JUVANTE JEHOVA THESES MEDICAS D E
PESTE
CONSENSU ET ÄUTHORITATE
amplissimi acgratiosissimi
MEDICORUM ORDINIS
INCLYTA UNIVERSITATE PATRIA DIRECTORE
VIRO NOBILISSIMO EXCELLENTISSIMO
D. D. HIERONYMO BAUHINO
THEOR. PROFESSORE CELEBERRIMO FAUTORE OBS ER VANDISSIMO
PUBLICE PROPUGNANDAS AD DIEM 4- APRILIS AN.MDCLXVL LOCO HORISQUE CONSUETIS EXPONIT
basileal typis joh. jac. Decker!
ACADEMI 3GRAPHI.

's. /■
E?
VIRO
NOBILISSIMO
EXCELLENTISSIMO
DN. HIERONYMO BAUHINO ME DIC. DOCTORI CLARISSIMO THEORIC. PROFESSORI CELEBERRIMO FAUTORI AC PRAECEPTORI SUO OBSERVANDISSIMO
The/es haßt Medicas
2» debita obßrvantut at gratiiudittk ßgnum sacras eße •voluit
Nicoiaus Gglrngr^
\
i

in
triA&xx m r>
PRiELO CLU I U M.
'Estern , causa ignoratio, mirandis accenfet: Eam his eximere firustraneum eft molimen. Acceden- M te quanquam longa annorum serie , constirante etiam multorum in unum labore, haud tamen certam ejus cognitionem , exstetlare licet. Exceß t ea hactenus humanamstrtem,nec dubium nostra culpa. Vitio nobis innate , progrederemur in intemperie ulterius. Novit is qui omnia , quam non reverenter fiientidst iremus Uti. Paucis expltco , nota vera causa , per steti is indubiis remediis , riderent, proni in hac homines,facite edomabtle malum , nunc mirantur & stupent ! Sed videor mihimet ipfi hostis este i fi causa,fiprafidior um notitia, merito nos latet, quid juvat rimari ? Dico finem este alium (st quidem bonum, ut nimirum utamur mediis cum gratiarum actione (st confidentia in Deo, fipremo Medico. Hac vero sunt extra territorium,accedo ad nostrum propius.
Thesis 1.
Erbis Medicus non curat, verba tamen carat, Pmeptoris III. de fimpl. med.factdt. memor effati: H'r uv bvcparuv yjß di , vß rlui nycypetTu»
cRri&pfify ytumv. De peste id ne mihi contingat, percurram V uiiptcAcfieu , OpLmvficu) & 2,vvccvvfcu>.
II. Longe nimis petita est, pestis a pascendo & perimendo derivatio. Dicant pro se Germani, Romanos e nostrilingul nomen mutuatos este, quasi dicerent: das besk/oder bößt.
I I I. In genere pestis audit, quicquid perniciosum est. Sic Tyrannus, pestis Reipublicae, Haereticus, Ecclesiae,dicitur. Aot~ fMidu) KccQ.su<nv , pestem Htpp. vocavit, III. Epid. Symptomata pestis, Bubones, Carbones, Pustulae, vulgo etiam pestis noqjiae veniunt, A z
lV Vli

%<
IV. In specie vero & proprie pestem, vel pestilentiam, pestilitatem Lucretii, Pesestatem Feßi Pompeji , pestitatem Scaligeri, Morbum Arsenicalem Cbjmicorum,\oifA.mGrAcorum,decubo,(\uod sit:
V. Morbus epidemius, maxime perniciosus ac contagiosus, a maligna &c peculiariter cordi infesta causa ortus.
VI. Dico morbum esse, cum videam tot actiones ea laedi. Febrim utplurimum sociari, certum est, necessario tamen, ac ita ut de estentia pestis sit, non puto. Vocavi epidemium, sua enim natura aptus natus est pluresinvadere, ob causem omnibus communem , quae si simul vernacula alicui regioni dari posset, huic pestis endemia foret. Maxime perniciosus est, respectu aliorum morborum i quia plures cum periculo invadit. Contagiosus, ubi namque ab uno in alium transit infectio,contagium admittendumest. Sufficit vero,ut morbus contagiosus dicatur,siactu primo talis fit.
VII. Partes: quomodocunq; affectas,sopervacaneum est nominare, laborat totum corpus. Primario autem cor, cujus actiones hic manifestissime laeduntur, patitur intemperiem occultam. In cujuscausem jam jam inquiremus.
VIII. Est ea supernaturalis, moralis, naturalis. Moralis, luntenormianostra, quibus Deum irritamus,peccata. De su- pernaturali magnus inter Gentiles,. Judaeos , & Christianos consensus est,in supplicium nostrum abirataDei manu immitti. Filii Chrysis vitiati , Homerus scribit, Apollinem peste in Graecos saeviisse. Exempla alia habent Livius, Plinius Hcc, Sacra pagina id abunde confirmat. Nuin.c.XVI. II, Reg. X XIV. HabacJ II. &c.
IX. Immittitur itaque pestilenslabes a Deo, in loca determinata, sed quomodo, an immediate? an intercedente re quapiam naturali, quae vera pestis cause sit ? Conrrovertitur. Arridet prior sententia Cl. D. Diemerbroockjepefle lib.I. c. VIII. ob varias, quas ibi proponit,rationes. Posteriorem, cum plurimis Medicis, assumo ego, quod Dei concursum non neget, praesidia vero medica facilius admittat: Nimirum solet Deus per medias quidem naturalia,hodie operari.
X. Naturalis Cause pestis forinsecus’ nobis advenit, quae,si corpus ingressa, vires suas exerit, cause fit proxima, etiam continentis meretur nomen. ^In quo autem ejus natura'consistat
in specie

in specie ( ignoramus. Effectus pestis similes /e produntiis, qui ab arsenico, napello , aconito &c. procedunt, Essentia tamen ejus sacro involucro tecta manet.
XI. Putredo enim, etiam excellentillima , rem non expedit , cum gradus hujus putredinis aeque ignotus fit. Adde putredinem nec omni pesti, nec soli, nec (emper adesse, curam pestis a cura putredinis este aliam, tempus ad inducendam putredinem breve nimis plerumque dari , calorem percipi nullum.
XII. Si Kirchcno multifio crederent Medici , Pestis fieret ä vermiculorum minutillimorum congerie innumera : Iis enim (anguinis massam ac totum, corpus scatere, eos exspirari &c ab aliis inspiratos pestem propagare , haec armato crystallinis artificiis oculo patere , hinc in cura ignes luculentos & acida omnia, mirum quantum, prodesse scribit/« Scrutin. peflis pastim. Ast I. pestifera haec faerura.fatenrc Kinherio , praesupponitputre- dinem tanquam causam , non ergo, si in aliquibus conspicua fuit, propterea in omnibus erit. II. Inde potius effectus pestilentis putredinis, quam prima pestis causo appellabitur. 111.Positis iis, necdum tamen ignotae hactenus malignitatis densissimam caliginem disoutiemusj qua enim vi insecta haec pestem inducunt? quae est ea manifesta qualitas ? Cur non id alii vermiculi e putredine oriundi aeque praestant ? Cur non ii, quos in (anguine febricitantium reperiri dicunt ?
XI II. Antecedentem causam liceat mihi vocare, humorum' ac corporis. 37nv)£c-icmi<Pct/, occultam aut manifestam. Illa est veneno similis quaedam corruptio. Haec in humoribus est Ca- cochymia & Plethora, in corpore ipso Caliditas, Humiditas, Laxitas, Obstructio : Talia namque.corpora 8c ad putredinem magis sunt disposita, Lc nimis inspirant, vel facilius recipiunt , venenata- piata-pa .™., velrecepta transpirare non sinunt.
XIV. Externae causie sunt vel vere efficientes, veLn^ctpa-
veu, tantum- Illaringruuni. vel absque, contagio;, vel cum eo,
Ac ad duas classes, assumptorum , admotorum reduci possunt. Absque contagio , dixi; .Primus enim, qui pestem contraxit, non per contagium contraxit,sic adsint licet ^id<rsierat pestifera, -best tamen contagium, quam diu ab; insecto corpore non ex— cernuntur vcarpof A 3

XV. Per assumpta ac admota intelligo, aerem, victum. In aere pestilens venenum vel nascitur, vel aliunde ei communicatur. Nascitur in'aere, vi influentiarum coelestium; Secundum Astrologos ex conjunctione & sinistro alpectu ac c?,maxime si J) maligne eos aspiciar, aut per Eclipsin infortunata sit, quod tum debitus 0 lis influxus,vel terrae,vel Lunae globo,denegetur, aut saltem non adveniat conveniens. Credat quilibet pro lubitu, ego experientil destitutus \in%u. Nascitur vero praeterea in aere venenum pestilens, dum immixta aeri jam a longo varia corpuscula, quicunque demum de causa, ut ventilationis defectu, corrumpuntur: quale quid in Babyloniae quadam arca,8c in Seleuciae urnl aliqui contigisse, referunt Jul. capitok & Marcellinus.
XVI. Aliunde aeri communicantur per avaßvpudiras, ut a terrl&quceinelsunt,abaqul&quaein e! sunt. Adderet Cei« D. Bartholinus Coelum; Cometas enim in aetherel regione existentes, rupto abscessu (haec ejus de Corneti est mensjmalignam materiam in nostrum maxime orbem exspuere, opinatur, tracl* de Cometa. Occulta nobis sunt haec semina, fugiuntque humanos sensus. Excipi tamen vult Paracelsits, cum paucis discipulis, quibus formam quoque pestis, ex visis hujusmodi in Borussil & alibi recrementis, praedixisse, fabulantur fui.
XVII. A' terrl vero exsurgunt non raro Sc e specubus cry- ptisve subterraneis, sic mineralia venenata, cloacae, sepulcra, cadavera omnium fere animalium non sepulta, venenatam me- phitim exhalant.
XVIII. Ex aqulstagnante putridi, cui semen cannabis injectum, Galeno inquinatur aer. Vitium capiunt ni moveantur aquae, A' piscibus quoque apud PlutarchJ.de indufl.anim.& Foreß, I.VI. obf.IX.infchol.
XIX. Victum vitiosum morbos inferre certum. Valetpro- verbium apud me, $ 6 post famem pestis. Consentit Gal. comm. 11. in Hipp. de nat. hum. Jul. C< tsar. I. II. comm. di beü. Galt. F/. Joseph, de beä. Judaic. 8c plures alii experientil edocti. Consentit ratio, qui namque similem observant victus rationem , quid'ni similes incurrant morbos ?
X X. Plerumque autem per contagium
ingruit pestis.

Quid sit contagium, tb.Vh explicat,explicandum hic,qnom©dtf pestis causa fiat» Pars veneni pestilentis, tanquam causa morbi- fica,’ab infecto corpore, per respirationem, tranfpirationem y aliasque vacuationes excluditur,& quomodoeunque alteri cor- poriapto communicatum, morbum, i. e. effectum suum generat , cui simul vim imprimit eandem causam multiplicandi, ut' sic propagari postit morbus.
XXI. Communicatur verb fperma pestiferum disposito corpori,mediate aut immediate. Dico fperma pestiferum : nor* enim sufficit putridus halitus, quamvishkplerumq; picto-palt jungatur. Dixi, communicatur corpori disposito :necesse namque est, ut corpus communicans & recipiens inter se habeant analogiam, hinc nec omnes, nec omnes eodem tempore peste' corripiuntur. Dixi,mediate vel immediate. Immediate, cum corpora se contingunt. Mediate rursus vel per fomitem,vel ut Vocant, addistans.
XXII. Fomitis rationem sustinet, quicquid seminaria subtilia, viscida interim retinere potest, ut sunt omnia linea, lanea y pellicea; plumae, gostsypium , pili, oleum, lingua foraminosa,. parietes, muri, & quae alia recensentur Levit, c. XIII. XIV. In genere omnia rara. Excluduntur itaque duriora,ut metallica, Iapides duriores; intense etiam calida ac frigida, frigore en inf emoritur ejus vis, calore consumitur. Insuper seminia haec insufficienti quantitate adesse debent. Dicti fomites,unus tamen alio magis, corpuseula ea diu retinere possunt, ac plurimis r«- fcus animatis, inanimatis communicare? hinc fit, ut homo saepe longum tempus (quod tamen non determino) inquinamenta & secum ferat & aliis impertiatur.
XXIII. Ad distans communicari volunt per aerem i parum tamen refert, si quis & hunc modum sub fomite complectatur,, quatenus siri raritate aer effluvia morbida , viscida, recipit, retinet, corporibus imprimit,
XXIV. Ad contagium refero eam pestem, quae vulgo veneficiis attribuitur. Credo enim Daemonis ope per pulveres,- unguenta, aut similia ex rebus venenatis & infectis parata, corporique quocunque modo applicata, pestem, si id Deus permittat ) excitari posse. Ita notum est exemplum apud Livium, d. &
L mir

f. VIII. alia sunt apud rerum Ecclesiasticarum Scriptores. Nefandum est Mediolanense Anno hujus feculi XXX. factum,, cujus origo, ut acta docent, ä maleficis hominibus processit.
XXV. npo<pa,<rm vel commoventes & Procatarcticae cau-
siesunt; Ambientia, Excreta, Retenta ac Gerenda. Ambientia, ut aer calidus, humidus, putridus, austrina ejus constitutio i Enervantur enim his corpora, ut facilius venenum admittant & difficilius resistant. Aer frigidus per accidens sit causa pestis, quatenus concludendo poros,& inducendo, veneno exitum denegat. Siccus vires ejus intendit. Exempla pestis a siccitate ortae, describit Ltv. l.l. D. IV. & Niceph . Calltxt. l.XV. adde nebulas, aliosque foetores.
XXVI. Quod ad cibum & potu m: Inedi! natura enervatur, ingurgitatione nimii gravatur. Idem faciunt vigiliae nimiae, somnus nimius. Immodico motu respiratio augetur: Defectus exercitiifontrasti jam labe noxius: Debilitant naturam, vacuationes immodicae; ordinariae praetermissae gravant, & jsedem lui commodiorem adornant. Metus, terror ac i magi natio quid possint, experientia saepius docuit: pavidi namque fa- cilime.corripiuntur, audaces, imperterriti plerumque mediis in undis solvi permanent. Nimirum delitescens in corpore virus, terrore ac imaginatione in actum concitatur, aut facilius, confusione humorum oborti, in corpus admittitur.
XXVII. 'Differentiae pestis sumuntur a causl, adjunctis ac effectis. A' causl, alia mitior est, vehemens al ia. alia vehemen- tissima. In hic vix centesimus evadit, in secundi e centum forte decem, vel & plures, in primi adhuc plures. Si ex histo- jtiis calamitosos olim inclytae Urbi nostrae status cognoscamus,, apparebit forson , omnibus tribus modis justum Deum in nos animadvertisse. Memorat pestem ad annum M LXXXIX. celebris nostrorum annalium scriptor, D. urftifius, in qui multa loca ad ultimum exitium laborlrunt. Refert idem ad annum M CCC XI V.iq-ooo.Basileae petiisse; totide An.M CCC XLIX. quo fere anno 8 c praecedente, pestis per totum orbem sceviit, a«r in soli Florenti! 100000. hominum extinxit. An.M CCCG XXXIX. durante Concilio, peste in vigore existente, quovis die ioo, homines luis crudelitate ablati. An. M D II. adfooo.
An,MDXLIII,

An.M D XLIII; pauciores. An.MD LXIV. ad 70 oo.ceciderunt. An;M DCX.adq-ooG.An.MDCXXlX.zo/z.paucioresadhuc An. MDC XXXIV.
XXVIII. Pellis quoq; alia est supernaturalis,naturalis alia;il- la extraordinarie a Deo immittitur,ut tempore Davidis factum.
X XIX. Ab adjunctis alia cum febre est,alia si ne ea, prout pugna inter vires &venenu est major vel minor, si suffocatur mox calor cordis a veneno, vel si venenum statim expellitur, abest febris ; sin vincat venenum,debilitatur Calor,nec regere potest humores, inde febres j quae semper sunt putridae continuae, mox simplices, duplices,vagae, prout ab uno,duobus aut confusis humoribus putrescentibus ortum ducunt.
X XX. A' symptomatis alia est cum bubonibus,anthracibus, maculis, anxietate cordis Scc.alia sine his,quae nulla malignitatis prodit indicia. Causa autem variorum symptomatum,quaerenda est in corporum 6c pestilentium inquinamentorum diversitate. Plerumque affectus,qui pesti junguntur,sunt excrementorum vitia.
XXXI. Quantum ad signa: Sunt ea Diagnostica, Prognostica, Anamnistica. Ad diagnostica pertinent imminentis 8c praesentis pestis signa. Praecedunt pestem ingenere^ea quae supra inter causas recensita sunt, & morbi epidemici, variolae, morbilli, pleuritides, anginae &c. Mulierum frequentes abortus. Pueri in lusibus suis mortuorum sepulturam agentes.
XXXII. Praeterea si desuper nobis immittatur, antecedunt prodigiosarum rerum pluviae, ut sanguinis,lactis &c. plurima nocturna fulgura, stellae cadentes, funera in aere depicta. Si ab aere procedat, volucres 8c nidos 8c pullos deserunt,sibique salubriorem locum quaerunt. Carnes, ova & caeterae res,solito citius putrescunt. Panis nocturno aeri expositus mucescit, & in rore, matutino tempore collecto, maceratus, morte devoranti inferre dicitur. Si ab aqua,tum stagnorum aquae ad littora virore quen- dam concipiunt ac foetorem, moriuntur pisces & supino corpore natant.Si a terra,incredibilis est insectorum copia,serpentum, bufonum, cicadarum, locustarum, aranearum, scarabeorum, crabronum &c. Terra erit sterilis,vel saltem fructus, quos producet, insipidi, animalia subterranea suas cavernas deserent, Gallinae, oves, boves, 8cc.pasfim peribunt,
B

XXXIII. Bubones,Corvi,supra civitatem crebrius volitantes,signum mihinullum praebent. Imo omnia dicta talia non siint,e quibus indubitatb liceat concludere.7l!>««</./.ii. nullos fere morbos Atheniensium pestem prascessiffe refert.
XXX IV. Praesens jam pestis inter initia cognitu est difficilis: Nescimus enim morbum este epidemium, contagiosum & maxime perniciosum,antequam plures invaserit. Perpendenda tamen su nt,signa antecedentia, concomitantia, (quö refero contagium in vicinis locis) & subsequenda, ut sic uno tempore detegi simul aeextingui polstt.
XXXV. Habet vero pestis (ocios pene omnes morbos, ac symptomata: Febres varias; dolorem capitis, ob partem veneni, cerebri membranis,corhunicatam; deliria,vigilias, ob cerebrum nimis calidum & exagitatos spiritus, ut (emperin organa induant; jactationes corporis, ob anxietatem; convulsivos subsul- tus, cum venenum irritatione nervis molestiam creat; memoriae abolitionem,ubi humidum nimis cerebrum repereritjpalpi- tationem cordis, dum cor,quod sibi noxium est,propellere nititur, corde vero in his angustiis posito, oritur anxietas, debilitas; Repentinam syncopen,quando venenum cor subito petens, ejus spiritus dissipat vel'concentrat,fi. occulto modo venenü pugnet, manet pulsus naturali feresimilis; dyspn^am humore in respira- tionis organa instuxo; Cardialgiam, affecto, nervoso stomachi orificio, Ävopt^iMi, dim tractio non percipitur 6b pituitosos humores ventriculum obsidentes; Sitim auctam & linguam siccam, ob calorem febrilem; Singultum, vomitum, quando ii> tratunicas, aut capacitatem ventriculi abivithumor; Alvi fluxum , ubi venenum, cum aliorum humorum (äburrä,m infimo ventre naturam ad excretionem stimulat; Hrinam sanorum firmiern, st humores necdum attigit venenum,turbidam si jam laesit, flammeam si calor urgeat; Fcetorem anhelitus, purresoenti- bus humoribus;Bubones ad aures; alaS; inguina, veneno a partibus principibus ad vicina emunctoria propulso;Carbunculos, si ad alias debiliores partes pertingens venenum,septi caso avi eas mortificat; Exanthemata, extinctis & e vasis exclusis (anguinis pa rticulis. Neque vero omnia haec simul adsun t, sed in hoc alia,, alia in illo.
XXXVI. Medicus si defunctum invisit 8c praecedentia so
gna Jv

gna, maxime maculas, anthraces, bubones, novit adfuisse, aift adesse, peste mortuum pronuntiabit.
X X X VII. Accedo ad Prognosin. In genere pestis cito sii a tempota absolvit, quartum decimum diem raro transgreditur; Multi wxQyiuipx spacio,veneni efficaciä victi,decedunt. Est Verb plerumque lethalis,nisi valida natura cito propellat hostem &C arte juvetur.
XXXVIII. In specie magna virium prostratio, in morbi initio, crebra animi deliquia, cordisque palpitationes, utpluri- mum mortis nuncii.Pulsus omnes sunt fallaces,intermittens tamen in juvenibus favctjMJesefiGaleno. Si aegrum sternutationes crebrae &C delirium convulsivis motibus junctum habeat,desperatus est. Pleuritides, anhelitus valde foetentes, plurimis infelices. Singultum semper mors sequitur. Lingua in principio morbi nigreseens, malum, humida vero & naturalis coloris apparens, bonum est indicium. Omnis de naribus stilla pravum signum. Dolor in gutture, qui sine ullo tumore, sine aphtis,orisque siccitate, alia ve manifeste causa adest, ut Lcraucedo, imminens exitium certo praenunciant.
XXXIX. Tumores in emunctoriis laudabiles sont, 8c quo citius prodeunt, tanto meliores. Si sine febre, aut ante febrem prodeunt, citae (alutis magnam dant (pem; contra si post febrem maxime majorem. Bonum est,si ab initio sint duri,rigidi, longi Scpaulatim increscant, ut 8c si cito ad suppurationem perveniant.
XL. Anthraces in principio aut paulo post in locis carnosis, sunt laudabiles, at in pedum & manuum digitis pessimi. Carbunculus , si intra duos aut tres dies, circulo rubeo comprehendatur, facilius sonatur, si serpat latius, praaprimis in nervosa parte,funestu. Quisubito disparent manentibus symptomatis, Jx- vettrt^oi, damnatur namque omnis humorum 7mAivJpoy,*i.
X LI. De maculis & exanthematis quovis etiam modo coloratis, controversia est. Si critice materia huc ejiciatur, procul dubio salutares erunt, contra si symptomatice. Respiciendum ergo ad symptomata, an minuantur ? an vires redeant? Imo nec his nimium fidendum, cum hostis opinione celerius vires resumat , naturamque opprimat. Oraculum est, quod in peste vel
B z

maxime locu habet: Tm o%tuv votT^eircavii mpc-rrrn ctrQeXetf di ■zsoJiay6p<£<rK$, VTi^&avctTX, ure t tj<; vyetyt,. H.aph.XIX.
X L I f. Corpora pesti magis obnoxia sont Plethorica atque Cacochymica, Mulierum magis quam Virorum. Difficilius ii quoque, qui jam semel peste laborarunt, in eandem recidunt.
XLIl I. His ita de Naturi, Caussis, differentiis, & signis dictis, proximum est de Remediisagam, qu<£ sont 'är&tpvAaxltx.d & Jipct.'zrdjliKci, illa praecedunt,haec sequuntur. Pr^servabimus autem fi causam agentem removeamus, ac corpora recipientia muniamus.
X L l V. Causa in soperioribus divise fuit in sopernatura- lem, moralem, naturalem. Quod ad primam &c secundam: Peccata coram Deo agnoscenda, vita serio emendanda, iratus Deus devotis precibus placandus. Diabolus suaque mancipia,non aliter curare possunt pestem, quam inferre: Artes vero diabolicas ad inferorum domiciliaablegamus.
X L V. Quod ad tertiam; Non sufficit Medicum ■tu ofio-ny. Prospiciat insuper toti civitati Magistratus*
propriaeque familias privatorum quilibet.
XL VI. Magistratus curet, ne ex suspectis locis venientia admittantur, sive merces, sive homines sint, modo fomitem recipere non recusent. Dein, ut viae publicaediligenter ab omnibus sordibus mundentur; Aquae nullae inficiantur; Animalia quae in pelle sua fomitem conservare & propagare solent, tollantur;, Sani cum infectis promiseue non conversentur; Cadavera intra biduum sepeliantur ; Quae morbose, corrupta, putria sunt, ne vendantur; Con ventus publici majores inhibeantur,aut si hi necessarii sint, ii seltem arceantur, qui vel recens infecti fuere, vel infecta loca frequentant» Eligat insuper probos homines, qui aegrorum pestiferorum curse sedulo incumbant, & quae forsen sunt alia. Privati insuis aedibusidsieri curabunt,quodMagi- stratus in tota Civitate.
XLVIL Maximum praeservativum est: h' tuv x^t)- üiV transeundum, ese tu TrfkmvQ,, i» e. in aerem convenientem. Notus est versiculus:
Hac tria tabificam tollent adverbia pefiem Mox , longe, tarde, cede, recede , redu
Itaque

Iraque modb ne officium negligatur, non minus pestis conta- gium, quam gladius aurignis vitari potest.
XLVIII. Medicus cauiam agentem removebit, corpora- <Jue recipientia muniet, si e tribus fontibus suis Pharmaceutico, Chirurgico, Diaetetico, praesidia quaerat.
XL IX. In Diaeta praecedit aer. Hic, si impurus sit,corrigendus, & noxius excludendus. Hinc fenestra:,quae occasum,austrum, vel cloacas respiciunt, semper claudendae, aperiendae reliquae. Aer ipse luculentis ignibus, ex lignis juniperinis, quercinis, &c. corrigendus, quibus jam olimHipp. pestem, quae ex atthyopia Graecos invaserat,edomavit. Siacris & corporis calor contraindicant, aceto cubicula conspergantur, aut foliis Salicis, rosar. nymph. viol. &c. Suffitus quoque fieri potest ex suavibus, styrac. benzoin; Vel ex minus suaviter olentibus,ut Bacc.junip. Thure, Sulphure (quod tamen in anhelosis,tanquam noxium, omittendum, idem dico de aceto & Belzoin solo) myrrha, &c. quibus cum pice, gumm. tragac. aut aliis mucilaginibus mistis, formari possunt trochisei ad suffumigium. Multi quoq; ad aeris flabellationem, aviculas in cubiculis alunt. Multi hircum, quasi attraheret ac extingueret vcct^ptcttTpuk,
L. Cibus & potus in quantitate sit mediocris,nil enim magis corpus tuetur a morbis, quam si sit excrementis vacuu & djpoov. In qualitate cibus sit K& d?ireir\(&' condiendi autem sunt cibi,iis quae corroborant & putredini resistunt, ut cap- par. berber. uvis immat. a cetos, cinarn. malis citr. aurant.&c. Vitentur contrarii Sc fructus horaei exceptis acidis ; plurimi,legumina, omnia dulcia valde & infecta. Concedi potest vinum tenue, inprimis si fuce. citr.aut granat. acid. mistus sit. Nocet ce- re visi a crassa. Protemperamenti vero diversitate 8c consuetudine victus quoque mutandus.
LI. Nocent immoderata exercitia, maxime non assuetis, nimis enim calefactum corpus, aucta respiratione plura attrahit ^tacrfJLctQi, adde quod spiritibus dissipatis facile venenum, cor impugnare valeat. Moderatum verb exercitium, promovendo, conducit. Balnea in universum nocent.
LII. Idem est de nimia Venere. Caeteriim si subsistant consuetae vacuationes, moderate provocentur. Servetur modus in
B 3

sörnno &C vigiliis, nocet somnus meridianus, non tamen poli longas vigilias 8c in assuetis.
LIII. Vitentur praeprimis terror, ira,metus, quantum enim haec valeant ex superioribus liquet; vieeversä gaudium, hilaritas moderata multum prosunt. Musica hic locum invenit. I lod-
T cip/CfOV.
LIV. Chirurgia suppeditat Venaesectionem & fonticulos. Prima,quid ad praeservationem in non plethoricis prodesse possit non video, in plethoricis, quantum opus est, (anguisdetrahi poterit. Fonticuli vero in brachiis & cruribus & quae eorum vices gerunt, vacuant humores excrementitios,utadeodurante etiam peste aperti (ervari debeant. Eos tanquam summum prae« fervativum extollit G.Fabric. Cent.IV. obs. XXIII. & L XXXVI.
L V. Pharmacia vel expurgat noxios humores,vel praemunit corpora/illud fit per lenia tantum, non fortiora catharctica, quae praeterquam quod sint fere venenata,humores agitant, spiritus exhauriunt, ad pestem disponunt. In usti esse possunt pilulae Ruffi emendatae, in pestilentia adeo decantatae, dosis sit scrupulus unus, aut drachmae (emissis, semel aut bis in hebdomade. Ex iisdem cum his constat simplicibus Elixir Paracelfi, quod proprietatis vocant. Pilularum loco exhiberi potest vinum absinthites,in quo Aloes & aliqua absinth. Centaur, min. card, bened, &c. quantitas infusa fuerit.
LVI. Praemuniuntur corpora alexipharmacis, internis & externis, simplicibus, compositis. Ex illis usu probata sunt, Rad. Angel. Zedoar. Heien. Cort. citr. Cimon, bacc. junip. acetum , praeprimis Tabaci furnus per tubulum ore attractus commendatur.
L V11. Ex compositis sumpsit Mithridates — — — oriente die parco conspersa Ljtzo Bis denumrutha folium,falis & breve granum Juglandes^ duas, totidem cum corpore ficus.
Possunt ex simplicibus alexipharmacis facile composita concinnari, forma pulverum, tabellarum,■electuariorum, Lee. Prostant in officinis Theriaca, Diascord. Fracast.Elect.de ovo. Confect. Alkerm. de hyacinth. &c. Quae ex hisTiimium calida siintjsrigt« .dis corrigentur, ut succo citr. limon. ribium &c.
LVIIUst-

' LVril. Inter externa valefit ea, quae' cor roborant, petafituir ergo ex cardiacis, & cxulent ea, quae ex arsenico, mercurio, bufone 8c similibus parantur noxia -3781 «7$«» Fictitiaalia, nulla tamen nocendi facultate praedita, aegris obnixe postulantibus concedenda jciim enim imaginatio imperet humoribus ac spiritibus,Heri potest,ut illius ratione vjtppiov epttpvTvv excitetur, fuä- que sponte venenum expugnet.
LIX. Sic fuit prLservatio,quae quia ( ut habet Gal. dediff.febr: t, IV.) & ipsa cura quaedam est,in hac jam breviores erimus.Tol- lenda est causa continens, quä sublata ipse morbus desinet. Vires conservandae; Symptomata mitiganda sunt.
LX. Abstinendum a Venaesectione; vires enim agitatione imminutae, insilienti perniciei minus resistunt, ait Vern.l. v.df abd.c.XIL Vesicatoria in artubus Se emunctoriis apposita,ad revulsionem multum faciunt. De fonticulis supra dictum. Scarificationes improbo.
L X I. Nec purgatio, necvomitio conveniunt,licet enim ve- 4 nenum pestilens, cum coqui non postit, e corpore citissime ex-r purgandum sit, tamen id faciendum 7Ü>V jrvftipzpwTuv %&)- £/oäv. Quoniam ergo venenum ipsum subtilissimum est, ac per inspirationem in corpus irrepsit, expellendü veniet 24 &<p c p*! ,r 4'
LXII. Sudorifera itaque, quae materiam ab internis ad externas ignobiles partes movent, utramque absolvent paginam, si simul sint alexipharmaca. Ex bis numero Rad. petafiti Carlin. Herb.Scord. Ruth. card.bened.Scorzoner. absinth. Fruct.ber^ ber. ribes. rubr. Poma citr. aurantia. Semina card.bened.citr.
2cetos vinum, acetum, sentala tribolum armenium; Aqtfasex plerisque destillatas, aquas Sc aceta Theriacalia, Salia, extracta, iyrupos, conservas,&c. Lignum Sassefrasetiam, sed quid de lapide Bezoar officinarum, quem adeo evehunt plurimi? Dico* cum Incomparabili Viro Medico D.CaJp. Bauhino de Upid.Bez.oar-.. s.XV. Ejus usum (de vero non loquor.) non modo inutilem, sed- etiam peri rulo surrte vadere. Similiter de unicornu pronuncian-- dum est, substituatur Cornu cervi.
LX III. Ex his vero in nimio calore frigidiora eligenda, vel calida frigidis temperanda. Ih foeminis,quaemosehum &am-- bram redolent compositiones, omittendae. In pueris minus callida,

Vida, debiliora, gratiora exhibenda. Si vires nimiis sudoribus, prostratae fuerint, reficiantur Cardiacis.
' LXIV. Quod ad diaetam,aer emendetur ut supra. Cibi sint liquidi, iis misceantur ea, quae veneno öeputredini, si febris adsit, resistunt, prarpnmis quae dejectam «(jtfiv excitant, qualia sunt Tu.'oi-a$ii. Fugiantur motus animi Lccorporis. Somnus ante promotum sudorem nullus, post modicus concedatur. Alvus nimium non sollicitanda,ante morbi declinationem.
LXV. Pestis symptomata restant, quorum magna quoque est habenda ratio. Sciendum aurem, febres, bubones &c. licet in se morbi sint, hic symptomata vocari, quod horum more pestem insequantur.
LXV I. Quod ad febres: lis ea conveniunt, qua: ipsi pesti, modo non nimis calefaciant. Vomitum cohibet Sal absinthu.Syncopen solvunt cardiaca, maxime vinum generosum, aq. rosar. emam. &c.
L X V11. Quamprimum bubones conspicui evadunt, natura in suo motu, amactationevitiosae materiae, juvanda, inde vesicatorium proxime bubonem applicandum, locusque apertus servandus. Sic ipsi tumori attrahentia imponi poterunt, tumore vero existente jam fatis magno, ad maturantia 5c suppurantia progrediendum, ut Rad. alth. lil. alb. malv. Fl. cha- mem. melis Sem. soenigr. lini. Ficus, &c. Hxcin catapl. unguent. &c. redigi poterunt. Maturefacti tumores, fi ob cutis duritiem, taidiüs debito aperiantur, scalpello in declivi parte pertundendi. Sauciatae parti multi, nulla tamenfieccffitate inducti, gallinas, catulos, columbas, &c. per medium sectas &calentes.mu1totiesad veneni extractionem adhibent Ulcus vel vulnus mundificandum , thereb vitell. ovor, fcord. £cc. Tum moicaliorum ulcerum, sed tarde est curandum, ne mali reliquiae recidivam, ac mortem inducant.
LXVIII. Carbunculus suppurantibus etiam, & illis quae emortuam a fana particula separant, curantur. Hinc sola pix quae insuptr dolores lenit, saepius multum praestitit. Citissime rem conficit butyrum antimonii, quod describit Dn. Schröder, pharm. med. Chym.l.lll. c.XV. Separato carbone ulcus mundandum ut supra, tandemque cicatrix inducenda, cataplalm. v. g. ex Rad. Symphyt. major. Si vero carbunculus necdum fatis esset magnus, humor noxius cataplasin. attrahente extrorsum foret proliciendus.
LXlX. Exanthemata plerumque non curantur. Curanda vero sunt per sudorifera &alexipharmaca.
LXX. Omnium autem symptomatum curam proponere,nec opus,nec instituti mei est. Legendi in hanc rem , qui accurate scripserunt, fractici. Ego in devotis ad Deum precibus, ut ne, vindice iua dextera, terga nostra feriat, finio.
FINIS.