\jS~^ , 1 ‘ A ' '.mm s>*s *s,A '2 _ V usw if ; : 4| ill» HTijj II .J|| JWJIMP 1 ""» l UM £2aT t. EXERCITATIO MEDICA V DE CHYLIFICATIONE» Quam, Divino adjuvante Numine, PERMISSU ET CONSENSU Magnifici atque Exceüentißimi Medicorum O R D 1 N 1 S In Inclyta Rauracprum Academia, P R je s i D E Viro Celeberrimo, Experientißimo DN.JOH.JAG HARDERO, Phil. 6c Med. D. Anatom. & Botan. Pros. Excellentiis. Sereniss. Marchion. BadenC Archiatro, &c. d. Junii Ann. s) nomine in Medicorum scholis commodum insignitur, estque nihil aliud, quam chyli ex alimentis assumptis in ventriculum, inque hoc & intestinis tenuibus tantisper commorantibus, ope fluidi maxime activi, ceu menstrui digestorii, cüm in ipsis secreti, tum aliunde accedentis electio A % atque z. atque confectio^ z. Materiam'proin chyli alimenta constituunt, qua; cibo solido, potuque liquido aliqui complectuntur: Aristot.verd 1,2.de part.ani- mal. vygx fyigx nomine apposite denotasse videtur. vid.sis Clanss,Dn.Prassid. cap.2. de Humorib. Illis certe ex particulis composita, ä quibus cum fluidorum temperies, tum etiam solidarum partium 4 configuratio & textura conlervari potest. §. Ista autem prius quam Ventriculi antro excipiantur, mutationem non levem in ore experiuntur, quam Galenus 1,3. de facult. animal, c.7, tritici mansi exemplo probat, quo crudi furunculi ilico mutantur & coquuntur, cum prius aperte dixisset: rgotpqg C¥ t « ? 'ifzctTi k^tiutrig , (itfctimv ctvjqv bu^yug c:g trt- fflv eiJ [, i pqv «s tsA©- yi ftQuKorfiet, Comminuuntur sane masticando solida edulia, durissimi- que cibi, si diffringi prorsus discindique dentium ope nequeant, ita subiguntur, ut reseratis poris arctius occlusis, immutataque hinc tantisper ipsorum textura, apti evadant, e quibus penitus dissolutis, chylosa? particula: elicitae in vascula propria seque- s. strentur: §. Hunc in finem provida natura non den. tibus modo hominibus prospexit, ita quidem conformatis, ut incidendis frangendisque, imo conte, rendis solidioribus alimentis sufficiant» sed maxillam insuper inferiorem musculorum ope ad superiorem allidere, dentesque hujus alveolis insculptos cum illius incolis collidendo jugiter concurrere voluit, ut sic iterata allisione, utrinque discinderen- g tur particula: invicem arctius compacta:. §, Cuniculorum certe, porcellorum Indicorum,equorum & aliorum forte animantium, si non modo primores dentes, acutos fatis,sed delitescentem post hos in utraque maxilla seriem egregiam, cum sinistra: mecha- mechanica motitatione contuiti fuerimus, deprehendemus ceu sub serra denticulis versarentur, ingesta comminui ac limari posse, Natura in animantibus aliis, dentibus ita non instructis, (de quibus prolixius heic dicere non attinet) negotium isthoc aliter vel supplente vel perficiente, vid. fis supr. 7 * citat, cap.2. Prodr. Physiol. §. Aliud aurem commodum insuper ex trituratione hac accedit, emm- vero strenue hunc in modum musculis maxilla; inferioris collaborantibus, accedente unä necestariä lingua; eäque continuata volutatione, fontes saliva? usque aperiuntur, affluitque copiose in os propulsus liquor, comoda necessaria non heic saltem, sed b cum ingestis deglutitus insuper pra?stiturus: § t Est ergo, ut recte fatur Celcberr. Bohntm Progymn. 4. majoris longe ponderis alteratio, quam ä saliva? commiscela expectant ac sustinent solidiora, etenim dum ista particulis suis aqueis, aliisve a quibus majorem activitatem habet, quam tamen spiritus Xthereus potissimum confervae atque suscitat, reseratis alimentorum poris sese insinuat, eque rigidis ac duris molliores atque flexiliores facit, distolvit una ipsa, magisque liquefacit, manusque auxiliatrices ferentibus aeris externi particulis subtilissimis maximeque activis, qute interstitia usque pervadere nituntur, compagem illorum magis magisque solvere, fibrillas diffringere, ficque ligatas, varieque invicem unitas, varii generis particulas fui juris facere, & quiescentes modo, in motum deducere solet, non parvo subsecutura? dehinc chy- lificationi in Ventriculo & intestinis adjumento. 9. §. Nec vero opus esse arbitramur, humoris istius activitatem , multo minus fluidi subtilis engyetav, pluribus heic probatam dare. Testatur de ilia quo- A 3 tidiana tidiana experientia, evidensque malum , quod ejusdem inertiam, vel defectum profusionem ve excipit, confirmatque Virorum Clarisfi authoritas ratione suffulta, adeo ut memorante Excellentiss. Bobmoy solvens catholicum mineralibus quoque inde promiserint: -Neque latere potest Eruditos experimentum, quod cum saliva & pane, aut alio quovis edulii genere instituit Clarisl. Tackim^ cujus Ex- cell, Dn. Präses meminit in Schol. ad usum part. io. cochlea?. §. Et qui clarius ad nominatam liquoris nostri efficaciam alludere potuisset Galcnus.atq; ipso cum Veterani omnes, qui ex immutatione texturae, mutatione suscitationeque odoris ac saporis ingestorum, ut qua? atsto ut, modo erant, dum in ore tantisper volutantur, quoad dictas qualitates,brevi sensibiliterque immutentur, imo etiam coloris , ( quamvis hoc ultimum fortius premere nolimus) non levem ä saliva factam fuifle ciborum alteratio- nem augurati sunt: Inde Gal. cic.l. ro Xa, tuv ioßoXuv Sy&iuv , t et p ,gy <£i$tas dirarum, Td v^egav, rct /*gy f^ificur^aet Js vTsng- ßoAtjg, ei ra xafk rrp koiAmv cvvotjirapt *, (^Atypct, xsj yp- Arp x, 7TV «3 5 irvviTtvoijffcus M>Ty to> Tra^ßmei^ob r\n (ityctAce Trvsog istetg 7raAAaq &c.De calore partium adjacentium,cnylificationem in ventriculo fovente, per subtilium particularum communicationem, plura heic non fabimur, usque vero persuasum habemus., qua; Venerandus hic Vir, de bile, pituita, spiritu, calore, imo tota Ventris substantia heic erudite profert, non minus ad intestina zy.quäm ventriculum specialiter trahi debere. §. Et sane ratione substanti«, praesto sunt fibrae carneae? - recta; pariser ac circulares,qua; liquefacta a Ventriculo in duodenum, ac ulterius deinceps descensura, non modo complectuntur,sed continuato mo- < tu superiora & inferiora versus, eadem ulterius exagitant, simulque efficiunt, ut cum ex intestinalibus glandulis, lympha per porulos quasi pressa, jugiter extillet cum spiritu «thereo, tum etiam ex vicinarum partium excretoriis ductibus, fibrillis earum contractionem vicissim crebrius ineuntibus, humores secreti copiose appellant, ultimam chyli confectioni, inque vasa lactea secretioni, manum, % 6,singula adhibitura. §. Succi hi decantati sunt Btlis perductum maxime hepaticum, & hinc etiam ex vesicula sellis accedens, & succus pancreaticus , per ductumVirsungianum ab Authore suo sic dictum affluens, de cujus aci ditate, & tl/ius alkzk, mutuaque invicem invicem effervescentia, multa omnino Viri coetera celebres,orbi erudito prodiderunt, quod autem a multis hoc tempore pari fide vel veneratione non accipiuntur, utpote quibus detectis licet bilis particulis salinis, oleosis &c. acquiescentibus, lympha; pancreatica: tamen aciditas suspecta est valdopere, neque institutis multa sedulitate experimentis respondere visa. Vid.sisClariff. 5 r»»#m' Experiment, circa pancreas, & Excell. Bobnii Circul. Physiol. p. l 7 - 1 5 1. &c* §. Proptereä omni usu succos hosce carere sapiens nemo afferet.*svid. Exercitat. Anat.Med. Paeoni Pythag. pag.221. &seqq.) probantque eum maxime, quX ex ipsorum defectu vel inertia gravia subsequi solita sunt sympcomata,ichylificationis laesio, & hiuc htematoseos vitium hondeve cachexia* hydrops &c. Verisimile hinc nobis fit ä pancreatica lympha pariter at intestinali, particulis musste adventantis crassiores dilui, fluidioresque reddi & 'ad plenariam evolutionem aptiores, si omnino falis ipsius nulla sit efficacia, juxta quoque re sichortan* te attemperari posse bilis, etiam extra chylificationis tempus, ad intestina fluentis acrimoniam, quod probabiliter ostendit, ductus pancreatici cum bilia- rio fere communis in duodenum insertio, per commune ostiolum humorem secretum utroque effundente, ceu in canibus sopenumero, & praeterita hye- me,in sectione publica in Adolescenfe ab Excell. D. Praeside exenterato conspeximus .Bilis vero usum, (praeterquam quod qua; ex Vesicula accedit, fluidi« tatem ejus qua; per porum accurrit, aliquando e- mendare valet,) conjectamur esse singulariter, ut particularum oleosarum (crassiorum praecipue ) ope, cum terrestribus & crassioribus, sed solutis adhuc fluidisque fele jungat, sicque ad justam consi- B 3 stenciam stentiam fasces alvinas paulatim perducat, unaque impediat lui admixtione ne vel oleosa: guttula: chylo supernatent,vel terrestres atomi omnes secedant, & cum fecibus excernantur: §. Porro succi v 7 ' biliosi beneficio, particula: chyli crudiores quidem viscidioresve inciduntur magis & diffolvutur,oleosa; vero & terrea: cum serosis placide cobinantur, eam- que confidentiam acquirunt, qua: chylo per crustam intestinorum glandulosam filtrando, tubulisque vasculorum lacteorum excipiendo , necessaria est 28. quäm maximö. §. Universi vero & singuli hi humores, prasterquam quod animali Spiritu sub- " tili & activo, usq; prägnantes sunt, ab eodem nihilominus per nervulos ad intestinales glandulas fre- quentissimä serie dispersos, magna copia,cbylosi vigente,affluente excitantur,actuaturqjtota massa,ejus- ve particula:,si que soluta: fatis non lunt,aut indigesso sunt adhuc ulterius diffringuntur, solvuntur, colli- quantur, factaque commoda homogeneorum mi- sceladictorumliquorumope, bilis prscipufe, heterogenes crassiores&fuculenta:separantur,&in intestina crassa protruduntur, illis ceu nutritiis dulcissimis» cum sanguine mox intimus miscedis, ubi receptaculum solenne per lacteas venas advecta: e va ierint,sicq; chylusjultimam fui absolutionem coniequitur. §. r-. Priusquam hinc abeamus, siquidem de spiritus sthe- rei ubere affluxu verba modo fecimus, memorenda sunt, qusde singulari fibrillarum nervearum, nervulorumque conglomeratione, ipsorumque utilitate (in qus occasione glädularum in duodeno ab Excell. Brunnero descriptarum Da Prsses in variis animantibus,canibus, vaccis, lepore prius frequenter inqui- sivit, ipsorumque texturam, postquam in subjectis humanis, prslentibus nobiscum una aliis plura eorundem rundem ratione notäslet, in laudata Anatome publica liberi us, duodeno aperto explicuit,ususque egregios a conglomerans hisce corpusculis, homine incolumi ftuentes>simulque incommoda,in hypochondriacis prxcipue passionibus palpabilia, inde pullulantia, haud obscure innuit) Ceieberr. Pejerus Ann. VI. Dec, t. Ephemerid. Nat, Curios, inseruit: Pr Ater glandulosam (-inquit pag. 175. &c.) fabricationem in duodeno singularis etiam fbrarum nerve arum ftrues regeritur , carnis tenuißtme divisa quadam similitudine, illa namjj conjunffis apicibus in nodulos quaß aut tubercula valde minuta & depressa concrescunt , ßipantia nerveam tunicam , cui penitius harent adfincla vin * culis ^ut tanto minus de origine & natura dubites. Firma sunt quoife tenaeia , & vel carnesolidior a. Compressa nihil humoris emittunt jiec atteruntur aut abscedunt>cum velamen intimum seu crusta cum glandulis detrahitur, nervea enim tunica duplex