Cui quid nó ineft abfurdi?nónne fequitur terrá effe globum, que tot altitudines,
profunda, inzqualitates habet?nónne habitari eam
ab antipodibus, qui inftar terediná aut ftellionum
Eee iij
Contra cen. irum mundi C terre difputatio.

438 PLVTARCHI
imis corporum partibus furfum obverfis tetra adhzrefcant?nónne nos ipfos non ad lineam& angulos re&os eiinfiftere, fed obliquos& inciinatos ebriorum inftar^nónne maffas que. c15 talenta appendant per profundum terre delatas, vbi ad me-$ dium pervenerint, nulla re occurrente aut fuftinen te tamen, fubfiftere: aut fi motus vehementia mediutm fuerint przterve&tz vltró ad id reverti? nónnefegmenta trabium ab vtraque terrz parte abfciffa non femper deorfum ferri fed foris ad terram ac- to cidentia pertrudi intró ad medium, ibiq; collidi? nónne rapidus aque fluxus delapfus,vbi ad medium pervenerit,quod eft ipforum fententia punctü corporis expers, fubfiftet,& circa polum illum circumfundetur, illicq; perpetuólibrabitur ac pendebit? rj quorum quedam talia funt, vt ne falfa quidem ima-— ginationcin animum quifquam ea pofsit inducere. Hoc vero clt inferiora facere füperiora,& omnia invertere,& quz funt víque ad centrum deorfum:. * quz infraillud, furfum ponere. Ergo fi quis terre 23 confenfuin medio eius ftaret vmbilico ad centruar locato, fieret vt fimul& caput furfum,& pedes furfum haberet.& filocusin oppofitam partem effode retur, profpiciensifte—* deorfum furfum trahi qui effoderetur.& fralius contrariis veftigiis ftare 2. intelligeretur, vtriufque pedes furfum tendere dicerentur, Proinde huiufmodi támque alienis àratione opinionibus onufti(quas non experientia,fed prafügiatoris alicuius circulatorífve apparatus,&
triuialis nugz fuggerunt) eáfque in res philofophi- 30
cas attrahentes: eos dicunt inferiora fuperioribus adiungere, qui Lunam,quz terra fit,non in medio, fed in fublimi collocát. At enim fi omne corpus graue codem fertur,& ad centrum fuum omnibus partibus vergit: terra non vt centrum Vniuerfi potiüs, 3$ quàm totum, fibi omnia grauia vt fuas partes vindidabit, Argumento cft.* erit vergentium, quibué non

v^
5
20
5
FACIE IN ORBE LVNAE, 439
non medium mundi caufa eft fuorum momentorá, fed cognatio cum terra;à qua vi repulfa, rurfum ad eam fe conferunt. Sicvt enim Sol omnes partes, ex quibus conftat, ad fe convertit:& lapidem terra vt fibi convenientem accipit»& fertad eum.Ttaque horum vnumquodque temporis progreffu vnitur cum ea& coalefcit. Quod fi quod eft corpus ab ini tio terre nonattributum,nequeab eaauulíum,fed peculiari natura pro fefe conftat:( qualem ifti Lunam faciunt) quid obfiat quin feoríim id fubfiftat fuis compa&um propriis ac conftri&tum partibus? nam neque demonftratur terram effe medium mun di:& eorum qua hic(unt comparatio& conftitutio refpe&u terre, ducit nos ad intelligentiam modi, quo ea quz ad Lunam ifthicaccidunt permanere(it probabile. Qui autem omnia terrena& grauia in vnum compellit locum,facítque omnia partes vnius corporis, non video cur non eadem necefsitateleuia deuinciat:fed finat tot ignes feor(im confiftere, néq; cenfet debere vniuerfas in vnum cogi corpus ftellas,quod communefit leuium& igneorum omnium. Sed Solem quidem vos mi Apollinida,innumeris ftadiorum millibus abeffeà fummo coelo dicitisac Luciferum fupra eum,& Mercurium ahófq; planetas;inferiores ftellis inerrátibus,& qui magnis inter fe fpaciis diuifi motus fuos conficiát: póderib. veró& terrenis corporib.nullá putatis in müdointer fe diftátiam,nullum fpaciü tribui. Videtis ridicu lum effe,negare Lunà effe terram, quia diftat ab infe
3? riori regione:& dicere ftellam eà effe, cüm tot fta35
diorum millibus à fuperiore celo depreffa,& quafi in fundum quendá demerfa fit? tanto quide inferior aftris eft, vt menfura intervalli non pofsit exprimi, & vos mathematici in ea ratiocinanda numeri deficiant. terram quodam modo attingit, ac poné eain circumve&a, velvti orbitam currus quandam repli» cat. vt ait Empedocles:
Eee iij

Dislitie So lis, Lune,ter T&,Centri,
440 PLVTARCHI
Que ciram fummam* Non enim vmbram eius fuperat fepenumeró, paulatim emergens ob Solis illuminantis magnitudinem. fed ita videtur proxime,& feré in vlnis terre circumagi, vt terra lumen Solis ei obftruat, quando non attollit fefe fupra vmbrofam hác,terreftrem & no&turnam regionem, quz eftterre forte conceffa. Itaquearbitror nobis audaGer dicendum in terrz terminis cffe Lunam ,ideóq; ab/ huius extremis, lumini Lunz offici. Confidera porró omifsis aliis inerrantibus& vagis, que demonftrat Ariftarchus libro De magnitudinibus& intervallis. Solis fcilicet à Luna diftantiz ad intervallum quo à nobis ea abeft maiorem effe rationem o&odecupla,mi norem vigecupla.& tamen qui Lung minimam altitudinem tribuunt, eam faciunt tantam, vt Lunz à nobis diftantia terrz femidiametrum quinquagies fexies contineat.eft autem lineaà centro ad fuperf ciem terre x 1, millium, fi eos fequimur,qui mediü tenuerunt in adfignandis menfuris.vnde ratiocina- 20 rilicet,Solem à Luna amplis quàm quadragies mil lena ftadia& trecenta millia abeffe ftadiorum. tam longé eftà Soleremota Luna ob grauitatem,& tam propéad terram collocata. Quare fi locis diuidend« funt naturz, profe&ó terre portio& regio Lu- 2$ nam fibi vindicat, báncq; ea fibi& res terrenz iure cognationis& vicinitatis petunt proprid.Neq; verO arbitror nos peccare quicquá, fi iis quz fuperiora vocantur corporibus tantum intervallum tribuentes, inferioribus quoque fpacium aliquod fuz 30 conver(ionis concedimus, quod età terraad Lu-| nam vfque. Nam& is modum egreditur, qui folam cceli fuperficiem extremam fuprà, reliqua omnia infrà effe dicit: neque tolerari poteft, quiterra, atque adeó centro eius inferiorem locum circum- 35 "fcribit, Sed& mobili-* hícintervallum debitum
cócedente ob magnitudinem mundo.qui veró poT ftulat
v
E
o
5|

FACIE IN ORBE ELVNALE.
44 ftulat vtomne furfum effe dicatur& fublime quod
eft fupra rerram: ei alius occinct ftatim hac lege deorfum debere haberi quidquid eft infra ftellarum&. arum globum. Deniq; quo paco dicitur terram in 3. medioiacere,cuius tandem rei? Nam Vniuerfum quidem infinitum eft: infinito, neque principium neque finem cum habeat, non convenit habere medium.nam ipfum quoq; centrum extremitas quzdá fiue terminus eft: infinitas priuatio eft terminorá. Qui autem non Vniuerfis,fed mundi medium putat terram,facetus eft,fi non cenfet mundum eadem teneri infinitate. nam ne huic quidem medium eft ab Vniuerfo reliétum: cüm lare& fundamento carens in infinito feratur inani ad nihil quod naturz ipfius 5 fitaccómodatum:aut fi fubfiftat;aliam manendi cau fam invenerit quàm loci naturam. Eadélicet deLuniconiicere,sliaeam animo potiüs& natura differentia: altera hec quiefcéte,altera in motu ver ,. fante. Preterhecveró confidera, an non magna 20 resipfos fugerit. Sienim quidquid quocunq; modo extra centrum terre eft, dici oportet füpra effe, nulla pars mundi infrà erit: fed fuprà fuerit& rerra & omnia que ei incumbunt,& fimpliciter quodvis corpus centro circumpofitum: infrà autem vnicum ?5 illud corporis expers punctum, atque hoc neceffe erit omni mundi naturz opponi: quando fuperum & inferum naturz ratione invicé opponuntur. Neque hoc dütaxat eft in hac reabfurdum:(ed caufam ,. quog;grauia perdunt, ob quam deorfum vergant 30 atq; ferantur, cüm nullum fit infrà Corpus ad quod moueantur. nam quod corporeum non eft, id neq; probabile eft, neque ipfi volunt tanta effe vi preditum,vt omniaad fe trahat& circa(e contineat. Interim ergo rationi hoc& ipfis rebus repugnans ma1o
Vniuerk co
mundinallum effe eem. rum.
/35 nebit,totum müdum fuprà effe,infrà nihil, excepto Loco natmcorporis& diuifionis expertz,termino. Illud vero ram non confentaneum eft, quod nos dicimus, fuperis& in- mutari.
Eee v

44 PLVTARCHI feris regionibus fatis ampla effe fpacia tributa, Sed tamen, fiita vis, ponamus contra naturam in ccelo terreftribus motum adícribi: fenfim iam,non commotis(vt fit in tragaedia)animis aged hoc confide remus,binc non demonftrari Lunam non effe cerrá, e fed terram alieno à fua natura loco fitam. quandoquidem ignis etiam Aetneus contra naturam infra terram eít,ignis tamen eft:& vtribus contentus aer natura leuis eft, furfümq; efferturneceffarió tamen €ó cogitur,quó vltró non ferretur. Ipía autem,dij 18 boni,animaan non contra fuá naturam jnclufa tene— tur corpori tardo& frigido, ignea ipfa vobis autori * bus,& fenfu nullo videnda. neq; tamen idcirco dicimus animam corpore aboleri,aut effe nihiljÀnonré— diuinam,ob corporis grauitatem& molem:fed que 1$ toto calo, omni terra maríq; pervagatis in carnes, oifa,medulláfq; fubeat,& cum humore infinitis per y Pefsionibus Gat obnoxia. Ià ille vefter Iupiter nonne fua natura ineft magnus& continuus ignis?& tamen nunc fe demifitatque inflexit omniümque colorum formá accipitiníe per omnigenas mutationes. Proinde vide tujhomo belle, ne rransferens& abducens vnumquodq; eo, vbi natura illi locum videtur adfignaffe,quandam diffolutionem mundi co menteris,& Litem Empedocleam rebus immittas: 25 aut potiüs prifcos illos excites contra naturam Titanes& Gigantes,fabulofámque illam& terribilem confufionem atq; errores introducas feorfim omne *graue,omneleueponens.* Non b«c ian Solis fpecies formofa timetur, Non tereee birfutum genus, aut[alfi maris unda: non terra caloris erat particeps, non aqua fpiritus: nihil grauium furfum, leuium deorfum mouebitur. Sed mixtionem fugientes,& ab omni coniunctione abhorrentes res, folitarieque eo, qua principia re- 3X rum cenfentur,non admittentes vllam contempera
ionem alteraalterius, omnem cómunicationem averfan

FACIE IN ORBE LVNATE. 443
verfantes,fuifq; peculiaribus& contumacibus contentz motibus,eo modo habebant,quo Vniuerfum
à quo Deusabeft,vt Plato dixit: hoc et, ficvt fe ha bent corporaanimis deftituta& mente. donec de; fiderabilis facultas Providentiz venit in naturam, amiciciámq; iis, Venerem,& amor£ indidit: vt Empedocles, Parmenides, Hefiodus cecinerunt.vt locum mutantes res,& vnàalterius facultate impertita, alizG; manfionis;alie motus necefsitatibus illiqo B3tz,& ad meliorem ftatum necefiitate quadáadaz, pro eo atque natura ferebat vt concedeTent atque mutarentur, concentum quendam focietatómq; conficerent. Etenim fi nulla mundi pars preter naturam fuit adfecta, fed vnumquodq; ita ia
1j cet vt natum eft, nulla translatione,nulla mutatione indigens, quibus neinitió quidem opus habuerit: miror quódná fit munus providentiz, aut quid fecerit pater ille& artificiofifsimus opifex Iupiter. Non enimin exercitu opus eftfcientia ordines inzo firuendi,(i fua fponte quivis militum nouerit fuum locum,ordinem& ftationem,quam accipere debe- ,,
at& tueri. neq; vfus erit hortulanis aut qui domos zdificent: fi ibi aqua vltró adfluat plantis rigationeindigentibus; hac lateres,ligna,& lapides natu25 ralibus motionibus pro fe in locum concinnitatémque delideratam cocunt. Sin eft,vt hac ratio palá tollat providentiam,Deóquererum difpofitio& di uifio convenit:quid mirum fic ordinatam effe& cócinnatam naturam, yt hac ignis,ibiaftra,rurfümque
3o hac terra,füperiüs Luna fit collocata, ar&iore ratio nis quàm naturz vincula conftridta? Alioqui, fi omnia naturalibus debeant ferri momentis, neq; Sol iamin orbem revoluatur,neq; Lucifer, neq; aliorü vllum aftrorum. furfum enim,non fecundum circulum ferrileuia& ignea nature inftin&us iubet. Si veró hanc natura admittit varietatem in locorü mu ratione, vt hec ignis fuo motu femper furfum ten

b *
3 "
*
444 PLVTARCHI
dat,quando autem coelum attigit,cum eius rotatio^: ne circüagitetur: quid mirum,fi etiam grauia& ter rena ita fuperanturà continente corpore, vt aliud motus genus fufcipiant. Non enim profe&o id fert natura coeli,vt leuia furfum ferri prohibeat, grauia & deorfum inclinantia compefcere nequeat. Sed vtrorumque natura ita vtitur,vt eam in melius convertat. Verüm enimveró fi quod videtur nobis impauidé eft dicendum,omifsis iis opinionibus quorü habitus ferua noftra fecitiudicia: apparet nullam Vniuerfi partem ipfam à fe ordinem,fitum, motümve habere propria,que abfq; vlla conditione natura lia pofsint dici.Sed quando vnumquodque,fi cuius rei gratia ortum fa&ümve eft, ei fe vtiliter mouen- j; dum accommodet,& vel ad agendum, vel ad patien dum& adficiendum ita fe prebeat,vt eius faluti,pul critudini& facultati congruit:tunc videbitur naturz conveniéter collocari,moueri,affici.Etenim homo;quo non vllaalia res magis iuxta naturam eft fa €a, in füblimi habet maxime grauia& terreftia, cir- 29 ca caput: in mediis calida& ignita: dentium fuper
né alij,alij inferné funt nati, neutri contra naturam. neque ignis qui fupra ex oculis emicat,fecundü naturam eít,contra naturam is qui in corde& ventriculo: fed quodvis horum congrue eft vtiliterq; or- M dinatum.Quin omnium oftreorum confidera naturam,atq;(vt vtar verbis Empedoclis.)
Ifpice tergigrauts concbas quandod; marinas: Buccinus;exenploq; obduta cbelys tibi faxo 30 Ee poteft, fummo ut uidcas in corpore tevrant.
neq; lapidea opprimunt aut affligunt humorem cui incumbunt,neq; contri calor leuirate fua furfum evolans perit: fed omnia funt commixta,inter feque compofita pro rei cuiufvis natura. Quamobré pro- 3$ babile cft mundum etiamfi quidem animal eft,multis in partibus terram haberejin multis aquam;igné, aerem:
I9

FACIE IN ORBE LVNAE. 44$ aerem: nó necefsitate aliqua elifa hzc e,fed ratio. ne ita difponente.nam neque oculus ifthac in parte corpéris eft, leuitate có compulfus faa: neque cor fua grauitate in pectus delapfum eft, fed vtrunaue
5 ita collocatum, quia hoc modo erat conducibilius.
Non ergo putemus de mundi partibus terram huc Anab tia pondere fuo prolapfam: Solem vtris in morem fur- pu /e fum leuitate fua elifum: aut reliquas ftellas velvti in id bilance momento fao ea in quibus füntloca occu, Pneu 10 pauiffe. Etenim ratione przvalente,ftelle tanquam T
luciferi oculi in facie Vniuerfi infert: circumferuntur. Solautem qui cordis habet vim,ex fefe calores
& lumen tanquam fanguinem diffundit.terra& ma.
ri natura vtitur,ficvt animal ventriculo& vefica.Lu
3; naSoli& terre interpofita, ficvt iecur inter cor& ventriculum, autaliud molle vifcus infitum: calo-rem hàc demittit,& qux hinc exhalant coquendo purgádóq; ad fe extollit. quód fi eius terreg: partes
& foliditas etiam ad alia habent accommodatam ra20 tionem: certe vbiq; hac fententia potior eft, quàm*
quz necefsitate materiz ifthzc definir. Quid enim exillorum di&is probabile eliciemus? Dicunt etheris partes lucidas& tenues ob raritatem effe coc lum factas: denfatas& coactas,aftra, quorum ena.
»y uifsimum& turbidifsimum fit Luna. Ettamen videre licet, Lunam non effe ex acre fecretam: fed'ctiamnum in multo qui circaipfam eft moueri, magnímque habere infra feventorum volui,& coméras. Adeónonmomentis grauitatis aut leui 30 tatis vnumquodque corpus appenditur, fed alia ratione difpofita atque ordinata funt.Ha:c cüm effent dicta,& Lucius mihi fuccefsionem differendi mandaffet, iam ad demonftrationes tendente fententia: Arifloteles fubridens,Teftorjinquit;totam tuam di 35 Íputationem fuiffe contra eos,qui Lunam femigneá faciétes, vniuersé corpora alia furfum, alia deorfum vergere fuapte fponte ponunt, Id autem ne fortui

"T PLVTARCHI!
tó quidem nobis venit in memoriam, effe qui dicat aftra cüm in orbem natura fua reuolui, tum diuerfa à quatuor elementis effe naturz. vt& mihi fuperiederelaboreliceat&* Lucius* Mi homoyinquit, alia forta(sis atra& totum coelum nobis ponentibus natura effe pura& fincera, omnífqs mutationis & affc&ionis vacua,ac motu circulari preditaydeó* que& nunquá dcfinente converfione,nemo in preÍentia contrà certauerit: quanquam innumera funt difficultates. Quando autem ifta ratio deorfum tradu&a Luná attigerit: nó iam immunitatem perpeffionum in ea tueri, eiüfqs corporis pulcritudiné poteft: fcd vtreliquas inzqualitates& difcrimina omittamus: ipfailla:n Lunaapparens facies,affectionc quadam fubftantiz,aut admixtione qualicunqui alterius naturz accidit.Patitur autem aliquid omne quod mifcetur, dum fuam amittit finceritatem,ac vi à deteriore natura occupatur.Ipfius porró Lune tar ditatem,& celeritatis retufionem, tum caloris inefBcacitatem& obfcuritatem, quo(vt Ionait) nigra? nó maturatur vua, quid aliud quàm imbecillitatem * dicemus? Tum Ariftoteles: Ergóneaffcctio corpo rifempiterno& cocleftiaccidit* Omnino veró,in, Quit ille,mi Ariftoteles,terra quatenus eft, res pulcerrima,admiranda,& probe ornata videtur effe Lu na.[in vt afirum eam, luménq;, aut corpus diuinum ac calefte confideras,metuo ne deformis atque tur pis fit,& pulcram appellationem dedecoret. Siquidem in caclo tam multis aftris herentibus ,folaipfa alieno indiget lumine, vt ait Parmenides, 39 Et femper Solís radios aducrJa tuctur De luna it. Equidé(ocius nofter in difputatione circulari cüm luminatio- Aud Anaxagoreum demonftraffet,Solem Lunz fuü ne. plendorem impartiri,laudatuscft. Ego autem hzc nó dicam, à vobis,aut vnà vobifcum didici: fed de dita opera ad id quod reliqui cft me conferam,Pro babile cft ergo Lunam non vitri aut cryftalliin morem

ww;
1o
2,
A
39
FACIE IN ORBE LVNATF. 447
xem illuminari,Sole eam fuo perluceute& illuftrante lumine: neq; rurfus quadam fulgoris& luminis Coitione,vt cum faces lumine augentur. Sicenim noa minüs in nouilunio quàm cüm dimidius orbis nobis illuftratus apparet,toco orbe refulgens nobis videretur: non cohibens neque obftruens Solis radis tran(itum,fed ob raritatem tranfmittens. Neq; vero 5ol lumen Lunz ei contemperato fuo accédit.
non enim yt cüm diuiduo, aut vtrinque gibbo orbe Luna cernitur, declinationes eius& auerfiones pro
caufa poiífunt poni, ita hoc etiá in nouilunio facere
licebit.cüm t&c ad amufsim, vt ait Democritus,fub1c&a il'uftranti, excipiat Solis lumen.1taque tum&
filgere ipfa debebat,& Sol peream pellucere.quod
t3ntum abeft ne fiat,vt cüm ipfà in coituobfcura fit,
tum íepenumeró Solem quoq; abícon dat:
Difsipat isi terram vadíos cum defuper cius,
Et terra fBacium tam latum lumine privat,
Qum latum elaucee Lune completur orbis, vt aitempedocles:perinde acfi in no&té& tenebras nonin aliud aftrum lumen Solis incidiffet. Quod autem dicit Poidonius Lune profunditatem in cau fà effe, cur per eam Solis lumen non penetret: id euidenter refellitur. Aerenim quantumvis immenfus,& qui multis mcdis quàm Luna eft profundior, totus tamen folaribus radiis illuftratur. Relinquitur ergo Empedoclis fententiam effe veram:nempe reflexionelüminis Solaris ad Lunam; hicab illares illuminari. vnde fit,vt neque calidum neque fplendidum ad nos lumen perveniat: quod futurum videbatur,(iinflammatio& permixtio luminis fieret.Sed quemadmodum reculfe voces obfcuriorem foni Echà faciunt:& itus à refultantibus telis lariguidiores accidunt:
Sic Lune feriens fulgor Títarius ovbem, imbecillum hebetémq; defluxü ad nos dimittit, ob

448 PLVTA RCHI infra&ionem vi debilitata. Sub hac Sylla: fin&jin quit, aliquam hzc verifimilitudinem habent. quod veró validifsimum eft eorum quz contrà obiiciunturan iam eft aliquo pa&to explicatum, an vero fefellit focium noftrum? Quid, inquit Lucius, aliud 5 dicis,quàm quod de Luna dimidium orbis iliuftra.. tum exhibente queritur? Hoc ipfum, aiebat Sylla. Reflexion Exabet enim rationé, quód cüm omuis reflexio fiat ler e de ad cqualem angulum,cüm Luna dimidiata medium Jpeulu.— c elitenet,lumenab ca non fertur in terram, fed ad 10' latuseius delabitur.| Solenim in horizonte conftitutus, radiis fuis Lunam tangit.itaqg; is fractus ad ag quales angulos in alterum relidetur extremum,ne e que huc fplendorem dimittit.alioqui oportet magnam diuerfitatem anguli fieri, quod eft nefas. At me 1j hercle;inquit Lucius,hoc tamen dictum eft ficri:e! fi te prefente,(Menelaum mathematicum inter dicendum intuens compellabat)vereor thefin mathematicum iftam euertere, quz fundamenti inftar catoptricz fübiacet de fpeculorum caufis et rationib. 29 do&ring. Omnemergo reflexionem tendere ad z quales angulos,neque fenfui apparet neceffe effe, nequein coufeffo e(t. Sed primüm in curuis fpeculis hzc pofitio improbatur, cüm res maiores quàm funt videntur, reflexione faa ad vnum vifus pun- 2s Qum. Fallit deinde etiam in duplicibus fpcculis, cüm duobus inter fe confertis ad angulum,vtraque fuperficies dupla fpeciem redditifiántque quatuor imagines ab vna facie,duz exteriorib. adverfz,obfcure dextras partes in profundo fpeculorum fini. 39 ftrorfum reprzfentantes. Culpatur etiam* que cur fiant,Dlato caufam reddidit. Dixit enim,fpeculo hinc inde eleuato vifus reflexionem variare,ab vna inalteram parte recidentem. Siergo vifis flatim| adnos* recurrunt: quz verójin alteram fpeculi partem delabuntur,rurfum inde ad nos feruntur:fie ri nó poteft vc omnes reHexiones ad zquos accidát apgu

FACIEIN ORBE LVNALE.
angulos: quanquam illi fententiam noftram impugnantes contendunt defluxibus quiàLunain terrà feruntur zqualitatem angulorum tolli, hoc illo cen Íentes multo effe probabilius, Enimvero vt hoc de5 mus& gratificemur percarz nobis Beometriz: primüm fieri id par eftin fpeculis ad vaguem leuigatis, at Luna multas habet inequalitates,afperirates mul tas: vt fulgores quià magno corporeaccidunt altitudinibus non exiguis invicem refplenderepofsint, 1o ac omnimodé refle&i, implicari, refplendentiamq; inter fe continuare,quafi à multis eaad nos ferretur fpeculis. Deinde, vt refle&ioné ponamus ad ipfam Lunam fieri zqualibus angulis: tamen fieri poteft vt radij per tantum fpacium delati frangantur& de. 15 labantur,vt lumen componatur& fplendeat, Sunr qui etiam oftendant defcriptione quadam, multa lu mina in terram dimitti ad lineam fub inclinata fub tenfam.Inter dicendum autem delineationem moli. riídqueapud multos;non licebat. Omnino autem, 29 dicebat, miror cur contra nos allegent dimidiatum orbem Lunz, cüm eius eadem fit cum vtring; gibbofa,& cum falcata ratio, Nam fi etheream molem aut igneam Lunaz(fiquidem talis effet;)Sol illumina ret,nunquam profe&tó relinqueret femperapparens fenfui vmbrofum& luminis expers hemifpharium eius.Sed(i vel paululum attigiflet fuperfició, implerieam lumine totámque mutari vfquequaq; ob agi449
2
D^
X
NE
litatem prodeunte conveniebat. Si enim vinü aque*
,€xtremitatem attingens, aut gutta fanguinis in bu39 morem incidens,totum inficit aut rubore tingit:ipíum veró aerem aiunt non defluxionibus quibuf. dam radií(ve permixtis, fed totum idu luminis mutari& alterari: quónam pado ftella ftellam,&lux lucem fi attingat,arbitrátur nullam confufioné,nul35 lam per toti mixtionem fieri aut mutationem,fzd ea, duntaxatà Sole illuftrari»quorum attingit füperfi. ciem. Quippeis circulus,quem fuo circuitu Sol in ff

A(O PLVTARCHI DE
Luna defcribit,qui modó incidat in lineam quaLunz vifibilis pars ab invifibili diftinguitur,aliàs ad re &os inGiftat angulos& diuidat mediam,mox aliis at ue aliis inclinationibus proportiones varias fplen dide partis ad vmbrofam efficiat, Lunzque formas s vtrinque curuas, aut falcatas exhibeat: planifsimé omnium demonftrat eam quz dicitur Lunz illuminationem, non contemperationem,fed contactum: neque luminis confluxum,fed circumfufionem effe, Quando autem nó illuminatur tantüm ipfa,fed huc 1o etiam luminis imulacrum mittit: fit etiam acrius vt contendamus de ratione quz de eius fubftantia fuit allata. Refle&iones enim fiunt non ad vllam rem raram& tenuibus partibus conftantem: neque faci léimagineris ignem ab igne refilientem, aut lumen 1$ àlumine. Sedoportetíolidum denfümq; effeid,à quo recelli& refle&i aliud debeat: vt in 1d j&us incumbat,indéque referatur. Ipfum adeó Solem aer tranfmittit,non impediens aut relidens radios eius: àlignis, lapidibus,& veftibus in Sole pofitis multz 10 refplendentiz& circumfulgentiz exüiftunt. Sic& terrá videmusab eo illuminari.non enim in profundum vt aqua,tiec per totà vt aer dimittit radios. fed fcvt circulus Lunam ambit,partémque eius illumipandam defcribit: ita alius terram circuit,partém q; id eius definit, quam Sol fubinde illuftret,reliquo luminis experte.videtur enim aliquanto maior vtriufque portio que illuminatur, quàm eft femifsis globi. Concedite veró mihi vt hoc geometricé loquar o éproportionum collatione.Si tria funt quibus à Sox Jelumen accidit, terra, Luna,aer: videmus tamen Lunam non magis quàm aerem aut terram illumina ri.neceffe autem eft fimilis effe natura, quz ab eadé re affici eodem modo folent. Hec omnibus laudantibus Lucium, Preclaré,inquam ego,qui pulcrzra- sg tioni pulcram adiecifti proportionem. non enim tu
is es defraudandus.Tum fübridens Lucius: Proindes

FACIE IN ORBE LVNAE.— 4g
de,ait,denuó proportione vtam ur,demóftrabimáfque Lunam terre effe coguatam,nó eo tantàm quia eadem à reeodem afficiuntur modo, fed& quiaidé agunt, Etenim nihil eorum qu£ circa Solem fiunt ita fimile effe eius occafui atque eít defe&us ipfius, conceditis(puto)mihi: inemores eius coitus Solis cum Luna, qui nuper fuit.quo ftatim fub meridiem incipiente, ftella in multis paísim coeli partibus e£fulferunt, aerí(que ea fuit temperies, qualis eft incerta lucein crepufculo. fi non concedetis, Theod hic nofter Mimnermum allegabit,& Cydiam,& Archilochum,& preter hos Stefichorum ac Pindará, qui deplorant in defe&tibus fplendidifsimum(bi eripi Solem,& quafi in media nocte fe effe,radiófqué Solis tenebrofo ferri tramite. fuper omnes Homérum, qui facies hominum noie& caligine OcCcupariait,Solémq;& Lunam de calo perüffe:idque fierialio menfe definente;alio incipiente. Reliquà pu to mathematicis fübtilitatibusin 4 edu&um effe. Idveró conftat, noCem terra effe vmbram,& defe&us Solis Lune vmbram effe, quando vifus nofterin eam incidit. Nam Solem;poftquam occidit, videre ne pofsimus,terra interpofita luminibus noa5 ftris officit: cüm deficit, Luna noftro vifuiaditum obítruit. Horum vtrunque obícuratio eft: fed occiduum,terra,defedum Luna facit vifum intervertendo. Exhisautem quid confequatur, facile poteft intelliei. Si enim fimilia funt effe&a,fimiles etiá
o fünt caufie ca eficientes. eidem enim eadem accide
re ab iifdem,neceffarium eft. Quod autem tenebre
in defectibus non funt ita profundz,nequeaet perinde atque nodu occupatur iis,non eft quod miremut. Eft enim eadem füb(tantia eius quod noctem,
& eius quod defe&tum efficit corporis:mapnitudine
,35 differunt. Nam Aegyptij,nifi fallor,feptuagies bis continen in terrg quantitate Lune quantitatem cé
fent: Anaxagoras tantam pronunciauit Lunam effe,
jj
1o
H
20
Eclipfis Solis;et Lune.
Odyfu, 352 &" Odys,
162,

452
uanta eft Peloponnefus: nem diametri facit minorem qu maiorem aliquanto quàm fit cv
x
Vmbra terre.
fit vt terra prorfus Sole hatob magnitudinem:
& no&urno tempore durat.Lu
tum aliquando occul
titudine& tempore car finens altam nimiámque fieoteles veró antiquus ille cur Luna m inter ali
dor circa orbitam,non ri vmbram. Arift fzpius quàm
as etiam hác pofuit: quód S
fcuretur, Luna terrz.
niens: Hzcaffe&tio defetus eft Solis,coi &um« His enim folis defe&us eft I$
Lunz,cuius defe quorum inter vifum&
tur. Fatensau
fcio quid fibi ad dicend bile quippe eft aftri vmbram ex
dicatur id quodlumin facit,fed abolet fuapte
hzc fait argumentum à
inquam, Luna defe&
admonuifti. Sed vtrum quafi nos po
PLVTARCHI DE Ariftarchus proportio àm(nt 1xad xix, rrrad xrirr. Vnde
Sol deficere videatur, caufa ol Lunz interie&u obm confpe&ui noftro fuübtramagna eft enim obftrudio, 5
et. fed quidam elucet
na autem etiam fitotet Solem,tamen is defectus la
fplen
A
o
Pofidonius autem fic de fitus vmbre
Solem vmbra Lunz interiici
tem vmbram Lunz ad nos ferri,neum reliqui fecerit. Impofsififtere: cüm vmbra e caret. at lumen vmbram nó
pe]
natura. Sed quod nam poft
um paffa e
lltum? Etego, Eundem, ft. Re&ó, aiebat, fuiffemus Lunam deficere ab vmbra captam, 12m ad eam fe con- 5 ut vultis vt quafi exercitatiovertuntur ratione ma
ne dicendi inftituta fingulis recen tis demonftrationes proferam.
'Theo,de his declamat qui perfuadeat: cüm i
o.Mi d dátaxat inaudiuerim
cum in vna linea fint tria corpora,terrà» Sol,
na, defe&us contingant. tum enim aut terra
n», aut Lunam terra eam terra in medio tri
Solem adimere: hunc um conftituta deficere
in coitu luminarium,hoc in oppofitione fieri
fendis argumenOmnino,dicebat hi enim opus aliquo eft
quod i? &Lum LuLuna, illud . Tum 35
Lucius: Fer, inquit, hzc de di&is funt potifsima. Verüm fi lubet, primo loco ra
tionem ex vmbrz figu
ra du

FACIEIN ORBE LVNAE. 45
ra ductam accipe. Eft enim conus fiue turbo: quippe cüm magnus ignis luménve Spharz formam habens,minorem,fed ipfam quoque globofam,ample&itur molem. Itaquein defe&ibus Lunz circum5. fcriptiones eorum quz obfcurantur, quibus lucidis diftinguuntur, circularés funt. nam teretis ad
* autaccipietfe&tiones, quz praebet vfquequaq; progredientes, ob fimilitudinem fiunt circulares. Secundo loco id te arbitror intelligere: quod LuIO nz partes eg primüm lumine deftituuntur, quz ad fubfolanum fpe&tant: Solis ez, quz ad occafum.mo uetur autem vmbra terrz ab ortu verfus occafum, Sol& Luna contrà verfus ortum. Hzc& fenfus de prehendere poteft in iis que apparent,& rationiI5 bus haud prolixis queuntperdifci. Exhis autera caufa defe&uum confirmatur. Quoniam enim Sol deficit deprehenfus,Luna autem occurrens ei quod ipfam lumine priuat: convenienter, immó autem neceffarió illea pofteriore parte primm invaditur,
?? hzc priore.hinc enim incipit obftru&io, vnde primüm ingruit id quod obftruitlumini. Ingruitautem Soli Luna ab occafu contra eum contendens: Lunz vmbra ab ortu, vt in oppofitam tendenti partem. Tertium eft temporis& magnitudinis defe?5&uumratio. Etenim Luna quando füblimis& à ter ralongiis diftans deficitjnon diu haeret in tenebris: cüm veró humilis& terre vicina in vmbrá incidit, admodum premitur,& tardé ex ca emergit. Et quidemhumilis celeriüs,fublimis tardiüs mouetur.Sed :39. caufa difcriminis in vmbra eft: qua latifsima circa bafin(eu fundum, quippe conus, paulatímque fein verticem acuens;in exilem definit apicem. Itaque Lunahumilis in eam incidens,maximis eius circulis capitur,profundámque& caliginofifsimam partem '85 pertran t. fuperne autem velvt in vado ob tenuitatem vmbrz ftri&a,celeriter difcedit. Omitto autem quz fzor(im,proprias* Videmus enim ignem
FfF ij
»*

Lund dn 1gná an aftrum.
*
414 PLVTARCHI DE
ex vmbrofo loco magis effulgere ac lucere ob crafficiem aeris caliginofi, qui f lendorem diffluere& difsipari non finit, fed eius fubftantiam continet atue cobibet.fiue ea fenfus eft affe&io, quo modo ca lida frigidis adpofita calidiora,& voluptates iuxta$ dolores fiunt vehementiores:ita fplendida poné tenebrofa magis fulgeant, ob diuerfas adfe&tiones in. contrarias partes intenta imaginatione. Videtur autem prius illud effe probabilius. In foleenim omnis natura ignis, non modó fulgorem fuum adniit I9 tit,fed cócedendo etiam languidior& obtufior fit:| difsipat enim calor ac diffunditeius vim. Siergo| Lunaignem fortita eft imbecillum& inefficacé,ftel-| la(vt ipfi arunt)turbidior: nihil eorum,quz ei acci-| | |
dere videmus,fed contraria omnia evenire par fut. m nimirum vt videretur quando nunc occultatur,occultaretur quando apparet. hoc eft,reliquo tempore occultari debebat, ab aethere continente obícurata,effulgere autem& fplédere per fex menfes,rurfümque alios quinque, quando fub vmbram terrz 20 fubit. Namilli ccccrxv circuitus eclipticorum pleniluniorum, xL.1v habent fex menfibus fingulos, reliquos quinque menfibus conftantes. Tanto itaque tempore oportebat Lunam apparere in vmbra. fplendentem. Ateain vmbra quidem lumen fuum 2$ amittit: recuperat autem illud, poftquam vmbram effugit. Etíané interdiu fzepenumero apparet: vt drca potiüs quàm igneum& fidereü corpus exiflimari debeat.— Hoc vbi dixit Lucius prouolauerunt imul quodammodo ad impugnanda ifthec Pharnaces& Apollonides. Et concedente dicendi partes Apollonide, Pharnaces: hocipfum, inquit, maximé oftendit Lunam aftrum effejaut ignem. Nó enim prorfus latet in defe&ibus ,fed effulget colo-|.| re quodam prunam referéte& terribili, qui eius eft 3| : pro efie autem inftabatadverfus vmram,inquiés fic femper à mathematicis dicilocum qui

admicti.Hoc veró,aiebam,eft contra nomen potiüs fophifticé,quàm in rem phyficé aut mathematicé di
Íputare, Eum enim infraterram locum,ad quem af ditusluminieft obftru&us, fi vmbram quis dicere nolic,fed luminis vacuam regionem, tamen neceffe eft Lunam quando eó pervenit*| Atque omnino,dicebam,fatuum eft negare vmbrá terre eó pertinpere* vmbraLunzincidensvifüi,&* ad terram,defectum Solis facere, Nunc me ad te,Pharnaca,convertam. Colorenimiille prunz fimilis& ardens Lunz, quem eius proprium effe inquis,corporis eft denfitate& profund'tate proditi. nolla 2nim reliquiz,nullum veftigium flamma in ratis permanet rosporibes neque prunz fiunt, vbi non aliquod folidum corpus fubiicitur, quod vim ignis alté admiffam feruet.ficvt& Homerus alicvbi ait:
n
Extintto poftquam fed flamma euanuit igne,
ao— Subflrauit prunas,— non enim ignis, fed corpus ignitum videtur pruna, ab igni affedta res qui in corporefolido& radicem habente permaneat ac duret.flammz autem,rari nutrimenti€ materie celeriter ob infirmitatem confumte incendium ac fluxus funt. Itaque Lunam terrenam effe& denfam vix vllo alio equé evidenti arumento oftendi poterat: fiquidem pruneus ille co oreiuseffet proprius. Sednon eftmi Pharnaca. & videmus Lunam deficientem aliàs altum coloré 39 fumere: quos mathematici temporis ratione fic diÍcernunt. Sifub vefperam Luna deficit, horribiliter nigraapparet vfque ad horam tertiam& fupra femiffem horz. Si media noGe,tunciftum puniceum& igneum colorem edit:à feptima hora& femif35 fe rubor oftenditur:verfus aurorá iá coeruleü trucéque vultum fumit ,à quo eam potisimüm pocte& Empedocles glaucopinjid eft cea fepeliis Proinde
Fff iij
A
-—
FACIE IN ORBE LVNAE; 455
qui nulla illuftratur luce: tum vmbram à ccelo non
Lune colo»
liad.5 213.
*

46 PLVTARCHI DÉ
cüm videamus Lunam in vmbra tot colores adfcifce renó re&é illi arripiunt pruneum: quem potifsimü aliquis alienum ab ea effe dixerit, ac mixturam potius luminis deficientis,& per vmbram enitentis: proprium vero,nigrum& terreftrem. Iam cüm hac.$ Solis radios excipientibus purpureis aut puniceis veftibus,paludibus item& fluuiis, vimmbrofa viciniz loca colorem iftorum emvlentur,& ob omnigenas rcflexiones multiplicibus illuftrentur fplédoribus: quid mirum res habet,fi copiofus vmbra fluxus vel- 10 vti in pelagus coclefte incidens non ftabilis aut quiefcentis luminis, fed ab innumeris exagitati aftris» variáfque mixtiones& mutationes in feadmittentis, aliü alis colorem à Luna expreffum huc refert? Stella enim, aut ignis in vmbra nunquam videbitur' nigro,glauco,aut cceruleo colore. Montibus veró,
& campis ac maribus multà Sole colorum forme inferuntut,vmbrí(que,& nebulis tanquam pigmenH. tis permixtus ea fplendor inducit.Et maris quidem Ylia3,298. colores conatus eft Homerus vtcunque nominibus 29 moe exponere,mare viola, viníq; rubri forma preditum dite dicens,& alibi glaucuin,v ndam purpuream, tran, quillitatem albam. que vero terre accidunt diuerfitates colorum,aliás aliter accidétium,omifit: quia nimirum immenfus eorum effet numerus.Caterüm 25. Lunam probabile non eft eandem cum mari habere fuperficiem: fed natura terre cognatifsimam effe ci, quam prifcus ifte Socrates fabulofe protulit.fiue per ambages Lunam innuens, fiue de alia quadam mentionem faciens. Nihil enim vel incredibile eft, 3o vel mirabile, fi Luna cum nihil in fe corruptum,nihil eeenofum habeat,& écolo luminis puri. fru&um,calorémque non immodicum aut fenum percipiat,fed humé&um& innoxium: in fe pulcritudines locorum admirabiles, montes flammantes, ac 3$ cingula habet purpurea, aurümque& argentum nonin profundo difperfum, fed qua in planiciebus
copio

FACIE IN ORBE LVNAr. 457
€opiofe efflorefcát, aut in collibus lzuibus circum: ferantur. quorum deinde fimulacra ad nos pervmbram aliàs alia continentis acris mutatione diveríe efferantur. Neque veró diuinitatis opinionem& ve 5 nerattonem hoc pa&o Luna amittit, que* facra ab hominibus iudicatur: quàm fi eam fceculentum de fententia Stoicorum ignem& turbidum ftatuas. Ignis quidem apud Medos& Affyrios barbaricis colitur honoribus:qui damnofa prz metu veneran'O tur, neq; tam honore afficiunt quàm abominantur. At veró terrz nomen nemini non Grecorum habe tur carum, yenerabile:& auitum nobis eft ei,vt aliis quoque diis, diuinos honores deferre. Longéveró ab eo abfumus,nimirum homines vt Lunam que coe 5 leftis eft terra,exiftimemus anime mentiífque& eorum exfortem,propter quz diis primitias convenit* offerri:fed legitimam ei beneficiorum gratiá rependimus,& pro iure nature veneramur id quod virtu te;potentia, ac dignitate humanam excedit condiLo tionem. Quare nihil nos peccare arbitramur, dum €am terream ftatuimus.| Quod ad faciem attinet in Luna apparenté: ficvt Defaciein noftra terra finus habet quofdam magnos:itacen-?'* Lung femus Lunam quoque profunditatibus& rupturis«pparéte. jj magnis effeapertam, aquam aut aerem caliginofum continentibus: in quas Sol fuo lumine non penetret, fed eas deferens, reflexionem difsipatá faciat. Excipiens hac fermonem Apollinides: Ergóne, inquit, ipfam obteftans Lunam, ficti hoc vobis videtur poffe vt rupturarum quarundam aut cóuallium vmbrz fint,que huc& vfque ad noftrum vifum pertingantiaut non ratiocinamini quid indefequatur?
um ego:Hoc,inquam,quamvis nonignorantes,ta men audiatis*
o
5
* Lunz diameter, x r1 digitorum magnitudine . apparetin mediis diftantiis.nigrarum autem& vmPff v

458 PLVTARCHI DE
brofarüi macularü vnaqualibet femiffe digiti maior videtur, ita vt amplius fit quàm fernuncia diametri. Iam fi diametrum ponamus Lunz duntaxat triginta millia ftadiorum, ex propofito in ea vnunquodque vmbroforum diametrum habebit 12 ftadiis$ ampliorem* quingentis ftadiis. Primüm ergo videanin Luna pofsint capti hiatus,tante afperitates effe, vttantam vmbram faciant, deindetantz cüm fint, curà nobis non cernantur.Ergo hac renidens: Bene tujinquam; Apollonida,qui talem nobis inve- 10 neris demonftrationé,qua& me& te evincas maiores Aloidis effe iftis: non quidem quovis diei tempore, fed mané potifsimum ac vefperi.Putásne cüm Sol vmbras noftras facit immenfas,hanc praeclaram fubiici noftro fenfui ratiocinationem:fi magnum eft 5 quod vmbram defe proiicit, ingens eft quod vmbram creat?[n Lemno neutrum noftrüm fuiffe,liqui dó noui. tamen ambo pervulgatum hoc Iambicum fapeaudiuimus, Athos obumbrat terga Lemniee bouis. incidit enim, vt confentaneü eft,montis vmbra bucule enez,per mare in longum porrecta haud paucioribus rcc ftadiis.* obvmbrádi altitudinem effe in caufa, quód multipliciter excedentia quantitatem corporum intervalla vmbram faciant. Id ergo hacetiam in Luna contemplar, quando in plenilunio maxime expreffam faciei imaginem exhibet, ob profunditatem vmbrz, longifsimé tuncà * Sole difsita. nam diflantia luminis ipfa vmbram ma gnam, non magnitudines inzqualitatum quz funt 39 infra Lunam effecit. Quin etiam montium eminentias Solis radij non finunt interdiu confpici, cüm cernantur valles& quo im profundo funt atq; vmbrofajidque eminus. INon eft ergo abíurdá, i Luna quoq; vt illuminetur, radios; Solis in fe recipiat, 55 videre nequimus ita exa&é.Quando autem vmbrofa iuxta fplendida ponuntur, horum difcrimen vifum
x
20
2

IO
n
20
D
30
3
5
A
FACIE IN ORBE LVNAE, 459
fümnon fallit. Verüm id, dicebam, magis refellere videtur eá quz perhibeturà Lunareflexion& quód qui in reflexis ftant radiis,iis non tantüm id quod il
uminatur contingit videre, fed etiam id qued illuminat. Quádo enim fplendore ab aqua in parietem Rurfum de
reculfo vifus in ipfo fuerit loco,vbi Rt reflexio:tunc tria ifta cernit, reflexum fplendorem, aquamin qua radij recelluntur, ipfümq; Solem,à quo lumen in aquam incidens refle&itur. His&in confeffo pofitis,& fenfu perceptis ,poftulant ab iis qui reflexione radiorum illuftrarià Luna terram adíerunt,vt oftendant no&u apparentem in Luna Solem:ficvt interdiu in aqua cernitur,quando hzc eius radios re-' flectit. quod càüm non appareat;aliter eam quàm refexione illuminari cenfent: ac proinde Luná quoque terram noneffe.Quid ergo adverfum eos dicen dum eft,aiebat Apollonidesiná ifthec de reflexione ratio etiam ad nos pertinet.Sané,inquam ego,quodam modo communis ea eft ratio, quodam modo non communis.Primüm auté vide quale fit id quod de imagine dicitur, quàm fit perverfum,&(quod x aiunt) furfum verfum flumina. Aqua enimin terra eft& infr, fupra tetram Luna& in fuüblimi. itaque etiam anguli reflexionum diverf? fiunt,cüm alia fur fum ad Lunam, alia deorfum ad terram vertice fuo tendat. Non ergo poftulent quávis fpeciem effe fpe culum,& quovis intervallo zqualem fieri reflexionem.nam evidentiz hoc repugnat. Qui veró dicüt Lunam nó cffe corpus tenue& leue, vt eft aqua,fed folidum& terrenü:nefcio quomodo Solis in eaima ginem à vifu volunt cerni. Nam neq; lachuiufmodi fpeculares reddit imagines, neq; vifum reflet: ob incqualitatem& afperitatem partium.nedá Luna pofsit emitcereà fe vifa talia,ficut fpeculaleuiorafaciunt. Sed&in his fi qua rima, aut fordes,aut turbatio incidat, pun&ü à qua folet vifus reflexum £fformatur: atque ifta videntur quidem,fed refplen
reflexione,

a6o PLVTAmRCHI DE
dentiam nó exhibent. Couiautem cótendit» auf& etiam vifum noftrum ad Solem contendens effe:lu-men autem vifum, ccelum hominem. Eftenim verifimile Solis ob vehemenziam& fplendorem cáiéu fa&am reflexionem ad nos ferri. Atvifus imbecil- 5 lis cum fit& minima particula,quid mirum fineque i&um repellentem infert, neque refiliens continuitatem feruat, fed frangitur ac deficit, cüm tanta ei non fit copia luminis, vt non divellatur inzqualitatibus& alperitatibus occurrens. Non eft enim im- 19 pofsibileab aqua& aliis fpeculis reflexionem, cuius in propinquo adhuc tenetur principium, validam refilire.Sed à Luna etiamfi alique delabanturjinfirme cruntaclanguidz,& quz ob intervalli magnitudinem prius deficiant quàm ad nos perveniant, I5; Alioquin etiam caua fpeculorum validiüs refle&üt Solis radiosjita quidem vt flanmas quoque fzpenu meró edant.curua& globofa,quia vndique renitun 4 turjimbecillem&obfcurá* videtur fcilicet,quan '* doduzirides apparent,nubé nube continente,eius colores effe obfcuros& incertos que eftin continente. nam exterior nubes longiüs à vifu diftás reflexionem reddit invalidam. Et quid attinet plura dicere? Quando enim Solislumen à Luna reflexum omnem amittit calorem,& fplendoris eius e- 2$ gr ad nos perferuntur tenues atque languida reliquix: poterítne vifus nofter eodem tam longo permeato fpacio Solaris qualemcunque portiunculam imaginis de Luna reportaretEgo quidem non puto. Confiderate veró, aiebam,etiam vos,an idem acci- 3Ó * dat vifui noftro à Luna& ab aqua: an terra plantarum,&hominum fiderámque imagines Luna plena reprafentet, ficvt faciunt alia fpecula. quod fi vifus aciesad hzc non refle&itur tum ob imbecillitate, aut afperitatem ipfius Lune:ne adverfus Solem hoc 35 requiramus. Ac nos quidem, dicebam,quo ibi di&a funt;nifi fi quid memoriam fcfellit,retulimus. Tem pus

FACIE IN ORBE LVNATr. 46r
pus autem eft vt Syllam quoque exhortemur,adeóque pofcamus ab co narrationem, vt qui certa conditione auditor interfuerit. Proin de,fiitavobis videtur, ambulandi finem faciemus,& confidentes in $ fedilibus,fixum ei przbebimusauditorium.Placuit hoc.& cum confediffemus, Theo: Ipfe quidem, inquit,non minore quàm vllus veftrüm audiendi qu
dicentur defiderio teneor. ante tamen, Lampria,de 4» Lune lis qui Luná dicuntur inhabitare;pervellem aliquid babitetur.
10 audire:nó vtrüm habitentaliqui,fed an habitar; pot fit.hoc eniin fi nequit, à ratione alienum erit eam ef? fe cerram. nam videbiturad nullum vfum& fruftra exftitiffe, cm neq; fru&us edat,neq; hominib.quibufídam fedem, ortü,& vitz degendz locum pre1$ beat:quarum rerum caufa hác noftram terram exftitille de Platonis fentétia dicimus, nutricem noftra, Titae.
dieiq;& no&tis fidelem cuftodem atq; opificem. Vi des autem de hoc argumento multa& ferió& iocó difputari.Lunam enim aiunt eorum qui infrà depüt tanquam Tantalorum imminere capitibus. rurfumque eos qui ipfam incolunt ,Ixionum inftar illigatos tanto impetu volui ac revolui. Et quidem non vnico motu Luna verfatur, fed eft, vt folent appellare,triuia:in Zodiaco fimul in longum,& latum,&
9
75 profundum circummeans. primum motum circuitionem, fecundum volutationem,tertiü nefcio qui inequalitatem vocant Mathematici:cüm nullam ea. rum motionum conftitutis certífque finibus includivideamus.*« Mirum nó eft, impetu agitatio30 nisleoin Peloponnefum decidit. fed tamen nónne
innumeros quotidie videmus hominum cafus,& vi tas quafi calcitrando proiectas, ifthinc in caput hác devolutorum. Etenim ridiculum eft dubitare an ibi manfio fit,fi ortui locus nullus datur.Nam cüm ÁeH gypuj& Troglodyte,quorü vno die quotannis Sol
per momentum temporis in folftitio capitibus imminet,mox difcedens,tantüm nen comburaptur ob

46: PLVTARCHI DE
atis ficcitaté: an credibile eft eos qui in Luna funt quotannis duodecim perferre poffe folítitia, fingulis menfibus Solein plenilunio fupra capita eorum iniftente Iam flatus, nubes,imbréfque(fine quibus * neque nafci neque nate durare poflunt planta) ibi coire, ne cogitari quidem poteft, in táto calore;tan ta tenuitate ambientis. quádo ne apud nos quidem x altorum montium vertices feris iftis adverfisq; tan guntur tempeftatibus: fed a£r ibi iam tenuis,motüdenfationem eftugit.Nifi me herclé dicere velimus, quo modo Achillem Minerua nutrimentü refpuentem ne&are& ambrofia inftillatis aluit: ita Lunam quoq;,vt que Minerua dicitur atq; eft,quotidie am brofiam exhibendo iftos homines nutriresquemadmodum ipfos deos Pherecydes ille prifcus paícipu tauit. Nam Indica illa radix, quam ait Megafthenes eos qui nihil bibant edantQs,fed ore proríus careat, fuffire, itáq; odore vitam tueri fuam,vnde nata illic 1 fumatur, cüm nulla Lunam riget pluuia? Cüm haec | Theo dixiffet* dicebam,& optime ioco fermonis fupercilia« vnde& audacia nos fubitad refpondendum animans,càm non admodum acerbum aufterümve exfpe&emus iudicium. Profe&tó enimun eadem funt culpa cüm iis qui nimiam huiufmodi re bus fidem adhibent illi, qui nimis offenduntur iis, omnémq; fidem derogant, neque animo quo volunt quid fieri pofsit, quid contingat difpicere.Initió itaque primum illud non eft neceffarium, fi homines Lunam non inhabitent,fru(ira eam& nullius rei gratia fadam; Nam hanc ipfam noftram quoque tetram videmus non totam feracem& habitatá effe, cuius exigua quzdam pars quafi promontoriis & peuinfulise profundo extátibus animalia gignit ac plantas: cetera aut ob hyemes& ficcitatem dei ÓÀMM
| ra portio) fub magnum demerfa mare, Sed tu,qui Ardftarferta ac fterilia funt,aut(quz multo maxima eft terque ob leuttatem fuo preditus, coitionem iftam& Io
Lz]
3
1o
Ay
j9.

n.
20
25
30
FACIE IN OREE LVNAE, 463 Ariftarchum femper diligis atq; admiraris, non audis Cratetem,quando is fic legit:
Prabuit Oceanus cuntlis primordia diuis,
Atq; bominum generi,€7" terram tegit undia, lat? Longe veró abeft vt hec fruftra dicantur exftitiffe. Etenim mare exhalationes molles edit& iucundiffimos flatus vere adulto: quando ex inculta& gelida terraniues paulatim liquatz diffluunt. dieiq;& noctis ftat fidelis in medio cuftos atque opifex, vt ait Plato.Nihil ergo obftat,quin Luna etiá animantium vacua praebeat reflexiones lumini circa ipfam diffufo,& confluxum radiis aftrorum ac contempe-*
.fationem,quo adiuta concoquat exhalationes à ter (
ra elatas, fimülquefolis nimium feruorem mitiget. Tum multum antiqua tribuentes fame, Dianá eam di&am ftatuemus,vtpote virginem& infecundam, aliás auxiliarem& vtilem. Nam eorum,quz abs tej mi Theon,allata funt, nihil eft quod oftendat fierinon poffe vt in Lunaquis habitet. Quippecircumagitatio ifta multam habens lenitatem& trans quillitatem,acrem demulcet atq; componit:vt nullus(it metus excidendi ac pracipitationis iis qui ibi degunt.Tum ipfa motus varietas vagzQue conver(iones non ab inzqualitate funt aut. conturbatione: fed admirabilem aftrologi demonftrát in his ordinem, circulis eam accommodantes circaalios circulos fefe evoluentibus,alij quiefcentem ipfam, alij placidé& xqualiter eadem femper celeritate fefe mouentem. hz enim circulorum adícen(fiones, & circumdudtiones, atque inter fe& ad nos refpe&us, eas quz in motu Lung animadvertuntur altitudines,profunditates,& latitudinum diverfitates fimul cum converfione fecundum longitudiné exa&ifsimé conficiunt. Magnum autem illum&(oütinentem aftü folis metuere de(ines,primüm fi duo decim iflis efliuis coitibus totidem plenilunia opponas: deinde contipuitatem mutationis, quz
Ilia.£, 246

464 PLVTARCHI DE
exuperantiz caloris non multum permittit tempoZ ris,taque commo dam vtring; temperiem efüciens, mediocritatem(vt apparet) vernz fimilimam redigit.Pratereafolis lumen ad nos defertur per acrem turbidum,atque in nos infligit calorem exkalatiopibus nutritum.ifthic autem tenuis eft acr& pellucidus, diffundítque& difsipat fplendorem nullo fo mite,nullo corpore fuftentatum.. Materiam porró & fruges hifceinlocis alunt pluuiz.alibi autem, vt apud nos in fuperiore Aegypto ad Thebas& Sye* nam,nó pluuia aqua, fed€ terra nata eedem nafcun tur.qua rigate,& ventis ac rore vegetate,virturem & temperiem foli tantam oftendunt, vt comparari fe cum terra plurimis irripua pluuiis vberratis caufaid non patiatur.Iam eiufdem generis ftirpes apud nos,(i vehementeradfligatur hybernis tempeftatibus,pulcrum& multum fru&urm producunt: in Africa,& apud vos in Aegypto, admodum füntfrigo ris& hyemis impatientes. Gedrofie etiam& Trogloditicz regionis ea pars quz ad Oceanum pertin git, fterilis omnino eft ob ficcitatem,& arboribus caret: at in mari vicino quo alluitur, invfitata maguess plante nafcuntur.& ex profundo pulluant,quarum alias oleas;alias lauros;alias crines lfidis nominant.& qui vocantur anacampferotes,qua fi amorem poftliminio reducentes dicas, é terra evulfi, non modó viuunt fufpenfi quanto quis velit tempore,fedetiam germinant—* feminatur autem.Et alia quidem, vt Centaurium,fi feratur in bo nam& pinguem terram,ac rigetur,vim qualitatémque fuam naturalem amittit:ficcitate gaudet, inque
ea fuam naturam feruat. alia,vt aiunt, ne rorem quidem tolerant, vt pleraque Arabicorum, que fimul
atque humectata funt, percunt.Quid vero miri eft, fiin Luna radices, femina, plantzq; nafcuntur nihil
T
30
3$
pluuiarum ope indigentes aut hyemis:fed eftiuo& tenero acre, ad naturam ipforum accommodato,
contenus

1
20
2j
30
35
FACIE IN ORBE LVNAE, 46
.€ontentz? Qui autem non fit probabile emitri Ípiritus quià Luna calore afficiantur:& converfionis eius agitationi comitari fenfim auras;leuéfque rores,&humores, qui circumfufi alimentum plantis fufficiant.cüm quidem ipfius Lune temperies nó fit 1gnea,nó fm que mollis& aquofa.Nam ad nos à Luna nulla pervenit ficcitatis effe&io, multe humiditatis,& feminez( ic loquar)vberzatis. vt funt plantarum incrementa,concoctiones carnium,mutationes& ad vappam inclinationes vini, lignorum
putredo, fertilitas mulierum. Vereorautem quiefcentem Pharnacem rurfum irritare& commouere,fi Oceani eftum,( vt ipfi dicunt) fretorámq; incrementa adducam,humorem à Luna fübmiffum fequentia. Itaque ad te potis me convertà,mi Theo;
Tu enim nobis Alcmanica ifta exponens,
Qualia Iouis e?" Lune proles vos educit:
Touis nomine acrem dicis intelligi, quià Luna humeatus in rorem vertatur. Eó enim,arnice,reditura res videtur, vt Luna adverfam plané Soli naturam habere cenfeatur: fiquidem nón modó quz denfare ille& ficcare folet,ipfà relaxat atque humedtat: fed calorem quoque ab eo profe&um in ipfam humore & frigore mutare pofsit.Enimveró& hi errant ,qui Lunam ignitum corpus effe atque ardere putát: neque jj,qui eadem animalibus in Lunaad ortum& vi ctum neceffaria putant,quz noftratia requirunt,videntur vnquam confideraffe diuerfitatem natura: quz quidem maior eft ac numerofior inter ipfaanimalia, quàm fünt difcrimina animalium& vitz expertium, Ac demus fané non effe homines qui concreto ore,Solis viuantodoribus.nifi* nevideantur,& Ammonis nobis ipfe vim enarrauit. obícurd etiam(ignificauit Hefiodus his verbis:
Nec quanta afpbodeliyaut que fint compendia matue, Operib. 41,
Reipífa autem id planum fecit Epimenides, docens
Gsg

llia.v, 6$.
VWiad.£y.
466 PLVTARCHI DE
exiguo admodum fomento naturam fuftentareanimal,fi nutrimentum vel oliuz quantitate fumat,nul lo praterea indigens. Qui vero Lunam inhabitant, (6 quidem funt) graciles& quovis alimento fosendos apparet effe. quando ipfam etiam Lunam, vt&$ Solem,corpus igucum,& multis modis quàm terra maioré, ab humoribus terreftribus ali aruntac reliquas etiam fiellas, numero immenfas, ita facilia, ac tenuia& minimo indigentia corpora fuperiori adfcribunt regioni. 5ea neque ifta,neque hoc faltem 1o obíeruamus, regionem,natura,temperiémq; aliam Lunaribus iftis hominibus etfe accommodatam. Er go ficvt fi non poffemus ad mare accedete, neque idattingere, fed tantüm eminus adfpiceremus, nobífque diceretur aquam cius amaram falfam,potuíqueincommodam cffe, magna autem& multa animalia in profundo alere,& belluarum effe plenum itaaqua,vt nos aere fruentium: fabulas& monftrorum fimilia dici arbitraremur: ita videmur hic quoque adfe&ti,dum non credimus effe qui in Lunade- zo gant. Egoautem iftos quiin Luna incolunt multo magis mirari exiftimo, cüm terram intuentur tanquam fecem& caenum Vniuerfi per tot humores nubes,nebuláfque apparentem,locum obfcurü,humilem, immobilem: poffe eam animalia producere 25 & nutrire,motu,refpiratione,& calore predita. Et ficvbi illis contingat audire Homerica ifthac:
$
Tetra fitut, oppleta diis borrenda ucl ipfis. item, —Itum Tartarus ipfes 30 Bis patetin praeceps tanti, tendit; fub umbras; Quantus ad eetbercuim corti fufpedtus Olympur. haud dubié cenfebunt de terra hac dici,& hec tartarum,folam Lunam effe terram,«quali fpacio à fuperiocibus iftis& his inferiorib. difsitam. Nondum 37 plané finieram fermonem. cüm Sylla interpellans,
Defiae, inquit, Lampria,& fermoni fores obde: ne impru

FACIE IN ORBE LVNAE, 467 Imp: udens fabulam tanquam nauim in terrá expelas,& drama confundas, quod iam alium habitum, aliam fcenam habet. Ego autem qui actoris partes fuftineo, principio autorem fabulz vobis nomina5. bo, Homericé(nifi quid obftat)ordiens. Ogygia buic long? uafto iacet in[ula ponto,
quinq; dierum nauigatione diftans à Britannia ver- Orygia infus occafum: tres autem alie eodem fpacio& inter fila Satur. fe difsitz ante eam iacent, maxime verfus occafum
folis aeftiuum.in harum vnabarbari Saturnum fabu lantur fuiffeà oue inclufum: hunc,vt filiü,cuftodia egilfe infularü iftarü& maris quod Cronium fiue Sa turnium dicitur, atq; inferiüs paulo fedes habuiífe. Magnam veró continentem, qua magnum mare in 5 orbem cingiturj reliquis minüs diftarc,ab Ogygia autem ad(tadia 15 5, càm quidem remigio aptis nauibus có fit eundum. Eífe enim lentum traiectum maris& ccenofum ob fluminü multitudinem qua per magnam terram effluant,terrámq; aggerent, ac
20 marecra(fum& terrenum efficiant:vnde etiam opinio infiauanerit,effe ipfum concretum. Continétis porró partes ad mare habitari à Grzcis circa(inum Maeotico haud minorem; cuius fauces ori Cafpij maris eregioné maximé iaceát& ad re&tam lineam. Hos in ea effe opinione, ipfos continentem incolere,hancautem noftrá terram eífe infulam,vt qui in orbem à mari circá alluatur, Exiftimare auté€os,Sa turnio populo pofteriorib. téporibus Herculis comites fe admifcuiffe,ibiq; relidiosyiam ex(tin&tá fer 30 mé&linpua,& legibus, viétüq; barbaricis oppreffum Grecum morem quafi refufcitaffe,atq; auxiffe, ideó etiam primos honores Herculi apud eos,proximos Saturno haberi.& càm Saturni ftella quam Grzci Phenonté quafi lucidam, ipfi Nyé&urum(vt
35 aiebat.) ceu noáis cuftodem appellant,in taurá ingreditur, quod trige(imo quoque fitauno tum eos jamdudum à multo tempore ad hoc paratos,facram
6gg jj
o]

468 PLVTARCHI DE
rem facere,& nauib.avehi* emittereenim forte ad hocle&os,qui tátum pelagus remigio conficiát, aclongum tempus peregré degant. Auectos porró noh eadem omnes vti fortuna. qui veró incolumes mare füperauerunt, primüm ad prapofitas appellere infulas, quas Grzci inhabitát: ac videre Solé per triginta dies vnica tátüm hora occidere: no&témq; hác tenebras habere tenues,&lucem crepufculinà ab ortu.Ibi cüm fuerint commorati dies xc, honorificé comitérq; tra&ari,& facri creditiatq; appella 10 ti:porró à ventis traiici eos deinceps. Caterüm nemin£ iftas incolere infulas,nifi ipfos,& quos in coloniá mittant.Licere enim nauigio indeauchi,poftquam deo decimumtertium rit facra fecerint. Plerofq; tamen malle ibi manere:quofdá, quia adfueue rg rint: alios, quia citra laborem& occupationem vllam omnia abvndé fuppeditátur adfacrificia& cho rorum iuftru&ioné:& philofophari perpetuo conceditur. Mirabilem effe enim infule naturam,&lenitatem aeris ambientis. Quibufdam etiam,cü aue- zo bhiinanimum induxiffent;genium lociimpedimento effe: oftendenté eis fe tanquá familiaribus& ami cis,non per fomnia modó aut telferas,fed palàm vifui audituíve fe exhibentem.Ipfum enim Saturnum in profundo antro dormire, ibiq; contineri inter fa;$ xa auri formam referentia.nam fomnü eiloco compedum effe à Ioue deftinatum:& in vertice faxi effe , aues, qua advolantes ci ambrofiam adferant.totam infulam fuaui fragrantia oppleri,que 8 faxo illo tan uam fonte diffundatur. Genios autem illos Satur- 39 ni famulos effe atq; adminiftros,qui circa ipfum ver fentur adfiduó,& tunc cius fuerint focij,cüm in ho mines ac deos regnum gefsit.Eos,vtpote fuapte na tura diuinos, multa vaticinari:maxima autem,& de fummis rebus predicere,dü fomnia Saturnirenun- 35 ciant:huic enim in fomnis obverfari,quicquid Iupiter meditetur. Tà illa Titanica, efe affurrectionem & mov

FACIEIN ORBE LVNAE. 469
& motusanimzinipfo.omnino fomnus x& regia illa ac diuina facultas ipfa feor(im pura atq; incótaminata exfiftat. Huc ergo delatus, vt ipfe narrab at, hofpes, deümq; per ociü demeritus,aftrologiz tan$ tam parauerat fibi peritiam,quantam geometria fre tus aliquis& longifsim procedens adipifceretur: de reliquis partibus philofophiz naturalem amplexus, cupiditate quadam& defiderio captus fuit fpe &andz magnz infulz iftius. fic enim noftrá illi con 10 tinentem nominant. Ergo circumadis xx x annis, cüm fucceffores veniffent domo, falutatis amicis auectus eft, modico alioquin apparatu, fed quiingés viaticum in aureis poculis fecum portaret. Quz ei euenerint, per quoshomines iter fecerit, vt facras 1j in litteras inciderit, vt omnis generis facris initiatus fuerit, recenfere nó eft vnius diei opera:quomo do ille nobis retulit,fingula accuraté cómemorans. Que veró ad prefentem pertinent difputationem, audite. Cüm Carthagine permultá temporis extra20 xiffet,quód ea vrbs apud nos poft deletà veterem in magno eft honore:invenit membranas quafdam facras humi abditas, dudá etatem clam exportatas& latentes. Ac dixit deiis quiin deorü habentur numero,precipuá venerationem Lunz deberi, vt quz 25 plurimü iuris in vitá noftram haberet: méq; vt eam ftudiofiüs quàm alia numina colerem, hortatus eft. *Hzc ego cüm mirarer,& planiüs mihi explicari cu perem: Multa,inquir,ó Sylla, dediis apud Gracos, non omnia tamen re&é dicuntur. Quale initió fta30 tim hococcurrit,quód Cererem& Proferpinam re &6 nominantes, nó redé fimul,& circa eundem locum verfari ambas cenfent. Ceres enim in terra eft, & terreftrium effe&orum poteftate przdita: Profer pina in Luna eft,& rebus praeft lunarib. Perfephones veró nomé& Cores, quod eft puelle;apud eos qui in Luna funt gerit Proferpina:illud quia lucifera fit: hoc, quód ctiam pupilla oculi ita Gracis apGgg ij
A
3

'* terra tanquam matre fub vmbra detineri. ídq; raró,
470 PLVTARCHI DE
pellatur,quia vifares in ea confpiciatur haud fecus quàm Sol in Luna. Atq; iis quoq; de erroribus Proferpiuz, vt$; fuerità Cerere quz-fita fabulitveri aliquid ineft.nam(efeinvicem defiderant difiun&a:&
in vmbra fe mutuó fzpe comple&untur. Et quod$
P?oferpina modó in coclo& lumine,modó in tenebris& no&e dicitur effe:id mendacium non eft: neque tempus errori anfam fuo prebuit numero.Non cuim fex menfes fed feré fex menfes videmus eam à
càm quinto póft menfe adveniat. Nam impofsibile eft vt Plutonem relinquat;cuius eft. quod& Home rus occulte quidem,fed non inepte fignificauit:
odyd,es—Elfuumin campum, quà terree terminus exftat, Te ducent Juperi.—"
Animarum
pf morte
Jat.
vbienim vmbra definit ingruere, eum terminü& f nemterrz pofuit.In illum veró cápum nemo impro bus aut impurus venit: boni poft morté eó delati, fa cilimá quidem,non tamen beatá aut diuinam vitam
agunt víq; ad fecundáà morté.Quz veró 6 Sylla hec?O
cfi?aiebá. Tum ille: Nolijinquit, de his quarere:fum enim ipfe narraturus. Hominem pleriq; cópofitum fentiunt,reQ6 hoc,nó re&é,quód à duabus tantüm partibus cóftare putantifcilicet menté partem quodammodo animz effe opinantes.Etenim mens táto 2$
eft prftátior quàm anima ac diuinior,quáto anima preftat corpori. Facit auté coitus animz rationem eorum,quorü alterum voluptatis& doloris eft prin cipium;alterá virtutis& vitij.His tribus com actis, terra corpus,anima Luna, mentem Sol creando homini prebuit.* ficvtigitur Lung fplendoré.Mors autem,quá obimus,alia ex tribus duo facit hominé,
(o1
30
alia vnü à duobus.& alter efin Cereris* inipfa conficere.& mortuos Athenienfes demetreos; hoc
elt Cereales, dixer(üt.antiquitus at in Luna* Pro35
ferpinz.*&hurs quidem cótubernalis eft Mercu
rius terreftris, illius coeleftis.Solnit autem ipfa celeriteg

FACIE IN ORBE LVNAE, 47
titerac vi animam à corpore: mentem ab anima leniter& longo temporis decuríu Proferpina.ideóq; vnigenira appellatur:vnica enim fithominis melior pars,abea fecreta. Evenit autem fic fecundü natu f ram vtrunq;. Omnis anima,fiue predita fiue carens mente,vbi primüm e corpore exiit, fati lege ad tem pus yagatureain regione que terrá& Luná interia cet. Verüm nó idem eft omnib.tempus praícriptü, Impie enim& iatéperantes pcenas flagitiorü luunt,
l0 pig certum tempus,quantum ad luftrandum& cor jq,
poris vtpote male caufz pollutiones abolendü fu£ficit,in acris purifsima parte degunt, quá prata Ditis appellant.deinde velvtiab exfulio in patriam re. du&z, gaudium deguflant, quale maxime percipiüt
B quifacris initiantur, trepidatione ac fuaui fpe permixtum. Multas enim extrudit,zftuandóque proiicit,iam iam Lunam fübireaffe&antes:nonnullas etiam quz iam eà pervenerint, fübverfas videnttanquam in profundum devolui, Quz auté furfum eva*
$0 ferunt;ac firmiter funt collocatz,primüm,vt folenni certamine vi&ores, coronátur pennis, quz conftantiz dicuntur: quia anime vim brutá& motibus vagis obnoxiam in vita rationi obfequentem cópo fitámq; habuerint, Deinde vifus eorá radiis eft fimi
25 lis. Circaanimá autem furfum fubleuatá, ficvt hac
quàd circa Lunam eft ethere:& ab eo vim quádam roburq; accipiunt vt ferrum candens aquz immerfum.quod enim rará adhuc eft& diffufum, roboraturfità; ftabile& pellucidum: ita vtà quavis exhala
30 tione nutriatur. Et praclaré dixit Heracletus, Ani- Lune fab. masia Orco odorari. Cófpiciüt auté primüm ipfius f44u1;4,
Lune magnitudinem& pulcritudinem ac naturam: non fimplicem aut finceram eam,fed aliquid é terra & ftella contemperatü. Sicvt enim terra fpiritu mi85 xta& humore mollis eft facta,& fanguis carni admi
xtus fenfum przbet: itaztheriaiunt Lunam profun dé permixtam, imul& animatam effe ac fecun dam,
Ggg iij

ae. PLVTARCHI DE
& grauitatis leuitatífque equalia momenta habere." Nam ipfum quoq; mundum ex iis qua furfum,& iis quz deorfum feruntur natura contemperatii, ab oinni mutatione loci effe liberü.Hec etiá Xenocrates diuina quadá ratiocinatione videtur deprehédiffe,$ à Platone fumto principio. Plato enim eft,quiftella— rum quoq; vnamquálibet ex terra& igni cócinnatá pronunciauit per intermedias naturas proportione datas. nihil enim fentiri,cui nihil terre& luminis fit admixtum.Xenocrates auté ftellas& Solem ex igne!O ait& primo denfo compofitas: Lunam autem ex fe cundo denfo,& peculiari aere,terram ex aqua, igni, & tertio denfo. omnino autem neq; denfum ipfum per fe, neq; rarum effe capaxanimz. Atq; hec quidem de fubftátia Lunz. Latitudinem autem eius& I$ magnitudinem non quantam geometra dicunt,fed multis modis maioré. dimetiturautem vmbrá paululum fuis magaitudinibus,non ob paruitatem, fed * calidifsimé motum concitat, vt celeriter perambulet vnbrofum locum,fimul efferens animas bonorü*O feftinantes& vociferantes.nam cüm in vmbrafunt, exiudire definunt harmoniam coeli.fimul etiam ani me quz infrà funt fupplicialuentium tunc per vmbram laientantes& conclamátes adferuntur.Ideó in defe&ibus pleriq; folent era pulfare, ac fonitum LU fragorémq; advetfus animas edere."Terret eas etia ea quz dicitur facies quádo propiüs accedunt, hor renda eis& terribilis apparens. INO eft autem talis. Sed ficvt noftra terra finus habet profundos ac magnos, quorum vnus per columnas Herculis hac ad39. nos infunditur, alter foris eft maris Cafpii ac rubri: fic in Lunaetiam cauernz funt& profunda.Cáuernarum eius maximam penetralia Hecates vocant, vbianimz eorum quz1am nati egerunt aut paff funt,rationé reddunt ac poenas dant fumüntq;.due 3$ alie longz dicuntur, quia pereas tranfmittuntur
animz, aliás à Luna verfus ccelum, aliás verfus terram.

FACIE IN ORBE LVNAE. 472
ram. appellantur autem partes Lune ccclo obverfze Elyfius campus: huc pertinentes,Proferpinz& An tichthonisjid eft terrz oppofite. Nó femper autem in Luna morantur genij,fed huc defcendunt vt ora3 culaprocurent,& fupremis adfunc orgiis atque facrificiis,puniunt Ragitia,falutaréfq; in bellis& mari adfulgent. Quod fiquid horum non re&é gerant, fed pro libidine, aut iniufta gratia vel odio: poenas pendunt.detrudütur enim rurfus in terram ,&cum IO corporibus humanis confli&antur.E meliorum geniorum cenfu Saturnus ac qui cum eo fuere fe dixerüt effe,& antiquitüs in Creta Idzi da&yli,in Phrygia Corybantes,&apud Lebadiam Bocotie Trophoniadz, atq; innumeri alij pafsim per orbem terl5 rarum: quorum facra, honores,& nomina etiamni manent: facultates quorundam optimam nact mu tationem alió tranfiuerunt. Nancifcunturautem alij priüs,alij pofteriüs,mente ab animo fecreta.fecer nitur veró amore folaris imaginis, per quam effulgetid quod expetendum,pulcrü, diuinü, beatümq; eft bonum, quod omnis natura,fed alia alio modo, appetit.Nam ipfam quoq; Lunam amore Solis adfiduà reuolui& cum eo coire, ac fecunditatem ab co captare.Animz porró natura ad Lunam deficit,velvti veftigia quedam vitz& fomnia referuans. ac de hacrecdté iftud di&um exiftimato.
25
Aft anima;ut fomnus.pernicibus auolat alis. non enim ftatim atq; à corpore foluta eft hoc facit, :30 fed poftmodo,quando deferta& fola eft, mente feparata.Et Homerus de omnibus quz dixit, maximé x fecundum Deum videtur hec pronunciaffe:
Pofl bos Alcidee mibi fefe obiccitimago:
Mpfe inter[uperos etenimletum exigit auum. Nam vnufquifa; noftrümipfe bono eft animo: neq; timor,neq; cupiditas,vt neque caro,ueq; humores, Ggg v
A
3
600,

—————
7 fed quod cogitamus& d iimas& anim1à m&te effiogitur, formátque corpus& vndiquaque ample&itur,& ab eo formam iplius fibi imprimit: yt etiam diu ab vtroque feparata, fimilitudinem tamen eius effigiémque retineat,& imago redié dicatur. g Horum autem, ficvt diximus, elementum eft Luna; inquam anime refoluuntur,ficvt cadauera in terrà. celeriter quidem caftz que ocium& philofophica faerunt amplexz vitam.quz dimiffzà mente,à motibus ad nihil porró vtentes evanefcunt.at veró ani 1o 'mz ambitioforum,rebus gerendis,& amori corpo- t rum deditorum, itémque iracundorum aliz velvti in fomno recordatione rerum in vita geftarum remi nifcentiatanquam fomniis vtuntur,vt Endymionis anima. poftquam autem eas inconftantia& mobili- r$ tas exturbat,trahítqueà Luna ad alium ortum, non fnit* fedrevocat& demulcet.Exiguum enim aut placidum aut conftans nullum eft opus, quádo abfque mente vis que yariis exagitatur motibus corx pus arripit. Tityi quidem, Typhones,& is Typhoto qui Delphis occupatis oraculum vi& libidine fua conturbauit,à numero iftarum erant animarum, mé tis expertes, ac tabtüm vagis incitati cupiditatibus, Aliquanto poft tempore eas quoque animas infere, cepit Lunajatque compofuit. Deinde mentem rur- 25 fus adfeminante Sole,vitali eam vi excipiens,nouas facit animas: tertio loco tetra corpus fuppeditat.ni hil enim hec poft mortem dat, quz ad generationé accipit.Solautem accipit quidem nihil: recipit autem mentem quam dat.Luna& accipit,& dat,& có- 30 ponit,& diuidit,alia atq; alia facultate:Lucina,cüm componit: Diana cüm diuidit di&a. Et de tribus Parcis Atropos circa Solem collocata, initium ortus prebet: Clotho circa Lunam vecta colligat& mifcet: vltima Lachefis terram contingit,eíque plu 3$ rimum fortupz eft admixtum.Quod enim anime eft expers,id fui iuris non eft, fed alteri fe afficiendum prze

475' praebet: mens imperinm obtinet, ne que aliunde afficitur: mixtum eft quippiam& medium anima. ficvt Lunaetiam ex(uperis& inferis mixtaà Deo eft, hanc ad Solem habens rationem,quam terra ad T.u? nam.Hac,aiebatSylla,ego audiui narrante hofpite. eiautem expofuerunt Saturni famuli atque cubicularij,vt quidem ipfe referebat. Vos,Lampria,veftro arbitratu fermonem hunc in quam lubebir partem accipietis.
PrLvTARCHI
Commentarius, cur nunc
Pythía nonreddat oracula carmíne.
z AstLocLxs. Hofpitem, Philine, «3.| per donaria deducédo rem in pro"7 fundam protraxiftis vefperam.Ego j| quidem vos exfpe&ando defatiga«| tusfum. PuirLINvs.Etenim,Bafi$4 locles,tardé incefsimus,interim feminantes ac metétes fermones,qui ?5 Spartorum illorum in moré bellicofi& infenfi fubindenobisambulantibus fuppullabant. Bas. Ergo aliquis alius eorum qui interfuere nobis compel landus eft;aur tu nobis gratificaberis ifthiec narran. do, quínam fuerint,& quorum fermones? Purr. 3? Mea efthzc,ó Bafilocles,opera. nam reliquorum in nullum facile incides in vrbe.vidi enim plerofq; rur fusin Corycium cum hofpite& Lycuriam vnà irc. *adeó fpe&tádi,& nimis quàm amiciticlftudiofus eft hofpes, magis etiam difcendi litterarümq; cupidus. 35 Neque tamen hec maximéadmirationem merctur: fed manfuetudo pervenufta,& in dubitádo ac repugnando acumen; ádque refpondendum facilitas ab

M Aeris color.
476 PLVTARCHI DE omni remota contumacia.vt etiam primo congreffu diceres,Proles boni parentis. Nofti enim Diogenianum optimum virum?Ba s.Ipfe quiden,Phililine,eum non vidi. multiautem diuerfa de adolefcé tenarrant. Sed quódnam aliud initium habuerunt;
fermones,qua occafione orti? Puix. Morefuointerpretes facrorum agebant, nulla noftrüm habita ratione, qui orabamus vt in pauca contraherenpt enarrationem,& plerafque infcriptionum praterirent. Hofpitem veró forma& artificium ftatuarum jo
mediocriter mouebant, qui(vt apparebat) multa preclara opera fpe&tauiffet. Miratus autem fuit etis floridum colorem,non fitui aut erugini fimilem, fed cyani tin&ura rutilantem, ita vt etiam aliquid ad naui re&ores fplendoris emitteret. ab his enim fpe&are orfus eft, cum forté marinz eorum ftatua
. coloreac profundum referente effent pofite.Nümnam, aiebat, temperatione quadam& medicatione zris prifci opifices vfifunt? nam Corinthium quidem zs nonars, fed cafus tam elegante donauit colore, igne domum hauriéte in qua aliquid auri& agenti, plurimum veró eris repofitum erat: quibus confufis& in vnam conflatis maffam,à maiore copia zris nomen impofitum eft."Tum"Theo fubiiciens: Nos, inquit, aliam rationem callidiorem inaudiuimus. Fabrum quendam«rarium Corinthi incidiffe in capfam multo auro repletá,& cüm metueret ne palàm fieret hoc, paulatim aurum abfcidiffe& eri fenfim permifcuiffejidque mirabili contemperatum modo colorem pulcrum fuiffe adeptum,magnóque idcirco venditum precio. Verüm& hoc& illud, fabule funt.Apparet autem fuiffe quandam mixturam & apparatum: ficvt& nuncargento aurum admifcé tes,peculiarem quendam& artificiofum,vt veró mi hi videtur,vitiofum& minime pulcrum pallorem fa ciunt. Quam ergo;aiebat Diogenianus, caufam pu tas colori huic aris fuiffe? Et Theo, Quando, inquit;
n
2j
30
35

PYTHIAE ORA CVLIS. /47
quit de iis rebus quz natura primz erunt atq; funt, ignem puta,aerem,terram,& pum nihil aliud eri accidit quàm folus aer,ab hoci lud affici liquet,atque ob eius adfiduam prafentiam illud coloris di5(crimen confequi.Aut hoc quidem—* antequam naíceretur Theognis, vt eftapud comicum.| Sed quánam aer natura przditus,qua facultate vtens có tactu colorem liunc eri induxerit cupis fcire?Aiente Diogeniano,& quidemjinquit, ego quoque mi
JO puer. Ergo communicata operainquiramus. Idque primum difpiciamus, curde omnibus humoribus oleam maximé erugine oppleat. Non enim videtur ipfum zri eam inducere, cüm purum& impol lutum ei aptetur.. Nequaquam,aiebat adolefcens:
5 fíedaha videtureffe caufa. erugo enim oleo, quod tenue eft& purum ac pellucidum, accedente maxim6 elucefcit, cüm eam alij humores tegant. Tum heo: Przclaréjinquitmipuer:&|*. Confide» fodes etiam eam quzab Ariftotele adfercurciula, Volo,inquit. Isergo tradit zrupinem reliquis humoribus incidentibus obfcure C & difsipari,quodij fint inequales,neque partes vnà maneant: olei autem denfitate eam cohiberi atque colligi. Proinde fi nos quoque tale aliquid ponere 335 poffumus, non plané nobis deerit huiufce difficulta tis explicatus.Vt ergo iufsimus,veniámq; dedimus, ita fere is eft locutus. Aer Delphicus cratfus eft,cotinuus,& ob reflexionem ac renifum à montibus ve hemens ,itémq; mordax: quod teftatur nutrimenti conco&io.Subiens 1taq; fua tenuitate, zes penetrat, atque exco multam terreftrémque eruginem eruit: cámque rurfum fua denfitate comprimit,* qua non fnit, vt fubfidens prz multitudine efflorefcat, & in fuperficie fplendorem atque nitorem adipifcatur. Hzcnobis probantibus,hofpes aiebat ad reddendam rationem füfficere alteram pofitionem. Ná cenuitas;dicebat, videbitur etiam ei qux cómemo/30

Odyfx $07.
Carmina Pytbis qua lia.
qs CIPLVTARCHI Dr
rata eft aeris denfitatiadverfari.neq; adícifcitur nez ceffarió.Ipfum enim à feipfo inveteratum zs exfpirat eruginem, quam denfiras continens atque conftringens,ob mulütudinem adfpe&ui exhibet. Sub hzc E heo: Quid vero,inquit,obftat ó hofpes, quim$ idem fit& renue& denfum. ficvt funtferica& byíinatexta.de quibus etiam Homerus dixit:
Lintea pexa;oleee queis lentus defluit bsumov.
oftendens accuratam texturz fubtilitatem, quz oleum non tranfmitteret, fed id ob denfationem de- 1O lueret. Enimveró non tantüm ad eruginem foràs eruendam vti aliquis pofsit argumento à tenuitate aeris petito: fed& colorem ea videtur facere poffe iucundiorem,quando caeruleo admifcetur. Secundum hzc filentio fa&o, rurfum enarratores facrorü I3 oracula depromferunt,Ibi cüm oraculum quoddam' carmine editum recitaretur, deregno(nifi fallor): Aegonis Argiui: Diogenianus aiebat fzpenumero feadmiratum fuiffe verfum; quibus oracula exprimerentur, vilitatem atq; vitia.Atqui Apollinem mu 29 farum ducem effe,& ad quem non minus eloquétie, quàm eantilenz& vocis elegantia pertineret,& qui Homerum Hefiodümq; longéantecelleret facüdia. tamen pleraq; oracula& contra metrileges,& voca bulorum prauitate peccare;Aderat vnà Serapio poé^5 ta,qui Athenis.eó venerat. Is,putatis ergojinquit, verfus iftos Apollinis effe? Sinamus veró eos, vti di citis, Homericis&Hefiodeis pulcritudine longe inferiores effe. an nó vtemur iis vt optimé,& pulcerri iné compofitis,corrigentes iudiciü quod de iis praua cófuetudine przoccupáte fertur? Sub hzc Boethus geometra, qué nofti iam in caftra Epicuri tráfitum parare, Audiftíne,inquit;Paufoni pi&ori quid contigeritílNon fané,aiebat Serapio. Atqui dignum eft auditujinquit Bocthus. Conduxeratis pingen- 35 dum eqaurm qui fcfe volutaret: pinxit currentem.&
locatore miqué id ferente,ridens tabulam invertit, : vt
39

PYTHIAB ORACYLIS 45
vt inferis furfum elatis partib.equüs iam nó currés, fed volutans fefe videretur.Hoc ait Bio quibufdami etiam orationibus accidere quarido irivertuntur, Itaque& oraculaaliqui nó dicent bene habere, quid 3 Deuscorum fitautor: fed Deinon effe, quia(int vi. tiofa.Illud enim incertum eft: non elaborata effe o— racula,vel te,Serapio,iu dice liquet.pangis enim cae inina de rebus philofophicis& feriis, facultate aüt, elegantia,& apparatu ditionis magis ad Homerica 1o atq; Hefiodea accedentia, quàm ad verfus à Pythia editos. T'urn Serapio,lóboramus, iuquit,aurium oculorámq; morbo,adíucti ob luxum& mollicié fua uiora que fuut,pulchra appellare, Fortaffe auté Pythiani quoq; IPSIS quód nó canit iucundiàs 3j quàm Glauce fi icina, neq; vnguentis oblinitur,ne que purpuram geftar: ab aliit reprzhendetur quibufdam,quód nó cafiam,ladanum,thus, f: d laurum & hordeaceam fuffit farinam.Non vide Sjaicbat,ová ta fit venu(tas Sapphicorum caribinem derulcen20 tium auditores^at Sibylla fürente ore,vr ait Hera. cletus;rifus,ornatus,& fuci expertia fouans, Deibe neficio vocem ad cr5 annos continuat. Cadmum quoq; Pindarus inquit é Deo audiuiffe non re&am muficam, neq; fuauem, neq; delicatum, n€q; cantu 35 infrado. Voluptatem enim non admittit quod integrum eft& caftum: fed hic vnà cum vocc proiicitür fnaxima eius pars,&(vt apparet) in aure$ hominum cónfluxit. Heclocuto Serapione Theo fübridens; Serapio quidem, inquit, morem fuum feruauit, v39 füfq; cft occafione oblata contra volupfatem dicen di. Nos autem,Bocthe,quód Pythici verfus Home» ricis funt deteriores, non cenfeamus Apollinis effe: fed hoc initiü motus fubiiciente, fuo quang; anrifti tarum modo concitsri.Etenim fi fcribenda fuiffent, 35 nóenuncianda oracula,nó puto nos literas Deo irá putaturos fuiffe ac reprehenfuros,quód elegátia tegias nó zquarent, Non enira Dei eft vox,nó fonus;
x

— E——(CÓ
qo PLVTARCHIDSE
nondi&io,non metrum: fed feming:ille duntaxaz. vifa fuggerit, luménq; in animo excitat ad videndá
x futura.talis eft enim inftin&us furórve diuinus. V—
Prodigia.
niuersé auté, vt dicam, vos Epicurei vates(de quib. te quoq; effe apparet)effugere n6 licet. Sed vitio da tis prifcis antiftitis,gp malis vf fant verfibus: itémque eas quz bodie profa oratione& quibusvis vocabulis refponfa dant,ne cogantur apud vos caufàm
dicere propter mutilos clumbéfye verfus. Hac D10 15
enianus, Noli,inquit,ludere obfecro,(ed hanc nobis difficultatem explica, communem omnium. nemo enim aliorum etiam cft,qui non caufam quzrat, cur oraculum dgfierit verfibus vti. At veró,fubiicie
bat Theo, rurfum mi adolefceas videbimur malicia jg
quadam enarratores(uo munere defraudare.eos ergo line priüs fua agere, poftea perocium difquires deiis voles. lam progrefsi perveneramus ad Hieronis tyranni ftatuam,Et hofpes quanquam reliqua
omnia noffet, tamen pro fua facilitateauditorem fe 20
praebebat, verüm audiens fuprà ftetiffe eream Hieronis columnam, quz fponte fua cecidiffet ea die, qua Hiero Syracufis mortem obiitjadmirabatur.Ego fimilium memoriam cafuum renonaui.qualis eft,
uod oculi à ftatua Hieronis Spartani exciderunt jg
anté quàm ille ad Leu&tra occubuit, quód tum ftella perierunt, quas de nauali pugna ad Aegofpotamos dedicauerat Lyfander. quód ex ipfius ftatua Lyfandri lapidea,tantüm pullulauit fylueftris herbz,vt faciem cius tegeret. quód fub Sicilienfem A- 30
thenienfium calamitatem aurez glandes de palra defluxerunt,& Palladij ícutum corui roftris tutuderunt.quód Cnidiorum corona quam Pharfaliz faltatrici Philomelus Phoczorum tyranuus dono dedit,eam 6 Graciain Italiam profe&tam Metaponti perdidit,ludentem apud fanum A ollinis.nam ad coroná impetu fatto adolefcentes dum de auro inter fe pugnant,mulierem difcerpferunt. Ariftoteles
gui
5

PYTHIAE ORACVLIS. 49r quidem,folum Homerum ait mouentia facere nom! na,ob efficacitatem.Ego autem dicere aufim,quotquot hec funt donaria, maximé vnà ci diuina providentia ea moueri,eiüfq; fignificationem prebere: 5 nullàmq; eorum partem inanem aut fenfus vacuam edle, fed repleta omnia diuinitate. Ni iebat Boéthus.Non enim fatis eft deum quovis mé. fein corpus includere mortale: nifi eum etiam cum omni lapide& ere confundamus. quafi huiufmodi 1o eventuum non habeamus fatis futficientem caufam atq5 opificé Fortunam& cafum. I
táne,aiebam ego, horü quodvis tibi fortuitz rei& cafüi videtur fimile?& probabile putas atomos dilabi atq; diffolui& inclinare non anté,nó póft,fed eo ipfo tempore quo 55 is qui dedicauit aliquid vel bona vel ad vería víurus eft fortuna? Et tibi quidem nunc prodeft Epicurus, iis fcilicet qug dixitaut Ícripfitante annos c c c2 Deus autem nifi includat feipfum in omnia, omni büfq; permifceatur,nó videtur tib motus adfectio20 nifq; principium rebus viderepoffe? Hxc egoreÍpondebam Boetho.Similia etiam de Sibyllinis. N$ cum adíltiffemus ad faxum curi vicinum,cui infediffe dicitur prima Sibylla càm eó ex Helicone veniffet,à Mufis€nutrita:(alij ad Maleonem ad veniffe 25 eam dicunt, filiam Lamiz, qux Neptuno nata fuit) Serapio mentionem fecit verfuum, in quibus ipfefe fe celebrans, vaticinandi finem ne morte quidem fa &uram fe ait: fed fein Luna circumire, mntotam in €am quz dicitur in Luna apparere faciem: fpiritum JO autem aeri contemperatum, femper omnia fuo motuediturum; Corporeautem in terra mutato herbas ac materiem exftituram, quibus facra» pecudes nutriantur varios colores, formas,& qualitates vi fcerum habentes; vndc hominib. futura premon-& 35 firentur.Hzc cüm Boethus aperté derideret,Zou: vtinquit)hec max men vaticiniis teft
mirum veró,aHhh
De Sibylle
De oracio. imé fabularü videantur fimilia,ta rum fide dj
imoniá ferunt multará Gracarg Jputatio,

ag PLVTARCHIDEI'
vrbium excidia atq; migrationes, multorum barbaz ricorü exercitu irruptioues,imperiorü everfiones. Hec veró quz recens apud Cumas& Diczarchiam acciderunt,nónne pridem Sibyllinis decantata carminib. tempus velvti debens perfoluit? eruptioné$ inquá mótaniiguis,feruorem maris, faxorü& maffarum flagrantium venti vi eie&ioné, tot tantarüQs fimul vrbium interitü, vt hodie qui ealoca accedüt, non pofsint cernere vbínam conditz fuerint. Qué veró,aiebat Bo&thus,mi homo,effe&um tempus nó IÓ debet naturz? quid non exfpe&ari poteft eventurü terrz,mari, vrbibus, hominibus,quod qui predicat futurum, non erret? Inmó feré non predicere hoc eft,fed dicere,aut potiüs iacere& diffeminare verba principio carentia in infinitatem: quibus vagantib. Ícpenumero occurrat fortuna, vt cafu eveniant. Diuerfa enim funt hec puto, fieri id quód di&ü eft,& dici quód futurum fit,& fermo qui ea dicit que nó funtyin feipfo vitiofus fruftra exfpe&at fidem quam €i caíus conciliet: neq; vero vtitur argumento predicendi,fciens poftquam dixit futurum, omnia ferc tc infimtate,&* bene coniiciens, quem optim(ü vatem proverbium affirmat effeinveftigáti per probabiliaatq; indaganti futurum fimilis e£. Sibyllz aüt iftz& Bacides tanquam in mare promifcué intem- 25. pus cóiecerunt,& vt in buccam venit diffeminauerunt nomina& verba omnis generis eventuü. quorum quzdá cüm fortuitó evenerint, fimiliter falfum eft quod nüc dicitur, etiá fi poftmodó verum fiat re contingente. Hzc locuto Boetho,Vera eft, inquit 10 Serapio, hxc fententia de his quz ita pra dicuntur ficvt Boethus dixit,indefinité& incerto arguméto: puta fi vicit imperator, cui predicta fuit vi&or1a,(i vrbs deletur cui exfcidium pra dictum cft. Vbiauré non modó quid futurum fit,(ed etiá quomodo, qi, 3$ qua occafione,quo autore; przdicitur: non hoc eft
conie&atio fortaffe futuri fed certó futuri predi&o:
$
20

PYTHIAEÉ ORACVLTIS. &io.Tale eft oraculum de claudicatione A Sparta caue;quamuis alte te gloria tollat, Rexudlidee tibi det pedibus ne incommoda caudis, : Nan; infperatos cogbris ferrelabores, d Pefüiferost diu belli(ubfifteve füuüus. Et illud de infüla,quá ante Therá& Therafiá edidit mare,ded; bello Romanorum cum Philippo reges Sed quando Panos uincet Troiasa propago; do— Tuwteineredibiles mortalibus euenient veg. 1 VIunen[a canum fulgebit tum inayc flamita, Fulminaq; ardentes per caula wafla procellas "Torquebunt, Jaoxumis fim: quod e infula fabià Firma loco, nulli; ommum de nomine nota. Tum quod, preftantem fuperabunt deteriores Vi propria fretisatd; inuitke robore de: ir. Quód enim Romani breui temporis fpacio Cartha: &inienfes fubegerunt debellato Annibale,&abiifem ac Aetolis Philippus przlio vi&us eftjac tandé 39 é profundo infula erupit ci multo igne& vndis bul lientibus: hec nemo dicere poteft fimul omnia fortuito cafu eveniffe.Sed ordo predi&ionem itidicat, vt& boc,quod Romanis anteannos feró 12 przdi&um eft tempus, quo bellum adverfus omnes(imul ?5 gentes gefturi eflent: quod fatum eft,bello adver. £s rebelles feruos fufcepto. Ín his veró nihil eft incertum, uihillobfcurur,& cuius caufa effet à Fortunarepetenda: fed multa experientiz pignora pra entur,quz viam monftrat,qua fatum incedit.Non enim puto quenquam dicturum,quod cum his ficvt predica fuerunt;inciderit fortuito. Alioquin etiá M quid impedit aliü, ficvt fcripfit Epicurus fuas ratas fentétias,Boethe* fed fortuito cafu:(ic rebus inter fe coincidentib.liber abfolutus eft.Simulhis di; 35 is progrefsi fumus.Cüm aüt mo fpectaremus xream palmá
493 gefilai.
f;
in Corinthiorum dg. Ranarum »que fola donáriórum /» palma
€ft reliqua, torno infculpte ad radicem rang&hy- /yribolums,
Hhh jj

44 PLVTARCHI DE
dri Diogeniano admirationem iniecerüt, atq; adeà nobis quoq;. Non enim palma vt aliz arbores paluftris eft aut aque amans planta: neq; Corinthus cü ranis quicquam rei eft, vt pro nota aut figno eius vr bis haberi debeant: quomodo Selinuntij quondam aureum apium(Selinum) dedicaffe dicuntur,& Tenedij fecurim, à cancris qui apud eos nafcuntur ad locum cui Afterium nomen, foliin tefta formam fecuris expreffam geftantes.Iam ipfi deo coruos,olo-|
res,lupos, accipitres,& quidvis potiüs quàm ranas acceptum effe cenfemus. Cera ad hec cum dixiffetinnuiffe opificem hoc,Solem nafci& aliex humo re& exhalationibus:fiue Homerum is audiuiffet ita loquentem:; Lon flagnum exoriens Pbarbeavelinquit amawum Lampas.—— fiue Aegyptios vidiffet orientem Solem exprimere picto puerulo qui leto infideret.ridensego, QuorS5
fumjinquam,bonc vir denuó huc$toam tu contru- 20
dis,ac difputationi(enfim inflámationes iftas& exbalationes inferis? non ficvt Theffale mulieres Lunam& Solem coelo devocas, dum hinc à terra oriri & vegetari eósais? Nam Plato quidem ipfum hominem appellauit plantam cocleftem, quafi à radice fuperné capite erectum. Vos autem Empedoclé deridetis,qui dixiffet Solem cüm in terra luminis refle xu coeleftis exftitiffet, rurfus refplendentem
Intrepido udtu cerli conuexa tueri. & ipfi interim Solem facitis animalterra natum aut paluftrem plantam, eámq; ranarum patriz& aque accevfetis. Verüm hzcnos in Stoicam tragoediam differamus.quz veró artifices obiter prater infüitutum fecerunt,nos quoq; obiter& aliud agentes ex/ aminemus.Sunt quidem in multis elegantes:fed ineptias& curiofitatem non vbique euitant: ficvt ergo qui gallum fuper manu Aeículapij pinxit, matutinum
$0
LE

PYTHIAE ORACVLIS 45
tinum voluit fignificare tempus,& Solis ortum
appeteptem:ita hac ranas aliquis pofsit vernz tépepeftatis fymbolum interpretari,quando Solaeri do
minari,& hyemem difcutereiucipit. fiquidem de
y veftrafententia Sol& Apollo non duo dij,fed vnus funt habendi.Tu vero, aiebat Serapio,uon idem fen tis, fed Apollinem à 3ole alium effe cenfes? Omni. no,inquá,ficyt Luna à Sole differt. verüm Luna neque fzpe,neq; omnibus Solem occultat. Sol autem
10 feré apud omnes homines vt ignoretur Apollo ef. fecit, fenfu intelligentiam auertens ab eo quod eft
ad id quodapparet, Deinde Serapio ex enarratoribus quzfiuit, Cur domum non Cypfeli qui dedicauit)fed Corinthiorum nominent. Qui cum tacerét,
1j quia(puto)caufa quam redderent deftituebantur,ipfe renidens: Quid veró, inquam,putamus iftos iá Ícire aut meminiffe,ftupefaGos plané noftro de co-leftibus rebus garritu. Ante quidem eos audiuimus dicere, tyrannide everfa voluiffe Corinthios& au?9 ream Pifz ftatuam,& eum qui hac eft thefaurum vr : bi fue tranffcribere, Atq; id Delphos,vt iuftum,cóceísiffe. Eleos,quàd invidiffent eam ipfis gloriam, decreto Corinthiorum fuiffe Ifthmia feftiuitate pro hibitos: quare poftmodo nullus Eleorum Ifthmia certauit. Quod autem Molionidz ab Hercule apud Cleonss fuat occifi, id nihil fecitad excludendum Eleos, quod nonnulli opinantur. contrà enim ipis conveniebat arcere,(i ea de caufa Corinthios offendient. Hzc ego tum dixi.Cum autem Acanthiorá & Brafidz thefaurum nobis tranfeuntibus nobis interpres locü monftraret,in quo ferrei obelifci Rho dopidis meretricis quondam fuerant fiti: fuccenfeas Diogenianus, Fuit omnino,aiebat,eiufdem ci, Witatis Rhodopidi locum prabere,quó decimas fua 3; Tum mercedum deponeret,& Aefopum cius confer
25
uuminterficere. Et Serapio: Cur,inquit, ifühec ru. Meretricum indigné fers? quin oculos attollis,& auream incer Ponores
Hhh ij

486.'PLVTARCHT DE" imperatores ac reges ftantem Mnefaretam contemplaris,quam Crates aiebat tropheum de intemperantia Grecorum effe tatutam. Quam clüm vidiffet adolefcens, Atqui, dicebat, de Phryna hocCrates|... pronunciauerat.Nz refpondebat Serapio. Mnefa-! rete enim nomen fuit, fed Phrynes cognomentum tulitob pallorem.— Multaautem nomina videmus ab cognominibus occultari. Alexandri quidem maVaria eiuf. ttem Polyxenam;porró Myrtalem,Olympiadem,& dem bomi- Stratonicam dictam perhibent.Eumetin quoq; Gopis nomina. finthiam pleriq; à patre Cleobulo Cleobulinam vo cant. Herophilam Erythream fstidica quod effet, Sibyllam eppellauerunt. Grammaticos quoque audies Ledam Nemefis, Oreftem Achzi nomine adficientes.fed quomodotu cenfes,(Theonem adípi- 1$ ciens hec dicebar) hoc de Phryna crimen poffe dilui? Ad hzc fübridens Theo: Ita fanéinquit,vt pre tcrea etiam te culpem,qui leuifsima Grecorum pec catainfe&eris. Sicvt enim Socrates in Calliaid reprehendit,quód vnguento tantüm inimicus, falta-?9 tiones puerorum, in caput provolutiones, ofcula, fanniones videret equo animo: ita tu plané mihi vi derisà templo arcere mulierculam non liberaliter forma& state fua víam: cüm autem videas czdiá, bellorum depradationámq; primitiis ac decimis in orbem cingi deum,non indignari,non miferari Gre cos,pulcerrimorum donariorum turpifsimas legés infcriptiones hafce: Brafidas& Acanthij de Athenienfibus,Athenienfes de Corinthiis, Phocenfes de "Theffalis, Orneatz de Sicyoniis, Amphi&tyones;9 de Phocenfibus.Nimirum autem foli Praxiteli Cratcs fuccenfuit, qui hoc fue amafiz donum dediffet. cüm laudare eum debuerit quód aureis iftis regibus appofuit aureá meretricem, diuitiis hoc exprobrás, quód nihil venerabile eis ineft,nihil ad mirabile, Iu- 5 fticiz enim donaria, temperantiz, magnanimitatis dedicare diis reges& principes conveniebat: non 1 aurea
IQ
1

PYTHIAE ORACVLIS 4355
aurez& luxuriofz abvndantiz,que obtingit interdum etiam turpifsimé viuentibus.Id veró non com Crafis ab memoras, aiebat alter interpretum, quód Croefus ascilla fer» hac etiam ancillz fue pauem pinfentis auream fta- satus. tuam pofuit? non quidem ille per luxuriam infultás templo, fed caufam natus iuftam atque honeftam. Traditum eft enim Alyatten Croefi patrem indu&a filio nouerca alios fuftuliffe liberos: nouercá Cre fo inidiantem,lvenenum prítrici dediffe, ac iuísiffe vt panem ex eo effi&ium Croefo daret, eam re clanculum Crafo indicata,panem nouerce pueris iftum appofuiffe.itáque Craefum regno potitum,velvti te fte Deo gratiam bonam mulieri retulitfe, laudabili j, fancinflituto. Itaque dignum eft etiam vrbium( qua fuat talia donaria, ea venerari: quale in primis eft Opuntiorum. Cüm enim Phocenfium tyranni multa aureorum&argenteorum donariorum confauiffent,& ex ea maífa cufam monetam per vrbes P difperfiffent, Opuntij tátum collegere, vt hydriam ,. exeoargenteam conficerent,eámque hac dedicaue runt.Ego autem Myrinzos quoque& Apolloniatas laudo,qui aureas meffes huc miferunt. magis etiam, Eretrienfes ac Magnetas qui hominum primitiis De ,,; umdonauerunt,vt frugum datorem,paternum, genitalem, ac humanum. Megarenfes autem culpo, quód foli feré Deum hac haftatum pofuerunt de pu gna,qua poft bellum Perficum Atheniéfes, qui vrbé 1pforum obtinebant,vi&os eiecerunt. Poftea quidem temporis aureum Deo plectrum dedicauerunt: obtemperantes, vt apparet Scythino, qui fic de lyra fcripfit:
lo
Concinnat bare Ápollo filius ouis:
Formofus; initia, ftnesd; omncs continens, 2 Plectruma; fblendidum Solis vadios babens. Hac cm Serapio aggrederetur aliquid de iftis dice
rehofpes: Iucundá quidem, inquit, eft huiufinodi Hhh iij

48$ PLVTARCHI DE
audire fermones. meautem necefsitas cogit primü propofitum repofcere de caufa, cur Pythia defierit heroico aliifque carminibus oracula edere. Itaq;,íi vobis eft volétibus, reliquum fpectaculi in aliud reiicientes tépus,huc ad(ideamus,eáq; de re commen; temur.Ná hec potifsimüratio eft,que oraculo fidé derogat:q alterutrum horü videtur effe,aut Pythi non accederead locum in quo numen eft, aut fpiritum prorfus exftin&um effe,& vim defeciffe. Circumeuntes ergo confedimus in meridianis fedili- 19 bus templi,poné fanum Telluris:in aquam contuen tes,vt ftatim dixerit Bocthus,ipfum locum hofpitis dubitationi patrocinari. Erat enim ibi adlaticü exfpirationem delubrum Mufarum.vnde& ad libationes aquam fumebant, vt ait Simonides. j Vnde pollubris marum latex pulericomarum. Mufaran fur[um bauritur. rurfüfq; idem paululum exquifitius, Cleonem vocans caftam procuratricem,ait 20
Malluiiorum optabilis.rara, c7 uefle carens aurca. Odorata ex ambrofis aqua penetralibus. Non re&é ergo Eudoxus credidit iis,quihancaqua| Stygis vocari dixerunt.Mufas veró vaticinio collo-" cauerunt adfidentes,eiáfque cuftodes ibi ad aquam & Telluris templum, cuius dicitur ipfum fuiffe oraculum* numeris& carmine contentam diuinationem. Quidam etiam primum heroicum verfum ibiaiuntauditum: 30 Congerite buc peram uoluewes;e7 apes fua mella. * quando obnoxia Deo fa&taamifit maieftatem. TG Serapio:equiorainquit)hec Boethe,& mufis magis congruentia. INon enim repuguandum cft Dco,neque fimul cum vaticinio providentia& numen tolli 35 debent:fed quaerendi funt eorum queadverfari vi-—
détur folutiones, interim pia& à maioribus ad nos Prez
*
«

PYTHIAE ORACVLIS, /4s5
propagata perfuafio non eft prodenda. Ret? dicis, inquam ego,optime Serapio.Nam philofophiá quo que non ideó pro deplorata habemus proríus aut Corrupta, quia antiquitus carmine fuas fententias $ philofophi proferebant, vt Orpheus, Hefiodus,Par
menides,Xenophanes,Empedocles, Thales: poftea veró defierunt verfibus vti, te demto: cuius opera rurfum in philofophiá poctica fe ingerit, adolefcen tibus clafsicum ingenue canens. Neq; aftrologiam
10 contemtiorem reddiderunt Ariftarchus,Timocharis, Ariftyllus, Hipparchus foluta oratione eam defcribentes:'cüm de ea ante carmine fcripfiffent Eudoxus,Hefiodus,Thales,fi quidem is autor veré eft eius quz ipfi infcribitur aftrologiz. Pindarus quo5 quedemodo cantilene negledo fua etate dubita;re fe fatetur,& mirari quód x Non enim iniquum
eft aut abfurdum, caufas quzrere huiufmodi mutationum: iniuftü veró eft artes ipfas& facultates abo lere,fi quid in iis mutatum fit.Sub hec Theo. Atqui
20 ifthzcjnquit, magnas revera mutationes& innoua tiones paffa funt: oracula multa etia dudá profaora tione funt edita,ac de reb.ea haud leuibus.Laced emouuiis, vt fcribit Thucydides,de bello cótra Athe- rjj.1. nienfes oraculá feitantib. Deus vi&oriá pollicitus Oracula fa»
2$ eftfeQs vocatum& non vocatü auxilio futurum.Et luta oratio:. Paufaniam fi non reducerent argentea* colle- needita. €um ire, Athenienfibus de expeditione in Siciliam confulentibus mádauit, vt antiftitam Mineruz que Erythris erat, ducerent, Ei nomen erat Hefychia,
30 quod fignificat quietem:& ceffare ipfos ac quiefcere Deus volebat. Denomeni Siculo de filiis oraculum petenti, refpondit tres tyrannidem gefturos: cámque fübieciffer Denomenes, Quz res nimirum Apollo domine iis vertet male, Refpondit Deus,id
3$ quoquefe ei dareac promittere.fcitis autem Gelonem aqua intercute, Hieronem calculo renum divexatos tyrannidem gefsiffe. i qinrefybulus
v

PLVTARCHI DE
bellis feditionibáfque confli&tatus, imperio, quod non diu tenuit, eiectus fuit. Procles Epidauri tyran nus c&m alios multos crudeliter nefarieq; necauit: tum Timarchum, quem Athenis venientem cum pe cunia hofpitio comiter exceperat, interfecit, cada- 4 uérque eius ftorea involutum in mare abiecit, vfus ad hec Cleandri Aeginetz opera, aliis ignoranti bus. Poftea rebus om conturbatis huc mifit Cleo tinum fratrem arcané confulturum de exfulio& mi gratione. Huic refpondit Deus,Fugam fe có& mi- IO. grationem Procli concedere,quó is ftoream deponi ab Aegineta hofpite iufsiffetaut quó ceruus cor ' puabiicit. Intelligens itaquetyranous, fibià Deo imperari vt vel in mare demergeret feipfum vel defoderet,(nam cerui cornua EE interram defodiendo tollunt é medio) paululum temporis expeGauit: deinde rebus plané peffuim euntibus profugit-nadtiautem eum amici"Timarchi interfecerunt, cadauérquein mare proiecerunt.Quod veró maximum eft,rhetrz illzfecundum quas Lacedemonio rum remp. Lycurgus compofuit, foluta oratione ei datz funt.Iam cüm Alyrius,Herodotus, Philochorus,& Ifter,qui maxime in id incubuerunt vt carmine di&a oracula confcriberent, oracula etiam profa oratione edita retulerinr: Theopompus,quo ne- 75 mo hominum diligentiüs oraculi huius res fcrutatus eft, vehementer eos reprahendit, qui putarent iftis temporibus Pythiam carmine non refpondiffe:& cüm demonftrare vellet fuam deinde fententiam,admodum pauca oracula potuit proferre:quia 30 nimirum reliqua iam tum foluto fermone ederen* tur, Nonnulla tamen hodiéque carmine redd(itur: quorum caufa etiam rem celebrem fecit.Eft in Pho cide templum Herculis mulier oforis,& ftatutum vt facerdos toto anno mulieribus fe abflineat. itaq; 35 fere fenibus id facerdotium committitur. Tamen
paulo anté tempore adolefcens non malus,& libe. ral
U-]
3
t
[*]

nun
25
35
PYTHIAE ORACVLIS 45
rali ingenio, id munus occepit, puellam quandam tum amans.[s càm ab initio continens fuíquepotensamaíiam fugeret, quodam tempore eam, cüm ad ipfum quieti poft cóviuium& choreas deditum
| irruecet,confecit.Metuens ergo fibi& turbatus, ad
oraculum confugit, quzfiuitd; an aliqua fui peccati eflet expiatio:hócque illi datum eft oraculum:Omnia neceffaria concedit Deus. Enimveró dans hoc aliquis, nihil(ine numeris hodie refponderi, magis adhuc dubitaucrit de prifcis temporibus, cüm aliquando foluta, interdum numeris adftri&a oratio ne fata Deus cecinerit. Sed neutrum, mi adolefcés, à ratione eft alienum, modó re&as& puras deDeo habeamus opiniones: neq; putemus ipfum effe qui olim carmina compofuerit,& nunc Pythiz oracula fubiiciat,tanquam per laruas ipfe loquens. Sed rurfum par eft de his aliquid prolixius differere ac per cunGari.In przfentia paucis hzcin memoriam revocemus, quód corpus iaftrumentis vtitur multis, corpore& eius membris animus, qui eft inftrumen tum Dei.Eft autem virtus inftrumenti vt quàm maximé qua fert natura eius facultate imitetur vtentem ipfo,opüfqueedat* notionis in ipfo potens; oftendere autem nequit opifici purum,& motus er rorífque vacuum, fed mixtum.* Perfe enim nobis ignotum eft, aliud autem& in alio apparens impletur eius natura. Ac ceram quidem mirto,aurum,argentum,es,& quz alia A poffunt,excipientia vnam formam impreffz fimilitudinis: aliud autem aliam differentiam imitando apponit. Etinfpeculis planis ac cauis& circum fplendentibus(imulacrorumab vna forma innumeras effigies. funt enim* nihil neq; Ípeciem magis,neq; vt inftrumentü vfurpari natura obfequentius poteft, quàm Luna. Hzc fplendorem à Sole accipiens& igneum lumen, non fimilead nos demittit, fed cum ipfa mixtum, colazem vímque diuerfa nancifcitur, calor etiam pror

Entbwfifini qualis mots,
ib^ PLIVTARCHI!DE
fus difcedit,& pre imbecillitate lumen deferit. Pus toautem intelligi id quod ab Heracleto eft di&um; Regem cuius oraculum Delphicum eft neque dicere neque occultare,fed fignificare. His rede didis adiunge illud& con(idera, deum h«c Pythia vti ad$ vifum, ad auditum,ficvt Sol vtitur Luna.demóftrat per corpus mortale&animam* quietem ducere, non poteft autem mouenti immobilem feprebere & fibi conftantem: fed tanquam zftu& flu&ib.exagitatur ac cóturbatur motibus qui in ipfa funt.Sic- 19 vt enim vertigo corporum quz circulo rotantur deorfum, nó conftanter obtinet, fed circulo delata violenter,& natura deorfum vergentia turbidam quandam& incertam faciunt volutioné. ita qui enthufiafmus vocatur diuinus inftin&us, videtur mi- I$ xtio quzdam effe duarum motionum,quarum altera fecundum adfe&tionem, altera fecidum naturam fit animi.Quando enim animz expertibus corporibus& fuo in ftatu permanentibus contra eorum na turam vim hanc inferre non licet, vt fi Kylindrum 26 moueas Sphzre aut cubi in morem,aut lyra pro tibia, buccina pro cithara vtaris:neque aliter ars vna quavis re vti poteft quàm eius fert natura. multo mi nüs animum motu fuo fefe cientem,ac impetu& ra tione przditum aliter quàm infita ei vis aut habitus 25 ferat, vfurpare pofsis:neque vllo pa&o mens muficx exfors muficé,litterarum rudis litteraté,indodta & inexercitata doGé mouebitur. Teftem habeo etiam hac Homer, qui càm nihil feré cffici fine deo fcribat.tamen non facit deü omnib.ad omnia vten- 3O. tem, fed quolibet ad id, quod eius arti aut facultati congruéret, Annon enim vides mi Diogeniane, aiebat, Mineruam cum perfuadere aliquid Achzis vult, Vliffem ad hoc excitare? cüm facdus confunVia. 9,169. dere,Pandarum quereretcüm Troas in fugam ver- 3$ Wiad 2,68. terejad Diomedem fe conferrc?quia nimirum DioYliad.s 121 medes robuftus erat& pugnax, Pandarusíagittandi pe

PYTHIAE ORACVLIS, 45
» di peritus& fatuus, Vliffes prudens& facundus.
Non enim 1dem fenfit Homerus cum Pandaro:fi ta. men Pandarus author huius eft verficuli, Deo uolente.faligno in uimine nauiges.
3 fed intellexit aliarum naturarum effe facultates ad alias res:& fuo quanque moueri modo, quátumvis vnicum fit quod omnes mouet. Proinde ficvt rem gradiendo deftinatá mouens non incitat ad volatü, neq; blzfum ad liquidé loquendá, n€q; tenui voce
10 hominem ad fonorü fermonem:fed Battiü eti propterea puto cüm hac oraculum confuluiffet, in A(i cam fuiffe miffum vt Cyrenam códeret,quia balbus homo& exili voce, ingenio ad regnum gerendum apro erat& ciuilis ac prudens. fic Dythia hac diffe15 rendi vt quifquam hominü indiferta, alioquin inge-* nua& vitz honefté a&z, educatain domo pauperü rufticorü,nihil ab arte aut alia experientia vel facul tate fecum ferens,in oraculum defcendit. Sed icvt Xenophon cenfet fponfam ita debere in mariti do
20 mum venire vt quàm minimum viderit, quàm minimum audiuerit: itahzc imperita& ignara tantüm nonomnium,,& veré quodad mentem attinet virgo,ad Deum accedit. Sed nos deum credimus erodiis, trochilis,& coruis vti,vt ear auium voceali25 quid ignificet,neque hoc poftulamus,vt quia deorum nuncij€ precones funt, diferto omnia fermome enarrent: Pythiz vocem& loquelam tanquam€ fcena volumus non inconditam,non fimplicem,fed cum numero, faftu, figmentis,nominum tranflationibus,& tibiz cantu nobis offerri. Quid ergo de antiquis dicemus? Non vnum,puto,fed multa. Primum enim ficvt diximus,pleraque illz etiam foluta oratione pronunciauerunt.Deinde corporum quoque remperies& naturas illud tempus tulit ad pocy(in prochniores: quibus ftatim ftudium quoddam
accidit& alacritas apparatüfque animi,& promtitudo gignitur,quz leui extrinfecus principio& ex

TAS.
494 PLVTARCHI DE hortatione facultatis imaginantis opus habeat, quia * flatim trahantur ad carmen pangendum: nó modo; vt Philinus inquit, aftrologi& philofophi, fed etiá in vino copiofiore,aut animi adfe&tionibus grauioribus, miferatione aliqua aut gaudio oborto dila- g buntur ad fuaue fonantem vocem, amatoriisQ carminibus& cantilenis libri& conviuia funt repleta. Et quod Euripides ait, eum quianté à Mufis fit alie nus muficam ab Amore doceri,non hoc vult,facultatem poétices ac mufice ab Amore ingenerari: fed 16 infitam ac ociofé latentem excitari atque calefieri, Alioquin,hofpes,dicendü eft neminem hodie amare, fed Cupidinem evanuiffe: quia nemo verfibus& cantilenis iocofis, vt ait Pindarus, iaculatur dulciÍonos hymnos.Atqui abfurdum hoc eft. Nam mul- 55 ti amores hominum infiti animis ad muficam fegnibus& male compofitis,vt tibia& lyra carent,lo quaces tamen& feruidi haud minüs funt quàm antiqui illi.Et nefas turpéq; fit di&u,amoris exfortem fuiffe Academiam, ac Socratis& Platonis chorum: 29 quorum fermones licet legere amatorios, cüm carmina nulla reliquerint. Quid vero intereft vtrum dicas folam de mulieribus Sapphonem amori deditam fuiffe, aut folam Sibyllam,& Ariftonicam, aliáfq; carmine fortes que dixerunt,diuinas? Vinum 2$ quidem,vt aiebat Chzremon, Bibentium contemperatur moribus: at diuinandi furor, vt& amoris, vtitur fubiecta fibi facultate,& eo correptorü vnumquenq; pro ipfius mouetingenio.Enimveró Deáü quoq;& Prouiden- 39 tiam confiderantes, videbimus mutationem in meOratio mo-|ius effe fa&tam. Víus enim fermonis,fimilis videtur veta fimilit. e(fe mutationi nomifmatis:quorum vtrunque aliud alio tempore valens, tum probatur cüm notum eft & vfitatum. Ac fuit fané tempus, cüm pro nomi- 3$ fmatefermonis homines vterentur metris ,carmiibus, cantilenis, omnem hiftoriam ,omnem philofophiam;

qu
" PYTHIAE ORACVLIS 4r
lofophiam, omnes denique eventus& res grauiorem requirentes orationem, ad pocticam& muficam applicantes. Non enim nunc tantüm vix pauci , intelligunt que tuncomnes percipiebant, gaude$ bántqueea cüm cantarentur opiliones, aratores,&
aucupes,vt Pindarus ait:fed ob illius etatis ad poe. LlIf/bmior,
fin facilitatem plerique lyra& carmine caftigabant aliorum mores, libere loquebantur, hortabantur, fa bulis& proverbiis vtebantur: quin& laudes deo. fo rum;vota, pzanes verfibus& carmini includebant, « alijob vim ingenij;alij propter confuetudinem.Ita. que vaticinationi etiam Deus elegantiam& ornatum non invidit, neque Mufas in honore alibi habitas hinc à fuo tripode abegit:fed adduxit potius, »n pocticas amplexus indoles,atq; vifa ipfe fubiiciens, & excitans alacrem facundiam, vt concinnam,& quz in admiratione effet. Sed poftquam vite vnà cum eventis& ingeniis fa&a mutatione, vfus fupervacaneis reie&is aureis fefe cincinpis exuit,& mol20 libus xyftidibus, comam quoque luxuriantem de. tondit, ac cothurnum depofuit, iámque homines frugalitate adverfus luxum certare haud inepte ad. fucuerunt,pláfq; ornatus in fimplici cultu ac tenui, quàm füpervacaneo& proteruo ponere: ibi tü ora35 tionis etiam fimul mutato habitu, hiftoriaà carmi netanquam vehiculo defcendit,& maxime pedeftri fermoneverum à fabulis fecreuit. philofophia quoque perfpicuitatem& docendi vim iis que ter. mrerentanimos antiquiora ducés, foluto fermone di 3O fputationes fuas inftituit.& Pythiam Apollo definereiufsit morem fuum, ciues Delphicos ignicre.morum, Spartanos anguiuororum, oreanorum vi. ros,orempetarum fluuios nomine notantem. oracu lifq; detrahens carmina, obfcuras voces,ambages, 35 perplexitatem,ita eam iufsit copfulentibus refponfa dare,vt leges cum ciuitatibus,reges cum populis, magiftri cum difcipulis loquuntur, ad evidentiá&

la.
496
PLVTARCHI DE robabilitatem ea accommodaus.Probe tenéndum eft,Deum(vt ait Sophocles.) Sapientibus per ambages fta clozui, Fatuis magiftrum prorfus e[Je inutilem. Tllata oraculis perfpicuiate,fides etiam fic mutauit$ cum aliis rebus: vt cüm antiquitus quod infolens za rámq; effet, planéq; obfcuritate& circuitionibus obdu&um plerique fub opinione diuinitatis alicuius pauidi venerarentur: pofteaaperté omnia& facilé ac fine faftu& figmentis diícere cupientes, 10 oélin qux oracula velabat incufauerint. non tantüm quia adverfaretur intelligenti in vero percipiendo, obfcuritatem& vmbram di&is admifcens: fed quod iam tranflationes& enigmataatque ambiguitates, diuinationis quafi quofdam fucos,& ef- 1$ fugium quibus ea fe tueretur fi quid fecüs eveniffet, fufpe&ta haberent. Multos quoque audiuiffes, qui dicerent poetas quoídam etiamnum apud oraculum defidere, qui voces exciperent, iisQ; fubitó verfus& numeros tanquam vafa quzdam circum- 29 plicarent.Taceo quantum criminis oraculis attulerint Onomacriti illi, Prodotz,& Kinefones, vt qui tragcediam iis faftámque fupervacaneum appofuiffent.* nequeadeffe mutationes.Maximá pocfiinfamiam parauerunt circumforanei ifti& circulato- 2$ res,& fcurrz magna Matris deorum ac Serapidis vagi: quorum alij ex tempore;alij forte quadam ex quibufdam libellis oracula dabant,feruis& mulierculis, quas maxime numeri& nomina pocticamouerent.Que non minima fuit caufa,cur pocticatan 39 quam communem fe quz videretur prebere impoftoribus& przftigiatoribus ac falfis vatibus, tripode& veritatearceretur. Non itaque miror,fi veteAntiqua o- ribus iuterdum opus fuit ambiguitare, circuitione, vacala ct.& obfcuritate quadam. INeq; enim priuatus aliquis 3* verfibus di- profe&ó de emendo mancipio oraculum confulebat, aut de conducendo opere: fcd ciuitates admoena x cS dui i

PYTHIAE OPRACV LIS. dum potentes, regéfque& tyráni nihil moderatum cogitantes Deum interrogabant de rebus: quos iritare multa refpondendo eorum voluntatibus adver fa,non erat ex víu eorum qui oraculum procurabát, $ Nam nonobtemperat Euripidi dcus leoem hanc fe renti, Apollinem folüm canere£ita hominibus debere. Ergo cüm vtaturadminiftris& vatibus morta libus,quorum eum par eft curam gerere& cu(todire eos, ne deo facri à malis interficiantur homini. 10 bus:non vult veritatem opprimere,fed eius explicationem poéíi pervertens velvt fplendorem varié reflexum& in multas diffiffum partes, duriciémque eius hoc pa&o& rigorem aufert.Poterant etiam t ranni ignorari,& bella non przfentiri.his igitur cir y; cumdabat fufpiciofa verba& ambigua: quorum fen tentia aliis ignota, confulentes non falleret, fiauimum adverterent. Stultifiimus itaque eft, qui calumniatur& culpat quód rebus ita mutatis deus nó quoanté, fedalio nobis modo vult prodetfe, Por,ao!Ó autem nulla maior orationi à poctica vtilitas conciliatur, quàm quod numeris illigata& comprehenfa faciliàs memoria tenentur ac feruantur, Antiquis veró multa opus fuit memoria,quib. mul.t& locorum Dotz tempora agendi, facra deorum S tranfmarinorum, heroum reliqui occult, ditficiléfque inveatu,& longéà Graecia difsite indicabantur. Nam in Chium& Cretinum&* Ne. chum& Phalanthum, multófque alios expeditionum duces, qui coacti funt fignis quibufdam vri in jo inveniendo loco fedis& coloniz conceffo. Qui. dam etiam aberrauerunt, vt Dattus,. Huic enim di&um fuit, eiectum iri,fi non eum occupaflet locum
in quem mittebatur. deinde rediit quiritàs.& deus fic refpondens:
s— Vrbspecoris diues Lybie mea,non uenienti Notior cft tibi, quàm qui uenit. per mibi multum Admiranda tua eft cert? fapientia ifa:
Iii

TR
498 PLVTARCHI DE fic eum denuó emifit. Lyfander veró prorfus ignoz raos tumultum Orchalidem qui& vulpium cicitur,& Hoplitam fluuium, Trigenam, draconem à tergo qui fubit aftu: rcelio victus in illis locis interfectus eft ab Ina- f chione Hiliartio, qui in fcuto infigne ferebat ferpeorem. Neque neceffe eftapud vos horum probé naros plura id genus retentu& memoratu ditficiín oracula antiquis data recitare. Res veró noftre etatis de quibus confulazur deus,ego quidem bonira confulo& probo. Altum enim ocium eft,& firma pixfinis bellorum& errorum;nullz feditiones,tyyannides nulla, neque alii morbi aut mala Graci, qua velvti multiplicibus medicamentis exquifitífque indigeaut. Vbi autem nihil eft varium, arca- 1f num, arduum, fed rebus vilibus& vulgaribus quzftionestanquam in fchola proponuntur, An contrahendum matrimonium,an nauigandum,an fenesandum:& vbi maximz ciuitatum interrogationes de frugum& pabuli provétu,de valetudine:ibi cat- ze mina circumponere,& fingere verborum ambages & notas quaftionibus fimplici& breui refponfo opus habentibus, ambitiofi fuerit fophiftz, qui oraculum glorie captando caufafucet, Pythia autem cüm ipfa indole eft generofa: tum fi defcendit ad 2$ cortinam,& cum deo ef ,ampliüs*» quàm ipfa curet gloriam,& hominum vel laudes vel vituperationes. Ac fortaffe nos quoque fic debebamus effe affe&i. Nunc velvti foliciti ne decus ter mille anporum locus amittat,& oraculum quafi fophiftz ali 59 cuius fcholam deferant nonnulli cótemnentes, defendimus& caufas rationéfque fingimus de iis rebus quas neque fcimus, neque fcire nos convenit: incufantéíque diQis conamur in aliám pertrahere fententiam, quos miffos facere potiüs debebamus. 3$
Etenim
odydugs^ Antcalios eritbuic mato eertd ergrilsipfo^—^.
qu

PYTHIAE ORACVIIS, 499 qui fic de diis feritit, vt hec in aditu Ícriptá fapiens tum dicta, Noris te ipfum, Ne quid nimis, pros bet, admitetürque haud minime ob breuitateri, quód folidam& compa&am in exigua mole lia.
J bent fententiam: otacula autem culpet, quia bre. uiter, fimpliciter, ac teétà pleraque indicanr, AC talibus quidem fapienturm dictis idet vfu venit, quod in anguftias contrufis luminibus, non enini 'petfpici quit fenfus, neque* Sedf confidereg
10 quid fcriptum fit& di&um de eis ab his qui finguz lorum fzratati fünt fententiam, nó facile vllas prolixiores invenies difputationes;. Enirveró vr liDeam rectam mathematici vocant breuifsimum al vnoadalterum terminum ductum: fic Pythia fer:
Y moabíque vllo flexu» Citcuitu, ambiguitate, frau. de, rc&àad veritatem proficifcens: quánquam de fua fide caufz ditionem nonpofsit detredare, tamen fal(ià nemine in hunc vfque diem convi&ta efi: fed donariis barbaricis Grecanicífque oraculüm
30 oppleuir. aedificiorum auteim& Awmphictyonico. rüm apparateum elegantia videtis nimirum; ipfi ple
. raque iis adieda, quz antehac non erant,multa eo: rutü que 12m ruina traherent& peffum irent refe: €&a. Sicvt verà arboribus fecundis aliz fufpullu3$ lantiita eciá iuxta Delphos pubefcit& adolefcit p leaob COpiam eorüm qu& liac funt figuram adepta formámque& ornatum templorum ,'curiarum, a. quarámque luftralium» quanta milleab annis pras cedentibus non habuit. Equidem ad Galaxiü Beso.
3o tiz qui hibitant, abvndantia latis fenferunt pra.. fentiam dei: i
Cun laceeu latices de fontibus, emanáret: Dolíat; implerent auidé: tunc ampboree 2" utres, *— Seria tunc albo turgeret cuntta lizuove, Muldrat, c 2 ligno diftentas rumperet urnas Huoryiec uaguas fuperayent ua[a per Tum" d

$00 Nobis autem Apollo fplendidiora,meliora,& apertiora his figna prabuit, ex tanto qui precefsit fqualore,folitudine,& pauperiead tautas copias,fplendorem, honorémque nos evehens. Ego faneamo
me ipfum eo nomine, quód ad hasresfacusfum$ alacer& vtilis cum Polycrate& Petrzo. amo autem eum qui nobis huius conditionis autor düxque fuit,& pleraque horum excogitauit atq; adorpau X* Sedferinon potuit, vt tam ingens mutatio tantillo temporis fpacio accideret hominum tQ induftria, deo non prafente,& diuinitatem oraculolargiente. Verüm ficvt olim fuere, qui perplexitatem oraculorum obícuritatémque vituperarent: ita hodie etiam funt, qui nimiam calumpientur fim
plicitatem. admodum ipfi& iniufté& fatué adfe&to I$ animo. Nam pueri quando arcus cceleftes, areas circa Solem aut Lunam, cometáfve vident: magis dele&antur quàm Sole aut Luna confpectis. Eodem modo hi znigmata& allegorias mutata vaticinationis, qu reflexionibus numinis ad morta-?9 Jem& imaginantem vim animi conftat, defiderant: cuius quando caufam non fatis audiunt,abeunt dco eulpam imputantes, non nobis neque fibi ipfis: vt
qui virium tantum non habeamus, vti noftra ratione affequi dei cogita- i tionem poísimus.
f

4o PrvTARCHrI
Adverfus Colotem, Liber.
Ororrs,quemEpicurus folez bat Colotaram& Colotariü blandiendi caufa diminuta voce appel. | lare, librum edidit hac infcriptioJE9| ne, Secundum aliorum philofopho Sp] rum decreta ne viui quidem poffe: €ámque regi Ptolemzo dedicauit. Quz veró nobis adverfus Colotem difputare fubit, exiftimo te,Saturnine,cum voluptate le&urum,fi perfcripfero: vc qui honeftis rebus antiquitatífque(ludio renearis, háncque maxime Rm delectationem effe cenfeas, memoria complecti& in promtu habere quan tum eius fieri poteft, veterem doctrinam. Nuper, cüm is liber recitaretur, vnus de fociis noftris Ariftodemus Aegienfis, quem nofli,fe&a Academicus, & non ferulam geftans, quod aiunt, fed ardentifsimo inftinétu Platonis orgia celebrans, nefcio quomodo przter morem fuum filentium cüm tenuiffet, & ad finem vfque modefté auditorem fe prebuiffet: abfoluta le&ione, Agedum, inquit, quémnam huic opponemus pro philofophicis propugnaturü? Non enim admodum probo Neftorem ,quide 1x hejo roibus cüm deberet preftantifsimum deligere,fortung& forti rem commifit.. Atqui vides, aicbam, ipfum fe fortitioni prafeciffe, vt prudentifsimo ho mine eam moderante conficeretur.itaque
Exiit? gdlea fors exoptata Pelafpis, 35/— Aiacempugnee dedeus T'elamonc creatum. Sed tamen quando tu deligere iubes,
EN
20
Lo]
HMiad.n17u
Quónan divini patio obliuifzar vlifsisa. Had;
I1 ii

jos PLVTARCHI
Vide ergo ac meditare, qua rationc hominem vlciz fcaris. Atqui,atebat Ariltodemus,meminifli Platonem,cüm puero irafcerctur,nó ipfum verbera ingef fiffe,íed hoc Speufippo mandauilfe, quód fe animo commoto effe diceret. Ita tu quoq; nunc meo loco homtoé tracta vt libetzipfe enim iratus fum. In eandem fententiam aliis etiam exhortantibus: Dicendum ergo eft, iaquá. Vereor aüt ne videaripfe quoque maiorequàm par«ft ftudio adverfus büc librü
cótendere. Propterea quod quidá ruflicitate& fcut rilitate atq; petulantia nimia elatus, fenum Socrati edendum obtuliz,loco panis, cüm nihil hicfe certà
* fcire pronunciaret: interrogauítq; cur cibum nó in
aurem fed in os imponeret. Sed fortafsis hec rifum alicui concitent,manfuetudinem& comitatem Socratis con(ideranti.
Sed integro iam pro Graiorum c vevcitu, id elt reliquis philofophis,de quorum numero funt Democritus, Vlato, Empedocles, Parmenides,MeIiffus, ita tradu&is tacere turpe eft: ac preterea ne- po
fas etiá aliquid de fumma pro illis dicendi libertate remittere, qui tantá philofophiz glorià paraucrint. Etenim vità quidem nobis parentes deorü auxilio largiti funt. à philofophis autem iuris& legü adiutricéldottriná,& quc cupiditates coérceat accipien tes, bene nos viuere putamus, eft auté bene viuere, amicé& focietati hominü convenienter,tem eran. térq;& iufté viuere. Atqui borum nihil nobis relin quunt, qui fummü bonü circa ventrem effe clamát, & voluptate vndique reie&a vniuerfas virtutes ne pertufo quidem zre emerent. Vitiofa eft etiam corum de diis& animo ratio: hunc enim perire diffoVutá;illos nullam rerü humanarü curá gerere aiunt. Alios philofophos hi reprehendunt fapientiz nomine, quód vitá é medio tollant:illi eos, quód turpiter& belluino more viuere nos doceát. Atq; hec quidé fparfa funt per Epicuri difputationes,&philofophiam

20
ADVERSVS COLOTEM.$03
lofophiam eius. Colotem auté voces quefdá rerum jnanes avellendo,& partes fermonurn ac(ruftaaffie mationis& intelligentia fidemq; concilianzis ratio nis expertia cótrahendo librü compofuiffe, quafi fo rum quoddam aut tabulam monftrorá,omnii oprim6 vos noftis, qui in manibus habetis fcriptaantiquorum. Mihi veró videtur licvt Lydus ille aperire adverfus feipfum,nó vnicam ianua, fed plurimis di£ ficultatibus& maximis involuere Epicuri. Initium enim facit à Democrito, cui quidem praclará& dignam perfoluit mercedé. Et fané longo tépore Epicurus fe Democriteum profcffus eft.quod& alij dicunt,& Leonteus vnus de fummis Epicuri difcipulisad Lycophronem fcribit, honoré haberi Democrito ab Epicuro,quia is primus rectá cognitionem attigerit, ac primus in principia nature inciderit,vn de vniuería tra&atio Democritica appelletur. Me trodorus veró aperté de philofophia dixit, Nifi pre iuiffet Democritus, Epicurü nunquà fuiffe ad fapien tiam perventurü.At veró(i fecundü Democriti decreta viui nó poteft, ridiculus Epicurus,qui ad non viuendum ducentem fequatur. Huic primüm id vitio dat, quód vnamquanq; rem adferens non magis talem quàm talem effe, vitam confuderit, Atqui tan tum abeft hoc vt fenferit Democritus, vt etiá Protagoram fophiflam hoc adfirmantem impugpaueritac multa& probabilia contra eü fcripferit. Qux cüm ne per fomnü quidem vidiffet Colotes, lapfus eft in verbis eius, quibus definit non magis den e(Te
3? quàm meden: den nominans Corpus, meden inan6, quai hoc quoque fuam quandam naturam& fubftantiam haberet. Enimverà qui fentiret nihil magis tale effe quàm tale, Epicurcü fequeretur deDemocritus defenditur.
eretum, quo omnia fenfus vifa vera ftatuuntur effe, Epicurei de
. Nam fi duobus dicentibus altero aufterum cffe vi- /enfibus ops
num, altero dulce,neutrius fenfus fallit: qui magis^'o refelliaufterum erit vinum quàm dulce? quin& eodem!!*
1 ij

$04 PLVTARCHI
lauacro vides vná vt calido;alterum vt frigido vti: cüm hec calidam, ille frigidam affundi iubeat.& ferunt Spartanam quandá mulierem accefsiffc ad Berenicem Deiotari vxorem,cámque invicem appropinquaffent,averfas fuiffe, quód vnguentum altera, altera butyrum olfaciens averfaretur, Siergo vna fenfio nó eft verior quàm altera, confentaneum eft aquam nó magis frigidam cffe quàm calidam,& vnguentum butyro non meliüs olere, non deteriüs. nam qui aliudalij videri aitjis imprudens vtrunque!9 affirmat effe. Ill autem multorum fermone tritz concinnitates& proportiones meatuum in fentiendi inftrumentis,& multiplices feminum permixtiones, quz omnibus faporibus, odoribus, coloribüfque infperfa aiunt fenfum mouere ad alias aliorum qualitates percipiendum:an non rectà eos adiguntad dicendum, aliud alio non magis elfe tale? Etenim quando refellere hos volunt,qui fenfus fallere ideó aiunt, quód vident diverfé ab eadem re nos affici: docent confufis atque permixtis fimul 20 omnibus, cüm naturafit comparatum vt aliud alij quadret, non effe contactum aut apprzhenfionem eiufdem qualitatis,neque àre fubie&ta omnes omni bus partibus eodem modo affici:fed eas tátüm vnicuique occurrere, ad quas fenfum habet menfura?$ refpondente concinnatum.itaque non re&é nos de co certare, rem effe albam aut non albam: dum nofirum fenfum volumus defendere, alienum impugnare. nulli enim fenfionfrepugnandum effe, cüm quzvis aliquid apprehendat exilla multiplici mi- 30 xtura:quevis id,quodei eft accommodatum& con veniens. neque de toto pronunciandum effe, cüm partes duntaxat attingantur:neque putandum omnes debere eodem modo à re eadem affici, cü alius alia eius vi& facultate afficiatur. Querédümne iam3$ cft, quínam homines non magis hoc quàm illud effe rebus inferant? certé hi, qui omnis generis qualitatum

ADVERSVS COLOTEM. fos
ftatum fenfilium mixturam ftatuunt,* éonfufionem qualis eft mufti* E fatenturá; fuos canones perire ipfis ,& omnino ab$. oleri facultatem iudicandi,fi vllum fenfile&áncerum relinquerent, nonynumquodque multa facerent. Videiam,quz de vini calore fecum difputantem Po: lyznum in conviuio Epicurus facit. Dicenteenim Vinum as, Polyzno,Negáfne Epicure vinum calefacere? fub. calidum,
10 iecit quidam,Non vniuersé de vino pronunciari effe ei vim calefaciendi.& paulo pófl.videtur enim vniuersé non habere facultatem calefaciendi vinum: tantillum autem huncce calefacere poffe dicemus. Rurfümque rationem reddens, collifiones& diffe55 minationes atomorum,aliorámque admixtiones& adiuntiones caufatus in vini cum corpore commix tione,hec addit.Itaque vniucrsé dicendum noneft«c vinum effe vi calefaciendi przditum: fed tantüm vi« nihuiufmodi itáque adfe&am naturam calefacere«c poffe,aut refrigerare. Infunt.n.in tali congerie etiá«« tales nature,é quibus frigus confici pofsit,fi ita vfus« ferat, vtaliis adiun& naturam frigefa&ionis prz-« ftent. Vnde per errorem alij vinum vniuersé frigefa« ciens dixerunt,alij calefaciens. Sanéqui CE M
35. errauiffe ait, cp calefaciensid quod calefacit,frigefa ciés id Miu Neh cenfuerunt:ipfe decipitur,i nó fentit ex fuis verbis hoc cófequi,nifi magiseffe ta le quàm tale. Additporró,fepe vinum in corpus ita venire, vt neq; caloré neq; frigus inferété vim fecü adferat: fed commota mole& fa&ta corporum mu-; tatione atomi quz calorem inducüt aliquando(inquit) coeuntes fua multitudine calorem& inflámationcm corpori przbent: aliquando elapfz fripus gignant. Porró autem his licet adiicere ea quz ha3; bentur& dicuntur amara,dulcia,purgantia,foporiferajucida quorum nullum perfectam in fefe habere qualitatem& vim agendi potiüs quàm patiendi Vbii corpora incidunt, fedaliam in aliis nanfcifci
Sl v
—— X ETE. EE IR SET e et a Me a toe E T

fo6 PLVTARCHI differentiam ac temperiem, haud obfcure Colotes.
pe colorib, fentit. Ipfe quidem Epicurusin fecundo adveríus Theophraftum libro negans corporibus innalci colores,fed generari IO nega quafdam ordinationes & pofitus refpe&u vifus, hacrationeinquitcorpus f. non magis effici coloris expers quàm coloratum.
v Supràaurem in hauc fententiam fcripferat. Coeterü
» etiam abíque hac parte, nefcio quo pacto oporteat
» ifta,quz in tenebris funt,colorata dicere. Atqui fz» penumeró aeretenebrofo circumfufo, alij fentinnt ro difcrimen colorum,alij non fentiunt ob vifus hebe-| tudinem. deindeingrefsiin domum tenebricofam,— inició nullum colorem videmus parua mora ibi faGa, videmus. Ergo vnumquodque corpus dicemus non magis habere quàm non habere colorem.5i au 1 tem color ex eorum eft cenfu qua alió referuntur,
- albedo quoque refpe&u alterius albedo erit,& coeruleum.&(i hzc,etiam amarum& dulce: fétque, vt
de nulla non qualitate veré dicatur, eam non magis effe quàm effe.talis enim erit quavis, qualis eft fen- 20 tientisaffe&io.—Proindecono, in quo iacere ait €os quires non magis hoc quàm illud effe pronunciant,fefe& magiftrum fuum perfundit Colotes.An
veró hec tantum egregius ille ns
Alis mederi udlt.ipfe ulceribus featens? 2
Non profe&ó. Sedmagis etiam in fecunda reprzhenfione imprudens cum Democrito Epicurum 8
vita exturbat. Quod enim ille dixit inftituto hominum effe colorem, itémque dulcedinem,& conCretionem x* atomos ait dici à Democrito fenfibus.& qui perfeueret in hac fententia,eamq; fequatur,nó pofle intelligere viuátne ipfe an fit mortuus,
Nihil habeo, quod contra hzc dicam. hoc autem
pemocriti poffum affirmare, tam non poffeà decretis Epicuri
ortum reri€a feparari, quàm ipfi figuram& grauitatem abato- 35 megátis fen- mo negant difiungi. Quid enim dicit Democritus?
ta.— fubffantias multitudine infinita, diuifionis& differé tiz,
39

ADVERSVS COLOTEM.$07
tie, qualizatis quoq;& affe&tionis expertes in vacuo ferri difperfas.quz fi jn vice appropinquent, aut incidant,aut fefe complectantur, congeriem videri aliam igaem;aliam aquam,aliam plantam: aliam hoy minem.effeauté omnes atomos, quas ideas feu formas ipfe appellet;aliud nihil. Nam ex eo quod non eft,nihil er.ex iis que funt;nihil nafci,cüm ob fo-liditatem neq; adfici pofsint atomi, neque mutari. vnde neq; color ex carentibus colore, neq; natura 10 aut anima e qualitate nulla prediis omnémg; affe&ionem fubterfugientibus exftat. Repreheodendus ergo Democritus, nó quód fit ea confeffus qua principiis eveniunt: fed quód principia pofuit,qui bus ifth ec accidunt. Non enim debuit immutabilia
15 ponere principia:aut his pofitis non fentire tolli o— mnis generationé qualitatis:& negarehocabfurdo cófpecto.Impudentifsimé aüt Epicurusait,eum ponere principia eadem,& negare inftituto hominum colorem,faporé,reliq uáfg; qualitates effe.Iam(i ne.O gare hoc eft, nónne fatetur eum facere tale aliquid, quale ipfe folet Epicurus?Etenim hic prouidentiam tollés, profitetur tamé pietaté fe relinquere:& cüm voluptatis gratia ámiciciá expetat;ob amicos tolera
re grauifsimos dolores: ponénfq; infinitá effe Vnij uerfum,füperioré inferiorémq; locum nó negare.E. quidé poculo accepto licet bibere quant( velis, reliquum omittere.At in difputatione maxime tenendum memoria eft fapiens illud di&ü, Quorum principia non funt neceffaria,eorü fines neceffarios effe.
9 Quapropter hac necefsitas Epicuro incumbit, vt cüm pofueritaut potiüs poftulatü Democrito fuffu ratus fit,atomos effe omnium principia rerum, ídqs decretü primis cius probabilib.exornaverit rationi bus:ebibat etiá illud moleftá,aut demóftrer quomo
j; do qualitatis omnis expertia folo coitu omnigenas qualitates produxerint. Verbi gratia,calor qué nos Yocamus,vnde venit, vnde incidit atomis,(i neque
*

Empedoclis de natura fententia.
defenditur.
got: UPLVTARCHI convenerunt calore przditz, neque congreffa ali-; quid calidas fccit. illud enim eft qualitatem hebeotis,hocad recipiendum natura idonei: quorum vos neutrum atomis convenire dicitis, propterea quia
interitus fint expertes. Quid ergo?an non Plotojin-|$
quies,etiam,atque Ariftoteles& Xenocratesaurum ex nonauro,lapidem ex nó lapide,& reliqua ómnia € quatuor primis& fimplicibus nafci dicunt corporibus? Omnino. Verüm his ftatim ad quamvis rem procreandam coeunt principia, magnámque velvti to ftipem conferunt fuas quodq; qualitates:& vbi co greffa funt cum ficcis humida, cum frigidis calida, cum duris mollia, mouentia cüm bis que invicem adficiuntur: fada mutatione per tota, diueríam diuería contemperatione producüt formam. Atomus 1 cüm ipfa ex fefe yacua eft omnis genitalis facultatis, tum inaliam incidens, fragorem ob duriciem& rigiditatem,aliud nihil efficit.fed feriunt& feriuntur mutuó pér omne tempus:& non modó nullum ani$
mal,nullam animam aut rem naturalem,fed ne acer- 29,
uum quidem aut numerum conficere poffunt, adf. duó exagitatz& diuulfe. At Colores tanquam cá
indo&o regecolloquens, rurfum Empedoclem infe Gatur,quod is ita fcripfiffet.
- Nunc aliud dicam tibi. non movtdlibus ullis af.
Natura cfl: ned ves crudeli morte abolentur.
Mi:tio fed tantàm.e7' rcbus fecretio mixtis
Accidit: boc bomines naturam nománe dicunt. Hzc ego non video qui repugnent vitz fi quopinantur neque oriri id quod non eft, neque interire quod eft:fed eorum que funt coitioni generationis,
16
difsipationi interitus nomen inditum. Namidqui-'
dem aperté Empedocles oftendit naturam fe proor tu pofuiffe,cüm mortem ei opponit. Qui veró mixtioni ortus;interitus diffolutioni tribuunt, ij finon
viuunt,neque poffunt viuere: quid hi aliud faciunt? j Sané
35

10 momento temporis nunc quidem abeun
Lo
ADVERSVS COLOTEM,$09
Sané Empedocles elementa glutinans& concinnás caloribus,molliciebus;humiditatibáfque,mixtiopé
iis& concretionem in vnum vtcunque tribuit. Ar Aduerfses qui immutabiles& omnis confenfus vacuas 4tomOS qropyos. in vnum cogüt,ij nihil ex ipfis, fed ipfarum crebros
& continentes ictus faciunt.Etenim complexio diffolutionem Prohibés,magis intendit collifionem:ve
neque mixtio fiat,neque glutinatio,fed tumultus a pugaa,quam illi generationem ducunt. Que veró
tob relifio nem,uunc progrediunturi&ulanguente, duplo am
plius tempore à fe abfunt 1n VICem, vt non contingantfe neque mutuo appropinquent: vt ne animae. expers quidem pofsit ab iis effici quicquam. At vero fenfus ,snima,mens;intelligétia quomodo in inani exftant& atomis: cüm hzc neq; profe qualitatem habeant,neq; coitu fefe adficiant muténtve inVicem: néq; earum congreffus contemperationem mixruram aut coalitionem efficiat,fed itus& repul
3^ fas.1taq; his decretis vita tollitur,& animal effe negaturinania, nulli affe&ioni obnoxia, qualitate carenti2, mixtrionifq; non capacia ponentium princip. Quo modo ergo relinquunt Epicurei naturam,
animam,apnimal 2 Eo,quo iufiuratdum,preces facriy
ficia, venerationem deorum: verbo fcilicet,& fimulando?c nominando€3,quz fuis principiis& decre tistollunt. Sic quidem id quod natum eft naturam, & quodcrtum eft generationem vocát, vt qui tráflato vocabulo ligna rogum,& confonantia corpora confoaantiam dicunt.fam vnde vepit Colotzin mé té,vt huiufmodi voces Empedocli obiiceret: Quid. detitigamus nos ipfos noftri caufa,& res alias appe'* timus;alias declinamus* quando neque ipfi fumus,** neque cum aliis viuentibus 3gimus? Enim vero,di'* ceret aliquis,bono es animo mi Colotarium, nemo vetat te pro teipfo effe induftrium,docens Colotis naturam nihil effe aliud quàm ipfum Colotem;neqs

600;
go PLVTARCHÍ
te res gerere prohibet(resauté vobis funt volüptaz tes)oftendens non effe naturam placentarum, odorum,rei venerez;effeauté placentas,vnguenta,mulieres.Nam neque grammaticus dicens vim Herculeam effe ipfum Herculem* neque qui coníonan-$ tias ac trabium proiecturas dicuat,fopnos efle& crabes negant.quando etiam animam quidam&intelligentiam rollentes, nequeiptum viuere,nequenxeiligere videntur negare. Caterüm quaado Épicurus diit, Eorum quz funt,natura eit corpora& I3 inane,fic'ne accipremus, vt naturam int£ liigainus aliquid effe pretecea quw funizaut vt ea qua funtinnuerit elfe, nibil preterea? ficvt fcilicet iuanis natu* ram ipfum iane,acque adeó vaiuería Vniuerfi natu yam foler anpelláre.A c(i quis quarat, Quid ais Epi!$ cute,hocinape cffeillud inznis naturam? Omnino, dicet.&inftituto bominum atq; víu recepta eft hac
x nominum communicatio. Adíentior. Quid ergo aliud fecit Empedocles, docens naturam. nihil effe ab eo quod nafcitur diuerfum, neq; mortem à mo- 29 riente. Sed ficvt pocte fzpenumeró(imulacra effingentes dicunt,
Jutus erant Lissatdg"Tumltus,Perniciesty.
ficortum quendam& interitum vulgó tribut iís qua nafcuntur aut diffoluuptur. Tantum abfuit vt moueret resloco,& iis qua fenfui apparentrepugnaret,vt ne vocem quidem vfitata fignificatione expulerit: fed quantum illa erroris damnofi rebus inferrepoterat id amolieus, rurfus confuetum vocabulis vfum reddidit in liis verfibus:
*— Ergo uir rtixtis apparet quando elementis, Brutorum ucl agrefte genus. fruticefue uidentur, Aut woluercs:nafei tunc bec dicunt; C7" oriri: Cum fecermuntur jmortem miferam interitum js Appellant.—
Hos verfus quanquam adduxit Colotes ipfc,non ta men
2$
36

ADVERSVS COLOTEM.
men intellexit homines, feras frutices, auesab Em.« pedocle non tolli, cüm ea dicat mixtioneelemento rumabfolui. Neq; veró dum oftendit vbi quihis concretionibus&fecretionibus ortum quédam,& $ mifzrum interitum mortémg; imputantjà vero abet rent: ideó vetuit dereipfa nos vocibus vitatis loQui. Mihiprofe&ó non hanc verborum translatios nem Empedocles voluiffe videtur mutare,fed(vt di €um eft) dereipfa ei controuerfiam fuiffe cum- lis, 10 qui ortum ex eo quód nó effet naturz vocabulo noe tabant.Idá; hi maximé indicant verfus:
StultaC prolixas non admittentia curas Pedora: qui[perant e» fiftere poffe.quod ant V o Nonfuitaut ullamvem pe[fum protinus irc. Hi quidem verfus, eius funt qui alta voce inclamet auritis hominibus,non fe ortum, fed ex eo quod nó fit ortum negare: neq; interitum, fed eum interitá | quores in nihilum redigatur. Nam fi quis non ita 29 inhumaniter, non etiam ita fatué calumniari vellet: id quod fequitur diuerfam in parté vituperare poffet.dicente Empedocle:
Non anínto prudens bomo quod pree[entiat llus, ag Donuiumt(nama boc uitai vomine fignant.) Sunt,C7 fortuna tum conflidantur utraq;.
Ante ortum nibil e bomo,nec pofi funtra quicquam."
Hzc enim non funt negátis effe eos qui nati funt&
viuunt: fed eius,qui cenfeateffe& eos qui nati nóJo dum funt,& qui iam mortem obiuerunt. Sed Colotes omnino hoc non obiecit. Dicitautem de fententia Enpedoclis nunquam nos?grotaturos, nuuquam fàucios fore. At quomodo 1$,qui anteac poft vitam ait cuivis bona& mala adeffe,non hoc re linquit vt is afficiatur. Quorum tandem, Colora, eft nó vulaerari,non in morbos incidere? Veftrum,qui ex atomis& inani eftis compadti, quorum neutri
35

gi PLVTARCHI
fenfus ineft. Neque hoc adeó eft atrox.Sed id,quód voluptatem quoque vobis quod afferat non habetis: atomo vim efficientium non recipiente, inani ab his nó patiente fe affici.Sed quando Colores deinceps vnà cum Democrito voluit defodere Parme nidem: egoautem huius caufa prztcrita Empedocleam adduxi, vt magis convenientia prioribus cri» minationibus: redeamus nunc ad Parmenidem. Di cit Colotes eum turpia protuliffe fophifmata:Atqui his Parmenides neque amiciciz infamiam,neq; ftudio voluptatum ferociam adiecit, neq; honeíto fuam dignitatem qua per fe adífuiappetitum traheret ademit, neque de ii5 receptas fententias conturbauit.Neq; video cur viuere nos prohibuerit€ó, quia Vniuerlum vnum dixit effe, Etenim Epicurus quando Vniuerfum dicit effe infinitum, ortus occafüfqs expers, itémque incrementi& decrementi: tanquá de vno differit Vniucrfo. Ab initio autem tractationis cüm dixiffet naturam rerum corpora effe& inane: velvti vnicam in duas diuifit partes.quarum altera cüm re vera fit nihil, à vobis autem appelletur intactile,vacuum, corporis expers: euam vobis Vniuerfum eft vnum, nifi inanibus vti vocibus yelitis de inani adverfusantiquos vmbratilem committentes pugnam.Sed infinita me hercle numero corpora funt de Epicuri fententia,& fit vnumquodq; eorum quz apparent ex iis. Videte quas ortui rerum caufàs ad(ignetis: infinitatem& inane: quorum hoc agen di& patiendi exíors, corpore etiam caret.illa ordinis rationifque expers comprzhendi nequit,ipfa fe- 3 fe conturbans ac perimens, quiaob multitudinem definiri non poteft. Atveró Parmenides neque ignem fuftulitjneque aquam,neque precipitium,neque vrbes, vt ait Colotes ,in Europa& Afia habitatas.qui etiam propter* mundum fecit: mifcéníq; principia fplendidum& tenebrofum, ex his& per * hzcompia quz videntur conficit. INam& de ida multa

ADVERSVS COLOTEM.$15
iulta dixit,& de coelo Sole, Luna, ac fideribus,ac hominum procreatione: nihilque eorum quz precipua fant non diftin&é defcripfit, vtpote homoan tiquus in phyfiologia,& qui propriam,non alienam $ Confcriberet philofophiam.Quoniam autem omni. bus aliis, ipfo etiam Socrate prior fep(it naturam ha bere opinione aliquid, aliquid mente comprzhendendum: cft autem opinabile iftud inconftans& va riis motionibus ac mutationibus obnoxiü;& quod
Io 0b incrementa ac decrementa alium ad alia refpectü habens non femper eodem modo fenfum afficiat:inintelligibile veró alia Ipecies, quod eft, vc ipfe cecinit,
Beternum;integrum femper femperq; quie[cens,
5] fuiQ; Gimile& conftanter fuam naturam confervans. hec vocabulis calumniam ftruens Colotes;ac de rebus ad verba trahens difputationem, fimpliciterait Parmenidem quia vnum ens ponat, omnes res abolere.ille veró neutram abolet naturam,fed vtriq; id quod ei convenit tribuens, in forma vnius& Encis ponit intelligibilem. Ens quidem vt eternum& interitus fecurum. Vnum autem ob fimilitudinem foi ipfius,& quia nullam admittit differentiam appel2; lans.In forma porró inordinata&in motu verfiute -- fenfilem naturam collocat. Atq; ctiam videre licet quomodo ea fentiat iudicari.
Autuenum certa poteris cognofcere mente,
nimirum intelligibilem&[emper eodcm modo habentem naturam atungente:
Siue bominum fenfus, quibus baud iam certa fides efl: quód fcilicec opiniones hominü verfantur iis inrebus,que omnis generis mutationes,motus, inzqua litatéfa; admittunt. Et veró qui reliquiffet opinio-nem& fenfum Parmenides,füblato opinabili& fenfili dici non poteft, Sed quia ei quod veré eft conve nit permanere in fua natura, iftaautem alia modó
Kkk

$14"PLVTARCHI funt;modà non funt,fetm pérque mutant fuam natuz ram: flatuit hec aliam quàm que femper funt appel lationem requirere. Ergo hacoratio,qua Ens vnü effe pronunciatur,nó negat multa ifta& fenfilia,fed oftendit quid ab intelligibili natura differát. Quod$ difcrimen pleniüs etiam in idearum rraCtatione mó ftrans, Colotz anfam reprzhendendi dedit. itaque deinceps etiam quid contra eum dixerit,videamus.| Peripateti- Ac primüm diligentiam& multiplicem fcientiam corum àPla confideremus hus fcilicet philofophi: qui platotone diffep- 01$ fententiam fecutos effe ait Ariftotelem,Xenocra fio. tem, Theophraftum,omnéfque Petipateticos. Qua enim in parte terre non babirabilis fcripfit librum fuum,vt bacaccufatione recépta non liceat tibiifto 1ü libros in manus fumere,& legere Ariftotelis De I$, co:lo& anima, Theophrafti adverfus phyficos fcrita, Heracleti Zoroaftré, de iis d funt apud inferos, de difficilibus naturz quaftionibus ,Diczarchi de anima? quibus in libris hi de precipuis& maximis philofophie naturalis capitibus Platonem continéter impugnant atque fubruunt. Ft quidem Peripate ticorum reliquorum fummus Strato, neque cum Ariftotele fentit multis de rebus,& de motu, mente, anima,ortu, contraria Platonicis defendit.denique mundum ipfum animal effe negat,& naturalia comi-?5 tari fortunz, cafu initium fnotus náture prebente, itáque hos portó abfolui. Ideas autem Platonicas Ariftoteles vbique inceffens ditis, in moralibus,: in naturalibus commentariis, iniis quse exoterica feuextranez vocantur difputationibus, vifus eft 39 quibufdam maiore contédendi quàm fapientiz ftudioid feciffe: vt qui fibi propofuiffet philofophiam Platonis contemnere.tantum abeft vt eum fuerit fe cutus. Cuius ergo leuitatis eft,cüm fententias ifto-rum hominum non addidiceris, falsó te iis adícribe 35 requz non probauerunt? cámquein animum induxeris alios refellere, tuate manu contra te infcitie .$& te16
10

ADVER$VS COLOTEM, p;
& temeritatis publicare indubitabile argumentum? €onfentire dicentem cum Platone qui difsident,& fubícqui eum qui reclamant.Nimirum autem Plato,«
, inquis, temere dixit equos fub nobis equos effe,&
1o
homines.Quo tandem in commentario Platonis inveuit hoc Colotes? Nam nos quidem in omnibus legimus hominem hominem,equum equum,ignem ignem ipfius opinione flatui. vnde etiam opinabile vnumquodque horum appellat. Sed Colotes,vt in quo ne mica quidé philofophiz effet,pro vno& eodem accepit Non effe hominé,& Hominem effe nó
Ens. At Platoni mirum in modum vifum eft differre Platonis
Non cffe,& Non Ens effe. nempe illo penitus omné Ens e?* noi tolli fubftantiam: hoc innui diuerfitatem participa Ens. Thee. tis& participati.Hanc pofteriores in generis& for.^f^ Cn m2,ac communium quorundam& propriarum qua PC ali s
dicuntur qualitatum d.fferentiam duntaxat reiecerunt,neque progrefsi funt altiüs, cüm in magis Logicas incidiffent difficultates. Eft autern participa: ti ad participans ratio ea, que Intercedit inter cau fam& materiam,exemplar& imaginem, facultatem & effe&üm. quo pacto maximé differüc id quod per fe eft femperd; eodem modo habet,& id quod ab alio pendens fibi nunquam conftat: cüm illud neque fuerit vnquam non Ens, neq; futurum fitideóq; omuino& reipfà Ens fit: hoc neque illud ipfum quia dem Effe,quo ei contingit ab alio impertiri,irmum habeat: fed eo ob imbecillitaté excidat.quippe ma-teria circa formam labéte,& multas affectiones mutationéfque in fabftantiz imaginem, 1ta vt moueaturac flu&tuet, recipiente.| Sicvt ergo qui dicit Platonem non effe(iulacrum Platonis, non negat ipfius fenfum& eflentiam(imulacri: fed o ftendit difcrimen cius quod per fe aliquid efljab eo
, 35 quod eius refpe&u exltitit. fic neque naturam,
neque. vfum, neque fenfum hominam tollunt» qui conimunis cuiufdam fubltantiz participatione Kkk j

jo PLVTARCHTI
vnumquenque noftrüm feorfim fa&um effe imaginem eius quod fimilitudiuem przbuit ortui pronüciant. Neque enim quiignem ait non effe candens ferrum aut Luná Solem, fed(vt canit Parmenides.) No? uagantem circa terram lucem alienam: ideo ferri víum,aut Lunz naturam inficiatur. Sed corpus effe,aut illuminatum neget: iam fenfui repu gnauerit,vt qui corpus,animal,ortum, fenfümq; nó relinquat.Qui veró participatione ifta habere fuam 5 effentiam intelligit, ac quantum abíint ab his que femper funt, ipfisque effentiam largiuntur: non is fenfilia repudiat, fed quid fit intelligibile demonftrat.neque tollit eas afediones,que nobis accidüt & fenfu percipiuntur: fed his firmiora& conftantioris effe alia oftendit natura, eo quód neque ori- 5 antuz neq; intereant,neq; perpetiantur quicquam: ac difcrimen illud fubtilius verbis exprimere docet,vt alia Entia, alia Fientia appellent. Idque recen tioribus etiam vfu venit. Multas enim& magnas res ,4 Entis nomine dedignantur: vacuum,tempus, locü, fimpliciter genus di&torü, in quo& vera omnia 1n(unt.hec enim non effe Entia,fed aliquid effe dicüt: iffque vt exftantibus& fubfiftentibus in vita ac philofophia perpetuó vtuntur. Caterüm libentet ego ze ex ifto reprzhenfore quererem, An non infuisip hoc difcrimen rebus confpiciant,vt aliorum fubftatix ftabiles(int atque immutabiles: ficvt ipfiaiunt atomos ob vacuitatem perpefsionum atqj foliditatem femper eodem in flatu perdurare: concreta QU- 35 tem omnia fluxa effe& mutabilia,oriríque&interjre,fubinde innumetis defluentibus fimulacris, aliífque(vt par eft) exambiente influentibus& coneriem explentibus, variatam bis mutationibus& alia adfe&tam temperie. cüm quidem etiam quein. profundo concreti funt àtomi, nunquam definant 3$ inoueri& tremula concitatione ad fe invicem ferri,
vtaffirmanr ipfi. Eft ergo in rebus quidem huiufmo " di

ADVERSVS COLOTEM.
di diuerfitas fub(tantrz: fed Epicurus Platone fapié tior omnia fimiliter Entia nominat:inane pota illud tactum fugiens,corpus renitens,principia, res concretas.Eandem fcilicet effentiam tribuens fempiter $ nisaccaducis,& confundens cum nafcenteid quod interitu vacat,cum pereunte id quod perpetuum& immutabile eft: cum iis quorum natura aliter nuaquam habere poteft,ea quorum Effe in motu& mutatione confiftit,€ nunquam fui(imilia manent. I4 1o vt optimo iure in his dicatur Plato deliquiffe: de có. fuGone vocabulorum,mi homo, accufandus erat ab hifce purius Grzcé fcilicet loquentibus,& accuratilis differentibus: non vt qui res perimeret,& vita nos expelleret,quando Entia& Fientia non eodem
1; modo quo ip(i appellat. Sed iam ad Socratem nobis , eftfermo convertendus. Hacergo Colotes ftatim 5,4), de à facra,quod dicitur,linea mouit, cámque narraffet fénditur. Cherephontem Delphis oraculum attuliffe de So.'« crate,omnibus nobis notum, ficloquitur:Ac Chz-««
zorephontis quidem narrationem, vt plané fophifticá«
& prz faftuodiofam omitto. Odiofus ergo Plato,« ne de aliis dicam,qui id oraculum in litteras retulerit.Odiofiores etiam Spartani,qui oraculum de LyCeo in antiquifsimis ad verfariis fcriptum feruát25Sophiflica veró fuit Themiftoclis narratio, qua Athenis cüm perfuafiffet vt vrbe excederent, nauali proelio devicit barbaros. Importuni Grzcarumlegum conditores, qui pleraque facrificia Pythicum fecutioraculum ipftituerunt.Si ergo de Socrate vi3 ro ad virtutem diuino inftin&u incitato allatum refponfum odiofum ob arrogátiam fuit& captiofum: quibu: quafo dignis vocabulis notabimus veftros fremitus,vlulatus,plaufus tumultuofos,cultu sac di uinas scclamationes, quibus celebratis ac pradicatis verum principem,ad voluptates crebras& con tinuas exhortantem? Sic enim is in epiftola ad Anaxarchum fcripfit.Ego autem ad voluptates continé- f*
KEk iij
^^

$8 PLYTARCH! DE
5 tes cohortor,non ad virrutes inanes, quarum de fru &ibus fpesfunt vane& turbulepntz.. Lt tamen Colots e». Metrodorus Timarchum exhortans, ait: Pulcrum Ebicori mu aliud ex. alio faciamus, adfectuum, fimilitudine («4 venera tantüm non relicta vita terreftri in veré diuina Epicuri orgia nos demergentes. Ipfe veró Cojotes, cüm audiret Epicurum de natura rerum vetba facientem, fübitó ad genua eius accidit. hócque ipfe Epicurus fcribendo1a&at. Tibi enim,tanquam veneranti ea qua rum à nobis dicebanturjin. 19 cidit cupiditas nullam caufam habens naturalem,vt genuanoftra tangeres,nófq; ample&tereris,omném que folitum ritum venerandi, honorandi,comprzcandíque perageres. Quo effecifti,vt nos quoque te vicifsim facrum deputaremus ac veneraremur. I gnofcendum me hercle eft dicentibus, quantovis dato precio fe picturam iftius a&ionis fpedtaturos: Colotis ad genua Epicuri accidentis& eum ample&entis, Epicuri eum vicifsim adorantis. Ettamen hoc demerendi officium, quanquam fcit? obitum, Coloti fructum dignum nó tulit. Non enim fapiens eft pronunciatus,fed hoc tantüm ei ditum: Interitus expers mibiambula, nófque eadem conditione effe intellige. Huiufmodi verborum,motuum;affe&uü mque illi fibi confcij, tamen alios arroganter ódiofos dicunt. Quin etiam Colotes cüm arguta ifta& pulcra de fenfibus fubieciffet, Cibis nos vefci, 6 feno, Magnos fluuios nauibus,vadofos pedibus tranire;exclamar: Enim veró Socrates, arrogantibusac gloriofis fermonibus ftuduifti: aliáque apud 39! auditores differuiftialia'egifti. Quid ni enim fint arropgantes Socratis fermones,nihil fe fcire,fed femper difcere& quzrere veriratem profitentis? Quod fiin huiufmodi vocesiacidiffes, quales Epicurus ad » Idomeneum fcrip(i: Mitte itaq; nobis primitias ad 39 » facri corporis cultü pro fe& liberis,fic enim mihi di b cere fübit: quibüfuá verbis vti potuiffes magis imi: portu

ADVER$VS. COLOTEM. ss
portunis? Sed Socratéaliter locutum,aliter vixiffe, mirum in modum tibi teftimonium perhibét res geft» ad Deltump,ad Potidream,apud trigintauiros,ad Archelaum, ad populum,paupertas, mors. fcilicet f enim hzc eius fermonib. indigna funt. Hoc,inepte, Socratem aliter locutum aliter egifle poterat convincere,(i fine vitz pofico voluptate vitam, qualem egit;egiffet. Hzc ad calumnias refponfa int. Quod autem ad euidentiam attinet,non fenfit Cole eo 10 rum fe culpam fuftinere, de quibus accufat Socraté. Eft enim vnum de Epicuri decretis: nihil cuiquam ita certó perfuaíum effe, vt de fententia deduci non pofsit,excepto fapiente. Quando itaque Colotes(à piens non fuit,etiam poft illas venerationes,primüm B5 hzc interroget é fuo familiari, Quomodo cibo vefcatur non feno, Vcfítem corporinon columnzcircumdet,cüm neq; veftem veftem effe,neq; cibum ci bum ita perfuafum habeat, vt mutare fententiam ne queat? Sin& ifta agit,& omnesaquis auctos pedes 29 non tranfit,& ferpentes fugit atq; lupos, nihil horü irrevocabili certitudine habens cognitü,fed in Gngulis id fequens quod videtur: equidé Socrati quo |. queunihil obftabatíua de fenfibus opinmo,quin eodé : modo vteretur iis qux videbantur. Neq; enim Cob. lotz panis panis videtur,& fenum fenum, quia ccelo delaptos iftos legerat canones: Socrati auté prae arrogantia panis fenum,hoc panis vifum fuit. INam fapientes ifti decretis& rationibus vtuntur quàm nos melioribus:fentire,& vifa imaginari communis '3o eft affectio, qua caufis conficitur rationis expertib. Et illa difputatio quz fenfus oftendit non cfle perfe&os,non certiísimew fidei, interim haud negat videri nobis vnamquanq; rem: fed cüm fenfibus fecüdum ea quz videntur vtamur ad agendum, monet !45n0s non debereiis tanquam omnino veracibus& nufquam fallentibus fidere. Sufficitenim nobis neceffarius. fenfuum vfus& quas inde percipimus Kkxx uuj
De fénfibwus

$10 PLVTARCHI
cómoditates,quia aliud melius nihil fuppetit:fcien: tiaveró, quàm fapientiz ftudiofa anima. de fingulis expetit ac cognitio, fenfib.nó adeft. Ac de his quidé denuó occafioné dicendi prebebit Colotes,multos hoc nomine reprzhendens. Vbi aüt effuse deridet atq; cótemnit Socratem,quzrenté homo quid fit,& iuuenili oftentatione dicenté fe ipnorare hoc:apparet ipfum nunquá eam cogitatione fufcepiffe.Heracletus quidem tanquá re magna& preclara gefta, Quzfiuiinquitmeipfum. Nà inter ea quz Delphis fcripta funt,maxime diuinüillud creditü eft, Noris téipfum.idà: huius dubitationis& inquifitionis So crati anfam dedit,vt ait in Platonicis Ariftoteles.At Colotz res videtur ridicula, Cur ergo nó deridet etiam przceptoré fuü,idem hoc agenté,quoties fcribit aut differit de natura anime& primitiis repenti nis. Si.n.ex ambob.vt ipfi volunt, corpore& anima cóftat homo: qui naturá anim quzrit,hominis naturam is indagat à potiore orfus principio.Animam aüt ratione difficulter perfpici, fenfu nullo compra hendi, nó Socrati gloriofo fophifta,fed fapientibus iftis credamus:qui vfq; ad facultates animg circa car nem occupatas,quib. caloré ea, molliciem,& robur corpori praebet progrefsi,naturámque eius e calore quodá fpiritu,& aere cópingentes, ad principé vfq;*$] vim nó perveniunt,fed animis concidüt. Aiüt enim| |
Sui cogniTN
id,quo anima iudicat,meminit,amat,odit,deniq; in telligit ac ratiocinatur,fupervenireà quadá innomi nata qualitate. Pudendz veró cffe ignorationis hác innominati iftius confefsioné, dum fe nominare nó 3.| poffe dicunt quod comprzhendere nequeüt, noui-| | I| | |
mus.Sed& hoc,vt aiunt,condonetur. Videtur enim non vile aut facile, nec cuiufvis effe hoc perfpicere, cüm inlocü aliqué obfcurü fe abdideritjadmodümque occultatum fit: ac ne nomine quidem inter tam 3$ multa proprio fignificari pofsit. INon igitur Socrates ftultus,feipfü querés, fed o6s qui ante hocaliud aliquid

ADVERSVS COLOTEM. gr
aliquid querendü fufcipiunt: càm hoc cognitu neceffarium, tá difficile fit inventu.non eft enim quod fperes aliarum rerum fcientiam te adepturum, fi te fugit eius quod tuorum eft potifsimum cognitio. $ Sed demus hoc Colotz, nihil perindeipvtile ac odiofum effz,atq; eft qurrere feipfum:interrogemus autem, Qüznam in hoc fit vitz confufio, aut quare in vita perfeuerare non pofsit viraliquando fecum. ratiocinans,Agedum quíínam ego fum? An aliquid 10 confufum mixtümque é corpore atq; anima? an potiis anima corpore vtens,vt equo eques, non compofitum aliquid ex vtroque?an princeps animz vis qua intelligimus, ratiocinamur,& agimus,id vnufquifque noftrüm eft, relique& animx& corporis B5 partes, huius funtinftrumenta? aut omnino anima nulla eft fubftantia, fed ipfum fua temperie corpus facultatem intelligendi& viuendi na&um eft? Verüm his quidem quaftionibus Socrates vitam non evertit, cüm ab omnib.tra&entur ex Phyficis. For29 taffe autem quz in Phedro leguntur, atrocia funt & res conturbant: quando iubet quemvis feipfum debere excutere,fit/ne animal ipfe Typhone multiplicius& furiofius, aut diuine& faftus vacuz portionis natura particeps. Atqui his ipfis ille ratioci25 nationibus non vitam fuftulitfed ftuporem faftámque inde expulit,moleftáfque illas& nimias hominum defeipfis opiniones atq; ia&antias. Hzc enim funt Typhon illesquorum multa vobis magifter inferuit,diis diuinífque hominibus bellá faciens.Poft 30 Socratem& Platoné Stilpo oppugnatur. Huius qui| dem vera decreta,& férmones, quibus feipfum pa- Sem triam, amicos,regéfque ipfi operam nauantes exor- 44/744 nauit, tum animrelationem manfuetudini& affe&uum mediocritati coniunctam, Colotes non retu .35. lit. Quas veró iocans ille fophiftis ridénfque obiecitfententiolas,harum vná allegans, càüm neq; refel liffet neq; foluiffet ipfe probabilitaté, tragoediá adv

$21 ,PLVTARCHI verfus Stilponem excitat, aítqueab eo vitem tolli, quód dixiffez, Alterum de altero n6 przdicari.Quo modo enim, inquit, viuemus,fi non dicamus hominem bonum, hominem imperatorem,fed bominem hominem feorfum, bonum bonum, ducem ducem, 5 neq; mille equites, vrbem mupitam, fed equites equites, mille mille,& alia fimiliter? Quis vero propter hac vixit dereriüsquis iftam Stilponis vocem audiens uon intellexit effe venufte jocantis,& hoc exercitationis diale&tics caufa proponentis? Non 19 hoc,Colotaatrox eft,hominem non dicere bonum, aut mille equites: fed, quod vos facitis, Deum non dicere Deum,nó cenfere louem effe genitalem,non Cereremlegum autorem, non Neptunü fecundantem fateri velle.Hac veftra nominum feparatio ma. 1$ la eft, vitámque implet impio deorum contemtu ac ferocia: quando adiun&ta diis cognomenta avellen tes, vnà aboletis facrificia, myfteria,pompas,fcftos dies. Cui enim facrificabimus ob arationis futurz felicem eventum, ob partam falutem? quomodo Lu 29 ciferia,Bacchica, aufpicia nuptiarü obibimus, fubla tis luciferis, Bacchantibus,przaratoribus,feruatoribus. Hzc enim fuat quz fummas& praecipuas res attingunt, errorémque ipfis in rebus, non circa vocabula,aut dictionis conftru&ionem,vel confuetu- 2$ dinem nominum gignunt. Proinde fi hac fubvertüt viuendi rationem, ecquis magis in fermone peccat quàm vos? qui cüm genus effatorum fubftantiá fermoni fubfternatis, funditus tollitis voces,& obvia tantüm relinquentes vocabula, interim fignificatio 39 * nes eorum per qua difcimus,(puta do&rinam,notiones anticipatas, noticias, animi impetus, adíenfiones) prorfus nihil effe dicitis. Enimvero Stilponis argumentum tale eft:fi de equo praedicetur currere, non idem effe cum fubiecto przdicatum. Sed 3$ aliam effe definitionem hominis, aliam boni: rur* fiimquealiud effe equum;aliud currere.nam vtriufque

ADVERSYS COLOTEM.;4
que definitionem poftulati, non eandem vtriufque reddimus:ideóque errare qui alterü de altero predicant. Nam fi idem funt homo& bonum,& equus ac currere: quo pato bonum etiam de cibo& medi camento dicetur, rurfüfque currere de leone& ca-* ne. Ergo nonreété dicemus bonum de homine predicari bond,de equo currere,cüm diuerfa int. Hoc Joco vt maximé lancines Stilponem,qui eorum que funt in fubic&o, vel defübie&o dicütur nullam admittat complexionem cum fubiecto:fed vtrung; eo rum nifi prorfus idem fit cum eo cui accidit, ne vt accidens quidem de co dici putauerit:tamen eüi vocibus duntaxat quibufdam offendi, ac confuetudini dicendi fe opponere, non vitá tollere,aut res abo lere manifeftó conftabit. Porró autem Colotes reprehenfione veterum defun&us, ad fuz etatis philofophos fe confert,neminem tamé nominans. cüm aut hos etià debuerit nominatim perftringere, aut ne veteres quidem. Verüm qui Socraté, Cid Parmenidé toties ftylo fuo pupugiffet: metu, qiod manifeftum eft,viuentium nominibus pepercit,non verecundiz caufa moderatus fibi, qui przftantiores non fuiffet reveritus. Vult autem, vt fufpicor, Cyrenaicae priore loco Cyrenaicos redarguere,pofteriore Ar- rm philo cefilaum& Academicos.quorum hi deomnibus re- //pht« de bus adfenfionem cohibent: illi afetiones& vifa in /C"//o«s ex» homine ponentes, nolunt fidem ab his factam fuffi- It^
cere ad affirmandum aliquid de rebus:& velvtiin* ob(idione de(ertis externis in affectiones fefe concludentes, de his pronunciant eas percipi.: extrinfecus autem nihil. Ideóque eos Colotes viuere potfe, aut rebus vti negat. Comcediam deinde inftituens, Hi,inquit,negant hominem effe,equum,parietem'ipfos autem parietari,equari;hominari, Primüm tpíis, vt folent calumniatores, vocabulis vtitur fraudulenter. Nam tametfi hzc fequuntur é Cy renaicorum diétis, tamen oportebat rem ita decla

.
4214"IPTVTARCHI rare vt ipfi docent.Dicupt enim fe àdulcedine,amo rore, lumine, tenebris affici, cüm harü affectionum quzvis propriam efficacitatem in fe& adfidusm ha beat.fi vero mel fit dulce,frondes oleaftri amare,fri gida glacies, merum calidum, no&urnus acrtene-.$ brofus(it:multa contrà teftimonia ferri ab animalibus, rebus,hominibus: cüm multi mel averfentur, quzdam animalia germen oleaginum pro cibo vfur pent; à glacie vrantur, à vino refrigerentur, in Sole Czcutiant, no&u videant. Itaque 10tra adfe&iones IO fefe cótinens opinio, ab errore tuta manet: efferens autem fe inde,& curiofiüs iudicare ac pronunciare de rebus externis conans, cüm feipfim fzpenume1o cóturbat tum aliis repugnat, qui ab iifdem rebus cótrarias adfz&iones& diverfa vifa percipiüt.Mihi jg veró videtur id vfuvenire Coloti,quod pueris etiánum litteras difcentibus: qui cüm eas per notas agnofcant in fuis tabellis,foris& alibi fcriptas viden tes dubitantac trepidant. Nam Colotes etiam quas in Epicuri fcriptis ample&titur fententias, non intel 15 ligit neque agnofcit, Gi ab aliis dicantur. Quippe fi imagine nobis oblata rotundaaut fra&a,dicüt Epicurei fenfum veré informari, non finunt tamen dicere nos turrim effe rotundam, aut ramü infractum revera: equidem affe&ionum vifa confirmant,exterz$ na ita habere vt vifa nobis funt,non fatentur.Sed vt Cyrenaici equari fe& parictari dicunt de equo& pariete nihil affirmant: Gcetiá dicendum eft rotundari aut obliquari vifum Epicureis,non interim neceffe turrim efferotundam,aut remum fra&ü ipfum 30. dicere. quippe fimulacrum quod vifum adficit,fra&um cft: remusà quo id fertur nequaquam. Ergo cüm differentia fit inter affe&ionem& fubiettum externü: neceffe eft aut fidem fubfiftere in affe&ione cui adhibetur, aut fi preter quam quód videri, 3$ etiam efferem id quod videtur pronuncies,te refelVociferari autem& indignari propter fenfum, quod

ADVERSVS COLOTEM, ys
quod Cyrenaici id quod extrà eft non dicunteffe calidum, fed in ipfo fenfu aiunt calidam exftitiffe affe&ionem: nónne idem eft cum eo quod de guftatu dicitur, quando rem externam non affirmant effe $ dulcem, guftatum autem dulcedine affe&um fuiffe fatentur?Et qui dicit imaginem fe hominis percepif fe, an exrzernum illud homo fit fe non fentire: vnde anfam na&us eft? nónne hi prebuerunt,qnui dicunt curuum aut teres fibi vifum effe oblatum fenfum au Io tem non hoc etiam pronunciare, rem cófpecta que fuit effe curuam aut teretem,fcd eífigiem quandam eius talem extitiffe. Atqui, dixerit mehercle aliquis, aggreffus ego ad turrim, aut remum tangens, pronunciabo hunc re&um, illam multangulam effe.ille U etiam fi proxime adftet, videri fibi ita& apparere duntaxatnihil ampliüs fatebitur? Omnino quidem mihomo. quia melius videt& feruat id quod eft confequens, omne vifum pro fe Gimiliter idem mereri,nullum pro alio,fed in vtranque partem periabo deeffe. Tibi veró peritiam hoc decretum ,omnes fenfus efle veros, nulli idem derogandam, nullum falfum effe:iquidem huic fenioni putas etiam pronunciandum de re externa, illi nihil preter affectio nem fidei habuifti. Nam(i eadem fides fenfibus de6 beturcomminus& eminus,aut omnibus,aut ne his quidem tribuemus iudiciü& pronunciationem de re externa.& fi affectionis differentia accidit quan: dolongiüs abfumus,& propidsà re quá fentimus: falfum iam eft nequefenfum fenfui,neque vifum vifo evidentia praftare. Illa autem quas atteftationes
| dicunt Epicurei, nihil ad fenfum faciunt,fed ad opi nionem. itaq; volunt vteas fecuti de externis pronunciemus, opinionis iudicium effe, fenfus affe&ionem videri facientes ,citáqueab eo quod plané verum fitad id quod fzpe fallit transferunt iudicium. Verüm hzc quanta turba& quot contradi&ionibu: referta fint, quid attinet in praíentia di

$6«acPLVTAR CHÍ pearcfilai cere? Arcefilai autem gloria videtur Epicito haud pinlofopbia mediocrem attuliffe egritudiné,qui inter tius temporis philofophos maximi fiebat. Dicit eum Epicurus nihil proprium proferentem, fufpicionem de fe apud illitteratos& gloriam paraffe, fcilicet quod i| pa cffet litteratus admodum& do&us. Sane Arce-: (ifaus tantum abfuit ab omni nouandi, aut vetera fibiarrogandi ftudio: vt etiam vitio e fophiftz eius gtatis dederint, quód fententias de cohibenda affenfione,& comprzheufionis negatione, Socrati, y Pletoni, Parmenidi, Heracleto acceptas ferrer:nul-: laquidem necefsitate, fed rantüm eas vins nobilis—.bus infcribendo confirmans ac commendans. Gra| tias ergo agamus hoc nomin Colotz,& omnibus qui Academicam rationem ab autiquis ad Arcefi. jy laum promanauiffeaiunt. Illam veró affenfionis de omnibus rebus retentionem,nehi quidé qui in hoe negocio valde occupati fuerunt,ac voluminib.fcripus difputationibüfque contenderuünt,evertere po tuere:fed ad extremum ex ipfa Stoa vitarh ociofam z& proferentes, qua tanquam Gorgone obieca ter-' rerent, fefei c iic Quippe omnia tentando,& omnia móuendo, tamen ab incitatione ea qua ad agendum fertur appetitus, impetráre non potuerunt vt fe affenfionem dici pateretur,aut pro ja priucipio fui momenti fenfum agnofceret: fed apparuit eam fponte fua ad agendum ferri, nihilque ad hoc affenfu indigere.Ec quidem adverfus alios le. ) itima funt certam1na:ac«
Viadeo^ Qualiadixiftisreddentur talia uerba. 2g3 Colotem autem puto qui de appetitione& adfenfione difputantur ita audire, vt afinus lyram; lis ve1ó qui adfequuntur& audiunt ifta dicitur;cüm tria
De appetitu fint animi motuum genera,imaginans,appetens,ade» adfanfio fentiens: primüm illud ne 6 conemur quidem abo. 35^
ni reten-. leri poffe riam néceffe eft cüm res nobis offeruntur,—
sione, earum vifa nós concipete& adfici.Appetensautem : ab ima

lo
5
t
ADVERSVS COLOTEM jy
ab imagináte excitatü ad naturz fue accommodata homiuem efficaciter mouet, quafi momento& nu. tu in principe parte fao. Nehoc quidem tollunt, qui deomnibus adfenfum cohibent, fed appetitione vtuntur naturaliter ducente ad id quod videtur conveniens, Quid fugiunt igitur vnum? id;cui foli error& falficas inhzret,opinionem:quando adfenfus prz imbecillitate ei quod videtur concedit, eíz que fe applicat,nihil vtile habens. A&tio enim duabus opus habet rebus, vifo eius quod naturz congruit,& ad hoc incitatione: quorum neutrum reten uni adfenfus repugnat. Nam hzc rationem ab opi nione,non ab appenitione& vifis abftrahit. Cum er £9 oblatum eft vifum rei ad naturá accommodatz, mhil opus opinione eft ad motü quo ad eà feramur; fed ftatim fe exferit appetitio, qui motus eft& latio anima.Et veró horum ipforum quod debeat fenfus.» haberi,& carneus effe,& videbitur voluptas bond. Ergo etiam retinenti adfenfum videbitur bonum. etenim fenfus habet,carneus eft,vifoq; boni oblato appetit hoc,& incitatur,omniáq; agit ne ipfum hoc effagiat:fed quantum fieri poteft femper deget cum eo quod natura ipfius eft accommodatum ,tra&us naturalibus, non geometricis necefsitatibus. Ipfae enim hz pulcra abfque do&ore invitant lencfque & blandw motiones carnis, vt jpfi Epicurei dicunt: adeó vt his omnino non adfirmans neq; confitens fle&atur tamen& emolliatur. Sed quomodo, inquis,non in montem abit currens,verüm in balnea? & in forum progreffurus non ad parietem,fed ad ia. nuamaccedit? Téne hoc interrogare,qui fummam certitudinem,veritatémque vilis tribuis? quia enim non mons, fed balueum ei balneum videtur,& non paries ianua, fed oflium, itémque eodem pado res ingule. Nam retentionis iftius ratio non pervtrtit fenfum: neque brutis eius affectionibus& motibus alterationé infert quz imaginanteréiim cóturber,

PLVTARCHI tantüm opiniones reiicit, reliquis vtitur vt natura fert eorum. At, dices,nefas eft non adfentiri eviden tibus:nam negare quorum fides eft indubitata, abfurdius eft quàm neq; aÉfirmare neq; negare. Quir ergo convellit ea que credita funt, quis evidentia$
Abfurda E- impugnatiQui diuinationem tollunt,qui providen
pine.
tiam deorum negant,qui Solem& Luná animis prz ditos inficiantur, cüm omnes homines facra iis& vota faciant ac colant. Nónne veró quod in confeffo eft apud alios,fetum parentum natura contineri, 1o
- vos diffitemini?NÓnne contra omnem fenfum dicitis inter dolorem& voluptatem nihil e(i medium, & in voluptate effe quod vacat dolore, in dolore quod voluptate caret. Sed vt reliqua iffa faciam,
! quid tandem ita evidens eft isiqus pro certo habe 15 tur,atq; hoc, eorum qui animo funt abalienati j aut melancholicis conturbationibus laborant, falli vifum atque auditum:cüm talia dicuntur,
Hae nbi nunc oados inflammant,uftibus atris Vidutee manibus faces ignem; gerentes, 90* —[ipfa matrem in vlnis babens meam. Hec& huiufmodi multa, hífque atrociora, ac Empedoclis monftrorum fimilia(quz derident illi/boum genus errabundis veftigiis ambulans,vaftumgulum,huma no capite) denique é fomniis& furoribus omnis ge neris vifa infolentia colligentes:horum nullá aiunt erraré, nullum mendacium effe, nihil quod non cohereat:fed omnia vifa illa vera effe,& corporaac for mas ab ambienteaétre venientes. Quid tandem impofsibile cenfeamus,fi ifta credi poflunt? Nam quas 30; nullus opifex aut mirabilium fi&or, aut temerarius pi&or auderet interfe componere formas, vt pe&aculum earum ludicrum redderet: ea ipfiferió a£firmantes effe,immó autem fi hec non(int, adt effe de fide,conftantia,& iudicio veritatis dicentes,o- 35 mnes resin obícuritatem coniiciunt,iudiciisqs mevus,& aGtioriflfus fufpiciones inducunt:li quidem quz
20

ADVERSVS COLOTEM, gg
qua nos agimus, ftatuimus, vfurpamus, pre manibus habemus, eidem imaginationiac fiderinnituntur,cui curiofa roh et fcelerata vifa. Aequa litas enim quam ipfi ponunt, magis derogat fidem $ lis qua pro certis habentur, quàm conciliat iftis ra. tioniita adveríis. Itaque nouimus philofophorum haud paucos malle hoc ponere,nullá effe vifum verum,quàm omnia effe vera. magífque diffidentes o.mnibus in quos incidant hominibus, rebus, ac fer 10 monibus, quàm vnum vt verü putent vifum de his, quz rabiofis, Corybanteo furore exagitatisautfo- mniantibus accidunt.Ergo cüm alia repudiarevifa,* alia non licet:hac faltem,(i nulla effet, caufa fufficit, vt rebus tam füfpetis ob tantam viforum diffonanI5 tiam,cohibeamus adfenfionem. nihil alioqui(vt di citur)fani,obfcuritaté auté conturbationémq; habi turi. Nam ille quidem mundorü quas Epicurus tradit infinitates, atomorum naturz,indiuiduorum& declinationum diuer(itates, quanquam multos per30 turbant: tamen id confolari nos poteft,quod nó in proximo ca fünt,fed vnumquodque iftorum de qui bus difputant, longé cftin alteram partemà fenfu remotum. Illa vero ob oculos verfans& aures manüfq; incredulitas,conturbatio,& ignoratio defen 25 libus&viíis,vtrüm vera hecan falfa fint: quá non labefactant opinionem, quam non fus ded; fert adfenfionem& iudicium? Si enim non crapula obruti, aut medicamentorum vi concufsi& delirantes, fed fobrij, fani,& qui fcribant de veritate,normífq; 39&iudicio veritatis»in evidentifsimis fenfuum affe | Gionibis atque motibus,aut id quod non exftat ve rum, aut quod verum eft falfum& non exftans onunt: sim res eft admiratione neque incredibile quód nullum,fed quàd cótraria invicem de iis que
35 apparen: ferunt iudicia.Minus quippe mirum etin
neutram aliquos partem pronunciare, fed retinere alfenfiorem in iis que
funt contraria, quàm effe qui : LH

$50 PLVTARCHI pugnantia fecum pronuncient. Qui enim neque ait neque negat,fed cohibet fefe,is& affirmanti minüs quàm negans,& neganti minüs quàm aienti adverfatur.[am fi de his poteft adícéfio retineri,de alisfq; quoque non erit hoc impofsibile: de veftra quidem$ ententia,qui fenfum fenfu& vifum vifo neutiquàm praftare dicitis. Non ergo fabula eft, aut petulantium& temerariorum inventum adolefcentium de cohibenda adfenfione do&rina, vt putat Colotes: fed habitus virorum,& affe&io cuftodiens ab erro- 10 re,neque permittens itafufpe&tis& inconftantibus fenfibus iudicium:neque decipi finens vnà cüm his, ui vifis que de obícuris concipiuntur rebus fipus aiunt habendam, cüm in obviis tantum videt ineffe incertitudinis,atq; obfcuritatis. Enimvero fa If bula eft infinitas Epicureorum& imagines, temeri, aem& petulantiam indit adolefcentibus, is qui /* de Pythocle nondum annos nato xi11X fcribit, Non effe indolem in tota Grecia meliorem,ac mon ftrofé eum priedicat,& muliebria pati,vt hec exfa-29 perantia adolefcentis bona propria fint& ab invidiaac Nemefi tuta comprecans.fophifte veró funt, & arrogantes, qui adverfus laudatos viros tam lafciud& fuperbé fcribunt. Sané Plato, Ariftoteles, "Theophraftus,Democritus, iis qui ante ipfos fuere?5 contradixerunt:librum autem tali infcriptione,omnes eo vnà impugnari, nemo alius prater Colotam eft aufus edere. Vnde fadum eft,vt ficvt qui numen aliquod offenderunt, ipfc fuum prodens flagitium »» in hec verba fcripferitíub finem iam libri: Quivi- 39 »» tam, qui leges compofuerunt, atque iura,vtque re^»» gerenturvrbes& imperio magiftratuum parerent »» inftituerunt, ij in tranquillo admodum nos actuto »» collocauerunt, tumultibüfque liberauerunt. ifta fi »» quis aboléret, ferarum porró vitam vi&turi effemus, »»&quifque obvium quenque tantüm non devoratu»» rus. Hac neque iufténeque veré dicuntur. Nam fi 24 quie
3$

ADVERSVS COLOTEM. i
^ quis legibus füblatis,Parmenidea,Socratica,Platofica, Heraclatea relinquat nobis decreta, lógé profea i aberit res noftraà belluina vita& mutuis de. | VOr-:^3jbus. Metuemus enim turpia,& honefti [5 gratia. enerabimur iuflitiam,deos, bonos mapiftra tus: cüm genios vitz nofirz cuftodes nos habere fentientes, tum omne aurum quod fupra infráque terram eft precium virtutis non?quare cenfentes: facientéfque vltró monitu rationis,vt ait XenocratO tes, qui nunc inviti metu legum facimus. Quando ergo vita noftra erit belluina, ferajinfociabialis? €um fublatis legibus manebit ad voluptates exhor tans do&trina, providentia deorum negabitur, fapientes putabuntur qui iphoneftum defpuent, cui 35 non adhzreat voluptas. càm ridebuntur ifthec& fübfannabuntur, ADU Eft ocdus omnia cernens Tofticie tagen:—&: ., Stans in propinquo comntinus idet Deus.—&: ,. Detsqaidem,vt& antiquitus rraditum€ft,princi85 pium, medium,finémque tenens ompium rerüm,re &tam lineam conficit fecundum naturam iucedens. Hunc fequitur Iufticia, vindex corum qui à diuina defcifcunt lege.Hec enim qui tanquam fabulas con terhnunt,& circa ventrem felicitati locum ftatuünt
85 reliquí(q: voluptati paráda feruientibus laboribus:
iis lege opus eft, metu, verbere,ac rege vel principe iusin manibus habente,ne proximum quifq; quenque devoret prz gul ftudio impietate efferato. Ta lis quippe brutorü eft vita»quz nihil voluptate pul 89 crius norunt,neq; iufticiam deorum agnofcunt,neque pulcritudiriem virtutis veneratur:fed f; quid 3j à natura calliditatis, audaciz, virium ineft,eo ad carnis voluptatem& fatisfaciendum concupifcentiv vtuntur. Itaq; fapiens Epicurus,qui dicat, Om. 3$ niapulcra, fapientia,& fübtihaanimi inventa propter voluptaté carnis fpé(q;€ó pertinentes effe cori ftituta:& omne opus inane efle; quod non códen
Latis phil, fphie,
Epicuri de«reta damnofa.
Plato, 1Vj reip, j 6é €€c
€6

Ó
$432 PLVTARCHI tendat. Vbi his ratiocinationibus,ac philofophia tà li füblatz fuerint leges: tantüm vngues leonum ad vitam ferinam,& dentes luporum,boum ventres, S colla camelorum defunt, Atq; hos quidéanimi fenfus,hzc decreta, bruta ob fermonis& litterarü in-$ opiam mugitibus hinnitibáfq; exprimunt,omnifq eorum vox ventri voluptatíq; feruit,quam vel prafentem vel adfuturá ample&untur& adulantur. nifi fi quod animal natura laboris ftudiofum eft aut garrulum. Omni itaquelaude maiores digni funt,qui io adverfus ferinas iftas cupiditates legum reip.magiftratuámque conftitutiones invenerunt. Qui vero funt qui hec confandunt,funditáfq; tollunt?Nónne hi, qui coronam vacuitatis perturbationum potiorem magnis imperiis aiunt? qui regnum gerere, rg . peccatum effe& errorem pronunciant, fcri üntq; 5» his verbis. Hoc dicendü eft, quo quis modo quam»» optimé naturz finem conferuet:& quo pactofpon»» te fua iam ab initio caueat fibi à fufcipiendo in mul »» titudiné imperio. Quin& hzcadillos fcribit.Non 20. »» itaq; neceffe porró eft Grecos feruare,aut coronam »» ab iis ob fapientiam reportare: fed edendá eft& bi»» bendum ó Timocrates,quátum carni gratum& inRéligi. noxium eft. Atqui in legum cóftitutione,quam Co
te
lotes laudat, primum eft& maximü,de diis opinio. 2$ quamobrem& Lycurgus Lacedemenios,& Numa Romanos,&lon antiquus Athenienfes,& Deucalio Grecos feré vniuerfos diis confecrauerüt,votis,facramentis,vaticiniis,omnibüfq; eos ob fpem ac metum diis deditos obnoxiófq; reddentes. Et fiterras 30. obeas, invenire pofsis vrbes muris, litteris, regibus,domibus,opibus,nomifmate carentes,gymnafiorum& theatrorum nefcias: vrbem templis diífqs carentem,quz precibus,iureiurádo,oraculo nó vta tur,nó bonorü caufa facrificet, nó mala facris aver- 5g tere nitatur,nemo vnquá vidit. Sed faciliàs vrbem condi fine folo poffe puto, quàm opinione de diis penitus

ADVERSVS COLOTEM.;s5
penitus fublata ciuitatem coire aut cóflare. Ceterüm id quod omnem continet focietatem, omnium legum fundamentum eft, illi non per ambages aut obfcure& perplexa ratione, fed palàm fübvertunt
$ prima fuarum maximé ratarum fententia prolata.
|— Deinde quafi diuina vindi&a exagitati, fatentur atrox fe committere flagitium, qui iura confunderent,legámq; conftitutiones abolerent: vt veniam quoq; impetrare nó debeat. Nam opinionis aliquo
IO erroredecipi,vt fapientis nó fit,faltem hominis eft.
Eam autem culpam, quam ipfe committis, in alios conferre, quale fit nifi iis quz res meretur nominibus dici nequit. Cüm enim adverfus Antidorü aut Bionem fophiftam fcribens legum ordinis,& reip. 35 facit mentionem: nónne poterat red horum aliquis ei dicere,:: Mane tuo quietus in le&o,nifer, Euri. Oreft, tuum curans corpufculum: me hoc nomine accufent,qui ciuiliter& re familiari recté inflituta vixe20 runt! Hi veró funt omnes ij,quos maledi&is impe- Ly tiit Colotes. Ex his Democritus iubet artem belli- Vereripbi cam difcere, vtpote maximá:ac labores fectari,qui- ofophorum bus res magna& fplendor hominibus parátur.Par--— Eo. menides fuam patriam optimis exornauit legibus, ,. mes, eiü(que adeó inftitutis ciues flaturos fe quotannis. iurare magiftratus cogunt. Empedocles principes ciuium peculatus& contumeliofarum iniuriarum convicit:ac regionem fterilitate& pefüilentialiberauit, obítru&is montis faucibus per quas Aufter 39 in campos incidebat.Socrates damnatus,cüm ei effugiendi opportunitatem amici paraffent, legü con firmandarum caufa nó eft ea vfus: maluítqueiniufté mori, cuàm contraleges evadere. Meliffus patriz prator, Athenienfes nauali vicit proelio. Plato in
35 fuis fcriotis praeclaram de legibus& rep.doctrinam
reliquit, multo autem meliora focios docuit: quibus vfu: Dio Siciliam liberauit, Pytho& HeracliLlH ij
25

$4 PLVTARCHI
des Coty interfe&o Thraciam. Chabrias quoq;& Phocion Imperatores Athenieníitum ex Academia progrefsi fünt.5ane Epicurus in Afiam mifit qui Tir:nocrati cóvicium facerent,& eum ex aula regis exi merent, quód offendiflct fratrem Metrodorum. atque hecin ipforum funt fcripta libris. Plato autem de fociis mifit Arcadibus Ariftonymum reip. confti tuendz caufa, Eleis Phbormionem,Pyrrhais Menedemum.Eudoxus Cnidus, Ariftoteles Stagiritis leges pofüerunt,familiaris vterque Platonis.A Xenocrate precepta de regno: petiit Alexander. Qui ad Alexandrum ab Afiam incolentibus Grecis miffus fuit, maximóq; eü ad bellum in Barbaros fufcipiendum inflammauit, Delius fuit Ephefius, Platonis fo cius.Zeno Parmenidis difcipulus Demylo tyranno infidiatus, re infcliciter gefta dodrinam Parmenidis velvt aurü inigne illzfam ac probá fa&o oftendit. fcilicet turpitudinem magno viro metuendam cffe: dolorem à pueris,& mulierculis,ac viris animü— muliebrem gerentibus timeri. Linguam enim fuam 20 dentibus amputatam in tyrannum exfpuit. Ex Epicuri autem decretis non dicá quis tyrannicida,quis eximiam rebus agédis laudem meritus,quis legumlator,quis princeps, quis regis confiliarius,quis populi tutor exftitit,quis pro iufticia tortus, quis mor 15| tuus eft? Sed,quífnam fapientum iftorü propter patriam nauigauit,legationem obiit,fumtus fecit? vbi ciuilis vlla veftrim alicuius a&io fcripta exftat?Mettodorus x 1. fladia in Parzeum defcendit, Mithrz cuidam Syro vno de regiis capto opitulaturus. De 3 hoc facinore fcilicet in omnibus ad omnes epiftolis maguificé fcripfit Epicurus. Quid facturos putas fuitle, fi quid tale egiffent, quale eft quod Ariftotéles confecit,vt patria ipfius à Philippo everíainftau raretur, quod Theophraftus fuam bis à tyrannis occupatam liberauit? nóune oportebat priüs Nilum bbiblos ferre definere,quàm illos de fe fcribédo defati

ADVERSVS COLOTIM;s defatigari? Nequeid maxim indignum eft, quód de tot philofophis foli hi feré afymboli in parté bonorum quz funt in ciuitatibus perveniüt, fed quód
."Tragicis& comicis poétis femper conantibus ali$ quid füipis conferre& dicere pro legibus& republica: hi etiam fi fcribant,de repub.fcribunt ne eam geramus, de rhetorica,ne ea vtamur, de regno, vt fugiamus convi&um regum precipientes, Ciuiles autem viros deridentes, gloriámque eorum obruen
1o tes,folis verbis Epaminondam aliquid aiüt habuiffe)ídque perexiguum.ipfum veró ferreum vifcus ap pellantes, querust quid acciderit, vt per mediam iter faceret Peloponnefum, non pileolo fumto domi defideret, nimirum totus ventri curando intenD tus. Que autem Metrodorus in opere De philofophia digreffus ad remp. traducendam fcripfit, non ks putaui reticenda,Sapientum quidam ait faftus abvn: dantia ita pulcré perfpexerunt opus eius, vt pro-'* ruerint ad affe&andas res Lycurgi& Solonis fa&tis f*
20 emulas, fecundum rationes vite& virtutis. Siccí-** ne faftus hoc erat,& abvndantia faftus, liberas effe Athenas, Spartam bonis regi legibus, adolefcentes non ferocire, nó tollere prolem 6 fcortis,neque diuitias,luxum,& libidinem rerum potiri in MEHR
*5 fedlegem& iufliciam? Hzc enim funt quz expete-|, bat Solon.Et cóvicium Metrodorus his addit.Idcó Ap qui eft vt rideat effuf? liber homo cüm alios, tum i Lycurgosiftos& Salones, Atqui, Metrodore, hicli ber non eft,fed illiberalis& contumax,& ne libera30 li quidem dignus flagello, fed nodofo illo, quo gal05in magne matris facris delinquentes puniunt. Non legumlatores aut&m, fed ipías leges fuiffe ab his impugnatas, ex Epicuro audire licet. Nam feipfam in dubitationibus interrogat, facturáfne fit
35 fapiens quód leges prohibent, fiid clàm fit futurá.
& refpondet, non expeditum eft fimplex attribu-* tum.hoc cft, Faciá, fed diffitebor. Rurfum, puto ad LH iij
]
P

Stoici fenfi-|RSS
Yogant.*
56 PLVTARCHI
Jdomeneum fcribens, ferió iubet eum viuere nó fer uitutem legibus,& decretis,nifi quatenu: ob vicinum ictum perturbationem adferunt. Ergo fi vitam humanam perimunt, qui leges& reip. rationes tollunt: id autem faciunt Epicurus& Metrodorus,fa- f
miliares à rep.gerenda dehortantes, gerentibus infenfi, principes& fapientifsimos legum conditores malediis profcindentes, leges contemnere iuben tes, vbi metus plage& poene abeft. non,puto,tantum falfó Colotes aliis intentauerit crimen, quan- 1O
tum veré dorinz& decretis Epicuri intulit.
PLVTARCHI
Decommunibus noticiis adverfus Stoícos, Liber.
WiAnpPnrAs. Tequidem, Diadumene, apparet non admodum curare,(i quis vos philofophari conId tra communes noticias dicat: cüm
I| fatearis te fenfus etiam contemneEumeA| re, à quibus fer? plereque noticie oriuntur, fundamentümque eorum qua videntur fi dem habent, cuiinnitantur, Me autem magne(vt mihi videor)&abfurde plenum perturbations ad te venientem, quamprimüm velim fanes: fiue id rationibus quibufdam, fiue j cantationibus,fiue alio aliquo modo alloquii potes. adeó fum exagitatus,&animi incertus fadus à Stoicis quibufdam, viris alis optimis,atque etiám familiaribus,fed qui nimis acerbe atque hoftiliter Academiam infectarentur.Nam pauca quedam à me verecundé& grauiter(non enim mentiar) di&a, haud placidé reprehend
,"

ADVERSVS STOICOS 5,
preheoderunt: veteres autem illos iracundé fophi ftas,& corruptelas euerforéfque philofophiz decretorümque ordine procedentium appellauerunt: multáq; his ineptiora cüm pronunciaffent tandem $ ad noticias prolapfi funt, quibus confufionem direptionemá; aiebant quandam ab Academicis inferri. Fuit deinde qui diceret, non fortuitó, fed diuina rouidentia fadum effe,ut Chryfippus poft Arcefiaum& ante Carneadem nafceretur. quorum ille contumeliarum& iniuriarum in receptam confüuetucinem autor fuiffet: hic maxime omnium floruiffet Academicorum.Chryfippum itaq; in medio horum fitum,fuis adverfus Arcefilaum fcriptionibus Carneadis quoq; facundiz aditum obftruxiffe, mul ta quidem fenfibus veluti ad tolerandam obfdionem relinquentem przfidia: turbam autem de prenotionibus& noticijs plané fedantem& fingulas ita dirigentem fuod; loco ponentem, vt qui rurfum turbare velint res, ac vim facere, nihil efficiant,fed 20 maleficij ac fophiftice temeritatis arguantur. His | egomane fermonibus incenfus, reftinguentibus opus habeo,quz animi dubitationem velvti inflammationem adimant* idem fortaísis cum vuulgo patfus.** 25 Si verà tibi poéte fidem faciunt,qui prifcam Sipylum aiunt deorum prouidentia fubverfam Tantalum punientium: crede etiam focijs àStoa,Chryfippum non fortuitó, fed prouidentiz duduinatura editum, ima fummis mutare& retro avertere 39 vite rationes volentead quam rem nemo hominum fuit magis Chryfippo idoneus. Sed ficvt Cato aiebat neminem alium preter Czfarem fobrium& pru dentem ad remp. turbandarum rerum caufa acceffife: ita videtur hic homo fumma cum accuratio5j ne& vi fubvertere& demoliri confuetudinem, : quantá quidem potuit.ídque teftantur qui eum pre dicant, quando de pícudomeno feu mentiente(cft v
Chryfippus

*
Paradoxa
Stoicorum.
$38 PLVTARCHI
id diale&icarum argutiarum de neumero)contra ed difputant. Etenim, amice, connexum quód fit ex oppofitis dicere non promté falfum effe: rurfümqua affirmare quafdam ratiocinationes quarum adfum- e ta vera fint,& du&us veri, etiam porró contrarias conclufiones habere veras: quàámne demonftrationis notionem, aut quam fidei non inuertit prafumtionem. Polypum aiunt hyeme fua vorare acetabula. Chryfippiautem dialecticapotifsimas partes ac IQ principia fua tollens atque amputans,quam tandem aliam noticiam non fecit falfitatis fufpediam? Non enim poffunt quz fuperftruuntur conftare, fundamentis iam pridem non fübfiftentibus.ficvt hic priga tot dubitationibus& tumultibus exagitantur. I$ Sed quemadmodum qui lutum aut puluerem in cor poris fuperficie habent, tangentem ipfos& corpus conferentem non mouere, fed adiicere id quod exafperet videntur. fic nonnulli Academicos culpant putántque eos caufas przbere,quibus feipfos oen duntoppletos. Nam vtritandem communes notiones magis pervertunt? Si veró placet,omiffa il-lorum accufatione ea defeüdemus,quz nobis vitio vertunt. LaM.Ego mihi videor,Diadumene;hodie warius quidam& verfatilis homo fa&us. Modó de-?5 fenfione à me poftulata, animo demiffo& trepidé prouinciam accepi. nunc ad accufationem alius accedo, volóque eandem rem iftis obiiciens vltione perfrui. cernens philofophiz que contra notiones communes inftituitur, vnde maxime fectz, ficvtin ana* putant,& folam cónfentire nature aiunt. An ergo primüm communiailla& celebrataaggredilibet,que ipfi abfurditati leuius nomen imponétes paradoxa;hoc cft admirabilia,& contra opinionem, appellant? eos inquam, qui iis foli reges, foli diuites,pulcri,ciues,& iudices funt. aut his in Corü 'obfoletorum& frigidorum dimifsis,in maxime quá tum fieri poteft feriis,& cá induftria ab iis difputatis

ADVER$VS STOICOS. gg
tis do&rinam eorum examinabimus. Drap. Ipfe quidem hoc malo. Quis enim nom iam plenus eft argumentorum quibus illa refelluntur?-Law.Id er£9 primüm perpende, an fecundum communes no$ ticias cum natura confentire pofsint ij,qui fecundá naturam cenfent res quafdam indifferentes:(adiapbora ipfi vocant)& neq; fanitatem, neque firsam Corporis confütutionem,neque pulcritudinem,neque robur putant ezpetenda, com moda, vtilia,& ad i0 complendam quz naturz convenit perfectionem fa cientia effe: neque rurfum fugienda& damnofa effe mutilationes,dolores deformitates morbos, quibus ipfi aiunt naturam nos partim alienos reddere, partim ad eam accommodatos. Quod ipfum non Jj mediocriter cómunibus repugnat noticiis. fcilicet 3 natura nos accómodari ad ea quz neq; bona funt neq; vtiliay:& abalienari ab his quz neq; mala funt, n£q; dánofa.& quod maius eft, in vtráq; partem ita . agere hoc, vt qui illa nó adipifcantur,aut in.hoc in| 20 cidant,bona cum ratione vitam deteftentur,ac ea fe feeducant. Etiam hoc arbitror contra communes noticias ab iis di&um, ipfam naturam effe indifferen tem, fummum autem bonum effe cum natura confentire, Nam neque legi obtemperare,neque fidem 35 orationi adhibere officium iubet, nifi vtrunq; probum fit& fcitum. Atque hoc quidem leuius eft. Si veró,vt Chryfippus in primo de exhortatione fcripGt,fecundum folam vittutem licet feliciter viuere, reliquis(vt ipfe ait) nibil ad nos pertinentibus,neq; 3? adiumentum ad felicitatem adferentibus: non modó indifferens iam erit natura, fed fatua etiam& ftu pida,quz nos rebusad nos nihil pertinentibus accó modet.ftultietiam nos, qui felicitatem definiamug confenfum cum natura,ducente nos ad ca,que nihil $'adbeatitatem conducunt, Enimvero quid magis poteft cogruere communibus noticiis, quàm vt expetendis rebus ad vtiliter viuendum ducimur, ic
De Adija: phor,—

$45 PLVTARCHI
ug natur funt convenientia,ab his nos ad viuendum fecundum naturam duci. Stoici autem non fic loquuntur: fed cum pro fine pofuerint viuere fecun dum naturam,ea quz funt fecdum naturam,indifferentia effe ftatuunt. Non minüs repugnat commu, nibus hoc noticiis, fane mentis hominem erga bona equalia non zqualiter effe adfe&ü: fed alia nullius precij iudicare;aliorum gratia quidvis toleratu rum, quátumvis inter ipfabona nihil magnitudinis paruitatífve caufa interfit. Aiunt enim idem effeà ve 15 tula fefe abftinere iam moribunda,&abea quefit' * etateintegra muliere: vtrobiq; enim officium temperantie praftari: fed propter hoc vt fplédidum& magnum velmortem effe oppetendam: de illo ia&ta xe fe,turpe effe& ridiculum.Scribit etiam Chryfip-;e pusin commentario deIoue,& libro de diis tertio, frigidum effeabfurdum,& infolens huiufmodi virtutis effeta laudare, quód mufce morfüm fortiter pertulerit, quód cafte fe abftinuerit à moribunda ve tula. Nónne ergo contra communem philofophan- 19 tur noticiam, dum nihil pulcrius fatentur effehisa-' &ionibus,quas laudare ipfos pudet? Quienim expetendum, qui admittendum fit, quod neque laude neque admiratione dignum eft,quod qui laudet vel admiretur,pro inepto& frigido habeatur. Ampliüs 1g veró,ni fallor, tibi cótra communem hoc videbitur fenfum, fi prudenti audias neque prafentiam neque abfentiam maximorum bonorum curc effe:fed qualis eft in rebus indifferentibus,earámque tra&atione& difpenfatione,talem etiam heceffe. INimirum 39 €nim omnes Quicund; terree munereue[cinurs
cuius przfentis vfus eft,& abfentis indigentia atq;
defiderium, id expetendum,bonum;atque vtileiudicamus. cuius rei auté gratia nemo veliociaut de- 3$ le&ationis caufa quicquá agat,id indifferens. Nam
haud alia ratione laborum ftudiofum ab eo qui inanibus

ADVERSVS STOICOS.$4Y
fibus rebus induftriarn impendit diftinguimus,ipfo
quoq; pleríq; rebus agendis occupato,quàm quód
hicin invtilibus elaborat& indifferenter, hic propter aliquod commodum& vtilitatem.Stoici con$ trà.Sapiens enim ipfis& prudens in multis memori1s& comprzhenfionibus verfans, paucas ad fe fpe€tare fentit,czteras non curat:neq; amplius mináfve ad fe redire putat fi recordetur nuper fe aliquid
boil i fi memoria reuoluat fternu. 10 taffe Dionem, aut Theonem pila lufiffe. Atqui omnis perceptio in fapiente& memoria iatis radicibus confirmata,ftatint fcientia, bonümque magnum
& maximum eft. Ergóneitidem fanitate deficiente,
fenfus inftrumento aliquo laborante, re amiffa abíB5 quecuraerit, nihilque horum ad fe pertinere putabitfapiens? Autpotiüs*grotans medicis mercedem perfoluet,pecunize comparandz caufa ad Leuconem ibit Bofporanorü regulum,& ad Indathyrfum Scythá peregrinabitur,vt ait Chryfippus: qui29 bufdam veró fenfibus amifsis,ne viuere quidem fuftinebit? Qui ergo inficias ire poffunt,fe contra cómunes noticias philofophari, tantum occupationis
& ftudij in res indifferentes cüm conferant, bonis
magnis vel prefentibus vel abfentibus eodem in v35 tranque partem modó indifferenter finr adfe&ti. Enimveró hoc etiam communibus repugnat notionibus, homo qui fit, eum non gaudere fi€ maximis
malis infumma bona perveniat. Atquihoc accidit
Stoico fapienti. Nam é fumma vitiofitate in fummá Stoicorum 39 mutatus virtutem»fimülque& miferrima liberatus fapiens nom vita,& beatifsimam adeptus, nullum prz fe fert gau gaudet de dium,neque animum eius erigit aut mouet táta mu-"4lo optrtatio,omni infelicitate& vitio folutum inque cer- mw fatu, to&tutoomnium bonorum cumulo conflitutum, y eóqueperfe&ifsimo. Nimirum hoc communi re|». pugnat noticie, bonorum omnium effe maximum certitudinem erroris fecuram in iudicando& adfir

$42 PLVTARCHI mando: eaveró nihil opus effe huic, quiad fuis? mum profecerit, neque curare eum fi ipfa potiatur; ac fpe ne digitum quidem porrigere huius fecuri tatis& conftantie caufa, quam bonum interim per^Temptis bo fe&um& magnum ipfi cenfent. Nequehic folüm$ $anona*. Stoici dicunt:fed hoc praterea, temporis accefs1otf Sic ne bonum non augeri: nam fj quis momento hore fapiens fucrit,quod ad felicitatem attinet nihilo deteriort conditione futurum quàm eum, qui peromnem atatem virtutem coluerit, ínqueea beaté vi- Io tam exegerit. Hac illi itaauda&ter adfeuerantes,ab altera parteaiunt nibil prodeffe virtutem paruo có tentam tempore. quid énim,fi ftatim naufragio periturus aut przcipitio prudentiam nancifcatur? quid fi Lichas ab Hercule tanquam 6 funda n mare pro- t$ 3e&tus de vitioin virtutem tranfiiffet? Hc iam non tantum contra communes fententias philofophantium funt, fed fuas etiam confundentium: càm per exiguum tempus virtute przditum effe fimul fummam zquare felicitatem cenfeant,& rem nullo di- 20 nam precio. Neque hoc maximum eorum eft quz. jn Stoicorü do&rina pofsint mira videri: fed quód | virtutem& beatitatem prefenté fapeab eo curadfuntnon fentiri opinantur: neque animadvertere eum quód paulo anté miferrimus& ftultifsimus 25 qui fuiffet,nuoc fubito fapiens beatáfque fa&us eft. Non enim id duntaxat ludicrum eft dicere;eum qut fapientia fit preditus,non intelligere fe fapere,& emerfiffe ex infiptentia: fed, vt vniuersé dicam, bonum illi faciunt momenti& virium expers, cüm ho- 30. mini accidens nullum fuifenfum prebeat. Nam deipforum fententia bonum fuapte natura fenfum non fubterfugit: càm in difputatione de Fine difertis verbis Chryfippus dicat,bonum fenfile effe,ídque etiam abs fe demonuftrafi putet... Reliquum eft 5 igitur tmbeeillitate& exiguitate fui fübterfugereid fenfum, quando przfens latet;& pofsidentes fallit. Porro
Boni fenfus an aliquis.

E
ADUERSVS STOICOS. 54
Porró autem abfürdum eft vifum;qui leuiter aut me diocriter alba fentiat,non affequi que extremé alba funt:aut tactum,quo molliter& remifsé calida fentiuntur, ftuperead fenfum valdécalidorum;abfurdius autem fi quis id quod communiter fecundum naturam eft percipiens, vt funt fanitas& bona corporis habitus:ignoret prefentem virtntem,quam il li fummé& maximé aiunt effe fecundum naturam. Quo enim modo non fit contra naturam fanitatis& 1o morbi difcrimen percipi, itémque fapientiz& ftul^ ticig: interim tamente hanc fublatam putare adef:fe adbucjillam veró na&um id ignorare? Quoniam veró e fummo profe&uin felicitatem& virtutem fit mutatio, alterum horum fit oportet: vt vel pro1j fedus ifte vitium& infelicitas non fit, aut non multum diftetà vitio vittus, à miferia beatitas,fed plané cxiguum& fenfum effugiens fitbonorumà mas lis difcrimen.qui enim ipfos falleret, effe ipfos ho-rum locoillaadeptos? Quando itaque nihil de his £20pro quibus propugnant concedere volunt» fedomniain confeffo ponunt. Eos quiad virtutem proficiunt effe ftultos,ac vitiofos, Quiboni& fapientes fiant,hanc mutationem non animadvertere,Magnum difcrimen effe inter ftultitiam& fapientiamf :j nónne tibi videntur mirifice cófenfum fuorum tueri decretorum? Multo magis eorum iuftantiam ipfis in rebus obferues, quando omnes equaliter malos;
De édgiali;: R fate"vitio1niuftos, infideles, ftultos pronuntiantes, qui non yu iin iid fint fapientes: rurfum alios horum averfantur&pro£5.,
? impuris habent, quofdam etiam fa&i obviam non di gnantur compellare: aliis pecuniam credunt,magiftratus committunt, filias locant. Quz fiiocó ifti faciunt, deponant fupercilium:fi ferio& vt philofophantes,iam hoc cómunibus repugnat noticiis, Omnes homines eodé pato vituperare;aliis at vtme diocrib. vti,aliis tanquá pefsimis:& Chryfippü nimio cü ftuporeadmirari;Alexind deridere;nihilomi

$44 PLVTARCHI
nus vnum altero infaniorem non céfentet. At veró, inquiunt,res ita plane habet. Nam ficvtis qui cubitumà maris fugenicie diftans non minus fuffocatur, quàm qui ad vlnas 12 demerfus eft: ita qui ad virtutem accedunt, non minüs funt in vitio,quàm qui.$ abfunt ab ea procul.& ficvt czcifunt, etiamfi paulo poft effent vifum recuperaturi: ita qui progreffus fa ciuntad virtutem, antequam ea potiantur, ftulti& vitiofi permanent. At enim proficientes ad virtuté non effe cecorum, fed obtufiàs videntium fimiles, 10 neque fuffocatorum,fed natantium,ídq; prope portum,ipfi fuis fa&is teftatum reddiderunt. Neque enim víui fuiffent confiliariis,imperatoribus,legumlatoribus, tanquam czci du&oribus, neque imitati fuiffent fa&a,a&tiones,orationes, vitas quorundam: bl fiomnes eodem modo fuffocatos à ftulticia& vitio - fitate vidiffent. Sed hoc omiffo,mecum mirare iftos homines hacin re,quód ne fuis quidem ipforum exemplis docentur miffos facere iftos qui fapientes de ftultis fiant: neque hoc fentiant,aut animadvertant 20 fe fuffocari definere,& lucem videre;ac fupra demé tiam emerfos refpirare. Sed& hoccontra communem fenfum eft, hominem cui omnia adfuntbona, nihilque ad felicitatem& beatitatem deeft, ei conDe morte venire vt vitam proiiciat. Multo magis id, Cui nihil 25 fibi conféi- e(t boniaut erit, advería omnia& difficilia ac mala; feuda,—& perpetuo adfutura: huicnon convenire vt vitam repudiet,nifi quid ei ab indifferentibus accidat.Hoe leges in$toa feruntur, multófque fapientes ad necem fibi ipfis inferendam impellunt, fcilicet meliüs 39 à morte vfuros fua felicitate. Atqui fapiens illorum fortunatus eftbeatus,felicifsimus,tutus,extra perila conftitutus: vitiofus ille& ftultus, plenus, vt fic dicam, flagitiorum,& quem quo ponas non fit locus.& tamen his permanfionem in vitajillis difcef- 3 fionem putant convenire. Probabiliter autem dixit Chryfippus. Non enim bonis& malis, fed iis que

ADVERSVS STOICOS, qua fecüdum naturam funt,metiri debemus vit Hoc illi modo tutantur Confuetudinem»& adverfus communes philofophantur notiones. Quid ais tandem 1 Non debet confiderare,
Aedibus in propríis bona que fint-quidue mali fit, qui de vita vel morte deliberatione tanquam in trutina examinare in vt ipfius plura habeant momenta?
1O que vilia funt neque damnofa dümne fit an moriendum? ac fequi huiufmodi pria €ipia& fententias, quz vitam omnium reruim Pugiendarum plenam dehgendam, fugiendam quz nul. lo bonorum caret iübcant? Enim VerO, atnice, rat$ tionealienum eft tugere vitam cui nihil adeft mali: alienius dimitterebonum» fiquis aon potisturindiffcrentibus, quod ifi Eeiuat prefentem felicitatem virtutémq; prodentes propterea quód fanitate aut lucolumitate careaut 20
34y
am,
00/753 m iniuit? neque ram partem res Sed ex his que ne» fatiocinari viuene.
Hoementem GLaio Saturnius abftdit omnew, cüm efft in permutatione daturus arma pro greis aurea,& decuplo otque ampliüs meliora. Ec tamen &reaarmanoao mius quàm aurea ad pugna vfügaa; Ptaerant: pulcritudo,& finitas Stoicis nullum vfum, nullum ad felicitatem conferunt e tum:& camen illi fonitatem fapientia tCdimunt. A. Bororz: juntenim Heracleto& Pherecydi Conventurum?m'taro fuilfe,ti res tulifftt,vt virtutc ac fàpivü jo nem aquzintercutis& morbi pedicularis mercaréntur. Cmq; Circe duo vfürpet venena, quanmim vnum ftultos de prudentibusalterum prudeptes de itulüsredigit* Vlifem bibere ftulticia: poculum, quàm tranfire in befli formám ,prediiá fipiétia,& nimirum fimul etiam felicitate. Atq; hzc C" 321, P aiuntipfam di&are& hortari fapientiá: Miffim me F fac,nec rationem habe Pereuntis,& in afini(5 cié djÍce dentis.Nimirü, diceret non nemo;a(ini
lla.f, 234.
molumenta dimifiis fj- Sra.
notus ponus
Odit, 13$
ft dhoc Mmm

$346 PLVTARCHI fuadet fapientia.quan do fapere& felicitate frui bez num eft,alini circumferre faciem,indifferens. Gentem aiunt effe Aethiopum, vbi canis regnet,réxque appelletur,& facris ac honoribus colatur regiis: vi-| riautem obeantprincipum& magiftratuum munia. g Nóune res etiam apud Stoicos fimiliter habet?Certé nomen boni& fpecies virtuti adeft, folámq; eam expetendam, vtilem,conducibilem appellant: interim ea agunt,commentantürque;ita viuunt& mo. riuntur,icvt precipiturà rebus indifferentibus. Et t -quidem canem illum nemo Aethiopum interficit,— fed dignitate ornatus,& veneratione cultus fedet. ifti virtutem fuam perdunt atque corrumpunt,fanitatem aut opes vt confequantur.Ne de his plura dicam, videtur ipfa nos coronis hortari, quam Chry- rx fippus fuis decretisimpofuit,— Nam cüm in natura fint bona,mala,& neutra fiue indifferentia:nemo ho minum eft,qui non malit bonum habere, quàm indifferensaut malum. Sed& deosinteftimonium vocamus, votis ab iis petentes priore quidem loco 29 oflefsionem bonorum,pofteriore malorum fugam. 1d quod nequebonum eft neque malum, loco boni nolentes habere,loco mali volentes.— At ille ordiOrdo teri i ini l
- nem invertens, ipfamque mutans naturam»€x viàChryfip-—. LAUNE D timo loco medium in extremum collocat, extremo
omutatus. 4: x P in medium traducto: fic vt tyranni folent priorem
it confeffu locum malis tribuere, aclege lata iubet primó fedtari bona,deinde mala,poftremó id detertimum iudicare, quód neq; bonum fit neq; malum. Perinde faciens,ac fi quis proximé poft ceeleftia inferos ponat, terra& terreftribus in tartarü reiectis: Yiad,d A- Qua procul binc ima flat fub tellure baratbrum.
Ergo cüm dixiffet in tertio de naturajExpedire ftul. to vitam,etfi nunquam effet confecuturus iotelligé» tiam;hec verba fubiungit. Talia enim bona funt ho- x
» minibus, vt quodámodo etiam mala ceteris medio
» Jocoantecedant, Nonautem hzc przcedunt, fed ratio

ADVERSVS STOICOS, 147
tatio quz efficit viuendurn effe potiüs, etiam fi(i. mus ftultizergo etiam fi iniufti,flapitiofi, diis invifr, infelices. MCA horum abeft à ftulté viuctib.Ergo &£Ovenit miferé potiüs viuere,quàm nó viuere mife/? ré& preftatledi quàm nó edi,iniuftü effe quàm n6 effe iniuft,leges violare quàm non violàre?hoceft,. cóvenit non cóvenientia facere,& officij eft viuere etiá contra officium? Sane eft enim peius ratione&
10 fenfu carere, quàm ftultum effe.Quid ergo in menté
? eis venit,vt malum effe nó fateantur, quod malo eft peius? cur folam aiunt fugiendam effe ftulticiam, fi non minis, fed magis etiam conveniens eft fugere eam affectionem,quz ftulticie noneffcapax, Sed
y quis de hoc queratur, memor eórum quz in fecundo de natura ille fcripfit, pronuncians haud invtili- M ter rebus vniuerfis malum exítitiffe.Et meretürhoc ,, rés, vt decretum illud ipfius verbis proponatn: quo intelligas qui Xenocratem& Speufippum incufant, quia fanitatem negauerint effe à cenfu indifferentium,neque diuitias deinvtilium numero, ipfi quo loco vitiofitaté ponanr,& quid de ea loquantur.Ma luin, inquit,fuo termino à reliquis diftinguitur acci dentibus. Exfiflit enim ipfum quodammodo fecun€ dum naturz ration&j&(vt fic dicam) non invtiliter«€ refpectu vniuerfarum rerum. alioqui enim neboná« quidem poterat fübfiftere, Ergo diis boninihil eft,« quando nihil mali?& cüm Iupiter totam in feipfum retexens materiam vnicus fiet abolitis reliquis ditferentiis, bonum tunc nullum erit,quia nihil aderit 3? mali? Enimveró chorus cócinere poteflnemine vitiosé canente:& corpus fanum eft; nullo membro egrotáte: virtus autem abfq; virio exfiftere nequit? fed nimirum fievt quorundam medicamentorum fa cultatibus virus ferpentis au: fcl hyene admifcete* 35 oportet: ita ad Socratis iufticiam requirebatur neceffarió alicuius mali adiun&tio,vtpote malicia Meliti,& Cleonis petulantia ad Fericlis probitatem?&c Mmm jj
ali Bakibs
Ec

PLVTARCHI modo lupiter potaiffet gignere Herculé aeLy? curgum, fi non Sardanapalum quoq;& Phalaridem nobis crealfec?. Tempusiam eft, vc dicant tabem quoque hominum ad firmam corporis affe&ionem códucere,& podagram ad velocitatem: Quid enim differunt à calia nugantibus,qui dicunt non invtiliter ad continétiam exltitiffe intemperantiam,& 1niufticiam ad iufticiam? fcilicet deos comprecemur,
$48 quo
vijfemper fint perverhtas, ET
Héiod.ope— Fallaces mores;blanda C7 mendacia uerba: ribus78. fiquidem his fu
blauis,vuà evanefcet& interibit virtus, Mauífne pernofccre fuauifsimam eis facundiá, » politámque perfuadendi vim. Sicvt enim,inquir, » coma diz infcriptiones ferunt ridiculas,quz pro fe » nullius precij, toti poémati tamen aliquid venufta»» tis addunt. itaipfum quidem pro fe vitium vitupera » ueris: ad alias res invtile non eft. Primüm vitium
Dea providentia exftitiffe,(icvt voluntate poete
malum epigramma fa&um eft, tantüm abfurdi ha-,
bet, vt abfurdius cogitati pofsit nihil. Nam hoc dato, qui magis bonorum, quàm malorum datores erunt dij?quomodo invifum erit diis flagitium?quid habebimus quód malé ominatis hifce di&is opponamus:!
Caufam mortalibus creat aliquam Deus,
lliad. o8. Cin familiam udt quandart adfligere funditus.—&
pilitem fuperím quis tandent compulit iftos?: Deinde malum epigramma coma diam ornat,& ad fincm confequendum adiuuat, pocta fpe&atoribu rifum mouere vellepidum propouere aliquid cupienre. At patrius ille,& fupremus ac iufticie prafes Tupiter,oprimüfque(vt eum Pindatus nominat) arti£cx, nó|cilicet drama aliquod magnum& varium
multiplicive cognitioni feruiens mundum fabricás,
fed vrbem duis hominibáfq; cornmunem in quo Vnà vitam exigerent iu
flicia& virtute ducibus concorditer
b
9
M
, 19

ADVERSVS STOICOS.. sg
€orditer ac feliciter: quorfum ad pulcertimt hunc finem opus habuit latronibus, homicidis,paricidis, tyraunis?* Non enim iucundum Deo exordium aut elegans fuit vitiofitas, que rebus humanis non fa4 Ceuasaut rifum, fed fcurrilitaté iniufticiámq; intu. lit, propter quz ne fomnium quidem decantatz ilhus cum natura confenfionis viderelicet. Prate-. Ica ineptum illud epigramma perexigua eft com ccdiz parzicula, ínque ea minimum plané locum occu yo Pàt: ac neque abundant talia,neque corum quz re€ fata vidétur cuiquam officiunt, aut venuftatem €ius corrumpunt, At vitiis repleta funt omaia, totáquewita ftatim à primordio, fabulz vfque ad coronidem decorum non feruans,aberrans à re&o cur 1$ fucouturbata,nullam partem habens puram, aut re prehenfionis immunem. vt ipfi dicunt,omnium eft dramatum turpifsimum& iniucundi(simum. Quare libenter ex ipfo quzfiuerim, ad quam tádem rem vitiofitas vniuerfis rebus fit vtilis. INon quidem ad 30 cocleftia,& que funt diuine naturz.ridiculum enim fit,fi vitiis inter homines non obortis neque exftantibus(auariciam puta,mendacia,rapinas, calumnias, cedes) non fuiffeSolem dicamus fuum cófe&urum curfum, mundümque ftatis temporum& tempefta25 tumcircuitibus vfurum, terram io medio mundi(itam ventorum& pluuiarum materiem emiffuram. Reftit nobis& rébus noftris vtiliter vitia exftitiffe: atque1d fortaffe iutelligi Stoici volunt.Saniores ne ergo fumus, fi vitiofi fumus? aut maioré copiam rc39 rum neceffiriarum adipifcimur?aut ad pulcritudiné robürve nobis conducunt vitia? Negant.*. Siautem telluris nomen duntaxat cl,& opinio fomnio concepta perno&antium fophiftarum, non ficvt vitium omnibus fuperiacet,& omnibus cófpicua,nul:$5 lius vtinvtilis partem capere, minime outem virtutis,dij boni,ob quam nati fumus.Proinde non indignum hoc fit,agricole& gubernatori& aurigz que Mmm. uj

Malum pro pter prudefiam n0 efJe ponendi.
$50. PLVTARCHI vtilia funt,conducere ad finem ei propofitum:id au^ tem quod à Deo ad virtutem eft factum, amififfe&c perdidiffe fuam virtutem? Sed fortaffe tempus eft nuacomiffo hocadalia nos convertere. DrAp.Nequaquam,amice,meigratia.cupio enim audire,quo modo Stoici mala bouis,& vitiavirtutibus pridsin-— troducant. Law. Nimirum,mi fodalis.res enim co gnitu digna eft. Multa quidem balbutiunt: tandem Veró prudentiam quz fit bonorü& malorum fcientia*&omninotollidicunt. Vtautem vera funt, ro fieri nó poffe quin& falfa quedam eodé int modo:— ficvt pareft cüm bona fint,effe etiam mala. Verüm hoc quidem non inepte di&um eft. Alterum etiam puto mihi quoq; non effe ignotum. Video enim difcrimen,cur quod non verum eft, ftatim falfum fit: 1$ non illicó etiam malum,quod bonum non eft. Vnde fit, vt inter vera& falfa nihil fit medium: inter bona & mala intervenit indifferens,neque neceffe eft hec cum illis eodem modo habere.nam poteft bonü tribui naturz, etiam fi nullum malum ponatur, fedid 2& modo;quod neque bonum fit neque malum. Di». Adpriorem rationem fi quid à vobis dicitur,audiédum eft.LAw». Multa quidem dicuntur:fedinpre- fentia rantüm neceffariis vtemur.Initió igitur ftult eft opinari prudentiz caufa bona& mala exfiftere. Exftantibus enim iam bonis& malis,fupervenit pru dentia: ficvt medicina, falubribus iam& infalubribus fubiedis.|Nam bona& mala non propterea exflant, vt fiat prudétia: fed quatenus mala& bonaiá fubfiftentia diiudicamus,vocatur prudentia.ficvt vi 4o fus cft alborum& nigrorum fenfio, nó in hoc fa&torum vt nos vifum habeamus: fed nobis contrà ad hzc iudicandavifuindigentib.Deinde quando müdus de fententia ipforü cóflagrauerit, malü quidem nullum prorfus fupererit,& Vniuerfum prudens t. e erit atq; fapiés.Eft ergo prudétia etiá f malánó fit: 8eg; neceffe eft vt(i prudétia fit, mal etiam bii. am

3
»
ADVERSVS STOICOS.$n
am fi omnino oportet prüdentiá effe bonorum ma lormq; fcientiam:quid incómodi ft, f malis fubla tis nulla reliaquatur prudentia? locóq; eius ahá acuiramus virtutem, que nonbonoróü& mslorum, ed duntaxat bonorum fit fcientia, quemadmodum fi de coloribus niger omnino interiret,& contende ret iam aliquis vifum quoq; periiffe, vtpote quinon fitalborum& nigrorum fenfus: quid obftaret quin ei refpóderemus: Nihil mali eft,fi quem tu dicis vifum non habemus,alio inftru&ti fenfu& vi, qua alba & nonalbaapprehendimus? Ego enim neque guftatum inanem puto fore amaris deficientibus, neq; tactum dolore fublato,neq; prudentià malo n6 exftante: fed& iftos manfuros fenfus dulcia& nó dul cia,grata& advería percipiétes,& prudentiá bonorum ac nó bonorü fcientiam nihilominus futuram, Quibus videtur fecusjij nomé tollant licet,rem nobis relinquant. Preterea quid impedit quo minus malum intelligentia percipi pofsit,bona etiam fubfi
2? flant 2. Sicvr;puto,diis adeft(anitas, quid febris fit
3j
aut pleuritis intelligunt. quando nos etiam quibus omnium malorum copia obtigit, bonum nullum,vt ipfiaiunt: tamen nó deftituimur cognitione horü, fed fentimus quid prudentia, quid bonum(it, quid felicitas, Atqueadeó mirum eft, virtutis abfentis effe tamen qui nos comprzhen(fione aliqua inftruant qualis ea fit: malum nifi exftiterit, quale(it intelliinequire. Vides enim quid perfuadere nobis vep qui contra cómunes notiones philofophantur:" ftulticia nos prudentiam comprehendere,à pruden tia fine ftulticia ne ipfam quidem ftulticiam percipi polfe, Quod fi omnino ortu mali opus fuit naturz: vnum aliquod viti; exemplum atq; alterum fufficere poterat,immó fi vis,decem,mille,vel cc155 vitiofos finge debuiffe nafci: non vtiq; tantam vitiorum exfitere multitudinem,quz areuz,pulueris,&
Mmm iij

ss PLIVOTARCHI
pennarum quibus variz volucres diftinguuntur nu-, merum íuperaret: nullum interim virtutis vel fomnium. QuiSpartz phiditiis prxerant,vnum aut tres halotas meri plenos& ebrios producebant, vt adolefcentibus demonftrato quid rei effet cbrietas,$ ad temperantiam feruandam eos condocefacerent. In vita2utem plurima funt huius vitij exempla. nemo enim ad virtutem fobric fe cófert: fed vagamur omnes,turpiter agentes& miferé viuentes.ita ratio nos inébriat,adeóq; conturbat& dementat.fimiléf. 1o. que fumus canum Aecfopi, qus cüm in mari natare quafdam viderent pelles,conatz funt illud ebibere, priáfque crepuerunt quàm pelles apprzhenderent. Ecenim nos quoque doctrina, fperantes opera eius ad virtutcm& felicitatem perventuros, priufquam tg. có accedamus peffandat, multo mero amarz vitiofitatis ente oppletos.Si quidem etiam iis qui ed fum mum profecerunt,nulla eft(vt ipfi dicunt)alleuatio, nulla remifsio,nulla tefpiratio à ftulticia& iufelicitàte. Caterüm qui vitiofitatem non invtihiter ait 29. exftitiffe, videamus deinceps qualé eam rem,& cui vfui oftendat cffe ea predito: cüm in commentario ' de perfe£tis officiis fcribat, Vitiofum hominé nulla re opus habere;nulla indigere,nullam ei effe vfui, ni hilproprium,nihilaccómodatum aut aptum. Quo- 25 modo ergo vtilis eft vitiofitas,cüm quaneque bona valetudo prodelt, neque diuitiz, neque profectus? Non indiget autem aliquis eorum,quorum alia funt prepofita& parabilia,arq; adeo pervtilia;alia fecun dum naturam, vtipfiappellant? Ergóne his nemo 39. opus habet nifi fapiens? ita ne fapiés quidem vt fiat opus habet vitiofus, Hac ratione non fitient aut efu rient homines anté quàm fapientes fiant: fitientes autem aqua opus non habebunt, non pane efurientes: hofpitibüfque erunt fimiles, qui tantüm ignem se & te&um requirerent.ita hofpitio& chlena non ha
bebát opus is qui dixit, Cblanydem

io
x
39
Chlamydem cedo Hipponatti sam wal? agro. fed vi: adinirabilealiquid, iubriley ac peculiare aliquid dicere?Dic fapicnté nulls re opus habere,nulltus indigere.ille fortupatus ett,ille aultius rei indigus, ibi lofficiens beatus, perte Qus. Quz veró ifta eft vert10, eum cui nibil deeft,opus habere fuis bo nis:vitiofum autem carere quidem multis, indigere nulla re. hoc enim dicit Chryfippus ,non indigere fed carere viticfos: teflerarum in morem hac illac communes notiones iactaus. Etepim omnes homines cgerc prius effe quàm non egere fentiunt: exiftimantes eum qui egct rebus non in promtu fitis aut paratu facilibus, indigere. Cornibus quidem& aliis nemo hominum carct, quia ne indiget quidem jis.armis carere eos,& pecunia,& vefte dicimus,qui his,cüm vfus erat,defticuuntur.Sed Stoici adeó cupiunt femperaliquid contra communes noticias di xilfe videri, vt nouitatis caufa f»pe à feip(is defcifcant. velvt hac. Confidera veró illud paulo attentiàs, quod ipfum quoque vnum eft de enanciatis contra noticias, Neminem vitiofum percipere quic quam vtilitatis. Atqui multi inftitutione proficiüt, multi feruientes liberantur, obfeísi eximuntur,mutilati manu ducuntur, vgrotantes fanantur. At nihil ad eos inde r«dit vtilitatis, inquiunt,neque bencfi€iis adficiuntur,ncque habenc benefa&tores,neque €os negligunt vitiofi. E rgo vitiofi non funt ingrati, At neque fipientes ingraci funt. Nulla itaque cft ingratitudo, cüm neque defraudent gratia boni debita, neque de vitiofis bene mereri liceat. Ad hac vide quid refpondeant. Gratiam aiunt in medias res tendere:& prodefT» ac vrilitatem percipere,fapientum elfe,grari im etiam ad vitiofos pertingere. Ergo qui gratie fant participes, ab vfa excludütur? quó gratia pertingit, ibi nibil vtile eft,nibil adaptatum?quid veró aliud facit officio, vt ineatur gratia, quàm quód qui prarlitit opus habenti, in aliqua re
j Mmm v
ADVERSVS.STOICOS.$4
Saptes Stars corum.
An vitiofus beneficia ae cipiat.

PLVTARCHI rofuit? Verüm hec mittamus. Veneranda autem il ]a Stcicorum Vtilitas quid tandem rei cft, quàm vt magnum aliquid, fapientibus eximiam feruantes,ne nomen quidem eius vitiofis permittunt?$i, aiunt, vuus fapiens digitum prudenter quoquo modo por s rigat, omnes toto orbe terrarum fapientes emolumentum inde capiunt. Hoc opus eft vtilitatis Stoicx, huc communicatis commodis virtutes fapientum definunt. Delirauerunt ergo Ariftoteles& Xenocrates, commodari nobis à v., àparentibus ,à to praeceptoribus fatijignari mirabilis huius vtilitatis, quam fapientes invicem fecundum virtutem moti percipiunt, etiam fi non intelligant neq; a nofcant. Enimveró vniuerfi mortales dele&us, adferuationes,difpenfationes tum demum vtiles cenfent,cüm!$ fum aliquem& commodum ea prabent. claues emit,penu cuftodit homo rei faciundz intentus, Referats opum thalamum[uauifsimum manu.
0315449 delipere autem quz nulli fint vfui,& feruare anxie
ea ac laboriof?, non pulcrum aut przclarum, fed ri- 20 diculum eft. Vliffes quidem fi nodo, qué Circe eum docuerat, muniuiffet, nó donaapud Alcinoum accepta, tripodes, lebetes veftes, aurum: fed quifquilias lapides aliáque id genus vilia congerens,oc cupari fe circa ea& pofsidere ac cuftodire,beatü pu 2$ taffet: ecquis ftultam hanc providentiam,& inanem operam putaffet laudandam? At enim hocillud Stoi cx confenfionis pulcrum eft,& preclarum,& beatum, aliud nihil, quàm defe&us& cuftodiainvtilium rerum& indifferentium. fiquidem fimbriis& jo matulis aureis, atque adeó fiita eveniat, lecythis comparant maximas opes. Poft, vt qui deorum aut geniorum quorundam facris videntur fuperbé con tumeliá intuliffe& maledixiffe, mox mutata fenten tia demittunt fefe, humiléfque ad(ident magnificis 35 przconiis numen collaudantes: fic Stoici iactátiam eorum& fatilitatem. Nemefi quadam vlcifceute, rurfum

ADVERSVS STOICOS. 5 zurfum inhis fefe exercent indifferentibus;& que nihil ad ipfos faciant:alta voce proteftantes vnum effe bonum, pulcrum,& preclarum delectum horum& communicationem:quibus qui non potian$ tur,non debere viuere, fed mortem(ibi confcifce.* re, aut inedia vitam finire, longo vale virtuti di&o, Theognidem fané ipfi prorfus abiecti animi fuiffe aiunt, minüíq; timidum;qui dixerit:
zo— Vtpaupertatem fugias, uel te ín mare uaftum Verf17$
Proiicias;celfis Cyrne uel à feopulis,
ipfifoluta oratione hortantur, iubéntque effugiendi morbi magni caufa,aut continétis doloris,(i non fitad manum gladius vel cicuta,in mare fefe abiice3$ re,aut de fcopulo pracipitare: quorum neutrum fit damnofum, aut malum,aut incommodum,neq; miferos faciat eos quibus huc res rediit. Vnde ergo, inquit,ordiar,& quod fumam officij principium, ac materiam virtutis,omiffa natura,& iis quz cótra na
*? turá funt? Vnde veró,mi homo, Ariftoteles& Theo Conflantig phraftus orfi funt, quibus Xenocrates& Polemon verorié phia vfi victutis principiis? nónne etiam Zeno hos fz- lofopheri: cutus eft, qui elementa ponerent felicitatis natu.€ Stoicorié
ram,& id quod eft fecundum naturam. Verüm p;^e
25 quidem his inftiterunt, vt optabilibus, bonis,vtilibus:virtutémq; iis adiungétes e(ficacem, dum vnoquoque apté vtitur, inde vitam cenfaerunt perfe&am omnibüfq; integram partibus abfólui& confici:& veré nature confentaneam ac concinentem.
30 Non enim eos imitati funt, qui à terra exfilientes, rurfum in éam deferuntur: non inquam ita conturbaté egerunt, vt eafdem res parabiles,nó tamen expetendas:accommodatas ad naturam,non tamé bo. nas:invtiles,& tamen vfui bene aptas:nihilad nos
8; pertinentes,& tamen officiorum principia appellarent. Sed qualis oratio, talis etiam vita fuit iftorum virorum: actiones fuas dictis congruentes& cóciatia,

Summum bonum.
Bonori in.
ger fe compa
ratig.
$6 PLVTARCHI
nentes exhibentium.At qurà Stoicorum funt fe&a,. inftar mulieris iliius apud Archilochum altera manuaquam dolofé,altera ignem gerentis,alis decretis naturam ibi conciliant,aliis repellunt.immó fa&is& reipfa ca que fecundum naturam funt vt ex-.$
petenda& bona ample&untur: verbis ac nominibus, dum indifferentia& inviilia ea virtuti ad felicitatem dicunt, repudiantes& contumeliaafficien tes.Quoniam autem fummum bonum,omnes homi nes fentiunt effe letabilejopzabile,fauftum,fummz t dignitatis, fibi ipfi futficiens, nullius rei 1ndigum: compara ipforum cumhis bonü. An veró leticiam adferat prudens digiti porre&tio? an exoptandum eft vt prudenter torquearis? an fortunatus eft, qui
Oo:
fe cum ratione przcipitem dat?an fumma in eo con- 1$
fiftit dignitas,non boni caufaid dimittere,quod ratio frequenter maximi facit? an perfe&um,totümq; ex fe aptum eft, quo prefente nifi indifferentib.potiantur, aon tolerant neque volunt viuere? Eft& aliaStoicorum ratio, que maiorem confuetudini fa cit iniuriam, genurnas eius notiones tanquam libero$ fubtrahens atqueavellens, fpurias autem alias & belluinas abfürdáfque fübmittens, háfq; iftarum loco enutriri& diligi cogens. Atq; hocquidem in iis,que dicuntur deboms& malis,expetendis acfu giendis, accómodatis ad naturá& alienis: quorum vim oportebat notiorem effe quàm calidorum& fri gidorum,dIborum& nigrorum.quod horumimagi
nes extrinfecus vifui obiiciuntur:hzc ex bonis quz
nobis infunt cognatam habent or! inem. llli veró;o
in locum de felicitate tanquam in fophiftarüaliqua cauilla fua cum diale&ica irruentes,nullam quidem fuftulcrunt, per multas autem intulerunt ambiguitates. Equidem de duobus bonis,quorum altecü fivis fit, alterum ad finem pertineat, finem effe potius & perfectius bonum,nemo ignorat. Agnofcit etiam
Chryfippus hoc difcrimen, vtliquet ex tertio de bonis
10
D

1o
n
20
Do
3o
ADVERSVS STOICOS. 3$
bonis libro. Affentitur enim iis qui fcientiam finem faciüt,& ponit hoc in opere de iufticia ac fi quis vo* ]uptatem finem ftatuat,negat iufticiam feruari:concedit, i non finis, fed fimpliciter bonü voluptas dicatur. Neque puto opus effz vt nunc verba tibi cius recenfeam: cüm tertius de iufticia liber vbique exflet. Quando ergo vice verfa,2mice, nullum bonum alio bono maius aut minus,& non finem fini equalem aiunt: non communibus iam tantüm nouciis, fed fuis ipforum verbis repugnant. rurfámque,fi de duobus malis alterum nos, G adfit;peiores facit;alterum accet quidem ,non facit tamen deteriores, neq; peius infert damnum, vnde peiores reddamur. Sed fatetur ChryBppus, eff quofdam metus& dolores& errores, quibus lec amur, von autem deteriores etia redagamur. Lege veró primum adverfus Platonem librü eius de iufticia, nam cüm alia,tü ma ximé hominis commenta coguitu digna funt, de omnibus rebus ac fententus tum fvis tü alienis con» tra noticias comunes loquentis.Vc cüm dicit duos nes ac fcopos vite propofitos effe,neq; omnia que agimus ad vnü aliquid referri, Id veró magis etiam noricue adverfótur, alium effc finem,& alio Gngulas noftras referri a&tiones.quorum tamen alterum eos neceffe eft in ferecipere. Si enim ipfa prima fecundum naturam* quatenus non eft. dcle&us autem rationi confentaneus& fumtio eorum,& quód om. nia fua quifq; ideó agir,vt confequatur ea qua prima(unt fecundum naturam, eóq; omnia quz aguntur referantur, vt primafecundum naturam parentur.Si enim putant nó coniedtantes, neq; cupientec aflequiills finem habere, aliud erit cuius gratia dele&us fitalió referendus, non ifta. Finis quippe eft deligere,& prudenter accipere illa.ipfa autem,& eo rum poffefsio,finis nó eft, fed tanqvá materia fübiicitur, deligendo debitam habés eftimationem, hoc enim puto& nomine ipfo fignificari,& ipfos fcri»

Define.
5:8 CPLVTARCHI bere, difcrimen oftendentes. L. Strenué quidem 8 quid& quo modo dicant cómemorauilfti. Id autem confidera, idem iisaccidere, quod vmbram fuam tranfsilire conantibus. non enim poft fe relinquunt; fed vnà cum oratione trahunt abfurditatem f longilsiméà communibus diftantem noticiis;Sicvt enim qui fagittantem dicerer non omnia fua facere fcopi attingendi gratia, fed vt omuia fua faceret: is enigmarum fimilia& monftrofa videretur adftruere. ita plufquam deliri ifti contendentes, non effe fi 10 nem expetendi quz funt nature cóvenientia iis po tiri, fed finem effe accipere& deligere, neque faoitatis appetentiam& confectationem vnicuique no ftrüm fanitete finiri, fed contrà fanitatem referri ad eius appetitionem& procurationéjac fines effe am. 1$ bulationes nefcio quas,& vocis contentiones, atq; adeó fe&tiones,& ratione inftitutas medicationes, non horum finem ipfam fanitatem.Similiter nugantur; ac fi quis dicat, Coenemus vt mactemus,vt laue mus. llla veró recepti in hac re ordinis inverfio,om 29 nes res conturbat atq; confundit.nó ambulabimus tempeftiué cibi concoquendi gratia:fed ámbulandi gratia cibum cócoquemus? mirum,ni fanitaté quoque veratri caufa fecerit natura, non veratrum proterfanitatem. Quid enim aliud reftat iis ad fummá 25 abfucditaté,quàm talia dicere? Quid intereft vtrüm dicas medicamentorum cdufà fanitatem natam,non medicamenta ob fanitatem exflitiffe: an veró dele&um medicamentorum, eorámq; compofitionis& vías magis expetendum ipfa effe fanitate? imm fa- 30 hitatem nein expetendis quidem cenfeas, in dele&us occupatione finem colloces, appetitionómque apprzhenfionis,non hanc illius finem facias? At,inulunt, cum ratione& prudenter fieri; appetitioni accidit. Planifsimé,(i ea ad finem refpicit quem affe&at; nempe con(ecutionem& poflefstonem.alioqai rationem ei ademeris,(i omnia faciat eius adipifcendi

ADVERSVS STOICOS. r6
pifcendi gratia, quod adipifci non fit preclará,non beatum.* huncinfermonem devenimus,quidvis potius dixeris cü notionibus confentire, quàm appetere bonum& confe&ari,cuius nullam noticiam 3. acceperis aut habeas. Vides enim vt Chryf(ippus in bác compellat Ariftonem difficultatem, Rerum indifferentiam qua neque ad bonum neque ad malum inclinant intelligi,non anté intelle&is bono& malo. ita enim appariturum eius indifferentiam ante 10 fubfiftentem, fiintelligentia eius percipi non poífit, nonanté cognito bono:ipfum autem bonum | eft, nihil aliud. Iam mihi confidera Stoicorü illam |. quam ipfi vocant Confenfionem, indifferentiam au* |. tem effe negant: vnde nam& quo pato ca ipfum 4j bonum cogaofcendum przbeat.Nam(i abfque bono intelligi non poteft indifferentia refpeétu non boni: multo minus prudentia bonorum intelligendam fe offeret, nonantéintelle&o bono. Sed MN ficvt falubrium& infalubrium artis intelligentia Bons eene, 20 non paratur, nifi falubri priàs& infalubri Cogni.-(^Sroeris to: ita bonorum& malorum fcientia cognofci non poterit, non priüs percepta boni& mali cognitione. Quid eft ergo bonum? nihil ni prudentia, Quid cft prudentia?nihil aliud quàm bonorum fciag entia. Hac veró adfatim in eorum orationem Iouis ille Corinthus admittitur. mitte enim proverbialem iflam piftilli circumagitationem, ne falfiüs notare homines videaris: quanquam ipforum rationi idem quod huicaccidit. Nam in definitione 3o boni prudentia, in prudentie bonum quid fit requiritur,& alterum femper alterius opera confetandum eft:& vtrinque ad vnum intelligendum id preuoffe oportet,quod fine alterius prenotioneintelligi non potuit. Eft& alius modus non iam pery verlionem, fed everfionem rationis eorum planéin nihilum abducentis deprehendendi. Subftantiam boni ponunt dele&um eorü que naturz congruunt

$60 PLVTARCHI
ratiocinatione bona conftantem.atqui dele&us taV;s nullus eft, qui ad finem aliquem refertur:ficvt di ximus. Quis ergo eft finis? nihil aiunt aliud,quàm probe ratiocinari in dele&u eorü qua naturz congruant.Primüm itaq; periit& aufugitboni noticia. 5 Nam probe ratiocinari in dele&ibus, accidens fcilicet eft proveniens ab habitu probé ratiocinandi. itaq; hunc fine,finem autem non fine hoc coacti intelligere, vtriufqs deftituimur intelligentia. Deinde,quod maius eftiuflifsima ratione dele&us ille 19 proba cóftans ratiocinatione bonarum debebat effe, vilium,& ad fiuem adiumenta adferentium rerum dele&tus. nam neq; vrilia, neq; honorata, neq;
omnino,expetenda deligere qui fitbonz ratiocinationis? Efto enim, vt ipfi volunt;proba cum ratioci- t$ natione dele&us eorum quz dignitaté habentia ad felicitatem faciunt. ac videad quàm perpulcrü eos ratio& fufpiciendum capitulum perducer. Nimirum finisipforum defeutentia erit probé ratiocinariin dele&u eorum que dignitarem habentad pro-?O bératiocinandum. Veràm be voces tibijamice,audientiinfolentes admodum videntur. D. Et fne di fcere cupio, qut hoc eveniat.L. Magis itaq; adverte animum. non enim cuiufvis cft enigma hoc intelligere.proinde audi& refponde. NÓnneStoicis finis 2$ eft probé ratiocinari in delectu rerum naturz congruentium? D.Sic ipfi dicunt.L.llla nature cógrua, vtrüm vt bona deliguntur,aut quia dignirares quaf dam habeát& productionem, idq: vel ad&nem, vel
* ad aliam quampiam remtD.Non puto,fed ad finem. 395] L.Iam ergo rem detegens infpice quid Mlhsevenat. j nempe probas ratiocinatioues finem effe:& felicita| tem neq; habere fe ij, neq; intelligere dicunt aliam,— 4 quim preciofam illam 1n deledtu reri dignitate pre| ditarum ratrocinarionem, Verüm h»:c quidem funt 35: qui putent adverfus Antiparrum diia, non adverfus Academicos. hunc enim à Carneade preilum, in
ifta

ADVERSVS STOICOS 4
3fta commenta fe abdidiffe. Quz porró deamor Stoa differuntur,& communibus adver; funt noticiis,& pafs im abfürda.Deformes aiunt efle adolefcentes,qui vitiofi fint& ftulti:formofos, qui fàpiát. $ atquehorum nullum neque amatum effe, neq;amari dignum.Neq; hoc grauifsimü eft.addunt,eos qui turpes amauerint,finem amandi facere vbi hi pulcri fiatfadi. Quisveró talem amorem cognouit, qui cum deformitate corporis animi prauitaté cernens IO conftet;pulcritudine vnà cum prudentia,iufticia,& temperantia innatis exftinguatur& cótabefcat?'Tales ego culicum fimiles iudico; qui fpuma vini& aceto gaudent,bonum& potui aptum vinum avolan tes fugiunr, Quam veró dicunt ac nominant pulcri1j tudinis apparentem fpeciem que alliciat,de ea primüm non loquuntur probabiliter.Nam in turpifsimis& pefsimis nulla poteft pulcritudinis apparere fpecies: cüm ipfi dicant ob ingenij prauitatem de. formitate faciem oppleri. Et quale tandem hoc fit* ?? quod nonnulli dicunt ,amore dignum effe deformem,qui fit aliquando futurus pulcer, expediétque formz venuftatem: fi eam confecutus,ac pulcer fa€us& probus, àneminedebeat amari? Eft enim amor venatio, vt aiunt, quedam imperfecti quidem, 25 fed tamen ad virtutem bona indole adolefcentis. Iam veró nos,optime; aliud agimus,quàm quód feGam eorum demonftramus neque probabilibus re. bus, neque receptis nominibus communes nobis pervertere noticias?Nemo enim prohibebat, ftudiá fapiétum erga adolefcentes,(i afechio ei& omnes fentiunt ac nominant**
Cuntlos concubitus defideriumq, fubiuit.*
ein Deapipy,,
Ody//e;213,
INamned; Medea, nec mortali femine creta Wiad.£,3i:. gj Venina tamvapido prids iuflammauit amore.
In huiufmodi res illi moralem Orationem coniicientes,&
Nnn

Eurip.Androm.
ye PLVTARCHI
perplexa, nil4; fani, ambages onría. dicentes, vilem ean reddunt: quátumvis alios fubfannantes,& fe folgs naturam confuetudinémq; tutariiactantes.* vbioportet,& conftituunt oratio nem:fed avertit atque abducit appetitionibus,con-$ fe&tationibus,& incitationibus ad fuum quodque.
4 Confüerudo autem diale&tice fiquidem fit tranqui
Stoicorum Pbbyfica.de
mundo.
la& ferena, nihil boni aut fani percipit fru&us: fed velvti auditus morbofus vanis fonis oppleta, egre
audit atque obfcure. De qua fi videbitur aliás nouo!O fa&o1nitio loquemur. Nunc Phyficam corum do&rinam, non minüs quàm que de finibus eft communes notiones turbantem, per prima& precipua capita decurrétes examinabimus. Io vniuerfum qui
dem abfurdum eft& contrarium voticiis, effe ali. SM quod quod non fit,& cffe res quz non fint res. Sed omnium abfardifsimü eft quod de Vniuerfo dicüt.
» Inane enim infinitum foris mundo circumponétes, neque corpus Vniuerfum, neq; corporis expers dicunt. Sequiturergo id non Eus effe:cüm Ensid fo- 26 lum iplis fit quod eft corpus. Cüm veró Entis fit apere& affici, Vniuerfum n6 Ens fit: fequitur ipfum nihil a&urum, nihil paffurum. Quin&in loco non erit. Nam corpus eft quod locum occupat: Vniuerfum corpus nó eft. Et quia folum id manet,quodlo*$| cum occupat:non manebit Vniuerfum, quia locum non occupat. Immó neque primó mouebitur:nam quod mouetur, loco ad hocopus habet,& fpacio fubiedto.Porró quod mouetut,aut fe ipfum mouet, autab alio adficitur. Quod ipfum à fe cietur,mo- 30 menta quedam habet ratione grauitatis aut leuitatis.at grauitas& leuitas aut refpe&tus funt aut facul tates aut omnino differétie corporis. Vniuerfum no eft corpus. ergo neceffe eft ipfum neque grau? eife, neq; leue neq; ex fc principii motus habere. Atqui ne ab alio quidé mouebitur.nihil eft enim aliud.Ita-|
que necefsitas eO adigit eos vt dicant neq; manere Vniver

ADVERSVS STOICOS.«$63
N'niuerfum,neque moueri. Deniq; cüm ipforum de fententia Vuiuerfum nó fit corpus, ccelum autem, terra, animalia, plant, lapides fint corpora: eius quod nó eft corpus partes erünt corpora,& nó En5 tis partcs Entia:& quod graue nó eft, terminis vteYo
n
tur grauibus, leuibus quod nóleue. cüm nefomnia quidem fingi pofsint magis communibus adver(ntia noticiis. Porró nihil tam evidens, támq; cá comi munibus coniunctum eft noticiis,quá quod animatum nó eft,inanim&:& quod inanimü non eft,snima tum effe. Tamen hanc quoq; evertunt ipfi evidentiam, Vniuerfum fatentes neq; animatü effe neq; inanimum, Preter hec,imperfectum nemo cenfet vniuerfum effe, cai nulla pars defit. Illi Voiuerfum negant elle perfe&um.quod enim perfe&á fit, id dcfinitum effe: Vniuerfum ob infinitatem non definiri; Eft ergo ipfis autoribus aliquid neq; perfe&um neque imperfe&um. Quin etiá neq; pars erit Vniuerfum,cüm nihil fit eo maius: neque totum.hoc enim
20 przdicariaiunt de ordinato: Vnoiuerfum obinfinita
m
$5
ter neq; definiri& inordinatum effe.Proinde neq; Vniuerfi caufa aliqua eft,cüm nihil extraVniuerfum fit:& neq; aliorum, neque fui ipfius caufa nominari Vniuerfum poteft. quippe vt agát, natura eius non fert: agendo autem caufà intelligitur." Agé ounc,fi
interrogent cá&i homines quídnam fit Nihilum,& Nibil;
quomodo eius notione: percipiant: nónne refpon debunthoc Nihil effe, quod neq; caufa eft, neq; cau fam habet, neq; totü eft, neq; pars,neq; perfectum neq; imperfettum,neq; animatum neque nó animatum,ueq; corporeum neq; incorporeum?hoc,& nó aliud quippiam definient effe Nihil. Quando itaq; ta quz reliquiomnes Nihilo»foli Stoici Vniuerfo tribuüt: nimirü apparet eos idem facere Vniuerfum cum Nihilo. Nihil ergo iam oportet appellare tempus, predicatum,effatum, connexum, complexuri: quibus ij maxime omnium philofophorum vtütur, Nnn ij

De diis.
Sophocl. Anti.
Odyf.f, 46.
$64. PLVTARCHI
Entiaautem effe negant. At enim id quod verum fit, n6 cfle aut ex(tare, fed percipi& efle comprehenfibile,ac fide dignum quod fubftantiam Entis nó par ticipat, quomodo no eft quovis abfurdo abfurdius? Sed ne hac videantur ad difquifitionem potiüs logicá pertinere, veniamus ad ea,que magis funt philofophiz naturalis. Quoniam ergo Principium lupiternediumy tfl,cun&als ab ipfo,
ficvt ipfi tradunt: maximé oportebat eos notionibus de diis, fi quid turbulentü aut vagum in iis inelfet,remedium adhibere,&in melius dirigere atq; emendare: aut fi hoc nequirent,in medio relinquere, ita vt quifq; legibus adftri&us deiis fentiebat, aut confuetudinem fequebatur,fentire concedétes. j,
Non nunc exim, neq; beri funt. ifla. prodita:
Semper ualuere nec quando initrint liquet. Illi veró tanquam ipfis à Laribus orfi mouere quietas res,& à maioribus traditas opiniones convellere, nullam fermé notionem integrá& incorruptam: reliquerunt. Quis enim,iis demtis, homo eft natus aut viuit, qui non interitus expertem ac fempiternum exiftimet deum? quid in communibus notionibus de diis vna voce magis decátatur quà ifthec:
tlic felices capiunt fua gaudia diui 153
Acternim.— item, "erreftresiy bomines, e* diui morte carentes.& tlli morborum uaciistriftisqy fenettee
Rudes laborum, freta. Acberontis fonova cuitauerunt.— 39
Ac fieri fané poteft, vt incidat aliquis in homines barbaros& feros, qui Deum effe nullum putent: deum effe qui exiltimet, fed eundem non fecurum jnteritus, non zterpnum, inventus eft ne vnus quidem homo. Certé qui athei appellantur quód nega 35
rent effe deos Theodorus, Diagoras,Hippo:nó aufi funt dicere deum effe interitui obnoxiü fed non credi|

ADVERSVS STOICOS. 4
crediderunt aliquid effe ab interitu immune: ac talem naturam aliquam effe poffe negantes, noticiam de deo reliquerunt in medio. Chryfippus vero& Cleanthes, cüm impleuiffent(vt(ic dicam) fuis
$ didis coelum, terras, acrem, mare diis: nullum horum ab interitu liberiaut fempiternum ftatuerunt. folo[oue excepto, in quem reliquos omnes confümi putát:vt lam is perdat, quod nihilo eft quàm perire melius.eft enim imbecillitas vt pereun
10 doinalium tranfirejita interitu aliorum in fetranfeuntium nutriri atque feruari.Hec vero non,vt alia ipforum abfurda,ex fententiis& decretis eoruni fequuntur,aut ratiocinando colliguntur: fed ipfi magna cum vociferatione in libris de diis, providenJ5 tia fato,ac natura exprefse omnes deos natos cffe& interituros vi ignis autumant: conflatiles opinione ipforum,ac fi cerei effent vel ftannei.Enimveró tam eft contra communes notiones, deü effe mortalem, quàm hominem immortalem:immó nó video quod
20 fit futurum dei& hominis difcrimen, i deus quoq; animal ratione preditum& interitui obnoxium eft. Sienim argutum illud fcitámque obiiciant, mortalem effe hominem, deum non mortalem,fed interitui deftinatum: vide quid impetrent. aut immorta25 lem fimul&interitui obnoxium dicent deum, aut neque mortalem neque immortalem.quibus abfurdiora& magisà communibus notionibus aliena fin gere nemo alius etiam dedita in. hoc opera poffet. Alius inquam: nam illi indi&um intentatümque
30 eorum quz abfurdifsima funt nihil reliquerunt. Ad hec Cleanthes pro conflagratione mundi propugnans tradit, quód Sol Lunam& reliquas ftellas omnes ipfi fimiles fit reda&turus,& infe tranfmutaturus. Equidem fi ftell, càm dij fint, opis aliquid
35 ad conflagrationem conferunt Soli, itàque füaum ipfarum ad interitü:perridiculum fuerit nos eis pro falute noftra vota facere,& feruatores hominum Nnn ij
Stellz.

366 PLVTARCHI
putare, quibus à natura hoc infit vt fuum interitum Ipfie accelerent. At enim impenfifsim? adver"fus Epicurum ipfi contendunt, I0, I0, Proh Proh vo ciferantes: quód is przfumptionem de deolabefa&et providentia tollenda.non enim immortalem 5$
modó,& beatum, fed& hominum ftudioíum, curámqué eorum gerentem& commodantem przfumi intelligique deum. quod quidem eft verum. Verüm fi przfumtionem de diis tollunt, qui providentiam non relinquunt: quid agunt, qui deos quidem providere pro nobis dicunt, negant autem commodare nobis: nequelargitores bonorum eos, fed iadifferentium faciunt? fcilicet virtutem non dantes, fed opes, fanitatem, prolem, aliáqueid ge€
nus: quorum nihil vtile, commodum, optabile, rg
aut conducibile fit. An potiüsnon illi notionem de diis anricipatam tellunt: fed hi deos contumeliofe fubísnnant, frugum, matrimonij,medicinz,di uinatjonis aliquos procuratores deos dum fingüt,
cum faaitas, proles, vbertas, bona non fint, fed in- 29
diferencia,& invrilia adipifcentibus, Tertioloco id de diis dictant notiones communes, Nulla eos alia re magis ab hominibus differre, quàm beatitate& virtute. Ati Chryfippum fequimur, ne hoc
quidem iis reftabit. Aitenim virtute Iouem Dio.?$
ninon przftare,& equaliter commodatum Ioui ac Dioni fuiffe alteri ab altero, cüm fapientes effent, & alter in alterius motum incidiffet, hoc enim effe
bonum illud, quod& à diis ad hodines,&ab hominibus fapientib. ad deos pervenit, nullum aliud. 39
Porró virtute diis non inferiorem hominem, fclicitate quoque non cedere iis: neque mipüs beatum efle Ioue Seruatore eum, qui ob morbos& cruciatus corporis infortunatus, alioqui fapiens, feipfum interficiat. Atqui is nufquam gentium eft, neq; erit: innumera autem hominum millia extremam infclicitatem tolerantium in Iouis funt imperio& ciuitate,
5j

io]
y
[1o]
Aj
39
35
ADVERSVS STOICOS.$67 tate,quam optime ad miniftrari par eft. Quid autem mapis poteft communi fenfui contrarium cogitari, quàm Ioue optime gubernante, quantum res ipfe ferunt nos quantum omnino fieri poteft effe miferrimos. Sin, quod nefas di&u eft, Tupiter nolit feruator effe& auerruncator atquein ma-* lis opitulator, nihilque eorum facere qua pulcro: iphes appellationes pollicentur:nihil poteft iis que unt adiici malis nequead numerum neque ad molem, quando ipfi dicunt omnes homines in fumma viuere miferia, neq; vitio incrementum, neq; infeli citate augmentum admittente. Neque tamen hoc eft grauifsimum, Sed cüm Menander pro theatro dixerit, - Summum boc malorum bumanovum eft primovdium:
nimis bona illi egré ferunt: quód hocfit cótra com* munem fententiam, Ipfi Deum qui bonus eftmalo- Deuwan ma rum caufam ftatuüt. Non enim(aiunt) malum ex fe lors caufa. potuit edere materia omnis expers qualitatis,& quidquid habet differétiarum,à mouente eam& informáte in fe recipiens. vt neceffe fit malum, fiquidem nullam habeat caufam;à nó Ente proficifci:(in
à mouéte eft principio ortum, à deo productum effc.Verüm Stoici,fi arbitrantur Iouem non imperare fuis partibus,neq; fecüdum rationem vti quavis earugvcontra noticias communes loquütur,& fingüt auimal cuius multa membra voluntatis imperiü fub terfugiant,peculiaribus vtentia efficacitatibus& aCionibus,ad quasà toto nó incitentur, neque motus principium ab eo habeant. Equidem nullum ani mal ita malé eft compactü, vt ipfo nolente gradian-* tur pedes, loquatur lingua,feriant cornua. quorum p«ti pleraqueneceffe eft Deum, i partes ipfius cüàm fitt vitiofi homines,iniuffu eius mentiuntur, impoftzras exercent,furantur,cedes perpetrát.Sin,quod Chryfippo placet, ne minima quidem particula fe€ts habet quàm iuxta Iouis voluntatem: fed animaNnn iij

$68 PLVTARCHI
tum quodvis ea natura eft, vt fichabeat& moueatur,vt Iupiter mouet,impellitq;: Hec iam priore uox eft flapitiofior. "Tolerabilius enim erat infinitas partes dicere Ioui ob eius imbecillitatem vi faCctaagere multa impro-5 bécontraipfius naturam& voluntatem: quàm nul-|— lam effelibidinem, nullumfcelus,quod nonlIouiau|— tori imputandum effet.IJam mundum, ciuitatem,ciues ftellas,atque fi vis etiam tribules& magiftratus, nimirum etiam Solem confulem, Luciferum proto- 1o rem àut prafe&tü effe ciuitatis, haudfcioanaliquis| ab uis inepté dici demonftrans, pofsit alia etiam ab* furdiora proferre de natura ab iis dicta. Nónnecon trà communem noticiam eft, femen maius& gran-| dius effe eo, quod exipfo nafcitur? Naturáquidem I5. videmus omnibus animalibus, plantis,ac gud De/emige, bus ftirpibus exigua, parca,& vix confpectui obvia ' ortus magnorum initia tribuiffe.an non enim 6 grano tritici fpicam, exacino folo vitem,€ nucleo aut glande quz auim fubterfugerit,tanquam 6 fcintilla o? exigua incendens procreation&,germen rubi,quercus, palmz, aut picez procerifsimum edere folet? Vndeetiam dicunt femen é magna mole paulatim in paruam difperfum quia fit nominari: naturam, quód quafi inflatio fit quedam diffufióque ab ca apertarum& diffolutarum rationum ac numerorü. Sed Stoici rurfus ignem aiunt femen mundi cfÍe,& poft conflagrationem vbi femen mutauerit mundum é minore corpore& mole naturam haben tem copiofam,& inanis fpacium apprxhendentem 39 incremento fuoimmenfum: rurfümque mundo nato magnitudinem recedere,& collabi, fubfidente in ortu Ínque fe contra&ta materia? Audire licet ipfos,& multa fcripta eorum legere,cüm Academicis altercantium ac vociferantium,ab his omnes res 35 confundi indifcreta ifta fimilitudine, duabus fub-| flanüis vnam qualitatem ineffe contendentibus.—. Equi x
t»
5
*

ADVERSVS STOICOS;4
Equidem nemo eft hominum qui hoc nó intelligat, contráque exiftimet mirum effe& à ratione alien, fi neque palumbes palumbi,neque apisapi,neq; tritico triticum,neq; ficui forme ficus vniuerfo in tem 3 poreita fimilis fieri potuerit, vt difcerni nequeat. Hac veró plané contra fenfum cómunem funt, que Stoici dicunt& fingunt, in vna fubftantia duas feor fim qualitates ex(ftere, eandémq; fubftantiam,qua vnam hab eat peculiariter, fuperveniéte altera reci(0 pere& feruare eque ambas.nam fi duo aut tres etiá, quatuor& quinque erunt,& quotquot tribuere voles vni fubftantiz, dico autem non in diuerfis partibus, fed omnes equaliter in tota fubftantia: infinite erunt. Dicit ergo Chryfippus Iouem homini fimilem effe& mundum,animz providentiam. Ergo cüm conflagrabit mundus, Iouem(folum quippe de omnib. diis expertem interitus)receffurum ad Providentiam,ibíque ambos in etheris fubftantia perpetuó futuros. Sednosiam diis dimifsis,comprecatihos vt communem Stoicis fenfum,mentémque cum aliis confentientem largiátur: videamus de eo
lementisquz fit eorum fententia. Contra noticias Corporum communes eft,corpus corporis effelocü,& corpus penetratio.
per corpus penetrare, vbineutruminfe inane conti A neat, fed plenum in plenum fubeat, recipiatürque ab co quod intercapedinem infeaut fpacium recipiendi ob continuitatem babeatnullum.— Illi vero non vnum in vnum,aut duo, tria,vel decem contrudéte:, fed omnia mundi in minimas diffe&i fruftula o in vnum quodcunque fors obtulerit coniicientes particulas minimógq; à fenfili aientes quodvis etiam maximum obviam factum receptum iri,audacter no uum decretum condunt, idque(vt aliàs folent crebró)probant fumtis iis, quz adverfus cómunes pugnan: notiones. Satim veró neceffe habent móftrofa multa& infolentia fue difputationi adfcifcere,dü Corporatota totis comifceri aiunt.de quibus etiam Nun wv

$70 PLVTARCHI hoc eft,tria effe quatuor:quod alij ponuntexeoplü eorum quz ne cogitando quidem concip: pofsint, At Stoicis vfu venit, vt cüm vnus vini cyathus duobusaquz cyathis permifcetur, fi nó deficietfedex-—. wquabit,(vt volunt)extendatur,& vnus duo fiat ex- 33 &quatione commixtionis. Quando enim vnus ma-| net,& duobus pariter extenditur, duplümq; quat vtin temperatione ac diffufione duorum menfuram impleat:fit vteadem fittriumac quatuor menfura. | trió,quia duobus vnus admixtus eft: quatuor, quia IO Mixti, duobus permixtus vnus, duorum quantitaté equat. Hoc tam fcitum accidit iis, dá corpora corporibus immittunt,& cóprzhenfionem eorum faciunt qualis intelligi non poteft.Neceffe eft enim dum mifcédo invicem fubeunt,non continere alterum, alterü contineri,neg; alterum recipere,alterum ineffe: fic enim non contemperatio,fed contadus fuperficie-— rum erit,altera intró fubeüte;altera foris ambiente: 3 l reliquis partibus finceris& mixtionis expertibus. vnum autem dilatis,fed necefsitate exfiftente. Sicvt 20— poftulant in permixtionibus invicémifcerique mi-—— fcenturidémquefimulquiainfit, continern& quia—| recipiat,continerealterum,& vtrunque peralterü— mixtione ifta tranfire, neutrum poffeeffefincerum:—— nullámq; partem alterutrius manere integram ,fed 2$. omnes natura alterius impleri contendunt.Huc iam illud infcholis tritum Arcefilai crus advenit,cü rifu abfurdis Stoicorum infultans,Nam(i tota totis permifcentur,quid obftat quin crure amputato, putrefa&o,& in mareabiecto cümque eo diffu(ione per- 309 mixto,non Antigoni modo clafsis,vraiebatArcefi-— laus,per crus nauiget,fed etiam Xerxis c2. cc naués,cum Grecis ccc triremibusin crure naualem pugnam obeaat.Non enini deficiet progreffus,neq; definetin maiori vfquam minus diffundi. aliàs fine 35 . habebit mixtio, extremümque cruris mare contingens defperata mixtione non tranfibit in totum. i veró
*

ADVERSVS STOICOS.$71 veró totum ctus toti mari permifcetur, nónne mehercle crus locum navalis proelij Grecis prebebit? Verüm huic putredine opus eft et mutationc.Si aüt cyathus vnus,vel gutta vnica hincin Aegaum inciderit aut Creticum mare, per totum mifcebitur Oceanum ac Atlanticum mare: non fummam attingens fuperficiem, fed v(quequaque per profundum 1inlongum latámque diffufa?! Atque hzc Chryfipus admittit ftatim in primo phyficarum queftionü ius nihil inquiens impedire, quo minus vna vini fülla cá toto permifceatur mari. Ac neid miremur, (( permixtione eam in totum ait pertenturam mundá. .. quibus quid abfurdius pofsit videri,nefcio.TIam hoc quoque contra communem eft fenfum, neque extre
, gj mum in natura effe corpus,neque primum,neque vl .. tümum vllum in quod definat magnitudo corporis: |. fedfemperfumto corpore vltrà d dari, rémque fic inimmenfum& infinitum protrahi. Nam neque maiorem,neque minorem liccbit aliam alia quanti20 tatem cogitare,fi partibus in infinitum progredi vtrinque contingit: atque fic inequalitatis tollitur natura,nam vbi hzc confideratur, alterum extremis partibus deficit,alterum excedir.Sublata inzqualitate, fequitur inzquabilitatem quoque& afperita25 tem corporü nullam effe, Eft enim inzquabilitas vnius fuperficiei adverfus feipfam inzqualitas, afperitas inequabilitati adiunGtam habet duricic. quorum nihil relinquunt, qui nullum corpus exrremo finiunt,fed omnia multitudine partium in infinitum
30 producunt. At enim qui non eft evidens hominem€ pluribus quàm digitum, mundum quàm hominem conflare partibus.hoc quidem fciunt& intelligunt o8s,nifi fi Stoici fiant: Stoici fa&i,cótra dicunt atq; fentiunt nó effe plures hominis quàm digiti, mádi
gs quàm hominis partes. Nam ad infinitum[e&tio eorum redigit corpora. infinitorumautem nullü plus
eft aut minus altero neq; fe multitudine invicé exIo
Infinitum.
*

$72 PLVTARCHI
cedát,aut definent partes refidui fecari& ex fe mul titudinem prebere. Quomodofe ex his evoluunt perplexitatibus* artificiosé admodü& ftrénuc.Dicit enim Chryfippus, interrogatos nosan ex parti-; bus cóftemus,& quot illé fint,quibus& quot€ partibus conflatz,diftin&ione vfuros: vt ponamus grá diores,? capito fcilicet, thorace,& cruribusnos dicentes conftare. hoc enim effe omne id de quo tam folicité quxritur. Si veró interrogationes ad extre mas vfq; partes deducantur,nihil(inquit)tale eft opinandum,fed dicendum neque é quibufdam, neq; ex tot vel tot,neque€ finitis,neq; ex infinitis eas có pa&as portionibus. Ac videor mihi ipfius hc verbis expofuiffe: vt perfpicias quomodo communes defenderit noticias: iubens nos intelligere corporum vnumquodq; neq; ex quibus, neque ex quotquot,neque ex infinitis,neque 6 finitis conftare par tibus. Nam fi vt inter bonum& malum medio loco eft indifferensjita etiam finito infinitóq; aliquid intervenit: hoc quale effet docédo foluéda erat queflio. Sinvtnon xquale ftatim inzquale,& non interiturum interitus expersjita non finitum etiam illico infinitum effe intelligimus: perinde eft, ni fallor, corpus dicere compofitum neq; ex finitis neq;!5 ex infinitis,atqueratiocinationem affirmare cóftru&am effe neque à veris neque€ falfis fumtionibus: neque* His iuuenili quadam temeritate hec adiicit, Pyramide e triangulis conftante, latera iuxta 1 commilfuram inclinantia inzqualia, non excedere| tamen,quatenus vnum alio maius fit.Sic ille noticilec» ime. astuetur. Sienim eft aliquid maius& non fuperat,] quale an erit& minus quod non deficiat. erit ergo inzquale medium. quod neque fuperet neque excedatur: hoc eft, erit zquale non equale,maius non maius,minus non mi T nus. Porró autem vide quomodo occurrerit Demo crito,phyficé& prudéter quarenti,fic conus ad bafin plano fecetur,quid iudicandum fit de fegmentorum
Inter equa

ADVERSVS STOICOS.:72
rum fuperficicbus, equalécfne fiant an inzquales? enim fint inequales, conum reddent inzquabilem, multas pactum graduum in morem incifuras& afpe ritates.(in equales, erunt fegmenta zqualia,videbi$ türquecono evenire quod eft Sylindri nempe exequalibus,non inzqualibus conftitui circulis, quod eft abfurdifsimum. Hac vtargueret Democritum ignorationis, fuperficies ait neque equales fieri neque inzquales,fed corpora inzqualia, quia fuperfi10 cies eorum neq; equales fint,neque inzquales. Equidem legem hanc ponere, fuperficies fi non fint zquales, corpora quoq; effe inzqualiajhominis eft |. mirandá fibifcribendi quidquid in mentem venerit |. fumentis licentiam. Contrà enim ratio& evidentia Nj. docent,inzqualium corporum incquales effe fuperficiesymaiorémq; maioris: nifi debeat exceffum quo minoré fuperat carentem fuperficie habere. Nam fi | nonexceduntur minorum fuperficies à majoribus, fed hzc prius deficiunt: erit corporis termino finiti 20 pars abfque termino& infinita. Si enim dicat quod coadusíic* Quasenim metuit coni incifuras, eas fcilicet non fuperficierum fed corporum efficiet inzqualitas. Ridiculum itaq; fuperficiebus ademtá inzquabilitatem relinquere;in ipfis corporibus mó ftratam. Sedfiin eo quod pofitum fuit maneamus, quid magis repugnat cómunibus notionibus,quàm talia fingere?Quippe fi ponamus fuperficiem fuperficiei neq; equalem effe neq; inzqualem: magnitudinem quoq; magnitudini,numero numerum dice3? mus neque zqualem effe neq;inzqualem. cüm quidem quod neutrum& inter hec medium fit, dicere autcogitare non pofsimus.— Ad hac fi fuperficies funt neq; equales neq; inequales, quid obftat quin circulos quoq; neq;£quales neq;, inequales ftatua * mus:ac proinde etiá eorü diametros,tü angulos,tri angulos,parallelográma,parallelepipeda, corpora? Nam filongitudines funt invicem neq; zquales ne

$74 PLVTARCHT ^.*queinequales: erunt etiam pondera,i&us corpor, Qui ergo audent invehi in eos, qui Communitates introducunt,& quedá indiuidua& pugnantia,que neq; moueantar neque quiefcant ponunt? cüm ipfi huiufmodi pronunciata falfa effe dicant, Quz non$ funt equalia inter fe,funt inequalia:&, Hec nó funt equalia inter fe,funt ergo ingqualia. Quoniam veró diat Chryfippus elle quippiam maius quod tamennon excedat minorem quatitatem, quzri baud iniuria poteft, an invicem applicata ea quadrent. nà rd fi quadrant, quomodo alterum altero erit maius? fi non quadrent, qui non oportebit alterum excedere alterum fuperari: quia neutrum eft,& non cógruet. cum maiore,aut etiam congruer maius effe alterum. Necelfe enim eft in tales difficultates devolui eos r5 : ui communibus non ftant notionibus. Iam his adDeconta-: a3; gw £u. verfatur illud, Nihil à quoquam tangi. neque minüs hoc,Corpora fe invicem,fed nihilo tangere. Id autem neceffe habent admittereij, qui non relinquüt minimas cotporis partes: fed(i quid eius quod vi- 20 x detur tangere priüs fumunt,& nunquam illud vltefiüs producendo finem fieri. Quodergo maximéij—— indiuiduorum corporum patronisobiuciunt, hoc— x cft: quod neq; totorum contactum, fed permixtio- 3 nem facit.illud autem fieri non poteft, cüm indiui- 2$ dua nullas habeant partes. At quomodo non ipfiin hocipfum incidunt, nullam extremam aut primani partem relinquétes, dum tangi tota corporaà totis extremitate aliqua,ron parte aiunt? Extremitas verÓ corpus non eft. Ergo corpus incorporeo tanget 3Ó corpus: rarfümque non tanget interveniente intet ipfàincorporeo. Si tanget, aget quoque aliquid,& patieturincorporeo corpus. eftenim ea corporum natura,vt contactu invicé agant ac patiantur.Quod fi tactum corpus incorporéo habet, contactum quo;, ue habebit,& commixtionem,& coalitionem.Rur us enim in coalitionibus& commixtionibus, aut màa

ADVERSVS STOICOS. p;
ihànebunt aut non manebüt extremitates corporü, fed peribunt:quorum vtrunq; contra notionem eft. Interitus nimirum& ortus incorporeorum neipfi quidem concedunt. Commixtio& coalitio corpo$ rum fuis contentorum extremitatibus fieri nequit, nam terminus definit& conftituit corporis naturá: X commixtio nifi partium iuxta partes appofitionem €o nomine intelligas,tota confundit ea quz mifcen tur.ficvt hi dicunt, interitus extremitatum in mixIO tioue ponendi funtjin difsidio ortus. Hzc veró ne| mo facil? animo conceperit. Enimveró quo corporainvicem tanguntur, eodem etiam premuntur, col liduntur,& conteruntur invicem.$ Hocautem ab incorporeo fieri non poteft, neque cogitandum eft. ; Sed hoc eft,quo nos Cogüt fic intelligere. Si globus planum inpun&o tangit,vtiq; puncto etiam voluetur per planum.& fi minio inducta fit fuperficies,mi |
niatam in fuperficie plana imprimet lineam: fi candens,vret planü. ceterum incorporeo colorari aut io Vri corpus,eft contra communem fenfum. Quod(i - eryftallinam aut figlinam fphzram imaginemur ab alto in planum lapideum deferri: abfurdü dictu eft eam non confractum iri, i&u in folidum& durum impactam: abfuürdius autem, confringi eam extrey mitate€ pun&o incorporco incidentem, Igitur vn diq; eorum de incorporeis& corporibus przfumptiones turbantur,aut potiüs tolluntur, cüm multa ijs annedant impofsibilia. Contrarium eft communinoticiz Tempus effe futurum,& prateritum De tempore prafens tempus non effe: fed quod modó& nuper fuit, id fubliftere: quód nunc eft, prorfus nihil effc. Atqui Stoicis accidit vt ic ftatuanr, dum minimí tempus negant, neq; Nuncindiuiduü effe concedunt:fed quidquid vt prafens fumere aliquis putet fe& intelligere, eius partem prateritam,partem - futuram effe dicunt: nullamQ: fubfiftere aut maneT€ particulam pre'fentis, quando cüm adeffe dicitur, altera pars eius in prateritum, altera in futu

g6 5 QUPLNVITAR CHI
rum diftribuitur. Ergo de duobus alterum fit: vtaut pofito tempus fuifle& tempus fore,negeinus effc tempus: aut tempus prefens fit, cuius parsiam inftitecit;pars inftitura fit.dicamüfque eius quodià eft aliud forejaliud iam elapíum effe.& Nanc, diuidiin prius ac pofterius: vt Nunc fit quod nondum eft,& quod nonadhuc eft.nó enim eft nuncid quod prateriit,& nondum eft nunc id, quod futurum fit. * diuidentibusdicereipfis,quód&*—&lominis altera pars praterito anno, altero appetente.& eorum quz fimul funt,alterum prius, alterum polte rius. Nihilo enim tolerabiliores funt eorum labores,confundentium ifthzc, Nondum,iamnunc, non amplius,nunc,nonnunc. Reliqui omnes homines Modó& Paulo póft, vt diuerfas à Nunc temporis partes,quarum alteram Nunc fequatur,alteram pre cedat,ftatuunt;atque intelligunt. Archedemus veró principium quoddam& fymbolam elapfi imminentífque effe Nunc illud ftatuens: imprudens, vt apparet, vniuerfum tempus fuftulit. Quippefi nunc non eft tempus, fed terminus temporis: omnis autem portio temporis talis eft,quale ipfum Nunc:videtur vniuerfum tempus nullam habiturum partem, fed omnino in terminos fymbolas,ac momenta dif-| folutum iri. At Chryfippus aruficiofiorem cupienszg-— diuifionem inftituere, inlibro deInani,&aliis qui-—| bufdam, preteritum& futurum tempus non fubti-—— tiffe, fed fubfiftere aic, folum pretens fubüflere: in tertio,quarto,& quinto de partibus idem profentis temporis ait alteram partem prateritam effe, aliam 39| futuram. Jtafit,vt tempus fubfiftens diuidatinnon^ fubfiftentes partes: nihílg; ei quodfubfiftit, atque— adeó tempori, relinquat fubfiftens. fiquidem pre-—— fentis nulla eft pars nii futurum& praeteritum. Ergo tempus ita confiderant ij, vt qui aquam ample&ti 3 volunt,quanto magis premuat,tanto magis fubterlabentem. Quz auté ad a&tiones& motus perünet,—— talia
€
D
[]

ADVERSVS STOICOS, 577
talia funt, vt omnibus modis evidétiam cófundant,
(0 Nam necefse eft,(i Nuncin preteritum& futurum
diui ditur,id quod mouetur nuac;partim motum effe, partim motum iri:terminum vero& principium
motus fublatum effe,nihil; primó,nihil vltimo fa,€um dici poffe, ac proinde tempore fic in aGiones
diftributo,nihil in his fore primü aut vltimum.Etenim ficvt prafentis téporis parté prateritam, parté
futurá dicüt:fic eius quod agitur parté actá cffe, pat
|. téactüiri dicetur. Quando ergo ceperunt,quando Buientur hec,Prandere,fcribere,ambulare: fi quicü que prandet, pranfus iam partim eft, partim prádebit:& omnis ambulans,partim ambulauir, partim ambulabit? Illud omnium quz dici poffunt eft gra! uifsimum,quod fiis qui viuit,vixit etiam& viuet,vi |J taneq;initium habet neq;finem. Sed quilibet no(0 Fftrüm, vtapparet& natus eft nullo viuendi fado i| Ritio,& morietur viuere non de(inens. Nam f nulla | ,",&ft pars vltima, fed viuenti femperaliquid in futurü reftat: nunquam falfum hoc erit, Viuet Socrates, quandiu verá erit, Viuit Socrates.Falfum itaq; femper erit hoc, Mortuus eft Socrates. Proinde fi hoc,* Viuet Socrates, verum erit per infinitas temporis ^25 Partes: in nulla temporis parte verum erit hoc, Mortuuseft Socrates. At enim quis eritactionum finis? quando definet agi aliquid, fi quoties veré dicitur aliquid agi, toties ctiam verum eft a&um iri? Mentietur nimirum qui dicet Platonem o fcribendi& differendi finem facturum:( de differé te nunquam falsó dicitur fore vt differat,& fcriprurum effe de fcribente.Przterea aüt eius quod fit nul la pars erit,quz non iam aut fueritaut futura fit,hoc cft aut przterita aut ventura. Ceterüm prateritorü & futurorum nulla eft fenfio. proinde nibil omnino 35 fentietur. Quod enim praeteriit aut futurü e(t, neq; videtur, neq; alio vllo percipitur fenfu. qvod prafens eft, itidem videri nó poteft, cüm fit diuifur in Ooo
€

$78 PLVTARCHI
prateritum& S PRIM ipfi grauiter accufant Epicurum, violaríq; ab eo communes aiunt nó ticias, quód zqualem corporibus motum tribuat, nullámq; altero celerius haberi finat. Atqui multo hoceft peius, longiáfq;à communibus recedit no-.$ ticiis,nullam rem alterius tnotum poffe affequi: Non fi tarda celer teftudinis impete furniito Adrafti fe etur equus uefligia.— vteft in Infinitum. proverbio.Eft autem necefle hoc fieri,cüm res pro- 4g moueanturjntervalla autem,per quz mouentur, in infinitum fecari de Stoicorum opinione pofsint.Nà fi foló iugero teftudo equü antecedat:qui hoc in infinita fecát, ambo autem animalia ratione prioris& pofterioris mouent, nunquam celerrimü ad tardifsi| mum perducent: femper tardiore aliquod adden- 5 te fuo progreffui intervallo, cüm fpacia fint in infini tum diuifa.lam é patera aliqua aut calice fi effundaturaqua,nunquam omné cffufum iri,quomodo non x adverfatur communi fenfui, aut qui non eft confe-| quens eorum qug ipfi dicunt? Nam motum in prio-^ rà orum quzin infinitum fecantur,nemo intellige re poteft cófummari: fed femper aliqua reftabit pars vt omnis effüfio,omnis lapfus,& fluxus humoris,mo. tus folidi, cafus grauis maneat imperfectus.Multa a: lia eorü abfurda praetermitto: ca tantüm attingens, De incremé que funt contra communes noticias.Difputauo de 7e. incremcuto antiquacfl, quam etiam ab Epicharmo tractatam Chrylippusait. Cüm autem Academici—| putent obfcuritatum explicatus non admodumfía-—. ciles aut in promtu effe fitas: multis eos incufat, vt io quicommunesnoticias petimant* non modó. contra notiones tuentur,fed porró etiáfenfum per^—| vertunt.— Oratio enim fimplex eft,&affumtiones concedunt ipfi, Subftantias omnes fingulares fluere& ferri, vel quod ex ipfis aliquid emittant,vel ali- 35 cunde ad ventátia recipiant.quibus veró fit accefsio
& decefsio numeris aut multitudinibus, eadem non maneh. 2$ 3

ADVERSVS STOICOS. y,
tnanere, fed alia fieri accefsionibus dictis fubftantia inutanre. Neq; veró ture,fed vihocconfüetudinem obtinuiffe, vt mutationes iftz incrementa& decre menta dicerentur: cüm debuerint potiüs ortus& interitus appellari, quia de ftatuin alià expellunt na turá.augeri& minui,adfectiones corporis effe fub. filtentis& permanencis.His hunc feré in modum di €&is ac pofitis,quid poftulant patroni evidentiz ifti, & norme communium fententiarum? Vnumquéq; noftrüm duplicem effe,& geminum. non quo paco poete Molionidas finxerunt quibufdá partibus có» cretos,quibufdam diuulíos. Sed duo habere quemvis corpora,non colore,non figura, nó pondereaut y, loco differentia.quz cüm nemo hominum anté cófpexerit,illi primi hanc compofitionem, duplicitatem,& ambiguiraté perfpexerüt.Scilicet vnumquéque noftrüm duo effe fübie&ta: quorum alterum fit fubftantia,alterum*. alterámq; in perpetuo fit flu xu& motujincrementi ueememique expers,& omnino nunquá fuifimile manens. alterum maneat; augeatur, decreícat,omniáq; contraria priori patiatur,cognatum,concinnatum,& confufum: néq; difcrimen illad vllo fenfu poffe percipi.Sané Lynceus ille dicitur vifa per faxum& quercum penetratfe.& quidam in fpecula Siciliz fedés numerauit€ arthaginienfium naues é portu enauigantes, diei noétifq; curfu inde diftantes.Callicrates& Myrmecides fabricati dicuntur effe currus,qui ala mufc tegerentur,& in fefamo infculpfiffe vcrfus Homericos. Hác autem ia nobis diverfitatem& difcrimen hoc nemo aperuit:neque fen(imus nos duplices effe, vna parte femper fluentes, altera iidé ab ortu ad mortt víque manentes. Simpliciüs ego loquor,cüm ipfi quatuor faciant fabie&a fingulorum, aut potius vnumquenque noftiüm quatuor ftatuant effe, Sufficiunt duo ad abfurditatem monftrandam. Quando enim Pen. theum audientes in tragedia dicentem,
Ooo ij
Homo due plici corpos
re,
*

—— m EE
go W" PLVTARCHI
Epp. Egomeduosuidereiam Soles puto»: Bacch, Duplícesd Ebebas,— non videre,fed vifu aberrare dicimus eum emota mente: curnon vale dicamus iftis,qui non vrbem aliquam,fed omnes ho mines,animalia, arbores, vafa, inftrumenta duplicát atque gemina ponunt? vt qui non intelligere nos, fed delirare cogant. Atque hoc quidem loco fortaffe venia dari eis poteft, diuerfas fübie&orum naturas fingentibus: cum nulla alia appareat machina, qua(id quod vnicé contendunt)feruare& tueri! poísintincrementa. Qua veró caufa motijaut quas alias à fe pofitas fententias exornantes, in anima fabricentur corporum differétias atque ideas tantüm non innumeras, non facilé quifquam dixerit: ni hocres eft, quód communes& receptas fententias i$— migrare iubétes, aut potiüs plane abolentes& perdentes,alias introducunt peregrinas& alienas. Per 1
[o
enim abfurdum eft,quód virtutes, vitia, artes,me: morias omnes, vifa,affeCtiones,incitationes,et affen Habif!^^ iones cüm faciant corpora: nullibi locumiis ftatu- 20 S entes, in corde vnicum nsrelinquuntmeatum pun-—| &i magnitudine, eoque contrudunt animi princi-—— pem partem, tot circum ventam corporibus, quorum magnus numerus€os etiamfubterfugit,quiex-— a vnum ab altero fe difcernere poffe putauerunt. E Non modó autem corpora his adícribere, fed facere etiam animalia ratione prodita: tantümque examenanimalium non amicum,neque manfuetum,fed turbam fua malicia actionibus relu&antem& Confuetudini x Illiveró non virtutes modó& vitiaJ9 aiunt effe animalia: neq; motus animi tantüm, puta iramjinvidentiam,zgritudinem gaudium quod de aliorum percipitur miferia,comprzhenfiones, imaginationess, ignorationes: neque etiam artes duntaxat,vt cerdonum,& fabrorum xrariorum: fed vltrahzc,etiam ipfas actiones corpora& animalia faciüt.ambulationem puta,altationem,fuppofitioné, :; com;

ADVERSVS STOICOS.;&
compellationem, convicium.Horum cófequens cft, rifum quoq; animal effe,& fletum: ac proinde tuffim etiam, fternutationem, gemitum, fputi& muci narium eie&ionem,& alia id genus fatis nota. Neq;
$ eft quod ratiocinatione paulatim progrediente perexigua huc adduci fe indigné ferant.cüm meminiffc debeant Chryfippum in primo naturalium quzftionübac vfum indu&ione: Nónne nox corpus eft? vefperaautem,diluculum,& medium nodis corpoIo ranon funtiDies autem corpus eft,ergo& Kalendz corpus funt,& Nonz,& Idus,& Prid.Kalend.& cor pus eft etiam menfis,& zítas,& autumnus,& annus? Ceterüm ifta quidem illi contra cómunes contendunt preceptiones.Hzc veró iam prater fuas ipfo5 rum fententias, quód calidifsimum frigore circum|. fufo,&tenuifsimarum quod fit partium condenfa| tionegigniaffirmant.Nimirum enim anima calidiffima eft,& tenuifsimarum partium. Hanc tamen illi circumfufo frigore,& denfatione corporis,fpiritum
29 velvti quadá ferri induratione coactam aiunt de naturali animalem fieri. Quin& Solem aiunt f2&á effe animatum,cüm humor eius in igné intellectu predi tum mutaretur, Tempeftiuum veró eft Solem cogitare circumdata refrigeratione natum. Xenopha35 n5 quidem narrante quodá vidiffe fe anguillas que in calida viuerent aqua: ergo, refpondit, eas in frigidaelixabimus. Stoicis veró hoc confequens eft, Si circumfufo frigore calorem generant,& conden|. fationeleuitatem: vtvicifsim frigida calore,& graigo uitatem laxatione efficiant. Siquidem proportionis aliquam volent habere rationem* notiones: fubftantiam& ortum nónne cómunib.contrarium notionibus ponunt? Noticia enim,quzdam eft imaginatio.Imaginatio impreísio forma in anima: animz g natura,exhalatio:quam in formá redigi& effingioperofum eft ob raritatem: vt aüt receptam cóferuet informationem fieri nequit.Nam ortus& nutriméOoo uj
*
* De anima,

$82 PLVTARCHI
tum eius cum fit exhumido,fubve&ionem.habet 8 confumtionem continentem.& exhalationis cum aere commercium,femper nouam facit exhalatione, quz fuo de ftatu decedat& mutetur à cavale per
quem materia extrinfecus fubit, rurfümq; exit.Faci-;
liàs enim aliquis imaginetur fluxum habentis que, figuras,Formas& fpecies conferuantis ac perferentis: quàm fpiritum qui perexhalationes& humores elatus,alio continenter extrinfecus, có; alieno fpi
& ritu córemperetur, Verüm Stoiciadeo fefe pfi non audiunt: vt cum noticias definiant effe aliquas reconditas incelligentias: memorias autem conftates "quafdam& habitus fimiles amprefsiones: fcientias etiam peuitus defigant, vc omnis erroris& mutatio nis fecuras:hifce pro fundaméto deinde& fede fub. fternantlubricam,difsipabilem,fempérque in motu verfantem& fluentem naturá.Iam elementi& principtj notió apud omnes feré homines hzceft infita: fimplex id effe, Gncerum,compofitionis expers. N6 cnim id principium eft aut elementum, quod mixtü eft: fed ea,ex quibus mixtum conftat. At veró illi deum,quem principium ftatuunt, corpus aiunt effe mente preditum, mentémq; in materia verfantem: non fimplicem eum, neq; purum, fed exalio& per aliud effe pronunciantes.Mareria quidem ipfa per fe rationis expers& qualitatis, fimplicitatem habet,& principio congruentem naturam. Deus aüt,fiquidé non caret corpore& materia, huius tanquam priücipij eft particeps, Ná(i materia& ratio idem funt: haud re&é materiam rationis vacuam dixerunt.fi di verfa funt,vtrorumq; iam deus quafi difpenfatorerit,& non fimplex res, fed compofita:vt qui ad intel ligentiam corpus e materia adíciuerit. Quatuor autem illa-corpora,terram,aquam,aerem,& ignem pri ma nominantes elementa, nefcio quomodo partim pura& fimplicia, partim compofita& mixta faciüt.
Elementa."Terram enim norunt& aquam neq; fefe neque alia j à contineDeus Stoicorimi.
n
20.
2
3$

ADVERSVS STOICOS.
.«ontinere, fed communicationeaerez& ignez facultatis vnitatem conferuare. aerem veró& ignem cüm fefe ob robur fuum continere,tum reliquis etià permixta,vim eis, permanfionem,& fubfiftentiá cóferre. Quomodo igiturterra aut aqua elementum | fit:fü neque fimplex,neque primum,neq; feipfo fretum aliquid eft,fed femper aliquo indiget externo à quo fubftantia eius contineaturatque conferuetur. Nam ne fuübflantie quidem nobis reliquerunt: fed 1o multum habet turbarum& obícuritatis id quod de . terratradunt,*— alicuiusipfaperíe. Atquomodo aere opus habet ipfam compingente,& continé te,li perfeeft* Non iam terra per feeritaut aqua. fed aer materiam hoc modo cogens& denfans terrà 15 cfüicit, alio modo diffoluens& emolliens,aquam. Neutrum itaque horum eft elementum, cüm(it aliud,quod ambobus fubftantiam& ortum prebuit. Porro autem fübftantiam aiunt& materiam qualita tibus fubfiftere,atq;(ic fere definiunt: rurfum qua/.26litates ita etiá corpora faciunt. Hac veró valdé funt |. conturbata. Nam fi peculiarem fubftantiam habent qualitates, ob quam corpora dicuntur& funt: pon indigenr alia fubftantia,cüm habeantfuam. Siveró hocillis tantüm fubfiftit commune,quod fubftantia 2$ ipfi& materiam appellant: liquet corporum eas fieri participes,non effe corpora. quod autem fubfiflit & infe recipit, neceffe eft diferreab iis que recipit & que fubfiftir.Tlli veró dimidium vidét. Materiam enim qualitatis expertem dicunt: qualitates pocró [S9 materie expertes dicere nolunt, At qui poteft corpus ibíq; qualitate facere, qui qualitates(ine corpo ribu: non intelligit.Quz enim ratio corpus cum omni qualitate cóne&it, non patitur intellectum cor pus»llü Gne qualitate attingere.Aut igitur qualitaté in:orporeà negans etiam materiam qualitatis expertem effe inficiari videtur: aut alterum ab altero Ícceinens,vtraq; invicé feparat.Quàm vero nónulli Ooo iij
5

$84. PLVTARCHI DE
eorum prztexunt rationem, materiam qualitatis va cuam dici,non quód omni fit fpoliata qualitate, fed quia omnibus praedita qualitatibusmaximé cómuni fenfui repugnat. Nemo quippe id qualitatis exfors intelligit,quod nullius qualitatis non fit parti- 5 ceps: neq; ab affe&ione immune id,quod ea eft natura vt omnia pati pofsit: neq; immobile, quod omnibus modis mouetur. Illud aüt folutum non eft, etiam fi femper cum qualitate intelligatur materia; aliam eam intelligi,& differentem à qualitate. 10 »**
PLvTARCHI DegenioSocratis,Liber..
RcnrpAmvs. Picoris cuiufdam, Caphifia,verba recordor,que 1s de fpectantibus pi&as tabulas pronun ciauit neq; inepte,& cum quadam 10 | fimilitudine. Aiebat enim rudes |& artis ignaros fpetatores fimiles effe eorum, qui magnam fimul turbam falutant:ftitos autem& artificjjftudiofos eo-— rum,qui fingulatim obvios compellarent,illos nimi?5 rum non exa&é in artificum operainfpicere,fed informatá quandam eorum concipere imaginem: hos iudicio partes operis perluftrantes,nihil infpectatü, nihil non obferuatum relinquere eorum que vel be ne vel malà fa&a funt. Exiftimo autem de feriis etiá3O a&ionibus ignauis fufficere eam cognitioné,fi fummam rei exitümque audiant. qui veró liberali& rerum pulcrarum ftudiofo animo ad virtutem tanquam magnam artem fpe&andam fa&us eft, eum magis delectari fingulis examinandis: quód fentiat 35 in eventis multa Fortunz effe éum virtute commu* nia: caufas autem eorum, virtutífq; per fingulas rei ue TIN gerende
Hiflorie co gnitio,

SOCRATIS GENIO. 58s
gerenda partes certamina, prudentémquein periculis audaciam libenter animadvertat. Dehorum fpectatorum numero nos quoque effe exiftimás,rogo totamab initio rem vt gefta, qui fermones ha$ biti* fieri* praefente. nam huius auditionis gra tiane Thebas quidem proficifci grauarer: nifi iam nunc Athenienfib.videreriufto ampliüs Bocotis tu dere. C A» n. Oportebat fanc, Archidamejin tuam gratiam,qui rem geftam tanto ftudio cupis cogno1o icere, me etiam pofthabito(vtait Pindarus) negoCio hucad parrandum venire, nunc cüm legationis caufà adim, ociámq; fuppeditet dum refponfum à populo accipimus: fi relu&er, inciuiliterq; megeram adverfus tam zequanimum& amicum auditoP5 rem, videar mihi antiquum illud& iam elangueÍcens crimen,quo Boeotis exprobratur quód ad col loquendum difficiles fe prebeát,renouare.* apud* Socratem veftrum.nos auté cum duobus facris pro perantes fic apparuimus. Sed vide an iis qui vnà ad20 funt, audire tantas res orationéfq; fit tempeftiuum, nó enim breuis erit narratio, cü tu orationes quoq; babitasei velis inferi. Am c gu. Ignoras 0 Caphifia iftos.& quidem digni funt noticia, bonis nati pa rentibus,& nobis familiaritate iun&tis. Hic efl Ly?5 fithades Thrafybuli fobrinus. ifte Timotheus Cononis F.hi Foul filij:ceteri omnes de noftro funt fodalicio:vt fcias theatrum tibi benevolum&auditioni aptá effe paratum. C 4 p n. Bene narras. Sed quódnam narrandi iftas res opportunum fumemus
3? initium? Ax c n. Nos, Caphifia,feré nouimus quis Thebarum fuerit ftatus ante exfulum redit. Nam quomodo Archias& Leontides Pheebide Sparta- Thebanaris no cum perfuafiffent vt Cadmiam(arx ea Thebarum reríé ffatws eft.) pacis tempore& fcederis occuparet, alios ci- Pelopide&«
35 uium eiecerint, alios metu reprefferint, ipfi fummá'^/*
. Ferumper vim& iniufté gerentes: nouimus, vt qui
h«c Melonem& Pelopidam priuato exceperimus , Ooo v

RRGDUNUAD RURAL
486 PLVTARCHI DE
hofpitio,& quandiu hi exfulauerunt adfidué vnà verfati(imus: porró vt Lacedzmonij Phoebidá mul tauerint propter occupatam Cadmiam,& à ducendoad Olypthum exercitu abftinuerint, Lyfanoridáque in eius locum cum duobus aliis miffo arcem maiori tenuerint przfidio: audiuimus. Refciuimus etiam Iímeniam ftatim poft fa&á de ipfo iudicium morte non optima füblatum: Gorgida hzc exfulibus hucomnia perlitteras nunciante. Itaque tibi reftat narratio dereditu amicorum, vtque tyrannos 10 opprefferint. CA P n. Enimveró iis ipfis diebus, Archidame, omnes confpirationis focij folebamus in domo Simmiz convenire, qui é vulnere quodam jn crus accepto convalefcebat, ac de rebus heceffaris colloqui: palàm autem difputationibus& phi 15 lofophando tempus terere: fepenumeró, vt fufpicioneres vacaret, vnà perducentes Archiam& Leontidam,non admodum alienos ab huiufmodi exer citatione. Nam Simmias longum tempus peregrinatus& apud exteros vagatus paulo anté redierat 20 "Thebas, plenus omnis generis fabularum& narrationum barbaricarum.Itaque Archias,vbi erat ocio fus, libenter eum audiebat, inter adolefcentes adfidens: malebátque nos litteras tra&are,quam obferuare ipfius adiones. Ea veró die, qua conftitutum 25 erat vt tenebris ingruentibus exfules clàm ad moenia adeffent: quidam huc venit miffus à Pherenico, nemini inter nos( demto Charone) notus, is nunciat,exfulum xr1 etatereliquis minores cum canibus apud Citheronem venari, fub vefperam huc 30 venturos, féque miffum vt hoc przdiceret, ac quis domum prabiturus effet venientibus cognofceret, in qua occultarentur, vt ea indicata ftatim eó fe pof fent recipere ipfi.Hofitantibus nobis,& deliberantibusipfe Charon domum fe prebiturum promifit. 35 Atque is quidem nuncius ftatim ad exfules redire properabat. Meaautem manum"Theocritus cin vehe

Io
SOCRATIS GENIO. 8
Vehementiüs premens,& Charonem intuens pretereuntem: Hic,aiebar,philofophus pon eft Caphifia,neq; infüitutus fingulariter& accuraté vt frater tuus Epaminondas:vides tamen vt natura per leges ad honeftatem ducente, vltró maximum pro patria fubit periculum. Epaminondas autem, quife omnibus Bcrotis ad virtutem rectiàs inftructum putat, fegnis eft,animid; remifsi* tátum, qua meliorem ei occafionem ad hoc nato& parato, recte fic vífurus. Tum ego, Alacerrimé,inquam,Theocrite:nos, quod decreuimus, agamus. Epaminondas auté non perfuadés nobis preftare hácactioné omittere, qua ipfius eft fententia:haud iniuria refragatur, ad focie
.taté eor ad quz faQus nó eft,neq; ea probar, voca
D
20
2$
39
35
tus. Nà neq; medicü fine ferro& 1igne promittétem
fe morbo medicaturü modefté feceris fiad(ecádum
& vrendumadigas:* igitur&is* nimirum,neque perciues* incertum, fed& ciuili fanguineac cedibus vrbem liberare volentibus, focium fe facinoris prebere Epaminondas recufat,& quoniá plerofque non pertrahit in fuam fententiam, nóíque banc viam ingrefsi fumus: vult vt ipfum cadis purum atque innocentem finamus fuis intentum effe
occaftonibus, cum iuflicia vtilitatem confectaturum.Non enim rem fuis fe cótenturam finibus Dherenicum quidem fortafsis& Pelopidam in fontes maxime& malos impetum fa&uros; Eumolpidam autem& Samiadam, homines ardentifsimz irz, & audaces, no&urnam adeptos licentiam, gladios non anté depofituros, quàm totam vrbem caedibus impleuerint,& multos pra&cipuos viros interfecerint.Hzec me cum Theocrito colloquéte inaudiens Anaxidorus,poné enim*& Lyfanoridam Spartanum à Cadmia velvti eódem pergétes,quó nos con tendebamus. Itaque greffum inhibuimus. Archias autem Theocritum ad fe vocans,& ad Lyfanoridam feorfim adducens, diu oollocutus eft, pauluEpaminon $ fntétia
de patria lg
beranda,

$88 PLVTARCHI DE
lum à via cum declinaffent iuxta Amphium:ita vt anxie nos vereremur, ne ad eos fufpicio aliqua aut indicium effet delatum, de quo Theocritü percun&arentur. Interim Phyllidas, quem nofti,Archidame, polemarchi magiftratum tum gerenti Archie$' fcribam fuiffe, qui exfules venturos nórat,& confpirationis erat focius, me manu more fuo apprzhenfum,cüm palam gymnafía& vrbem di&eriis impetiuiffet,procul ab aliis abdu&ü interrogat de exfulibus, an ad diem di&ü praftó effent futuri. cám- Io que ego ita effe refpondiffem, Re&cergo, inquit, ego conviuium inftitui hodie, Archiam invitaturus,& inter pocula facilem captuiis exhibiturus. Optime, inquam ego, mi Phyllida:& operam da, vt vel omnes, vt plerofque hoftium in vnum co- gg as. Id veró,aiebat:illejnon facile ,adeóque impoffibile fa&u eft. nam Archias fperans tunc quandam nobilem matronam ad ipfum venturam, non vult Leontidam intereffe. itaque bifariam nobis fecundum domos fünt noftri diuidendi.Archia enim 29 fimul& Leontida opprefsis,puto reliquosautfuga fefubdu&uros,aut domi quiete contenturos, ac be ne fecum agi exiftimaturos, fi fecuris effe concedatur. Íta,inquam ego,agemus.Sed quid hoc rei eft, de quo cum Theocrito colloquuntur?. Non plané2$ noui,ait. audiui auté figna& vaticinia finiftra Spars tx obtigiffe.** Phidolaus Haliartius occurrés:pau
lulumjinquit,exfpe&are vos hec iubet Simmias.intercedit enim opera Leontidz pro Amphitheo, vt mortis füpplicium ei decretum in exfulium mute- 30 tur petens. Tum"Theocritus: Tempeftiué,inquit,&
Alonene fe velvti dedita opera.volebam enim fcire qenam inpolum.
venta,& omnino que facies Alcmenz fepulcri apud
vos aperti effet: fiquidem tu quoqj interfuifti, cüm
Agefilaus eà mifit, qui reliquias Spartam transfer- 35 x rent. Interfui veró,inquit ille:& valde indignans ac
quiritans adverfus ciues ab iis intus relictus fum. ; Inven

SOCRATIS. GENIO-$$
Inventa eft igitur corporis armilla erea non magna, & duz amphorz figlinz, terram continentes intus« iam prz vetuftate in faxum concretam* monument* rabulazrea, litteras continens permul5 tas,&admirandas, vtpote vetuflifsimas. agnofci enim non potuerunt, quanquam abluto zre exftarent: fed forma peculiaris fuit& barbarica, Aegyptiis maximé fimilis. itaque etiam Agefilaus exempla earum regi Aegyptio mifit, rogans vt facerdoIO tibus exhiberet, i forté ij poffent intelligere. Verüm de his forté Simmias aliquid nobis poteft indicare, qui ob philofophiam frequenterifto tempere facerdotes convenir. Haliartij vero magnam il
am fterilitatem& paludis exvndationem nonforJY; tuitó putantaccidiffe: fed ira numinis adverfum ipfos, quód effodi fepulcrum pafsi effent. Et Theocritus paululum moratus: Videturjinquit,ipfis quo que Lacedemoniis fuccenfuiffe genius, quod often ta monftrant, de quibus modó nobifcum fermones
?0 contulit Lyfanoridas.& is nunc proficifcitur Haliartum, rurfum terra ingefta fepulcrum obruturus, ac parétaturus Alcmene& Aleo iuffu oraculi cuiufdam: cüm quidem nefciat quis ille fit Aleus. reverfus autem quzret Dirces fepulcrum, Thebanis igno
$$ tum, exceptis qui magifterium equitum gefferunt.
nam magiftratu eo decedens fucceflorem folus eó noGu adducens id oftendit:ibià: facrificiis quibufdam fineigne fatis, quorum veftigia confundüt& abolent, per tenebras difceduntatqueà fe invicem 30 feparantur.Egoautem* quidéó Phidolac» pro bé eos inventuros exiftimans. Exfulant enim pleri que eorum qui magiftri equitum fuerunt, fecüdum leges ,immó omnes, Gorgida demto& Platone: quos non conabuntur interrogare, metuipforum.
35 Qui veró nunc prefei funt in Cadmia haftam&
figillum ad fe recipiunt,nefcientes vel vnde« Hec cà dixiffet Theocritus,Leontidas cum amicis exiit,

Tyranni.
f96 PLVTARCHI DÉ
Nos autem ingrefsi Sinmiam convenimus, ob iri- fe&am( vt videbatur) rem folicitum admodum ac
m ceftum/inle&o fedentem. Oculos enim cóiciens in omues nos, Dij boni,aiebat, quàm feri& barbari funt mores ifti? Ergo non preclarifsime Thales ille de prifcus, càm longo poft tempored peregrinatione domum rediiffet, amicis interrogantibus quid maximé rarum vidiffet, refpondit, Senem tyrannum? Nam etiam is, ad quem nulla priuatim imutia perve nit, ipfam imporrunitstem& afperitatem tyrauni- IO dis egré ferens, inimicus fitiniuftarum& nulli iuri fe fiftentium dominationum. Sed hzc fortaffe dus cure erunt. Hofpes veró, Caphifia,qui ad vosvenit,noftífne quis fit? Nefcio,aiebam,de quo loquaze. Tum ille:Leontidas,inquit, vifum dicit apud Ly 5 fidis monurmientürn à no&e furgentern hominé, coinitatus multitudine& apparatu fplendidum, qui in thoro ibi pernodtaffet: nam inventos fuiffe humi firatos le&os 6 vitice& myrica factos,igneorü quo que facrificiorü reliquias,& liba lactis.emq; man? 26 ex obviis quafiuiffe, an Polymnis filios domi effet inventurs, Quis veró, dicebam, ille hofpes fuerit? nam ex iis quz tu refers, non vulgarem aliquem,fed eximium fuiffe apparet. Non ita cft, inquit Phidolaus. Sed iftum nos vbi venerit excipiemus. Nunc 25 autem ó Simmia, de quibus reccns dubitatio nobis incidit, fi quid habes non vulgare; id nobis aperi. traditum eft enim Aegyptios facerdotes litteras intcllexiffe tabulz eius, quá nobis abftulit Agefilaus, càm fepulcrum Alcmene diruiffet. Hec Simmias 39 flatim rein memoriam revocata, Tabulam, inquit, iftam non boui. Sed Agetoridas Spartanus multis cum litteris Mephin venit ad Chonuphin prophe tam, cüm ibi tunc vnà philofopharemur ego, Plato; & Ellopio Peparethius. miferat autem Agetoridam 3$ Agelaus,petens à Chonuphi vt fi quid fcriptorum intelligeret, ftatim hoc intefpretatum ad fe remitteret.
I

SOCRATIS GENIO. jg
téret.Ergo Chonuphis cüm per triduum feorfim de antiquis libris omnis generis litterarum formas col legiflet, refcripfit ad regem, nobifque indicauic,his litteris fignificari, Mufis Grecos debere certamen;
5 cdere.effe autem litterarum formas eius grámatice, Pbrlofopbja quam Proteo regnante Hercules Amphitruonis F, Ja. didicerit.& moneri Grecos his litteris à deo, ac iis precipi, vtarmis pofitis pacatam quietámq; vitam ducant,€ philofophicé concertantes de iure, eru.
9 dité& cum ratione inter felites tranfigant. Nos& tum Chonuphis fententiam probauimus:& magis etiam cüm nobis ex Aegypto avectis,& circa Cariam nauigantibus occurrerunt Delij quidam, qui à Platone, vtpote rerum geometricarum perito,flaD gitarent oraculi explicationem, quod infolens ipfis deus edidiffet. Erat autem oraculi hac féntétia:Dehis& aliis Grecis calamitatum finem fore prefentium, fi aram quz in Delo erat cubica, duplicarent. Cuius cim fententiam affequi non poffent,& in al20 taris ftru&ura ridiculé eis hoc eveniffet vt pro duplaara,ignoratione proportionis quadruplam exci tarent: Platonis opem in hac difficultate explicandaimplorauerunt. Ille veró Aegypti] iftius recorda tus,Ludi à Deo Graecos dixit, qui eruditionem ne. 75 gligerent,eorámque infultari infcitiz, mandaríque -— Vtferió geometriz operam darent. non enim leuiter aut fepniter in traCandis lincis perfpicacis ingé ni) opus effc, datis duabus lineis,alias duas que cor tinente proportione inter has intercedant inveni39 re. que quidem vnica fit cubi duplicandi ratio, ex zquo omnibus eius auctis diméfionibus. rem iis ab Eudoxo Cnidio,aut Helicone Cyziceno cófedum in. Neque veró deum hancáre duplicationem re quirere aut defiderare:fed vniuerfis pracipere Gra
- 35 cis vt bellis& miferiis ea comitantibus vitatis,Mufis ffe dedant, ac litterarum& do&rinz vfu feda. tis animi turbulentis znotibus;innoxié& vriliter
Duglatia cubi.

ro anec tapete
$92 PLVTARCHI DE
inter fe converfentur. Adhuc loquente Simmia,pater nofter Polymnis ingreditur,& iuxta eum adfidens: Epaminondas,inquit, te& hosomnes rogat, vt nifi grauius aliquid Vect negocium, hacipfum exfpetetis.vult enim vobis hofpitem oftendere,vi-$ rum przclarum,& przclaro honeftóque propofito huc profectum. Is eft vnus de Italicis Pythagoreis, venítque vt Lyfidi feni ad fepulcrum parentet,quibufdam fomniis,vt ait,ac fpectris motus manifeftis. adfert autem fecum magnam vim auri,paratifsimüf. 10 que eft nobis quantumvis recufantibus períoluere putrimenta à nobis feni prebita,& paupertatem no firam, minime id nobis petentibus, fubleuare. Mirum, aiebat Simmias,hominem narras, dignümque philofophia. fed quid caufz cft, quód non re&ià ad nos accedit?Eum,inquit pater,quia ad fepulerá Lyfidis nodem exegit(vt puto)Epaminondas ad lfme nüm duxit,ibi fe abluturum: poftea ad vos venient. Antequam veró vos conveniret, ad fepulcrum perno&auit.ftatuit enim reliquias corporis fecü in Italiam afportare, nifi no&u genius aliquà adverfaretur. His dictis pater cüm conticuiffec, Galaxidorus: Dij boni, inquit, quàm difficile eft hominem inyenire faftus vacuum& fuperftitionis.Alij enim inviti superslitio ob imperitiá aut imbecillitatem hifce affe&ibus ca- 25 crfailu. piuntur: alij vt diis cari& fingulares videantur, diuinitatem quandam fuis actionibus affingunt, fomnia fpe&tra,aliáqueid genus ab ipfis excogitata amlificandi gratia adponentes. Quod quidem ciuilibus uiris,& quibus neceffe eft vitam fuam adver- 30 fus contumacem& diffolutá turbam iaftituere,for-: zaffe nó eft invtile:vtfuperftitione quali frzno mul titudinem compefcant,& ad vtilia torqueant. Philofophiam autem nó modó dedecet hic pretextus, fed& profefsioni ipfius repugnat. quz pollicita fe 5g oftenfuram rationibus omnis bone& yulisacionis
principia ad deum referri: velvti lpernens rationes fuas,
$
n
o

SOCRATIS GENIO, 4
fuas,& demonftrationem qua excellit contumelia afficiens, ad oracula fe conferat,ac fomnia, quz fzpenumero deterrimo cuique non viliora offerátur , quàm przftantifsimis. Itaque Socrates vefter, Sim. $ mia,videtur mihi philofophie convenientiorem do &rinz habitum indutus fuiffe, fimplex& fiementorum expers difputandi genus vtliberale& maxime amicum veritati amplexus: faftám q; velvti fumum quendam à philofophia in fophiftas difsipans. Hac 30"Theocritus interpellans,Quid;inquit, Galaxidore? an tibi quoq; fidem fecit Melitus» Socratem diuina contemfíiffc? hoc enim crimen ei apud Athenienfes impegit. Nequaquá,aiebat Galaxidorus, diuina.Sed cum accepiflet philofophiam fpectris, fabulis,& fu?$ perftitione obfitam à Pythagora& Empedocle,& admodum bacchantem: fobriam redegit veritatem, fobriáq; ratione in rebus eá intelligere docuit. Sint ifthac, inquit Theocritus. Geniü vero Socratis, mi homo,an pro fabula habebimus?Mihi quidem,(icvt ?9 Homerus Vlifsi Mineruá in omnibus&rumnis facit profentem auxilio effe,ita videtur genius Socrati vi fum quoddam vitz quod anteiret ab initio ftatim adiunxiffe:quod vifum przcedens Socratem,lucem rebus obfcuris inferret& humana ratione non penetrabilib. ficvt& fepe genius ipfum allocutus eft, diuino quodam inftin&u propofita animi eius dirigens. Horum pleraque& precipua? Simmia licet, aliifque Socratis fociis cognofcere. Me autem prefente, cüm ad Euthyphronem vatem irem, iam So. 39 crates, vt meminifti Simmia, fuperné apud Symbolum& Andocidis domum ambulabat,fimul& interrogans,& per iocum exagitans Euthyphronem. fabitó autem fübfiftens» reliquífg; etiam vt arent perfaadens, diu fané commoratus,deinde có verfus 3) per vicum arcas fabricantiü abiit:& focios qui przcefferant revocauit, indicans fe à genio monitum vt
cü ipfo conPpp,
2
A
hac diverteret. Ac pleriq; quidem vnà
Ody.v,300.
Genius$a. cratis.

p4 PLYTARCHI DE
verterunt fe,inter quos& ipfe fui Eutyphroni adhe rens, Quidam autem adolefcentuli rectà procedentes, nimirti vt Socratis genium redarguerent, Charillum tibicinem fibi adiunxerüt, qui& ipfe mecum Athenas ad Cebetem venerat. Cüm autem ambula'tent per vicum fculptorum iuxta curias iudiciarias, turba iis fuum occurrit coeno oppletarum, quz ob inultitudinem fefe trudentes, càm decedendi fpacium hominibus non effet,alios impetu fuo proftra uerunt,alios commaculauerunt.Venit etiam Charil lus domum crura& veftes luto plenus. vt cum rifu peu Socratis mentionem facere libuerit, nufquam omipem relinquentis,nufquam negligentis.Et Ga laxidorus:Putas veró, aiebat, Theocrite Socratis ge nium peculiarem aliquam& eximiam habuiffe vim, non particulam aliquá communis Necefsitatis eum experientia exploratam habuiffe, vnde in rebus obfcuris& conie&u grauibus rationis momentafecerit? Vtenim vnica drachma pro fe lancem trutint non commouet, adieda autem equali ponderi ad fe totum inclinat.ita omen;aliüdveid genus 6gnum leuiufculum non percellit animum grauem aut ad agendum incitat:fed cüm animus cogitationib. diverfé trahitur, alteri parti accedens squalitate fublata dubitationem dirimit, mouétque& impellit, Sub hecpater: Enimveró, inquit, Galaxidore ipfe Terpfionem audiui Megaricum dicentem, genium Steruutatio Socratis fuiffefternutationem cüm ipfius,tum aliorum. alio quidem fternutante à dextra fiue ante fiue poft ipfum, folitum fe fuiffe ad agendum conferre: finà finiftra fieret, ceffafle.de ipfius fternutationibus quz fieret auro aliquid, confirmaffe eius ropofitum: quz inter agendum, inhibuiffe. Sed pro mihi mirum videtur,fi fternutatione vtens,non ab hac ,fedà genio fe iuberi aut prohiberi fociis diD]
9
$
t
$
30
xit. Faftus enim, amice inanis hoc& arrogantiz fue rit, non veritatis& fimplicitatis: quibus veré maguum

SOCRATIS. GENIO. 9$
num hunc virum& multis preftantiorem fuiffear t tramur:à voce externa aut Íternutatione fortuita turbatum a&iones deferere,& inftitutum omitte- x
re.Socratis autem videnturin omnireincitationes Socrati; f adagendum fuiffe graues ac vehementes, vtpoteà witas.
redo& folido iudicio profe&z. Nam fponte fua in paupertate totam vitam exigere, cüm effent qui optima cum gratia& voluptate dare opes cuperent: deindeà philofophando non defiftere, tot obiedis Jo impedimentis:denique falute ipfi& fuga opera ami corum commodé parta, nullis precibus fleái, neq; morti concedere, fed ad eam obeundá hilari conftantíque ratione pergere: hac non funt hominis qui ominibus aut fternutationibus de fententia fua M dimoueretur: fed quià maiore quodam przfidio& principio ad virtutem duceretur.Audio etiam Sicilienfem Athenienfium cladem eum quibufdam ami corum predixiffe.Et ante ifta Pyrilampes Antiphon tis F. in fuga apud Delium à nobis captus, pilo vul *O neratus, cüm ex iis qui foederis feriundi gratia Athenis venerant audiuiffet Socratem cum Alcibiade& Pachete per Retiftam defcendiffe ac domum evaliffe: multis feipfum incufauit, multis amicos fuos quofdam& manipulares,qui cum!ipfo prz25 ter Paroetem fugientes à noftris equitibus occi— fierant, quód Socratis genio non obtemperantes alia quàm ipfe ducebat viaà proelio profedti effent; Hzc Simmiam quoque audiuiffe puto. Sepe,inquit Simmias, audiui, ac€ multis. nam ex illa re 39 Socratis genij famanon leuiter Athenis increbuit; Cur ergo, aiebat Phidolaus, 6 Simmia Galaxidorum finamus iocofé tantum diuinationis opus in fternutationes& omina deiicere,quibus vulgó etiam in rebus leuibus ludentes vtuntur? nam vbi pe35 ricula grauiora,& maiores incidunt actiones, turi Euripideum illud fit: Non intey arma quifquam bec nugari uolet.
Ppp ij
Lu

$96 PLVIARCHI DE Ego quidem,inquit Galaxidorus,Simmiam Phidolae, quid is ex ipfo auditum Socrate hac derenar rare vult, vobiícum audire paratus fum. quz veró funt abste& Polymni dicta, nullo negocio vefelluntur. Vt enim in medicina pulfus,aut puftula par- 5 uz res, non paruz rei figna funt:& gubernatori fonitus maritimz auis ,aut difcurfus rar nubeculz ventum przmonftrant& máris afperiorem exagitationem:fic animz diuinatrici fternutatio aut omen, res perfe non magna* accidentis. Nam nul-!9 liarti hoc negle&ui eft,€ paruis magna,& paucis multa bi i Sané fi quis litterarum ignarus videret numero paucas& forma ineleganu litteras, neque crederet hominem grammaticum ex his relegere poffe magna prifcorum bella, vrbium pri-!$ mordia, acta& eventa regum, iurarétque potius iftam memoriter hzc recitare quàm iftis contenta litteris enunciare: fuauiter, amice,tibiimperitiam hominis ridere vtique fübiret. At vide fis, ne eodem modo nos fingulorum que ad diuinandum faciunt vim ignorantes qua ad futurum ea przfcien dum códucunt:ftulté fuccenfeamus fi cordatus homo ex hisaliquid de re abdita pronunciet:ídque adeó dicens non fternutationem aut vocem, fed ge
nium fibi effe agendi ducem. Iam enim ad te,Poly- 25
mni,me converto,mirantem cur Socrates,qui vnus vacuitate faftus& fimplicitate maxime comem red didit philofophiam, fignü id non fternutationis aut ominis,fed tragicé admodum genij nomine affecerit.Ego autem mirarer contrà fi Socratis,homo dif 3 (ferendi& verba redté vfurpandi callidifsimus nor à genio, fedà fternutatione fe moneri dixifet: perinde ac fi quis à iaculo fe vulneratum dicat,non iaculo ab eo qui id coniecit: aut pondus à libra explo
ratum dicat, non ab appendente per libram. Non 3$|
enjm inftrumento opus imputari debet,fed ei cuius
eft inrumentü,ac qui eo vtitur.Signum vero eft ex inftru10

SA
Io
LO
20
2j
SOCRATIS GENIO:|.
spftrumentorum numero, eóq; is vtitur qui aliquid fignificat. Sed, vt dixiaudiamus fi quid habet Simmias.rem enim is nouit abfolutiüs. Et Theocritus, Priüs ,inquit, videamus qui fint qui intrant: atque adeó videtur hofpitem illum Epaminondas adducere. Ergo ad ianuam refpicientes,precedere vidimus Epaminondam, cümque eo amicos Ifmenodorum,Bacchylidam, Meliffum tibicinem:fequi hofpi, tem,fpecie neutiquam illiberali, fed qui vultu manfuetudinem ingenij comitatémq; pre fe ferret, honefto veftitu. Is cm iuxtaSimmiam, frater poné me, reliqui vt cuique locus obveniret confediífent: fa&o filentio fratrem meum Simmias compellans: Agedum Epaminonda, inquit, quem, quomodo,& cuium debemus hofpitem hunc falutare?is enim receptus compellationis& noticie contrahende mos eft. Tum fic refponditEpaminondas: Theanor, ó Simmia, hic vocatur, genere Crotoniata, vnus de ibi philofophantibus, magnam Pythagorz gloriam haud dedecorans.nam& nunclongü iter huc profe €&us eft ex Italia, vc pulcris factis pulcras fententias confirmaret.Ibi hofpes fermonem excipiens: Ergo tu,inquit, Epaminonda pulcerrimum factum impedis. Nam fi pulcrum eft amicis benefacere: non eft turpe ab amicis beneficium accipere. Gratia enim non minis accipiente quàm dante opus habct, ab vtrifq; perficiturad pulcritudinem. Qui veró non accipit, tanquam pilam re&eobiectam dedecorat,| decidentem fruftra. Quis autem fcopus eft, quem tangere fitiucundius,aut aberrare moleftius, quàm
| fi quis virum beneficio dignum demereri cupit? fed
hoc intereft,quod qui à fcopo aberrat, ipfe culpam fufünet: hec qui recufat beneficium,iniuriam facit gratiz có quà tédit pervenire nequeuntis. Tibi qui dem caufas expofui,propter quas huc nauigaui.voloautem etiá his eas narrarejiífque adverfum te vti iudicibus. Poftquá fodalicia Pythagoricorum, per Ppp 1j

Pytbaporei Ulis.
; quibus vobis grani omnino ab amicis& familiarií98 PLVTARCHI DE
feditiones ex vrbibus eiee fuerunt,& fuperftitiz bus Metaponti confeffum agentibus quadam in domo,ignem Cyclonij circumpofuerunt, om néfq; ibi interfecerunt, Philolao& Lyfide demtis, qui iuuenes robore& agilitate freti flammas evaferunt:$ Philolaus quidem in Lucanos aafugit,eóq; incolumis pervenit,& aliis fefe adiüxit amicis,qui iam rur fum coibant, Cycloniófq; viribus fuperabant. Lyfis autem quorfum abiiffet longo tempore ignora-| tum fuit:donec Gorgias Leontinus&Greciainlta.10.— liam nauigio revertens, Arcefo nunciauit conftan-| ter, in Lyfidem fe incidiffe Thebis commorantem. Arcefus hominis defiderio impulfus, rectà fe ad nauigandum contulit. fed cüm ob fene&utem&imbe cillitatem plané conficere propofitü nequiret,ami- I$ cis negocium dedit, vt, fiomninoid fieri poffet viuum Lyfidem: fin veró, eius reliquias in Italiam reportareot. Interea temporis quz inciderunt bella, feditiones,tyrannides,im caufa fuerunt ne viuo ipfo amici rem effe&am darent. Cüm autem nobis Lyfi. 20 dis vita iam defuncti genius evidenter mortem eius fignificauiffer,& veftra,Polymni,in eum officia,vitámq; eius apud vos actá narraffent quib.probé ifta erant cóperta,& quomodo in paupere domo curationem fene&utis liberalifsimá adeptus, filiífq; ad- 25 fcriptus, beatifsimé diem fud obiuiffet: juuenisego miffus fum& vnus à multis& natu grádioribus,qui loco beneficij magni accepti amicis indigentib. pecuniá de fuis copiis largirentur. Lyfis vero à vobis conditus eft re&é, honeftóq; fepulcro donatus.pro 39
bus eius perfolui par eft. Hzc locuto hofpite, pater memoriz Lyfidis aliquandiu illacrumauit. Frater autem morefuo fübridens ad me, Quid facimus Ca phifía, inquit? tacitíne paupertatem diuitiis prodi- 3$ dimus? Minimé,inquam ego,caram iftam& probam puerorum educatricem. Proinde tu ei patrocinare,
tuum

SOCRATIS GENIO. 559
tuum enim eft dicendi munus. At enim, dicebat pater,hoc vnum erat quo metuebam ne diuitie domü noftram caperent, Caphifiz corpus. nam& veftitu . opus habet pulcro, vt tot tantífq; amatoribus cum f. fatu feoftentare pofsit:& copiofo nutrimento, vt gymnafía& paleftricos labores perferre queat, Quando autem is quoq; paupertatem non prodit, fed velvt ferri tin&turam patriam retinet, ac quantumvis adolefcens frugalitate fe exornat& conten to tus eft przfentibus:ecquis erit pecunie víus,que di fpofitio? Nimirum, aiebat Caphifias, armaauro ob-* ducemus,& fcutum permixto purpurz auro vt Ni- Contentus cias Athenien(is diftinguemus? tibi auté,pater Mi-^P". lefiam chlamydem, matri pretextam purpuratuniij cam ememus? nó enim puto in ventrem infumemus donum, fplendidiüs conviuantes, vt qui hofpité ali quem exceperimus grauiorem nobis diuitias. Apa£e hoc, dicebat pater.abfit,fili,vt iftam epo vnquam vitz noftre mutátionem videà. Atqui, inquá;ociofi 12 q10q; federe nolemus, domi pecuniá cuftodientes. Sizenim& ingrata fuerit gratia,& infamis poffeffio.Cuorfum ergo tandem nobis pecunia? fubiicie-» batpater. Hac Epaminondas. Sané,inquit,invrbanior vifus fum nuper,cü Iafoni Theffalorá duci huc 2$ adnos multüauri mittenti,vtd; acciperemus rogan tirefpondi Iniuriam mihrab ipfo oriri, qui vnius in rep.dominationi ftudens, mei hominis popularis& liberz ciuis ciuitatis pecunia folicitaretanimü.Tuà . veró,hofpes,promtitudinem,honeftá eam& philo39 fophicam,probo, maiorémq; in modum ample&or. venis autem medicaméta amicis non zgrotantibus ipo rem quemadmodi fi rumore allato nos ello peti nauigaffes arma nobis& tela prefidio adferens,& huc delatus pacata omnia inveniffes, non 35 equidem putares danda nobis& relinquenda arma effe nihil eorü indigentibus: ita auxilio quidem nobis venire voluifti adverfus paupertaté, quód abes
Ppp uij

6o0 PLVTARCHI, DE
nos infeftari putabas. illam veró nos ferimus facilimó,& cara nobis eft contubernalis: vt nihil opus fit pecunia aut armis contra eam, nihil noleftiz nobis adferentem. Proinde amicis tuis ifthic renunciato, ipfos diuitiis optimé vti, hec amicos ipfis effe qui$ paupertate re&é vtantur.Lyfidis autem alimenta& funerationem ipfe pro fe Ly(is perfoluit, cüm alia, tum paupertatem docens equo animo ferre. Sub hzc Theanor: Ergo, inquit, paupertatem grauiter ferre illiberaleeft,diuitias metuere& fugere nó ab- 10 furdum,nifi quis verbis alias formas induat,aut pre imperitia rerum& faftu refpuat? quz veró ratio pof feísionem honeftam& iuftam ita repudiat, vt Epaminondas? Immó potius(quando de Theffalo illo iam anté di&um eft.) refponde fodes mihi, vt tuam Jj. * defendas fententiam, Putáfne dari pecuniam re&é, nullo modo accipi poffe, fed peccare omnes& qui dant& quiaccipiunt. E P A x. Nequaquam:fed v: aliarum rerum, fic& pecunie donationem& acceptionem puto effe aliam turpem, aliam honeftar. 20 : T uzaN.Nónneergo que quis debet vltró& ala T cti dans animo,recté dat. E p. Plane. Tu. Qui veró accipit quod re&é aliquis dat, nónne re&té accipit? | aut iufliüs accipi poteft pecunia quàm à iufté dan| te? E». Nullo modo. T. Ergo fi de duobus amicis 2$ dare alter,vtiq; alter accipere debet.In pugna enim i hoftis qui benefecerit declinandus eft: in beneficio | qui re&é id praftat amicum fugere& repellere non eft iuftum. Nam fi paupertas molefta non eft, vicifH fim diuitie quoque non ita funt infames aut afper- 30 4,* nandz. Ea x. Sané.fed rem nobifcü fic perpen: Cupidita- dc, Multa funt cupiditates ac multorum: alie quz i innate dicuntur,& circa corpus pullulant ad neceffarias voluptates incitantes,aliz inquilinz, 6 vanis orte opinionibus:quz tempore& confuetudine in3$ mala educatione corroborate, fzpe animum trahuntac deprimüt magis quàm neceffariz. Eqeiden adfueBELGES Busta

SOCRATIS GENIO. 6ot
adfuefcendo& meditando magnam etiam infitarü cupiditatum partem vt ratio aboleat efficipoteft,omnis autem exercitationis vis, amice,adverfum ads venticias illas& fupervacaneas eft adhibenda concupifcentias, ez; amputande,arcendz,ac ratione profligande atque opprimendz funr. Nam fi rationis adverfus cibum& potü reluctatio fitim famémque compefcit: longe nimirum facilius eft diuitia10 rum;aut gloriz cupiditatem elidere, abftinendo ab his que appetunt& retrahendo plané abolitas. Nifi tibi contrà videtur. T. Affentior. Ep.Ergo difcrimen cernis exercitationis,& rei ob quam exercitatio fufcipitur? Sicvt enim athleticz opus diceres: 35 confli&tationem cum adverfario coronz caufa: eXercitationéautem, corporis per gymnafiaad hoc preparationem.fic virtutis etiam puto das aliud effe opus;aliud exercitationem. T n.Do. E».Agéiam, (vt primüm de continentia loquamur) abflinereà turpibus& iniuftis voluptatibus,exercitationémne anexercitationis opus& demonftrationem cenfes? Tu. Opus ego,& demonftrationem. E».Exercitationem autem& meditationem cum cótinentia, nO qualem vos omnes etiamnum adfcifcitis, quando à ?5 gymnafiis, vbi brutorum inftar appetitus excitauiftis,lautis menfis& variis cibis adftantes aliquádiu, deinde feruis ifta vefcenda dantes, ipfi vtimin vilibus& frugalibus, iam fraQto appetitu. nà abftinétia à licitis voluptatibus exercitatio eft condocefaciés ? ad abftinendum vetitis. T.Omnino. E».Eftergo, amicequzdam etiam iuflicie exercitatio adveríus opum ftudium& auariciam.non, quando nou aliquis proximorum res obiens nihil furatur, neq; intervertit aliena,neque patriam prodit& amicos pey cunis caufa:(vbi lex etiam fortafsis& metus cupiditatem à maleficio deterrent) fed qui iufuis& lege licitis lucris fepenumeró abftinet, is vltro fe exercet acadfuefacit ad longé vitandum omnem iniuftá
Ppp v

EM
60£ PLVTARCHI DE
& illicitam capturam. Nam neque in magnisabfurz dis autem& damnofis voluptatibus quiefcere animus poteft, qui.nó anté fzpenumeró licitam earum fruitionem contemferit: neque lucra turpia& màágnas capturas gib. adverías facilé refpuere eft ei,$ qui non eminus ftudium lucri& habendi cupiditatem ex animo exciderit: quod aliis habitibus affatim enutritum ad lucrum faciendum fertur,cámque iniufto appetitu excitatum turget,difficilime ab iniufta captura abftinetur. Qui autem neque amicorü 1O beneficiis locum dat, nequeregum munera admittitipfam quoque fortunz fortem refpuens,& infultantem thefauro exhibito repellens: nunquá hunc iam diuitiarum cupiditas turbabit, aut ad iniufticiá ftimulabit: fed facilé feipfo vtitur ad honeftatéma- 1$ gnoanimo,& fibi pulcerrimé confcio.Horum,Simmia,hominum ego& Caphifias admiratores& ama tores, hofpitem rogamus, vt nobis cohcedat, vt ad virtutem iftam paupertatenos fufficienter condoce faciamus.Hac locuto fratre meo, Simmias bis térve 20 capite annuens, Magnus,inquit,magnus vir eft Epa minondas. caufa eft precipua Polymnis hic, qui liberis fuis optimam in philofophia parauit educatio nem. Vetüm de hoc,hofpes, tute cum ipfis tráfipes. Lyfidem veró,fi tamen dicere tibi fas eft,námnam e^ fepulcro moues,& in Italiam trásfers, aut hac apud nos relinquis,amicis& beneuolis contubernalibus vfurum, cüm ifthuc pervenerimus* Tum fubridens "Theanor: Apparet,aiebat,Ly(idem hac regione delectari, cui opera Epaminondznihil bonorum de- 32 defuerit. Habentautem Pythagorici quendam fepulturz peculiarem facrámque ritum: quo qui carent, eos non putamus affecutos effe beatum illum
& proprium finem.Poftquá ergo ex fomniis demor te Lyfidis fa&ti fumus certiores(eft aüt fignü quod 3$ apparet nobis in fomnis,vnde percipimus fimulacrü viuíne fitan morientis)venimüus in eam cogititiont s Lyfi

SOCRATIS GENIO. o3
»
Lyfidem apud exteros aliter fepultum fuiffe, ideóq corpus eius transferendum, vt apud nos rité con datur.Hoc ego confilio cüm hucappuliffem,effemQue ab incolis re&à ad fepulcrum Lyfidis dedu&us,liba
J uiiamvefpera facta, Lyfidis animam evocans, qua quid quóve modo agendum effet vaticinarctur. adolefcéte nocte, nihil vidi, fed vifus fum mihiaudire vocem,quz iuberetimmobilia non mouere: nam corpus Lyfidis fan&é humatum effe, animam iá nüc
I6 fecretam ad alium ortum effe dimiffam aliíq; genio forte obtigiffe.Et quidem prima luce cum Epaminá da congreffus,audito modo quo Lyfidem fcpeliuiffet,intellexi eum illum preclaré víq; ad ea quz efferri nefas eftà Lyfide fuiffe inftitutum,eodémq; vt Ijin vitagenio, quo víus eft ille: ni(i malé ego exnauigatione de gubernatore coniecturam facio. latze enim funt vitarum emite: paucz,per quas à geniis homines ducuntur. Hac fatus,Epaminondam intuitus eft, quafi deintegro formam eius& naturam 20 contemplans. Sub hzc medicus accedens, tanquam curandi corporis caufa teniam qua crus Simmiz eratreligataabftulit. Phyllidas autem cum Hippofthenidaintró veniensjin angulum atrij quendà me Charonem,& Theocritum furgere iuffos abducit
zy admodum(quod ex vultu apparebat) perturbatus
? Redit ad bi ? floriam ty* Yannorunm
cámque ego quafiaifícm, Ecquid noui accidit Phyl Thebis fab lida? nihiliinquit,noui: mihi quidem,qui preuidés[atorum,
ác przdicens vobis Hippofthenidz molliciem, ro-gaui ne cum homine rem communicaretis,aut in fo30 Cietatem ipfum adfcifceretis. Perterritis nobis hoc fermone,Hippofthenidas: Noli obfecrojinquitjifta dicere, neque temeritatem pro audacia habens nos & ciuitatem evertere: fed(iin fatis eft,tutó(ine ex,.. fules reditum(ibi parare. Tum Phyllidas irritatus, 35 Dicmihi, inquit, Hippofthenida quot numero effe putes, qui nobis fecret huius a&ionis fint confcij. Ego aicbat;triginta non pauciores noui. Cur ergo,

— MH—
604 PLYVTARCHIDE
dicebat Phyllidas, quz in tanta multitudine omnibus placuerunt,ea folus fuftulifti atquc impediuifti, equite miffo ad viros qui iam erant in itinere reverti iubens,neque hodie Thebas petere, cüm quidem ad reditum plurima iis etiam cafus commoda parauiffet.Hzc fato Phyllida,& omnibus nobis turbatis Charon acerbo admodum vultuin Hippofthenid converfus,Pefsimejinquit homo;quid fecifti nobis? Nihil mali;ait Hippofthenidas:fi afperitate verborü miffa,fententiam hominis equalis state,itidémque canos edentis póderes.Nam fi hoc nobis,Phyllida, propofitum eft,ciuibus oftendere fortitudinem periculis fe obiicientem,irámque vitz contemtricem: snultum adhuc fupereft diei, neque expectanda nobis vefpera: fed iam nunc arrepuis gladiis eamus ad tyrannos,occidamus, occidamur, vite noftre non parcamus.Si veró hec quidem fa&u& perpeffu non funt difficilia: Thebas autem liberare tot munitas hoftilibus armis,& prefidium Spartanorum profligare duobus aut tribus hominibus interfectis non eft in procliui:(non enim tantum meri in conviuium parauit Phyllidas,vt vniuerfi c15 10 Archiz fti patores eo fe(intinebriaturi:& vt hunc interficiamus, tamen fobrij per noctem excubias agent HerI
o
-mippidas& Arciffus) quorfum feftinamus amicos*5
& familiares in certifsimam adducere perniciétprefertim cüm hoftes non plané reditus corü fint ignari. Cur enim Thefpienfibus tertiam iam hunc diem mandatum eft,vt fint in armis,expe&éntque Spartanorum ducum iuffa? Ec Amphitheum audio hodie, vbi reverfus fuerit domum Archias,interemtum iri, queftione priüs habita.Non videntur hec vobis ma gua figna effe dete& aliquà aionis noftre? non praftat aliquantulam rei moram producere,dum nu mina placantur? Etenim arufpices cüm Cereri bouem immolaffent,exta portendere magnum tumulOffent4.. tum ac periculum publicum pronunciauerunt.. Ft
(guod
3o
35

SOCRATIS GENIO. 6
(quod tibi, Charon, maxime animadvertédum eft,) heri Hypatodorus Erianthis F.é rure mihi fa&us co mes,bonus alioqui vir& neceffarius,fed noftri infti tuti omnino ignarus:Eft tibi;aiebat,ó Hippofthenida amicus Charon,mihi non admodum familiaris.fi tibiita videtur, mone eum vt à periculo fibi caueat, propter fomnium meum valdé minax& abfurdum. preterita enim nocte per quietem fum imaginatus Ó ipfius domum parturire, vt grauidz folent:ipfum& amicos vnà anxios in orbem circüm adliftere& vota facere.domum veró mugire,& incópofitas quafdam voces edere. tandem ignem copiofum& terribilem emicuiffe é penetralibus eius, quo maior pars jj Vrbis accenfa fuerit, Cadmia folo fumo circumventa igni ad faftigij fuperficiem fe non efferente. Hoc quidem, Charonjille fic mihi narrauit fomnium. E£o& tü flatim perterritus fum:& multo magis cüm hodie audirem exfules in tuam domum diverfuros, anxie metuere cepi ne nobis ipfis magnum malü fi*? mus confecturi, nullum hoftibus memorabile, nifi quod eos conturbabimus. vrbem enim nobis attribuo, Cadmiam,vt eftjllis, Hac Theocritus inhibito Charone dicere aliquid adverfus Hippofthenidam molientem interfatus: Mihi veró,inquitnulla res maiorem, Hippofthenida;agendi fiduciam parauit(quanquam femper pro exfulibus facrificia addi xerintjatque hoc iptum fomnium. fiquidem in vrbe lumen copiofum& fplendidum ex amica domo ais erupiffe, fumo autem obfufcatum fuiffe hoftium re' ceptaculum, quinihil vnquam melius quàm lacrymas& trepidationem fecum trahit. voces autem à nobis exiuiffe obfcuras: vt etiá fi quis aliqua de voce nos accufare velit: incerta duntaxat fufpicio fimul& oriatur& difsipetur.iam illud non perlitare, ? ad rerum potientes pertinet, non ad rem publicam. Nondum finierat fernonem Thocritus, cüm ego ad Hippoftheaidam: Quos;inquam;homines ad ex5
L

Cafus exem
plum,
€o06 PLVTARCHI D'E
Áulesablegafti. fienim non dudum hoc factum eft confíequar eos.Et Hippofthenidas:Haud fcio;ait,an affecuturus hominem fis(verum enim vobis dicere opus habeo)equo vehentem qui Thebis funt equorum optimo.notus nobis is eft; Melonis aurigarum$ prefectus,& per Melonem totius confcius ab initio inde rei.Ego autem,qui iam hominem cófpexiffem, Nónne, inquam, Chlidonem dicis Hippoflhenida; qui fuperiore auno Iunoniafolo equo vicit? Hunc ipfum,aiebat. Quis ergo,fubieci,is eft quem iam pri dem ad atrij adflare oítiü,& in nos refpicere video. Converíus Hippofthenidas:Mehercle is eft illeipfe Chlido,aiebat.Vah,ne quid grauius acciderit.Clil:do auté vbi fenfit feà nobis animadverti, paulatim ab oftio cepit progredi.innuente veró Hippoftheni da,& coram omuibus rem exponere iubente:Noui, inquitprobifsimé hos viros Hippofthenida:& cüm te neque domi nequein foro offendiffem,huc rectà contendi,quàd hec teeffe coniicerem: ne quid vos eorum quz a&a funt latéret. Nam cüm tu mihi man28 daffes,vt quanta omnino poffem celeritate apud mo tem exfulibus occurreremjdomum me contuli,vt equum fumerem. petéti autem mihi frénum vxor nó habuit quod daret; diüque in cella commorata eft querens,& omnem fus déque vertens fupelledi- 23 lem.denique vbi fatis diu mihi illufum fuit, faffa eft fe frenum vicino commodató dediffe,vefperi ab eiusrogatam vxore.cümque ego indignarer,& maledi&a ingererem: converfa ad diras imprecationes, malam itionem,malam reditioné mihi optauit, quz Hg omnia Dij, precor, in ipfam convertant.tádem cüm iratus vfq; ad portas perveuiffem, turba vicinorum & mulierum concurréte, turpifsimé re gefta ad vos gre perveni: quó alium adillos emittendum fcisetis, egoenim in przfentia plané mihi non confto, 35 & pefsime fum affe&us.Nos veró fubita invafit mutatio.Paulo enim antéindigué ferentes impedimentum
GS
M

SOCRATIS GENIO. e
tum a&ioni inie&dum,tunc rurfum ob arziculum téporis tam celeriter appetentem& dilationis impas tientem in anxietatem& metum fuimus conieci, Ego tamen Hippofthenidam comiter amplexus,bo« $ noeffeanimoiufsi: quippe diis ipfis nos ad rem gerendam exhortantibus. Secundum hzc Phyllidas abiit,vt conviuium appararet,ínque id Archiam ftatm iniiceret: Charon,vt domum adornaret. Ego autem& Theocritus ad Simmiam rediimus,vt Epa10 minondam per occafionem alloqueremur. Illi verà - iam procefferant longe in tra&anda quaftione non ignobili, fed quam paulo ante Galaxidorus& Dhitenor attigerant,difquirentes cuiüfnam fubftanti aut facultatis fuiffet genius ille quiSocratis dicitur V Quzad Galaxidori argumentum refponderit Simmias,nonaudiuimus. Aiebatautem Simmias aliquando hac de re ipfum Socratem fuiffe abs fe inter Rur/um dé rogatum, fed nullum dediffe refponfum: ideóque socratis ge: pofthac nunquam quafiuiffe. Szpe autem fe inter- nio. 20 fuifle,cüm Socrates cos qui vifum quoddam diui- 3 num fibi oblatum dicerent,arrogantes iudicaret:iis veró animum adverteret, qui vocem aliquam fe dicerent audiuiffe,& de ea ferió percun&arentur.Itaque nobis, cum feor(im inter nos ifta confideraremus fubiit fufpicari,Socratis genium non vifum ali-, quod, fed vocis cuiufdam bruta obferuationem cf. fe, ad ipfum mira quadam ratione delata. ficvt info mnis quoque vox non eft, fed orationum quarundam opiniones concipientes putant fe loquentes 3oaudire. Verümhis quidem re vera ifta perceptio fomniutn fit ob quietem& tranquillitatem corporis dum dormiunt:& animum egré habent meliori principio obtemperantem.ac defatigati tumul tu perturbation& occupatione, multiplici rerum 35 neceffariarü,exaudire id quod fignificaturjií(q; men tem advertere nequeunt.Socratis autem mens pura & perturbationum vacua;paulámq; habens cá cor2j

608 PLVTARCHI DE
pore commercij necefsitatis gratia, facile tangebatur,& ab eo quod accideret fic vt par erat mutabat. Quodautem accidit,id nó fonum, fed vocem genij fine fono fuiffe probabile eft,que ipfum intellectum eo quod figuificabat attingeret. Vox quidem i&ui animi fimilis eft,nobis per aures orationem vi penetrantem recipientibus dum colloquimur. Praftantioris veró nature mensanimum idoneum ducit at tingens eo quod intelligitur, neq; adhoci&uopus habet.animus concedit ei intendenti aut laxant ap petitiones,non vi ob perturbationes animi reiuctates,fed quz facilé tanquam habena circumaganptur. Neque mirum hoc haberi debet,cüm videamus manas onerarias naues exiguis clauis circumduci:& rotá figuli fumma manu leuiter tatam pulcréin gyrum volui.qu:x quanquá anima carent,tamen adcur fum apté fatayob leuitatem mouenti concedunt im pulfionefa&da. Animusautem hominis innumeris ' appetitionibus quafi rudentibus conftri&us, longe ,5 eft quàm vllum aliud infirumentum verfatilior, facilíque momento ab eo quod intellexit impellitur fi quis ratione tangat. Hinc enim in mentem princtpiaaffe&ionum& appetitionum proficifcuntur:eáque exagitata,trahunt intendüntq; hominem. Quo 5; . loco maximé perfpici poteft, quantam vim conceptus intelle&us habeat. Offa quippe fenfus expertia,& nerui,ac carnes humorum plen;grauífq; mo les corporis ex his compacta quiefcens aciacens: fimul atque animus fobrie i&us appetitiones in fefe;9 ciet, tota furgens contentis viribus, omnibüfque membris velvtialataferturadagendum.| Neque non,aut adeó difficulter poteft cerni modus motio nis iftius atque intentionis& excitationis, quo animus intelligens aliquid, appetitionibus fois corpus fecum trahit. Sed quando admodum fine voce ra-. 35. * tio mente concepta nullo negocio mouet: fic puto
non difficulterà mente praftantiori foris attingentcins
Ei

3
1o
15
f SOCRATIS GENIO. 609 sfintelle&tum noftrum cieri: quatenus rationi cum ratione cótacus eft,vt lumini cü reíplendentia.R euera enim animorü noftrorum fenía invicern per vo ces tanqifáin tenebris palpantes cognofcimus.Geniorum cogitationes lucem babent;affulgéntque idoneis,nihil opus habétes verbis aut vocabulis:qui bus inyicem vtuntur homines vt tefferis& imagini bus animo conceptorü: ipfa hec ooa percipiunt,ni fi quibus peculiaris quidam adeft& diuinus,vt dixi, fplendor.Iam quod in voce fit,eft quatenus fidé de. rogantibus perfuaderi pofsit.Aer nimirum fonis ar. ticulatis informatus,totüfq; in vocem mutatus,notionem mentis ad animü audientis perfert. vt mitari dignum fit,i hac ratione etiam praftantioris men tis conceptu aer ob facilitatem paciendi converfus, diuinis& fiagularib. viris orationé mentis intró annunciet.Sicvt enim contorü ius fcutis ereis impa€i exaudiuntur ob refonantiá,cüm€ profundo elati accidunt: reliqui i&us obfcuré tranfeunt& fallunt.
20 fic geniorum orationes feruntur Per omnia, in folis
tamen refonant tranquillis& perturbationü vacuis animis: quos homines iam facros& diuinos nuncuamus quos non pleriq; putát geniü dormienti ho. mini diuinum aliquid infpirarezmirum& incredibi25 leeis videtur, vigilantib.etiam ac mente fibi conftá35
tibus tales motus cótingere. quod perinde eft, ac fi quis muficum putet lyraremifíos habéti neruos vtentem, fi ea cocinnetur atq; fuis tonis CÓponatur, non vfurum.Caufam fcilicet hi non perfpiciüt, animifai tumultus& incócinnitatem. quorum vacuus fuit focius nofter Socrates: quod patri de puero eo etiimnum datü oraculum pradixit. mandabat enim patri,vt fineret eá agere quidquid in menté veniffet.& neq; vim faceret,neq; alio abduceret,fed libe Tán pueri appetitioné ferri pateretur: ac proeovota hiceret Ioui Forenfi& Mufis,de cetero in Socra. Oraculum ten nihil curiose inquireret.nimirü qui in(e ducem d* Serrare,
Q. qq
*

Narratio fabule Timarchi.
610 PÉLVTARCHI.DE vitz haberet fexcétis magiftris& pedagogis preftàtem.Atq; hic quidé meus, Phidelae viuo ac mottuo Socrate de genio exus fuit fepfus, fpretis omnibus, fternutationibus,aliis talib.rebus, Quz aüt Timarchum Chzronenfem audiuimus hac de re differere;$ haud fcio an pro fabulis habituri fitis, preftétq; ea reticere. Nequaquáinquit Theocritus, fed narra ifthzc.ná vt non planifsimé;alicubi tamen etiá fabulj veritaté attingunt.Prius tamen quis ille fuerit Ti marchus expedi:nó enim noüi hominé.Cófentane&!? eft,aicbat Simmias, mi Theocrite.Admodü enim adolefcens à Socrate periit vt fepeliretur iuxta Lamproclé Socratis F.paucis anté dieb.mortuó,amicum & equalé fuum.Is ergo cupiens Socratis genius quá vim haberet cognofcere, vtpote iuuenis generofa Ig indole,& qui recens philofophiá guftauiffet: re mecum& cum Cebete tantüm cómunicatajin oraculá Trophonij defcendit,rité peradtis omnib.cámg; dü as no&es& vnum diéibi exegiffet, iam plerifq; a&ü de eo effe putantibus,& familiari. euni deploranti- 29 bus,mané admodá hilaris rediit. deümq; cóprecatus,vt primüm turbam evafitjnobis mira rulta natrauit vifa fibi& audita. Aiebat fe,cü defcendiffetin oraculur,initió in magnas incidiffe tenebías:votis deinde fa&is diu iacuiflenon fatis fentienté vigila-?$ tétne ah fomniarer. vifum autem fibi caput ftrepitu vnà accidente percuffum fuifle,& futuris invicé difcedentibus animü exiuiffe. Qui(verba ipfius refero) fimul atq; recedens, aeri pellucido& puro pertnixtus fuit,(dq; lubens,tüc primüm longo poft té. 30 pore fibi refpirare eft vifus,ha&enus oppreffus: maiórq; priftino fa&us fuit,inflar veli à vento inflati. Audiui deinde obfcure quendam ftrepitü fupra caput circumagitatü,& fuaué emittentem vocé.Sufpiciens aüt,terram nufquá vidi, fed infulas fplenden- 35 tes molli igui,mutantes aliü ex alio colorem, vnde
varié quafi tingeretur lumen iftis mutationibus.Vi fx funt

SOCRATIS GENIO. én
f»(ant mihiinfule numero infinitz, magnitudine immodica,non zquales omnes inter fe,fed fimiliter rotundas.His putabam in órbem circumvedlis,fübftrepere etherem. nam leuitati motus refpondebat
$ vocis illius lenitas,ex oninib.concinnatz, Per mediasinfulas mare aut palus diffundebatur, coloribus glauco admixtis refulgeüs: Iofularü paüuce per fretum enabant,& trans paludé efferebantur:alis multe* attrahebantur* feréfubfidentibus. Ma1O ris profunditas quibufdam in locis verfus Auftrum magna: alibi ftagna& breuia erant.pafsim etiam effundebatur& recedebat nó magis zftibus.color ali
bi 8ncerus& marinus,alibi cófufus& paluftris.Infulz fimul etiá tralicieotes impetu flu&uü reverteI5 báturzneq; motus earü finis ad principium redibat, neq; circulum conficiebant,fed cóverfione fua paulatim loco excedentes gyrum in fe n6 redeunté trahebant.. Harumad medium maximé ambientis in: Clinatiü erat mare,paulo minus octaua Vniuer(i par9 te,vt mihi(aiebat)videbatur. Habet aüt duos apera tos reatus, quibus adver fluuij ignis irrumpentis excipiuntur: quo igni magna pars glauci coloris in albediaem vitiatur.Hoc mihi fpectaculum fuit iucá dum. Deorfum autem intuenti, apparuit hiatus inN gés teres,velvti excifo globo,terribilis valde& pro fundus,& plenus tenebrarü non quiefcentium, fed fubinde conturbatarü& exeftuantiü.Hinc exaudie bantur infiniti rugitus& gemitus animalid, vagitus
- infantium,mixti virorü& mulieri eiulatus, omnis generis foni& tumultus eminus profüdo furfum obtufé elati: quibus haud mediocriter fui perterritus.Procedente tempore quid2 à menó cófpectus dixic mihi, O Timarche,quid cupis cognofcere?Omnia, inquam ego: quid enim non eft admirabile. Tumille: Ad nos quidem; inquit, fuperiorum iftorum pars exigua pertinet:funt enim aliorum deorü. Proferpinz tem portionem,quam nos admini(tra
Qq4q4 i1
-—
3

612 PLVTARCHI DE
nus, vnam de quatuor, vt Styx eas difcernit,licet ti bi 6 vis contemplari. Cámqueinterrogaífem quídnam Styx eflet; Refpondit viam effe ad Inferos,que progrediturin contrarium, vertice lucem fcindens, &(vt vides)ex Orco furfum tendens,quá lumen at-$ tingens, vltimam portionem vniuerfarum rerü determinat. Suntautem, dicebat, quatuor partes.prima vitemotus fecüda,tertia ortus;interitus quarta. Colligatautem primam cü fecunda, Vnitas,fecundá id quod vifum fugit: fecundam cum tertia Mens fecundum Solem: tertiam cum quarta, Natura fecundum Lunam. Singulis harum compagum afsidet Parca Necefsitatis filia, clauem tenens: prime Atropos, fecunda Clotho, tertie Lachefis,circa quá, flexus eft originis rerum. Nam relique fané infula, deos habent: Luna,quz eft geniorum in terra degé tium,Stygem effugit paululü fublimiüs elata: femel ab ea occupaturin fecundis menfuris crxxvirr. Itaq; Styge appetentead Lunam, animz vociferan- ,, tur prz metu.Multas enim Pluto rapit delabétes: alias Luna adnatantes furfum evehit, quibusintemus nafcendi interitus incidit.Exceptis que fceleribus funt pollutz.has enim fulminás& mugiens hor rendum, non finit appropinquare: fed fuam lamentantes exitium, inde prolapfz deorfum feruntur rur 25 fum ad alium ortum, vtvides. Atqui nihil video,
. aiebam,quàm multas ftellas circa hiatum agitari, aliáfquein eum demergentes, alias furfum tendétes. Ipíos ergo,inquit ille,genios videns ignoras. res enimitahabet. Omnis anima mentis eft particeps.39 neq; rationis expers in homine aliquid eft, nifi quan tum carni permixta anima X pertubationibus muta ta voluptatibus& doloribus ad brutam defcifcit na turam, Nonomnis autem anima eodem modo mifcetur. Namalie tote in corpora fe demergunt, 55 prorfümquein vita perturbationibus corrumpuntur.Aliz veró interdum fe emergunt,& foras relinquunt
[e]

SOCRATIS GENIO. 61g
quunt purifsimam partem, non plane fubfidentem in corpus, fed velvtiin fuperficie nauigans capite hominem quz tangat: eíque velvtiin profundum demerfo fupra verticem fufpenfa& re&a manet ani $ ma, quatenus menti parens non vinciturà corporis affe&ibus. Ergo id quod quafi demerfum in hominefertur,anima dicitur, Quod autem ab interitu immune eft, plerique mentem vocantes intra ipfos effe opinantur: quafi in fpeculis fint ea, quain iis re 1o fplendent. qui ree intelligunt, ij foris eífe fentiüt, geniümqueappellant. Proinde cüm cernis ftellas quz exítingui videntur, animas intellige que tote in corpora fe abdunr. rurfum veró emicantes effulgentéfque furfum, caliginem quandam& tenebras 5 velvzi caenum excutientes: eas fcito,quz à morte€ corporibus huc redeunt. quzfuperne differuntur, genij funt hominum,quos fapientes dicunt. Conareautem vniuscuiuslibet vinculum quo cum anima 20 cóftringitur perípicere. His ego auditis,accuratiüs 7^ fpedtaui ftellas alias magis, minüs alias flu&uantes: quo modoin mari videmus differri hinc inde fuberis taleas quibus retia indicátur.alias fufis cóglome ratis fimiles motu agitari inequabili& conturbato, neque poffe eum in recta conflituerclinea. Tum
35 voxifladixit: Quz re&o& ordinato motu feruntur ftellz,eas ob bonam educationem& conveniés alimentum corporum, animis vti obfequentibus,
& quorum bruta facultas non it plané terreftris
& canofa. Quz veró fus déque crebró inequa39 liter& conturbaté vergunt, vclvt ruptis vinculis palpitantes: eas confliari cum refractariis& indo mitis ob prauam inflitutionem ingeniis.& aliquando vincere,& ad dextrum redigere ea latus: interdum fle&i perturbationibus,& ad peccandi focieta
35 tem pertrahi:rurfum demde eniti.nam copulam,vel vti frenum brutz parti animx inie&tum,quando retrahit, poenitentiam peccatis inducere& voluptaQq4 ij

Hermetimus eft alie,
x
614. PLVTARCHI DE
tibus iniuflis atque intemperantibus.hanc effe doz lorem i&ümqueanimz à principe parte illatum refrznante animam, donec ita cafligata obtemperare difcat,& cicurata pecudis ioflar abfquei&u& dolore fentiat fe tefferis argutis fignífque à genio duc. Atquehzc quidem,aiebat vox illa, feró& tardé ducuntur,conflituuntürque in flatu ipfas decen te. Exobíequentibus autem iftis& menti vltró parentibus ab ortu& initio genij fui, funt diuinzillz & cum numinibus colloquentes animz. Qualis fuit* Hermodori, Clazomenij anima: quam audiuifti nimirum corpore omnino deferto no&tes diéfq; multa peruagatam loca, rurfum in corpus rediiffe,cüm prafens multis in longinquo diis ac fa&is interveniffet: donec inimici corpus animz vacuum prodente vxore nacti domi combufferunt. Hoc quidem verum non cft. non enim egreffa efi corpore anima: fed identidem concedens& laxans genio compagem,circumcurfitationem admifit, vt 1s multa foris audita ac vifa intró annunciaret. Qui veró dormientis Corpus cremauerunt,ctiamnum in tartaro fupplicium pendunt.— Verüm hzc tu,adolefcens, tertio poft menfe pleniüs fcies.nuncabi. Ego autem voce finiente,aiebat Timarchus, convertens me videre volui quis loqueretur. fed denuó graui capitis dolore correptus táquam vi comprefsinihil fentire,nihil intelligere eorum qua circa me erant potui. deinde paulatim ad me rediens; vidi mein antro Trophonij apud introitum, vbi ini tio procubueram, iacere. Atque hzc eft Timarchi fabula.Qui cüm Athenas veniffet,& tertio men fc poft auditam vocem mortuus effet:Socrates,cüm admiratione ducti rem ei narraremus, increpauit nos,quód non viuo Timarcho hoc feciffemus: per enim libenter fe auditurum ifta,& diligentiüs examinaturum fuiffe. Habes Theocrite ekpofitam fabulam. Sed vide,annon hofpes quoque nobis exhortan

SOCRATIS GENIO. 61g
hortandus fit ad hanc quzftionem tra&andar. eft enim omnino diuinis conveniens viris. Quid,aiebat "Theanor? Epaminondas fuam fententiam non profert, eadem inftitutus difciplina? Tum pater reni3 dens: Tale, inquit, eft eius ingenium, taciturnum, & cauté ad loquendum fe dans,audiendo& difcendo inexfaturabile. itaque etiam Spintharus Tarentinus,cum eo hec non exiguum verfatus tempus fre quenter dicebat, In neminem fehominem fuz etaD. nis incidiffe qui& pluranoffet,& pauciora loqueretur, Itaq; tu qua fentis hac de re ediffere.Ibi Theanor ita dixit: Timarcheam quidem narrationem;táquam facram&inviolabilem, aio dedicandam effe . numini. Mirorautem fi futuri Bnt qui à Simmia di5&is idem denegent:& cüm olores, dracones, canes, equós facros nominent, homines diuinos effe ac diis caros inficientur. cüm quidem deum nonauium,fed hominum amatorem cenfeapt. Enimverà ficvt vir equorum ftudiofus, non omnibus eandem 20 equis curam impendit: fed aliquem femper optimü eximium habens feorfim exercet atque alit,& maio1e quàm ceteros amore profequitur.lic dij de nobis optimos velvti à grege notatos aliquos, peculiari dignantur inftitutione: non frenis aut habenis, fed 35 doürina& tefferis dirigentes: quarum vulgus& gregarij prorfus imperiti fint. Nam neque canum plerique,indicia veftigiorum,neque equorum, artis equeftris ignaintelligunt: fed qui didicerunt, . quovis fibilo aut plaufu percipiunt quid iubeantur, 30 ac facil officium peragunt.^ Videtur autem mihi Homerus quoque hanc nof(tri generis differentiam; quam dico,habuiffe cognitam.Nam vatum lios au ures,alios facerdotes nominans,quofdam facit qui ipforum deorum colloquia intelligant;itáque futu» 3$ ra praedicant. Iftuc confilium Pborbo:glauce4; Minerue Amidens; Helenus perfenfit mente aga.—& Qqq uj
Epaminon de laus.
V4. 4; 4.&

154.55.
x
616 PLVTARCHIDE Namque meas talis fuperdm uox uenit ad aures.
Sicvtenim regum& imperatorum fententiam exteri percipiunt é facibus quibufdam ardentibus, praconibus,tubis:quá fidis& familiaribus ij coràm exonunt.fic numen paucos per fejídq; raró,compelFE: plerifque figna fuggerit;à quibus fignis diuinatioéftconfe&a. Nam dij paucorum hominum vitá exornant,quos fummé beatos& veré diuinos red dere volunt. Animi autem ortu liberati,& vacantes poftmodoà corpore, vt liberi prorfus emifsi, genij funt,curam hominum gerentes,vcait Hefiodus, Et ficvt athlete feneGute eis vacationem artis largita, nonomne tamen protinus abiiciunt ftudium& curam corporis: fed dele&antur cüm alios exerceri vident, exhortantur, ií(que preftó adfunt. ita confe&tis vite erumnis animi ob preftantiam in genios verfi,non plané defpiciunt res humanas,hominümque rationes& ftudia: fed propicijiis qui eundem
IO
15
finem affe&ant,adiuuant eorum coratus:incitantes?O
& provehentes,cüm eos vident propinqua fpe contendere ad finem, eüámqueiamattingere. Nonenim quofvis genius arripit. Sed ficvt de iis qui natant in mari, eos qui in alto adhuc ferütur& procul à terra abfunt;in terra flantes duntaxat fpectant: litoriautem appropinquantibus iam aucurrentes& in aquam defcendentes manu fimul& voce fuccurrunt,eófque eripiunt.ita,amicé genius folet nos iam obrutosà rebus,& multa corpora tanquam vehicula mutantes;ipfos eluctari& tolerare, propria expertos virtute feruare,& ad portum pervenire.Que veró perinnumeros ortus zrumnis exactis grauib. anima,ià bene& alacriter circuitione abfoluta,ad ipfum exitü laborat& periclitatur multo cü fudore
t
$
enitens furfum: huic quin familiaris eius genius opi 35
tuletur,nó invidet deus,fed volenté finit.ftudet aüt alius alià feruare exhortádo:& audit illaob propinquita

SOCRATIS GENIO. 65
quitaté;ac feruatur:non obtéperans aüt,difcedente genio,miferé agit. His ita dictis Epaminódas in me 1ntueps, Tibi quidé,inquit, Caphifia tempus adeft iam in gy mnafium eundi, neq; deftituendi familia
$ res. nos T heanorem curabimus,& vbi vifum fuerit concilium dimittemus. Tum ego:agentur,inquam, ifta.fed parumper me prefente&Galaxidoro tecum colloqui cupit hic nofter Theocritus. Colloquantur,inquit, bona fortuna. fimülq; furgens ad anfra1?&um porticus przcefsit. nófq; circumfufi cepimus eum ad focietatem facinoris exhortari.Ille autem& probé ibinotü diem reditui exfulum deftinatü aiebat,& cum Gorgida amicis effe ad opportunitatem vfurpandam omnia compofita. fe autem nolle quen quam ciuium indi&a caufa occidere, non graui vrgente necefsitate: preterea etiam ad multitudinem Thebanorum effe hoc vtile, inveniri quofdam faci noris innocentes: qui co faciliüs citra fufpicionem perfuadere optima deinde poísint. Hac fententia probata, frater ad Simmiam fe recepit. Nos ingymnafium degrefsi amicos convenimus* atq;cum vno poft alterum concertans,alia quxfiuitalia com pofuit ad rem gerendam pertinétia. Vidimus etiam Archiam& Philippum vn&os ad coená abire. Me?$ tuens enim Phyllidas nente coenam Amphitheum tyranni interficerent,ftatim atque dedu&to Lyfano ridarediit, Archiam falutans,& de muliere quam is concupifcebat fpem iniiciens, eam ifthuc venturi, perfuafit vt cum fuarum libidinü fociis animo ocio39 fo obfequeretur. Sub vefperam iam frigus feintendit vento oborto. ideóqueplerifque maturiüs domum(fe conferentibus ,nos Damoclidam, Pelopidam,& Theopompá obvij facti ad nos recepimus, alij álios. nam ftatim traie&o Cithzrone divulfe35 rantfefe,&tépeftas hoc eis cóferebat,vt facie quifque velata citra metum per vrbem incederit. quibuídam etiam per portas intrátibus fulgurà dextra
Qq4 v
Hifforía ce forum Tbebis tyranno rum.

Fartis i» pa ron autem filium accerfens,pulcerrimum 6 Archefriáamer. dame Thebanorum,& in gymnafits laborum ftu618 PLVTARCHI DE
fine tonitruaffulfit: quod videbatur fecuritaté portendere, ac gloriam& fplendorem facinus illuftre fine periculo confecturis. Càm omnes iam in domo Charouis efemus, numero duodequinquaginta, iá Theocrito in quodam eonclaui feor&mhoftiam ma; &ante: fores vehementiüs concrepuerunt. venítq; mox quidá nuncians duos Archiz apparitores pulfare oftinm,feftinanter ad Charoné miffos,qui aperiri iuberent, indiguaremtürq; id non effe actutum fa&um. Turbatus hac Charon, aperiri illis ftatim 10 iufsit:ipfe coronatus eis occurrens, tanquam qui fa crificaffet&potaret,quefiuit ex apparitoribus,quid vellent. alter eorum refpondit, Mifíos fe ab Archia & Philippo, ipfum quam celerrime ad fe venire iubentibus. cámque interrogaret, cur itaferió 1pfum 1$ hoc tempore accerferent: Nihil, inquit apparitor, nobis praterea notum eft.Sed quid renunciabimus eis? Nimirum, aiebat Charon, me pofita corona& vefte fumta vos fubfecuturü. nam(i nunc vobifcum eam, quofdam turbabo, qui me captum duci puta- 29 bunt. Sic ergo,dicebant,facito. nam& nos oportet cuftodibus vrbis mandatá aliquod magiftratus adferre. Cüm hiabiiffent,& ad nos Charon effet inreffus,hacque figuificaffet: perterriti omnes funt, indicium rej delatum efie putantes& plerifquefufpe&us erat Hippofthenidas, quafi qui conatus reditum exfülum opera Chlidonis impedire, infe&ia hacre& periculi iam tempore imminente indicium confpirationis detuliffet prz metu. atq; hoc fiebat probabile,càm in Charonis domü fe cum aliis non 36 contuliffet;totüfq; videretur improbus& defertor. Nos tamen vniuerfi Charoné cenfuimus ire debere,& vocantibus magiftratibus obtemperare. Chat2
$
diofifsimum;annos nat fere quindecim,fed zqualibus rebore& magnitudine multo anteunté: Hic, inquit,

SOCRATIS GENIO. 6i
inquit, amici vnicus meus eft filius,&, quod noftis carus.hüc ego vobis trado, vófq; per deos omnes, omnes genios obteftor,(i quid mala fide vobifcum agere me fentietis, vt eum nulla habita noftrüm ra$ tione interficiatis. vos autem porró adverfus even| tum vofrmet parate virineq; cómittite vtà pefsimis hominib.corpora veftra interficiantur re parum viriliter& fine decore gefta:fed vlcifcimini hoftes,invi&ófq; animos patrie feruate. Iftalocuto Charo10 ne,magnitudinem quidem animi& probitatem ho minis admirati fumus: fed quód fufpectum fe nobis putabat, iniqué tulimus, atq; abducere filium iufsimnus.omnino auté, dicebat Pelopidas,nó bono vfus confilio viderenobis Charon, qui non aliam in dory mum tranfuleris flium.quid enim attinet eum hec vnà nobifcum deprzhenfum periclitari? atque adeó etiamnum ablegandus eft, vt i quid nobis adver(i contingat,generofus vindex in tyrannos clàm €ducetur.Minimé gentium, aiebat Charon. fed híc
20 manebit,& vnà vobifcum in difcrimine verfabitur. nam ne hunc quidé expedit in poteftatem hoftium pervenire. Tu veró, fili, etiam ante etatem deguíta certamina neceffaria,& cum multis boníía; ciuibus
pro libertate& virtute periculum adi. Multum qui$$ demadhucfpei fuperefl;ac fortaffe aliquis nos deus refpicit; decertantes pro iufticia. Hac Archedame, verbahominis lacrymas multis excufferunt. Ipfe ni hillacrymans,nihil emollitus,tradito in manus Delopidz filio, per fores exibat, dextram vnicuiq; no30 ftrüm iniciens,& cohortans ad fiduciam. Mais etiam pueri ipfius admiratus fuiffes alacritatem& confidentia adverfus periculum,Neoptolemi emulam.non enim expalluit,non pauit:fed gladium Pe.. lopidz extraxit atque contemplatus cit.Interim ad
35 nosvenit Diotonus Cephifodori amicus gladium geftans,& loricam ferream indutus. qui cum auSiret Charonem ad Archiam effe vocatum, culpa

610 PLVTARCHI DE
bat noftram cun&tationem, inftigabátq; vtad edes jremus.fore enim,vt anteverteremus eos fubito irruentes: aut fi res fecus caderet, preftare fub dio congredi cum hoftibus incompofitis& palantibus,/ quàm in domuncula inclufos manere, donecapum 5. examinis inftar ab hoftibus eximeremur. Sed& "Theocritus vates inftabat, quód ei facra falutaria, pulcra,& fecuritatem fpendentia eveniffent. Càm iam nos armaremus& componeremus, redit Charon hilari vultu,ac renidens,& in nos intuens: Bo- 10: no,inquit, efte animo: res periculo caret,& fuccedit probé, Archias enim& Philippus vt audiuerunt me vocatum adeffe, iam vino graues,&animis iuxtàac corporibus diffolutis, egre furgentes foras ad oftium procefferunt. Hac cum dixiffet Archias,!$ Audimus 6 Charon exfules in vrbem füubrepfiffe, fnq; eaoccultari:Ego non leuiter perturbatus, Vbínam,inquam;effe,& qui dicütur? tum Archias,Igno famus jait, ideóq; te venire iufsimus,fi quid tu fortaffe certius inaudiuiffes. Ego parumper velvti con?9 fternatus animum recolligens,rumorem ratiocinatus fum effe hoc indicium,nihil certi,neq; rem ab vl
lo confciorum elatam: non enim domum eos ignoraturos fuiffe,(i quis rem compertam detuliffet: fed aliás fufpicionem aut obfcurü rumorem vrbem per-?$ vagatum ad eos perveniffe. Dixi ergo Archia: Viuente quidem Androclida fzpenumeró memini tales rumores inanes& falfos fermones nobis obturbaffe.nunc autem nihil tale audiui Archia. tamen,fi iubes, inquiram, ac fi quid dignum cura compere. 3o r0,nó patiaridà vobis ignorari. Plané,aiebat Phyllidas, nihil ó Charon hac de renó veftigatum& inquifitum relinque. quid enim obftat,quin nihil con temnamus, fed omnia caueamus& obferuemustexpedit prudentes cffe& tutos. fimülq; Archiam ap- 5$ przhenfum in conclaue vbi potabant reduxit. Proinde viri neceffemus, fed deos cóprecati exeamus. j Hac

SOCRATIS GENIO: ez
Hxc locuro Charone,diis vota fecimus,& invicem nos cohortati fumus.Hora erat ea,qua maximé homines caene vacant:& ventus fefe intendens niuem tenuis pluuiz guttulis permixtam edebat:itaq; m45 gnafolitudo paísim erat nobis per vicos euntibus. Quiin Leontidam& Hypatem(horum enim edes erant vicinz) mittebantur, tunicati ibant, nihil armorum preter hie: lecum gerentes. erant in his Damoclidas,Pelopidas,& Cephifodorus. Charon 10 autem, Melon,& qui cum iis adorturi Archiam erát, femithoraces induti,coronas geftabant denfas abie gnas alij,alij piceas: quidá& muliebrib.induti amiculis,& ebrios(imulantes qui cü mulieribus comefatum irent.At enim Fortunamaligna,Archedame, 3$ hoftium molliciem& ignorantiam noftre exequás audaciz atque indu(triz, a&ionémque noftram ludiin moré Ícenici iam inde ab initio periculofis varians accidentibus, inipfum rei gerendz articulum precipité& fummo cum difcrimine coniun&tü no£o ftro cafum intulit. Cüm enim Charonab Archia& Philippo domum reverfus nos ad facinus inftrueret:ecce tibi venit Athenis epiftolaab Archia facer dotead Archiam tyrannum amicum(vt apparet)ho fpitémq; eius,reditum exfulum,& infidias,& domá 35 quam fubiiffent,& nomina adiutorum nunciás.Sed Archias i vino fra&us,& mulierum exfpe&atione dementatus, acceptam epiítolam, cüm tabellarius de rebus feriis fcriptam diceret, In craftinum ergo fcria inquiens, puluinari fubiecitpopulümque po3o pofcit,& infundere iufsit: crebró interim Phyllidá ad fores mittens fpeculatü an mulieres accederent. Hacfpe conviuium producente,füpervenimus nos, & rectà per famulos perrumpentes ad virorum con claue accefsimus, paululámq; ad fores fubftitimus, 35 fingulos accumbentium contemplantes. Ceterüm coronarum& veftium confpeéctus decipiens adverfarios, filentium fecit. Vt vero primus Melon per

61. PLVTARCHI DE
medium fefe intulit manu capulo enfis admota: C^ birichus fabarum forte archon( màgiflratus id ge nus) creatus, prerereuntem brachio apprehendit;
& exclamauit, Nónne hic eft Melon, Phyllida? Huius itaque Melo excufsit manum, flri&óque gladio$ in Archiam zgré affurgentem irruens, nonanté finem feriendi fecit quàm necauit; Philippum Charonin collum vulnerauit:& poculis adiacentibus fe defendere aggreffum, Lyfitheus à le&o in terrá deturbans interfecit; Nosautem Cabirichum demi-!9 tigabamus;orantes ne tyrannis vellet opitulari, fed patrie deliberande adiumento effe; homo facer,& diis propter eam cófecratus. cüm autem ob merum nop facile in mentem ei veniret quid vtileeffet,& dubius animi furgeret perturbatüfque, atque hafta!5 (quam pro more gerunt femper apud nos archontes) cufpidem obiiceret: ego medramarriput& fupra caput eleuaui, clamans vt dimitteret fue;(aluti confuleret;aliàs percuffum iri. Theopompus aurem à dextra adftaos, gladio eum feriit.& Hacjin- 20 quit,iace cum iis,quibus adulatus es;non enim tuli beratis Thebis coronam geres,neque porró diis facrificabis ,à quibus patriz fiepenumeró mala es imprecatus pro hoftibus vota faciens.O ccifo Cabiricho Theocritus,qui vnà nobifcum aderat;facrá ha- 25 ftam ftatim e cede rapuit; famulorum paucos refiftere aggretfos nosinterfecimus:eos qui fe contine bant, in cóclaue inclufimus, quod nollemus eos dilapfos rem actam enunciare antequam fciremus an reliquis etiam fociis res fuccefsiffet. Ii veró fic ege- 39 runt. Pulfauere qui erant cum Pelopida ianuá Leon tidz,ad quam tacite aecefferant:& famulo qui exau diuerat eos dixerunt, venire fe Athenis,Leontidz litteras à Calliftrato adferentes. is vbi renunciauit, iuffusQ; aperire amouit repagulum, paululümq; fo- 35 tes dperuit: confertim irruerunt;fübverfoq; homine per aulam ad cubile accurrerunt. Leontidas vero con

SOCRATIS GENIO.. 65
rà confeftim id quod res erat füfpicatus, flri&o pugione erupit ad vim profligandam: virfandim-. iuflus& tyrannicus, fed animi corporisá; robore przditus. Non tamen fenfit fibi lucernam effe fub$ vertendam,& per tenebras cum irruentibus depugrandum. itaque in luceà nobis coufpe&us,fimul atque fores dperuit, Cephifodorum in ilia ferit, moxd; cum Pelopida congreffus, feruos magno clamore invocat, Hos autem Samidas& qui cum i16 pfíoerantreprefferunt,non aufos manum conferere cun nobilifsimis& fortifsimis ciuium.Digladiabatur inianua cubilis cum Leontida Pelopidas acriter, quz arta erat,& iacebat in medio Cephifodorusanimam agens;ita vt reliqui opem ferre Pelopi1j dznó poffent. tandem nofter in caput accepto non magno vulnere, multis illatis deiecit Leontidam; fuprads calenté etiánum Cephifodorü iugulauit.viditenim cadete hoftem Cephifodorus,& Pelopidze dextrá iniecit, reliquisQ; confalutatis placidé áimul 1o exfpirauit. Hoc confecto ad Hypaten contendunt; foribusque eodem ipfis pacto apertis, Hypaten per tectum quoddam ad vicinos fugientem obtruncant. Inde ad nos properant;forisq; apud Polyfylum cóveniunt. Hac mutuó dida falute de reb.cola5 locuti,ad carceré contendimus, Tum Phyllidas car 'ceris prefeü evocans, Archias;inquit;& Philippus iubent te continuó Amphitheum ad ipfos ducerc. llle veró& temporis abfurditatem confiderans,& Phyllidam parum compofité loqui animadvertens; 3o vtpote adhuc calentemà certamine& zftuantem, fufpicatus fraudem: Quando, inquit, 6 Phyllida polemarchi hoc temporis ad fe captiuum vocauerunt? quando perte? quam adfers tefferam? Lo« quentis adhuc latus Phyllidas conto equeftri, quá 3$ gerebat, traiecit, improbumá; hominem proftrauit:quem etiam interdiu calcauerunt& confpuerunt haud paucz mulieres, Nos foribus carceris

&;— PLVTAROCHI DE
diffiffis nominatim evocauimus ,primüm Amphitheum, deinde reliquos,vt quiíq; cuique notus aut neceffarius erat,captiuos.qui voceagnitalzti é ftra tis in quibus humi procumbebantfe proripuere,catenas fecum trahentes. quibus vero pedesinligno erant inclufi, ij manus intendentes obfecrabant ne relinquerentur. His folutisjiam multi in vicinia habitantium accurrebát, fentientes quid actum effet, & gaudentes. Mulieres quoque, vt queque€ fuis
audiuit, non feruato Boetico more vnà ad aliam ex- 1o
currérunt,& quid rei effet ex obviis quefiuerunt: aliz patres aut maritos fuos reperientes, fecute funt. Neque prohibebat quifquam. magnum enim apud obvios momentum faciebat earum mifericordialacrymz,& obfecrationes caftarum mulierum. Hoc modo rebus habentibus, ego audiens Epaminondam& Gorgidam iam cum amicis congregari ad Mineruz,ad eos me contuli. Veniebant auté mul ti confertim& boni ciues, ac fubinde plures cóflue bant.Itaque cüm illis ordine fingula vti gefta erant narraui,hortatüfque fum vt in forum progrefsi patrie opitularétur:(imul omnes ciues ad libertatem publico preconio vocauimus. Turbz coéunti arma fuppeditabant cüm zdes omnis generis fpoliorum plenz tum tabernz fabrorum gladiariorum vicinz. Venit etiam Hippofthenidas cum amicis& feruis,adícitis qui tum forte ad Herculis fetum advenerant Thebas tubicinibus. Statim veró alij éforo fignum cecinerunt,alij aliunde,vndique adverfariis
terrorem obiicientes. ita vt omnibus defiftentibus, o
alijetiam fumumedentes* ad Cadmiam fugerunt,fecum trahentes etiam eos qui meliores dicun turfolitoscircaarcé&*— pernoctare, Qui arcé tenebant, his incompofité& trepidé accurrentib. cüm nos in foro viderent nullibi quiefcere, vndique tumultus& flrepirus edi:de defcendendo nullum iniuerunt confilii, quanquam erant numero ad
122.
2o
1
35

SOCRATIS GENIO: 5
12 2.fed metu periculi fe continentes; Lyfanori- Vide Pelopi. dam pratexebant. Manere enim—* illius diei. dam Plutar
Itaque hanc Spartani poftea, vt rem compererunt, i. p:cunia multarunt.* Corinthi adepti ftatim
$ interfecerunt. Cadmiam autem nobis certo pa&o inito reddiderunt,& przfidium abduxerunt.
PLvTARCIHI
DeHerodotim alignitate commentaríus,
me ERo»orr multos, Alexáder,& |&i| di&io vt implex,& nullolabore ac ]| facile rebus fefe applicans decepit: j| plures etiá ingeniü eius candidum J| falfó fufpicati funt fuiffe. Nó enim a modó extreme eft,vt Plato aitin10 iufliciz, videri iuftum cüm non fis: fed fumma eft malignitatis fimulando ficilitatem& fimplicitatem, iniquifsimum fe prebere.« maximé adverfus Boeotos& Corinthios vfus eft;ne aliis quidem parcens: exiftimo debere me& maiores noftros& i. ?5. pfam veritatem tueri, in hac ipfa operis parte.nam qui alia eius mendacia& figmenta velit recenfere, multis opus habuerit libris. Sed, quod ait Sophocles, Perfuafionis uultus eualet.— maximé in gratiofa oratione& tantam vim habente,cüm alia abfurda,tum indolem fcriptoris occultare:Philippus quidem Grecis ab ipfo ad T. Quin&ium deficientibus dicebat eos lzuiori fané, fed longiori iugo colla fubmififfe. At Herodoti maligni 35 taseft fané lzuior& mollio: quàm Theopompi, ma 815 autem attingit& edic. Sicvt venti per anguftiàs occulte fpirantes,molcftiores funt apertis.VideRrr
Lo
30

6:6 PLVTARCHI DE
tur autem commodá fore,vt rudi Minerua dilinecmus, quz communiter non purz aut benevolz, fed maligne narrationis quafi veftigia& notz fint: deinde fingula eorum quz examinabimus eó collocaIndicia ora turi quo pertinent.Primüm fi quis in re narráda ali- f tionis mali- qua odiofifsimis nominibus vtitur,càm in promtu gne. fint molliora:( vt fi quis Niciam diuino furore percitum dicat,cüm nimis deditum diuinationi dicere liceat:aut Cleonis ferociam& infaniam, cum pofsit futilitatem.) is non cquus eft, fed fruituriam modo ro loquendi. Deinde fiquid vitij ineft aliás,quod ad hi ftoriam nihil facit:id fcriptor arripiens,& 1n res pullo vfu admifcens narrationé extendit& per ambages circumducit, vt calamitatem alicuius aut fla itium vel a&ioné illaudabilem inferat: fatis often- rg ditfe maledicendo oble&ari. Itaq; Thucydidesne Cleonis quidem peccata, quz plurima erant;perfpi Lib.lIX. cué recenfuit.& Hyperbolum popularé oratorem vno verbo attingens,hominémq; malum appellans, miffum fecit. Philiftus etiam Dionyfij in barbaros 20 iniurias, que cum Grzcis rebus connexe non effent,vniuerfas praeteriit. Digrefsiones enim énarratione fabulis maxime permittuntur& antiquitatis explicationi: fieríquead laudandum debent. qui veró additamentum fermoni facit maledicta€ 1$ vituperationes, videturin tragicam incidere cxecrationem, Percas, qui calamitates bominum colligis. Iam quod ab altera parte huic refpondet,nemo non videt, bonum fcilicet aliquod videri impuné poffe 39 omitti. Séd tamen maliciofé hoc fit, quando quod omittitur in loc incidit qui ad hiftoriá pertiner.Illibenter enim laudare uó eft quàm libenter vituperare honeftius,fortaffe etiam turpius.Quarum ergo fignü pono ingenij in hiftoria fcribenda parü equi, 35 cüm duo aut plures vna dere fermones feruntur,
deteriorem ample&i. Sophiftis quidem s eft lu

1o
b
HEROD. MALIGNITATE. 6&5
ft lucri aut glorie caufa fententiam peiorem fumere defendendam. non enim fidem validam faciunt de rebus,& plerunque hon negant gaudere fe abfür dis& incredibilibus probabilitatem conciliando; Qui veró hiftoriam fcribit, debet quz vera fitfcribere.de incertis meliora videntur rectiüs quàm peiora prodi:& hec funt qui omnino pratermittant, Verbi gratia de Themiftocle Ephorus fcribit, Eum Paufanie proditionem& que cum regiis ducibus tractaret legiffe, non tamen paffum fibi hoc perfua-deri,neq; admififfe Paufaniam, à quo ad fpei focietatem vocabatur. Thucydides id, vt plané damnat falfijomifit. Porró de rebus quas peftas conftat;cáu fa autem& inftitutum actionis in obfcuro eft,malignus eft& iniquus qui in deteriorem partem conie &uras facit.vt Comici bellü à Pericle propter Afpa fiam vel Phidiam incenfum fuiffe dicentes:non animi magnitudine& ftudio contendendi, retundere faftum Peloponne(iorum,& nulla in re concedere
29 Lacedemoniis volente. Preclaris enim& laudatis
aj
30
3;
fa&tis atq; rebus maligni caufam qui fuübiiciunt vitiofam, calumniandóg; in finiftras abducunt fufpiciones de latente eius qui rem gefsit confilio, quan doipfum fa&tü palàm vituperare nó poffünt:(vt qui cedem Alexadri tyrannià Theba perpetratam non magnanimitati& odio malorum, fed obtrectationi cuidam muliebri imputant: Catonémg; aiunt mortem fibi confciuiffe, quód metueret ne Cafar ipfum turpi morte afficeret,) hos liquet ad fummam invidentiam& nequiciam nihil fibi feciffe reliquum. Etiam in modo agendi narratio hiftorica maligni tatem admittit: vt fi pecunia quis, non virtute reri confeciffe dicatur, quod de Philippo nonnulli perhibent: fi nullo labore,& facile, vt de Alexandro: non prudentia, fed felicitate, vt Timotheum inimici pingebant dormientem,& vrbes vltrà in retia eius ingredientes. Nam haud dubie maRrr ij

T5 raptio, initio Clafis
2» 25
628 PLVTARCHI DE
gnitudinem& pulcritudinem a&ionum deminu(üt, qui generofé,laboriofé,per virtutem& fua ipforum opera autores earü egiffe inficiátur. Porró qui aper té malé dicere volunt* morofitatem exprobrare, ferociájinfaniam,nifi modum feruent.Hi veró obli- f qué& quafi ex abdito calumniis tanquá fagittis impetentes, deinde pedem referentes,cóq; fe velantes quód uon credere dicunt que omnino credi volunt: dum malignitatem negant, vlteriüs etiam illiberalitatis fefe obligant. Quibus affines funt,qui vi!9 tuperationibus laudationes aliquas apponüt.vt Ari ftoxenus,qui càm Socratem ineruditum,infcium,& libidinofum dixiffet, addidit, Iniufticia tamen aberat. Sicvt enim qui ex arte& callidé adulantur, ali quando multis& lógis laudationibus vituperatio-!$ nes admifcent leuiculas,velvti condimentum adula tioni libertaté immittentes: ita malignitas vt fidem criminibus faciat, laudem fimul ponit. Licebatautem plures etiam notas enumerare, fed hz fufficiüt ad ingeniü moréfq; Herodoti qualia fuerint decla-*O randum. Primüm itaq; à Vefta,quod aiunt orfus,Ió Inachi filiam, quàm omnes Greci à barbari cultam diuinis honoribus, reliquiffe multis maribus,& fre tis maximis nomen àfe ob gloriá céfent,fontémque & principium nobilifsimarum ac regiarum profapia 2$ rum prebuifle: praclarus ifte negociatoribus Phoenicibus fe dedidiffe ait,vitiatam à nauclero noninvitam,& metuentem ne deprzhenderetur à fuis gra uida.Mentitürq; Phoenices hzc de ea tradidiffe:& Perfarum narrationes ait teftari,effe illam à Phoeni- 39 cibus vnà cum aliis raptam mulieribus. Mox fenten tiam fert de pulcerrimo& maximo Grazciz facinore, ftulté inquiens bellum Troianum fuiffe fufceptum propter malam mulierem. Manifeftum enim eft,inquit,nifi ipfz voluiffent,futurum non fuiffe vt 35. raperentur. Proinde dicamus deos etiam ftulté feciffe, qui Spartanos ob violatas Leuctris SesMG fias

20
3
30
aj
30
35
HERÓD. MALIGNITATE. 65
lias puniuerüt:& Aiacem ob vim Cafandrz factam. Manifeftü enim eft, i Herodoto credimus;nifi ipfa voluiffent,non fuiffe futurum vt violarentur. Atqui ipfeait Ariftomenem viuum fuiffe à Spartanis correptum. idémque poftmodo Philopzmeni accidit Achaeorum prztori,& Regulum Romanorü confulem ceperüt Carthaginienfes: quibus non facilé inveneris viros pugnaciores& bellicofiores. neque mirum hoc,quando pantherz etiam viuz& tigres abripiuntur ab hominibus.Herodotus veró vim paf fas mulieres accufat,& raptoribus patrocinatur,Ita autem fauet barbaris, vt Bufiridem facrificiis iftis, quz feruntur, humanis,& hofpitum nece abfolués, omnibüfq; Aegyptiis multum diuinitatis& iufticiz fuo quidem teftimonio deferens, abominádum illud fcelus atq; fcelefta parricidiain Grecos coneturavertere, Naminfecundolibro Menelaum ait cim à Proteo recepiffet Helenam, magnífq; effet a£ fe&us muneribus, iniufticiaomnes fuperafle homines,& improbitate, Cüm enim nauigandi faculrate
- à h ro /ACré» deftitueretur, commentum effe rem impiam, arre- 7^ /A€*
É E ds hs/ H$. ptífqs duobus puerulis incolarü, exta eorum infpexiffe.ob hoc cüm laboraret invidia,& effent qui per fequerentur, profugum nauibus redà in Africá fuif fe aveétum. Hzc narratio cuiufnam fit Aegyptiorü, equidem haud noui. Nam contri apud Aegyptios multi Heleng, multi Menelao honores etiamnum apud eos habentur. Idem Herodotus vt fibi(imilis maneret,Perfas aità Grecis violationem mafculi fexus didiciffe. At qui Grecis Pere huius impuritatis mínerual debent, apud quos fer&é omnes alij fcriptores confentiunt mares fuiffe exfe&os,antequam Grzcum illi attigiffent mare. Grecos auté didiciffe ab Aegyptiis pompas,folennes feftiuitates,& cul tum horum x r1 deorum. Dionyfi quoque nomen, (is cft Bacchus) Melampodé ab Aegyptiis didiciffe,& alios Grecos docuiffe.myfteria quoq;,& CeRrr uj
Homicidia

S oMDeueom somete
630 PLVTARCHI DF.
Dedi. veris factorum initiationes ex Aegypto à Danais filiabus allatas.& verberari quidem Aegyptiosaclu ere, fed nomina eorum nolle edereac de numiniab os compefcere. Herculem auté& Bacchü,quos Aegyptij deos appellant, Greci homines qui confe f nuerint:nullibi iftam adhibuit cautionem.quanquá Herculem quoque Aegyptium in diis fecundis ponit,Bacchumin tertiis:vt qui aliquod ortus fui prin cipium habuerint,neq; eterni fuerint. Sed tamen il los deos effe pronunciat, his vt caducis&heroibus 10 parentandum putat, non facrificandum vt diis. Eadem de Pane etiam dixit: Aegyptiorum fuperbis nu t gis& fabulis facra Grecorum maxime veneráda& Libro fixto- c. a fübvertens. Neq; hoc fatis atrox. uin& Her culis genus in Perfeum referens,Perfeum,inquit, Af rj fyrium fuiffe Perf aiunt: Dorienfium autem duces videri poffunt redtà vt genuini ab Aegyptiis defcen dere,recenfentes in maioribus fuis Danaés& Acrifij maiores. Nam Epaphum,ló, Argum, Iafum aliófque omnino omifit,hoc fibi ftudio ducens non mo- 20 dó vt alios Hercules Aegyptios& Phoenices faceret:fed vt etiam tertium hunc é Gracia patria e1e&um in barbaros deportaret. At enim de prifcis& do&is hominibus, neque Homerus,neq; Hefiodus, neq; Archilochus, neq; Pifander, neq; Stefichorus, neq; Aleman, neq; Pindarus vllam habent mentionem Aegyptij aut Phoenicis Herculis: fed vaum il: lum norunt Herculem noftrum Boeotum& Argi-, golon. lib. uum. Iam de feptem fapientibus,quos ille fophiftas nominat, Thaletem à Poenis oriundá ac barbarum 39 genere pronunciat.Diis autem maledicens fub perfona Solonis: Me, inquit,gnarum omne numen in- vidum effe ac tumultuofum, de rebus humanis interrogas.fuam enim de diis Soloni tribuens fenten Pittacus, tiam,malignitatem impio fermoni adiunxit.Pittaco 35 Wid.^ ideminpaucis& memoratuindignis vfus,quod ma ximum ille vir edidit fa&um ac pulcerrimü, Gd o
t
$
35 55

10
2y
35
HEROD. MALIGNITATE:! és fit.Athenien(ibus enim& Mitylenzis de Sigeo bellum gerentibus, Phrynoni Athenienfium duci ad fingulare certamen provocandi fi quis congredi vel let, occurrit reftíque circumie&o homine, robuftum ac magnum, interfecit. ac Mitylenzis magna ei dona offerentibus, coniecta hafta id duntaxat agri petiit, quà cufpis pertigiffet: locüfque is etiamnum Pittacium dicitur. Quid hac Herodotus? Cüm €ó loci perveniffet, pro reà Pittaco bene gefta fugam Alcei ponit, arma in prarlio abiicientis. bene fa&a non fcribendo,turpiter ada non pretermitten do teftimonium perhibens, qui ex eadem malicia nafci invidiam& malevolentià alienis gaudentem incommodis aiunt. Secundum hzc Alcmzonidas, qui viros fe praftiterunt, patriámque tyrannide]tberauerunt, proditionis infimulans ait recepitfe ab exfulio Pififtratum,& reduxiffe in patriam pa&tis fi lie Megaclis nuptiis. puellam autem matri natrafie, à Pififtrato fe non vt fas eft coguofci.hocfcelus Alc mzonidas indigné tuliffejactyrannum eieciffe. Ne
- aüt malignitas eius minus inSpartanos quàm in Lacedemonios redundaret, vide vt Othryadam, in
fumma apud illos admiratione& honore habitum,
fcedet. Vnum autem, inquit, de c cc fuperftitem Othryadem ferunt turpe ratum Spartam redire fociis amifsis ,ibi ad Thyreas fibi ipfi manü intuliffe.Supra enim cüm incertam fuiffe vtrtring; diceret vi&oriá, hec pudore Othryadis vi&os fuiffe Lacedaemonios arguit. turpe enim fuit ei viuere vi&o:at vi&ori fuperviuere pulcerrimü. Mitto nunc, quód Crafum hominé indo&ü,gloriofum,& ridi€ulum in omnib.faciens:ab eo capto Cyrü,qui prudentia& virtute ac magnanimitate facilé omnes re ges excelluiffe creditur, inftitutum atq; officij admonitum fcribit. Cámq; de Crocfo nihil aliud laudabile teftetur, quàm multis eü ac magnis donariis deos effe veneratü: hoc ipfum facinusimpiifsimum
Rrr iuj
Lib.V.
Alemaoni«
da, Lib.1.
Othryades.
ibid. «c «c
Croat.

632 PLVTARCHI DE
fuiffe monftrat. Viuo enim patre Pantaleontem fra trem cum Crofo de regno contendiffe.eo potitum Crofum, vnum de fociis& familiaribus fratris in ,. Officina fullonis enecaffe, donariáque ex eius peDerocts. cunia fa&a diis mififfe. Deiocem quoque; qui vir-$ tute& iufticiaregnum in Medos fibi parauit. fimulatione iufticie id ait effe confecutum. Sed mitto barbara, quando magnam exemplorum copiam res Grzca füfficiunt.Athenienfes,& plerofq; alios Iol^* mesait nollefe Ionum nomine dehoneftari, fed id 10 fugere.qui veró fe nobilifsimos putarent,& ex ipfo Prytaneo Athenis profe&os, eos prolem 6 barbaris procreaffe vxoribus,quarum parentes& liberos interfeciffent.ideóq; has legem tuliffe,& filiabus quo que fuis feruandam iniunxiffe, ne vnquám cum ma- I$ rito cibum fumerent, aut eum nominatim compellarent;& qui nunc fint Milefij,eos ex iftis ortos mu lieribus. Poftea fubiiciens Iones puros effe eos qui Apaturia celebrant:agunt;ait, omnes, Ephefiis dem tis& Colophoniis. hos ergo fic nobilitate fpoliat 20 fua.Porró Pa&yá, qui Lydos vt deficerent à Cyro induxerat, vt dederent ait Cumzos& Mitylenzos precium pactos egiffe: quantü,fe ignorare. Scilicet preclarum eft cüm fatearis te precium ignorare;interim quafi probé comperta re tantá vrbi Grace in- 2$ famiam impingere. Chios ait Pa&yá ad fe delatum ex Mineruz poliuchi fano avulfum tradidiffe, Atarneümgq; mercedis loco aceepiffe. At.Charo Lampfa cenus atate prior, vbi de PaGyaei fermo eft,nullá tale neq; Mityleneis neq; Chiis flagitium imputat. 30 »» Hicautem funt eius verba. Pactyes audito exerci»» tum Perficum appropinquare,profugit primó Mity »» lenam, deindein Chium:eámq; cepit Cyrus. In ter tio deindelibro Herodotus narrans Lacedzmonio rum adverfus Polycratem tyránum expeditionem,3$ Spartani- fcribit Samios exiltimare& dicere, Spartanos ipfis gratiam rependere pro auxilio quondam iis deer us

HEROD. MALIGNITATE. 6g
fus Meffenios lato ,ideóque& exfules reducere Sam10s,& in tyrannum bellum mouere.LacedzmoniOs autem;d negare;ac dicere fc non opitulandi, aut liberandi,fed vicifcendi Samios caufa eam fufcepiffe expeditionem qui miffam ipfis à Croefo craterá, rurfümque ab Amafide thoracem furripuiffent. Atqui nullam ea tempeftate vrbem ita& magnificam & tyrannis infenfam nouimus,vt fuit Sparta. Cuius jo€nim thoracis caufaaut crateris Cypfelidas eiecerunt Corintho& Ambracia, Lygdamin Naxo, Pififtrati filios Athenis,Sicyone Aefchiné, Thafo Symmachum,Phoce Aulin,Mileto Ariftogenem,dominationem in Theffilis everterüt,Ariftomede& Ani; 88lo opera Leotychide regis deie&is i de quibus alibi copiofiüs fcriptum eft. Si autem Herodoto cre dimus;nihil fibi maliciz, nihil ftulticiz fecerunt reliquum, qui pulcerrimam& iuftifsimá expeditionis caufam abnegantes,fafsi funt fe ob accepte iniuriz 2o I emoriam, reíque vilis magnam zftimationem miferos homines affli&ófqueadoriri. Enimveró Lacedemonios vtcunque tum fub ftylum fuum venientes ibi pupugit. Corinthum autem,quz hac qui- Corintbij, dé extra curfum narrationis erat,tamen obiter quo- Samij.
2, QU6 arripiens turpifsimo crimine& calumnia pefsima confperfit. Hzc,inquit,expeditio vt fieret, ftu-€ diosé Corinthij adiuuerunt,quib.ipfis quoq; cótu-« melia erat olim à Samiis facta, res ita habet.Corcy.€ Forum pueros ccc primarios Periander Coni
3o!yrannus ad Alyattem mifit caftrandos. hos cum in ipforum infulam exfcenfionem feciffent, docuerunt Samijin fano Diane fupplices federe,ac placentas€ fefamo& melle ad edendum proponentes conferua uerunt. Hoc cótumeliam Samiorum in Corinthios appellat fcriptorjideóque hos ftimulos Lacedzmo35 niis addidiffe: nimirum quod Samij filios Grecorü mares relinqui obtinuiffent.quod fcelus Corinthiis ille tribuens, vrbem ipfo tyranno flagitiofiorem faKrr v

———
qa PLWTARCHIÜUDE
€lefibenes.
cit. Is quidem vltus fuit Corcyrcos,qui filium eius jaterfecerant. Quidautem evenit Corinthiis,vt à Samiis pcenas expeterent,quód jj crudelitati& improbitati tantz impedimento fuerunt? idQqueadeó poft tres aetates, vt memoriam acceptz iniuriz renouarent in eius gratiam tyrannidis, cuius, vt quz grauifsima ipfis fuiffet, exftin&e omnia monumenta& veftigia abolendi finem nullum faciebant? T'alis ergo fuit Samiorum in Corinthios iniuria. Qualis veró poena Corinthiorum de Samiis expetitur? Equidem fi veré irafcebantur Samiis, noninftigare, fed dehortari potiüs. Lacedzmonios ab expeditione in Polycratem debuerunt: ne tyranno deiecto Samij vnquam libertatem recipere poffent. Quod autem maximum eft, cur tandem Corinthij Samiis irafcebátur qui voluerüt,nó potuerunt etiá feruare Corcyreorum pueros:Cnidios,qui feruauerunt eos & reddiderunt, non culpant? Et quidem hac de re Corcyrei non magnam habent Samiorum rationé, Cnidiorum meminerunt, hífque funt apud ipfos ho nores,immunitates,& decreta.nam hi nauibus advedi cuftodes Periandri é templo expulerunt, puerófq; ad fe receptos Corcyram pervexerunt. vt Antenor Cretenfis perhibet,ac Dionyfius Chalcidenfislibro deorigine vrbium. Nonautem vlcifcendi Samios,fed à tyráno liberandi caufa Spartanos expeditioné fufcepiffejipfis Samiis teftibus poteft doceri. Tradunt enim Archiz Spartano, cümis fortifsimé tum pugnans cecidiffe, fepulcrum in Samo publice fa&umjidQqueà fe honoribus affici.ideóque pofteros etiam eius femper cum Samiis familiariter atq; humaniter agere.quod ipfum Herodotus quoque teftatus cft. Idem libro quinto de praftantifsimis Athenienfium ac principibus viris Clifthenem ait Pythiz perfuafitfe, vt Spartanis femper falfa oracula redderet;quibus iuberentur Athenienfesà tyrannis liberare.facto pulcerrimo,& iuftifsimo tanT: tam
^
$
2$
3o
35

HEROD. MALIGNITATE. 65; tam fceleris ac impofturz anncctens calumniá:deóqueadimens vaticinium bonum atque verum,& dignum Themidequz ei ad(idere dicitur. Ait przte$ reaconiugis fuz abufum permififfe Ifagoram Cleo- I/agoraa. meni ad ea ventitanti,& more fuo fidei paranda gra*« tia ad mifcens vituperationibus laudes,aliquas: la.«« geres ioquit, Tifandri F. familiafuitnatus nobi-«« 1, fedoriginem eius non habeo dicere. cognati€* 1o quidem eius foui Cario facrificant.ó hominem ver-. futo& ciuili nafo, qui ad Cares táquam coruos 1fa&oram abomivando reiiciat. Ariftogitonem veró non obliquéiam, fed re&tà portis eie&um in Phoeniciam proturbat, à Gephyrzis originem eus traD here inquiens.cffe autem Gephyrzos nó ex Euboea aut Eretrienfes,fed Phoenices: vt quidem ipfe audi tuacceperit, Sed cüm Athenienfium à tyrannis liberationemadimere Lacedzemoniis non poffet: audet turpifsimo affe&u pulcerrimü facinus confpurcre. Mox enim ait Spartanos correptos fuiffe paenitentia, quód adulterinis moti oraculis viros ho fpitio fibi iun&os,promittentéfque ipfis Athenas in poteftatem tradituros,é patria expuliffent tyrános, ingratóque populo vrbem reftituiffent. Voluiffe de?5 indeeos Hippiam à Sigeo revocatum Athenas perducere: fed Corinthios eis obftitiffe,Soficle narráte qualia egiffent Cypfelus& Periander Corinthi tyrannidem gerentes.cüm quidem ipfe nullum atro «ius aut crudelius facinus retulerit,atque iftam tre«entorum emifsionem: quos quia eripuiffent SaT)jj,ac ne caftrareotur prohibuiffent,ideó iis vt con tamelia affe&os iratos fuiffe Corinthios dixerat. Tanto tumultu ac diffenfione maligaitas eius plera eftjin narrationes quacunque pafsim fe in(inuans T cccafione. In fequentibus Sardibus gella narrans, cuantum potuit rem luxauit atque corrupit: naues, «uas Athenienfes Ionibus qui à rege defecerant tuundis miferunt,aufus malorum vocare initiü,quod
| | |

Plataenfes. infexto
636 PLVTARCHI DE
tot tántáfque Grzcas vrbesà barbaris liberáre co
Eretrienfcs, narentur: Eretrienfium autem obiter admodum faciens mentionem, magnümq; eorum& przclarum facinusreticens,ac memorabile.Iam enim vt.* circa loniam,confufam,claffe regia adnauigante, foràs;
obviam euntes Cyprios in mari Pamphylio pugna nauali devicerunt.Poft hec retró converfi,nauibus apud Ephefum reli&is Sardes adorti funt,& Artaphernem(quiinarcem confugerat) obfederunt,vt Miletum obfidione liberarent. quod& confecuti funt: hoftéfque mirabili terrore perculfos inde amouerunt. ipfi multitudine obrutum fe iri videntes recefferunt. Hac cüm alij,tum Lyfanias Mallotes in Opere de Eretria fcripferunt.& conveniebat, fi nul
[e]
la alia de caufa,faltem excidio vrbis eius& interitui 1$
accinere memorandum ifthuc& preclarum facinus. Herodotus veró etiam vi&os à barbaris eos in naues ait confugiffe infequente hofte. cüm nihil tale Lampfacenus prodiderit Charo, cuius funt verba. Athenienfes autem xx triremibus nauigarunt,vt au xilium ferrent Ionibus.& ad Sardes expeditione fa, 4a,omnia circa eam vrbem ceperunt, excepta muni tione regia. his a&is Miletum reverterunt. Porró ibro Herodotus narrans quomodo Platzenfes Spartanis fefe: dediderint, illi veró eos ad Athenienfes ablegauerint,vtpote finitimos,& dcfenfores non malos: addit non quafi fufpicionem aut opinionem, fed tanquam rem fibi cópertam,Lacedamonios non ita iftud confilium benevolentia erga Platzenfes,vt ftudio laborem Athenienfibus incutiendi rem cum Baeotis habituris dediffe. Proinde,nifi malignus eft Herodotus, infidiatores fuerüt & maligni Spartani: ftulti autem Athenienfes;ita fibiimponi qui fiaerent: Platzenfes veró non honoris aut benevolentie caufa,fed vt belli futura anfa in
Maratbo- medium proie&i funt.Sané plenilunium pratendifnia pugna. fe,quod exfpeantes ad Marathonem non venirent
Athe

HEROD. MALIGNITATE. 6g
Athenienfibus fuppetias latum Lacedamonij, dum pro recerta tradit,mendacio eos fuo grauat. Non enim modo fexcenties alias illi exercitum eduxerác & igna contulerunt initio menfis,nó praftolati ple $. nilunium:€ parum abfuit quin ad hác pugnam,fexta Boédromionis die coómiffam,venirét: adeó,vt ca dauera etiam fpectauerint ad locum proelij iam pre-. fentes. Ettamen Herodotus de plenilunio ifta fcripfit.Non poterant veró ifto hzc tépore facere,quia«c IO violare legem nolebanr.erat cnim nona menfis dies.« qua die exire fibi licere negabant, orbe Luna non« pleno.itaque plenilunium operiebátur.Tu quidem,«c Herodote,plenilunium transfers in principium méfis,quando Luna dimidio orbe fulget: vnóque coA5, natu coelum,tempora,& res omnes coriturbas.profcfsüfquete res Graecas fcribere,maximé autem Atticis operam impendere,nepompam quidem cogno uifti, quam folennem etiamnum Athenienfes ad A gram mittunt, gratias Hecatz pro victoria agentes, 29 Verüm hoc facit pro Herodoto adverfus crimen quod ci obiicitur, magnum eum ab Athenienfibus propter adulationem accepiffe pecuniam. Sienim: his ifta recitaffetnon omififfent aut neglexiffent fce lerofum itum Phedippidá,qui€ pugna veniens La55 cedemonios ad eam vocaret,biduó quidem(vt ipfe ait) Athenis Spartam profectum. nifi forté Atheniéfcs devictis hoftibus ad pugnam demum focios vocauerunt.Sané x talenta Athenis dono veniffe ipfi, Anyto rogationis autore Diyllus Ícripfit Athenié39 fis,homo in hiftoria non contemnendus. Narranda porró Marathonia pugna Herodotum pleriq; aiunt ipfo occiforum numero rei fidem derogaffe. Scribit enim Athenienfes Dianz Agroterafeu Agrefti vouiffe tot hoedorum vi&imam,quot barbarorum cor 35 pora ftrauiffent.poft pugnam autem,cüm immenfus videretur occiforum numerus, decreto hoc dei pla caffe, vt quotanuis 12 fe immolaturos promitterét.

Poft puguá fecta.
638 PLVTARCHI DÉ
5» Verüm his omifsis, videamus a&a poft pugnam.Re»» liquis inquit, nauibus retro a&is barbari, rece»» ptis exiufula vbi reliquerant mancipiis Ecetrienfi»» bus,Sunium flexerunt, cupientes Athenmenfes fuo »» in aftu adventu antevertere.Sufpicabantur Atheni-$ »» enfes id fieri Alcmzonidarum machinatione,qui de »» compofito fcutum Perfis oftendiffent, cüm am effet in nauibus.Hi ergo fle&ebantSunium,&c. Hoc loco id difsimulemus, quod Eretrienfes mancipia nominat,quibus nemo Grecorum maiore audacia ró ac ftudio rem gefsit,indigoa paffos fua virtute. Neque adeó magnam habeamus rationem calumniz Alcmeonidis intentatz, 6 quibus& familiz maximz conftabant,& nobilifsimi viri celebrabantur. Ipíus certé vi&torie de magnitudine a&turn eft, fi- t$ nisq; tam decantati facinoris ad nihilum redit,neqj vidctur certamen fuiffe aut magnum aliquod opus: fed barbaris(quod invidi aiunt,rem iftam traducen tes) leuis quzdam accidiffe offenfio& exiguum incommodum.fi quidem à pugna non fugerunt prz- 20 ciis retinaculis, vento fe quàm longifsimé ab Attica provehenti dantes: fed fublato fcuto proditionis teffera, Athenas claffe petunt fpe capiendi,& per ocium Sunio circumnauigato,füpra Phalerum in alto naues detinent. Primi autem& illuftrifsimi viri vr- 2$ be defperata* nam paulo poft crimine foluit, aliósq; proditionis reos facit. Efto fcutum fuitle oftei tatum. equidem ipfo demto hoc qui viderit nemo potuit effe.Fieri aüt potuit nullo modo, cüm Athenienfes folidá obtipuiffent victoriam.& fi fa&tü fuif. 36 fet, cófpicià barbaris non potuit, fuga magnóq; labore inter vulnera& tela in naues fe proripientib. & locá quanta quifque celeritate poterat deferétibus.Sed vbi rurfum Alemxonidasà fe excufari fimu lat ijs dé criminib. quz primus ipfe hominutn ipfis 5 »» obiecit,fic loquitur. Ego autem hunc fermonem »» non admitto, Alcmeonidas Perfis de cempeóro cly

HEROD. MALIGNITATE:
dypeum extuliffe, ac voluiffe Athenienfes in bar-«« barorum& Hippiz poteftatem dedere.* cuiuf«« dam incifi recordor,apprzhenderéne an apprzhen- y fum dimittere velis.Ita enim accuías, mox patroci5. naris: calumniáfque de viris illuftribus perfcribis, quas rurfum diluas. Cui veró fidem derogas,nifi tibi Nam ex teipfo audiueras Alcmaonidas victis& fugientibus barbaris clypeum oftendiffe. Quinetiam in hisipfis quz pro Alemzopidis abs te dicun1o turfycophantam te effe oftendis.Quippefi tibi aut magis,aut non minus infenfi tyrannis videntur Alcmaeonidz quàm fuerit Callias Phznippi F. Hipponi cipater: quo loco pones coniurationem eorum,de qua:n primis fcripferas,auxilio eos Difiltrato fuiffe, 15eíümq;ab exfulio ad tyránidem reduxiffe,neq; ante exturbafle,quàm is cum vxorenon vt fas eft rem ha bere culpatus fuit? Hzc ergo huiufinodi habent tumultus.& inter crimina Alcmzonidis intétata atq; fufpiciones Calliam Phenippi F.laudans, eíq; ilium 20 Hipponicum adiungeus, qui ipfo tefte fuit vnus de ditifsimis Athenienfium: faffus eft fenonre quicquam ifthuc exigente,fed Hipponici demerendi gra tia Calliam narrationi ingefsiffe. Cüm autem nemo nefciat Argiuos focietatem& auxilia Graecis ne25 quaquam denegaffe, quando petiuerunt ne femper Lacedemoniorum, quos habebant fibi infeftiffimos hoftes, cogerentur ditto effe audientes fi feArgiui,
querentur: caufam Herodotus maliguifsimé exco- Lw^ 7,
gitatam fübiicit,(ic fcribens. Poftquam veró fein fo 3o cietatem adfcifci videruntà Grecis Argiuitum re.**
cufauerunt,vt quiefcendi pratextum haberent:cüm** fatis fcirent à Spartanis fe in partem imperii admi(-** fum noniri. Et ait Artoxerxem poftea temporis ab Argiuorum legatis,cüm ad eum Sufa veniffent,hac 35 dere fuiffe admonitum:eámq; dixiffe, nullam fe vr-bem magis fibi amicam cenfere,quàm Árgos.Poftea fubiiciens more fuo aliquam tergiuerfationem, Ait

640 PLVTARCHI'DE:E
Ait nihil fe certi hac de re fcire.hoc fcire, neminem fine crimine viuere,neque Argiuos effe omnium de? tertimos.Ego autem dicere hocjinquit, debeo, ííqs ?^ fermo valeat in quavis re. Nam& hoc dicitur,ab Ar ? giuis,cüm adverfus Lacedzmonios bellum mal fu? flinerent,accerfitum in Grzciá fuiffe Perfam, quid? quid potiüs tolerandum ratos quàm prafentem mo ? leftiam. Nónneautem ficvt ipfe Aethiopem ait de * vnguento& purpura dixiffe, dolofas formas, doMira veftes effe Perfarum:ita aliquis de ipfo pronüciauerit, dolofas effe dictiones, dolofas dictionis Herodotez figuras, Perplexa.nilq; fari,ambages omuia.
qui, ficvt pi&ores vinbris adie&is(plendidiora faciunt quz apparere debent: ita negando ipfas inté dit calumnias,ambigendóq; efficit vt fufpiciones al tiüs infideát. Argiui quidem fi ob contentionem cá Lacedzmoniis de principatu& virtute Grzcis fe non adiunxerunt: non poteft negari quin indignos
$
fe Hercule gefferint& fua nobilitate. Praftabat e- 9
nim Siphniis& Cythniis vt Graeciam ij liberarent, quàm vt cü Spartanis contendentes de imperio,tot tátáq; certamina fübterfugerent. Sinautemij funr, qui Perfam contra Grecos acciuerunt quód bellum ipfis contra Lacedemonios non fatis commode fuc cederet: qui fa&um eft quód Xerxe veniente non palàm Medis feadiunxerunt: aut fi in regis caftra fe noluerunt conferre, cur non Laconicam incurfionibus vexarunt, ipfi domi fuz reli&ti, aut Thyreas denuó tentauerunt, aut quóvis alio modo Lacedzemonios adorti funt,& conturbauerüt.cüm fané magnum Grzcie damnü inferre potuiffent,his impedi tis ne c tanto grauis armaturz exercitu ad Plateas irent.Sed Athenienfes quidem hocloco verbis Herodotus effert,feruatoré(que Gracie appellat.re&é hoc,& meritó: nifi eorum laudibus multa maledi&aadmifcuiffet. Nunc cüm proditos ab aliis Grecis
2]
39.

3
Lo
Y
25
30
35 exofus Thebanos& adverfum e I
'HEROD. MALIGNITATE 64r
€is dicat Athenienfes: folos autem reli&os,maluiffe magnum in fe facinus recipere& mortem oppetere,quà videre Grecos ad Perfam deficere reliquos, & cum Xerxa foedus ferire: oftendit fe non hzc lau. dandorum Athenienfium gratia dicere,fed Athenienfes 1deó laudare, vt reliquis omnibus Grecis malé diceret. Quid veró attinet indignari, vbi acerbé, ídqs;ad naufeam vfq; Thebanos& Phocenfes fübinde exagitat?quando etiam ijs, qui pro Gracia periculum primi adiuerunt, proditionem vel ipfo tefte nó probabilem aut eventum habituram exprobrat. & de Lacedzmonijs pro incerto ponit, cecideríntne in pugna adverfus hoftes, an veró hofti fe dediderint.exiguis mehercle indicijs ipfos ab ijs qui ad Thermopylas céciderunt feparans. Secundum hzc* cüm naufragium narraret,quod accidit clafzi regie, vtq; Amanocles Cratinz F. Magnes magnum ex ea calamitate emolumentáü perceperit, auri& pecuniz immenfam vim na&us: ne hoc quidem à morfu fuo immune pratermifit.Verüm, inquit, ifte quidéaliàs« c parum fortunatus, repertis opibus maiorem in mo-«c dum locupletatus eft.nam quód proli necem intu- ec liffetjid e malum haudleuiter animi angebat.Quis non videat eum aureas iftas inventas Opes, eiectáfq;
ad litus à mari diuitias propterea in hiftoriam intro duxiffe,vt locum faceret in quo Amenoclis cxdem inprolem collocaret? Cüm autem Ariftophanes Borotus fcripferit quód pecuniam petens ab Athenienfib. nihil impetrauerit:aggreffa aüt cum pueris differere& fcholam inftituere à magiftratibus fuiffc interdi&um ob ruflicitatem eorum& odium litterarum: aliud quidem certum rei nullum extat argumentum.Sed Ariftophani Herodotus teftimonium tulit, dum alia falfó, alia per* aliatanquam
rat. Theffalos ait ab initio necefsitate compulfos ad 7^. Medos inclinaffe, veré hoc, vt& cüm ariolatus de ü$Sss
0s iurgans vitupe- De Thebas

5 3 »5 5»
6 PLVTAROCHLDIDIE aliis Gracis,futurá fuiffe vt proderétur ab iis SparZ tani: fübiecitNon volentibus quidem,fed necefsitate coactis, vna poft alteram capta vrbe. Thebanis tamen eiufdem neceffarij fa&i veniam non itidem fa cit.At enim Thebani 15 viros duce Mnamia in Tem pe miferunt,& ad Thermopylas tot, quot popofcit Leonidas: qui& foli cum Thefpienfibus perfeuera uerunt apud hunc;reliquis à circumventione defereutibus.poftquam vero barbarus aditibus occupatis in montes pervenit,& Damaratus Spartanus ob hofpitium fauens Apagino tum paucorü in rep.dominationis przfidi effecit,vtis amicus& hofpes regis fieret: Grzciautem in nauibus erant,neque terra quifquam accedebat. ita demü conditiones pacis acceperunt deferti, magna eos vrgente necefsitate. Náneq; mare& naues eis ad manü erant vt Atheni- enfibus: neq; procul difsiti erant, vt Spartani penetralia Greciz incolentes.cám q; fefquidiei fpacio itinere ab ipfis ab(enti Medo cá folis Lacedaemoniis
be
m
o
5
& Thefpienfibus fe in faucib. anguftiarü oppofuif- 20
(ent, fuccubuerant.Verüm bic fcriptor ea eft equita te,vt cüm dixiffet Lacedaemonios ab omnib. deftitu tos fociis fortaffe pa&tum inituros fuiffe cum hofte: "Thebanorum maximum& pulcerrimum facinus ob
litterare prorfus quia non poterat, tamen velvti vi-*
tiofa caufa&(ufpeione corrumpens,ita fcripferit. Socij igitur qui mifsi erant, Leonid confiliü fequé tes abierüt. Soliapud Lacedaemonios remanferunt Thefpienfes ac Thebani. hi quidem inviti& nolenfpienfes admodá volentes,& qui nufquá fe à Lconida difceffuros dicerent& iis quos fecü habebat.An
! veró nó prodit liquidó fe peculiari aliquo Thebano
rum odio affe&ü? quo impulfus non mod vrbé fal 56& iniurià vituperauir,fed etiá probabilitaté calumnix aliquam parare,& curare ne omnibus hominibus videretur fecum pugnantia dicere;fibi; men daoj
? tes: fed eosobfidü loco Leonidas retinebat. The-3
35

HEROD. MALIGNITATE.«4
8acij effe confcius,pofthabuit. Ná cüm dixiffet Lco nidam, quód fentiret non effe bene animatos ,Deq; paratos ad fubeundum periculum focios,iufsiffe difcedere: paulo poft fubiicit Thebanos invitos ab eo $ fuiffe detentos. quos, fiad Medos inclinare animis credebat, etiá manere volentes debuit abigere. vbi enim nullo víui fibi fore cenfuit,non alacres,quid at tinebat pugnantibus permifceri fufpectos!Neq: veró rex Spartanorum ita ftultus fuit, vt trecentis fuis 1o quadringétos"Thebanos armis inftru&os obfidum loco fibi putaret detinendos,hoftibus maximéà fro te iam& tergo imminentibus.nam vt pris eos obf; dum loco habens fecum duxerit: certé ad extremü probabile crat eos contemto Leonida fuiffe difcef1; furos,& Leonidam magis veriturü ne ab his, quàm neà barbaris circumveniretur. Prater hec,qui non fit ridiculus Leonidas,fi reliquos Grecos abire iubens vt mortem fibi impendere pre(entem intelligeus, Thebanos detinuit,fcilicet Grecis cos ferua20 turus, iam iam moriens ipfe? nam fi veré pro obíidibus hos, aut potiüs mancipiis circumduxit non debuitinter perituros detinere ,fed difcedentibus Grzcis eos tradere, Quz vnareltabat caufa cur Thebanos Leonidas noluiffe dimittere diceretur, 35 nempe vt vnà fecum eos perderet: hanc quoque Herodotus ipfe fuftulit, de ambitione Leonidas fic
*. H» Ícribens. Hxc reputans Leonidas, volénfque glo- À riam hanc folis Spartanis parare, focios dimifit: ma.
gis obhoc, quàm quódeorum diverfz effent fenJO tenti, Extremz veró ftulticie fuit, à qua gloria focios arceret, in eius focietatem pertrahere invitoshoftes.| Ceterüm non fuiffe fufpe&os mala fidci Thebanos Leonid», fed pro amicis habitos con ftantibus,res gceft» demonfirant. Nam& Thebas 35 venit exercitü ducens,& orans id impeerauit,quod nemo alius, vt in fano Herculis dormiret:& vifum diuinitus oblatum Thebanis expofuit. Imaginatus
$ss ij
NELGUESUNUSNCS m
——

é4;| PLVTARCHIDE
fuit enim in mari fe videre multis& afperis exagitato vndis illufirifsimas& maximas Grecie vrbes inzqualiter differri atq; flu&tuare; Thebas fupra omnes alias ferri,& fublimes ad ccelá extolli, ac poft fubitó evanefcere.Atq; hec quidem fimilia erant eo rum, que multo poft tempore Thebis evenerunt. In pugnz autem narratione Herodotus, Leonide etiam maximum facinus obfcurauit, omnes dicens in anguftijs iuxta Colonum cecidiffe. Res aliter geLemids fa eft. Cüm enim noctu fe circumventos à barbaris effe accepiffent,re&à in hoftium caftra agmen moueruntfuum,& fere ipfum regis tentorium,vt eo interfecto iuxtà mortem oppeterent.venerunt ergo vfq; ad tentorium regis, obvios fubinde trucidantesautinfugam vertentes.cüm autem Xerxes in tétorio non inveniretur, querentes eum in vaftifsimis caftris ac vagantes, vix tandem à barbaris vndique circumfufis funt occidione cafi. Quos alios comors.
termiferit, fcribemus in vita Leonidz.nihil tamen impedit quin hac etiam quzdam ponamus. Certamen funebre Spartani Leonidz egreffuro in iftud bellum egerunt,patrib.& matribus vnà proficifcentium fpectantibus. Ipfe Leonidas dicenti, Perpaucos tecum ad pugnam educis, Multos veró, inquit, vtpote morituros. Vxori interroganti proficifcentem ecquid mandaret,converfus, Bonis, inquit,nud bere,& bonos liberos párere te iubeo. In"Thermoli pylisiam cin&tus ab hofte, cupiens duos genere fibi
Ti iun&os feruare, alteri epiftolam dedit& emifit, alterum amandauit magiftratibus Spartz aliquid ' nunciaturum. fed& ille litteras reijciens cum ftoWa macho, Pugnator aiebat, veni nón tabellarius:& J hic apparitoris id munus effe fatus, fcuto fumto in acie adftitit. Hxc fi quis alius omififfet,fortaffe reprohen(ione polle carere. At qui Amafidis crepitum ,ad ventum afinorum furis, vtrium incremeny 5: tum,
IO
1
natus,& quz alia dicta Spartanorü Herodotus prz-,
i)
MV» ua

HEROD. MALIGNITA TE. 64y
tum,multáq; talia conduxiffet& cómemoraffet: cer té videri poteft illa nó incuria aut contemtu preteri uiff pulcré fa&a atq; di&a:fed quód quibufdàá malé vellet,effétq; in eos iniurius. Thebanos aüt ait pri5 müm c Grecis cóiunctos necefsitate cópulfos pugnauitfe:credo,quia nó Xerxes modó,fed etiá Leonidas haberet flagelliferos in fuo comitatu, à quib, Thebani contra animi fententiá cogebátur pugnare.ac pugnaffe quidé invitos ait,qui difcedere poteIO. zát& fugere: vltró aüt ad Medos inclinaffe, quibus nullus aderat auxiliarius. Poft hec Ícribitreliquis** ad Colonü contendentib. Thebanos ab iis fe avel-** liffe,manüfq; intendiffe ad barbaros,ac clamaffe ac-** cedentes voce verifsima,fe Medorü rebus ftuduiffe,** 1j repíq; aquá& terrà prebuiffe, nüc necefsitate ada-** Cos ad Thermopylas veniffe,& extra culpá effe de** vulnere regi infli&o. Hzc eos fatos faluté impetraífe,cüm Theffili etiá teftimoniü ipfis perhiberét. En tibi tot verbis inter barbaricas cóclamationes, om20 nigenos tumultus, fugas,infecutiones exauditá caufz dictionem,& teftiü examé,& Thelffalos inter cz-: des& conculcationes in tantis anguftijs Thebanis Thoffali. patrocinantes, nimirum quod hos Grecia vfq; ad Thefpias potitos Thebani nuper pugna füperatos 25 eiecerüt,occifo eorü duce Lattamya.ita enim tü inter Theffalos& Thebanos res erat, amicitia nulla aut benevolentia. Sed tamen Theffilis teftimonio iuuantibus quomodo Thebani evaferunt? Alii corum;inquit, accedentes à barbaris funt obtruncati: 39 plures etiam mandato Xerxis notis regijs compun&i funr,initio idtoà duce eorum Leontiada.Atqui nó futLeontiades dux Thebanorü in Thermopylis,fed Anaxander: vt Ariftophanes é magiftratuum cómenrarijs docuit& Nicáder Colophonius.Neq; agnofcit quifquá hominü ante Herodotü compuncos à Xerxe Thebanos. Alioqui maxima hzcadver fus calumniá erat futura defenfio, debebántq; glo$ss ij
ec
[11 €c
35

Themifloelis factis.
646 PLVTARCHI DE
riari ob iftas notas Thebz,quod Xerxes ftstuiffet ipíos eodem modo tractare, quo invififsimum fibi Leonidam. fiquidem huius mortui corpus Xerxes cótumeliofé habuitjillos viuos compüxit.Sed enim qui é crudelitate in Leonidam demonftrat maxime emniü hominum Leonidz viuenti iratü fuifse Xer.xem: Thebanos aüt Medorum rebus ftudentes& apud Thermopylas fuifse notis cópunctos,& tamen pofteà apud Plateas Medis alacriter fauifse: videtur mihiin moré Hippoclidis iftius pedibus in men 1o fa gefticulantis veritate ob ineptam faltationé amiffa di&urus,Non curat hoc Hippoclides. Libro octa uo ait Grecos metu captos fugam ab Artemifio in Greciam meditatos, Euboénfium orantium vt exi-. guü temporis fpaciü manerent,dum familiam expo- t$ nerent,nullam habuifse rationem:donec Themiftocles acceptaab Euboén(ibus pecunia Eurybiadem & Adimantum Corinthiorum ducem impertiit.hac ratione fa&um vt manerent,& cum barbaris nauali
boil
pugna decertarent.Pindarus quidem,non fociz vr- 20
bis,fed Medis fauere fufpe&e ciuis, tamen Artemifj fa&a mentione exclamat:
Vbi filij&tbenienfium
Splendidum iecere libertatis fundamentum. Herodotus autem, à quo nonnulli exornatam voluut Graciam, vi&oriam illam captorum munerum & furti opus facit, deceptos à ducibus argento corruptis Grecos contra animi fententiam pugnafse dicens.Neq; hec maliguitati finem ftatuit.Fatentur omnes homines feré, Gracos etfi naualibus prorlijs vi&oriam obtinerent, tamé Artemifio barbaris ceffifse-audita cladead Thermopylas accepta. neq; enim expediebat ibi morari& mare cuftodiri,cü hoftis iam intra Pylas pervenifset,& Xerxeaditus tenente. Herodotus tamen Grecos facit nondum au- 3
dita Leonidz morte fugam molientes,his adeó ver»? bis:Malé autem accepti,& haud minime Athenienfes,
L2:

HEROD. MALIGNITATE. 647
fes, quorum nauium dimidium erat confra&um,fu-«€ gam in Graeciam meditabantur. Liceat fané ei dif-€ cefsionem ante confli&um ficappellare, aut potius hoc probro adficere.ita quidem odiofé huic vocay buloinheret,vt& ante,€ nunc,& mox rurfum fugam nominet. Ad barbaros,inquit,ftatim fecundum«« hec navi venit vir Heftizen(is fugam Grecorum ab«« Artemifio fa&am nuncians. Illi, quód incredibilis«« res videbatur, nuncio in cuftodiam dato,naues ce-«c
10 leres fpeculatum miferunt.Quid ais tandem? Fu retanquam vi&os dicis, quos poft pugnam hoftis nó credit fugere,íciens fuperiores multo fuiffe?Tam par eft homini huic credi de viro aliquoaut vrbe Ícribenti, qui vno verbo vi&oriam Grecis adimit,
1; tropheümq; deiicit,& infcriptiones quas illi pofue rátapud Mineruá Orientalé, faftum pronüciat effe inanémq; iactantiam?epigrámatis hc eft fententia:
Cecropia boc quondam in pelago cin affe inuentus do Deuicit populos omnígenos After, Medorum perita; exercitus: ifta tropbea Protinus erexit uirgo Diana tibi. Porró in proeliis non indicans ordinem Grecorum, & quem quzq; ciuitas in pugna navali tenuiffet lo25 cum:in difceffu(quem ipfe fugam appellat) primos ait nauigaffe Corinthios, vltimos Athenienfes. Oportebat profectó nó nimis infultare Grecis Medo rum partes amplexis hominem qui ab aliis Thuryus habitus ipfe fe inter Halicarnaffenfes refert, qui cá
39 effent Dorieníes, vnà cü gynzceo in bellum contra* Grecos funt profecti. Ille veró tantum abeft vt necefsitates priüs recenfeat eorum qui ad Gracos defecerunt; vt de Theffalis quoq; narrans, mifilfe eos ad Phocenfes, quibus cum illis inimiciciz& bella
35 intercedebaut, policitófq; regionéipforü ab omni damno immuné preftituros, mercede 1.talentorü accepta ,hzc dePhocenfibus fcripferit. Soli enim
$ss iij

De Phocen- Phocenfes iftis in locis noninclinabant ad Medos: fibws c^— nulla alia de caufa(quantum ipfe conie&ura affeThefalis. quor) quàm quia oderant Theffalos. qui fi Men rum rebus ftuduiffent, arbitror Phocenfes Medis ^, feadiun&urosfuiffe. Atquipaulo poft ipfe dicit, 7 55 X111 Phocicas vrbes à barbaro fuiffe combuftas, »,€vaftatum agrum, incenfum quod Abis erat templum,viros& mulieres interfectos, nifi qui fuga in Parnaffum evafiffent.Et tamen eos qui fuftinuerunt extrema ne proderent honeftatem,eodem ponit loco cum ijs, qui promtifsime Medum fecuti funt. Ac cüm Phocenfium facta nó poffet culpare,caufas malas& fufpiciones ftylo fingens adverfus illos fedit, x preménfq; non ijs que egerunt: fi non vifum fuit iudicium de animo eorum Theffalis permittendum, qui inhabitabant eorum ditioni, ab alijs omnibus ** proditionis infontes iudicatos. Iam fi quis Theffalorum ad Medos defectionem aggreffus excufare, diceret non fua voluntate eos itaegiffe: fed odio|. Phocenfium,quos viderent Grecis fe adiungere;i- 9 píos prater animi fententiam Medi partes fuiffe fecutos:nónne turpifsimé is adulari videretur,&in aliorum gratiam malis fa&is bonas caufas affingendo veritatem pervertere? equidem puto. Qui ergo non aperté calumniari putetur,qui nó ob virtutem Phocenfes optima delegiffe ait, fed quia cótrarium fentire Theffalos viderent? neq; enim adalios hoc commentum, vt aliás folet,autores refert,fed ipfum fe hocait cóijciendo inveniffe. Oportebat ergo cer ta arguméta proferre, quib. ei perfuafum fuitiec eos 39 qui fimilia optimorü fa&is edüt, eadem cü pefsimis fequi cófilia.Nam quod de inimicicijs adfert,ridicu lum eft. Neq; enim Aegineta cü Athenienfibus,neque Chalcidenfes cá Eretrienfibus, neq; Corinthi0s cum Megarenfib. difcordiaà focietate Grecorü 35 abftinuit.neq;,rurfum Thefsalos punientes infeftifimi Macedoncs ab ainicitia cü barbaro everterüt. . nam
D

Io
Lo
20
25
30
3
HEROD. MALIGNITATE. 649
ni riuatas inimicicias commune obruebat periculum, vt reliquis animi affediionibus excufsis aut honeftati virtutis ftudio, aut vtili necefsitatis impulfu quifque animum adiungeret. Enimveró poft neceffitatem illam,que ipfos cocgerat Medis parere;rurfum ad Grzcos fe contulere Phocenífes. Idá; deiis Laocrates Spartanus palàm teftatus eft:atq; ipfe He rodotus velvti vi ada&us in Plataica re fatetur Pho cenfes etiam Grecis adfuiffe.Neq; mirum videri de bet,eum acerbé infectari eos qui adverfam pertulerunt fortunam: quando etiam hos qui interfuerunt rei gerenda, vnàque cü Grzcis falutem fuam periclitati funtjinter hoftes& proditores numerat. Naxios ait tres naues barbaris auxilio mififfe, vnum au tem de triremium przfe&is Democritum perfuafiffe ciuibus vt reliqui Grecorum caufam amplecterentur. Adeó laudare fine vituperio non poteft Herodotus,vt fi vnü hominem laudet, malé audire to— tam Ciuitatem aut populum oporteat. Teftimonium contra eum dicunt de vetuftioribus Hellanicus, de recentioribus Ephorus,alter fcx, alter quinque nauibus ipfos Naxios auxilio veniffe Gracis fcribentes.Et ipfe Herodotus planifsime arguit hecà fe fin gi. Nam Naxiorum annalium fcriptores aiunt antd quoque Megabatem fuiffe ab iisrepulfum, cum ad
Naxij,
infulam cum. c c. nauibus accederet:& Datin poft.
ducem profligatum ab iis, cüm incendio ipfis malefeciffet. Quod fi,vt alibi Herodotus dixit,vrbé ipfo rum barbari combufferunt, hominibus fugain mon tes falutem confecutis: nimirum iuftam caufam habuerunt Naxij auxilium mittendi iis qui patriá ipfo rum perdidiffent:non potiüs adiuuandi eos qui publicam libertatem protegebant. Non laudandi autem Democriti, fed Naxiis infamiam parandi caufa hoc mendacium eü compofüuiffe inde apparet, quód Democriti praclarum facinus rémq; pulcerrimé ge ftam ita prateriit, vt ne verbo quidem vno attinSss v
Lib.V. *

———— MÀ
jo PLVTARCHI/JDE geret. quam Simonides hoc epigrámate illuftrauit: (Tempore quo Graii vobur Salamina fub amplam,— Cum medis pugnam fubfüitit in pelago: "Fertius ante alios du&tor Democritus iuit, Barbaricas uidlor quinque vatesq; tulit. Ceperat c7 fextam: fed barbarus impetu grandi Vitloris trepidam de manibus rapuit. fed quis pro Naxiis indignetur? Equidem fi funt, quod nonnulli aiunt, antipodes inferiorem terre 10 partem verfis adverfus noftra veftigiis incolentes, Themifto- ne illis quidem puto inauditá effe Themiftoclem, mis& confilium Themiftoclis, quód càm Gracis perfuafiffet vti ante Salaminam nauali proelio decernerent, vi&o barbaro in Melita templum confulentis!5 Dianz dedicauit. Hoc Themiftocli fcitus ifte fcriptor quantum in ipfo fuit adimens, gloriámq; in aium transferens, in hzc verba fcribit: Hasc Themi;, ftoclem cum in nauim veniffet, interrogauit Mnefi-: » philus vir Athenienfis,quidnam cóftituiffent.cám- 20 », que audiret decretum effe vt naues ad ifthmum re» Qucérentur,ac oauale proelium ante Peloponnefum , committeretur:dixit,Non ergo tu, Themiftocles,fi 5» Illi nauesà Salamina abducent, vnquam pro patria »» propugnabis. quivis enim fuà vrbem petent. Et pau aj 5, lo poft:Sed fi quid reftat confilijito,& qua decreta , funt confundere conare: fi qua ratione Eurybiadi , pofsis perfuadere vt maneat mutato inftituto. De,, inde fübiiciens, Themiftocli perplacuiffe hanc admonitionem,nullóque eum dato refponfo, ad Eury 3o biadem illicó abiuiffe, his ipfis verbis fic loquitur. Proinde adíidens ei Themiftocles exponit quz 8 Mnefiphilo audiuerat,fua effe ea fingens,& alia addens. Vides vt'Themiftoclem improbitatis notet, fibi eum arrogare dicens quod effet Mnefiphili. Am 35 pliüs etiá deridens Grecos, Themiftoclem ait non potuiffe perfpicere quid in rem effet, fed in eo czcutiiffe.
5
E]
55 33

HEROD. MALIGNITATFT. 6j cutiiffe. cüm quidem ob prudentiam ei nomen Vli
fis factum fuerit.Artemifiam autem, Herodoti ciué, Artetifras
nemine docente ipfam fuafponte re excogitata fic*« Xerxem monuiffe:Non diu poterunt tibi Greci refi«« fterefed difsipabis eos,diffugiéntq; per oppida.ne-«« que verifimile eft, eos te terreftres copias in Pelo-€« ponnefüm adducente quieturos,autinearü curam*« incubituros, vt pro Athenienfibus nauale proelium«€ obeant. fi veró confeftim properes nauale prelium€« committere,metuo ne clafsiarij tui detrimentü paf-—' fi,eciam terreftribus grauiter incommodent. Nihil przter verfuum menfuram defuit Herodoto, quin ex Artemifia Sibyllam faceret, ita exa& vaticinantem futura.Itaque Xerxes etiá liberos fuos ei Ephefum: deducendos tradidit: oblitus, quantum apparet, Sufis mulieres fecum abducere, fiquidem mulie bri comitatu ij indigebát.Verüm de Herodoti men daciis non eft nobis rationes ineundi propofitum. in ea duntaxat inquirimus, quz mentitus eo eft, vt* 20 alienz gloriz detraheret. Ab Athenienfibus ait nar rari, Adamantum Corinthiorum ducem iam cühoA
Io
I
Ez
Adimantus
fte manus confertur tanto fuiffe metu perculfum,€» Corinvt non puppi obverfa antrorfum, aut paulatim per rbjj. pugnantes fe fubducens, fed aperté fublatis velis 25 profugerit, averfis fecum omnibus fuis nauibus. huic iam füb finem orz Salaminiz occurriffe nauim vniremem,& quendam ex ea fic locutum fuiffe; Tu quidem, Adimante fugis proditis Gracis: illi tamen vincunt,& ex voto hoftibus funt fuperio30 res. Haud dubi nauicula illa de coelo fuit delata. quid enim impediebat quin tragicam machinam attolleret, qui omnibus aliis in rebus tragicos fua iadantia füperaret? Ergo fidem habens Adimantus, ad claffem rediit, cüm iam res confeda eí35 fet. Hic, inquit, rumor ab Athenienübus eft«« diditus. Corinthij negant, féque in nauali pu-«€ nà inter primos ponünt, teftimonio illos iu-&*

5
*
Lib.l, *
652 PLVTARGCGHI DE uante reliqua Gracia. Talis eft multis etiam aliis in rebus Herodotus, diuerfa de diuerfis crimina fpargens, vt ne quem plané videretur damnaffe. Ita hac quidem id fibi referuauit, vt calumnia credita Corinthij, repudiata Athenienfes malé audirent: cüm$ interim de vtrifque mentiatur. Certe Thucydides Sparte faciens Athenienfem legatum Corinthio re fpondentem,& multa de Medico bello fplendidé 1a &antem ac Salaminio nauali proelio, nullum proditionis aut deferti ordinis crimen Corinthiis infert. IO Neque enim probabile erat hzc Athenas Corintho| obiicere flagitia, cüm fecum eam& cum Spartatertio loco viderent infculptam donariis que erant de barbaris dedicata:& in Salamina trus ums Athe nienfes,vt Corinthij prope vrbem fuorum cadaue- 1j rahumarent, tanquá hominum qui fe preclaré geffiffent:infcriptione etiam hac pofita, Hofpes,aquofa olím nobis eft culta Corinthus: Vfula nunc condit paupera aque Salamín. Hic Peenlm naues, Perfas Miedosq; prementes ^Tutati bend te; Grecia diua;[umus. Ethonorarium in ifthmo fepulcrü fic eft infcriptü: Nos fitam in extremo diferiminis Hellada cunctam ^Tutati noftris condimur bac animis. 2 quin& Diodori Corinthiorü de trierarchis vnius in fano Latonz repofitis donariis hoc cft infcriptá: Arma bec Latone,pugne monumenta marine Dedicat; à Medis bec Diodorus babet. Ipfe quidem Adimantus, quem Herodotus crebró 3o infe&atur, folámque omnium imperatorum ait fugiendi caufa ab Artemifio ave&um,neq; hoftes fubfiftere toleraraffe,vide in quanta fit gloria. Cuius fefe opera vedimiuit Grecia ferto Libero, Adimantus conditur boc tumulo. 35 Nam neque mortuo probabile eft homini timido&
proditori tantum honoris habiturum quenquá fuiffe: ne20

HEROD. MALIGNITATE. 65
fe: neque filiabus fuis aufus fuiffet nomina ponere
Naufinicá, Acrothiniá, Alexibiam:filio Arifteam:ni
fi quid ipfe in ea pugna illuftre& memorabile egiffet.Tam folas Corinthiorum mulieres preclarum il5 lud& diuinum feciffe votum Veneri,quo petierunt
| vt dea maritis ipforum amorem pugne adverfus bar
baros immitteret: non tantüm non eft probabile
Herodoti xtate fuiffe ignotü, fed ne poftremis quidem temporibus obfcurum fuit. Pervulgata enim
IO res manfit.&Simonides infcriptionem fecit,neis
: imaginib.pofitis in fano Veneris,quod Medea con: didiffe perhibetur: ab aliis, petens vt maritiamore
TIafonis ipfam Venus folueret ab aliis, vtisamore Thetidis dez liberaretur.Infcriptio hzc eft:
D^— HasVenerimatres flatuas po[uere Epbyrece Pro Gracis;forti prod; fuo populo. Nam non arciferis Medis venus Hellados arcem Prodere,fic uotis rite uocatasuolet.
?0 Hzc potiüsfcribere oportebat& commemorare, quàm Aminoclis cedem proli fuz illatam inculca| re Poftquam abvndé criminibus Themiftocli inten | tatis fatiatus vtcunque fuit, dum illum clam aliis du cibus ait nullum feciffe furandi& compilandi infu- 25 lasfinem: tandem coronam vi&oriz ipfis palàm abftrahens Athenienfibus,Aeginetis imponit,ita fcri- Deo Accipe?
bens.Grzci cüm ad Delphos mitterét manubiarum ns^
primitias, communiter é deo quzfiuerüt, an eas ple««
nas& placentes accepilfent.ille refpondit, fe habe-««
30 rei reliquis Gracis, fed non item ab Aeginetis. ab««
iis enim fe donarium exfpectare,vt qui rem Salami-««
nio prelio omnium gefsiffent optimé.Ecceautem,«c
non ià Scythis,aut Perfis, aut Aegyptiis fua figmen««
ta infcribit, ficvt Aefopus folet coruis& fimiis: fed
35 laruam Apollinis Pythij induens, Athenas à precipua reiad Salaminam geftz laude detrudit. Idem
cim Theniftocli fecádu; inter optimé re gefta lau.

* 64 PLSTARCHI DE dandos deferretur ab omnibus aliis ducibus locus; quód horum quivis fibi primas, Themiftocli fecundas adfignaret partes,& iudicium abfolui non pofset: cüm deberet ambitionem imperatorum reprehendere: omnes ait Grecos inde foluiffe; quód ob invidiam nollent Themiftocli primas deferre. Reftat nonus, ífque vltimus liber;in quo omne fuum reliquum virus ia Lacedemonios,& * nobilifsimam illam ad Plateas pugna partam gloriam, effudit, Scribit enim, initió Spartanos me- 19 tuiffe, ne Mardonium fibi hoc finerent perfuadeDePÍatai- I8 Athenienfes vt ipfos deferérent. Ifthmo auterh ca pugna. munito, eos iam omnia Peloponnefiin tuto effe ratos, reliquos etiam facilé contemfiffe, domiq; dies agitaffe feftos,& Athenienfium legatis illuiffejac rg periocum detinuiffe. Quomodo ergo factutn eft, v t Sparta ad Plateas proficifcetentur viri 122, quorumi quifque fecum halotas feptem duceretíaut quomodo tam grandi periculo fe obiicientes, vicerunt, deiecerántque tot hominum millia? Au 29 di veró caufas probabiles. Forté, inquit, Sparte tum percgrinabatur Tegeates quidam, nomine »» Chileus, cui amicicia& ius hofpitij cum Ephoris »»quibufdam intercedebat. is ergo Spartanis per»»fuafit, vt exercitum emitterent. monens iftam 1- zj ;»fthmi munitionem,qua Peloponnefum intercepifs»fent, nullius fore momenti, 6 Mardonio fe Athes5nienfes adiunxiflent. Hoc ergo confilium Paufaniam cum exercitu ad Platzas eduxit. Quod 6 Chileum iftum Tegec aliquod priuatum negocium oc- 30
cupaffet: a&um fcilicet erat de Grecia. Rurfus quia nefciebat quo modo ageret cum AthenienfiAthenitfes. bus: farfum deorfümque eam ia&at ciuitatem, Ait
eos dé fecundo loco cum Tegeatis in contentionem ingrefíos, mentionem Heraclidarum feciffe, 35 & a£ta adverfus Amazones protuliffe, vtque fepeliuerint Peloponnefios qui fub Cadmia i ent:

- HEROD. MALIGNITATE.«gg
fent: denique etiam ad Marathonem vfque fermone defcendiffe: cüm ambitiof? ifta proferentes, tam: contentos fe fore oftenderent finiftri cornus prafe&ura. pauló poft ait Paufaniam iis& Sparta3 nos de principatu concefsiffe, hortatófque fuiffe | vtin dextro cornucontra Perías pugnarent, finiftrüámque ipfis darent, quife imperitos pugnzadverfus barbaros excufarent. Eít veró ridiculum non velle pugnare in hoftem, nifi cum eo pugnaIO re confueueris. Caterüm reliquos Grecos in alia à ducibustranílatos caftra, cüm effent vi&i: equitatum ait non fine laticia fugiffe ad Platzenfium
|o vrbem, itaQue ad Hereum perveniffe. Quo qui|. demloco& contumaciam,& ordinum defertio|.$ nem,& proditionem vniueris fer obiicit. Ad extremum inquit folos Lacedemonios& Tegeatas
| cum barbaris, Athenienfes cum Thebanis con| grefsos depugnaffe: reliquas ciuitates ex&quoo| mneslaude vicoriz defraudans, dum pronunciat | 20 neminem certamini focium fe adhibuifse, fed armatas defedifse omnes, proditis& defertis qui pro
ipfis depugnabant. Seró quidem Phliafios& Me.— garenfes audito Paufaniam vincere, accurrifse, cámque in equitatum incidifsent, Thebanum te /35 meré perüfse. Corinthios pugne? non interfuiffe. parta victoria dum pet colles properant, evitaffe Thebanorum equites. Nam Thebani fufis barbaris equitatu fuo praecedentes, promté fugientibus opem ferebant. nimirum vt pro impref39 fis apud Thermopylas notis gratiam iis referrent. Ceterüm Corinthi in Plataica adverfus barbaros pugna, quales, quo loco fuerint quem
finem confecuti, audire licat Simonidem fic canentem:
35
In medíot Ephbyre quos wifit diues aquarum Fontibus Q* belli munera gnara manus:

a
656 PLVTARCHI DE
Quid urbem Glauci pulcram tenuere Corinthus Indicium antlati grande laboris babent Auri, quod miramur in eetbere: at decus ipfis Et fama augetur nominis, C7 generi. Haecenim non Corinthi vt qui artem demonftraret, aut carmen in vrbislaudem conderet,fed vt qui propter facinora ifta clegias fcriberet, compofuit.$ed Herodotus,dum antevertere vult hác obie&tionem, quaaliufvis interrogando vtens menda- 1o cium eius evinceret,quarens vnde tot Polyandria, arce,& monimenta mortuorum, vbi etiamnum Pla?? teenfes in prefentia Grecorum parentant* tur?? pius, nifi fallor quàm proditionis crimen gentibus ?? eomodoimpegit. Sicenim loquitur: Reliquorum B ?? que vifuntur apud Platzas fepulcra, audiui ego tur ?? pitudine motos quód e pugua profugiffent, vnumquenque inanem condidifle tumulum, pofteritatis . caufa.Hanc proditionem& defertionem pugna foGrsci. lus hominum omnium inaudiuit Herodotus. Paufa-?? * niam enim,& Ariftidam,& Athenienfes& Lacedzmonios fefellerunt Greci qui fe fubduxiffent é periculo.ac neque Aeginetas ipfis adverfarios infcriptione excluferunt Athenienfes:neque Corinthios arguerunt, quód ante partam victoriam àSalamine?5 fugiffent, contrà teftimonium Gracia perferente. Equidem Cleadas Platzenfis,decem poft Medicum bellum annis gratificans(vt ait Herodotus)Acgine tis,Polyandrium aggerauit ab iis nomen habés. At veró qui factum efl,vt de trophci ere&ione ftatim à 30. bello confecto Athenienfes& Spartani poene etiam manibus confertis litem tranfegerint?& tamen Gre cos fugaà proelio deterritos non arcuerint ab honore eorü qui rem optimé gefsiffent? fed&in trophaaac coloffos eos infcripferint,& de fpoliis par- 35 tem concefferint?Denique arz hanc infculpfere infcriptionem: Hanc

HEROD. MALIGNITATE,
Hanc quondam Greci fuperatis bofibus ayam, Libertas patrie cdm fua tuta fictity Et profligatis Jeruata cft Grecia Perfis, Munus Eleutherio corfüituere You. Num hoc q19q; Cleadas ,Herodote ,autalius aliquis adulando vrbes demerep; fcripfit? Quid ergo neceffe habuerunt terram fodiendo inanem labo. rem impendere,tumulos conficere,& monumenta pofteritatis caufa ftatuere? cüm viderent gloriam fuam in illaftrifsimis& maximis donarijs cófecra.. tam.Paufanias quidem,cüm iam ad tyrannidem ad: Ípiraret, Delphis hoc infcripfit: Yfibuc Paufanias Pbarbo pofuit monumentum,
y Medos Grecorum dux quia perdideva, vtcunque Gracis gloriam deferens, quorum fe duz cem profiteretur. Cüm autem id Graci non ferrét, fed vitio verterent Spartanis:hi Delphos miferunt, qui exfcinderent illud epigramma,& vrbium nomi
ao DS Vtiiuftum erat,inículpferunt, At enim quomoE" do probabile eft,
dignétuliffe in in| fcriptione fui no nem, fiquidem fibi | confajerant defertionis?aut La
ced?monios ducis fui nomine erafo defertores inf;
cripfife,& eos qui ar fe periculo cómmuni fübduxiffent?Enimuerg indignifsimum fuerit» Socharem, Dapniftum,& alios omnes,qui fe eo in pralio praclarifsime pefferune, &quo animo ferre vt Cythnij etiam& Meli infcriberentur trophizis: Herodotum tribus duntaxat vr
|;o bibus certamen illud adícribétem, reliquas omnes Aa trophzis& facris donarijs
eradere, Quippe cüm quater fit tunc aduerfus barb
657
» domi fecuros defedi |^ celebrantes.rem verà ad Sal plura de Artemifia verba fe
aminem geftam narrás, Cit; quàm detoto preTtt

Lacs OC MR
68 PLVT. DE HER. MAL; lio.Deniq; apud Plateas Grecos defediffe ociofos,
&adfuem víq; ignoraffe pugnam, velvti ranarum quodam& murium duello fatto.vt Pigres Artemix fim Erateria fuo carmine iocans& nugans ait Spartanos de compofiro tacité pugnalffe, nealii exaudirent. Ipfos üt Lacederon!os fortitudine nihil pre ftitiffebarbaris,fed vieiff?, quia in nudos& mermes pugpareoc.Nimir ü Xerxe ipfo przfente egre àtergo flagellis impulfi cum Giccis congrefsi funt barbari.ad Ploteasaliis animis fumtis,audacia quidem
»»(inquit Herodotus)&roboreiufériores non erát: 5» fed veftis armorü expers ipfis nocuit, cüm nudi ad»» verfus grauis armaturz hoftem pugnarét. Quid ergo relinquitur magnum aut memorabile Grzcis ex iftis certaminibustquando Lacedemonij cum iaerfibus pugnauerunt, reliquos prafentes prehü fefeilit;inania polvandria vbig; coluntur, mendaciü inferiptionem pleni tripodes, plenz arz ftant corá diis: deniq; folus Herodotus veritatem habet cogniram: reliquos omnes homines, quicunq; aliquá Grecorum rationem habent, decepit fama iftorum facinorum, vt praeclaras& admirandas res geftas putarent.Quid ni?Homo eft fcribendi gnarus;oratio iucunda,venuftate& vi quadam przdita,& nar ratioaibus ineft elegantia, ac Sermonentucluti cantor— non quidem(cité ,fed tamen fuauiter propofuit. Verüm ficvt in rofa cantharides, ita hec cauendz funt calumniz eius& invidentia,fub lzuibus& teneris latentes figuris verborum: ne perimprudentia abfurdas& falfas de preftantifsimis atque maximis Gracie vrbibus& viris opiniones concipiamus.
Tonr IILzr VLIIMI fRrNa32S IN
IO
Jj
i$
je

659 IN II TOMVM PLV(TARCHI MORALIV M, Annotationes interpretis,
UN REPVGNANTIIS Stoicorum,
Hic ergo eft.) TéUTO bU. Nifi quid decfi ,Tu0P1* uidetur omnino fcribendum. etfi sre etian legi poteft ajego 6utoe T0305 Va AAA, OR. Bs. 5 22. VtPlato.) Lotus eft in Protapora.
?. 30. Caufidicorum in morem.) Lauiy/s, tee wox uitiofa eft, fententia nop obfcura, Mutilum€ft ctiam e p Aéyos. Ego uideo in plerifa uitiatis quid fit Jequendum,idq; meauer
t0(ni fallor) teftabitur, Sed commentarios fcribere bsc non infiitui. res[unt obfamre, e non tales, quales breuiter? Cramma.tica aut fcriptoris aliciatus teftinonio poflint emendari. Sunt ciini [ bec argutiee coiitya fbincfas Stoicorum argütias, [4n inn Omiffa claufula.) z4,44/;,. planécontrarium [ woapdMenlu quafi ucrd non obferusre opportunitaté c2" modio
- fios difapulos iibeat medizus. paulo ante fic legenti fenfus occir-ret. véa o e uy eec] Ea du Ko 7ii, etc. deinde 24 ym, lege meo perio uiro, Locus non eftintezer.nfed sàp gazaey, won genitiuo plurali legendum duxi. Et pro pao repone ví» exec] aliquáto poft c dj ip à 4t muto.liquet. Mox x) và eugpévug «i vozx.lego xj à cpgovt. da, nolui omnium que cotrigenda c[fa | ex mcautrfione ea iudicio liquetrationem reddere.
21: 15. Idanthyrfus.) Y Aefvpeos I Apopbt.legitup fu. rab, xtv. Idantbyrfus 1nfrà de cÓmurib. no ticis * 826.) qui locus facit ad bunc explicádum apud
warto Indatbyrfus, Verba Chryfippi, que mox
Tt d
y

660 IN PLVTÁRCHI fequuntur non funt integra. Infrà.2 ygrbmap vmeevé, Sie caftigao bis.eim totidem litteris fede legeretur&ygevuty ay eaa. 22. 33. Nam prater hac.) vá i dtá. Verfus Geecos integrabis ex fine li belli de audiendis po£tis. Ego totos Latine pa fui. Paulo infrà và XdjgniouAvdetp. Locus uitiatus.. 24. s, Idem in exhortatorijs.) wv» vay. reepes imb. Deeft numerus libri fucvunt autem aliquot. Et fupra tertius cia" batur.quanquam C7 abfolute itidem agedben]oxsés.— Mox xoi 18 gayás vi deeft«sw dwepuéaap, aut aliquid tde. Poft dk uA. s ul repévoi, d Cg" ig inferui, ut fententia co" bercret. »7. 3s. Inornatu.) adu bep legion patrio cafu. Sed & uitiofum eft: fenfus àxAa requirit,€g adpri]in, non wet]. du àpdon Myilgr.— Si bec vetdé babent, éc« Zu da yep cfl inconfiderat? loqui quidquid in buccani ucnerit, nulla repugnantice aut con[tantie babita ratione,— Ego tamen loco uerbi doy puto[eribi debui[J a ttn. 19. 37. Sixgrotarct.) ni roodo, legebatur v?iocn. scd boc uoluit Chryfippus» uirtute pre ditis magna mala iuxtd minimis tolerari. Ytad; cum amiflioni totius rei perditionem drach ma opponat,intelligere autem malum non fit: fenfi eum offenfini leuieulee morbum c ppofii[fe3. 7. Cum caufam motus.) A'vlzfey. forte diriepe €? sp poi] non dA gofritem non mareppukwetque uox Graz «anon eft, fed wewnpautt." IN COMPARATIONEM TERREftrium& xquatilium animalium.
Des eft,colloquuntur. Autobulus€7' Sodlarus. Perfoitarum notas ego perfpicuitatis caufa adieci, 46. u. Addemulcen dos.) Initio ftatim doxas&e^e
xvvep."Lameift ferri bacc poteftleetiosnbi tamen magis p atu

MORALIA ANNOTAÁT. 66
batur qued in Cleomene legitur Plutarchi noftri boc ipfum ditum veferentis e2nenvem,que uox eft cleotior,eg" ewe 9ufavap, duváp, ngedovaseDend eft.(ut uno uerbo dicam.) blandiendo ez demulcendo excitare fignificat, ut Suidas eg alij teftantur..€ fic Ariftepbanes. aliquoties in Equitibus utitur; ut ilm fartor ille fc ovaculo demuleeri e ad vemp. capeffendam dicit excitari. (a) AÓyD cina^a us Onupea(u ls émup op dipap aller! auc mbondVaw kys, In Laconicis eft Gosavép, quod nibil, puto. fiignificat.: 47. 7. Etfub calo volit.) arére— Vox mibiualde Jupetasnifi fi bie vod32p fignificat. Scriptus babet aids. e dn margines quantum ex reliquijs(erat eram. margiris extremunt, | wnád; cum co littere abfcffce) colligere potui, zpaaielup wérzs ixOeríop v« ela pavor]on BynatipeosToc. quod fan? eft multo cócinnius. ibi verfus citantur ctiam à noftro voi víync. ibidem 1*. Dignus fupplicio.) Zuj4«t-. deboc monui in. annotatis ad orat. 2. de e[a carnium, ad Aguse babet doghichus fuperferiptum feriptus. 48.» Cum enimheridixiffemus.) o3 vaptexeidw.inter bac deeft&pnnícko aut tale aliquid, 48. 57. Cümquoduis animal.) à z&y.»apfenfus requirebat inferi, ey" legi per interrogationem boc comma quafi arentbefin. t. 7. Sed quafi parare.) uuz7av al done d lyon. ter iaus]orp C7" ng feviptus babet optim? interferta bec(fi pro id legas àAA4.) aAX decrd mp endva feodo ql xsolv, Mox pude pln.) Vapoíavenp fcriptus. otia aumynon uxelsp, flare poteft. Et poft gxwpézs]a, kei, aut aliquid ledetfl.. Ausmairete etian feriptus babet,€ Aldus interim iat contextus. Paulo infed 42 33 yii. locum 4ua pro 44 ferito C7 diftintionibus confufis fad? uitistum coriizcs unius Nitv momento mutans. p. 2. Quantumhomo prudentia.) I» Crecofiae | THU

62 IN PLVTÁRCHI bono dicitur aule animalibus praftave aliis. Sed ciuis plan eft, cam uocem pro genuina ducere. forté m pntan. nam€7- bac tolevarisadeoq laudari poteft in ijs, ui. non funt Prometbei. 56. 29. Munera rependens.) pro azaidsve CZ" kv Awuega legi aisiclupa C9 eiu]ogu, à libdlo ncftri de Fortuna. $7. 16. Dionyfij Delphici.) ec Aoép.— Wprifi 4digly fcriptus zv. Grineus adoles kao à gu ncpotes conuertit. quod fi quis fequi dt, non contendo. Egoin libro de ci^ yilibus preceptis, e alibi etiam, fimilem errorem detexi atq; fufili-Sed Co aprgd]iu. yetoe rie non coberret, Deeft hocra aut sepa aut aliquid qud. Videtur enim dicere cos Ánftotimc adftipulaturos e[Jc. $8. 9. Ett* alij)/ dw dy ega.Heecuevba quin fint mutilata e uitiofa, dubitari non poteft, e fané dee[fe puto aliquid. mam in bane fententiam orfum fuiffe Aviftotimum pifcium in[e€tationem,ut alios fteriles dicevet(id cft Zyora» pro dua uoce dyo£4[ibrepferit) alios procreare contraleges nature. Si quis bee uerba à ip dyepa C7 c. accipere udt pro claufula fovenfi,non litigo.Sed àv 7 exordium quale fit,uides. preefertim cum ftatim alia lex Platonis citetur,quafi alia antà adduta, quae nufpiam extat. Ampliis. Mox legendi&y&agu. eft enim Heflodi erf. 521. 62. 1. Quodautem minutas fuas res.) Locis ualdd €orpuptus. gr AX y vwébMa TUM, hdposaeirup feriptus babet. quod non omnino improbari debere uideatur quidem pofterior lediío,cuius mentio fit à Plutarcbo,conflet: ut&iouem]a[int ves má nut, quales ctiam commor[as formice in[uas vecondunt cauce nas. Quod ad priorem attinet» cam ex ipfo Árato refüitui, quee in N alderiana eft quàm Moreliana planior. 2x8e utrobiq; legitur: ve fcilicet, fi caueená 3oxo fignificat, quod alibi nondü memini comperi[Je.eg" fufPicabar inis potis legédum.mfi fert? quia cibun à) fignificat, etiam cauernam. asjoveieqniie po£tee Jignifteat feu penum subi formicee cibum veponiit.Eeftus Auienus(Ned;

MORALIÁA ANNOTA'T, in Dune locum à. Cicerone ucr[um exflare puto) fc uertit:
Cüm proprias folers fedes formica relinquens | Oua cauis effart penetralibus, C7'e. 'Virgil.1. Georgicorum ita:
Sepíus cg" tediis penetralibus extulit oua
| Anguftum forntica terens iter.— quem fecutus fum. Apparet autem. bos legi[Je.ut bodie legimus^£üiu.— Quod ad aliam le&ionem. attinet, dudnare libet. cam*po id fuiffc. qualia à diuifione€9* compofitione uocum ambigua non in fcriptis tantom, fed etiam in didis ocurvunt tam audta,ut Elenchi letiam fophiftici inde oriantur. ibidem 56. Synceris& meris.) ex faripta&nagexéreie veponendum,alm fit vaga xéreis. pro elegante uoce ab[urdum. Sunt C7 Jvfpedta multaque mitto. (64. 16. Curfus flexibus.) juan fariptus ratamen, quod quadrare opinor. Obiter pius leGornotzt Deucalionis co^ Mutbam in Grecorum fabulis, de Noacbica bifloria tradu&am, Paulo poft 3d 18 9 wgexis.) rifi quid excidit,à 4 malim. 6s. s. A quibus Hefiodus.) Vice pag.ult. conaiui) feu pon fepientum, 66. 12. Nifi forté nihil iuris.) Legendum eft à nt Aveid xu. Scribebatur traicdis particulis, e" perperam difündiomibus pofitis Éngidue, à HA up. Mox nod vop estoy d&ccs fcri tum crat. quod plane abfurdum producit[enfum.|£go cdm ad wósip. uiderem ín fcripto infernà. alitum. à. corredore&siv: id prartuli, c7 canis proprium nomen exifüinaui; quale ez" Cap» pars paulo axté occurrit. Pauld poft ér« 109 mapoderya. legen uum évisy, ut conftet. fententia. 8. z2. QCeruz.) sy guy. In feripto(ft à Vk pavo plane ad aliud animal relata bac calliditate, Sed id librario pu^ o deberi. 70. 27. Valdéridiculi.) 49d mone. d sqq ote woAMio iptus. Loeus eft ob[curs uerfio mea doccbit te quid fentiam, Tto dj
663

$64 IN PLVTARCHI
Quod de Iufeinia ex&rifotele dicitur eft lib.bifa. animal. 4.9.| 73. 1. Formicarum cauernam.) AVgiar€7' mox) ewpalhnuy fcribo. Legebatur ueguside, C7 Ay oL pURNM TU, | que aem nibil fignificarent, biftoriam in emendando fecutus fum, | que C7 infrain quaft naturali wigefima fexta traditur ez«pud Acianum de arimal.bifior.lib. 6. cap. 3. Paulo infràin Orygis biftoría, oo yiz babet feriptus.e magno, cum Gpv£apud. Ariftos " tdem cz- Aclianum legatur. | 74. 53. Exftinguuntur.) tuae ios fie legendum feno. i fus docet, ton&ezos. fcriptus babet iyue]aonato cia; prorfus uitio. Illud autcm quod fcquitur cox égüp àA& luvay non fatis a[fequor-fortà 9v xopgap. 77. 71. Plumbi fimilis.) ueavfotvn, non divv, qued ta-.| men€ in fcripto eft: fed«v[yllaba effet breuis.— Omnia que] ego uidi Homeri exemplaria e« babent.lliad.w.80. Deinde uerba| beckae]u apoe A020 ZO xeM. olini). mendofa[unt:quibus tamen| uoluit declarare cornu ante bamum filo annedli, ne morfu filum pifcis abrumperet. 79. 23. Veficam enim.) feilicet Lii. Legebatur isisip, €7'in fcripto wrny.quod quid fit,non affequov. Sed nimirum ai^] "| finitas litterarum» e u,errorem peperit.| I 80. 1, Retrahiin fe.) legixgd woup eudiyav, Lege. batur mutilata uoce moz. 86 27, Excepto ellope.) tanen. Hoc uotabili po£ pro quouis pifce fumunt,unde pifcari eft 3a^omi ovem,"Tbeocrit Mdyll. i. Vide Euftatbium in odyff.«. 252.€2* Atbeneum libr feptimo,ubi docetur effe cum acipenfere eundem. quod idem apud Plinium lib. o.cap.17. Etft in fine lib. 32. uideatur neg | Cert? defcriptio priore loco tradita bn Plutarcbianis optimé co i uenit.— Etconfirmatur bacopinio Nigidij Figuli uerbis apu| Macrobium 3.Saturnal. 16.| h$4. 3o. Eas amicitias componere.) zepafatav:& yàp Vieundy bec coberyent.[ed puto legendum swagatinnen $
iaa

MORALIA ANNOTAT, e 9& p fic enim feitentia crit concinna.Infrd£u A 2 aes, ra pro Vrlegitunfalsd.— Alteram enimcau|am refert.eur tam m/lti in Euxino nafcantur pifces.&oe]ov tod Faden.) lego idiwutrer,aut hte ukvoy,.De boc pifcevide Euftithium Yiad.z. 4.07. ,8o. 1. Tale quidin Delo.) A/Ae Zac. Verfus eft Honericus OdyJ 1 62.ad quem eleganter alluditlceua. Que praecedunt de apib. admodi funt uitista. Sequitur aid locus ual de corruptus: ned; ullum ad Yum veftituendumin fri pto eft auxi| Hum. Quod ad eullum( fiquidem is eft Grecorum dsiyaa,) atti ntt;cfe apud Atbceum eju eius V encrem extingui, flevilitatems Hinducislibro Vit. ut fortaftis Veneri is pifcis ideo fuerit immola"tus, C7" dila àppedien yp btp o aut aliquid tale. Mbidemá; Dia ne facer pifeis dicitur. AbftiruifTe co ut facro Elcufinios myftas, €7 lunonis Avgiue antiftitam, babet etiam libro nono Animaliun biftorie Aclianus cap.$1.€7 6s. Scd bis adlnbitis redu fovtalfe aliqua curari poteft: capiti mederinon po[fum. 9o. 3. Delphini in morem.) agio&acngwiy.for4 vorbniurw ficut legitur 7. Sympof.ca.s. pro aàmioi door malim eZ frociedwov.de Feflodi cadaucve locus eft mutilus. sedinfegra biftoria fub finem coruigij feptem fapientum exftat. vesti | dor.) Non fcio qui fint»€y an dvé-ut fitin mare de faxis quibu[dam Pertbidibus preecipitata. Pro xvadefe legi éévs, cy infila ey feripturawicina. 1n fine libri Scpboclis ucrba cobercbunt,inferto poft 4«peiw uel esucl às.
IN LIBRVM DE ANIMI IN | Timzo procreatione. 92. 32. Indinidua eft.) zi; à ode apud Platonem 4u«is ov legitur,eui vi uhr iv mox opponitur. Sed C?' sé xucgle pro codem paulo poft ponitur.«oà ante leva abundat, c7 àc &s pro ioo mendose legitur. 93. 33. Alterum quietis.) legebatur uv? duyis, prorfus contra fententiam, auovi uocat nimirum evi, quictis ia . Yit v

PLVTARCHI fum.ut và pov mutationis. Sic ita, lego biíc locum.eviucys"ay(aw]o., C9't. v0 cl ova) dvylo y. nec dubito quin fic ctiam Turnebus legerit.
94. 33. Tangi viderítg) dz]ov épafov. Ko inferui íntew
bec duo uocahida.fic ey"Yurnebus. og. 32. Quod alieni.) apo uv boi ipae 7) Aufer A ys. illud à2ufis gla repugnat fenfui.ánotnefon aut aliquid tale requiritur. 96. 3v Qus ab eo.)& avz5. malim Xu Usb, fed quia aliquando iftc particulae confunduntur, non contendo.qui confufionem libras non autoribus imputandam credent, vu veponent.dixide bac re alibi, 97. 19. Quo pacto id defendent,.) Jug*.»«$6 safu.quo tandem modo tuebunturTuncbus: fiue me liorem ledlionem, fiue conicBuram fecutus; quam ualde probo, etft quid legendum duxerit fufficari eft lubricum. Poft uerba Platonis exipfo autore corrigeyae noftra uerjione: Cy" quidem non uno lo^ co,jed compluribus. j 98. 2&. Ignorans Eudemus.) Videndum an is Eude^ mus fit, fupra Eudovus legitar, ut€7'infrà de medictatibus. 102. 3. Quám mundum.) wóaet« kj süv quip. Quin, magna Vie de libro fit fatta ia&ura, ne. obfeurum quidem eft. cgo índicacid allitis aftevifcis potuinibil preterea. Numerus autems qui à Pylbagortis youre fcu. coniugium uocaturjis eft quinarius:ut gum aliuide ton ex libro de Y« apud Delpbos notum eft. N ide ctià fecundam qua ftionem in problematis Romanis.Nam alia ratione eiiam fenarium yaicov dici, infràintelliges.. Sed que afterifaan fübfequuntur uerba. plan? funt mendofa. quod ucl ex eo perfpicuun fit, quia negatur quadratum numerum, ternario ad unitatem adicto, effici, quo falfids dici potefl nibil. Dicam quod corijcio. Nunerus x6. ut eft apud noftrum in libro de Yide ez Ofiride, zéfben]os.[eu quatevnio Pytbagoreorum» at fandifimum wfiuvandum babebat.— Cuóus idm bic flat mentio, non dubito quin de cius cor füitutione rgerit Plutarchus» Qg' ad Vvneyeríaw à Pla: ig^
P uui datu i dub

MORALIAX ANNOTA T. 667 oris"Timo difrepantem atcommod2rit. Ys alitprocreatur ex duabus príris quas. uocant progrefSionibus, quatuor. terminos komprebendentibus minimos faiicet numeros,bac intparcs altes pores. naan Cg" unitas bie pro numero babetur. i Imparum 1 3$ 7 ProgrófPaun(2 4 6 8 fi. N oluit autem(ut conijcio) Putarcbus oftendere quatuor fyxygis (quibus omnes numeriut expofiti funt,in unam contrabuntur[um perde tetratlyn colligi, quarum tres prime neq; pro[eipfae, mcd; inter fe copulatee quadratwm gignant rumcrum. Nam 7 z wit 3.3€ 4 funt7.s ez 6 funt vi, atqui ned; 3. ned; 7. ned; ined vurfus vO(ub 1.2.3.4.) 14...(uL 1.2.5.6.) 1(ut 3s 5.6.) 21(ut 1.2.3. 4.5.6.) quadratum nullum veferuntzumcunt. at fl quarta fyxygia, que ex 7 c7 8 colligitur, nimirum 15, tribus prioribus addatur, iam liquido quadratus numerus 36 confüituctur.Ex bisfacil? iudicabit le&or,prime fy«ygice mentionem - exddiffe,€[ccundee nomen: ubi pro«à fit ceeaidos legen Ldum.€7 vA]n rtt fn 5, ege. Aemintelliges olo pi
mtis muneris ordine expofitis, c7 binis coniundis:[ic | Lil.(4.$6. 7.8. ; 3 7 11 15, | Tta ipfee fyxyoice quod; primi quadrati numeri(qui eft 4..) intey wallo equaliter fe confequuntur.. Ceetera ftudiofus aritbmetices difpiciat, mibi momuiffe fatis eft boc loco.non enim feribo comLmentarium,— Paulo poft«od wmeyAygua]ac) puto legendum,sie vtt ficut C7 infrd pag.63 9.babetur. Sed librarius cam de: feriptionem omifitnos in gratiam lcdovis id quod; laboris fumfimus, Sie crgo babet, m 9. a7.— tripla
1
progrefiia.
2. 4. 8. dupla Somme gs.» 3$

66$ IN PLVTAÁRCHI
dupla 1in6 L7 6G$ 1z Iz int. C Y 12, NU 4 ini dupla Harmonia—— Aritbitetica, progrefio
105. 21. Figura KMB0,) uoi ias) ux mu EB. Het ánferui, cum ves ipfa ita flagitaret. ficut€ illud so d 3 am 1E.at4; adcà ut loco lucem adfevam, diagramma ci accommodatum
fubijciam,
ib. 56. Quot dieb.) Ur featen. Aldinus feveittefeio unde tam po£tícé: e" ueipene pro dicbus.lego focus Sedtone, Mon Ag irdpurapxhelego ap.— Moxpofterüls«od v6 fnyónev 7d dn] get mug Ao ypopn, Eerere inaideatum eft,idtof expungendum.
104. 20, Vrmedia ad fummam.)&s sien npit«a^
*?

MORALIA ANNOTAT, 5665 eo(ic omnino eft legendum.non às vien mpee wtolu.ut enim ex proportionibus fcfquitertia. e fefgsictiena duplam compo niconftat., ficex ela sardo Q7" dua maf componitur inte! grum duae cáp. nam G folreut:(uerbi&ratia) es* g fol YC ut, difümt deg mocowv. cum à G. ad. c fit quarta utuocant,A cad g quinta. Sed ez" quod de medietate barmonica qxima pagina fubJeauitur meà letlion£ tutatur. ex mea tráslatione et bec e alibi, ubi ín operto res efl,colligetur quid fenferim e defendipoffe arbitrer. 107. s, Cumaiit dixiffet Plato.) jgicAluy 4th, unc loewn ex Platone c Procli in eius Tinieum commentarijs eftitui. Iv]s pro ec? fcriptum fuiffe ineptépatet.
Non multo poft Verf. 28. Habet fefquioctauum.) Mréydleov Sykcor 3v a-Dubio procul infigni menda cft ferdatus bi locus,€7 obfcura funt veliquaysed; admodum(fi quid uideo) à
T'imei Platonicis interpretibus borum fententia uel intelleda uel vexpre[Ja. Primdm ba fic legos kadyetoap kxov àv efto cbe rov we Sunt enim continue proportionales numeri fefquicaua wratione 6.72.81,— At uolebat de Plutarchi quidem fententia Plato inter extremos quorum alter alterum ciufa; trientem conti Hneret,boc eft inter duos fefquitertios duos fefquio&auos continua proportione interijcere. quam ad vem lj crant futuri oppidd apti, Hiper fenariumi multiplicati effent, de cuius dignitate fupra fuit di | Gun Mta enim 6 4.evat iv 58 4. cuafurus itaq, omnino ta babitu ara, quam Plato requirebat. progreffio.
3 4
óé 46. e d e 512

£70 IN PLVTÁRCHTI
Aégua autem erat futurum 26, quantum fcilicet 1: vimus pez vudtinum 486 excedit.at xu 13 modo efJe debuifJe, fupra eft explicatun.Ttad, non 384 fed 192 primum numcium ponit Plutarcbus ex 3 i 6.4. produ&um. cuius vei caufam ipfe tradit. nu wcrorum bec eft expofitio
AC 192. 216 2453 7$6 «A 3
110. 1$. In numeris eft inter 2:6 8 245.) trapffueit s2 eve, Hat Vzspeyset 189 oy. aut aliquid tale excidft, scd c7* mex vaiydva pro odaua parte à librario potius quam autore pofitum puto pro 1ydtea aut 9204. Non piguit autem ctiam alterius fententiee delineationem[ubdere: que quidem mibi nt4y minus concinnayneds minus matbematica quàm prior uidetur.
Aue. i 33^ N 27. Ao 246 243 ade
HCM d No

MORALIA ANNOTAT.— 6p
"11.36. INam fefquiterti 2.) 7? yap iíeosep, Vcrba font | deprauatta, fententia non multum detrimenti pa[Ja. Sejzuialiero- vum,inquit.mentio poftmodum à Platone fuit negleQla, quia com. pofitis feu. additis proportionibus[efitertia ev fefaui: tapa; | ftatim fe fquipla emergit.nam proportio quee Kribitur-$ addita 'ad cam quee notatuy- gignit proportionem-E- hoc tft fefquial^ teram.quod novunt eruditi Lego itaq; ficyss yp émtbéss va ray dio agoejifiuiys CVM q9U 70 EMO. OX Vip Ru aU (aote pro joco veftue. marii fuum boc, eg fic"Fernebus qui ey Kin finie paginee aae nobiftum legit€7 oxíoa. In quo nimirum vefpicitur ad x illud fiue xem ageep quiin Timaeo contmemoratur. E112. 18. Pares& planix.) àÓ* a4 24 ara, Dt fant nilta, que baud dubid de numcrori eleaanté babucrüt pro| grefrionib.et bari comparationib. cómentaticng. fed quid facias | n. 20. Qui harmoniam) aputvias wá xer]a, Omi^ fit bec Turnebus, quia mendofa erant,co legebatur&nmg]inv.
Ego ex ea quee fruitur fub buius libri epitome titulo ccloga bunc
locum correxi.
16.^ Ipfemotus diuerfum.)& oz; Oa] ev.'Tur^ -pebus legit;ut uerfio cius fug gerit, dp A 02 Ocfieep 3 lírweis, | om^ bol edeiryaut forty avsu gdoie, nd rCcepta leclio | itioja lege 84 voz véei quomodo plané in ecloga babetur, eet fentétia flagitare uidetur. paulo ante Ago ralgne nd kraj|yse legimus maximé ob uocem zero ypcven, Sed e illud alterum quod defendi utcund; poteft, velinquimus.
10. 29. Quarum vna eadem parte.) Hure locum ex pfo Platone ut c7 alia rudtajintegrauimus., i 124. 37. Deftiarum coagula.)&c/y o nifios, proci ned wi] lego." tantev non cobeeret eo fupra à' peer pro àxTIDM ex fenju.Yam keT áfiay non(4 obfturi quin ab Ajafia pro manarit,es-&aé/Qewemp&aégeoiw. Paulo pofl v)^ wei uie witium cft, fufbicor lea?dii 22 4 aem, aie io, etc. et apepgaíse nó slubito quin res pofcat, n ap psétic quod nibil cft. Sut aut et alia rima neris eorretla(ut(i18 aus$ p rspre Pwpbens /]à

672 IN PLVTÁRCHI fango, fcripfi 2«ugbeur, va 4^ hoénz qoi v2 hat, Mem pvo &aeprxocusla, wogoinrtaslor) partin ob obfzaritatem,eg ne ximis temerarij uideremur, in medio velita. Nam que fubiungitur epitonta, cpitoma non eft,[ed decerpta quedam ex libro fra» gnenta.
IN ÁMÁTORIIS NÁRR AÁtionibus.
128. s. Phido.) eíZwv legendum, ut€?" poftea.
ibidem 28. Virapere.) ewegadee legendum, non zar; nondum enim vapuerat, fcd. raptionem meditabatur.| Poftkasnüperyr autem deeft ev, aut tale aliquid.
in. 28. Glifante.) raezz/e-. Apud Stephanum e2 Stra boncm libro nono, pev« fomplex legitur Y Afeac. fub finem buius narrationis kAdcas mendose, quanquam íd fecutus fut Politianus, infrà sega pro adi vo Gun. vepono cg Qnbaesbzs pro Gufabed non tam Stepbani autoritatem, quàm analogiam fecutus.
IN QV ÁES TIONIBRVS N Á: turalibus. 133. 27. Quiacftiones naturales.) Zzíz.eaufee enim ved duntur corum;de quibus eft queflío. Sic[ua problemata Romamorum rerum ati uocat autor in Romulo eo^. Carrillo. i4. 22. Vt Laito vifum.)^d/z9- fie aliquotíes lcgitur, quis autem fuerit, fi nomen boc eft integrum, dicam ubi compertumbabuero. rati uerfum ex Arato corriges. o4 6. In queftione quarta uide an pro aVagolke due aUa lie chos fcribendum fity ut. A. Sympofiac.2.fed e7* illud eodem vecidit,
337. 18. Éuomitorefuo.) Loan Homeri ex ipfo auta» ré emendabis,| Odyff. 322€ ys pro v«fenfuinducente fubflitues.
18. 10. Bis tantum appendat.) iezafor. appen[uns in trutina examinatum, 1d enim eft feacoan, quod monui. e quis
Gres

MORAÁLIÁ ANNOTAT, 67
Greca cum Latinis comparans, de bocloco in dubium ueniat. Sic Plato g vligg. à và ien Vy ry d 8 Bapsdgs noel Lspavds eLicgyrénisdh dip. Mlius evgo fontis aqua byeme bis tantum at; eflate appendebat.Ceterdm confiderayan non in fine buius problematis retlids aohoenfa legeretur quànt enhon).— Scd i tam breui libello multa funt mendofa s que lctor facil? deprebendet,
141. 10. Triticum.) ere i zx. Nifi fallor, bunc ue Jum oonarium ambicum alibi etiem legi.
142. 36. Aiuntadfidug.) ewe. Vide num legendum fit FWAXUT, d Téie MAMIR À ageesAQay zpde v0 epum, Ó els. in enim utcunq; cobeevent omnía. Sed cum corruptis, ex conictiura aliquid remedij veferre fit res nequaquam panitenda,quis fucenfeatnobis.fi quid exciderit, duinare nonlicet.
243. 5. Cauernofa.) apod. mendum eft dp folu dne.Ego ópw legi. feribunt Graci a?dplivte genus[iue apis effe, fiucuefpee C7 conem opus esdplivtew uocari. notum eft autem fo vaminibus effe refertum ceveum illud opus que melle implentur, itaíg Jufpicor astplanóorln efe multis foraminibus apertum. Árifloph. in vefpis alpine pro domibus pofuit, cauernas filicet. s'yew Vat seANI) non. probo. Mallem ve nans, aut x woAv,
144. 33. Cur vrfa.) sde ofer non aj]. Aldus babet vis, qugd fi legas, expungetur txe proxima quefülone 14.5. 3. Origanum.) eiey dgeey, forté jgiyewey.
ibidem 32. Herbam edunt.) i9 wixv, fva. baec vcfituo pro kXiseasif Írmpwoz.. ned; magnum eft inter falfam lectionem diferimen,ez eam quam ueram e[Je uel ex Aeliano poteft. cognofci. uide biftoriee animalium lib. 8. cap. o.€7' lib. s. C4p-4.6.. Quin€ nofter fupràin comparatione terrcfrium ac aquatilium beftiarum P inquit) aa«t holoiporfie arbe yonpuis]es, Ata; ex to ipfo loco our pro uar aro repofueris uoce inutili c Juperuacanea:eft. n. ibi&cádur,
V unu

674. EIN PLV TARCHI
147.$. Nihildentium auxilio.) e ng. fori; tva eu son dei TAy d, ibidem. 18. Plerig; horum.)£ aexacc. Loeus mutilatus, ut ez' fequens queftio..— Mediolanenfern. codicem, ex quo eg bancez. fequentem, aliasq; infuper oto que nobis deJunt,uer^ tiffe fe ait Gybertus Longolius,ucere mbi non contigit. IN LIBRVM PRIMVM CONuiualium fermorium. [Ner philofopbos qui jeripferint in conuiuijs difputata, Pryta^ mrefertur.— Ego bocnomine nullum noui philofopbum,e» uocem appellatiue accipere v« C7" gà copulee non finunt,ned;(ut puto) fententia patitur. 150. a3. Equidem funr.) 4x2 yep legendum efl 7 melius quadrat quàm ft 3? à y) v legas interrogatiue. mam vecepta ledio non poteft flr. ibidem. 22. In conuiuio.) uox aafeiey aliquid ab ebrietate profettum fignificat, non quod ín conuiuio ctiam fobrié diceretur itaq eo fublato map Gor Jcribes,ne quis ex uitiofo loco.(sit fieri folet) ouam ob feruationent eudat. ijt 1. Legibus imperato filentio.)&» 9«czufáa ai. non uaeat mendo bic locus, eg" 9«egoléy quid vci fit, non plaid puto feri po[Je Ex antitbefi liquet Oreftcum conuium uocari, ín quo,ne bono fcelerofus admitti peteret, altum feruaretur filentium. Quid fi afin enar legendum re? fomnio. Quomodo exccptus eondiuío Oreftes. fuerit,nondum folutus feelere, licet epud Atbenawn legas libro decimos.€9* Suidam in xe. Sed apud Euripidem preftat in Iphigenia"Yaurica legere, ubi ipfus narrans, bac inter alia dicit: ey à d? vau]hvaor. amopleyn]op gl, éaug ANevzàt ygréuclu, superó v oaéré ym.— luniusbíe neque mübi, neque(quantum video) fibi fatisfeeit.— Quis enim uideat omnia. Apud Macrobium 77.Saturn. 1. ad Areopagiticum judicum vefertur ineptius quidem,€" conuiuio minus accommo^ date, alias illud caput hine magna[ui parte exferiptum apparet. : Drerig

MORALIA ANNOTAT 655 Deni; Orcftis cónuiuium diertà defcribitur infia lib.z. cviatéta tap vlt. wérve legendum, non vimse.[atisconfiat.— Scdez pvd dirvx*é malim&vvyselegere, aut[altem à» osittcre. nam xor malé agitur cum indottis, quoties js licet filentio fuam infcitiam tegere: quam[i loquendum effet, celare nullo odo daretur» Res eft nota.Paulo poft pro 29yeycvnr, quod erat monftrum, Y quo yes refüituo,non enim ignobilis eft apud Plato. Herntogencs.Poft 22 18 Verris gai vslegendum. nat fic folent Greci;non víro.
152. 27, Sucasimbuta aqaa.)&zefpbo aci Sy. Li brarius per incuriam loco vitiur non à quouis anittaduertendum obtulerat. Nox cft mdicis non ignota avéfjcy ua, A es thi quid berbe fit, nefcio: ted: ftatim p uerbena accipio, quanquá eà magicis intantationib.e7 luftvationib.adbibitii nó nego. Ita qui^ dem ut bic, tid apud Euftath ih fine ferm? cómentari) in Ody[ x. legitur:eg* apud Narinurit ir Lexico, eius uevba referehtcm, in Quod; ante addu Ad non admodum probo.
i53. 31. Intabula.) Zezexiawirle.— Locusuitiatus Scd fabula etiam pueris eftt nota.non multo poft vay Lopiz]os]u om^ mino legendum,non&wvevavov]os. Fuit enim ut V tis Auxomenos, €? dlij/ita ey" Cormpeta[eu cormutus Sopbifticee fariner[yllo.. gimus, de quo«lids.
54. 20. Afaronappellabat.) pro Zeazxoy lego dona gousqui mibi non dabit myrtum e[fe que uocctur a[ayum is often
dat eJfe,cui a[areo ftt momen,ab ew, canam, noftrum non paido
commodius potuit deduci puto: quanquam etymon bóc ab autore
ad vem notam dccommodatum, non à reip[a deduttum uidetur.
Plinius afaroi inuenio uocitati, quoniam in coronis on addatur, 21.6. Turius Zolapnop habet, quod unde uel quale fit,ntor. fatisuideo, pro jtelge legendum Yaclgr. 35$ 13. Adbiberant.) H«c legenduitt ren emrndzss, pef
culfi aliquátulum,interpres.putauit.s.ycd2 legi uou vare
xirisyatqui tali nó eft.ridere affatim, et c agere que bi apebáts car fufét bots inepti ob ambition? poil fi? Ego verbi bu qua | Vas d

676-. IN PLVTAÁARCHI drans fubFlitui quo codem. prorfus modo ib. de repub.fecundo
ufus eft Plato.uf: cy alij funt.— Etenimingiit mát aliquantum 1
fubbiberant, ucl adbiberant erim multi corum fic fatis. Eft enim uidlor vxsemivew, citra ebrietatem uino ndulgere.paulo infrà 28 d nas op didlio pofudat. non veg,€ Mey prO Mp reddidiscuree effe.
156. 9. Quieo minor eft.) Quanquam plurimi ut par eft;à me fit Adrianus unius literature cultioris decus.€ opti»
mà de vep.erudíta movitus:tarmen boc quidem ei minim? a[[entior, quod uoc£ Aavrdpatup quafi fubdititiam loco mouit,et fae aiup cius loco fub£lituit, cumá Latiné dixit, qui wtilJus apparat. neque libet buius ucvfionis initium demonfirare, cim ned; ne]ciatur dusteay c[fc diuidere, portiones diftribuere, dílosqy ata«b3n
dri vl Auaupáy npe da sue(ut. fub finem libri feamdibuius.
operis Plutarcbus etiam teftatur) C7 nibil bicloci fit dta bavevqi-Nam boc uoluit Plutarchi pater: fi conuiue à preebitore collocentur: ca ratione€" digniori bonovem deferri, boneftioreloco.
dum accubere inbetur: ned; id eum qui poftbabetur, eg inferüls collocatur eegrà ferre, cm bune non previpui[Je locum Jupe riorem. fed iuffu Sympofiarcbee cepiffe uideat: itady ipfum ad[ue-fierisac difcere ufalocum dare e cedere potiorie buncincon-.|
uiuijs boneflis morem teneri animalucrtat. Eft enim dava aep fecundum locum obtineve día ode: fueut agurdiau priwas ferre., Cy" dlovedpáoc bocipfo capite commemorantur(n6 quid alimde afferam) itidem ut qapà à npurdlu vA TgW Té. Hanc loci fententiam adm elegantem tum geminam e[fe» ommas
mibi exiftimo eruditos adfliplatorcs fore: cani indicare babui.
nece[fene quem lurij autoritas abduccret eg ad mutandum impelleret.1dem ey Biantis fatum delatum fibi arbitrium de amicorum lite vecu[antis, male exprefSit,| dlucéreep eotnam ucrtendo,:
Sed per[zqui ifta n5 eft buius loci. Reflituo ctiam vt» Anal. Sic enim prouerbia[olent citari non dyoutalu. Lacuna autem,
quia nullus codex uppctias fert, ita utéinuero velinquere eoa dus

MORALIA ANNOTAT 675
Bus fui. f'erert banc mecum eruditi fortumam, dum aliquis aliundc impleat, Lpfum queque Iunium uideo de multis ita defpeva[fe, ut tota omitteret problemata.mormulla fio arbitratu continuafJc. Sed Plutarcbi uerba reddere non po[Jum: fim, id fi coner.nimis temeranus, 157. 9. Iam fiquidem.) Legi à«i, Sic ez? Aldus, non. ea ,eft enim dilemma, 158. IlleLyciorumrex.) za» ÜaAZoup. Baeiavs. atqui uerfus non eft Greeciuerlm Lyciorum regis Vid. n. 11.ut fit uel qeynpovieiu autovis.uel librari) incuriim decano. Laodamantem ex ipfo Homcre repo[ui Ody[J.».170. Paulo pofl iei acido uuu locus decurtatus. fententia eft: Atqui fatetur"Timonsalijs non effe adimendum, quod uni deinde eximium deferas fort feripum fuit TU ANNI TO noitOpyTO kd 2040 ley, fcd bec conicura cft Nam illud quidem 2tgéses buc non fact, eg Aw sivoxév lego 4w7is. pado poft.àw d zu)f fint.inquit, bonoribus aliqui e qualesceterdm morofi. apgaret 7o: e[Je caudam alicuius adicdiui, 159. t. Alicui cognatorum.) zv éuegíauy. lego, tribulium.quid enim ftíiaei aut£ndetsnos in tali conuiudo. tribulibus autem inter fe coniuntionem peculiarem fuiffe, non ignovatur, €7* nagd 1à clyoura baud dubié fcribendum efinon2apadwy., Hoc uult: etiam inter cos qui. digritate funt equales, tamcn inuitatoren facil? ordinem inFlituturum quatenus corum aliquis ge^ mero necefntate aut etiam tribus coniuidione eft veliquis ci pro^ pior.id unius non fenfit. 1bidem 27. Ob nobilitatem.) 4i«t» àytvawp, lego ob fenfum, ex mapanaubawep^prup genitiuo plurali, quem exem plarequirunt fabfequentía.— Et in fecundo uev[u Empedochs in pdloppivup literam p metri gratia geminato. fignificat cute feu - tegumento.(aeo munitorum buccinorum. fie xso&vs in oracula - Pythie apud Herodotum Leal eft hpocritur o ualido tegmines . quanquam mendose ibi» pu ponitur in. hgevenphvot, nga lo Vua d

678 IN PLVTARCHI proves llego. Sic crim legitur infrà de facie Luna, commodiis,nifi fallor. 161. 46. Rixofos) egayatüvres. Forte ypayyemuibrsas, perueruatis fludiofos e rixarum.s gay yoouos[unt ctiam note ex Pfatmo end, uide Suidam poft ifvsépens decfl uox unayémemi putofetw, wai ,aut aliqua telis. 261. i2, Secundum hzc.) fufPicor legendum tx 4 "5T, 162, 19. Nox incutit.) Locs eft nifere deprauatus.Ce^ tevibm uerfus bic eft Aefchyli uitiosd etiam fupra addutius in libra quod fecundum Epicurum fuauiter ipi non pofiit. Exftat autem wm Supplicibus. Eft itaq; legendum:$ yag bra diva vina vit Luberon eagu, La] 10 A'izylAeep,&nAa.rrliqua funt manca, €7 àxbrol vs feribendum. fenfus fatis patet. biftoria Arcbie,cuáus Ine imentio füt» vecenjetur ab autore in uita Pelopidee»€9' de Socratis demonio. 164. 25. Infomnia, 8C) davzei flare non poteft, ibn con trarium fit uerum.neayenim wdeo cur curis intento, ut ctiam ma füitiam à curis abelJe largiamurynon magis noceat uinum, quàm ei qui nullis curis angitur. Cogitaui dava fcribendum: quiacuravum comes eft infomnía. 3 165. 26. iucundis vtil.)&ge«áros Xvo. Locusuitias tus. Sed er oie Xp iu wo opp feriptum fuiffe puto.paulo ante ro vae, liquet ovis fino lcgi debere. 166. 8. Claudos faltare.) legepro exu. que uox nibil fignificat; quam ego veftituo,ca baud dubi? eft genuina ez explicatur à Polluce lib.nono;cap.de ludis.quanquam« paruo ibilegifur, fed literarum apud Hefycbium ordo« magnum comprobat, pro ftella ante mpeg cy nori, veponent vd juo. 167. 9. Muficam quidem) Verfus bos corrige ex Erotico noftri Plutarchi, fol.7 7 0. 268. 5. Candaulem illum Lydum.) wig vic. bic quidem nibil dee[fe pato,sif fort Condadlis women excidit, sed

| MORALIA ÁNNOTAT. 679
Eg alterum afterifcum dimóris filegas vou dmvr/ur. 2v tt. Nota fft Candaulae ex primo Herodotilibro biftoria. Paulo poft. non minus commode.) 2v xápew anie. legebatur 3 xezeuav" Js plané ridiado mendo» quod non fuiffe à iunio depracben]um miror: prarfertimcum boc loquendi genus fit. Graecis omribus [criptoribus wjuatiffimum.— Preefüiterit(inquit) de mufica didurum occafionem fumere à A beopbrafli uerbis. Sed proo«dpeou cur non fuiffem aufus E beopbrafti nomen reponcre. Mox Ne Undig 3 a)uy mapa beato Gy Veri muvbOst s to wpéo ello iol eT fi legas, licebit afterifcum abolere, fententia quidem rit integra:lcgendum ctiam«zs pro£s€2* mauwisafe Zu Adert. de quo uide annct. ad&x2«A.xoxgnp.. rlw Seqonhuo afoww omnivino fuit legendum.. alludit. autem ad. Ocdipi tyranaii principium.
169. 32. Caloreexco&tum.) jede va). monftrum eft piorow. Eadem fententia legitur in Alexandro autoris noftri, C7'c. Que fequestur nutilata funt, pertinere ea ad Califlbenem conftat. is eum ut alidssita eg" in poculo recufando jua ufus fut&— beriate moninit e Plutarchus wii zipynoíos ubi aa favelplegitur malo autem genitiuum, ut bie eft legere.
170. 3 Palmam preripiencem.) agedertdeO. bane uocem nón probo,neque enim excellere. aut Jupcrare fignificat. fieri poteft ut. fcribendum fit speesy bevor translatione, quafi ufus Horatius dixit: o0 Sifenstas barros ut equis pracumret albis,
Athenaeus quidem, bunc locum nominatim citans libro fecundo, vendobive uoce ufus eft,— Poftea Homeri locum facile ex ipfo quiuis intcgvauerit poéta.Mlud autem oom fufpcttum babeo, €7 v0) spvQpri rangoy mutilum eft.In fine capitis ante admi ei us tfLinferendum.Sic enim Plinius uigefimotertio, oauo, Ca*
«lij narrant. 174. 1. Remouens florem.) 4j 4&z& bec mutila doit fenfus eft:Si longius vem feagrattem à navibus dioucas, và i Vus dj

680 IN PLVTAÁRCHI twee. Sed ez illud pvyév/u n$ quadrat. Mox. NG.n.debet alterü ab altero.)Locs bec emendari poteft, fi legas bpe]nÉr kA xm Augelu e 7t oap aduovia. fie enim conuerti-eg* 7$ Tap, non jéruu.. Cg" ante Xyyívezan particula. negans omnino vequiritur.ned; uideo qut afterifco notari porrà debeat locus. ibid. 54. Metrium Florum.) Sufbeda uox. Metrius, fed vurfum ita legitur lib. 5-Sympof.cap. 7. 175. 18. Ábstepropofitam.) Locus ficuidetur integer. eia vlr à webs nnns dup, ÍriTi,€gc, mox. Maculas cluit.) zs&unidlee. Sic faribendum pro&onídas, ez&aneflecypro à. Ariflotelis locus eft fedione 25. Problematum, c7 i dem diputatur apud Macrobium 77. Sat. v3. Ego uerbis comuntinifcendis quibus locum integvarem, nolui temeritatis ollpam ineurvere:lacunas relinquere malo, quàm de meo implere. fenfum ín. Werfione;puto,mta retuli. Homtrica in promtu funt. 177. 14. Choro ipfius.) si» xopip. lege vy arie xepiu. €y" pro gvAanlo quA vepone nibil addubitans,pauo inferids. 178. 8. Pofteafolo verfo.) Auzyéas to uslopla.legendum eft Xe xéAev i]a. rl Mopizsy, ut citentur elegi ab Aejcby lo» miam folum uertiffet| Cg" Athenis velitis ín Siciliam ad Hieronem[e contuliffet, feripte. reponendum etiam«aéreo pro datiuo plurali,ut ad Militiadem vefevatur.Nymphee autem Sphra gitides,non Spbagitides., leguntur bis in Aviftida noflri c^ in Beoticis Paufaniar.
IN LIBRVM IL CONVIVAlium quaftionum.
179. 10. Scurrm: quibus.) i«KaaAs glherm. Non
fed affequor boc quid fit.Kaaatee quidem fcurra etiam in libello
montinatur,quo oftenditur fecundum Epicurum[uauiter uiui nom
polJe. fortaffe[curam dicere udt, qui alienam perfonam perioeum repree[entet.
130, 10, Talibus impetebant.) Legendyn iujritzas, : t 9 Ms

MORAÁALIA ÁNNOTAT,€81
à 43.0) de konai]ov. oie enugodzon jou loo) up. Exipfo*enopboste bee reftituimus Locus eft libro quinto de uita c difeiplita Cyri.Sed eg' illud apoerav]os ctia wfrain bocipfo capite ficlegitur ez offendere fignificat, Et quys ubi crat ques, legenef.quid autem Junt kyxgeolos cum demonftrationibus Xy négevev obliquum et, fed quid bic. forte legendum iynapelot e, iet 3 Bicis, ut uocentur&ynalpeie daredhdfese vatiocinationes non proprieuernaade, cz domeftice: fed logicee uagantcs,e alie neideofs oblique e quafi aliunde obtorto collo attrade, qualesa fcientijs vepudiari ex analytica notum eft dodrina. Scd boc eft conictiura, quidquid eft.: 181. 13. Deijsrebus.) sacre Zurita legendum. Crue fequuntur, ita funt mutilata, ut ned; admodum fit obfcura féntentia, C7 uerba etiam comminifci po[fem quibus lacunas implerem: fi mea pro Plutarchiaris potius legi, quam beeg alunde exfpctari uellem. quin autem eVoeepiay fon mendum fit ex elioxpáorzon fe Bumynemo gnarus fermonis Graci dubitabit. Euripidis uerfus eft integer à re pofitus,ut alibi legiffe recordabay» at4 etiam apud Macrobii 7.Sat. 2. quod caput eg fequens cli boc cóparart expe dit. Sed et Ocdipi uerba corriges ex Sopbodis Ocdipo Coloneo; 184. 1$. Sambaule.) seat, Sic lependum ex X^ mophonte corféat, apud quem hic iocus narratur lib.. Cyripee dig. Quintum pro Kvsi vepofui 2 Maerobio,pro uudwrde vide nt fit legendum pucobeas. d ibidem 34, Cuminifectoris.) 4urov. fortafis&vguvos pls lo uix enim eredo cuminum u]uvvjimür poripro curi i fedoreid eft(ut Ariftoteles 4. Ethicorum Nicom. docct) pre parco€ fordido, qualem"Tbeocriti Milo in Mefforibus notat. Pado poft Sepbocleunt à tyranno uerum veponito dcletis afttvifcis neque uerà deeffe poft. 2er: quicquam arbitror. 186. 21. Aduncis naribus.) ixiaaves vy ypvwiy, Lt eer locus, eg* Cafandri Philippum puto,non gíaer dici.De Ybeoento Chio aliter nayyatur in libello de educandis puris, hac ex
Vau v

TN
685 IN PLVTÁRCHI Macrobio fenfum polis adfequi:: 7 ucrba etiam alia, nefcio an eodem omuflis fug gerere. pro. 4k poft 299«o4udires 4r legi. nam qui cum opbtbalitia laborantibus conjue[cunt, eorurt oculos nali contagione affici traditur. paulo aliter eft in libello de capi^ enda ex inimicis utilitate. eiey dp*) Lego Ay zie?" nibil de(idcro: mox v ex, non sl. Locus eft de libro tertío Cyripediee X cnopbontis. Ceeterüm illud&«pézápn bic quidem uox eft nibili. mallem*Aageísdpat, «ut quiduss potias quam iftud Sub funem capitis 1évov, o4 Ear, boc aut prauum eft,aut mutdum.pro yauejucie autem ses]miis i pc fenfus docetlegendum e[Je-. 9 4o t abra, nam potta Qut apparet)«lo els née ferip[erat: fed oci gratia"Y imagenes diuulfts uocibus in insomentem tor[evat aliter boc paulo eft apud Aibeneum lib. xiv. prope initium. 190. 7. Vivellicandi.) Zwgmer,non daxfev. Ceteri initio capitis eft SgrenMiie adi gs. quod uerbum fi re? legitur, ed Glauciam refero: a4 ante opio in fine puto adijciendum,ut ecrov babeat, quod ci vefponderet, ibidem 30. Initienbuius capitis lego Éf ivayis vivos dms uil eüy ouo Joly xgévov.namuox Visor facit,ut iudicent bác eJJc fententiam Ynfomnic aliquo motum Plutarchum aliquando ouorum efu abftinui[escdm tamen corde uefceretur,itad; familiaves feciffe perieulum cum corde ue[ci uiderent., an. oum quoq, c[Jet: eum, id non faceret, fufpicionem de fe concita[Jc,ae fi fuperftitt o we aliqua teneretur Aga pro fev metri tatio poftulabat. 191. 34. Cümad vnguem.) ézey& Pwyi. Polycleti didum boc eft[citumsut à tanto profectum artifice. Legebatur aiit dvxd uitiosd. fententia eft:."Turn denum opus difficilimum ficri ac plurimum laboris at4 induflriee vequirere,cum materia iav fubaBla ey utcunq; preparata ata; informata, ad ungu£ omnia fingen do limanda at4 exigenda reflant. Ydem eftin. fine dc profectu ad gürtutem. Q uod autem mox fequitur de eruca» ibi béxlu vefütui, qua uox papilionen uidetur[igrificare, Q7' pro sinon id : ean

:MORALIA AÁNNOTAT. 68
fem iiio, de re ipfavidendi Ariftoteles ez"Tbeopbraftus, ex Plinius x1, 32.BombycemejJe erucamyaut erucee perfuriem, ege texto[luo confecto in papilionem mutari faepe uidimus.eg" memivit rei Cuuidiusin fuis transfovmationtbus. In fequentibus&atvsr Cg" duae yia. pro loxfisepáv CT dune ym. ncmo mediocritier eruditus mirasitur pato me legiffe.
195. 35. Lyra ad tybiam.) asxdy confidenter pronuncio fcribendum, non. aver, uoce velis mpis aísiys ad uos faciente.
196. 27.. Ordinemratione.) Lex. Totus locus eftla£r. Fl quidemlego qn à vauv hio x. x.a. 42 Ou.€z Homerica is integrum veftituantur ex lMiados 4. ey. Odyff. v. poft cmréTo sh, puto legendum vxoonpíve eo: in aw sn, fortd eamvv,
199. 9. Erumpentehumore.) Zio, eft in Aldino, Vei yrson ut nos dncDye.Ego tamen éusv malim. Sbinquit, arbores ille inciduntur de more, ez'c. tum pro Law] po: omnino legerim«od vesdoa. poft ywontv* yaMxaw]éccic) ft yonidowo fitlae abundare, amplius quàm ad latandum unum infantem fufficiat latlis in uberibus babere,aut nibil bíc aut uox&piqu fola uidetur deeJc.
201. 1. Idautem confiderem.) Difündiones Bac mutaui. fenfus evim eft, mta cuenta fuas babere caufas proprias, que tamen ipfa pro aliorum effe&orum. caufis opinionis crore babeantur.— Deuiticeuev[um putaai effc fenariumjitaque pro nd à legi porte? x. d: fed i an reto pofitum fit nefcio. alij quidem Jeriptores mafiulino genere ufurpant.— Quid ienyapi fit capite fequenti, non fatis uideo.^ uius mercandum rcddidit: ipfe uiderit, Ynitio noni capitis pro v£nyévo Daud dubium D quin fits fezéro feribendum.
204. 21, Homerice illa.) Ouguasleoi,ton uf pond, quod viíbil fignificat.— Wotee autem[unt Homerice dvo Miro vox ficarum mentio. pro àjqíss quoque Gyr ipfo naui

484 IN PLVTARCHI uocabulo, iuebise legevem. Paulo infra 42ufav uidetur gihuv excidiffe. fi tamen uox beec cft genuina, C mon potius ans legendum. Quis autem eft; qui ut contra Ágiam diceretur infligatus fidt: an potids ipfe Plutavcbussu» in Lo mutandum, e ówo tcnendum putoyetfi wage ftare poteft, Qiziv porro€7' véev opponi[atis cft notum.itaqs à ante vise in ferendum fuit.
206. 14, Vnumfiant.) tv yemas, Sic legendum, deevat ir. Sed nota eft. Anaxagoree fententia. pro volgi sz. Scdante bec uerba éaé and gpeev, non dubito quin exciderint nonnulla. Mox zéxus éd vefttue.legebatur perperam dvyis,quod fefellit unium.Sovs enim Fortune filius ab Euripide diciturscuius vci vatio non eft obfcura, citat totum uer[um Plutar.de[olertia animalium. illud autem yyrév v«véc quid fit,nefcio.
IN TERTIVM LIBRVM CONuiualium queftionum.
207. 10, Ea dicere, qua reticeri,) Pro£Atzem àfutrepurs) cune filegas ayaw, à Bovrfpov à ewe fententiam habebis geram baud dubi£. eo uerba ipfius Plutarchi, nullius uel apicis detrimentum paffa.. ibidem 15. Homerus, cüm caneret.) 442 ÓuspG- àzov. Locus eft fede corruptus. Iegerem autem ea quee afterifeis furit affetta, boc modo: 4495 2 leiyopéy(uel lomow) a8 Ves n) ngocwk(ne, yymgurutruv z0AAop yévuemv. Homerica facil cx ipfo refütues autore, cim locum tibi nos demonftraucvimus.; 209. 7. Pulcré ardens rofarum.) Zaxiy gaiyerza. ston uideo cur afterifo locus notetur, nifi fort excidit aiibvos Vi detur autem ad poétee alicuius alludi locum, paulo ante 2n ante alam dh oi usw inferendum, ut cobacveat fententia quee tamen in woce&aianoqas fatifrit, e d oral des non. legendum, dilemma monet. 4442 dgio]. boc didum etiam refertur de maligritate Herodoti, c7 eft regis Acibiopum longeuorum apud He rodotum"Tbalea, jed C7 ofterifeus ante o yag ivi pom] f "

MORALIA ÁNNOTAT. 8
re? cft permulta oportet perijlJc. ego nibil defidero.
210.28. Agenori.) Aylvepicty. Vide ne ftt&'»4oepi legédit. ecrté enim patron ymici fine fuo fubftantiuo, aut ctiá cii co pofitio, uix puto. paulo poft iade os) nibil deerit fententice fi lega mus inocaét, 3 yap Hip avis Vide ait ue pro àAX àeivo faipferit autor, ZA kg. ná color eius, quod de lapide Plin. tradit li, 37.4.9 ad uiri(vubri nímiri didew 9») coloré accedens, priufquam eum deguftetin uolam definit.| ua fum codem capite nod verósy, lunius aàvavdzu legendum putat, ego cur impre[[alcüio fit deterior modó uocabulum probetur,non wdeo, crit cnim inten dere; quod fut uemis Baccho inflatis, ut loquitur po£ta-€7 ebrij plu ves inflatione quam laxatione(pute) laborant. inde aemvélo và Ünvw) và eiva,ut cxiftimo, nibil cnim bic de Jomno..«à gian) lcge meo pericdo evgtaaesaut potius aeg Ana,
i. 23. Fierbam autem alvffum.) Zavarw, Sic apud Dicfcoridem,c7 alios non 4Aveen, fed eg Plinius ita ba-P bet 24. m.etymoni ab co€ Gres traditum., duo figna pofülat. Vide autem an mendo careat, quod ibi legitur...:Mirum eft quod additur,[aniem confpetlo omnino fru:ice eo füccari. quanda €7' Adianus lib.9.cap. 51. animal biftroriee fingvltui cam berbam opponit.Cz nimirum acfaw eft fingultire. Denis; in fine capitis buius fententia ipfa monente as is dvypévwe C feribe,cum inept? legeretur 24gufrwros.non enim calorem calor fed frigiditaé preualens foras eijcitin fuperfüiem.
214. 18. Pro coronis propugnantem.) vo Te/qurs 38^c Sp Tw dut Aud AA x DuvTI TU forté, nifi fit cllipfis 75 Vrower quod durum cft crederesaut etiam fufpicari poft esdécnon pro incbriare pofitum eft, Attici ut 7 capite feptimo.
ibid. 29. Altercum.) id eft Vis liosuosyfeu berba Apollimaris. lunio boc quàm faba magis probaturycui maiorem in mo-dum adfentior,C7 facile fuit 9c onritti.lego ctiam duususup pro duunsérup Mem etiant aj upéps legitcum obrepfiffet eiugots, nocabilum plang idipfum,quod figrifitat,imox sinus à veis pies

x
686 IN PLVTARCHI lego admite y Pfov 2,€2'C Jdem in fine pagine legit ad s pes o&d'idAaa]or,€7'[an£ berbam que bac uoce notetür puto nullam effe:€2* adianto folia effe eterna conftat: frigidum fits necne, bic qudemnon difputc. zu. 20. Vtfufficienter.) legendum eft apuodvrac. quid enim fit eapnéuevuv; C7' antc gundifuzi, ud de fiderabatur.. 216. 50. Impetuimpulfüm.) pro jéat» mallem jéun fiatim dai*, fortà ànoxer tires, aut fumile aliquid. 213. 1j. Vtdecem virilibus.) Locus ualdé corruptus. Yurius pro 4^ xa legit fno quod facile probo.Eo autem facilius loci buius iafiuram fcro,quàd boc ipfum. argumentem apsd Ma^—— eobium libro feptimo;capite feptimo Satunelioruminugró exo— pofitum exftat, ut» fimea pro Plutarchianis fuffiie ucrbalio^ eui[fet- facile laamam expleturus.e fententiam eypzditurus fuco rim,pro d net legi anos C7 pro ewosfámew Irai eeoxianjeun| Sicut e infia sunl" pro Vuevp- dn Aldiao brc funtmorio— Firosi deprauata,ex fine Jext capitis buc interpolatisque glexé funt&agoreiivvro. zw. m. MiLuite. 2 en adire. at bie fupra uccao tir. AOgénarr-, ut corruptum effe. momen wel utrobique apparcat. ibidem 16. Vcrüm enimiiérO.) 34e daa. Cuius becuerba fint, ob[eurum eft: Flori uix funt,neque enim opinor fua ipfe pradicaffct epicberemata.«gn lego.neque cnim querit, ftd vefpondet. de vininatura Plutarchus, quas ci partes*órbafus—| illemedicus aflignárat y euius effe non puto,quiavidiodus ft fü— querat de feipfo cur uinum ercdiderit effe frigidum» ideo iav| feribo, ey vé dvxede, neque detft quicquam. Fortafis wvba— funt Apollonidae illius. fed€&vgr pro ew vepouo, ut didogus cobeveat.In indice capitis cur Jxgée maluerim legere, quàm—Jdvyeé ido apertum cfl. 222.». A cana abduceret.) aea Zániop 3y1.Locus later ey fufpeüus, Vide Xenophontis Sympofium[ib finem. i
id,

MORALIA ÁNNOTAT., 685
ibidem 29. Non fatis exacte.) ien rip. ontnino lege| Tim vn Xen, negat enim fe omnium memtinifTe argumentorum, quedam producit. Vide auté an pro XMVouvup, quod nibil eft,
ueryotvsuuan gendum fit quauoce utitur non abfimilitee
| P4969 6C pro yiéidweu poft 9uusiiug, lvévey: pro AWA^ das omyedéionj iu. VÀ yap dip&v, Xxpáp malim aut dUgeáz, mox jQ? Cmépar cv fovidip' ai.— Sunt€9- alia non fatis integraz €7' manca. de"T baletis in. euitando, coniuzio aftu narratio, ut exre,€7 Diogene. apparet. infra noa 34 hpárig oy) jotéa 3) 5p. C7'C. 2:5. 23». Neadtempla.) ér2/&9-. omnino boc uult, ad fuera uenive, itaq; àe 0«5 aut 2ssw legendum. ibidem 53. Pirheegiam.) feribendum aifeiyiey, mald enim lezebaivr w loco».Sic Euftatb.Miados v, Proclus€ Zexa in Hefodum es alij, atq; ipfum uocabuli etymon,— N tixam ucrd additum effet, cuiufnam menfis undecima dic id fieret. Yunius Nouembri adfcribit; fecutus, puto, tos, qui v neiivu fic uertunt, Fiuic enim men[i siSoiyíow attribuit Suidas in u0C€ xéte, C2" no fex diferte fub finem libri oui ubi» fuum locum obtinet. Eo den capite ríeiv kvieie yplpquatiw Avloug efl mendofum. Capite fequente an eonie) us) preponendum ucl i$. 1n fine legerem xod Wapifuen 7, e. n, O, o, Lesodivrzi ng La Dig uroa m eh, 9. UD. MS, 228. 5, Ovinqueenim fefquial.) sif 34, i.Eg0 nribil uideo bic qued defit, quanquam duobus aftevifeis locus evat fignatus C7 à poRl lspawvuutrv(füc cnin: opus efülegi) fuftuIiad addito bie, optimà enim omria fic babent,absay ullo bía tu, có ove autem uox eft uitiofa, CT eX ad omanlruv inadea ta pro«ifie: aut fimili,e pro pacto malim arécis aut TR
| SVniorspa cx Hefiodo feribo,| alludit enim. ad wurfuon d. 29V. 4. 61. 229. i. Ariftonis.) Aut hac Ariflio,aut initio etiam ca
pitis Arstolegendus,ut fupra v,Sympof.1, Mox Idam.) ligitua
|

668 i* PLVTARCHI
Teo Sed ego Ydam e[Je legendum ex. Z pollodoro didiceram, qui libro primo Bibliotbece: feribit louem à. Junone nutriexdum datum Curetibus ,.€g' Meliffeon. filiabus nymphis Ide atque Adraftee. 230. 20. Serius hauriet.), lafaváva uox ribil fignificat. pro qua omnino reftitui debet bofwavà, à uevbo beau" yu, nagd và aov vm quid lunio in animum acciderit, cum uevterct durabiles feruabit non, feo.— Sigrificat enim exficcabit, torrebit.— Homerica[unt Vliados 4. 190. Pauloanté, humida refoluere.Lonéey uox eft buc nibil faciens rift fori deeft«lio idu aut aliquid tale, Mox«od v uA op médosé ege cum defc&u. Senfus cfl;id fibi non probari, quod quantitati cala ris caufee adferibantur, que proprictati debeantur occdtee: eg pro$4 yaplego à ap, C7 for profe. Offendit evim eundem calorem alio tempore plus,alio minus efficere,adeot; diuerfis modis Eft inftantiaut Logici uocant, per interrogationem propofita. 331. y. Terendo aptius.) fra worrir. Difficile eft ex tonic&ura medicinam facere, uidetur autem de tritura loqui. 1. Alemaris uerbis pro«ye uocem genuinam veddidi fea, que pofts eft ros, Algeoas, itaq, citat Plutarchus[upra queftion. naturdl X X1V.pro jue svju legendum. fed avygow fenfu aducefatur. ibidem 34. Putrefacienti adüringens.) Lcegoidum efc fenfus docet, v: 4 wd 10 chmov]tTà gépes.. INamnoncoberet fine 4. pev autem plané nibil babet in. bac ve loci. IN QVARTVM LIBRVM, Conuiualium quaftionum. [^io fiatim ad nonvéis, deeft aliquid., aut 4 Lin gay dls otd abundat,lego etiam qiie C9 nbroneep, Ipfe etiam fenfus. docet nv Vil hop effe uitio[um. pro quo eux auf oov vecepunus. 234. 31 Philinum.) Lege?ero, fraiedis literis erat ei^ ; AUyA,

MORALIA ANNOTAT.«t9 evt» fed errorem fequentia arguunt illa autem 7ÓU VAM HOT CO berent. Vunius mendofa quedam fuas
fecutus vationcs conuertit, €7 ixn]on pévx, C7" alia.De Hecatompbonijs di&um in aypota..
tionibus ad corimium feptem fapientum. Dc Elaphebolijs uide in libro deuirtut. mul. capite Phocides, yam Ivi bic nen fequor. 2:6. 18. Quibus nihil.) ante$2 AAA; Laney, ut plena fit conftru&io y inferendum eft ois, cy tva 4 fiatim pro à 4 fcribendum& Ab uoa. 237. 25. Etdifcubitu.) s LusasAdou,, Meer. 238, 1. Ambab. manibus.) Sic legg cun: lunio,ut intelligas xal.
2:8.^r... Omnigenanos.) Eupolidis uerfus ex Maz. erobij Saturnalibus 7. 5, fant eaftigandi e diflinguendi. pra aae ibi eft&roD ie fi legas xranede» on improbo, legitu € ev omlu, Sed uox bere earum de numcro€ft, que non uro tantüm modo efferuntur€. inclinatur» quod biz docere ston eft Opere. Ginlo autem probo;non uvglss: fiquidem votum quà que nominatur, qui eft myrica,
239. 5. Dulcia continuo. Macrobio corrigas licet: nifi ean pro calido, ficri potuit.
ibidem 55. Githia.) ipium ye, que uox fi quid fignificat, me id fallere fateor. abirem,yitia legi. Plinius 19.8. Githyinquit, «netbum adinis e7* medicis mafwntw., drat.[colyntos quod; non cinaras bortenfes; fed agreftes illos cay. duos intelligo. Yunius yófen allia uertit: ut bsc uideatur leeiffe, de quibus uide Lexica,
240. 21. Circafalem& cuminum.) Defis uide pralema ulémum libri buius operis quinti,
241. D. Tanquam clauo.) inept? legitur Gains ifo mo à Dt yotulpo, lego afin ia TÀ RA XpuMiPaM,"Talis quenda etr fupra cfl àme indicata.
F.
for t& ea igia TA
) Empedodis bos ueyfus éu pottic? ut dixerit à lande
Leecbatuy vila,
E20 ne longids pifirinisanifum ege ptint igitur bue qua
Xxx

499. IN PLVTAÁRCHI 241* Quám inter.) wiluvéndhoy, 2 vi eft legendum, ibi. 12, Iftacremant.) aezà Laser. omnino laise legas ante ewsunivap C9 odyeurns uoces funt aliene.
244. 10. Vt per veftes.) Legibac Lach ffo aer ap CUTE
effect hafupiincnfopstt CI iae imbpsab[urd? eft pro essay. fed et.
alids totum caput cft mutilum ey' uarie deprauatum.—
245. 21. Abderita.) Quid cnim fit Albarrites. Scd Hetatium pbilofopbum Abderitam etiam Plutarchus alibi agnouit, ez Strabo, Eufebius.Stepbanus, Suidas ,alif. 1 246. 3. Quocunquetandem pacto.) A dyes Hac nibil deeffe puto.fed in per[oris dicentium e[Jc mend. ibidem 25. Refectorium.) Legitur ówmzígun. Hog non uerum c[fe po[Je, eg legendum dbrigup, quam uocem indottus aliquis in notiorem detovferit, a'iquando cogitat: adeotg idem etiamnum fentio. Eft enim dberáaus cóutuM locus€9* iet a&psufi Qrecis credunusyit debemus. Nide Atbeneeum lib.10. Evftuib. lliad. v. He[ycbium€j* alios.Lam ad tbermas non tam fa nitatis reaperande, quàm Wxuriadi caufa multos frequentes ire, neq; nouum eft ned; objoletum. Tum quod fequitur uerno tempore multos conuenire ed, Cg' vàs euoseios aeiáp, an non meam con^ ieturam confirmat? Enimueromibu Galepfus ifte eft maiorem in modum fufpetus, quem in Eubata rà inuenio. Aedep fum egi dcbere affirmo, de quolocoalibidixi.—
(247. 1$. Apud vos.) wl óuüp.cur non potis wa TTA
Vitelligo autem de Nicopoli Epiri ad finum Anbracium fita»€7* bimari,mox uocugdbys pro r« Quod de Herale eft lafaet ixep Vgr ex Atbeneo,propé caput libri 7. Mámvacóg.corrigendum
eft Lp er vrbdgy Coeterüm uox lpatqaw fufpcüaefa di-—
quanto póft: nullum enim bocnortine pilcem inuenio neq; uideo,
quid figlina bte faciant.Sed tandem de menfurce gencre accipite dium duxi, quo minuti pifciculi uenderentur. Vide Buderii et alios.
245.35. Pronüciaueriit,)Sic lego bec, fubmotis afterifeis-4.
aífep daeqois av] Tà dnéeim oalelos dduvbens 0v eu w[ov.Pe
«f

| MORALIA ANNOTAT. 65 | e€ fic:vo valens Xa, Ivy Jo wes. évx eio». Plana tft fententía. Pro Z/zpo autem quod nibil facit, dvenpézdepop legeye non dubito, e2* uj ante moss deleo. tamen quem uel libri uel gonicturae veelíds inftruiit, ci optima ci gratia uolo licere mea eli dere. Jo 4x mplóseu, Deeft aa jv antt woosep aut tale aliquid, 249. 14. Colores lumine.) Etbie divino ic legendum. dc yag TÀ xpa coa eu/or, IV/G- ei yv dade vliorzoz mode 7á divijoan, gv.
ibidem 27. Homerica.) 4axguy enáve locus eft YMiad.a. 629.5td illud ovp quod mox fequitur.nibil ad vem facit, fi(ut C7" alia multa fenfu ixterim utcurq; eluce[cente,| 251. 5. Eft etiam fadus.) 2p. Sententia ft:Sus quan quam fada eft ee deformis befti non tamen cantbaro.crocodilo, fecic turpior cft:que animalia Aegyptij tamen uenerantur, Nox 22a CT probacfi,ey repetitur infra tapite codem, yp) fort? yr02G*, grypbis, quanquam is an. ab. Aegyptijs coleretur, ignoro,in bieroglypbicis quidem fuiffe traditum cft. Poteft fic. ri ut fit legendum qv fcilicet uuyanue: de qua poftea vcddituy vato.
251. 17. Nififorte etiam.) Het poft ysvemiwlo, ante và
eti infero& ud caufa eft in promtu.
253. V7. Phavoclis uerfus fie fucrunt exprimendi,
Montuagus cernens diuinum Baccbus Adonin Cyprum. pevluftvans egregiam, vapuit. ioter locorum effe cpitbeton maxim? dijs facrorum, ut V encri ft Cyprus, ex Homero c alijs po£tis notum cft. Ita; omning Kivgoppro Kizgu legendum duco. IN LIBRVM QVINTVM Íympofiacan,
257.17. Contemplandi.) eazZagy obfcurum non eft la gendum dfe.non gixíheopcy, quod buc nibil faciebat, e paa
unte à yxdA/ya 18 odpun]-, v 7$ Vua lego.poft nó procul dritio. capitis primi, qui fut eic) eliekows; lego ài vio.
Xxx dj

69». 1N PLVTÁRCHI avaije ohgursue, qui erant ab eadem.[eta: cum infra eos, quibufcum difputat ayelpae Vmmovgéte appellet» ubi quidem apóe iue . legendum eflnon ipe. vu up wssavÜevos) excidit, puto» dliquid:quid fi legendum fit àoxoGe, uod au ud wv oyÜyaus chtequo ga,ewikysxs ipe 110 vápartodaus 258. o. Cui melleum.) faribo 171 pro$ vei. perfpicuum. ezibidem 1:8. Cuividet.) elmlegeretur sy yep ni^ mirum ineptà ,- Cg" nullo fenfu, uefligia fecutus uidi fcribendum fuiffe sve.| 260. 19. Non haftam.) veévaxey 2 xéuevas,&AAX pir MOTA ART ONU non affequov;€7 Lefaeunny etiam Jufpetum eft.Lego autem 3 duevar à fh uevee. Non enim baftee mo^ do iath qui uinceret,pratirio afficiebatur: fed Neftor quod; ob fa-. cundiamcg Antilocbus ob collaudationem. Achillis. Locus eft Iliad... notus, cy Zorse funt ucrja 886. ibid. 54. Ery.) K Ortà vj Bgvlpss Erytbree. 261. 10. Iam hocquoque.) dua 4? jag. utilus locus, fed gro&aapsirs, Gam haud cuntanter fcripfi.cum&zazie in Aldino ef[ct. 264. 10. Hoc, vbi Neptuno.) Verfus bos emendare nion facile eft. Sic tamen lego: Tévdlewog Biyeuon 088 si eafo yr OfesatVÍnue evubiop iQukc rs Zaq Oy Nucleo A" Aaéfiphosot Hwpip ayurig ackgipt zie E gipn. Egeota dici Neptunum. po[Je ab Aegis puto à polta,ut dlibi Acgeeus diciturceetera liquida funt, Meliora tamen medspretulero. primus uevfus pentantetev cfl, in quo fortaffe paie en feribendwm. deeft beroicus qui eum preeceflit,itaque€ fententia|| minds patet, ideod etia omifi in uertédo.& tursidees aiit unt Coo— rintbij,ab Aleta qui unus 2 pofteritate Hercilis cum Heradidis in Péloponzefum redijt.ac Corinthum condidit. Vide Pindari [cbolisften in Odam xix, Olympiorum, ubi po£ta Corintbios Dorice

MORALIÁ ANNOTAT. 65
orit acil we Aadera uocat. Velleius quod; Paterculus lib. Pau lo anté Aletes(fic enim legendum, non Haletes) fextus ab Hcr quic Hippotis F. Corinthum, que antea fuerat Epbyre, clauftra Pelopornefi continentem inifibnto condidit.—»joxAte auttm fcribendum, quia mox fequitur mpemhis.—.
266. 29. Dec augmento vrbium.) a/foairs nó«. Corrupta funt. uerba. Platonis,€2* non fatis occurrit ad quem Platonis locum alludat. Pro ewázso una littera mutata 3p àwgy feribendo[evfum expedio; licae[and in conuiu;;s diligenter fent moderandee,eg. difpofitionis de ratione fuprà cft difputatum. Hic de uocandis agitur, non locandis conuiuis. crgo nMrar,egi infrà siio oávuy) deeft aliquid.Lego mox ea?uge nol ruvveete rA evubaueie,
269. 28. Euoluit.) fastecuoxvitiofa,uide anlegendun fit Ears euoluit,— Nam suidas quod; kEuyuie inter don Texlia. agnouit.
270. 2. Metrius Florus.)«fue QA3p6-.Sic fupracapite 9 libri primi, mo dette uertit lunius, nitus legens. Xbidem 29. Pereuntdefluentibus.) pro&vaoa C9 eod Àrrap eg avis, uocibus ferui officientibus, foribendum di£0&va0À, uvdlrrop, vis. De ijs qvi bie uocantur ad Poitum Svfas.ad Onfais diximus in noftro Gcograpbico onomaflico. 271. 17. Ledividendo.) sev. uox bic vibil fadens; €7 conftrutio uerbi Ouvuclfa oftendit aliquid extritun effe. Et won multo poft uoua]ep uox erat talis, utomibi uitio ucrtenduim mon arbitrer, qui ex conieura veníz]os[iibdiderim. Aliter boc de €baradrio narratur apud Aclianun v7.bift anim. 15. Scd noftri wutoris fententia magis uidetur con[ertanea, c7 ad prouerbium optime congruit,quo vem utilem difYorsilass atd; occultans, cba vadrii dicitimitari, Multo enim id re&ils e. boc fueris interpretatus, qum ex ijs que funt apud suid.un c interpretem Ariftophanis in. Auibus, in uerum non aded leng? initio comedia fum, Wudac nfi, Xepadowp ut;il vor adects; diuino illi Epa[^ i Xxx d

694 /— IN PLYVTARCHI. mo dentirov buius Plutarcbiani loci in illa paramia interpretando— inmentemponuenffe.— M: 272. 6. Decorporis quidem.) Vamíys zRy oup finie &zéys legebatur e7* perperam difüntla, imo confufa apoeodiip ratio faedà totum locum turbárat: ficut eg ducfiberzes pro oto vio Ufee fententice officiebat, e Junt, quee fequuntur, manca, fen fibus intevim fatis euidentibus:ut ex mea uer[ione peti corredio fie fatis fama poffe uideatur. TNT"ro ibid. 26. Quszaduerfusfafcinum.) agofaznavíop..| Locus bic€2* ob boc ipfum uocabulum,€2* ob uocem ueurne edm difficilis tum fufpe&tus. Probafcanios Iunius certum quoddam gexus bominum effe putaát, ut eius ucr[io oftendit. cui minima udfentior. Puto enim apebnenosta(aut mpeebnenad tet potius-) momen effe,quo ea appellentur, qua fafcinationem amoliantur: qudlis illa peculiaris adoratio in boc inuenta, cuius meminit Pl. 28.3.7 Sputum etiam apud"Theocriti. ie uà Bent ls,| de às ubp ri]vm a ning Adyll. fexto.quod€7* Latini memora| vunt,ned; blc iftas nugas libet pevfequi. talía etiam auium amuleta. Aelianus refert lib.1.cap.5s€" 1.18. biFlanintal.Sed DXOHWA illud non intelligo. Non diffimulabo obiter, evi ds ned; confli&us efe ned; uclitationes.ut uifum interpreti: fed Jymbolum, quod ünon ingratis ned, parafitis bofpitibus in. coruiuio vegi daretur,| tollationem:quam qui non darctaymbolus effet. Notum eft boc. £m. aliunde, tum ex ioco in uocc ambigua eva«fon a, quee 7" confüun,ez fymbolum figrificat pro coena datii;à Diceropoli cot tra Lamacbun vfurpato apud Ariftopbanem A xapvatei.C7' tius. interpres ibi. at4; adeó alij. Hoc ergo dicit Plutarchus(£oq; toda fepe in boc opere locutum,ut lib. 4..ca.2.€7* alibi facil? animad-| wertas) feifla pro fymbolo fuo Bofbiti dare, quod ey uerbum. ipfum dweefuév indicat Supra li. 1.ca.1. evulbeMy ad eoyidie. plan pro ta quà quis à carna fumeret portioné nofterujupauit. 273.. Quondam pulcer.) Ibis uerfib.de Eutelida Qéfaa qrines fignificat,eft pentameter pimus, C7" lega ygrinis einshida,
wl

MORALIA ANNOTÁT. 6oy el adsóy, won ev vip. rà de eo qui feipfum fafciriaucrit fermo eft: Bdeucaror,non Baenatray. Yn divége]t(fi aliud nibil legitur:meds uera aliud ipfe vequíro) eft cótratlio, qualis in Toei]e pro Jsége Tode quare alis dixi, fort fit vau mesas. Reti porrà faribosnon&w nofap, quod fententiam impugnat. ez 5obo pro Vencadem de zavfa. Nam Plutarchus refpondet Soclaro. funt e7* alia mutilata,quee pretered. 275. 2. Egregio mali.) Verfus Homeri integri funt Odyff. v. n5. fed noi oa alioa lubens expunxerim,nibil enín ad s(«yer recitatum. Eodem capite, ubi agitur de Empedo cles epithetis, d«pulpérlo fcribo.v poft expuntio» fecutus etymogiam,€* apparet Homeriza epitheta. ita fumpfi[fc fibi ujepanda Empedoclem.ut propri? appofi e$; magis ijs uteretur. Homerus&cmidta uocat aqibpéztw Miad. B. 539. Iouem r:g«Anyéperlu paftim.boc a£rijillud anime.(ui de ea dijputast philogpbi) oppidó congruit. de pblao mentío fatta eft in priore de efu carné oratione. N evfon Arati ex ipJo autore licuit eponcre. 276. n. Homerum.) lta vmderoo Locus Homeri eft Ody[f y. 6s. ut obiter le&orem iuuem. Et Euftatb ibi banc ipfam cun alijs refert expofitionem. 277 T. Colligerem.) ivo olo, malim fand on quia albuc Lampriee funtuerba»€[olet iterare banc. particulam boc ipfo in opere. nofter. Nolui tamen mutare quia fi olo legatur,excepi[fe fermonem aui Plutarcbus uidebitur(cert? glo pro "in mox fequenti capite ita pofiti fuit.ut obfcurii non fit mendi) | mox pro adwaradov MocC bic nibili, Xaenazcv fubdi puto read. 277. 31 EtPlato.) Locus Platonis eft in"Vimeo: Honevi eft Viad.nono.214,.ubi carnes aVádas fale Patroclus infpergit, boc etim efl ware unde€9* gafgenat mora cidcm Homero» ut mirer Iuniü deguftadi uocc in ucrtendo ufum. Hunc ipfum Plutarchi locum in illo uevfi interpretando adducit Euftatbius. 278.16. Equidé, inqui, caufa hic.)legi ego 45 uw 44, sev Legebatuy Aémvev,uoce nó modo alicia, fed plan? dialog Xxx iij

696| IN PLVTÁRCHI
peruertente.ut meant, quam in. corrigendo fum fecutus y. conico &uram non debeam ueveri improbatum iri, pre[ertim cum buie
rationi fubtexatur.
ibidem 55. Itaque Stoicorum etiam.) Afterifco bunte locum dudum notaucvam.cdm me,ut fit;non. extncarem: neque ad meditandum inquirendunt ue fpacij effet fatis. Quee inieva loci animaduerti,€g* in aduerfarijs annotai, promere ex ijs nonpígebit.— Non erum inuideo gloriam buius loci veftituti dlijs qui edendo[ua mibi anteuevterunt» eadem[etati(ut nuperimd deprabendi) ucFligia. fed tamen corrigere meam uerfionem afteti[co fublato libuit, ez" vationibus quidem indicatis. Sic ergo lego: ub gd Tüp SrwInu tot ro uo aqua: nodi Llpka yeyoviwen Meo
er bocefl: Mtaque etiam Stoicorum nonnulli fuem nibil alitd
quàm carnes e[fe aiunt: quandoquidem anima falis inftar per cas diffuja, Cc. refs ng ope dici arbitror meram, puram putam carnem;nibil aliud quàm carnem, edm aliorum animalium uiuenfium caro utcuna; aliquid preetee camem uideatur e[Je. Olim ego néinbip muta[fem,nifi me Stoicorum mentio detintá[et, cg" mda Wocum eajne: C7" lghn cobeefta.non enim tum legeram attentàsi
| fedpofimodo,[eptimum s puuecriom Clementis Alexandriri,
cuius pagina 3 os diferte ditum de anima fui pro[ale data Clcantbi tribuitur, quem Stoicum fuiffe ucl Plutarcbus fatis reliquit teflatum. Nam Plinius li. 8.cap. s1.€7*"ullius quinto de Finibus nulli autori tribuunteerto.. In. illo. Clementis loco uitios? legitue
Éaruzos pro Aiewaesac 3 lanis pro 9 Lauüe.aut pro Lenis,
nt; vrerxes funt;ut quidam incircumfpe 8? uevtunt, fetee:[ed flagella à fetofo fuis corio confeta: fi Grecis evedimus Crammati-. cis. Ne quid diflimulem,absq: effent tam luculenta Clementis uev. ba.de[ue ez efi carnium co loco tot autorum teftimonia citantis: zt0n erà fine befitatione v in bp mutaturus.non enim decrat ct Ixfiz legendum cogitarem. eg' ut bure ipfum Plutarchi locum ac^
turatius perpendcrem poft editam uerfionem: uevba Philonis feeet, quiin libro deopificio mundi diferte hocip[um pr.

IMORÁLIA ANNOTAT. 697
bus confürmat anintam eis pro fale datam, ut fic quafi inanima animalia quaedam à putrefatione defendeventu.| Sed cum ad
Cleautbis didum allufiffe, ey" quodammodo id correxi[fe, dicere
|! puto) lürebit, ín fae libri uerfus eft, quilucem eg teftimonium
| adferre poteft Eufiathio,in Odyl. a. s. feribendi cimmes piles ab Empedocle uocari ha ueoline quem cum fuperiori conicduta fi conferas ,uidebis Philonis didum quàm fit locuples.
IN SEXTVM LIBRVM CONuiualium quzftionum.
280. 29. Communicata non minis.) àe ziziap way*ysei. Non po[fum excogitare, quid fibibecuclint.— Sand aaoepPu]uc non itelligo,ut lunius, oblitos, fcd qui cum cenis non intevfuilfent,ex alijs audiunt cum uoluptate que ibi fuitdifputata- 281. 31, Ignis diuellit.) ubi d iguec cfl diio | feribo. 236. 22, Deminuendo nutrimento.) Vocabula que| dam perfpicue falfa in boc capite, facilà corriges.ut xaaaAds]ev72 Q7 wo^Aet fi. feribas pro&wdaMovres C9" 22V. fdilludi| Qnr]oi ff integrum eft, aliquot à fe ucrba defiderat. Videtur mibi | fententia faltem fic explenda: Oliua falfa. aut capparis non fa| iunt famem aut appetitum,ed quod deminuant aliquid de nutri» mento,cum ipfa quoq; cibus fint: fed[ua acrimonia uentricili os - inftigant. quid fi iiz]o legamus? cert? fimpliciffima crit fenten| tiaominus penurie alimenti fieri ijs funtis;que ipfa quoq; funt im L eiborum cenfu. poft pro av foripfi noi 2. cudens ratio. L28:. 2. Nobisoculi» CXteriqy.) Zualray, ot zug, baud obfcure corruptuslocus, Videtur fenfus e[Je,non minus famem C7 fitim» quàm fenfuum inftrumenta nobis ad noftri cóferua. tionem largitam effenaturan, e fütiliter tantasves. meatum dmmutatioribus ad[cribi. poft emn: fubieci 7t ficut folet fieri in P comparatione. 284. 26, Plantas fitire,) ajdu ésas dela, Legi didi, AXxx vw

«à gv]."T'ertij capis initium eft mancum: titulus fententiomut" 285. 56. Non ab iifdem.) lego xis a» vasa. legebatur vis ud va? ras quod fecit-ut locum Vunius ni fatis commode ved^ diderit.Scd&ecie bec uox eftmeudofa.
. 287. 16. Ita vt fuperficiem.) zó rit vie yis. y&nibil
facit buc fort! menie aut quiduis tandcm aliud. res fententiam aperit.
ib. 37. Inquam ego.)*olv legendunt,non ken.
288. 1. Etincudibus.) 4«&r àneévav. uox becincudes fignificat, unius à«zviw legit, ev cotes veddidit.certà articulus p ad xxdras non quadrat, tg mox ae dnpovee repetitur."Tamen póft o&ndvascommemorantur,ut€9* cap buius libri odlauo, C9* in lib.de primo frigido.
' 289. 21. Calefacit, SC) xia]ie adv. Depranati funt Euripidis uerfus nonlewiter.— Sufpicatus fum aliquando non proeul abituros à fcriptura recepta, fü A«ajoemaouis legeremus»€7* eníois,aut potius fayert.boc plan? congruit, illudà panifew€7* gemis potuit fortaflis tralatione aliqua poética tolevabiliter did. elu inftrumentum textovium eft,adcod em abi]ie xAcira S0 phoce refertur libro quarto, capite decimo Onomaftici Pollucis. Sic ergo legerem»^sa]oraaturois gaevidhíup ku jumiaie, quid ft pro ponis legas jpermíeie, uxrategueas vu&cribus, id eft fragmentis pannorum,centonibus. Nlon uolo vimium tribui meis core iethuris, que inve obfeura non poffunt habere multum certitudinis. herlose tamen non plan? auevor.quia fic legitur adi qne" sapyee ibelloubiijdem uev[us adducuntur,itidem won integri,
290. 22, Difceret.) pud dvor in Aldino e wuuipvs, Ca mon Oyye, fed nyav]es uideturd, corredor feré idem fecutus.
quodlunws,— Locus eftuitiatus, ut 3" uox olvapau rs quee bie idem fignificat quod elici. Et vurfum alias Ariflo, lids Ari fio bic legitur, quorum boc iteratur,€ cap Adt.iterum eft. lgitur íd terui,cifi fupra Arifton£ protalife. Videntur ait fiie diuerfi
291. 1e

MORÁLIA ANNOTAT. 6g
291. 1. Honeftatranslatione,) xetezidveo xen, M yeu uel&xáy fcribendum. fed certà uox sEovvydfewron quadrat. Si tamen pofterius illud khenzvew caftrationi fatisfacit, C3«feu vvyfetw eft acrimonia fua, 7 ui fpoliare:tolevari poteft.aliter Iu nis legit. Zz« operáv.puto gogár. Notum eft, Cyrum iu^ viorem bocinter fuas laudes numera[e, quod meri multum fervet. Sapere non quadrat buc, euggevév, quod legife puto Yunium, Locus Homeri., ín quo uitis&ie ise dicitur, cft Odyff. ult. 341. C9" syn apud cundem pro vite uinifera ponitur bymno in Apollinem, uer[u gs. 3d iylu sas. C3 terra Quysgipoos Vitiftra.g29. í
293. 3$. Sedpulimum.) à ag Auer. Siclego, daa zÍAVIROV Qiey 40A Au0V Vr ADR dvopdlfesdp, Bilpucis e apud Homerum Miados«.5 52. ibi; ab Euflatbio bec Plutarchi Jententía adducitur. Q uis bec loquatur non conftat, infra vuevaMiga legitur fine nomine, ned; untintegra.—
295. 9. Principium refpirationis,) azueriehse uox ni^ bil buc faciens ut e va owe pro qua baud dubid verom; legendum eft, uox in bifce difputatioribus ufitatiftima, C7 Mas in Cleomenea definitione plan eíus infüituto vcpugnat.
296.18. Cotes plumbea.) axévoe nonifdu, Yunius laminas pliibi uevtit.eg[mà ditfit ef(fi vett babet) cos pliibea 2nvpono la quite pleiener vuetzftein, nam ànérs cautt[igrificat:id quod acuit, bn yan, itad; amplids. Locus eft corruptus, de cotibus plübeis ves ijfa£ uerbis ex Ariftot.citatur in lib de prin frigido. 297. 1. Refplendentia.) 5,52 yàg auuer de quo boc capite difputaturHom.appellat Ody[[. f. 79. ceeteriim foutaffe legendi fublato afterifco íi» aja. C7 Vagempro défi, que non uideo cur bie ponatur. pro Bpeyéos]e ipe fenfus Go xiTHTÀ flagitabat. id 1 298. 36. Etcortex.) 1 yer abfurdi,nifi for Migna Frufuofs fata operaíintelligit.pro Limv lege Govtov.,
IN VIL LIB, SYMPOSIACORVM,

700 IN PLVTARCHI 3oo. 7. Communicationem colloqui.) 4a fn dnys, boe non puto in bac fententia locum babere: neq; dubito quin^£ys ee reponendum» ipfe[copus orationis doceat. cocus Platoris de quo cepite primo difputatur, eftin'Timeo.^ Verfus Alcei choriambicus extat apud Atben umo. Gellium v7. 1. Macrobium 7.15.Satur.utnotum eft. Demiror autem càm alios, tun kaum vgl sveros legendum putare.(nam demendofo apud Gellium 44gew nibil eft dubij, Ca Sirius ha?&foxto dvgen dicitur. facil onmium ftellarum fulgore, magnitudinis apparentia,€7 cfficacitateut creditum eftsprinceps,ideoq etiam pro anni canone ufurpatus.) nam etfi apud Atbeneeum lib. primo fic legitur. tamen feriptus codex ibi sura toros babet;itemq; impre[Jus án decinto, Efl autem uerfus fpondeo.tribus cboriambis.e iamba tonftans, qualibus Aleeumufum cdm alij pauci itidem[uperflites docent:tum qudd apud Horatium, quá corum fintiles funt» Alcaici dicurtur,utpote Alceiimitatione fadi.
ibidem 35. Etiam frui.) ante axenavepsdecfl évi,aut tale gere potis yag fequi debuit. mox, aenaa in aja mutais reipfa iubente,
302. 2. Fauces,acceleranr.) x4wmaribw, Honevunyunde bec fumta, sawnavilo lcgitur, C9* à utvbo 4avu Eu füath. deducit: quia tamen. Lexicograpbi ctiam Axavnawilo(qua legitur im Apolloni argonauticarum. fecundo) uocem fuo etymta
afficiuntnibilituto.. illud quidem i» d dtnawilu eiDnnay
mendo[um cz mutilum eft. Ceterdm que de Cydlope citantur ex Ody[f.».$73. Plutarchi uerbis corruptis fententiam obfufcant. 302. 8. Hicenim tantum abeft.) zeéze /yp)p kata eu-pro quibus fevibendum 25 2 jygéu. davAonivanp.€? oet poft ajprwpiae inferendum. Eupolidis uerfum pofteriorem vae babere Govpow conftat. nam C7 uoweep,quod eft apud Atbeneun C7* Macrobium, fen jum plané gignevet contrarium.e Grati Lexicographi uocem venvpou agnofcunt» que fignificet /ypée» vev/BXy, vinee bumcdum: quod optimi quadrat,
303: 2

MORALIA ANNOTAT. 701
go: 21. Confertim'ueinfufus.) Emendabis ber p«fils quedam, ut égal yn]ov€7 eixopro quibus rspen])p Cg eb foriberdunn,eg quee tamen morari rades poterant. Scd ubi Poiliftionis mentío eft. ev plurali deinde numero ipuyeuzzon fai bitur, excidit Dioxippi mentio, quod£ Gellio liquet bunc locum vitante uidentur autem plura dee[[e.
305. 8. Maximé quod eam.) 3y esa. Luxata funt becin que Vs diuinauiucrtendis. mox géonn slo aízdur) Pinum lunius uertit nefcio quid fecutus. coagulum enim dicit Plutarchus, mijéav,culus Crtolo enin nunc alios autores citare) mentionem rg» fiev porfbicu? fecit in libello de bis qui ferà diuinitus puniuntur. proetzlegeszi. De Ballisarum luftratione Plinius 10.42, dpéyyuv autem fcribi debet, e boc iplum Plutarchus alibi vetulerat;ubi erat 2555 ap in lib. plilofopbum precipul cum ducibus debere philofopbari.
396. 2:0. Pofitus commoditate.) eiui legendion.itam notus eft de fatione locus Hefiodi,Syeie. 4.69. uerju. €7 locus,de quo capite tertio difputatur, qiuerfit 365. àvbpup «utem non puto efJc uocem Qrecant,àmaucp lego ,ut fit diminutium,[ucitati feu faporis uini elegantiae abblandievs,
308. 3o. Philarchus,) e/aarxes. Hoc Flori nonter Grefcía quàm reGum,) lunius candidatum uertit. pro?v uae ego con^ fidenter ov uina lei, De menfa tft ctiam in Romanis queflionibus problema;rumcro vx. fed ez^idnon( puto) confentaneum efbidcirco à coena lucernam non exfindam, nc oleum fifra confumeretur: cert? enim fi exftntia fuifct.multo minus olewn ad nullos ufus abfumevetur. Ef ergo mea opinione, in bane feriptum Jentention:"Tametft dlics ftudios? caucrent,ne oleum frvftra inumerent.ut intey elázvep C37 ios uideatur fuiffe aliquid tale;daaue ewsdafovjwe.
310. 13. Gráütudinis meditandi.) MxNerte apum tau f uertit rius,ut apparcat cum legiffe usharus.quam go uocem ic fiveperiffem, nibil ueritus frilfem ea fummota iouns fubfti

»» 1! JN PLYTARCHI tiere. non enim ob[aurum eft boc agi,ut gratitudinis difcendee, ad
| eamág[e ingenuis exercitationibus adfucfaciendi cau[a talia prifeos agitaffe oftendatur.Sic ijdem Atbenienfes iumentis quoq; eme ntis in edifitio publico. publicitus omarunt alimenta. Quia quod Paulus etiam boum triturantium regulam fer? eadem analogj4 ex^ porit. Hefiodi locus eft extremo operum. ibidem 35. Pafsitg funt.) xpiddas f. fort? xegcdon dur faros.
31. s. EtPindarus.) Hiclocus emendari poteft 2 pagina poftremo libri Platarcbiani de comparatione animalium. 314. 4. Isnamqg,vtperhibent.) 4c gdeez 4f. legebatur^44. fed emendabis cx libro Plutarchi de uirtute mo rali. Wbidem pro jage cfl Jygr. enadpuoslabao) forte undue elatssa:, C7 pro vato uan legerem Aye urat,
316. 5. Vbifurores funt.) uavías v. Ad Aus. uidetur Vos aut ivo dee[Je ante becucrba à Pindaro defumta,e7" non femel à Plutarbo addu&a. ut 1. Sympof. 5.€' de oraculorum defe&u.[unt autem veliqua marea. VkwAeynedpesDn lege pro&nabrr. Cetcrüm baec periodus viv dy Anov.€7'c. ufque ad finemeapitis,pland buc non pertinet,€7* eft prorfus dwpeedtivveoz, ne^ que obfcurum eft à fequenti problemate extritam, buc ab ofcitante fariba effe conicttam.
ibi. 16. Etad quos.) ayér rive legendum eft.
317. 1. Qui nauigia locant.) ézr ociofum eft,nifi paren tbeticon uelis.certà pro workxsos feribendum erat. sape. ibidem 25. Opushabere.) ofteudver, non dheuirup le£e Sed quis bec omnia perfequatur.
318. 29. Neg feorfim.) Supra ctiam evubupueis CT ou,| pacie legisut exuerflcne intelligere potuifti. fed bec vod ucl feriptum eflucl accipi debet pro Laid, feribendumág: Exft feorfim eos fingulatim'ue non nominent.
411. 27. Poft opinio.) Porró dit uidetur aliquid de fune buius sapitis perijffe, cy inter ea,id quoque quod modó fuperiori capiti

MORALIA ANNOTAT. 5o perperam a jfutum mouii,fui[e.quod interietiis afterifcis figridui. p. 25. Interimq difoiciendum.) Zu« Tw yop leac.Sie enim ferc ufus lingue buius. 326. 3- Ad: tiingendum.) 2A&euy. fortaffe zAdcip, initio buius capitis acie feribe, pro soi 2v. autpotills legendum enpVyrov,aeioy v, vudta alia[unt mendo[a. incvak nod Opa-eda) Iz2o hauc. ib.z7.S0cla conuiui.) eit disi Vr legebatur/N bi ego vem ipfam fecutus feribo js dumis iaa £2» Locus Homeri sit plosiyes eft Odyff. p.271. pro e uir; every acis reftitues magis enim boc congruit,€7' pro a A&ei reponerem suguthsoi, Boufvxar autem non fai? bac agnota. Biuboser p quadrare facilis uideventur: mito fortafsis rettus ve ubinca, Scd multa vrflant adbuc menda. 317.$32. Adaures.) 3pdlpo.auritis ut ita dicam,id eft por aures. Hoc quidem uoluit Plutarchus fignificare, fed uocabulum eft mibi Jufbetum:. ez fi fingendum uocabulum fuit;maluffzm 34^. Poft hpsareutre) legendum Jufpicor Legvoremkvo eg vios fenfus poftdabat. i 330.2. Vacuum prarftat,) àwezaca cfl legendum, nan eoa nullo fenfu legitur. 331. 4. Si Vino occupatum.)aaz' c/yey lego,non wademev. €7 mox Pysbücke, quam uocem alibi Jumus interpretati. vbombi autem bec nibil faciunt ad rbombun. ib. 19. Hiftriones,) Spy dins. Si mon plura, boc faltem decft,épos]uc,cum uideamus,. € poftapud Arvaóe wféyos uel. éotove decft. alluditur enim ad "ragieum fenarium alibi pofitum,: IN LIBRVM OCTAVVM Sympofiacorum, 3:6. 1. Quia facrificia deorum.) Legitur(veins, Iunius in Poíee mutauit. Ego de co bec non difputo, 7 conic&uram ng fit an codicem fecutus, nefcio: nibil quidem muto.— 337. 16; Tentarentiy hoc modo.)£e: asgutysz, Ha codicum

704 IN PLVTÁRCHI fides eft imploranda.nimis quàm enim deprauata funt beec uerba. Conati autem funt. Matbematic:, secta. C7 aliaid genus inftrumenta conficere, quibus uterentur in inueftizandis duabus lincis medio loco continenter proportionalibus inter duas datas:' quarum in duplicando cubo ufus effet. N ide Vitruuium lib. o.eap3.7 ibiinterpretes. De bac Platonis cenfurajitidem eft mentia apud noftrum in uita Marcelli: paulo fupra va oz[do«^ vr0) legebatur Actis. Q uid fit en]da, nempe ipforumíam arcao norum infpedio facrorum,qua initiatis frui ftatim non liceret, di dici£ Plutarchi Demetrio Cg' wd unie xguenp.Ttad; veAavelio tolerare non potui: mox nou ante arafa abundat, fi nibil excidit. uvglay Afup évepisup) Gusto ap malim,utuilus cum mem tc fit comparatio. 333. 20. Neq Geometria,aiebat.) ter yag 3 véwev. Nerd daney cfl boc leGionis.uideturlegendum yag, rs vli» ys pidíap doas siie d, Ce. Sed tamen quiillud sémep irrepferit non apparct.pro afesep eft gis ev veponendum:caufa neminem eruditum latet. 339. 16., Figuris tertiam.) 4xa/fuop. alienifimuntucrd mibi boc plaxd uidetur effe ab bac fententia uocabulum. qui enim dicatur 4A rep id quod duabus datis alteri quantítate;alteri figura conuexitlcgerim 4e bivop,— Res docetur propofitione x xv. libri fexti Euclideorum elementorum» vé autem bis eft bae perperam pro 7e feriptum,€ pugnat cum ipfa ve. ibidem 27. Appellamus. Materia.) Legendum eft leni. B, CC. rat gi Ronan am C7 erat difüntionibus confufis locus depraustus.. Delerem autem éoisew soc pugnant enim cum fen[u.Finis eft diftortus. 340. 3o. Cac.) legendum amiet. erat dye aidtos: puto quód librarius nejciret anacp cecum cffe: quod bue eptim? quadrat,cum nibil. fit bic Zynacv. 341. s. Multum enim inane.) zc/uo legitur, loco Friféis notato Equidem ne[cio an aliquid defit fi cen02 legas.
34^ 2€!

MORALIA ANNOTA'., 70$ 342 3. Velutiin via.) e?vvpofu. diín potíus avrígga Ens C9" pro adole alicriflima uoce quis non legat àp àibidem 25, Mutifsimum.) lzzi Lagrser dut cnim fit Isghrie Gv; fid ev alia funt mana, ut mox vara. dios legerim id ls my, pulp à ddp fortà d aig. Tunfum iul Agonp) juo eejenfus port. 345. 21. Namneqy) Simonidem aliquantilumt eorrigemus.quid eiim fit floceipvho, Eft autem fo. wtde Neptuzus Veoyfup
fveeit feu Vwoote concufito; agitatio Putar. Tbefto.legendum etiam usnunotko yapuv. uu 344: 19. Contents vociferamur.) yutríras lez bcm itiueniffem yiyovácet, n: 345. 17. Lychnitdibus.) Afxvset. credo Myvlocaut 21e* qua berba cum etiamnum materie nedie wid ipfe pronunciem.id quidem ex eft, quod buc pertinet, florem €7 coronariam. HoneriloeratactOdyhw62. 32. Inquit AM gel MAMMA, nintiram é sip ihe qiowot(0 X 0v 339«*« eliloas) Equidemboeme legere apud. Honterum pro tingere H0n memini, At srcimety fie ufurpauit Homerus bis Mía, d... ip dneratione Aoamentnonis:€y' uidere potes. Euflatb. ibi, cg in Tad. 31 Et Homerius Hetlor non pollutus fanguine,$t» 01 suecple dicitur Mad. v. 4.20. non infectus, ut inficiendi Wods Voce Latini interdum pro corruptela fummunt,.'N iderínt otii, eovgap in coloribus mentio eft fatla de&lería Atbenienftum. 350. TL Alcwus.) foribendum 4& andes non Atos. Pittacum Mityleneonm efymnetam Alceus ut tyrannum infedtatus efeut ex elus ua fatis conflat, e" js que infra babet Plutay| ebusinErotico.fol., 71. Erajmus(eodeeMtopwidtey legitin Chi liacib. nefcio quare, nec probo.v) uiu zi atévdemv) deeft dliquid. poft en agp) legendum à Gep aut vip bep. quod malo, Yyy

706£y INC PLVTÁRCHI
agi A) hh Afer pulo unius plani ovift, adus fe tentiam eatenus probo, quód vidit fascm capitis male conftare.fed— emcndationem non. puto effe fatiscommodam. 0| 352. n. Supra fcopas.) eafsw uide queft.Rom. 112.— ibidem 27. Perpetraffe.) à 4a dt. Sic feribendior, non zàe-Fabulacftnota. certà enim utring; eg" adum fuit feclevalid ac nefarid: C7" atroces acceptae clantitates.
| 353. 10. Turpiteringrata.)&y4esQr ned Aviv".| A fortaffe hiemes. ibidem 26. Carteri.) pro woiswver lego woifunei.[unt C77 aliaid genus. uerfione noftra cor^ vetu facla.ut ade feentspro quo ava veneu Je m.] 3$4- wn. Cur binc caput ordiar nouum, ne frilicet periodum: in duo capita diuclam,facilóuides, RS 356. 19.. Facerehoc& operari.) jif«wlego. Herc enim.| uox,non quod fciam) joifem facrificijs accommodatur.F acere C7* operari Latinos quod; fie wfurpare)feiunt eruditi.| 357. 1». Mullumfrugiperdam.)»wferapay legendum,
| que[egetes. depafceretur.— Suis eft epitheton apud Homerum.| un Vlyf.z.29.dvysgayG: uas worans, om ue y femina ter-.| ll vec credita eruéns. brftiarum epítbeta bominibus damna dantium.| i similis ratiocinatio cfl apud Ouid. v.Metamorph.: | ib.16. Delicatis.) afpifiusnon aépabeurs quod vibil cft, .'
559. 18. Pofsit producere.) Vreoeytea, ec babet ALdus, fed Avoamw nifi abundat, aliquid deerit. paulo ant? pro Mgeey lego xégur ey, quod mendum non femelocanvit,——|
1 ibi. ss. Comprahenfis,) Vemenpíaw Vea monflri| (a eft[uxiile:planiffima ledio erit. Sumafpisxomew. Poft aegvaep Wu firipfis cum gunep. contrarium fenfai effet. m] ur 362. a6. Autinterciderunt nunc.) apézdeep Wreuv
D bet. Legi wudt fententia wpéedoou lrsowy Uri qup wpéedpog [ W/euisocr o042,363,7. Quin.& cerebri.) ase: dit| pads eynspoaep. Lacer eft bic locus.Dicam quod ves qi. Ánfiquitus(inquit) cerebro non uefcebanturs ucrim ab co sie ant,

RMORALIÁ ÁNNO'TAT., o
707 | bantidq; abijcicbant:quo fatti ut cerebri appellatione quafi pcr prouerbuar naud ves aut bomines: nilili ftgnificareni. Hare effe genuinam buus loci fententiam, abund? demonftra: Euftatbius in ! Hliados«. 578.—cie 4 v nap Lon, bunc ipum locum ci-tans,ius apponam uerba: ieegá inquit n AsTazyG- p vois cup» zoct&ntlo, Va Xd XynkQuAog vn Deep. ci WA, egy Ogeupus, 70 zín dl guy bynmpor tew;
dia Tobrà TÍp Xysipaaop dura Y MTM í Y Ea" pps mpocemoyw, dL 70 prie y quoi 496 amobAxMu uvearfouiio | advep.Sed ctlocus de frigidis mPis ej deprauatus uidetur aiit di eere eas cit olim effent ultime, fatas e[]v inutrfo ordine primas; - Nerfum eit heroici eaftigabis ex autove.Exflat.n. Odyff«.g1;. | 365.16. Vt Epicurus.) Nifi Grecaucrbaita dif nauds,quó | funtin noftra utrfione interpundia, nunquá fententià ucra expe' dies,quam tamen nos nullo preterea apice mutato damus integya, .366. 57. Demortuisdicuntur.) 43 7; Vépols yAyevemalim Aras, ez ficbabet Euftatbius, uerba bae adduceng, in Odyff. E101.
367. 5. Nondum enim humor.) jo Y&p inei.id uc» |roco fententiee aduev[atur. lego Fmw,C? pro day) puto 22x,
IN LIB. QVAESTIO NVM CONuiualium nonum annotata.
ib. 25$. Sorte COparata.) auísME aar, Credo Cte legendi, ey proximi capitis initium uidetur banc coniecturam
juuare, C7" buius loci obfcuritatem quodammodo, ac quid fit zx stibeilluftrare. 368. 15. Attemperate.) Lego 7o Loqü
spvwóv[us adu. Mendum enim eft v podes ov]os; tib. 21. Videbatur.) 4jz,&MÁxifov. Hiftoria fatis nota e,
Aldus babet&xous]op à Ay von ket no male féfit correctior oj ys fine cffe participij puta integyi vesufowetvs, aut tale aliquid) €7' legendum uod dco oy, Mox pro áe«ego n aufim repone^ vc. Parn? etiam pro atzven£zov refti tuiffem,quod cert? puto cffe Berinunt;dioie ewowup dut vaianewáy. Muntniuminauit, fa^ fim pucroriéingenuarit examé inflituiffe;cte. Inter à45f e Lycs]os
; Xyy 3$

708 IN PLVTÁRCH! itidem particulam neg antcet nceeffario(rift fallor) pef imus. 370. 27. Quemnon fecundum.) ev 4 aedpev. ad^ bec defunt ucrba ón veu(tei dáp,autidem facientia. Ceterim bos ctim Ebraiea lingua ijs litteris feribitur, quibus rimum ele-me;[eribendi.Hcjiodi uevfus eft: bou uir voqurig 2, yuudatat 7t, Bouvr aperiga.,
fiyoie 403 Avenitdaa dl. 76 à) Locus tton integer,
271. sg. Cümenim fint nouem.) zo Ty aeo. Libetbac adferibere qu, C9 curitalocunt bunc legendum putem. Scribendum ergo faffe fic opinor, vro yag Ufey nod énjo, tod Va]o, iu]u vip urto epidun verde on. nam d exeddou CVM Bani sey dk Angus, CT c C7 duae eife pro few.tum Ospuaeios buc itá facit ut quod minime, atd; baud fcio an. etiant aliquid poft cam uocem exciderit pro qua fané legerim alioqui iguMvÁms^ aut quiduis aliud congruens. Reliqua emendationis vatto ex boc fehemate intelligitur.
Mute. Scmiuocales.- Notalese $2 i iz
9 A
ibidem 35. Primum autem.) 7 A dli mpirap.bic fub ijce meabeec dum Plutarchi inueniass ab psOtr]e Smndkztiue yp aa] eod q aim, Cy" autem in à fuit mutandum. Res nota efl ex
bifloria litterarum.Plin.7.$6. lij. Sed ey quee de numero fub|dWne

MORALIA ANNOTA T. 709
wu nguntur, evidenter mendofa funt.notum eft cnm quaternionetm eubum ion efftste dum primum cubum.
372. 3;. Volniffet louam.) én zecdfae fiaders. dtefl vio adugspas. i
373. a8. Neq difsimulauit.) tz 4 noneysp. Legendum ud 4, eg deeJe uidetur /riante àv piv ifo: ut uertatur, Cám ion diffimularet Hylas ,eg'e.— Platos locus eft fub finem decimi de Kepub.nefeio ax menda mon fubfit. 3 nte ef, y 4aose non uideolquid agat.infra xeicdo atDares vt v) lego vánw. 377. 27. Menephilus.) Sic infrd cap. 14. bec Nenepbllesuadnon prb.
ibidem 35. lie nobis folet.) ade dlu3sos quis. nem apud Homerum quidem von veferuntur btc fortà dates, ut Fiyle2ram matico dicatur. Solent enim grammatici talia concereve.
376. 1. Obliuion iS.) pro Bonds Ay ànuDue)lcgo Bugs irt rie Mine, vam quid rei eft araucra que[o? Ceeterüm Tbra[ybuli biftoria que mox commemoratur,€7' nota eft,oftendit a-—vam pofitam Neptuno im ede. Mineiuesut contentio obliuione deleretur. N bi aflerifcus eft, permita uidentur perijffe, nimirum €? huius problematis veliqua.es fes: deinceps pro»imta partida duntaxat duodecimi fuperflite. Ce terim Ly[ander(ut in eius ui tae dlibi Plutarcbus al,; tradidcrunt)is fuit,qui diditabat, pue os talissuiros iuyciurando effe decipicndos.
379. 4. dn pede vulnerauerit.) 7p 4àp aiu. Inepté.— Loquitur de aliquo minus de improuifo fagitta itlo, itd; uilo»€7" confertur Paris congre[Jus€ fuperatus.Vnferius RAM xerit éráy) Nibil ejt. legerem libenter Zucihdvsi dt amy,
380. 32. PofthecMufis.) Hinc erdiri placat quaftíonem X 1V. Cg ante zoie Bici, oup omit. pro avexzyóe: aia aset legeren.fed&7 usyanas évvóp ad dialediicos non quadrat. |OWndex capitis decimiquarti debuit e[Je ante uerba in vs emov(ole. GI iynsüp dl&nAwp mendofum,evat.. quid autemeft
" Yyy ij

710 IN PLYVTAR CHI* "hw ndn, Suntpleraq buc manca, n
38:. 7. Contarum effe cubis.) euupuditos; uova 2tus. Nifi bec interijcis üocem latu ussulla eft omüno fententua. ibid. zx. Facultates.) Zhuweaow feribe. eg pro»praevezinlo re paruim mathematica eju? mnl,£g" vy summos àg Jodie. Poftea olvelgcup véqaup wehd. berc uo: eft fufpeda men. di.In Erotico;pagina 76 7. pro ea legitur Wohjre, néque uideo.: quid buc polites Baccbus facere poffet.| aus in Atticis meminit Paufanias.certé Avveistupa malim quàm&vie. Sed tamen ita ctiam legitur in Atticis Paufanice. Bacchi zlgzetefeey mentio efefu-— prà lib. v. probl. IL xafaiee pro haftet ex Homero pfo yes 3 poncs.eflenim Odyf. y. 48. a 334. 1. Quyantuüm fieri potett.) de àu vli» booa ety, monftros? Lego e odvzép Ver Cy feré non dubito de lac conieHia.[cribo autem mox vaoraegy, nam de Platone loquituromus Sirenas inuenies non procu fine decimi de Repub.libri smdta auo— tem bec funt miferà wittata.(E M X 385. 24.. Ita probabiliter.) ipfummetrü e fentétia viel diei vepudiant, vraie requirunt.: ER 1 386. 14. Denig aurium S.) Melepomenen cum lego,Co* divfionem du aum Muficarum corfidero,in cam duco comeüura fententiam, fuiffe feriptum: à 2t 7 dran nos$poan uisa, Cy'c. 389. 1. Poreft transferri.) audae. Forté aifatérqu.L0-— cus eft manciis, boc autem wit Simonidis ditti; qui po£fun effe pi-— Guam loquentem» C9* picturam cfe tacentem potfis docat,bue transferri poffe ut Vgyne fit pobfis loquens. Cetera Delioopus babent natatorc. Et Qreeca in uertendo relinquere conjultius puta. ui, quàm mal? uertere, denegata latinis buiufmodi cópofitionit lic tía ey dunbüi exemplorü copia» de quib. bec agitur. 3d«u pip : IN ÁMÁTORIVM LIBRVM.| Vnt quedà mendofa in boc libro, fed que ob fade impietatis defenfiont ijs contentà uix legeve fuftinui, tanti abeft,ut emend'osdaduxerin immo nimis etia liquida quedam ob pem rdi

MORALIA ANNOTAT.^u
cdifa opcra obfcuraui inter uertendum. Huc certe pertinet illud, dum legimus bunc librum: Mundis omnia munda. CieteroquileMia qued menda[aftu, ubi potui[«lua pietate: de quibus vtionem reddere fit ociofum.quale cfl quod 391. 5. ex ijs que[cquuntur Lyfotdram pro Lyfandro refütui. 392. 6. Àcerrimus erat.) avespéza]ee áp deas y. detft, quod ex difputatione facild' intelligi poteft, uox advitnes aui fimilisquee impugnationem defignet. Qu 393. 19. Et helluatio.) pro gavedvyée eae inu veftitut. pla "num. e pro Maracy yi, quod nibil buc facit my yag, 396. 27. Hecverba.) lego ifezA(e. 397. v Adignem accedens.) Lege yov] avgie zd zip xghue thuc. lorus conflabit. eg paulo poft; zv aa gri, €? à piis,€7'c. ibid. Inanes& leues.) osifaise. bd Fi eise, cuius autem uocis locum obtineat luMesnon[uccurrit, ned; qui exfarciantur reliqua. Heftodi uerfus ex ipfo Fieftodo facile eft corrigere ZSyuv uerfu 69 4. ego quidem uínovz Gy malim, quàm quod ibi legitur duunévruv,^ Quod autem aftcrifcus - amiffum fignificat, non babeo vefüituere.qimnoe quidem coo.€7 patmarum frudus, non pheenices accipio. Habeo quod diuinavci, - fed non fido.a22, dicus éqpqos) Fort? iggéc a] aeo aut talc 7 - liquid, udt cam fümulare amantis contemtun, opinor. X 98.28, Eo ipfo quod emitur.)oP iovis hefarvuudzos. » Lego et visyexiftumoq; fententia effc, emticias co ipfo quia mte p fint mulieres, pignus fecum obediextiee ferve, neq; metuendum nte | fe uiris anteponant. Nox autem lacrtarvaun leer n]nfwr, feu— | ada]»tu fignificat, mibi fufca. Ante afterifeum permulta deeffe apparet. Paulo poft de Beleftia uidentur ucrba traietta e[Jc.. apud Atbeneun lib, xit Bilifticba uocatur, Ptolem oq; Pbiladelpbo tribuitur. 399. 16. Mulierum preda funt facti.) ínter ygécdwn€g* ado eft eum lacuna afterijcus, utrutd; tollendum puto,€7 nibil deeffe. Pbryne defboliauit Grecos,€" tropbeum | illorum impudicitiee[uas fatuas Cg* anathemata. Delpbis fixit, Xy üj

Zi IN PLV' T,ARCHI vt Crates dicebat, ficut in libro de oraculis Pytbie folitis Plutar£bus perbibet, qui locus bunc explicat. Res eft nota.€ meminit Pavjnías Pbocicis. Cur ergo non diceremtar ita facià mulicroft bonnes Adm yuecunsus es 4o ix— Luxurians opibus.) 4k yuvecppevás. 4 uerfus non tolerat,€7* epevée nifi interrogatiud leges ferfui uio detur vepugnare, 4 ac epevà malim,€7^ Beeifa debet legis non ep. à PD 402. 5. Cui& alia arcana.) Lege ita boe membrum, y yg& not ud Q. CZ c. ul youo Yn. Rp crenpéeeoy ap Te AAAup eitfedidls, ifa oinnia evunt plana, L. ka 403. 8. Nequeenim.) Lego 3 yap d agas. neq; dubito feuarium effe iambicui. d Mox Melanippa.) uechawíaans Hanc trageediam practer Stobewn ez Atbenaum citant boc nomincip[o(nonut apud Stobeum alicubi uitiosd Menalippe legitur.) Diodorus Siculus initio primiyinterpres Ariftopbanis,alij. Sed uer[us;quos deinde emendarit Euripides, deprauati funt. credo ita feriptum fuiffe fave 3 yap eldnyn Mw kyuys pereo Ai xD plu ig vot. Aag sOdppa, Cg'c.ut prioribus ucrfibus in dubum wocaucritYouem. fuum inimicum, Attas porrà€g* Adonezos uidetur dicere Cybiles €7 Veneris amafios,d barbaris in Graeciam delatos.. Porró autem Empedoclis uerfus aflerifco notatus isteger facile fiet fie: Kaz guMzug&v Joioiu, len unes[& mAtaes fe alto ev véo,Cg"C.:: pit Extant apud Simplicium inter complures alios ín commentarijs in primum Ariflotelis 3upade wwe guzeniclibrum..€7' adferibam propter ledorem tves faltem continuó fequentes, qui confumant €a que bic dicuntur:;: H aue ng Ovuseiot vei eran Augv]es aO pois, Tl fe gan Qgeraso JA Guolia joy Tula Yulozelu naAMevfes&aéorugeu,g eT A Qgeclirlu, id eflyme interprete: i bfita

MORALIA ANNOTAÁT, 55 Iefita: cenfetur mortalibus artubus iflbeec: Qua duce mutuo amant fimiles peraguntq; laborcs: Letide€3' Vencri dere nomen facientes.
Sequuntur nox tres fenarij optima coberentes€g' integri: itaq, illos quod; afterifet nota libera. Poft eéynzeei) forté vy &p&ei. Scd C7" illud flare poteft.^ Ha 494. 26. Amorociofus.) E'gur 54g opy)v.Làsi pro»; Vai lego. fecutus po£tarum confuctudinem. Parco bicucrus apud
( Stobzum yo(f ditatur ex Euripidis Danae, fid lczitur pra v Tuscis, voie apyrisy quod cii noftra letlione pror(um cozruit.cz
nox ibi fequitur gayes As iy Povc noti cft aurcit illud Nafonis: Cedit amor vebus:res age tutus eris.
Qui fequuntur fenarij cunt compluribus ab. eodem Stobeo citaxtur precedente Ayo, c7 Sopbocli adfcribuntur, Ynde c7 cx coniecturis fic leges deprauata.mod sour:
zce re Kvgpu 3n. au. AA" Vei a0AAGy,(boc enim vemm Xatovvuon, C7" axi"
Va cyton uepias malo, quàm aa£suv,quod babet Stobeeus.)
405. 6. Jltaexponens,vt.) ai áv yag vas. In bac Chryfippi etymologia uox aidtév dupliciter terbat, cm quia aditiofum eft uerbum,tum quia apparet nomen fuiffe à Cbryfippo dium. neque quadrat buc uerbum. aootgav, quod etymon cft apud Pburnutum: cin dicat 2 Chryfippi fententia manafJe.ut pars animi repugnans€3* obflrepens vaiiori ac cffevuefcens ajnc dicatur, neq; enim puto edv eJJe contvadicere.YMtaq; non liquet ctia. 496. 3o. Animas hincabducat.) pro bcwig ov hosaee legendum aut lonaifow, tum fententiam fecutus 2vsriw pro. yov feripfi.uevfus non cft integer, pro xoà à vutaiea, lege»j 70:7. CL apnea pro poer fevipfi,ut fenfus cobeveret.Enimuevd quem ego auxiliari extuli,is xjpey 2c legitur, quod avbitratus[um prospuyóe obrepfiffe.— Nunc autem xyoyis uerum effe. c7 pro auxitiario dedutlovem fcribendum. autumo.. Notius cft doxes os Meramj offiium, quam w ufus fit de eo annotare.
XY) v

407. 33. A ratione eft alienum.) 3o aaa av. lege yvado acuden, ut dicat Zeuxippus.— Eft ita ut diis: dica à uevo,€9* abfarda eft corum fententia, quam refers. €7'«gà ante aoys£. non fatis commodé ftat, Kvpbon Teo nibil fmt, 408. 3o. Ob efficacitatem.) dli sl» wfyaav. om^ nino boc uocabulum vetineo, vepudiata, quam dodliflimus uir Viüorius lib. 5 cap. x ak. fuerum uariarum le&ionum copiofiflirta vum fubfüituere nititar,«vagydas, mon interinuel cius quicquam detrattum exiftimationi uolo, uel nego weByeev, pro wwagyeo fiepc apud bonos autores.,€7*€o ipfo loco Quintilian. quicft— ucrba,que à Vilorio producuntur.ut videamur non cogitare; Jed—— tiones amantium non intra uifa corfiftant, fed in geftus, fermon£, aliq, ctià que dicere nibil attinet erüpiit,et funt$etuno lads févlosete.ut bác docetur. Si cui tam magis probatur V ilorij Jententia, porime me licet ci fequi. Mox poft Catonis nobile ditum, uidentur plurima interijffe.4.09.10. Vtilitatelaudentur.)— idus a 0s. excidit participium: exvuouprs puta, dut vara vi;vss att tale;nibilopinor, praterea. 411.15. Hec in Cleo-| enacbi biftovía bellum Eretrienfium e. Cbaleiden fium mendosé "rhbeffalicum lepitur.fortà fatta mentio equitatus Y be[Jalini, quem adduxit: Cleomachus, nunc clifa; mendo an[am dedit. 41. 3. Floret vrbib.)(ego 422a. nibil enim buc&o 2e, € uerbum xequireret oratio, c3" una littera mutata cxpediretur fententia.ecnioee) fovtà chis, in queftionibus ubi certarum venm caufue exponuntur ficat in problematis Plutarcbi,quae azviw— nomine ipfun citare fuo loco morad.mox váv vgarüw,pro sqolfuo^— ám quod nibil buc faciebat, feribito. Vide Plutarchi in Pelopida. Érs oai) deeft in bac periodo aliquid; puto"zac: aut fimile. eg &piddvxor baud. dubie autor erai» quod avimee C7 uite contomtun fignificat, de quo(rec agitur. cuit adeo aduvjatur fà dp

MORALIA ANNOTAT. r5 Lgidoyev. diosdyos diolu uel ids lego, nam 14a fentétiam wutiat, 415. 23. Weritatem attingunt.) Vavse: ve)*, Lego 7 auloi e NC year E&dlov veis, C7 C. ita enim locus crit inicgtract jadpue.) Lego fanus. C tá pro SAZw. veil) ur in useinlo | cóuertey. fcirs poteft ex v. Conuiual. quaft. 5. quand: fi venero vctinere quis wclit, babet quod pro ipfo faciat in libello noftri autoris de Pytbize oraculis. Ego. tamcn uxeinbo pravfero,cy altevum inrepfilfe ex annotatione marginali puto alicuius, qui muft| eenlatius patentem ad poeticen uolueritadftringere Ned; nego in - citato loco po&tam quàm mu[itam uideri poffe commodins colloca vri fed citare ad rem preefententac bone[té coaptare nó nimijs mutationibus po?tarum uer[um, fi ci alij, Plutarcho eft fantilisre. 41414 Licuerit ei oia.) legi aavsa. Legebatur va o, fed hiftoria eft etid in uta Alcibiadis deferipta mox fcribe, jv, zs. 415. 1:, Sednifiob Lyfandrz.) àa»£n uj MraveApov. monftri fimile boc a oamchpov. interpres adiecit&asa, fcd boc eft uerjura folucre.Ego legendum fufPicor.à4x& a3 i2 4veadyaw, Cg, nouis. Nà Lyfandree amator fuit Dapbuceus,ut fub initiumtibri fertur: quand; a«d iv etid legi poteflsucl wa«dla. Mox qf yycdas]o cipue neybi qb, yas locii non babet, legendum eft aut gLyyscdac, illuftrari c2 fplendore affiri;ucl potius gà yédou incendi, calore feiliect intus membra€ uifcerauvente. Nam Qsyyes€9* txpévue quee flatim memocratur,non cain ueniunt fané in eadem[uperfare: at intus eleve, foris pallere, etia ín morbis uidemus boibs. V erba Sappbis funt, et Catull intcrpre tatio-in omni marib. pvo quib. bic afterifcus extat. E.t que fequ. ntur plané Junt deprauata. Quod ad. Menandri attinet locum: | COYoyis? émiyde WU iru dy udonerat. | Verfum eum fic corrigo,€ impleo roto. afterifco, ficut alibi me | legiffe memoria recolere poti, e^. e: ftatínter. Comcorum A4 dva. Queritur qui fist, quód amore abjj corriptuntur,alij non vefpondetur, morbum animi effe caufam y cur fagitte Cupiditis wdrus infligant graue. osqoe eriam Vetbalis udneris(igri-

716 IN PLVTÁRCHI ficat hie opportunitatem, unde hoy) lupi. | A416. 19. Epacriorum.) taafíinv, Vide anncata in$07 lonem,in Onomaflico noflro Suidam in Pagaen,€7 alios. ib. zo. Alccus negat.) legendum eft 3x éozép nn nift utbementer fallor. Eft enim aimi vvor. 4x7. 12. Dilerte.)) In illo«fins, alluditur ad idtimum uerfum Ody[f. i. Quee fequuumtur, intelligi poffunt,corrigi C7 expleni fine codice non pofJunsit. 42o. n. Daphnzus.Audite.) 2xéer émpe.Non crarcdo bic quicquam dee[fe, quanquam afterifcus boc innuit.infrà ned T Topo iei ufpicari poflis toe) àgyíom os feribedum,— Ceeterümmudl lippus uideat, Gorgfis biftoriam non effc finitam, ez multa a, ut c7 didsperijffe.— Et que fub[equuntur itidem mal[unt affe" &aey[ine bonilibri fabfidio inemendabilia. i; 424. 1 Greciam inflammauit.).«eigets, INNibil diceret qui fic loqueretur, non enim fugit, fcd attraxit Lais Gàre«os.Legi ergo"artgh ys iamdudum» quod edmidem placere?.do&iftumo bomini Guilicimo Cantero fenfiffem.poftca ex cius nouis lcüionibus, fuit mbi gratiflimum meam opinionem ipfius aimeex'a confirmari, Addoymibi uideri immerito buic narrationi inicdilii a^ flerifeum.nam ficut potticaucnuftate Acrocorintbi epitbetorr. eft ivertum: ita mon uideo eur tot procorum. numerus non potituenit qcyae egeris figuratà dici. adcoqs alm babeat fua caftra cuppido, ei merentes zgaccóv did quee inuidia eft. Obiter moneo, PauJaaniaam ab Atbenao perbiberi;qui bic eft Hippolocbus nontinatuss. libro xit. dlenvezoqeriv rcfertQ, is ligneis columbis, quee V é enevi effent dedicate, cie fam fuiffc Laidem. Gótzem feind uit bl buoren damit xutodfcblagen. 28 hae un]. lege loncv gs quid exim rei eft à Lkenis Auiktug: Mox, Kap, lege pro 00772 ecu, Eandem biftoriam babes in lib, de uirtute mulicbrifol.i-19 1 429. 9. Volebat enim.) VXtvro. yàp v9. non vatioo bic, fed uerba Plutarcbi defunt.N olebat(inquit) eiulatu uxoris cconfar marc de morte[ua opinionem» ut nimirum deinde inueftigaitione fublata tutids cuaderet.— Tacitus libro xx, Eppoviam uoccatut quidem

MORALIA ANNOTAT. 7»
quidem bodie legitur. apud Xcipbilinum? Dione in Vefba[iano | Peponila legitur. de uoce difputare non uacat. | IN LIBRVM DE FACIE Qv AE in circulo lunz apparet. (NIER bic neq; alibi ubi tot lacunce funt,tot defcWus, tot mede, iniquus nobis effe debes,Ledov.fi tua adeoq; ncftra etiam uo^ luntate minus preeRitimus. Nam ned; affingere noftra Plutarcho debuimus ucrba;quod non tam oftentationis eft arrogantis; quam | temeritatis infolentis:ned; ipfius uerba codicum fubjidio demto ve^ | fitu poffunt. Spero tamen qua dan: impedimenta nos folertibus |€Gictturis fos[urmtouilTe, ut expeditior multo at; ante bac buius libri tibi(quod idem in fympofiacis; Erotico,dlijsqs ftum à nobis deprebendere potes)e[fc queat lectio id quod te boni co flere pe eft;nos monuiffe opus babuintus. Carere initio librum, quod et cfe exipeAop, non cft ob|curum.. Sylle buius ctiam in alijs libris eft mentio noftri Plutarcbi. 4.5 1. 28. Quod cacutire.) 2*£a2oP dv. forte$&ulAvé]ap lead. Mox à dAaiva exMpg. Verfum corrigere uix aufim,etfi fortaffe pro 4 4 feriptum fuit à po?ta V av aut áo" ad:fed pro Adivee minime dubium tftlegendum e[Je indaga. Lunce enim nomen eft indergas quod non Hefy. ebius modà annotauit, fed etiam uerfus extat. Empedoclis in Sim| plicij in Ariftotelis Pbyfica commentarijs. | H dl ghaf Incl poe atvusD wd ino TÜX& yolonr, Obtigit c7 flamme lunari portio terre. | Yam Apollodorus bibliotbecee li. 2. Pboebem ea Maíram Leucippi |€7 Pbilodices Iacbi filie filias facit, quarum baxe Caftor, illam Pollux duxerit wxorem, quod idem cfl. apud Sebolíaften Homeri Tlia. y.ad uevfum 245. atqui Pberben uocari Lunan noti[Jimii ft; winimed fallut portarum fabulis etiam aftronomica fuiffe antiquitus inucluta.cuid quod Plutarchus vrvaesneyuu boc loco, Lune monten 52 13 ihacpéy deducit? Non ergo iam fexeam lunam, fed eridentem C7 Juauiter fulgentem babét lcBores:reftitutamty fibi Konpedodis fertentia.et$vfune[ufpicor, non éfvjsAs legendi,

SEMAEESANECP UL a Muze
71 IN PÉNVTARCHI In Agefinais ucrfib. pro Loteor legi hoipur. C 104 ys x 7» no do oh quanquam uald? dubito de uoce 4àtifa. 432. 21. Árcum caleftem., Jdem iuo rl,* pro ajaftcvifco[ufgcit ipu,€T prora 1 Bus potefi legi qi minu e? po weder. js.
431/26. Quanquam mi) qas mpi Legends uidetur eías Auge plas, moAMie. C7* ucrü potuife fine afteririfeo. Quanquam bic ,ni Lanpria, mutis. iic&s Qa fenteientia videtur fubijereó 3 ur.
439. Commune fit leuium.) Tp adaqopi. dun uoiocei mon probo,reponenduntá; fu afpicor ajwpdgüy.quale mendum a dlibi quo.: notauimus, Ett pro zpóg iiis» legendum apis aM vr, giilrl enim ble uentis opus eft pro&zs» nw. LE 1. Mutareniur, concentum.) uezagjva a ajering. nibil puto deeffe, ut eg" poftea lesa disetsowputuon"spese ng eifas fü legas,nibil deerit. N erba fi rei? babent. paffim attic fignificat atliuà, ita; uócat inuteratas Cy" quaji ín babbitum ucrjas opiniones, quibus arimi addittt iferuiliter aine ulterius ad wdagandum uerum fe proferunt. gt
444. 19. Quo non vlla alia.) legendum de dii alg "éfwy. bomo, inquit;ita ut ulla alia res dici pofiit, fecundum naatuvam fatlus.c VK Ui uitis, Nerfum Empcdodiis i integ grum pofi. ficut babebatur 1 Sympof.2.
445. 21. Qua necefsitate.) zo/zz lay nra yuece'oy, I cgo 15 hermvaynao urs, Quanquam boc quidem tft ariolaari ut. yin fequentibus.
446, 22, Tum Aritotel es.)) UP NEN deefif di quid. forie f faripferat, 19d à Aere are" aloe apa dict CC2't. €7 3;. Dedita opera. OP forte ixov 4. 44.65.18. Dilsipat.) Verfus Extpedocis emendari fecundum legess mctricas. polfunt.amsrnicleosa res ct carmen adntitiuni, Awivruadtiaexropuit.pro?sss ud lego s m aie proximum fic
Tlaroryécev v. dvgos yAaunmidlos kao lutis.
pro

MORALIA ANNOTAT. 5 pro veo tantum ger lege. nibil deeft preterea, 1b.5:.Permixtio luminis fieret.) yoygenatvie legendum genitiuo fem. fing.nó vois datiuo plurali mafeul,aut neutro. quod menduni fecít.ut bie locus immerito afterifco notaretur.ez- fepius boc modo bie erat precatum.In carmine autem vox fubietdo aivs pro acy? furrepferat.Paulo poft aapaquluíacsnibil cFt: puto a pestlios C7" p usaspamp, uirspagéi legédum. 4.g1a2.Et Cy diam.) Kvalíy.quis bic Cydias fit, qui inter nobiles po£tas cita tur ncfcio qui mibi dixerit grato dixerit. mpfowne aiit m loci pi za ex ipfo Homero reponosqui eft Odyf.v. 5 2. de quo loco utde Plutarchemerica. poft abanov deefl«mocuzas aut fanile uerbit, nibil(ut uidetur) preterea inter 1 252 fifra. eft dflerifcus. 457. Eftenim conus.) sg yap Uiarynoh lonirs fatis id rcs ipfa doces. 455. 14. In raris.) apeveie fenfus veduirit quad in axaioie librarius inepte detoifit. pro«?«o lego ózev u3.n9a efnur diit falfum effe apparet.cim Homeri uerba fint. itaq; pro ijs fufpicog legendum iac oüfov.qoppvdun meANa c mutilum. boc uult, deprebenfum ee, lunam non femper prune colorem referre in defe£u. fcd alias alium, F 458. 20. Athosobübrat.) Afur Landa. Apud Euflath. in Wi. E229. Legitur mito cócinnius, Aloe exis.(fa vira urat g Bece.de umbra buius montis uide Apollos.a?yov.4.Sed 7" certe rabic unt mutila et palàvi falfayut apalfcen pro eddxaaei Cg lia que: annotando. perfequendi fit longum.
463. 18. Mi Theo.) àdliv agixár wr. filegas 3st o qi | M Otap, locus eritintcger.
465.16. Alemanicaifta.) Axuuazos, Sic Dite loci reftitug.. A Aazen. clo Aog Fryelsng doeex pet noe) oh aces eor oe aiv fu loni n) quolv.Embdatio ex quet natur, x Xtv.et fine terti) v umociormiv eft fumta.Paulo poft j 2««1áis.) Sí legas àFivoie, quod eft imperitis,non vont£platis, fententia erit cómoda. 468, 1, Nauibusauehi;) xxi vip 4 forte àaínnewo,

7:9 IN PLVTARCHI eg pro Jp pix. Cz Ero adpradudeeu, ani armis. Ceterum in lib.llo de craadorum defettu bara ques; infulararum ev won diftintilis fabule breuiorem fecit Plutarchus mentionem. poft ubiante yap ans ejt ftella, nibil credo cec[Jo faleltem qued ad fenfum attinci. forté eim 42 aut dns. exciderat. ed é G7 pro altis alijs poteramus uerba fupplerc, quibus f fus iutetegii ficrent:nifi Plutarcbum nos non c[Je cogita[femus.infrà pro me * zlego wisi fte. DART ON 474. 2 Wndiquaque amplectitur.) v4 wéwzev. forte ad erléarse n Qo veu pro véney.[cd fuperius wipeukQésc$a ad aly lov» uide quid fit.|
vase yie)ébou[entétia requirit. Yn fane libri aXya wi pas Y Lue ta dicituryed heo peec uidetur interpres legi[fe.mixturam.qui fenus loco congruit.€ fuprà efyngeueo appellabatur.
IN LIBRVM, CVR PYTHIA | nunc non reddat metrica oracula,
Olloquiu eft Bafiloclis e Pbilint; quod quamtum potuisio per
fenis notatis difüinxi. Scd c7 cenuras noftras quafdamm vimutulis cy apertis mendis omiflis, apponanus. 478. 8. Linteapexa.) Kspeetay, Exipfo Homo locum integrabis Odyff..]. 107-infrdrà 4*. mar, lggerem gd dk in m erovidou,€7'€. poft utrjus 6. ng victu às 23;€ xdi dit aliquid. is UAR ds 479. 26. Vnácum voce.) usrá vo edis, fortaffe?«d^ eljs.C9" ante ànieou pro knéeate, à 483. 1. Tale eft oraculum.) s ava. Legenduam da sod sera Mel nod voir. Oraculum ipfum cx Laconídsiitaufaniee e Agefilao cy* Lyfandro noftri corrige. pro Binyoedtie fuprà-lego Baniclse.Bacidis oracula extant multa. d ibidem 32. Alioquin etiam.) ved ví filegas, bunnclosum fere correxeris afterifeo fublato, Notus autem eft trann li[7200

MORAÁLIÁ ANNOTAT, zi
» Lbersdeveciw Jafiw ex alijs Plutarchi multis locis, Tullio 2. de Fini. bus, Laértio,alijs.
| 4986. 14. Achzinomine.)& xauev ee usc Nibil deeft, itd aflerifcum amoue, eg 9«dv à Vbeene malo repetitum. Sed
| c7 alter afterifcus inter àvA9ms et Lo iniuri
a locum integrum ejficiebat.Supró pro KAsofénluo lego fA«ofsMtvlo t alijs locis, et Sympofio 77. fapicntun, que tamen. Corintbianefeio an fuerit, , am conJiet Lindium fuiffe Cleobulum. Ceeterdm Ledam Neme| fin fuiffe ditkonintelliges ex ijs que Yunius v. vg. avintaduerfori | diligenter congeflit.| Ego tamen non putai mutandà urusivilu, L eum ficri potucrit ut tria nomina babuerit:quando Olympiadi tri. ! buuntur quatuor,: | 492. 34. Mulierum oforis.) Hieouo 4g HeasMue fe| gendum puto uteeystes,ofovis mulicrum, idá; fabulee bute confentancum cfl. eg ex Propertidlib. 4... Mazrobio x. 32, Saturtdl. - dlijst fcriptoribus notum ef? Herodem fuis Jacris mulieres ayp euiffe. Deeft ante aliquid. infra ín uzrbis Heracleti, i iva£.lego pecsvaf. | 49». 27. Tanquam é(cena.) dos ic fopture. hi - bil ad fosteutiom profetid explendam, deeft. Sicut nec inter wá | d C7" yiguo. ac fieri poteft ut uocum. quarundam imperitus fibi - defettus in mitilato frepiufaule alioqui libro quofdam finxcrit.De | loco Euripidis uide annotatiomum detimamtertiant in Eroticint; | Derid; inter pem]utlo quod;€7^ yeyovivo puto temerà fignum là ci mutilatt poftum.Suprà Vandarus autor fit uerficuli 9*8&xev| 7", Cc. dd? metuo ne ab altero Pandayo perperamin bane translatus coloiiant. Citatur ejuisuc ab interprete Ariflopbamis in Pace ey alibi, Yamillid de nátto Rortam ueniente in[o-lens eft.bifloram vequire ex Hcrodoti quarto libro.In reliquis fe» tutus fum fentntiams eg meas conictturas. er, 495.$. Opiliones,aratores.) apéseifs, afteri[cuim tol | les-fi pro eo pias uxxofézen]es eo dprifoMkeilegas. locus enint.
ZRüz

721 IN.PLV'TÁRCHI
Hoc oraculum extat in ita Ly[andri apud noftrum, fed qui-| bufdam uariantibus, que lor pfe comparando ixtellizet.de| Batio e« Herodoti Melpomena locum integrabis. N evjus de Ga laxio in. finc difponat€ emendet qui peteft.
IN LIBRO CONTRA Coloten. $o1. 28. Admodum probo Neftorem.)$29 day. fenfus eft apertus;improbari inflitutum Neforis, qui deletum for. fi perntifit.Locus eft iliad. 172. paulo poft zpfn2evs Gy* 1^ exusyá besar. fit C7 inffá buius rei mentio. Apparet Socratem, qui diceret nibil fe fare» interrogatum fun[Jc cur ergo non fenum| eJfct.fed pancm,fi borum difcrimen ignoraret? $03. 21. Qui ad non viuendum.) Vat 70 up fav. mte legebatur ud few. C éii pro. àmàw.quos errores totam fenten^. tiam peruertentes tollere licet uefligia ueree leionis fetum.— $05. 7. Polygnum.) weaawep. Legebatur a0Asdeveu. Ego autcm Polyeran intelligo, Epicuri familiarem ac focum, qui(ut eft apud M."Tullium in Lucullo€2' libro primo de finibus) ei affxtiests totam Geometria falfum effe ercdidit, cm fuiffet ant magnus Matbematicus. Caeterum yxoVu€ aw2xTsgue p. quid rei fit, ron fcio uidetur autem fenarius effe Comicus. 296. x Proinde cano.) kei vov 7.* uox una deeft quee canum aut aliquid tale notet... à ib. 22. An fit mortuus.)&c* ts. Lego e Télrune eap, mox 5j d aglpse àdiegigse malim.quaz.n. ijs ompib priuata funt». quib. ble atomi priuatur, ea differentiam babere nullam poffunt. $07.30. Omnem(y affectionem.) xj*«wafxew.lego. ngo crap vacet! xen. nam€ Juprà bere coniunxerat, ibid. 26. Poculo accepto.) te 4 ve* bic bevetur.Ni^| detur autem dicere, Epicurum putare licere in pbilofophando prin cipia ponere, c7" deinde quee ex ijs nece[Jario eonfequuntur, ne gare,aut faltem diflimulare! ficut ipfe uevbis deos affirmabat effe, qui nulli effe poffit fi uera Junt principia philofopbige Epicureee: Pieta

MORALIA ANNOTA'T. 525 Píetat? e[Te nó negabat, am cx ijs quee difputabat, nece[fario nul. la erái pietas futura, fublatis dijs eg" proudentia) quafi ucr ficut eii bibimus, bibere licet quantii uolumus, reliqua omittere:ita liceat biz pofitis prircipijs ea que inde ab[urda Jequiitur repudiare aut | diffimulare. Quuorü principia.) ut ebrietas nece[faria eft nó per[e fed ob multum uinum ingeftum, quod ipfum poterat noningeri» ingeftum non poteft non crapulam inducere: ita uolentes, non coatii facimus ca;ob que nece[Jari demde fumus miferi. De bac ve difputatur in tertio: Nicomachiorum Ariflotelis ethícorum. ($08. 24. Ita fcripfiffet.) pro wviei]o-, 4a]. firibendur,aut acie] Gy potiüls.eee pro uci repone.pro zig quod plà mà alienum erat, oic reftitue.ft quis tatmen malit àvie, ni impro | bo Paulo poft oi dl&wapis* vw) ego à A xaO Vi, pg intelligo kv dànepé y pdvu.Cg" uno omnino legendum.non ud tos boc enim(puto) dicit, atomorum concu[ue inanimum quidem aliquid, nedum avimal aut bominem covfici poffe.
509. 18. Contemperationem.) eé,gacu non eur. prá |&zcdléas malim àaázac. Ceeterüm uoces àdss€7 Aulvssse plane funt abfurdee, nibil enim ad vem faciant. mbi plan? uerifit mile füt.pro ijslegi debere àacese C97 à ai]or. | 510.10.Corpora& inane.) zéaafa voi ng Ash. legerá. Erat etus] av) rne. N cri eoo proxim infequéte pagina cit inueviré difbutari contra banc ipfam[ententià, nominatim cuiden - vébsv$ vefutatione adie&a, nullà alia afferre caufam mee ettioniscpus babeo,refpiio aiit ad periodum qua incipit Ur ax el. le mpeyua]ántCg'c. Suprà$c9. 31, Quid defatigamius.)7: bdafoseo quoto, non iow liquet me iure legiffe. nam ned; eóew locum babet, e conftat uerba Colotis referri.
$:0. 25. PerniciesQqg.) nce» Lüg.Legendum aut 215 aut wig pro Lip, quod puto non quadrare.Std cy cetera funtutcunque confufa ac manca. Mox. Ergo vir.) ei 4^£r. Verfus funt Enpedoclei; à Colota. grolati, fortd fie. primus legendus:-— oi 4r isi 4t Zzs d

714. JW PLVTARCHI Ll. o ug. ail ledqa, dày ypriDas fort vdd Quel yr un. proznguullego vri gut. iw. i$, Autvilamrem p petfum.) Zn fcribo pro ve,€9*& adijcio ad zen, ut metetrum conftet. rift fpondaieum uelis nimis durum.| In terticloco pojofitis aplu dl aay«r]«, lego adyprreut fi ead yneaw, ulydueay ,ppre avo'w]e-[ufpicor d« A2grjid eft, VadOnca, duslpibsny.. Sed bec ucrifümilia funtin obama re.forté alibi alia metor correrettio inuenietur noftra quidem beec coniectura ftnfui congvait.
513. 28. Aut vezum.) Exiféno barum verum diligentemm leorem optim? fatlurum,fi preter Ariflotelea Sirplicum excucutiat Ín e, dnpodo Qv. permultos Parmenideos uerfus referentem. t. Sed corum qui citantur bicalterum corrigere ex La£rtto, c7 comptplementum afterifci loco ponere licet. Sic enim babet:
uw aauiléne aümád Q- Abuse d sog.
alter La£rtianauulgata lettione meliorem babere uidetur.
$14. 6. Idearum tract.) mon dou, fed 4Zwlocus bicicvequirit,
516. 1. Seorfim factum.) legendum eft iA. nam iid buc nibil pertinet.
ibidem 2. Intelligibile demonftrat.) aaaa v2? vosvip. Decft uerbum dne, wdinuvron, aut tale aliquid. zazopip& n. da) leweb fi. vepeteres, plan? contrarium cius faceres, quod 1l Plutarchus uoluit.
519. 9. Ad euidentiam.) boc etis wapylw. Legtebatur voyap.Scd nota eft uel ex Cic. in bac difputatione wa yea.
522. 4. Alterum de altero.) tz pop Gs Ana Gore
gádeu crat.[td pro dau ego fententiam fecutus, ua legenduntm fia
€7 ea que fequuntur.
ib. 19. Ob arationis futura.) egeat Ovrapdy. cot nox,
repetitur uox bec apifhqe yet, quod agnofco e[fe genuivinum.. nam preeter alios etia Plutarcbus nofter difert meminit in narra tionib.amatorijs. prius ergo illud médum eft. legi itadj wende, quod facrifidj fuit genus quale exprefti, Meminit buius faercrificij.D

MORALIA ANNOTAT.| 74 ex Hypride Harpocratio,txplicat copios? Suidas,nifi quod agis pro às utios? legitur. denid; mpespocíep Cereremnofter in[epie fapientum conuuio nominat. itaq; dubitoquin re correxerun etiam bunc locum.
513. 5. Nam fi idem.) 2 v ya. Nibil bie puto decfv.c7:abs eft pro zie. ib. 26. Sua«tatis.) kaO Garsiy,oppovitur enim Toie adno. alis oi an Gevsos elfent, qui feipfos philofopbos putarent ez perbiberent- Cetera ualde funt uwtiata. 24. 7. Melauerfentur.) Jveydonmévjap. non dubito. quin pro afterifco veponendum fit«2 ao, cum C7" reliqua codem repetantur ordine.
$25. 23. lili nihil praeter.) weévare f 25. nonuidco cur aflerifco locus bic fit notatus.€7* émis pro. à à faribo liquet. quanquam locus uidetur decurtatus.
$28. 14. Voluptatecaret.) zéxay 70 us* Suppleo jdido. s in de vo mutat fen[us. poftericre afterifco defunt uerba furijs agitati cuiu[dam. Byysei eri Mp pope etiam Empedoclis apud Ariftotelem veferuntur 2.Pbyficorum.
$31. 10, Quz nuncinuiti.) dxv/«e non dafevfee, notum
eft Xcenocratis ditum:€2" opponi boc debet ijs aosouv]ee Gneseluc.
ajouqidwoilegendum,pro oig. ficut pauld infra rete eft xgO uv
Vip, fublatis.
$32. 36. Facilüis vrbem.) à»a2 sé. Legebatur jus
€7' leintoy ubinos ln: C7 wis ubi womis lgimus,€7' alia
id genus.
IN LIB. DE COMM VNIB. NOTICIIs. [$37. 2. Euerforesqy.) agadontas. Liber babet aia ence, . fed fententia oftendit corvetionem. it. 25. Si vero tibi.) it eb men]oi, dubum non eft, quin ante baee uerba plurimum excidcvit;adcd cum ijs non cobeerent: uid£turd; Diadumeni potis quam Lanprice cffe uerba, ac vefpor fio ad dita buius.
ibidem 32. Neminem alium.) uxdtva víQorja. No fum cft Catonis ditlum, Ce[arem fobriüt ad opprimendam remp.
. ZZ£x i

I ;j bi
716 IN PLYTARCHI accefiiffe iaa; legendum eft uxdsmas ap váper[os. N ade llacer eft bic libere perfonee diftintu non faciles, itads multa coaiadus fum rclinquere, quibus mederi non po[fcm.
$30. 24. Cummnatura coníentire.) àya9cp udi. Opitulatus fueris buic loco,fi pro ust corftruttionem turbbantelegas usyisep, Cg" àyaóns malim. Summum boyum putatabat Chryfippus e[fe«i và eet dmoyém cim ip[am gdcer boriü pla nà cffe negaretid cilm aliunde; twn ex fequentibus intelligitur. $40. 10. Aiuntenim idem effe.) àizo/ ovre sj. 1. Loeus mutilus alteva enim pars comparationis deeft. N erbi graatia, paria officia dicebat Chryfippus, à formofiftima muliere ez'7 etate integra, atq; à uetula decrepita abftinerc. Scio Cbryfippitit uetulam babui[fe contubernalem. fed ad cam heec an[petient; didubito. atvé sus yfovéc.) Sic alibi fepe Plutarchus ex Simonide,, atd etian Plato in Profagora itaq; genis una uote integrata tololles. $41. 9. Sternutaffe.) taat azÍapycpvs d.apparct locit t effe suutilii. Sed ego lego aat. z/mpvauus Atuves,Cg'e. C7" nibililvequiro.zQvpifav nefcio quid c[Jet,etfi epvgev noui. puto zgoxqi,5gv. $46. 2, Afini circumferre.) zi dk x wébeigdpav^. pro afterifco uoc£ fev veponendi uidetur ipfa fentétia moncre. iinfrà ubi de Socrate et Melito, Cleone€2* Pericleylocus non eft inteicger. $49. 27. Etrebus noftris.) xad và"uupefbes, uox ppland aliena,lego 4rd pos,ut opponatur celefübus.4 4 zie yic. 1) Lo€us cft deprauatus:;
$51. 21. Quando nos etiam.)àaaa si yes. uerbbacmendare non po[fum. fententia cft: Nos qui fecundum Stoitoss defüituimur cum fapientia etiam aliorum bonovum po[JefSione, tamen intelligimus quid fit borum,quid felicitas.Fort? legendum,&à2a zéveuy Aio vn aro doti vod qtio gpov.Seduox y ven, quod. ex precedentibus€7*[equentibus conftat, fare poteft, exactritis alijs quibufdam fuperftcs:
ib.29.Cótra comunes.) ontrino saga legendi non lko]a, $$2 16, Etfelicitatem.) fententia. eVelouuoróeqv,, liber e; Mu cM n

MORALIA ANNOTAÁT. 717 eideniulra v f«ggerit. $53. 24. Mutilati.) exezcati potius, ucl oculis capiti. Hoc loco z2xasdoe: tox eft aliena: pro qua asanguuaso ee aut sughov sic malim: neq; enim augéc3on, putoshuc facit.aliquáto poteft. UT IUTE PTS ecots.lego aUvüe TUS QXUAMF, cp qiMae,égsAéne. | 554.21.Si nodo.) Zelvarate&e vov eeosciv.é vepono pro&e ex fententia. aflerifcus unius uocilee defetum notat.ut ewéana, aut tale quippiam. 1556.31. Sophiftarü aliqua cauilla.)&verzjer/o,non L| gutov]a A av Me diuos et. vgivfov(culus ctia alib nofter memi- nit) fallaciae funt Sophiflicee, ad ucxádos bomines comparater.ut ew Eidos, ngenoclqAirns, C7" ali id genus nug, de quib. alids. 557. 1. Deduobus malis.) Zwir xaxeiv, aut nanüv,aut xenety, àv legendum, nam pro tali aliquo Jubrepfit nod nenmuc. Locs e& mutilatus. $61. 33. Cunctos concubitus.) axi ufi. multa * defunt: maiore fortaflis cum fru&u quàm difpendio morum.pofieriora funt de Miad.£. 315.: $64. 16. Non nücenim.) à yd ve. Corrige exipfo au- tore. Sunt enim Sophoclis Ántigona, e7' Ariftoteles quoq; js utitur.$65.32. Quod follunam.) In Greco bec multi funt afterifci utinam uera omnia tam effent, atq; cft meo iudicio bicloeus integer. modo pro 6i legas; ut€7* alibi eft depre benfum. mox«lio viv apon, lego lo oft v Pew mpéndar. $67. 6. Etauerruncator.)^ómes.. Hoc epytheton Iouis ut concedam effe(quod. egrà faciam) tamen buc nibil quadrat. itaq, arbitror Avevov fuiffe fcriptum, auerruncum aut potius li beratorem, C9* qui malis irretitos foluat. Pollux lib. s. cap.16. deemonas quí diras auevterent eg irritas facerent imprecationes, aweise inter dlios refert, ut tale Youi epitbetor. ctiam alicubi tribui potuiffe, non. ab[urdum uideatur. aie ives naa) snnav - lego. Sed ez reliqua malé babent...$67. 8. Iam mundum,)àaaz ue và vános vénos illud in Stoica pbilofopbia uix Za4X iij

y IN pPIL IV T A R.C H Í eredo locum babere, ey onmino de calo loquitur fortà viv à a liegen. non udde abludunt elementa.€7* qui fequitur afterifefeus,
3528
non uidetur iue pofitus. Eft enim ve ew ua] ctymolopogia. pro wv qievmgéexemlego reliqua lacera funt, fententie r non.—| admodum periclitantur.quid&e woi5, dd venei fint non. a[feququore €7' periculofum eft fua pv alienis dicere. pq E 578. 27. Ab Epicharmo.) vui magus, voi legertrett,— fupra ante asogo deeft qoin nop manut talealiquid.Salebibro-—| fa Junt plerad; omnia e liber fixe truncatus.Quuee non annotataui, de ijs quid fentireut,& uerfione meaintelliges-quee ficubi tibi si non. fatisfacit, cogitare debes ne mibi quidem ipf in tam ob[curo lillibro mejatisfeciffe.—| PRMCTENUOUE: i IN LIB. DE GENIO SOCRATIS. Nitio. Kegemía* deeft uuepmuon aut tale quippiam. Scd deg bic lacune funt que codicis opem requirant.$84.. 56, CUum virtute.) epe al» Ola kxevfG-. Lego zéxler. notum eft ü uir tutem C7. fortunam caufas diuevfiflimas.feepe fimilimos produlucerc effedus. quod de fortuna Romanorum er Alexandri inferipiptee cómentationes autoris noftri fatis docent» ne alios adducam tefeftes. «$85. 27. Sodalicio.) ieu€ Iud. Hic quidem n nibil dee[Je arbitror: locumá aftcrifco liberandum.— $86.16. Vtfufpicione.) ante v? asiaeafev, dua cgozo it^ ferui. nam uolucrunt ipfis tyrannis in colloquia fua ad[citis,cd à faciliàs fufbicionem de confilijs in tyrannos fuis auertere, 587. 7. Advirtutem.) aurapie aperto deeft eonosvrrur, aut uox affinis.Cetera Junt budea.— i 588. 6. Qui exfules venturos.) ypauqueravov* Vlfev deeft àdlóe vei pyddloc ante leu aut tale aliquid. Confer e cum his quee funt in ita Pelopidee;momen Pbilid uarid ibi cy bie feré bitur. perv€^«.€^ 2 geminum ac fümplex. ibid. 27. Haliartius.) gezl/aaq* à sies. quod. gentile ecuius loci fit non inuenio-e7 fané grauis uidetur coniectura, Axsdprrri legendum, INam Algnene monimentum fuiffe apud Haliartrtios,

MORALt'A ANNOTAT. 75 ex Lyfandro Plutarchi ferd ultimo cognofci poteft. Ur Agefilao buius rei nulla ftt mentio.$89.15. Yra numinis.) e4vuza 2$ vá Qs legendum, n0m qui;sae quod fefellit interpretem, cg pado pofl 4ncque iqospylote in davess mutari oportet. 599. 34. Cumibitunc vnà.) zpegéslo* a7 lcga zcv 1c15.apte ZgaaM deeft X94 T2 74 109. 591. 6. Et praeclaro.) zgeaioiws x i£ Nihil decft. ad fenfum,ft poft ysouitas inferatur 43, c7 loco afterifci legatur, à Zl nie quis fucrit,infrà comperies, 593. lamSocrates.) ewepázuc omnino legendum. non sr. Vbifiella eftyuidetur fenfus effe:Sccrates iam progre[Jos[ocios ve-uocauit C7" indicauit,fe à fuo genio monitum alià diuertcrc.afleri-feum ante xomalfos]uc non probo. 594. 27. Terpfionem.) 4/ve- 4. puto TZlisy at Lo. ifé quid deeft. Megarenfem fuiffe"Terp[ionem confiatucl ex Phedonis initio.Porrà vjapés] Gr, p wapén]Gr diMiou p lune, wpticx: legendi pro apezdion apparct. Id Zonpeseue&pepueie nbi non placcnt. malim a éguuii. c3" ad afterifcum deeft toaie, aut Gale quippiam, weifovjo) fortà ackforzs Ak gusten noia, .pauló. poft à juvísus locum uidetur notare qui Pris n uocttur., [Sunt C7 àyndéves pofite, ubi lawdtéves Jeriptum fue ucl bacc : ipfa pagina potuit ntonere Eft eo géctdas, pro quo non dubitaui |n /0dos legendi. pro hvÉfovéfu maatyove fort avxxynift fi qaid deeft ucl ad wxadyevs ucl ad Vevifee pertinens,$96. 10, | Non magna.)£a? aczà x pro afttrijco aliquid tale repone. tur ex bono libro fortaffe. cy xev o: cumiip, | 593. 16. Amicis negocium.) iztennds, exciderunt beee uerba vais Qai eg pro à sa Aádava, à A up sa ad, legi, ut L expedirem narrationem.| Paulo poft pro y pcuuasa repone mea periculo ipfo biftorice tratiu monente. cx qua quot menda pofint buius libri corrigi, mea te docebit uerfio. | 606. 32, Vg ad portas.) legendum uxo gvAGy. nifi aAcvv»y proprum eft loimomin, quod mon puto, optimo;d iue in Y
Pad L7

a Hj
730 IN PLYTARCHI
say contuli. Proximos autem abbinc duos aftevifcos tollo; cdm.| non pojfim ne e A aliquid deeffe.| Veniam librarij tam bona fide veddidiffent nobis que inuenevant integra, quàm facli fterifcos pro incolumbus locis nobis fubdiderunt.
/609. 17. Gontorum ictus.) saw* Iv/up. Lego ràp&sésfag mien C'e-2d proxamum afterifcum fie lego, ue) uifeue Acylzuron» 9g giuaap Aem op.: r 61:. 335. Doloribusad brutam.) às TéAAoysp Lege— batur perabfurdé A yytMp.:: 614. n. Hermodori.) Éguadlpov.Plin.7.$2. uocat Hermotinum,item; Lutianus mufcee encomo,e7 alij Simile de Ae tbálida vefert Apollonius& apyevaurinsw paulo poft cuoapüvía| optimà ad fententiam congruit, non eusdbovTa. CT Loup pro tov. NUS x 617. 18. Citra fufpicionem.) axxo def ante baec uevba eiie uel ober yag. Sed eg ante no duanauldn| vor deeft aliquid. 619. 3. Obteftor.) Vmonüz]or mandans iniungés,quíd enim. Vmeonéa]or. fit. ftd evumdcin uox eft à negocio prafenti ualde| abborrenspro qua evi ocv. Infra dÜygude vtarog pepivan.)Ferri|. boc poteft.malim tamen legere over y ut(ft bac ipfa de ve in Pelopida. Inde wpér 4n AiAave.) àAMAove aut tollendum, aut... in dveve mutandunt,uel oirobe. 621. 34. Mulieres accederet.) wee zio? legen-. dum puto.Sed€g' neuíap non proboiifi fi dips pro ad-| uenti quis uelit pofitum Jmdviulo malim. pro Gséae pofuow acu 0 Pelopida.yoímato im daroifevan locus lacer Lyfanavidam mddatum Pelopornefo abijffe, veliquos duos barmoftas à Spartanis capitali fupplicio de iudicum fententia affectos, eft in witaPelopide.—— DEUM RP M IN LIS. DE HERODOTTY MÁlignitate.
6:5. 10. Herodoti multos, seas, Niildeftopi"ern

MORÁAÁLIA ANNOTA T?T. 731 vor. Ante ada tle aliquid deeft 4 zelus C7 tois fertaflis fcriptum fuit./ 628. 11. Primum itaq.) 44* denébsontnino nibil excidiffe puto. de preuerbio&g^ sins monu alio loco. 651. 43. Hominem indoCtum.) aad; nos&uowij,qd' nibil figvificat.ante de Áleeeo eoim in qvyL ex biftoria veftitue, ex"Yerpficbora,€ mox kavaxá sodes lggebatur Scd tgo Herodoti librum fecutus. here phon legi.Sieut ez infrá&veges cx codem,pro vag reftitues. 632. 6. Simulatione iufticiz.) i» eye ygvsddas Locus mutilus forté o quomm, AAAA BxeiMee»gres, Cg"c. Mox àvjie fcribe pro ad et a ara yen Aa puto.Paulo poft aV Jo seg. &dira.) deeft aliquid. turpe, malignum eft. poft buy legeynon | siowv, extatbiftorialib.| Herod.tertio, folio Bafil. Grac.o5. 6375. 11. Lygdamin Naxo.)&edys. uox nor tft(puto) ullius loci nomen|, ned; litteris Naxo nimium abfimilis eft uox £pys. Hcrodot.lib.i Lygdamidis Naxij meminit, qu Pififtratum in vecuperanda tyrannide iuucrit. Ex ipfo Herodoto pleraq; po[Junt corrigi que preeterco,, ibid.5z. Filios Graeci.) adiotuc OAvov.detft ante bec ucr ba aliquid, forté nibil prater particulam£i. 656. 29. Nonita iftud confilium.) atveiv. iv]oin- ferui ex Herodoto lazo. 193. vwapaxsd wu autcm flare non A potefoitaq p inijce,ut deceptos fignificet, napempsc].s. Certe.vil inter yealoqv C9" easolaxoc nibil deeffe arbitror, quatum- wis lacuna notentur€" aftcrifcus, 16:8. 7. De compofito.) nene ix mwÁj err. cy ba funt Herodoti Epuze?, fol. 19 4. inde emendato quedam,ut et E xfívats qoi a0AsuuTÁTO,C7" alia. pro xéáuafa lcgi E XÜMATA, Hán Sympof.2 v.legitur x pómaza. Vide ibi. 641. 23. Quisnoen videat.) Locum ex autore intcgrafo.Exflat enim Dovuvia 232. 642 27. H&creputans;) vu818 P o), deeft ante bacc
1

732 IN PLVTARCHI
uerba puis aut ygdge. fed antecedentia funt biulca. Vide eurinde'^ librum 236.237. Paulo poft Ju do ése geo) sgasu vübibil eft; fortà iiu facrum infomnium, Cy uere diuinum;tpotelolotoin. facro oblatum.| 645.8. Contraanimi fententiam.) uasryZadvorer ub| yix. Sic lego nesiyéudvot Ma x edo K as ao y odo usu. Ld-dtta- 4 mias in Camillo per v fcribitur, e" tempus rei geftee notaturur. 1 647436. Mineruam Orientalem.) Silegas vi sgeeemod,| ut eft in T hemiftode Plutarchi, nibil deerít.: éso. Coniulentis Mineruz.). pro fxaic legemendum.| A aol tne. ex eodem libro.| 652.15, Has Veneri matres.) Het ex Atbeneilibibro 13.— emendabis,nifi quod pro'ditvu&xon puto non inucnufte legegi iu^ ailes cutus ledionis bte erat ueftigium. Nam quod nos uádidois ha.| bemus;ibi eft Perfis.norunt eruditi promifcud utrum, dici,€€7' ca de ve ctiam"Vurnebus non eft dedignatus annotare. Extat«t ctiam-.] in fcbolijs Riidaricis ad Olymp. boc carrten.: 655. 36. In mcdiotg Ephyre,) Verfus bí funt deprorauati. Exflant autem fatisintegri in Fululj| Nrfini«editione poététriarit. nift quod ibi quod; y«evgo pons obftruttus eft o vpv, bunarari Co-. vintbo. j 1 637.1, Hanc quondam.) Hoc epigránma€9" in epigrarammatum extat Qreecoviim faeragine, C2" in uita Ariftidis apud PiPlutar-| ebun; quibus locis gollatis, id fecutus fum, quod maxime uididebatur|
uerum. In epigrammatis legit póun x4&és, quod preetuli[feTem,
nifi ufligijs veceptee letionis inbaerendum cogitsffom. Cetera dias, DE O uolente.
FINIS AÁNNOTATIONVM "Temi terti].

RERVM AC VERBORVM IN. HAC TERTIA PAR.
(TUE
MORALIVM
PLVTARchi memorabilium Index iuxta feriem Alphabeti,
A Litere locus 369. e EA 29 T V3 Academrcorum Ib] A im Xil 7os difhutanE di 437. 231 de fenfib Bhilofophia|$23.26 accipere ve£là quis"videatur 609.22 acett natura 2215 Achilles|. 412. 38 Iamiare(2165.33 immitis ez rigidus 266.4. non fomnolentus ib, 6 curinter alia equis pabula apium prabuerit 265. 29 à Minerua vt nutritus 462. 12 faritta Alexandro tranf. fixus 378. a6. certaturis camam c promtferit/ 568.4. acbillis menfa famelica c inants 21112 actes tnuicla 412.14. | acleon. à 128,25. | aClonis requifita. 327.9 | atlonum principia, 386.9 | ecroamaium v[us—.— 323. 26, 328 L acrotboraces 227.4 | Adamantius Cerintbiorum dux 651. 22, 652. 10 diaphora. Stoicorum
539$€ féquestibus,
adonis
adulatorum artes
Aeantis tribus 176.35
4aAX 57.16
de Aeginetis 653.26^ v fin quentibus.
Aer yptg quomodo folem p &endo exprefferint| 484.1y duos Cupidines| fecerint 417. 18 ut ad imitationem aus que Ibi dicitur, alus proluttonem curare fint folg HU 7,7 cm Leonem foli dedicárint 251. 28 quam. ob caufam muri avaneo. diunos bonores tribilant. 2s. 22 cmmràmari abborreant 355
&pyptiorum fabula do Orr condemnatione 119.8, 413.2G capras, canittla. citm Sole ortente, fé ad. Solem conuertere, Co fidus intueri| 74.4. 4ppe que tribuantur ab Herodoto$29, 14. vno die im anno Solem in. perpendiculo eminere 461.35.
«pyptros non ferere fabam neqs edere 355-4.
«gyptus pluuis expers— 464. 10
235311 628.14.
e&eypti fartilitas 464.12

&olica femina à dracone adamáta SE 99.9 edalis cg inequalis compaTatio($7233. 573 «qualitatis effeclus /,.205.8 aér Delphicus 477.27 flutialis. 138.8 c» ipue quomodo e per quei aquam e terrá mutentur. 38. 26 nepbeleSee s 27531 nerb profunditas 447.23. lumen 435.17 color 476.13 aerem à Luna bwmnetlatum in rorem vert— 46539. fecundum^ Chryfippum caliliginofum«effe 39.35 eum nunc leuem, nunc nec leuem nec grauem pronmnciaffe 39.27 à Sole motu tremulo cleri 343.1 corpora contine
re 40.3 caufam effe, vt vnumquadq; certa s preditum qualitate ibid.s fed
. boc abfardum effe| ibid.8 areis telis unfliéla vulnera mrnus nocere quá ferreus 232.3 escurfit vocale 341.32. Corintbium. 476-19 wifi prodefe 13229(4318 eris tranquillitate fonoram effe «ra cur pulféntur in ecclipfibus efcbynes 3:1(lInnarib, 472.25 efibylus vt. Achillem. alicuius Der auxilium implorantem introducat 409.35
afchyls. de. Atlante. distichon 43635;
fdylum; eum vino incaluiffet tragedias fcripfiffe- 167.26; 33,26
QNDEX IN
^d
afulapius— 36.24,48.8437 &füpi canes. s«2.x. fabulala de
rue C2 vulpe 1515329 aMate res citi[wtrerejcere quàm byeme 1440.9
Aethiopum genten effe a apud quoscanis regtet.$46.5.2 I regione aures compedidibus wincri bomizes| 39797.25
Affc£lio. fentieni- quali. fit, talem. effe- quamlibet-t fem 50620 du
affetlionis ep fubietli extcterns fitnedifferentia—$2:24.33
affe£lione non. carere, quaa dicantur 51584.6G
affi£iones animi plerororumque in. vino máxime pover[pr&207.1 prodüs nomn babenda| 4005.16
Agamemnon temulentus 2266.8
agameflor Aca demicus, quinomodo compotores infuli&tantes vyltio fit 1166.8
agenori primitias plantarum - eur obtulerint Tyrá. 2110.28 agefianagis verficuli de faacie im| Luna apparente 24318— agefilai de claudicationee oraculum 4485.1;| agerefito quid ex Stoicoriimen.
tentia$o3g cum iintellgentia contüntlam effiffe s e* omnibus animalibus ccconueome ibibid.30 Aiace& tribus 1276.35 aiax vi Caffandre fala g punitur.(629.1 aiacis animam cur Plato« drxerib

ai
MORALIA PLVTARCHI.
vit vicefino loco ad fortem veniffe 37315
Alceus 212.8 pufillanimi 651. 10
alcbiades c» Theodorus Polytionis quomodo v/urparint conuiuium 165.1
alebiadu iocus eum Socrate 184.23
alabiades amafius Anti 414. 8
alcippus 132.30 alimenti; abundanti effetlus 144.2 aleneontde patrie— liberatores proditionis crimine diffamantur ab Herodoto. 631. 15, 638.639 v/q;ad. verficulum. 18 alemeonidis iniuria fit ab Herodoto 63135 alamene fipulcbrum—$88.53 - alcyonis femelle erga maritum dile£lio 87.55 in nido conficiendo mira industria 88. 10€? fequentibus - alexander Phereus 425.30 Lalexandri: bibactas/ 169. 16 mterrogatio de pfaltria Anppm* 41038 conuium que recusarint 21.31;
ENT
32 tyranni cedes 627.15 corpus oluiffe inSlar aromatum 169
Alexandri Mag. vna eademq; die ci DiogeneCynico obaffe 334-33 4 Xenorrate pracepta regnm. didiaffe 514-10 4d Venerem /ecniorem fife 169.24. C'tHr sbid,
allg natura 200.33
alofam pifcem cantando protrali$037
alyfiim berbe vires 212.25, 26
Amantium natura 414.3 Cru menas folio porri ligatas effe 167,24.
amaritadinis cg fal/ugims com.
paratio 17.20 amatorem non indigere flimulis Martis 4190.37
amatorum[luda 168.5(421.4.
amatórius werus. quid. avat
amenocls inucntio 641.25 amethy[ natura 21113 amie 82.32 amicitia 394-20
amicitie venera; hatuor 407. 15 amiciti£ parande modus 233. 37 amicitiam cur expetendam fla tuat Epicurus$07.23 amicitiarum diffolutio— 14.6 amicum. cene effe condimentm 300.5 amici ad falem(». cumin qui 177.20 amicorum. beneficium accipere non effe türpe$97.25 res eorundem effe- communes 381.24. amic benef..cere pulcrum $97.24 amici de duob.fi alter dare de. bet, alteri conuenire yt acci piat 600.25 4mor an[i Dems 402.30 Fauous et lridis filius 410.7

-E Em
xx
ceres uS
inrer cus
quomodo definat /— 395.15 num fine Venere effe pofut. 404. 1 à Sole vt differat 418.12»"nm amoris definitio Stoica. 6124 encomium. 423.31 Y. 392:20,408.27 cum Sole comparatio. 417.27 coniugalis exemplum. 428.28 eiufdem commendatro 395.34. erga maritum. bifloria| 424.22 à libidine difcrimen: 423.5, 1io,1$ cum diclatura Romana collatio 424.13. cum ;ride comparatio 420. ij potentia. 469.14. ingenus ; atq; modefls ab. petulanti difcrimen 420.21€? Solis contraria effeélu| 410. 14. ys. 167.15 ibid. às amori quid cum algs Dás communefit. 42131 repugnare, grawe effe 402.7. deditis quid accidat 4138 amorem yxorium dd finem vi- t& effe folere conflanté. 4.28. 25€x morefis e tristibus reddere humanos ez fnaues 414.20 effe Mefarum,Gratiarum. Venerbdj fodalem 407.8 decere. Muficam 167.7 amores puerorum. quales. fint 428.7 amph:e Tarfen[is iocus 188.24. amphiclyon. liberator Ybebanorum. 11.8 amygdalarum vi| 370.3235 17126
A4NDEX IN
comparatio|
amysiixare quid
35 anacampferotes,planta'TrIrogloditiceterre.——— 4664-25 analogia mundi| corprporis
principalium partium 2/445.| á:
anaxagorat 4$L37, 1133.32 344
anaxumander 3358.4
androcdes piclor 24948. 19, 24321
anguille facra cicures 76.6|
anima. cur vxo Grecis à dicla 3812. qutd dicatur« 613,7 quidfit 38.13. vt fiaiat 39. n quanam ovta Q7 v nata,
quadqs ortus expers[it 1100.5:
ammantis vbi deyat.&/ 409; x cer fenfibilibus fit€ obnooXia dij. 34 quanaram e
quid.(it bencfice contntravit
es n animgnatura—-[.95.32,4,471.25
de Anime crigine 93.15» 15|
2694.19
anime experta qualia 448.25; 7
28 474.36
anime totum forma. quosomodo| contexta— 116.36, 1 117. 4-|
partem vullam effe p puram etinteora 119.11 natutura yt
queratur. 520.19 ecea pars
que affechibus. expofitfita et,
quando indefmita f fuerit, quandod; finita. fatatla fit 118.25. coitips cis| mente quid. efidat. 470g. mvium contextus| 17-225"m
quis 21316.17 avaBafáguu quale facrumm 89.
2
j | 4
4
| |
1 |

1 1
qui fitio quare diffialis$20. 34. fingulas partes finzula TA natmre 119.16. Wneffe qua dicantur 117.33
amnmam Des opus effe. 113.35.
nec terminum effe nec nvme vh»m, i4. draerfum quid á corpore extfiere 418.11. yniuerfalu intell: gere, Jmgnlaria fentire 117.35. effe mo bil? 1142. effe motis prin. dphem 98.37. quid fenfevint effe Stoici 581,34." post portum demum nafit 39.18. omiem ratones effe participem 612.30
animam e[fce numerum vt. accipicndum 95.2. indiuidue nature commixtam effe, vt intellzendum.— 96.36, 97. T. nec genit am nec interitie ram ejfe vnde Plato. collegeTH. 99.11. corpore frtorem. "nz ibid.39. fimilem effe. olet odoris expertis. 97.20. inovdinatam e» maleficam quid Plato vocarit 97.7 cz 8. natá effe&7: commixtam car idem dixerit. 94.11. fibi innatá mali babere portonem 120.30. effé ideam eiue quod interuallis vndiq; difl£ 113.20. ratione difnculter,fenfu nullo compreben di$20.20.(g'matam c7
orti pofleriorem. effe corpore
39-13. à Luna«reatá 470.
30. ex corpore non ortá e[fe
113.9. atque fine materia natam ibidas. effe mixtió
MORALIA PLVTARCHI.
quiddam et medium 475.2: effe quiddam ismeum. 443. 12. mo po[fe effe ideam. 13. 31. non totam opus Dei cffe 120.10
de Anima Xenocratis, CrantoTI Zarate, Platonnfentétia 33:15 1$- 26, Q* 94. 1€7
nu anima é corporibus exeuntes»y« bi vagentwr 4715
animarum posi mortem latus 470.23. vagantium lamentatio 471.2124. pia rum mprarum a corpore folutarum flatus. 471.10. caslarum ec vitiofarum no effeeandé vefolutionem 47 4. 10 animas extintlas aut in lanam tefolutas nouas fieri 474. 7.25. natas infita fimilititudine ob corporum tempeYiém non mutart 39.23 animal cur. fentiendi facuitate infirachum: 49.30. exiguo fomento füftentari à natura 4.66.1 animalis feciidam quorundam fententiam deftriptio 49.5 animalia bruta reuera perturbationibus obnoxia effe s. 4- cutufikodi ratione vtantur$3.20. omnia quodam modo rationis effe participia 48.3. rationem c intelligentiam babere 92.11. mavitima n0 fécus aqua, quàm bominis aére feuis 466.16. qua interficienda, qued; ciAAa

INDEX
curanda c» bumaniter tralanda fint$6.31. quada ' motlo videre 174.21, perfe
€la cg integra etiamnum bo die terram parere 193.14.
animalium exempla— 72.26. iugulatorit,morboforum aut à feris morforum pelles qua. les 203.10
animalibus omnibus qua conue mant$0.20."tentes vel iufté vel imiu[té vt faciant $920 s
animus quando ab. iniu[lis qt?
-allicitis abflinere pofiit 602.
3
animi vis peculiaris extrinfecus aduentens 24.23. pevturba tiones quid fint$0.25, e quomodo ex animo eluende 157.3. motuum tría genera$26.34.
animum inftrumentum effe Dec 491.20, bumanum appetitionibus fcatere 608.19
anferem in Aepypto puerit adama[Je 7048
anfermm in Cilicia folertia 60. 29
antagora poete refbon[um 248. a2
antbía vbi appareat 8530
antbia vt fuos liberare conetur 7849
anticyra 84.26
antiganus quomodo. Athenienjos opes conatus fuerit atte rere
antigont amici socus
antigom facinus
399.29 187,4. 186.25
| antiflbeni ditlum ^ Apatwrrenfes
IN antipater anttpatbie antipbon ant:podes
246 420:0.28 3353 6500-10 151514. 63332.19 aper ab Homero cur chlunenes ds [77 14414.20
apium cur. inter. alia pabsbula' Achilles prabnerit equis 25 265.
29
apum natura 19199.6
apum Creten[ium. Jolertia 4 6p.
27 &gegua in bomine quid fitv vi-37 apollo cur ridiculus 30.12.. cur Lycotlonos di£lus 58.50,0.€? Sol num idem. 485,5. 4 Ame ti venator 4413.4. apollinis encomium— 478:8.20. apollinis locum quem fibi el elegit pra reliquis, Cretorum m effe coloniam 8:89.22 apollinem nà dici Triglobobolum 89.10. cur-(acerdotes E: Hebesed appellarint t 33510 apolloniatarum dona Apobollin miufa 48787.22 apollonius 1313530 apothymiafis 2121216. apparatus quid$cg0.1G appetitio$1727.16 appetit que inflaurét 28282.22, apri lachryma cur dulás 3 143. 16' apros plerofq; yum baberere teflem 1444421 apros captos dulcem emittevere la erymam 2655431 AAque

Aqua afirapa 1316.13. marina eir incendatur 7 exardefiat 176.4. celeftis leuis, dérea[prritus plena 134 3» per quein(qnem muteIr 38.16. 8 puteo bau[ta »t frigidior reddatur. 387. 10, fontium cz fluminum qualis fit 134.31,155.6. ma rna. cur fintlibus agitata excalefrat 138,19. pluuia qui magis nutriat femina quam aua 134.21 aque marine grauitàs| 134.1, eiufdem vis ficcandi ibid, 4: pinguedo. 1bid.o. eam faci lé exardefcere ibid.io. cur potui inepta c» amara. fit fàcla ibidiz in Aqua rnictlt lapilli eg plum bee lamine cur f'igidiorem faciant...288.10 aquam$n terra effe e» infia 45922. pluuiam effe nou 134:29. frnceram 135.5. faale mutari eg putrefcere ibid.1o, vernam neceffatiam effe C» vulifitmam féminibus 136.22,[i non mi fieatur,fed pura maneat(alubrem effe 349.9. terre ye ro admixtam, potui effe incommodam| ibid... per fo mutam effe. fbiritu tamen il lapfo firepitiedere/ 342.18
Aqua petabili cur. mac eluan3o. pluuiali ranas cz reliqua pecora andere 135.19 aque Vlantis cur facile putreMORALIA PLVTARCHI
tur veflei.qua marina. 174..
, fiant. 349.4. palufires cu byeme potui fmt apte, eflate "yero minus 348.22
aquas potabiles eflate effe dete FIoT65 138.55. finentes effcreni tem fe i5 terram repelleré 349.6
aquatilia. cur i5 spare deyet]a, 7432. perfbicacia efft*»ndepateat 76.33, 79.5
aquatilium natura cir 9j;"tá vt terrefiviis frt fofhtia 75; A. eorum. itam propter lo cuninó naturam nullis alienii moribus permixtam effe 763
aquile pennarum natura 270i 29."fis
; 27t aquile 42 n dm berbarum oM: tarum natura 464.33 aranei in fuo. contexendo telo Wupenda folertía 60.$ aratus 62.1 arbitri(altationis 387.1
arbores qua moculatienem ad. mittant| 19935
arbores cav non alantur aqua marina
: 133.20 arcadibis rempub.quis inflitue nt 534-7
archefilaus 10g. de Cynadis 314.20 x Avthefilai opinio de fenfib,$3 I 25,$26.8.16, crus$70.27. 1n amatorem iocus 187.30 archelams interféélus— 5. ag aribiía 128.25 archias Thebanorum polemare chus 162.12
AAa wu

INDEX IN
Archias cz Leontides— 585.32
arcus celefüis 4123t
argenti ci auro mixtura 476. 33*
argiworum facinus— 640.18
argiuts crimen ins[lum| 639. 24.
argumentum in. ve obfcura vbi euidentius inueniri. nequit, quid agendum 403. 5» 43112
aridici elufío
de Arietenarratio
arietum natura
gus nomen Martis 405.G
arifleus 405.30
ariftarchbus quantam proportio nem diametri, fecerit: 452.1. quare Cleantbem Samium
violate religionis pofiulandum putavit 436.4
188.20 70.19 200.29
ariflippi re[ponfum cuv Laidem
non amavet: artfloclea, aviflocnon dp elo ariflodemus 13933 aviftfogato Atbenienfis 410319 ari[logitonis origo 635.12 ariflomenes— 412,28, 629.4 ariflon s7.6.. quare dicatur prandium. 350.29. idem ci akratifmate effe; Homero te$e ibid.16 ariflonis de virtutibus fentétia $3». diclum 422.12 ariftonica 398.31 artflonymus 534-7 ariftoteles de fepía$0.10 ariflotelis iudicium de Homero 4811. de fumiculo piftato391.20 127.5
viofententia 77.32, 7v virtus 534-37. facla ib ibid.9 aviflotimus$7.17. de eciechino terreftvi$$1.10 arifloxentus 62628.12 artemilia ab Herodoto»vt vt intro ducatur€ 651.2 de Artemifio à Gracia. dedeferto 646.13 artium v(u5 492.22, 5559611 arteria afpera 3c301.35 arteri& natura 3630316 fander 4242127 afint(ale geflatis folertia 6:67.27 affenfus vetentio 527.125 5252923 39:36» affyriorum relirio 4457.9 afler vt fe tangentibus navoceat 79.31 afhi canis fides€ 6645 aftrologorum quorundam nnomi na 48189310 aftrorum materia 44-45-24. Ateramon quid 305.4» 3306.8 athei qui vocati$6164.35 atlentenfés car fecundam n diem Roédromioni menfi exinimant 37523. fermatores Grececie di 4t 640.35. quomodo e appel larint mortuos 47:934. atbenienfium c? Spartanovorum lis detropho erigendo? 656. 3i| atbenienfium c7Mityleneuorum de Sygeo bellum. 6311... munifientia 6377.22.28 atbenienfibus quid refjonnderit Apollo, querentibus dee expeditione Sicilienfs— 4889.36 atbenicnfis omni laude v.e? ad Salalami

Salaminam bene gefta(polia riab Herodoto 653.25. libe ratos à tyrannis per Lacemontos 635.18
atbznis tres olim difüdentes faClones 416438. wtbomuciz dia paulatim ivrepferint 4714
athletarum opus e? exercitatio »t differant 601,14.
atomtus vacuus omnis genitalis facultatis$08.16, 509,14 512.3
atomi à Democrito quid"Yvocentur so7.s. refelluntur 509. 5
atomorii perpetua collifio$08. 2139,$509 8
de Atomis Epicuri fententia. sg. 3o
atomos e[f2 principia omnium rerum$07.31. neque affici, neque mutari pof».$07.8. non effe poffe aba; fivura co grautate$oG.ss. interitus expertes fines ab Epicureis $08.6|
attali regis mors 34435
Aues deoriá praecones difle| 74. 20
aues cavere epiolottide| 303.22.
aufidij Modefliiocus— 184.17
augmétatio ez imminutio quid 579.6
augurium quid 74-11
aurium. oculorumq; luxu depra watorum. vicio qu& fiant 479.11
aurium. c? oculorum obleclio quibus congruunt— 38634.
MORALIA PLVTARCHTI,
auram cz. lapides cur cxiles et» obtufos fonos edant 341330
Au eo a rgenti mwuxtura 476. 3
aurum fandentes quomodo idipfm doment 231.8
av[pictorum eius 7442
autumai fine car femus voracro res 189.25
B. B Abylone qualis atr— 216.5 babyleni palmam cur cele brent 347-2$ bacchantes bedera cur fuerint olim coronati 210.56 baccaris iis qui adbiberunt, vt profit 21.32 Bacchus 89.27.$A(& 276. s. oblusonis filius— 31526 bacchus cor. Lyfus e? Liber dicatur 131.4. Aegyptius 650. 8. methymneus 314.1. cur ferul ebriis tradiderit. 330. 6. cur medicus fit babutus 210,34. bacchi nomina. 332.25. Panici fiiroves 408.3 bacchum cur antiqui Bubulen dixerint
329317 battius 493.10, 497.3! Belesita femina 399.9
bellum feruile Romanorit/ 485. 2
bellorum caufa 31.20
beneficium vecufans c à fcopo aberrans quomodo differant 597.32. baud vetlà vecufar? ibidem 38. vecufare. quid fit sbid.33. ab amico accipere n5
AAa i4

i Í H
M 44
YNDEX IN
effe turpe$97.25.31 20.16 bene viuere qi$02.26. inter Bona bumana prinncncipen
berenicis c» Spartane mulierz abalienatio mutua— 504.5 beflie vt fetpfas curent /— 72,31 beflias terrestres 7 aérias vaz tione predia 4e$9.569.61, 62.63,Q(9v. numerare poffe 73.29. amare 69.35.70 Bias 156.19 Libere cz inebriari quid diffe^ rant 313 bibentes meri multum. confequens 220.21 bibentibus due commodtora
330-1 binarius numeri mater| 9s.
27 r bionis de puerorum ludis fente tía fired bio fophifta 428. 13 Bo£dromioni menft cur: Athenienfes diem eximant facundam 37535 bonum quid[it v3.12. extra vir . tutem nibil fe. 50.26. fum imum in voluptate. pofitam babentes, vitam yeram. extrüdere cz abolere| 02,30.
fénfile feciidum Chryfippum
$40.34.: bonum e? malum vtri ob. pradentiam exiflat 50-14.
bonum. vel malum quid. 50$ bonicognitto Stoicorum. s$9,15. Jabflantia quid 1bid.y7. num fit fenfus aliqui.$42.
2z boa Qv mala fenfilia.«fe
fibi locum. que venadndicent 409.11
bonorum cumulatio Stoicza*4$45. '28
bonorum inter fé compaavavatro
55635. bonis cur interdum res eneenentant aduerfa 3434.20
bonis etiam interdum rerrurum vi lium negletliones euenire 33. 22 bofporum| 330,6. bofboranus tyraumus 2i21.20 boues furere 154544 boues Sulis efe, quorum«qvquiliz bet centum vafa aquas pl plena portet,nec vt plura fercatat ads gj pofitt 77439 Brutum non retlé, fed: aamnima expers, ipfi rationali ooppppons 49.2. CHY 4948.28 bruta.|$3130,$3325 bruta rationem cz intelligrenentiz babere 54.35,$9.5, 9:92.11 loqui 70.22. amarte? 69. 3$. numerare pfeocTyge ratione eorum à quibus[^ procreata, funt, familiawttttate quadam deniuciri 12.2:2. 2."vt feipía curent, ez medicininam exerceant 72.31,:quoiadid Ve neré, cibos.ce'c.e[fe imittamanda 24.*. raHonecarere$454.33 brutis quatenus néc vytemdulums
nec vefcendum 54435: $5.15 3 à Brutis que homiaes ddidice,
tik Co 212416
Brumpes

Brutus 19436 Babroffi nigrum taurum. cur Smyrnei facrificarint 294.2
bucepl»alus 66.25 bugloffe vires 152.26 bulims que fit caufa— 293.18 bulimi expulfto 29311 buns pelis vnde orta 84.37 bufividis facrificia et cedes 629. 1 bufiridis fcelera 619.16 Byxantium 9r
c Abbas Romanus cui dormierit 409.34 Cacus 415,8 cadinus 479-22 cadmia arx Thebarum. capta
585.33 cali e2' terre amor /— 437.57,
445.33. füperfícies 44032. motus 116.10, anteeimusoriginem que fuerint. viga8 caleftes res non indigere laboro fà gubernatione 385.30 celeflium. corporum. proportio 12112. rerum cau/e 385.32
ceraunus 91.15 calamitates preftantium virorum 35.30 calamus pifcatorius 77.30
callicrats e? Myrmecidis ftupende fübtilitatis opera$73. 27
callunachbus polemarchws 178.9
calliopes officium 386.116 callirrboen. 131.29 callislbenes 127.1 eolorh yi^— 21048, 348.19
MORALIA PLVTARCHL
camma Galatica 7$,5424.2x candaules Lydus 168.3 canu triuium incidentis ratiocs natto 64.8 canté folertia 60.21, 72.6 cans nomine Capparus vt Athenis facrilesum. quendam prodiderit 65.8 canem aliás ratione praeditum effe$415.25. quendá prodi diffe 64.33 canumnatura— 67.5, 72.33 136.7 canes alicubi comedi /— 47,34, canum domini fuis fidelium il lufiria exempla...64,25.28; 65.5, 612.15. Indicorum ve nerojitas 67.10 canicula cum fole oriente. que accidant 74:4. Sotbe Aegyptis diéla 745 cantus tria genera 38220 cantilena c? vythmus cuv colloa quio adbibendi 31747.-ex quibus componatur. 118.25, 387.26 capelle Cretenfes 73.13 caprifici fylueslris fruclus ficus allatus 30530 capraru Aegypti natura. 74-4.
capparus canis; 65.8 carminis nimis pedestris exem
plum 388.30 carneades
9t carni quid prabeat fanguis ills admixtus 471.35 carnes o nerui bumorum pleno 608.28. cur magis fub lun quàm[ub folem putrefcant. 223.30
AAa4 i

[ 1 ;
pracaueant"venatores. - 230.5. maClate fi de ficu fa[pendantur,cur mox tenereftam 198.20. à putredine »t vindicentur 348.48 carno[i cuv prolem varo procrett 20.3 casla refpuere voluptaté 479. a5 cafus exemplum 606.11 Catonis diclum| 248.8, 409. v 53131. de voluntaria mor te bominum iudicium| 627. a7 cauere quorum fit 123 caufamali 97.25 centauri proprietas atq; natura 464.29 centrum mundi quid. 437.19, 438.1335 4418.25.36 ad Centrum cur corpora vndrquaque naturaliter ferantur 41.24.35 cepe c» falis comparatio 249. 3 eepbalus 1535 cephifus ammi 198.24. cerebro. c cordecur quidá non vefcantur 190.53 ceres r 469.32 cereris /acra ynde babeant origmem 630.1
cerert c? Neptuno cur idem fanum con[ecratum 249.7
cerue cuv iuxta vias pariant 68.21:
cerui cur à Grecis ago dicli 7731
ceruilachryma cur falfa. 343.
17 305,33 cerui cornua vt defidiant 490. fase ceruorum natura, 55.35, 68.25 certamen coronartum— 197-34.
certammwm luéfa 195.3 cete ybi non veperiantur. 85-11. ceti natura$84.20 "Chabrias 534-f
chaos veteri fabularum| 442,
chaladenfium impia cantilena 41,36
chameleontis natura| 80:26. cum polypo collatio| ibid.3z,
chironi cur plantar primitias obtulerint Magnetes 210.28
Conuphis propheta Mempbitiens$90.33
ehryfippus.| 3. 19, e fequentibus.
Cibus ne multiplex,an vero fim. plex conco&lu[it facilior 234.. 2L
cibi vas 301.34. cibi qui cauendi 237.4. ciborum. mutationes effe nociMad 23712 ciconie gratitudo:$2.28, 353.4. cimicum natura. 23.18 cimon. 412.28 cirrba 89.26 citbare vfus 326.25 cleantbes 3,38, 4.5.32, 61.27 cleantbes Samtus 436.8 cleanthis opinio de facie in Luna 432.25
cleantbem Samium cur Ariflav chus violatevelipionis accus
Jaudum putavit /— 4364. clear

MORALIA PLVTA
Clearcl»us cleomach us cleomenas regis re[ponfio 50.1 cleon. 626,9 clao Mufa quam partem vite bumana gubernet. 586.v.ftw dium bonorum excitat in bo
112.5, 164.5 411.15
mimaibus 386.17 clepfydr arum ratio 138.7 clinias Pythagoricus— 22316 clislbenes 634.35
Cnidá quare apud Corcyreos v bonore babitt(imt /—|.634.20 enidss leges quis pofüerit./ 534-9 cena cur obfom vocata fit 350.23 cine initio cuv fedeatur angufié,posimodolaxó^ 269.3 condimentum amictu|. 300.5 cene quenam acroamata[int adhibenda 323.26 cena Pindaríce 104,31. Home rice 104.21 ad Canam multi an(int vocan. di 266.18 canam exieuam quomodo Pbilippus Macedo multis fufficere fecerit 316.33 cognitio que non fit appetenda $21. coitus quando noceat| 332.10, 214.37 coitus tempus quodnam obfermnandum
2211.26 coitu cir nox tributa— 224.2 coitu quando utendum. 123.
colloquia. conmitiorum. confcri» benda,cz que 149.57.!nter cenandum babita non eliminanda 300.1
coloniarum fimilia| 3,37. ue
ROHL, ee. 1324
colotes quomodo pueris fimilis 514.19
colotis liber,eiusq; titulus$01.7
columba mt Deucaliomi tempeflatis c» ferenitatis indium dederit 6330
columbarum mature. 52.33
Comadia vettts cur bibeniibus non fit accommodata. 325.2. noua cur conuiut]s ummixta,
fit ibidaz comimendatio boni c7 doli ui"" 47535 comeffatio undedifla— 511g
comttialis morbus cur facer dilus$548 communtonem wn(2 menfa plurimum ad mutuam noticiam conducere 2107,17 Concetus rerum[ita natura mo bilium c7 immobilii 443.30 cococlionem effe putrefaclionem 125.12 concupifcentie finis quis 393.23 concupi[centias adwentitias effe quauis ratione arcédas 0.14. confifionem ubiq; malam effe 160,6 congre[fus eiufdem in diuerfum 15.35 coniugium. fmpié. traduthum 393.5. quomodo Thales euitauerit: 223.20.q0£ numeris €? cur dicatur 104.4. quod. amoris eft particeps— 435.21 coniugu definitio 396.30. bonefla defenfio. 394.35. in. eius principio oriri. vebementiffimas animi cómotiones atq; AAÀAa^»

INDEX IN
tnotfas, quid de iis fentiendum 427.8 coniugi imgenue continétia atque pudicitia 424-17 coniugum cócordie commoditates 427. 39 coniugalis amori commendatio 39534 conftantia veroruns philofopho vim.$95.36,$56.1 con[aetudimas vis quanta. 47.35 confilaris locus in conututis cur in bonore habeatur. 161.20 confules Romanz cur*yltimuwa in. accubitu loci occuparint ibid.5s contactus Stoicorum c fequent. gontemptus opum$99 contentiofr verfa. Hemertco aotati 15117
574419.
continentia à voluptatibus tur
pibus quid fit 601.20 conuiMa qui conuiuio excipit, twm debeat collocare, an ve€à collocationem. conutuarii axbitrio permittere— 154.32 conuiua cuiufdam non diono lo £0 excepti ftulticia QW conuiuam gratié maiore, quàm
obfonia afferre voluptatem
318.30. minorem digmiori lo.
cum cedere debere— 156.9 comua quales fimt,qui Adfunt, primb con[iderandum| A51. 20. bonoribuspares,at movoff,quo alu difponendi 158. 37, 159.5. 1mpares 160. 25. minores yt dignioribus adiungend; 158.31
contiuium visicuiq; debere adef' fé grammaticum 32510 couunas vt abíque fajflw inter Je diftumban:, sffüefaciendos 157.15. de rzbsus fibi no 19notis ipterrogendlos 180. 24. vocatos non temere co fortuirà iubendo: ffe ducum. bere. 156.5. quomodlo exbila, rauertt Helena 152.33 in Conunuti collocádis ad. quid. re[piciendum. 159.21. cutus rev ratiobabenda— 156.6; 158.2 conuiuales narrationes que pro bentur. 152.20. qua&fHones quales debeanteffe!— 15314. conuinalium.(ermonum:&qué ac vini communitatem effe-— debere 153.27 conuiualium vmbrarum decorum. 320.20 conuiuium quid. 165.21, 319 6. fatrapicum 157-12 conuiudg sagisirum qualem effeoporteat 162.33 conuiuia im quem finem adeunda 233.37. imb experti quid fint 267.30 conutuiorum colloquia. 149.37 in Conuiultis contentiofas Cz per plexas vitilitigationes expel lendas 153.23.[intne. adhi bendetibicine 322.2. mecef faria eg non neceffavia que 179.36 s à Conwiuiis philofopbiam able gantes quid agant 3339 in Couuiuiis quid cauendum li
feratis 5327.30. quali fermo. nt

ne vtendum 334.3. an fua cuique. tribuenda portio, an incommune prebenda: 203. 1. am fit vtendum.(ertu flo reis 208.4. corde e? cerebro cur nom vefcan. tur quidam Coripthá»t ab Herodoto calumnampafiy/ 633.23, 651. 22 corintbiorum mulieres /— 653.4. orinthiis ci» Beotis iniquum ef^ ft Herodotum 625.23 de Corinthsgs: bifloria Timai 263.5 corinthiwm«s 476.19 corona rofea quibus conficrata 210.20 coronarum certamen|| 197.34. €orpus$62.24. nó idem quod anima 418.3. mundi c» generatum Q?'no generatum 100.12. bominis"vt creatio 470.30 corporis con[litutio qualis 274. (2. natureque 96.30.-do-. BA cr nec bona nec mala Podint dicenda 30.1s "eorpora. de calo taclorum qua^ lia 243.8. eur ad centrum [0 ferantur 41.24.35 [ gorporum extremitatibus quan L( dodew vfus v1.26. pene| dratio$69.23 eoruorum. in. Africa folertia 6o. 19 Crantor 112.5 -crantoris Solenfis anima 93.15 €va/fus 76.9 proin 4p
MORALIA PLVTARCHE
crates ofliapertor 185.24 crat de Maefaretba— 486.2, crocodili natura 86.3
crocodili miranda cum trochilo aue contunélio 85.55, 84. crocodilum cum vetula in. Aegy pto dormsuiffe 763g crocodilum facris Ptolemao fins vitepremonfirajfe| 26.20 crocodilos vocem"vocantium aqnofcere, c? dentes prrgádos prabere 76.1 crocus yt iis qui adbiberunt pro fit 211.32 cravfius 63135. 632.1 craft erza ancillam grautudo 487.4.
erus Arcefilas 570.27 Cubus 104.21 cubi numeri primi 10246
cubito nares emungere falfamen.
tariorum. 183.19 eulices 561.12 cume C? Dicearchie quid acci
derit 4824
cupidinis cum Sole.(imilitudo 417.22 cupidines duos conftitui à Gra€(C? Aegyptiis 417.18 cupiditatem glorie e» diuitiarum e qu6 po[fe certis quibuf" dam rationibus reprimi atq; fames et fitis 601.7(386.35 cupiditates vnde gubernentur cupiditatum varietas«z multitudo 600.32 euprfus— 21534.(598.7 Cyclong à Pythagoreis fuperati cypri flos 2u.8 Qreanaicarum de fen(ibus phila

INDEX IN
faphia 5231.26.50 €yr? ad Tigranem re[ponfum 188.8. facetie 18y D D Aete, deir, detymones 205.25 damocrita 332.30 daphneu Arcbidami filius 391.
4
debitum reClà qui det| 600.21
defechbus| existentibus: quare multi era folits fint pul/are 472.25
danomeni Siculo refponfum. ab oraculo datum 489.31
deiocres 632.5
Deiotarus Galatus 22.6
dwp. quare. dicatur prandium. 350.30 c? cur Romanis cena fit dicla 35
deliberare inter vinum qui. foleant 328.21
3335
delirare quid fit delirationem. philofophi quid
appellent delius Ephefius 5342 deli cubi duplicatio /—$9118 delphi Venerem cwr barma nominavint 426.1 delphin. captus vt rete euadat 791 delphinus ut Coeranum in Cytbnwm detulerit. 91.10.ut Stnopex miffos cómodé ad Crrrbam deduxerit, 89.30. qua folertia quoque dormiens moweatur,eo ferpfum mouwues dormiat 83.2.0t bominem eratis amet$0316 delphini humanitas 90.7, 90;
10:d.
309,917, 28 delphicum oraculum.$o00.3.10.| dephici templi donaria: 481.5 delphico in oraculo qua t reprebenfa 5500-13 Democritus 13.32 democriti de ortu verum feféntenlia.$06.37. de uifís opipinio
365.10. fctendi cupiditas 177.
11. opiniones 72.26, 5607.14.
bonor 55033$ demonftratio fiue daxis,, quid
38735 demopbontide vt Oreftemn exceperit 2203.33 demoSibenes 2447-30 demoftbenis Mitylinai diliélerris
186.9 demylus tyrannus
denfatio quid 11835 deucalion 63.30 Dens Stoicorum. 582.23. b hominumamator. 615.18.45 n ma» lorum caua, ut colliqumnt Sto? d$. 56747. qualis intelligens dus$66.G.ut à Platonae nom nati, fed etermus paterzr, opi" fex mundi,&g'c. nomiunetur 33:33. concils e? claadium occa[iones immittat. 31.1.27.8tilifsimis etiam cur vebius uta
tro 449323 dei cogitationes$00.25.c.cogmtio 83.9, 13 Deo non neceffaria 337.29.9.cons
uenientia 407.1. profopria,
406.20.Q4& MY& 90.77.1101
repugnandum 4488.34. Deum hominem ex corporis co
anima expolitis,ordinautis c7
€oronciibe
3522

F |
concimnatis confeciffe. 96.20. oculis mentis Cern?— 403.13. conficiendo. animam. ideam imitatum effe. 113-34-0lim opere, nunc ratione. exiftere 101.23.principium, medium, finem omnium effe rerum. 531. 19. affectionis rerum principium videre 481.18,e[fé quem m animas morietium binc ad manes deducentem fomnum conaliantem| 406.30. barmonia;proportione C7 nu. mero ufam materie atq; natura infinitatem Cz prauitatem exemifJé. 99.5,non corpo ris C? maierie frmpliciter, fed concinnstatis cz pulcbritudini fiuffe opificem. 101.10.adminifivationi familie genios malos non preficere 3535.9 lim interitu wacave| 30.22. natum et interitu obnoxium eff;neminem fere unquam co gitaffe. 36.13.enm ut Antipatrem Torfenfem animal beatum wocaf[fe, c" wards epitheth ornaffe. ibidss. fofquiterHa. fefquioclauis explentem, tefle Platone, leimma reliquiffe 110.10. malorum auntorem nop effé. 32.25. Detotaro Galate à Chryfippo fimilem faclum effe. 32.6. femper geometriam tratlare, qua ratione dixeritPlato 336.5. rerom fempiternarieffe praflantifsimum 99,37
Deorum de numero, ordine, namirapoteflate 416,3. opea«
MORALIA PLVTARCHI.
mnes bomines indigere. 385. 27
deos omnes,Ioue c» mundo exceptis, nutriri 37,11. omnes interitus obnoxios| finxiffe Stoicos 565.616, deoscffe omnium portarum,lerumlaterum qz philofonborum vnanimi cofenfi, 416.3. nom omnibus ad omnia vti, fed. ad Jineula qua artt atque facultati conuentüt. 492.30. neque agrotantibus, reque morientibus bominibus dee, fé 406.29. deleclum babe ve inter bomines, c7 differen tiam 615.20. C fiquentib. €? numen raro c£ paucos bo mines compellare 616.6: mw tari in. affethiones animi fas non effe 40s 1$
diagoras Athens 564.36
diameter Solis ad diameizum terre qua proportione contineatur 122.23
diametrorum yariorum propor tiones 122.24.
diana cur Lochaa, Eilythaa, fiue Lucina fit dicla: 231.32. Elaphebolos 58,31. Diéby na 89.20
diapafon 104.20.32, 105,20. qua proportione conflet 109. 2.30
diapente 104-19.33, 105.20. qua proportione conflet 109. 2.30
diatefarom 10448.34,. 105. 20. qua proportione con[let 109.240, leimmate C7 to

INDEX
, nit duobus conslave| 111.29 dicearchis c? Cume quid acci. derit 482.3 diflamui berba vis 73.22 diclature Romatse cüm Amore collatio 424-13 di£lynna cur ipfa Diana appelletur$920 diclyana marina e? agrestis dea 57.17 diem«lati; notlem byemi refpondere 348.24 dirrefiiones c? antiquitatis explicationes effe lifloricis con. ceffas 626.22 dij qua potifumum re ab bomiz nibus diffsvant. 866.23. ut mala reliquis in exemplum, puniant de Djs quesiro adolefcentibus quando attingenda 6.29. in$litutio ea cur teleton di&la 74, 8.5 diluculum cur Ybycus ww]ou ap pellarit 344-7 dgai]e 431 daga 4. n publico maflur ans que dixerit: 22.57,231 diogenis ii» Antisibenem. iocus 185.26 dibmedes vtram manum vene, Ti fauciavit 3721317 diomedes 492.35 dionyfij nomen 629.35 dionyfius tyrannus 3 dirces fépulcbrum 589.24 diftendi à feipfo facultas 7137 difdiapafon 104-37. 105,20;
114.5 difputatio de fenfibus
519,
16.15.
IN 1
difbutatio contra centem mim.
a otnuha, S PTS T ifbutationibus in intriricatis quomodo veritas indagganda 43-25 403.6
diftrantise Inne;folisterre,c,centré 440,10
ditis prata. 4 471.12
diuerfitas feu diuerfum quaarum. rerum fit. 317.35.6/u50;« quod. nam fit munus— 7 abibidaz
diuerfitatis c» identitatis v in ter retribis que fit ratio y gas
diwerfum e idem M E m anima fuerint cómixta 1 116.5
diuer[um Platoni 94.9
diuerfum eidem. ctm infeferitur quid efficiat 1116.6
diverfum vnde ortum traiabat 116,4.
diverfi€? eiufdem congrcreffits Neg
divinatio yndeconfetla.€ 616.5
diuitás quid iufit. veneratabile 486.35;
diuitias etiam cum tupifsfsimis quibufq; ffo cómunes: 4487.2.
diuitias per fe non facere nimperiofas mulieres 3998.15
in. Docendo plus q TAtt(L0His, quàm in difrtendo.— 790.36
do£hrina ad Rempub. gerenaidams conducit$5
dona fortune€p'torporis citir nec bona nec mala fint dicenda 30.1$:
donaria! qualia dijs dedilicare debeant principes c» Reges 4,86 36:
dormientes non. feriri fulslmine
eut

cur creditum fit 241.4. - Dracou: oculum acuere fit folitis 721344 draco vt quidam Aeolitam faminam amavit 70.7 draconem cur antiqui Baccho
confecrarint 221.15 Dulcia vino admixta quid efficiant 226.20
E
E" incommoda que 21735, 220.25. quomodo fint fananda 220.31 ebrietatem philofopbi quo titulo in[igntant. 333.33: eandem quenam reprimant 226.520 ebrijs quales fint errores paranP d 330.9 ebrios alios frieere, alios calere 219,33 Echeneis pifcis 200.19 echini terrsiris folertia. 68.57, | 69.5 251.4 | echini marini(olertia$114. eclipfis folis e lune 451.7 eclipfibus exiStétibus quare mul. tira pul/arint 472.25 educationis bone praued; effeCus 613.26 effetla fimilia. fimiles babere teaufasefficiemes— Asvag eiu(dem in dierfam congre[Tus n$35 «Eae cur à Gracis cerni dican ^otur 773A eleis Phormio 534.8 elementi c7 prinapij notio 582, P i7 elementa quatuor 477.1. 0fmpO UiMm rerum. effe materiam
| | | : | : | |
MORALIA PLVTARCHiÍ
508.6,$82.34. vt inuicerri mutentur 38.21 elementorum quatuor quis ordo 16.32 elepbas vt amarit 70.1 elephantis erea dominum fuum fides. 66.20./olertia 916 elephátem intelletlu praeditum y 62.30, 63.5, 6.1315 elephantum natura 63.20, 69: 1315.18.22, 73.19, 78.30, 85.34.
elephantiafis 358.17 ellope$r27 elyfius campus 47047 Empedoclea lis 442.25
empedocles. 4.43.7. Venerem yt appellarit: 464.G.yt naturam accufarit 56,8
empedoclis fententia de illuminatione Lune 447.28. de corpore Lun& 435.5.de difcri mine Sols€? Lune. 431.33. res vefle 53j2G
empedoclem e» Pythag. fabulas in. philofopbiam inuexiffé $93.15
Vuerpobv quid vocetur— 407.33 empona 428.37 tuopeu quid 407.33
Enalum Aeolenfem à Delpbino ad Lesbum effe dilatum 90. jo
ens Platonis
$4.9
ens vnum effe 514-3
ens eff Co non effe$15.14.
enis effeanere cz affici— 562; 21
entia omnia Epicuro yt yocenftev
17.3

enibufia(mus Arimanuws(7 bellíico[us 408.7 enthufiafmi qualis motus 492» 15 entbufiafmi amantium deferito 409.6 enibufiafmorum. genus 407. 36 enyalius deus. quis dicatur 405.25 epaminondas 412.28 epaminonde fententia de pas tria liberanda. 587,11, 617. x4. 0084 187.9. re[ponfum. ad Lafonis Tbeffalorum ducis donum 599.24. laus 65.
s. amafü à 412.29 ephorum. Alexandwi vecu/affe conuiélum 2131
epicurus. 3:30) 21.10, C2: /nde.
epicurei legii bofles$36-1. quas caufas ortu afsipnent. S12 27
epicureors vita gualis$31.29. abfurda c» cotraria decreta $02.32,$033
epicurees im. fermone peccave 522.17. reuera effe odiofos 517.32, 318.25. animá mor talem cz deos ociofos fingere $02.32. à fentoribus philofo phs reprebendi, quod vitam. belluinam introducant 502. 36. deficere inperaefligando animá& naturam. 520.22,25.
30 epiglottis adquid. conditasos, 1» 30720
INDEX IN
entium dMfrentia 516.19 entbufta(mus 407.3135
epialottide aues Cáreve. 3019122Eque feroctam yb amimtant equus cur gm certaminibus ss vfu
peur 1919737 4 equi Lycofbade cur dicantutur fe-.—
Yoces 20:01.26 equosfiertrabidos—— 5.54453] equos flnuiales patres fuos ot occide
re$:52.29
Erato 38486.30 eretrien[ium. donarium| 4 487.
24. eretrienfium res gefl&— 63636:25
618.9 erodius 6 61.10 Eubiotus 557.55! eudemus 9:98.58 eudotus 9:94.19 eudorus 106,18. 10707.26 endox tus$3534-9 ta&faa quid 12. euribiades 65650.27
euripides 31.33, 123.11. 4994-8
euripidis di£lum. 74.20,, 223. 10, 428.16.
euterpe 38:86.22
euxinus Pontus cur maximmam. copiam pifcium babeasat 35. 10
euxyntbetus 42121,21
Exemplum carminis cont atlantis ex"wer po&ticis yocalabulis 388.25
exempla inufitatarum c? p» pocts carum. compofitionum.». 3885.10.15;
exemplorum vfus 1212116
exercitationis(rei ob ququá fit exercitatio difirimen. 60601.13
exuculum

| exulum Thebanorum con[irato: 588
Fr" apud quos non[it in v854
fabarum effzclus 365.2
[fabula Acfopi de grue c? vulpe 153.29
fabula Timarchi 610,23
fabulis qualis fides babéda 413.
2i fabele anando vere 610.8 [facere quid Pyrhazoricis 355.19 facies im Luna quid
43227.
433 fagi natura 200.I fames vt fedetur 285.10 famem quideffiaiat 282.5
fara quando meliui fabiga, tur 231.9 1 fafünatores| 169. 35. Thibg 1 270.20 E inn 41.8.35. 44-7-10.15.21 - de Fato doclrina quibus repuE : gnet P | 1 B
4j ( fauoni venti vtilitas 226.2 Febris effeclus 134416
[ feliatatu durmentwm cz decres mentum 216.50 - ferarum velis quare vyerno tempore diffialius indagentur 14.4.30 ferarum iélarum difceiyhé: 202. 35 férinam ne putrefcat,venatoves vt couferuent
230,5 ferri qualitas 341.316 ferelam c» obliuionem cur-veteres vnà cum Baccho dedica rint 149.2
MORALIA PLVTARCHI
férnlam cuv Bacchus ebrijs tradiderit
3o.6 fieulni leni cremari Wnus 298 37 fieului fucci vis 299.5 fulnorum cinerum vfus 299.2, ficus arboris natura 200.35, 276. 25.35:36; 298.20,30, 395.336:
ficium dulcedinis caufa 177.21
fidium apid vetcres divifío c» dfinnig 123.37
finis quid fit.$58.16,$60.5.2g
Flag-llym i facris magn&matris neg
flores. cuius. res gratia conditi 209.25
florwm detratlio cui rei Jimilis 210.5. exbalationes caput veluti arcem ad MEUSE ebrietatem munire 211.24.
flumina cy lacus byeme vaporare 140.15
Femine pudice que conueniat 396.24.
fiminarum 217.2$
fanum conuchédi icmpus 14 o, PES
fetus bominis in"vtero vt alaIur 38,10. part edito yt duretur| ibzd.x. JiptimeSIris quot diebus alfoluatm 103.36 i
fontane aque byeme quales 140.14.
forma virtutis 4221.27
formice natura€ preflautia 6118, 62.10
fórmicarum cauerne yt difbofiBBb
temperament um

i& 621.19: qHale fpeciacue
Ium Cleanthes"viderst. 61. 4 47; fortitudo quid ex Zenona fintentia 5.27 fortuita inclinatio quid fi as. P9.
fortuna e? cafus 481.10.
fortuna. dona. cur viec bona nec mala[int dicenda—.305 fortuna cg fapientie comparatio 334.20 formam. aduerfam vt vir boamus ferat 29.37 fraus vt fiat 22.26 fretorum incrementa cz maris ' eflus vndé 46513 - figere effetlus| 394-35 a5. 12 frammenti incremento que profint 140,30 filgurum eg tonitruum. caufa efficiens 136.13 fulinine an. feriantur dormienfes(644. 538.13
funiculus. pifcatorius eur. leuis 77.16. 4 veteribus vnde con fectus 77,30» 141.22 forforibus que conferant. 35.30 foror 407.25. amatorius 413.
furores Magna matrà(y anie Bacchi 408.3 fororemigenera. 407.35, 408. 4. diuinorum que acerrima 408.13. omnia genera vt
demulceantur 408.15, 20.25 futurorum€ prateritorum nul
la feufío 377-3
INDEX IN
G Alatica facla 4.3238 Galepfus im Eubea. 2.246. 20 galli in manu Aeftulapy pi picBs fymbolum|..a7, Aí48437« gallina prius ne fuerit an oy ouis 199.29.|)... gaudium de alienis malis: 26. 15.10 Gedrofí« regio A6414-19 generatiomsnaturd^ 3353539 genius 473-45 61311317, 6 6165 1l. Socrát—$93.21,»(7 37: 5941.28, 607.2525 genioswm cogitationes 60*09,5« orationes ibid.zo. matuture 609.25, 4616.12.20 gentium bellicofrfsimarum m natura 41212.26 geemetria quid intelle£lus pi profi 37:749 geometria»tilitas$93.26. X encoma. 337:7-10 geometriam Deum. femper tr traCare" 3363615 gepbyrai qui(6353544 Gigantes 442.2.26 gignere quid 3353525 Glauce 70/049 glaucias orator 17178.5 yAvuumikqov; 27171.22 Gnato 31717.29 Gobryaa 18c80.6 ovg 072 4214126 qorgus Cretenfis 4212123 Greci ab Aegypti qu& dididicefint^ 62$29.33
gracerum trophauns 647.745 4 Jadacra

facra ab Herodoto fubuerfa 6310,20 V grecs auitum quid^^ 457.12 gratia 555.51. quid fuerit ap- pellata antiquis 395.4 fratià cuj debeatur— 597.26
!
gratitudo: ciconie in hofpites:
34 graues natura 2048.5 gruum volatus 81,17. folertia
] 60.33 |! Gubernatorum nauium figna de tempeftatibus 596.6 H
FAbitus quid. 40.3,$80.18 | Ho» m€? bericius ter teflris 68.27 | hami car rotundi 7738 | barmodius 178.3
| barmenia nde componatur | 118.21. occulta.€? aperta | 119,13. qui numerus Pytba| gorias diclus 102.33, 103.34. | Hecatompbonia
135i LO bedese matwra— 2133. 10,1 I 214.316.298^"!; | bederá cur veteres Baccho con| fecrarimt 224g [o hedera cur bacchantes fuerint | coronat 210.36 » begemon$4. - beracleon Megarenfis—$7.21
heraclitus$5.8, 402,8,479.20 beracleti diclum 492.2 de Heracleti barmonia occulta
€? euidente
i 119.13 | beraclides pugil 170.30 beraclitus 9537
beracliti dit. 471.30, 510.9
*
MORALIA PEVTARCHL
beraclitus fluuius
13432 hercules /— 405.34. Aeg»ypitus 630.7. vt foporem| duxerit $1.6. mulieriofor 490,34. herculis amores infiniti 412.34
bermodori fabula 614.11
herodoties Atbenienfés cuv lau det 641.38. Corinthios vt vi tuperet. 633.36. Grecis yt detrabat 630.12, 647.35. Soloni qué tribuat. 630.34. Pittaci yt mentionem faciat 630.37. Lacedemonios quomodo profündat 633.11. quomodo mlt imponat Gig ws. refutatur grauiter €? vehementer 638. 639. féptem fapientes vt infamet 630.29. diis vt tnaledicat 630.j1
herodoti figmentotum,malieni. tatisumbndaciorü viua exer pla 628.22, 629,10.12.18. 19.6 feq.dolofam effe dicio nem 640.10.de Paclya men dacía 632, 21. malignitas vndeper(piciatur 63$.3).maà lignitatis comparatio. óas. 3» mendacia 625.16, 638: 639. 65r.f
berodoto quando n9 credendis 6473. fanor erga barbaroséxprobata—^ 6219.12.29
leroicum. carmen vbi primiim auditum 488.29
befredus 404.19, 44377
heftodi cadauer. 90.27. cani 65.4.
Hieronis columna in templo Del phico 489,23
BBb 4

breronymus$3.30 dpspidu cur. labruftam nominavit Flomeruás 406.3 bippo atbews 564.36 bippoclidis iocus 646.10 bippote oppidum. 132-12.
birendinis(m sido confiaendo folertta 59.31 lbirudinem domo non. effe reapiendam. 351.30.. natura odiffe bomines. 353.16. ingratam effe bofbitibus ibid, 19 biundine: fuos yt pullos éxcerneredoceant$32 hiftoria ceforum Thebis tyrannorum| GY7.25. Y/que. 625 biflovia conuiue arrogantioris cutu/dam 155.1 biflorie diligenti Cg ofcitantis differentia 584.30 biflorica narratio qualis effe de beat 627.31 biflorici offidum|... 626.30.31 bifloricorum varie malignitatis note /|626.6.25.31.. 627* 15.20.31, 628,610.15. obli qua c» tela conuicta quanta fint 628.6 bifloricis quid non. liceat. 6a. 25.36. Homerus 144.20,17$.14.€7'c. bomerice cene 204.22 bomicidia vt Atbenis paulatim irrepférint. 47,14. pro facri ficis 629,12.22 bomicidierum c? omnis bumanitatis origo 47.10
bominis natura, 96.20, 470. 22.23.29, 5320.17. fequent.
INDEX
IN
bominis varia nomina 4861610, effe errare. 533.10. ortumm ab imivfticia. effe 5656-10
bominem non naf quandodo fatius fit 4006.27
homines qui yocentut facrirà co diuini 609.22. qu& à U bratis didicerint 7272.26
bominum ratio:$00.35. iviudicia quibus corrüpantur 4 479n. varie forma(7 natature 46248... y
boneftum folum effe bonum m 14.
19
bonefli dignitas|$12
hordeum quare gaudest tetenus Jolo 140.36. cur tn pululuere ferendum| 141.20... trirritico imbecillius
34141 2 boflis quis fugiendus 6000,26 humoris natura. 2866.33 bydrophoba 38:98:24
hyeme que aque tepididiores 140.14.
byperbolus 6266.18 bypotbymides 21212, 6 byrcanus canis 6656.13 I
I moneta 9:91.9
Ibi 75 iu13$ ibyeus 3444.7 ibyai diclum 3899.33 Icbneumon. 59,27, 8;84.1 Idantbyrfus Scytha 212135
idealatonis. 1313-31.3334». 5:514» Idem Platonis. 94.9. nde 0^ oriatur i164. quid efficiat in Diuerfo 11616.7 idédem

ddem£7. diuerfum quomodo in. anima fuerint commixta 16.5
| idem€ diuerfum: 94,6, 95.7, motus alterum, alterum quie tis effe caufam ibid.
| idem effe fpeciem few ideam eoTÉ, qua[mper eiufmodi funt
7.14. 55 calefli motu pretalere 116.12 identitatis c» diuerfitati in ter reni que fitratio recur polyematon Teiuis cr magkfitiant 281.8 | 19245(9 abris mutatio— 38.36. alimentum 2197.29. natura 36.22. C7"fequent. 7014 nativa, 38.3 Imber cum tonitru decidens cur feminibus vtilis immobile quid 584.7 ! amperatorta theatra 53 ane eg infinitas quid.$12.28 inanimata cur rel ratione preditis opponátur 48.25.28 inclinatio fortuita quidfit| as, 17 5 incommoda à temulentta illata quomodo famanda. 220.3i incontinentes qux dicantur. ys. Q3» ona merementum Stoicorum|$78. ? 3» 579 indica radix 462.117 indicorum. canum qgenerofitas 67.10; indifferentia. Stoicis que. fint 19.18 Tndifferentibus spfa mala pra"i 39,15
116.13 27533
136.11
MORALIA PLVTARCHI.
indiuiduorum natura$74.25 inedia laborantes yt réfictantur 190-10 felicitatis natura 19.9 infeliciter qo» vitiose viuere 9. n infinitas quid. 441.9, 512.28, sz: infiniti natura| 40.28, 441. 6,$78.12 ingrat:tüdo birundinis 35.16 Initationks fiai 339.33 interi alter tata 18.5 intufficia animi quid C quals 17.3135. v6.6 ab Intuflicia orta$6.10 imiwflus fibi ipfi wniurtam vt fa etat 12.15 inoculatto quid 198.2$ Tioceletionem que arbores ad» mitent
195.35
infatie proprium 404.33 fipienter cum ratione viuere quid fit 19.30 infir menti virtus 491.21
intellefluum c? noiiciarum diJfivimen$0.22 intelleclus conceptivis 608.26
1telliventia quid fit^ 316.20 intelliotbile 515.12 interuallum quid fit/— 138.35.
in cantu quid dicatur. 108, 26 intidia 273. quid ex Chryfip pi fententia 26.19 inuidia c Vrixazgukanias cognatto 6531.13 inwidivtcomparati— 26.22 inutile viuere cui fit 14.35
Joc Theophrafti in Philipp BBb i4

INDEX iN
Cafandri filius 185,18. men feaffecle m Philippum 184. ac. Ampbie Tarfenfis 188. 24. parafiti'in Lyfimacbum 186.12. amic? Antigoni non. impetrantis talentum; quod petiwerat. 187. m Aefchyli Caberos 185.36
fads cz ludis yt exercédi 317. 16
1olaus amafius Herculis 412.35
tones pudere(ut nominis. 632^
9 :ouis Corinthus 559.26 tois epitheta$48.32.— fintenttam idem cum fato effe 44-7. nomine quid intelligatur 4658. transforma|"o ip varias firuras 4428. ouem bomini virtute non. praflare 566.25
$puem cy aunere qo pefundare
genus bumanum| 3235.&ternum e[fe 16.30 Yratorum geslus vepre[entantes cur cum. voluptate audiamies 257.25 ire vefiflere opus effe arduum 402.8 frb 432.31. eitts defcriptio 420. 1L vridis cum. Amore collatio 420 aii Vagoras 6355 z/meni& iocus 185.5 ifmeuodora 391.10, 400.30 sf/ocrates rhetor 150.22 iudei cur abflineant fuilla carne 250.27 tudicium de rebus quare deprae
satum. 479.1t T52liu5 418.30 iupter 44348. bofpitalis 41. 17. genitalis ibid. forenfis 609.36. Cte[iuts,Epicarpuus Charidota cur. cognommaus 30.8 155 raptio 628.22 fuflitta.$3122, quid, fit 5.28 in[licie c» fodetatis bumana principtum 7.35, 51.25, 54jb 60131
K I Atortboma Stoicorum 11. Kigoc 77.26 Kerasbolos quid fit 304-33 Kavwrey quid 344-7 Kofmetoves 155.28 Kreodate 205.27
L
Aborum prateritorwm memoria 182.1 labrax vt vnco fe liberet. 77.5. »vt effugiat 79.9 labrufram Homerus cur iusgtda vocarit 406.3 lac vt coaguletur 299.3
Lacedemanj quot ex locis ty-:
rannos expulerint|(633.11 6358. propter fcelera terre
motu puniti 133.21. propter.—
fiupratas Scedafi filias puniuj 628.37 lacedemoniorum aduerfus Voly cratem tyrannum expeditio
632.34. 63341. 694.25.€*|
wanimitas lachefis 2021 "E lacryma
1384.2

MORALIA PLVTARCHL
lacryma apri et? ceri 3437 laconis t6cus 185.29 lais 423.36 lane pexa diffolutia SATA laricem que loica maximà producant 213.30 latio feupbora.quid^ 387.20 laudatio inuituz- 526.33 laurus 215.34. leges qui tollumt, yitams tollere 15163 leimma quid lemnium facimus leo Byxantius leonis folertia.
49134 186.33
59.21
leonem Soli cu dedicarint Ae.
gyptu 251.28
leonum natutià| 69.30, 73.11 $ys í leonidas Tyrt«eus leonidi: vifutm, lepus marinas leporum folertia
644-23 64335 $9.17 68.310 252 137.25 211G
leporum natwra. lepre caufa lewco Ponticus leucomantis 411.21 ! leuclrica calamitas 131 leuia€» tgnea inftintlu nature quà ferantur 44334 ligna. plenilumio cefa cur fabri * abiciant 231.2 linea àcentro ad faperficiem ter r£ quanta 44018.— recla quid matbematic| 49913 literas primum. quis inuenerit 371.28 lixiwumn 134.13. optimis 299.2, locus cen[ulavis 161.20 loca. io commis bonefiifiima
103317
161.24 lucerne nunquam extintle apud Romanos ratio. 308.27 lucerme melius."vt. ardeant 1765-. lucina. 496.26 lucta quid 198.317 lucle origo 195.3 ludi e? soci vt obeundi. 32736 Luna quomodo dicla ab antiQUA 434.13; 462-12, 463!y 474.31."am Pmbabitetur 46110, 46348. quid 434-14p 454.13. CHF Hom poit decidere celo. 436.35. ubwfit: 459.23. bum cele rius fablime autem tardius mouetur 453.29. licet nom inbabitetur ab. bominibus, tamen ob id non effe frustra fatlam. 462,30. 1» quantum ob/curet Solem 452, 6. infa degentibus quomodo immineat 461,20, quanta. lit 436.15. nullam forme differentiam babet, bebetibus oculis 431.36. qualead nos lumen mittat| 491. 35. ware Glauwcope elletur Él irl kii mixta 475.3. virum in fe aerem contineat— 434.28 lune atque Solis bominum diffe Yítia 431.3. mutwus armor A473):22. alimentum. 466.5. Jubflantia. 471.32, 472.31. caniérna maxima qui vocetur 472.31. color in defectus feo 454-34, A$5.Y1. cum ferra comparatio— 43624
BBb id

Lune defechia quando longior, quando brewior 453.25. deficentis colores var 455.30. ecclpfés. eur. frequeiitores; quàmsolu 4s$210.. diame
i medis diflantiis 4$7.
:"em quein. ipft» ovbe apparere videturnon effe
4 onem| 431.27.
facem n8 effe Bnaginem OCán! 432,27, 433. globum
ex me eg acre noi ejje compatum. 455.26. ieuisnum fit carbonius 434.20. illu minatio vade 446.33.£m terram. eg! bemines effechus € aurgwe A67. Inequa litates e! afberitates: 449. 7. interpofttío anter. Solem
«€? terram quibus cum rebus
ref
imiluudisem babeat: 445. as lwmen cur neque calidi fit;neque fplendidum. 447. 3o. altitudo quta fit 440. 35. WOtHS 437.5. motus C7 conuerfiones. 465.25. omne digwitatem detrabi, adempac natwra.€ proprietate terr& 446.28. pártes que primo lumine deflitmantur 4.38.16.20, partium nomsWA 473.1. quantitas 4723 15. quantitatem quoties com Uneatur in terre quantitate 451.35 an lunam eg accipere, e? dare, ez componere, cz diuidere 474. 30. adnuerfam. a Sole naturám babere 465.20.«um Venere. babere. fumilitudiINDEX IN
nem 418,8. effeterream c celeftem terram. 4555.20, effe item triam— 461.24. lunam incolentes 46.21. 24tam effe. 36.29. plurimum 1T if Yitam bominum babere. 469.25. facram guam Am terram elJe 4s7,s.. profenditatibus cz rupiuris effe apertam 437.22, 472.32.
tudi30. terreuam effe 455.25, viginti fzptem diebus curfum. f?um abfoluere 104.26 lunar orbs facies vnde| 446, 14 lupi fpiritus-. 202.22 lupos cibi abflinentia fé curare 73
lujcinie folertia. Zt. luifctnias non alendas 23.1t Lycofbade equi 20126 Dynceivifus. 579-24.
lynces lyncurium occultare. 53.1 lyra veltibiecantus— 327.14. lyfander Kreedeta. Agefilar 1m ' Afía a05.29. interfétlus 498.1 lyfandra Simoni filia 3915 lyfanorida 586.4 lyfidis geniua 598.21
: M Agiflrum conuius qualem M oporteate[fe— 162.33 magiftri. bibendi. epiftlatbmi 149.15.19 Magnamatrp furores— 408.3 " magnteta

tagnetarum. donis Delpbicum 487,24; Iacneti allio inunéli impoten| Ha 200.35 malacia 141.29 malea$9.29
malum cur àyxeénogmou. e viseenouy ditlum. 274.33 malum qz bonum. cur exiftat
]
la. indiffrentsbus. preflare 19.1$
malorum punicorum f/apor 136,
dap
550-14. quid fit 39315 pma licaufa 97.25 malorum caufa 98.3 malis vueniladdipoffe| sv.5 ma'ac bina finfilia| 23016
«Marathon pagus 178.2 maratboma pugna 6316,37, 637.1
mare. 466.15. pingue 175,36. |* Saturnium 467.11.|ur no den(etur. 1538.14.23. cvr bye me minus amarum. 138,25. oleo con[perfam quomodo pel lucidum fiat 139.30 mare ezterra in vyniucrfitate »o quid 44513 maréne an. terra obfonio prabendo preflet 24.6.20 mau«[ltus c7 fretorum incre. menta ynde. 46545. fylue| firia€? plante 13417 amare fuppeditare falem 249.3 uo Mari lawdntiwm corpora b. n4G6
marine aque quomodo falfugo auferatur 137.1.4..7,9. calor ynde probetur 1389.22
!
i illii
MORALIA PLVTARCHI.
marina venationet adolefcenti bus probibite$817 marinorum animalium natuTa Cur mimus cognita 78.2y mars qualis deus 405.18. qu£ bus conuiuns excipiatur ab . Homero 495.3 marfras 327.17 majculum fexum fxmtnino antecellere 397-15 mafiulorum concubitus vitupe ratio 395.11 mafiulorum cum mafculis amor quid fit 42531$ matería quid 192.13 materia prima 118.15. corporata quarecii individua n0 mifceatur 112.37, 113.3. m ter c? nutrix dicla 98.531.& deo non ociofa con[lituta 99.1. mundi ante natum mendum qualis faerit. 96. 15» materiam qualitatis expertem. effe 583.28. eorum que na feuntur. veluti. matrem effe 192.322. comparatam quid foleat Plato vocitare— 115.2. matbemate non opus effe Deo, taam inflrumento quod à rebus natis ad eternas eius traducat. intelle£lum. 357. 29 mathematica vbi. collocanda 11.21 dd matrimonium cufus rei. gratia
contrabendum.
425,355
416.5 matrimoni encomion c7 defini Ho 39235
BBb»

INDEX
matrimony definitio| 396.0 de Matrimomo inaqualium atate 400.2 Medes templum 653,10 medicamentis admiffam venznum, 541.33 enedicis que licita— 437.2730 medicum bellum 22.4 medietates que 105.31 vt inuenienda fint 106.19 fnegari 43-14 megarenfium donaria. Delphica 487.26 i iiie qu&Yttones 9,35, 10,1 nel tn vinib vt vertatur 221.12 melancholie morbus—$4.20 melanipidis di£lum. de. amore 40730 melantbius meleager melita
193.23,187.2 412.28 128.32,$33:3 $93.11
mellis imt, cur optimum 307.7
melpomene—- 386:37 memoria quid$ovy cum U- tellientia contun&la ib. 20 wnemoria praeteritorum. laborum 182.1 memorie apud veteres v[ue 497.25(1o igi id Agrigenttnus A10. smenandri laus 325.18, 28 menedemus| 10.6,21.3* wnenelaws—— 619.15 menfa. nde ez. cur fic dicla (35148 menfis proftaterius 215.36 mens Giy.8 Socraté 607.37 menti imperium. 4753. pr«flantia 47945
IN
mentem. videre e audire, tuv diclum 491 ordmis prinapiwm effe 98.57. dart e? recipi à Sole 474.50 àSole creatam 470.30. nóm effe partem amime 470.24 mercurius 40$. alius coleftss, alius terreftru 4709.36 mercurium. primum. inueniffe literas 371.28 meretricum bonores 485.35 mert multum bibenttum natu ya 220.21 sietus effeClus 31136 Milesij 6323y miltiades 178.14,326.16 minerua 40y.11 apud Homerum vt introducla.$93.20; 492.3](5 mifericordia unde nafcatur 16 miferi nofire vite 35 mithridates cur Bacchus appellatus| 179.18 mithridatis in bibendi c7 edem di certamine viCloria y70.1 infantui adbuc cuna fulmine incenfe 170.10 mitylenzorum contra Athenien.| fes de Sigeo bellum| 631.1 mixtto Stoicorum 579 nuxtionem qu. admittant,natira 446.16 Mnefareta 486.g mnefiphilus 650.20 Mera 205.21 qui Morbus corporis facer dica-*| tur 40245 gioms abfq; caue fà an pofiit 359316 smorbi regi caufa 27131 morbi noui propter cibos an exfistant

fiant 358.15 mors quid 3744 mortem malis e fatus vtiliorem effe vita 15.18 male c
infate vita preSlare 15,28 qz wutam inter indifferétia
refrri 19. 35 fibi confatftere
quis debeat 544-23 mortui qui vocati ab Athenien fibus 497.34
motos fubinde citius inebriari quàm qwieftentes— 164.27 motus 162.30, Platonis 94.9 motibus particalavibus multa occurrere impediméta 44.28
Mugil vt vinat 58.10 mupl wt bamum tradet mulciber claudus 434-25 inulorum natura 51.28 mulli préstantia 89.15 muliebris— corporis temperies
216.20, 119.10
mulieris: impudice ad. honeflam. antütbefis 4.36.29 pudice quid fit 396.14 ngenus continentia. atq; pudsctia 41417 mulieres cur minimé. inebrientur 216.7 mulierum luculenta. defenfio atq; encomion 416-15 mulieribus non multum effe ci Marteret 41.7 inter Mundiciem c» faperuaca' neum cultum. quid interfit
1 292.20
mundus vnde vitium fuum con traxerit 101.31
quumdi ereraitatis can[a. 234
MORALIA PLVTARCHL
34. conferwatio cur fortis ta 42.34 conflagratio s6$. j5 569. 16. corpus qua con temperatone. conflatum fit 11.26 q» vnuerji cemfrm 4415 matertes,ante natum mun aaniqualis 96. ry partesvt moueri fint nat£ 4130 OTIO 94.12, 19 portes inamimate vt. animalam naturam C afa Kant(2 amittant. 39.2[emen 568.27 mundo couflayrato qmd veliquumfuturim—^ 550.34.
mundum effe animal. 44.4.35 effe diuinam naturam proge miam 101.37 perfeclum effe 4117 Q? quálibet erus partem ex quib. conflet. 94-17 nó mori 37.15, 17 no nutriTi 37.1 nutriri ex fétpfo 22 primo omnis exfitiffe. 192. 3j à Deofatlum 96.5, 10 conflagratum renafaturum 568.3€ tnceprffe 94.12 J immobilé 472.2 im medio fitis cv femprternii effe 4x. 4. fortuito medium occipafse lo
ci 43.2 ortum Q2? natum yliq; c» fomper 101,34. nec à deorum nec hominum quo quam fatlumeffe 95.37 mundos infinitos effe—$291 mures vt nos admoneant 23.19 muri araneo cur. Aegypttj cito nos bonores tribuant 251.22
mufa illiusque loc Lune atq; terre interieclu obferuat,tng5 ioter hoia efficacia 385. 10

INDEX
mU/e 40$. oho cui loco prefiiende: 385.34. quibus rebus prefecle 386.15. que olo[bhararum veuoluzonibus prepofita funt, quid«fficant 385.10
mu[arum numerus 380,30
mu[is Sirenum vocabulum quis mpofuerit 385.3
mufas quot prifai finxerint 114.. 18
mu[ica principia 169,7 à Mufice deprauate voluptati bust cavendum| 1a. mufrce pars deprauata. 389,1 mu[icam ad lu£lus ez maflicias transferendam 323.10 muficas voluptates Baccho admifcendas 123.35 mufrcos fenefcentes fides accuratius intendere 172.11
multele pifcis natura c» folerHa 86.10 multum cur minime incbriet 225.30 myrice flamma ad quid vtilis 231.10. myrinsorum dona Apollini mif fa 487.21 myrmecidis c» Callicratis fubti lifsimaopufila|—$79.27
. N
Arciffus vnde diclus 211,5 NA ConWMAQeS Go ptime, 152.20 nafci quid fuerit v8.7, nibil. ex tis qua funt 507.7 natura vnica ez[implex caufa rerum caleftiis 385.32. pro
IN
orth pofita sot. 34. Curae— mmal fentiendi faultate.' infivaxerit 4910. quidba,| beat ex Socratis cy Parmens dis fententia. 513.6. Stoiciá adiaphora$3912, 540.4. nature finile qud 4so, 3 contemplatio effe finis tlbiloJophia 16.33 natwram nibil facere feuffr 209.24. mon nifi finis aliCuius caufa facere 49.7,"vt
.eam Empedocles c» Heracli Ius accu[armt$6.8. necef' Jitatem c» bellum effe. ibid. loco non. mutari 441.36.
^ eandem c7 nunquá natam. € ortam effe 99.15
pAturalis cumfque rei motus,
Jitus atque ordo quomado et qualis itelligendus| 444. 15
naturalis doClrina 7.29 naues fluuiales byeme maiora,
, ferreonera 138.12. cuv bye me tn. fluminibus tardius imcedant,mn mari non item 184
natibus quib. fal vehitur que accidant 136.9
nawiantes cur ante diem aquam 6 Nilo bauriant, 348. 6
nauizatro prope terram iucundifsima 165,50 naufeam quid moueat 139.18. 20: nau[icaa 17544. necfitaó 97,6, 319-7. 3841$ Neptunus

MORALIA PLVTARCHI
Neptuni: Phyrabniws cur diz [ow 33736 meptunt vicl; fabala 375.24. neptano C9* Cereri cur idem fa
n:mconíocratum 249.7.
| /! Minerua templum. com 37546
ne lotto 501.29 Nuante kwubydamiF.$737 Wu i 616.7
micolaos cur i5405as palmeygla des appellent 344-28 mbil à quoquam tangi 574, 17. quidfit$65.28. vnde fiat
$07.6 nili annue elumieà termimu4 premonftratus 86,33 niobe 41.6 M5 vfus 348.18 Nomades$5.2 non effe c? non ens effe differre 515,14.) notionum. fübietlum. e» vfus $0.2t noticiarum orico 536.25
(mox yt antiquis Euphrone füe| rit appellata 329.20. hbyemi re[bondere creditur: 348. 24. cur fonos facilius reddat quàm dies 340.10. cur coi |o qub Eributa 214.2 LmoClem terre effeymbram 451. 10 | Nucem. cur caryam dixerint ve l teres 211,3 Ltüumerius qui. perfeClus dicatur. [o 304,5 quadratus fimul g» || triangulus qui|o bid. twmerordm proportio 102,103.
| 104 |
nunt quid fit 576.9 in Nup!/s cor plurimi ad(«5 "Tücentur 245; nutrimentum cur deehp Graci
cant 282.22
[9]
Or malori bona 145.
28 obliuionem c? ferulá vnà cios Baccho ctr dedicarint»e:cres 149.23 obliuione non conterenda qua
149.32 Oceani. eflus vnde 46513 oculi pupilla yt à Gracis vocetur 469.37 oculorum c» auri«m obleGlatio vudeprofiafiatur| 386.34. Oenantbe 298.32 Officium perfetlum quod ins
Oegia mfula 467.7 Oles /apor qualis 136.28 oleaetnt lisni vires 231.12 oleum d eiu dixerit Ho merus 196.30."vt eruginé oppleat 47742
olei fummum cur optimum 307.7. potentia eg mpotem. ta 199,5.6. 297.29, 308. 17.
ololygo$7.12
Opinabile 5$13.8,52
opinio quid fit 16.21. obnoxia fal[itati«7 errori 527.7
opuntg—— 48747
Oracelum Tropbong| 610.17. deSociate 609.41. pifiat ribus datum. 139.4. de in/nla ante Theram€? Tbera

SENDEX IN
fiam à mare editá, cz de bel. lo Romanorum cum Pbilippo Rd 483.7 de claudicaz
, tioneAgdilas|... 4833 eraculi Delphici carmina 479. 37, 480.1* oraculo Delphico fides cur derogetur 498:5 obtemperare o. difumbeneffe| svza a5 . eracula c? fomnta quibus contingant 593.2. que fint. credenda 482.35 quare. pofterioribus temporibus perjpieue ep fimplici fermone prolata. fint 498.32... que obfera e. ambigua, quad; perfpicua fuerint. 496,510;
15 à quibus. carmine. fint .exprofeffo conf£ripta. 490. 22, antiqua cur. verfibus dici€ obfturé proferri neceffe
» fuerit 496.33 497.1 érdculorum enumeratio, que foluta| oratione edita.[int 489 obfuritatis cz ambiz quitatis caufa 4.97.7 deeo, rum fide difputatio 491,367
oralio quid fit 118, 20. moneta .&ollata 49432
oratiónis c biflorie maligne indicia 626.5, 15,672.15)15;
|. 20,35628,6,10,1$ 1
Ad Orationem que defnt| 75. orationes c? fermonum genera quomodo c? qua. occafione. mutata«X95
grattoues inuerfe cui fimiles 479-3 i erdo tm conus
. 45537
^erdine Deum|, mundum conordo terum qu(latuendul A4RO o, ordinem qué obfewarint 358.
T0
Jüituife 1554t oreftes 203.33 orgorerum n8.7 épin bominis quid fit^ xs| ortus vocabulo quid intelligen-. dum 100.30-| ortui quas caufas deflinent Eps curer$12-2 ortus bominis ynde$630 Or Hs um-mg.$ Otbryades. 631.22: 3 otides$4.52| otus.: 523 Own à lupo morfecaro c» lana qualis 2023$
oum cur confecrari folitum. ir— orgijs Bacchicis 192.26 in E ieu coire e. nafcà 194.19. Tyndarewm, 19313
"eno ne prius gallina fuerit 19 029"i
F,
p^€ cauernis faxortm vt eliciantur$046
paleftra vnde deriuetur| 195.
20 pale vnde deriuetur/— 19529 palme.[apor 136.30. natura 484.2 lignum. 347.35 mane glandes 344-28 palmam GCCLX- vtilitatuma genera prábere 3477.2. cuf antiqui. dilexerint. 345-14 femper fuis folijs. otuatans
qi

fe 346.5, 11 maxime lengsnam exiflere 345.36 0mnibwa certaminibus. effe
comm»nenm. 344-37 pambeotia 132.6 |pammenes Thebanus— 160.21
T&vaygep vnde ditum| 79.6
pancatium qmi 195.25 pandarus 492.34. páns vires 194.26 etymon 35118 panibera 77.41629.9 p^»tcapeum 2134 papaueris fpiritws 212.21 paradoxa quid 538.34 Stotcorum$38.34» 539.22
arafiti iocus 184.26,186. 12 parcs necefsitatis lig 384.12.
p^rc& quot(qua 612.13
porcorem difinCla— officia 474-33 4
parmendes 404.15» 443. 7
parmemidis a&la. 53.25 philofophia$12:32,013.4. fententia vniwerfum vnum effe. si, 1551.18 doChrima$4,18 gatmenonss fius 259.10 porticipati ád participans qua
nam fit ratio$15.10 paliadas 186.3 poa 632.21 potrocius 196.29 paulus hemyliss 155.20 puo cw creatus 257,22 auones non alendos 23.11
p^"pertas Epammonde 600.2 pau/anq epreramma 637 paufoni piclori quid vfauenerit (0 47933
Flataita pugna 654.11, 655.
1
MORALIA PLYVTARCHL
656.10 peccatum wid j 1.y peimiam dans c Accipiens An »terq; peccet 600.17 peo quam. aquam libentius bibat 135318 pecori quare fal obijei foleat pelamydes 18242(135.324 pelles animalium iugulatoruns € morboforam quales: 203. 10 peloponnefiacum bellm| 32.4, peloponmefus— 89.29. penna conflantie 4.71.21 perdices vt aftu aucupem à pullis abducant 68.2 perdicum mares 52.31 peregrimati quomodo laborum füori laudéreportent 8.7 perfeclus numerus qui/ 104.3 perfétlum officium quod. 11.5 periander Corinthiorum tyram nus 633.29 pericles 163.19 peripateticorum. brutis. rationem dencgantium argumers tum 543338 à Platone difséfto$14.10,15.20 perfe vtrum à Gracis violatioonem mafiulorum. dediceg
nnt 629.30 perfarum regum mos /— 310.31 perfarum mores 150,16
perfnafiones maioris pie ad poWeros qropagote am non[la tim. deferende 488.37
perturbatioes animi quid$0.25 pois que ammalia primum insadat
efl noua Atbenis
238.23 162.4

INDEX
Phabida Spartanm
586.2 bedinus
gh«edra Euripidea
ph«io
phos
pherecydes
phdo
phis
philippus Macedo 627.33::
philippi vegis curtofitas cuftirata 188.30. apephibegma 625.32
phihftus biftoricus—| 616.20
philo 337.10
plilomele eur. deteriuá canant 713
plilopemenes 629.5
philofophandum ne fi inter po cil 149.6
philfopbavi qui pofsint. 152.8
dhilofophia Academicori$30.
$7.20 46.23 390.35 410.5 462 16 128.5 7645 3163
7
philofopbiam liberam effe debé re d faperftitione e fatu 50244. primb carmine fua
dogmata fhavffe| 48955. véram nobis vitam largiri 502.23. à fuperfhitione cz va nitate repurgatam efe à Se«€rdte$93.14, 596.26. 4 nullo ioco, ludo, aut oblectatione abeffe 150.3y.. tanquam matrem familiás non debere loqui inter pocula 150.15.€ COmutulis eitcientes peius facere, quàm qui lum 1nde tollunt 35:9 philofopbicam maga quàm rbe
IN toricam oratzonem conii| quadrare 150.30 philofophias^ difputationibus quatenus vtendum in. vino 150.10 philofophi ita quali effe de: beat: 3.12 philofophorum dg 416.5. fales 152.15. verorum cwn Ep:cu. ro comprato$322. non[it 437.27 quorum dam dmerfa opianones de fus
bitis animi ajzélibus 317.
quid
27 philofopbos que non deteant 55.
25 piilofiratu Euboenfis—$7.31 phinz filia 90.38 phocarum natura 86.7 phocenfium facla 648 phoadis oraculum—490.33 jhocion$342 jhocis 13128 phrymom Atbenienfium| dox 631.2 phos phyfica Stoicorum phyfices encomium. 386 24. Price cantus 7142 pia e pinus. cur non admittant inoculationem| 198.20 pindarice cone 204..3k pindares 90.3. 335.b. 395* $ 47921| pinus cur inoculationem no ads] mittat 198.20 pinum qualoca maximé profe-. rant 213.307] é Pinu corona cur vicloribus da ta ftbmico cerramine 261.17 pifcatio
86,6 562.

piftatio cur turps. S8. cur varia inlirumenta ez artes requirat 77.8 p pifratione avtifidum— 77.10 picationem nulla re nobilem
effe$8.27 pifcatoris cuiufdam. artificum 80.11
piéatorius calamus cur non[it eraffia 77.10. funicnlus cur leus ibid.y6 | pifee natura. 7744 pifées marini wt ey cur partu inflante. paludes. flumosq; "vicinos petant. 85.5 cur fem. per aduerfum vndas cz flu€lus natare foleant$1.20 pifcium fitus 12:24. asüutie 79-30» Cc. appellatro quibus tribuatur 74.24(p pifcationis vituperium 58. 10 pifces vaticinari/ 76.2$ cur auerfati— fint Pythagoric: 354.10 cur in flumina. cg maria decli 7441 perJpicaees. effe"vnde constet 76.3577.$ tram fetus babere 88.4. mutua auxilia ferre 283521 pifistrati, apophtbesma| yy. 35
| pitbesia 225.333166.16 [ pittacium. 631.8 | piitacus 631.2 | Planetarmm ordo. 439.22. in| tenalla 12329 | planinumeri 102. 53
| plantas animalia effe terreEN 13432
|
MORATIA PLVTARCHI
plateenjfes 6j6.25 plato 94-1512,36,95.13,67.6, 98.35, 99. 21, 29; 1CO.1, 12, H1. 33: 17. 7, 121. 37,133 31, 36154:6 3$520.2 platonr fiugalitas 280 gnome 15230 benefatla 5 345534- 6. apophibeema de inita 625.19 dialogi cens ach 324.2 de en» te, eodem, diuerfo, motu c» flatu fintentía 94.9 d;lorum de ánime ortu e interitu. conciltatio 99.12 de multitadime"virtutum fententia$.32. de£lrina de entibus 517.1,514. 17 blatonica Tetrachs— og24 plemlunio| melius quid fiat 232.9 pluto 41j.1E plinie. cur profint fégeti ánte meJfem. 140.30 cur feno hoz ceant 140.28 pluutas inter figura deciden. tes incrementis effe idoneas 141.28"vernas nece[Jaryas effe ieminibus pó2z de Penis diuinitus irrogan dis 16.2 pocféos inclinattones 493.375 494.1 folertia— 416. 25 cum piChura. collatio 389.
9 poeft d quibus famia fit cóna traéla 496.28
poelin effe loquentem faliationem 389.£
poete quaré nowandis vocabua CCcc

ls cp tranflationibus indut388.2 fociarom v.terum. catalogus quivyni tant»m Merculem agnonerunt 630.24 utfzt cjfe vigilanti omnta 408.29 poetas deplorare. Soli.««lipfes 451.14. poetica qua occafione ab oraculis verecla 496.30 pottice quid cum faltatu ne comonebabeat|.387,8,398.5
ferint
foeiica concertatto 259.25 poljbs apophthegma /— 25314.
olyoms;$325 [ysathaa Mufa 386.20 polymnia 386.19 f9bpodss caput 365.2
pobipus pyfas vt colorem mutet 90117 vtfe mutet 80.32. à congro fg murena"vt tracle ter 8x0 feipfam. depafcens vt dejdeat 58.12. excurrens in. terram vi fienum fit vyenté| 141.35.€94rY colorem mutet. 142.5 eijdem caro 1432
pompeius Magnus 269.9 polidonius N3.'« pof ile quid E 433 dePofstbilibus dotlrina— 451
OfM^ vas 301.53
Predicetur ne alterum de aliero 5222
pralens tempus à Stoicis negatis 57513
prateritorum, c» futurorum fen fio 577.3
prandium cuv d'ézviy dicatur 350-30 apud antiquos quale
INDEX IN
ferit ibid 2e
principg feu elemesti notio$82. v7
prinapia Eptcureovum.$05.25 nonne:(firia 07.29 immi.| tabilia$07.14. fingss atto| nibw guct 386 9
prisatio quid prefipponat$4. 10
probus a». aliquis 3032
proclesXenocratis auditor 164. 19
procis Epidauri tyranni re[bors fam 490.3
prodigia im. Delpbico tes;plo 480.25
prol. dile£lio quem babeat effectum 51.28
prolem cur carmofi varó. proces ent 100.3
proportio numerorum 102.102
propcfitum quid$0.3$ eum 15^ teli. ccntta conignthum— 20
pro/erpina 469.33. 35» 470. 65 47L1
profiaterim menfis 225.36
[yofiiwentes corpora fna quales habendi fint
415.20 protagoras fophifla—|$0336 proielaa 12732 protosenes Tarfenfis 3or8 providentia 44317 prouidentia. im. enatis. rcbus
qualis 241: providentig ifi 44115:0.
pradens 4n careat hegoctis. 21» 3
prudentia$«0.30.51. 1.
pridentiam á féliotate Qut
diffrat
1734 pres

jrona 45521
prytaneum quid 247. 5$. qui in[hitueri: ibid.
p/alters aut tybie yox— 317. 25,188.30
pfesdomenon 537357
svi cur Greci fit anima dicla 38.12
ptolomaus Soter 89.27 ptolomews Phslopator— 69.22 ptolomeus 76.10 Pupillatio quid 198.16
pgillatio cur imter. certamina primo loco recen[catur 196.16
pulmo 28.m
furperepifs matura— 8y3$
puiredins— expertia| corpora 241.8
putrefafloni genus— 348.35
pynnotbere forma«9 natura 83.5
Tivgagaeie quid 287.10
pyriampes$95.18
porrbis 64:27,74.32
pytbagoras 35305 $93.15
pothagoreos/ manfuetudinem erga beflias. cur preceperint 47-32 propter feditiones vrbibw effe expulfos 588.1 Mel| tapontiigne à. Cyclongs inSap PR 9 P.
pythacgoricus qwaternarius 121. 25
pothagorici quibus: nominibus numeros mfigniuerint 102. 28,Qc. cv quinarium Trophon appellarint 102.39 cw
tredeom defetium. dixerint
MORALIA PLVTARCHL
104.28
pythie vilis códitio 491.34 ope TA. vt v/us fit Deus 492.5 fer mo quali fuerit 499,15 carmina qualia 478.25 pytholaus 425.31 pyttacus 630.37,631.1
Q isis; Vadratus e» triagulus qui 6 Mii dicatur 104.7 quadrati numeri 102.15 quadrichorda quot fimt 123.26 quafHiones conutuales| quales effe debeát 153.14,179.6 dc ca lamitatib.vbicauende 182,5 quafitonibu: in diffialibus qua. ratione veritas perfautanda 43.21 qualitatis expers quid, fit. 584, 35 quale$07.35 qualitatem materie non exper tem$83.28 quatertarits Vytbagorius 121, 25^ KR Ane cur noClutantüm, e Ru» terra coeant$7.1$ coiture quale voce edát 1b.1z fanarum im palma donari Delpbici templi, fymbolum 483.35 Tanarum coaxatio 135.22 rationali quid opponatur 48. 28, 49.2 Tátfons vi quando vtendum 10.28 documenta in ammalibus 52,30 recltudinem in nullo bominum effe$2.14. facultate civils que fint pr&« pofita V 386116 €cc s

INDEX
IN
tatio qualis debeat effe$1.31, roy vnde 4Gc.19. qud lepvama
315.26
ratione animalia quus predita«f^$2.13; 19. bélias care-e$54.33
Reflexionis natura— 448.92
veflexis im radus flans quid. videat 459.3
refrigeratio e? denfatio vt mutationiá elementorum. inuscem fit cau(a| 38.26,396 8
regia deleClatie que fit. 501. 17
regnum Qo virtetem diuiniffima bominum bona 409.
m regulus captus à Cartbaginene fibus; 619.6
vegum Cz imperatorum fententias cognofcendi olim. vari mods 616.3
veligto 531.25 eius netefintas $32.39 533.2
yemora piíeu 200.12
retento affen[is 527.12,35
Tetía pifcatorum byeme ma g5 quam axiatecur putrent 14.0.8
Rhetoria quid 27.35 vt fibi vepugnet^ 28.1 vbetra 490.20 rbadopes meretrix 485.31
Romani cur nunqvam omnino inanem men/am tollendo fe £erint. 308.25 cir lucernam nunquam extingui[iwerint ibid. 27
rofa Rbodon à Gres eur dicla Jt 212.28
vo[e quas vires babeant 212.30
membri i ffisat ror excaplend. vatio 36 verem vim rodendi babere 137. 53 rubirinis vis 117.39 rubri mars[yluesiria ez plan137:2$ 737.
t£ 134.17 ruta cur peganos à Grac di4 211 9
utam fub ficu aut prope naf ers iem; fwaseorem fiers 277.12
Acer crocodilus 76.19
&£(acre angville 76.6
facri[rgnificationes aliquot 85. 16
falu preSlantia 149.3. ev'infequentibus i pecor bw va vi] vfus 135.26,136.5.€ fe»
uentibus
falem cur Homerus diuinum di xerit 277.20 appetitum ci^s conciliare. 135.27 marefuppeditare 249.3
fale longé effe mfeviorem. cepá 249.31 mieclo melius ardere iucernas 17€.3
fales cur. putredini. ob... mt 134.$ H9. 12. qi cónut'to fint. conuemientes| 179. 6, 181.6
fal/amentem| vt fiat. dulcisa 175.1
faljgo num fbectes fit àm«ritu dins 157 16
falivcinis e? amaritudime fim$ litudo c differentia 137.20
faltations fins 387.28 quot e»
quá

que eiue partes ibid.i; falzatio e quibus con[let 337.15, 389.1 fi storie artis cum pottice af.
Jalitatio bofpit. apud Grecos 597-i$
Janacis carmi. admixtus quid
effiaat 47135 fapiens Stoicorum 5533
Japiens vt ajfeclus fit,fi vel am plicimas etiam opes amittat az.G vterga difapulos im exigenda, mercede:[e habeat ibid.1o Japienti quot e» qui rem faciendi mod: 21.37,22.1
fapientem cur Chryfip pus cem regibus viuere debere tradiderit 29.14. fapientes Gracie feptem Herodotus vt appellet /| 630.29 fahientia momentanca| 26 yg
fapor quid 73 fpore(alfo cur careant fraclus 136.27 f'aporum fpecres 136.16 Japphicorum carminum venua3las 479-19 fapplio 415.7 farapis'$9.27 faturnus 47311
faturni Stella quomodo Graci € Ogygie imnfule incolu votetur 467-53 faturnium feu Cronium mare 4.67.12
Scar? vt(e mutuo iuuent 78 1s Jeedafi filiabus violati nec vyendicatis à Lacedemonijs,
MORALIA PLVTARCHLI
penam| diuinitus Spavs tani illatam. 129.15, 130. 35 628,57 felerum impunitas punita diwinttus 13r fétentia im[apiente quid$41.11
folium: carmen 154-1* fiomma 183.25 Timagenis 189.12,14.
Segeti cur vtdles fmt plumie ante meffem 140.30
féerium(ydus 742,484.
femen. genitura. orti. indigens
femen. maius effe€» grandius eo quod ex ev nafcatur 568. u
femina opus babere vernis imbribus 136.22. que in boum incidere cornua, cur ina coclibilia e» dura fiant 30434.
famiebri] cur motibus magis citentur abfards, quam admodum ebrij 2217.3 femiramids fuperbia— 398.33 fenarij natura. 104.3
fenes à Gracis cu yspov]es. diclo 217.2 cur facillime. inebrientur 216.7 curmagis dele! Clentur mero. 171.31 facilius iuebriar? quàm iwmenes 164.16 Jenivres cuv facilia litteras emu nus legant
; 172.20 fenfus. fanfui num eudentia quadam pre[let$2.30
fenfum nullum effe preteritorié €: futuror.$19,317,$20. 25
577:33 Ccc

certos,"quomodo intellizendum 519. s1. cobibere tutum $24,15519.15 fentiends facultate cuv animal infirutlum 49.10 fenttends vis anime que eft propria,quomodo moueatur "301529 fenttentía omnia cur neceffavió
intelligant 50.3 fentiri fine inrelligentia nil poffe 49-25 fépia 79.23,80.10 feptimeftris fetus. quot. diebus abfoluatur 10336
feris: res que. Muf procurent 386.1 DN
Jeriorit cáá iocis comt?peratio qua ob rem infiituta 32525
ferpentum ez vulpium amicitie 84.31
fertis floreu an fit vtendum inter pocula 208.4.
feruile bellum Romanori. 485. 23
Fefquioclaua vatio num inpar
y t5 equales diuidi pofsit 109.
féts equorum quibus adbibean tur UU.2122, Sibylla 479.20, 481.22 de sibyllinarum. c» Bacidum vaticinijs iudicium| 482.3g ficilia quare[it fertilis 136.25 Jimmias$86.19 fimonida poste diclum 206.29 Jimonides 389.4 Jinops$9.27
finopem. mifiis."vt Delphinus dux fuerit
389.30
INDEX IN fenfus non effe perfeclos atque— firenum vocabulum mufrs à Pla
tone impo[itum IIS fitu cibo fumto cur fiat; vebementior 285.10 fitim quid efficiat 282.5 Jmilacis vmbra.^ 21249
fmyrnes. cur. bubrofti nigrum taurum immolarint 294.2 Societatu bumana c» iuslicie principium 51i foclarus Aviflonis filius 391.6 focrates: 486.19 ab Melita cuins ret apud Atbenienfos inJimulatus 553-3 pauper effe maluit quàm diues s9s.7 opum contemptor ibid.8 faluts. à vite fuga confulere nolyit, cum amicorum opera
id optime potuiffet/ s9s.10 defcaditur svz.16 ni aliter difpatauerit, aliter vixerit $18, 31, 519.1 ad virtutem diwino inflin£lu incitatus $17.30 à philofophando nalls. impedimentis vetraCus$95.9 opum contentptor$95.8. praedixit cladem, Atbemen[ium in Sicilia perpnm$95.16 fücratis vita$33.30 mens Go7. 37 gens 593.21,$94.15; 607.25 iocus cum Critobulo 184.20 indici de-vifionib.
€ vocb.oblatis 607.20 gr& Mita 595.5 genii fife fter» nutationé$94.28 queffHioe e$$11.10,15,19,20.25 Yit breuis 595.6 códénatio 35.30 facrati quondá loco panis feni comedendá oblatum. 502.1
12

Ji! t? Apollonunidem| 485.8 Joel i amor quid diffirant 418: n fol er aliàs quadratusaliàs[7 bas pbelletur 121.335 folis. cum. Capidine[imilitudo 4:17 22, 418.8. atque amo rv contrara ffecius. 418.14. Q' Amore comparatio 417. 27 deficlus caufa| 41. 24. diametri ad terre diametrá proportio 122 25. lume qua re lymam non penetret 447. 23. á.una diflantia. 440. 12.21. partes quenam primum lwnine orbentur. 453. 1119. fplendore omaes ignes folgore[aum amittere. 454. 10. fabflantia fécunda Xenocratem. 472.10. atq; Le n lumina diffrre— 431.33. defeclas fimile quid babeat cum. eiufdem. occafu 45155 radis nom finere wterdin confpici montiu eminentiam 458.31 folem anrmatu effe 38.19... cum $lellis 0 mari accendi. 58.23. natWeffe 36.29. ex quo 38. 20.4. Lune amore tencri 428.1. tribus accommodare lumen fuum. 450.31... dare mentem 474.30. alicubs per triginta dies vnica tantiym bora occidere 468.6. nibil accipere 474.29. n cxlo idem effe quod cor im corpore bumano 445. 12'
fele$7.3». 394-18, 395.25
MORALTA PLVTARCHI
416.21, 426.4.
fomiam Vy:bagoreorum. 602. 35
fomnia eg oracula etiam pefsis mis quibufaque offerri.$93.2. 4stumnala 354.14» 607. 28
fomnus quid fit, e vnde proficifcatur 3529
fümnwm inducétia medicamen 220.1
3 fomnos difficiles que. faciant
3672 fimnu quid(it 118.27 fophifla eírius 99-1$ foj bocle: 404-7; 409 1$ folirati dieta 235.4 Spárta 61:8
[parie piduiorum| magistri $5523
fpartane cuimfdam mulieris co» Berenis mutua auerfatio $94.3
fpartans tyrannorum expulfo« res 633.11
fpartani puniti 618.57, 656.30
fpet nature 248.35 [pecies 11.3533». 387.29 fhecuta 449.23
ftn barus Trentinus— 617.7
Jpongie natura$3.14 fpongoiberes 83.12 Stella Saturni 467.33 Slelle 466.8
Slellarum fabflantia| 472.10, 472.6. Qg oculorum in corpore analogia 445.10
Siellas effe deos.$65.34. ex ma vi nutriri qs... cum. Sole € mari accendi 3823
CCc. di

Bellas interitum fuum accelerare NOn 96132
Sgyiras€» g«eyau quid diffe fant ab skyay 42117
SIfichorus 91.29
fhblpo 10.5,$21.31, 521.34» $239
Sirpes f'igide cur facil amittant folta 213.31
SBiirpes vt pereant. 199.5. paluffres quedam. vt germinét 134-25
Stoici cum gente Aetbioprca col lati$46. 6. quomodo[ua decreta probent$69.34. ad rempubl. eue£li fnis vtplaciti^ repuenent 448
Sloicorum contra communes no Iicias repyeonantia axiomata 538.12,€ inde. de amoredeliria.$614, de diis ply fica$65. paradoxa sig. 34- eorum adiaphora 539: $. de tempore deliria.$75. 576.577. abfurditates im delirio de fine$«8.10.. de malofementia 97.37. phyfica de mundo$62,17, 563: vita 3.18. contra Academiam webementia syy.i katortboma quid i6 Slomacbis cibi vas!—$0134 Slomacbo languenti vinum me deri 210.6 Siratbius deus vnde. diclus 405.25 Sirato: 127.8
Sratonis opinio de müdo,de na tura staas. pbyfia de inseliientia ey fenfu, Jéntentia
INDEX IN
49M fhiprati per yim quo animo poft iniuriam acceptam fint affee 425,25 Wyx que[it 612.3 Jibiefh, externi eg affctlions Jit ne differétia$14.33, 525, 13.6.10 bii fubftantia tndinidua| xi2.as. In vna duas diftinclas quali tates eff 368.36, 569.7 fecani natura 200.33 fd cognito.: 520.11 fulpbur cur(cip díélum. 143. 14 Jummwn bonum 556.9. Stotci quod flatuant-««$.2. natuve fecundum eofdem confénti re"Mo rgg9.a4: fira 76.26. furfum. e fablime ybi conjiituantur 441.1 fi Parmenonis 25910 finm. domefticarum.| frequens
partis 14333 fyrenes 384 T -q-Auras agreflis vt miteftat
T 200.32, 298.30 telemacbus s 9110 teleton. cur dicla ft de diis inftz tutto 3.15 8.$ tellus Auqifgov s 27530
templa cur nó edificanda.$10 tempus fütuvum,preteritum(o! prafens 2575.|: terra C» aqua per qua wm ionem| C7 aerem mutentur— 38.26 terra eb(diis Cóparauo 246.20 Rc eI^ s fure

terre eo lnng comparatio 457. 9. pinguis matura. 140.36. tenus natura 140,37
terre nomen 457.11
terre quid afferat fpiritus et bu mor mixtus 47135. ficri 416.30. diameter ad Lune tripla 122.24. pereundii fore Ji ab amore deferatur 4.38.4. à quibufdam Veneris affingi vocabulum 418.3. partem maiorem aut nó frngiforam, 4Wt aqua demeríam effe 462.32. deflinatum locum medium effe ymuerfi 437.19. fébSlantia 47312. ymbta 43616, 453.12,
terram fine fundamento perdafaré 43746. cum Luna elo bo comparatam, ne centri
quidem&quave rationé. 433. 22. nóWram quare extitiffe Plato putarit. 461.15. aque admixtam;,eam vitiare 349. 3 dwtam€ r'gidam mutationi non effe aptam. 199.28. etiamnum: bodie ammalia parere. perfecla e» integra 193.14. non poffe effe ceneris vnuterft/ 438.35... anmmantium q? inanimantium effe matrem 418.2
terras.[icafsimas€» calidifss- mas ibus Q» cafiam proferre 169,30 terrenorum natura 119.11 terrólris venatio cur marine praeferenda 58.23 te5luduiis marine in partendo
C ftw mido folertia 8616
|
MORALIA PLVTARCHI,
teftudines vt fé veneno lefe cu-' rent 72.32 tetrachyn Platontcam Pythago: 97 m rica perfeclorem'effe! 105.25 teutbis cur fimum fit tempeftatis 141.28 Tbhaleia 386.1.26 thaliaxem qui dicantur 386. 28 tbales 67,27, 2213.20 tbaletis apopbtbeyma— s90.$ thaletem fapientem: Herodotus »t vocet 630.30 theatra imperatoria$1,36 thebanorum dux ad Ybermopy las 645.33 thbebarum flatus ante veditum exulum 585.31 thenifloclis confilium de Salaminto conflélu 650.13 themiflocli cur Vbyfsis nome twbutum
6sLI theocritus Chius 186.29 theocriti diclum 1833 tbeodorus Solenfis 2.7
tbeodorus Atbeus vocatus$64,
36 theognidis de paupertate fucien fententta.
1519 theologi prifci 115.22 theophrafhus— 186.18,$34.35
tbeffali cuv À Grecis ad Baybaros defecerint. 641.56, 648
thraces vt glacies foliditaté explorent 63.32
thracie fons cuius aqua lyemá quàm&flate plus appendit 18.8
thbucydides thyniüms
626.16 813o, g2,1í CGc vy

tibie vox quando&dmittenda ft 316.31, 327.25 sibiina an fint adbibende in conuiuio 322.2 figres vivos. nonnunquam imterepi. 629.9 gigrin ab bedi efo abfhinere 73,
14 Ner timei de Corimibis biftoria
264
timagenes 189.12
timarchifabula—|610.vfque 614.30
sumotbet facka. 627.35
tirannis$90.4.10
ttanes 442-26
t^ 474:10
Tor qua proportione conftet 109 3.30
toni dunfto 108.6
tonitre. oborto cur paf[tores peH4 in ynum cogant. 144-32 tonitrua cur magis vere fiant et avtumno 136 18 - gonitruum. co fulgurum cau/a efficiens 136.16 torpedinis natura 79.34, 80.2 tota corpora totu an permifceátur$69.37, 570. 571 tragedie vfus cz locus. 324.30 tredecim cur Pytbagoric: defelum appellauerint: 104.28
fria effe er$70-t tria cur bibantur aut quinque, non quatuor 228.17
üriticem trimeflre 141,5. cu* pingue requirat terrá 140; 36. cur luto ferendum. 141.10
anitict caliditas
29948, 141
INDEX IN
triumphantibus cur permiffum v! partem muri demolian.tur 197.31 trochili auis natura 9335, 84.5 trogloduica regio 464.2054.61.
35 troglodytarum cibus$52 trotanum bellum cur à diu immi[fum 332 tropheam Grecorum. G47$ tropbon cur Pytbagorici quinarium appellauerint/| 302.29
tropheny oraculum— 610.7 Tuberum caufa 2443 tyndareum ouunm 193.12 typho 474-21 2] phones 474-10
pm ev predicliones V quid fint. 48211. qnenam fint magm babenda
48145: venatio terresiris. cue. marine praferenda. 58.23
venatio marina legibus probibenda adolefientibus.$8 v7 yenattoni cur nom exigua laus
- debeatur 4633 venationum efféclus— 470 yenatorum numen. 405.28 yenti molefliores qué— 62536
-yeneree re, métio turpis 221. 34. venus 4os30. à Delpbs cur Harma nominata| 426.1. quomodo vocetur ab Empedocle, quomodo à Sophocle 404.G. abfq; amore manca e 418.7. fine amo?»trié effe pofjit 494.10 veneris yiram manum siomees

des fauciarit 372.37. gratiam ab/q; amore imbeculis quiddam c7 contemptis effe 409.29. fanum à Medea con. ditum' 655.10 yeneri mullum confecrari 89.31 veneré Trigloboron diclá ibid.
vyeratrt yu 223.316 verborum 2 vocabulorum fen 609.6 ve[pafianus 71.22 ye[pillonum mos. 3843 yetles qua aqua magn eluantur 174-30
veftigia ferarum cur verno tem. pore difficilius snwefligetur Mass 7*0
vigmt féptem qualis numerus
104.24 yinum an calidum 505.8 yini vu 2107.3 vini cg menfe communio quid
praftet 107.17
yini medium cur fit optimum 307.7. commoda. 216.2 yino cur nomen eiyG* facli fit 33015. que conducát: 308. 17. admixta dulcia quid effi aant 226.20 vinum&tbops. quod. Homerus voctt 29131. an facultate frigidum 119.31. an percolandum 19047. cur à quibu/dam aqua marma dilua tur 339.3. languenti S1omacho mederi. 220.6, tormenti inslar efe 207.29. dilutum diffialius elui 0 vefibus 2198.14... ynà cit ani fo corp calefacere 531.30,
MORALIA PLVTARCHL
loquaces reddere 330.19. me tii proflivare 331.36. fzmultates t, am plicas animi Rai i fücundifis mwm. effe libertati dicendi ACYeritatih 332. s. corpus agile reddere yr in Vino qu& infint 139.9 yino fluxus ventris c7 faüdoris eruptiones fiflt 120.7, affe €liones anim plerorumque maximéperbici— 207.12 vinorum dmerfori vfus 136.18 viole quid profint conuiuantibus 2n.8 vipera vt fislatur 200.38 virginum natura z1848 vires mortalium 473 yiriá ne femine temperamento fint fagidiores an calidiores virtutis flos— 4(117.25 extra Virtutem nibil bonum et »tile effe 30.26
féundum virtute a&la. qualia 13.21
virtutem nullam per fe expeten dam 17.8. folá felicé dare vitam$39.29. folam expetendam$45.38. paruo com. tentam tempore nihil. prodefe$4132. maximé fécundum naturá effe 543.7. ab/q; vitto nó effe poffe s47. 26, 548.3
virtute vna praditi reliquas omnes babere. 27.19(30.32
virtute preditum effe neminem
yirtutes fentiri 10.16. omnes vnius virtuty diuerfos effe
refpcclus$5

virtutes A 2 Inutcem non. féparAV$25. e.ab anim: affefhomibus 17.310
vifa animantum 2408.35. fal lada deum€(pwitum fubmiiere 4:10. omma(7 fenfus. promifiué veros effe 528.14 ions
d Vifis difutatio 431$,. 443» 45.6
vifus fimulaera| 408.33 ifia quid profit 232.29 yitabumana quibus fit occupa,
ta 38536 vitebonadefinitio /—$02.26
vite humane corruptio$49. 13
qite miferte 3.5 viticem hedera caliditate perive 21313 vitios viuere quid fit— x9.xi
yitiofitas vtrum. celeflibus am terveflribus vtilis fit$49.20. € jequent.$52.26 yitiofttatem vifeliatatis maturam cffe 19.9 yitifus vtrum vtllitatem aut benefiaum percipiat.$53.21 yitiofis nibil effe vtile 12.8 vitium an. prouidentia dei extiterit$48.18 vitia vt fiant 34.315. m vntuevfim tollere fas non effe 35.
9 vitiorum multitudo— s$137 vitiorum equalitas Stoica$43. 27. 544 eiuerecu fit inutile 14.35 Viyfes 91.38. 357 19. 4923» sy4.nn cuv faclus prudens
INDEX IN
202.10
vmbra quid dicatur— 442.19
wmbraterig— 452.37, 436.16
vmbre conuuiorum 62
vymbrarum comuinalum decovum 320.20
yniasnWmeripater— 9327
ymiterfum 562.24. ynwm effe si. idem. cum nililo "Stoicis$63.35. quid[it o7. 245$12.16. Gnfinitii quiddam e[fe 441.6 yntuer(i medium. 437.19. n&llam parten, ordinem, fitum. atque motum propyiwm ita e»»t fimplicuer naturals appellandus fit. 4 4 4.11 voluptas 394.21. à quibus nó admittatur 479.25 voluptates iuxta dolores vehementiores 454-5 à quibus Voluptatibus maxime cauendum 312.5 voraciores cur fimus circa finem. autumni 189.25 voracitas Rocotica, 189.11 yox quid. 608.5, quotuplex 118.19. Vrania Mufa vnde ditla. 385.
29 "vrinatoresquomodo fibi lumen in fundo faciant 139.34.
vifa vt naufeam curet 73.1. vt grauedinecorrepta fibi aftwté profpiciat 68.1$ vvrfe priores pedes quare fint efi zucundifsumi 144.23 »tilitas Stoicorum,item AriSlotelis cz' Xenocratió|$54.59 yue primus fapor 136.28 yulnere

| vulnera. quà facilius fanentur
ipgt vulpes ps(cis vt batnum eiieat 78.7 uibs m exploranda glacie: fo. | hduatelolertía 63.33 "pulpium. e ferpentum. coutra aquilam amicitia$4.5
*yulpss furere:$4.14. amygda lis amare efis mori: 171 26 "yxori ingenue continentia atque pudicitia 424.17 vxorem opulentam ducere persculi eff» pleuwm 397.21 yxorum cuftodia. 399.21
MORALIA PLVTARCHI
X NrEnorates 93-1» 472.10, 534.10 kenopbaues 416 11, 581.2 xenopbon 4919 Acinibg(919 der x AYALA 93:26 xeno Cities" 125.4
xeucippus Lacedémonius 353. 8 j^
Xokter 4.8
fegérspap vinum 264.23
FINIS,

BASILEAE, EX OF FICINA THOMAE GVARLE NL ANNO SALVTIS H V4 mana M. D. LX Xii, Menfe Augufto.