AVXILIANTE 8.8. TRIADE Jubente Magnifico atcs Gratiofifiimo Medd. Basii. Ordine DISSERTATIONEM 1NAVGVRALEM De MEDICAMENTIS PVRGANTIBVS ATQVE EORVM OPERATIONIBVS In Perantiquo Athenaeo Raurico Pro Obtinendo Sum mo DoctorisMedici Axiomate eique annexis Juribus diem f. yfc A. o. R. M. DC. XCFi, Loco horisque designatis Publica ventilationi submittit OTTO SCHWARZIVS, Curia-Rhaetus, BASILEA, TYPIS JACQBI BER.TSCH1 ,*>-r . U DISSERTATIO MEDICA INAVGVRALIS De MEDICAMENTIS PURGANTIBUS ET EORUM OPERATIONIBUS. i. 2 . Uid Medicamenta in genere sint, ante decidere,quam speciem eorum , quorum tractationem Dissertationis frontispicium promit* tit,attingere consultius duximus. Proin citra diuturniorem velitationem dicimus, Medicamentum , (aliis Juvans, indicatum , Remedium, dictum) id audire, quod corpus no- ßrum , fivc fluidas ejus partes alterando, ftve immutando solidas ^velint us assumptum , vel extus adhibitum , per fe,vel cum aliis mixtum , a ftatup. n. ad statum n.contranis suis particulis reducere potis eft. Ex qua definitione constat,Medicamentorum in simplex & compositum, internum & externum distinctio: quorum omnium, in specie autem purgantium, quiddieatem, ortum, proprietates, usum, inprimis eorundem agendi, seu in corpus humanum operandi medum studiosius paulo expiscari, & uberiori disquisitioni subjicereanimus est. Id quod fier, praemittendo generalem de operationibus Medicamentorum discursum, quö sic purgantia, quae ad tractationem specialem restrinximus, eo commodius intelligi queant. jf. Cum autem vox Graeca. 'lutot', quae Latinis purgans audit, triplicem nacta sit in Foro Medico significationem, unamquamque seorsim enodare non abs re erit, antequam ulterius progrediamur, Generaltier er- A a gb gi> Ka1»g1iKo» t pro quavis humorum eductione per alvum, sudores, vomitum, urinas, menses, somitur, possuntque huc o- mnes evacuationes criticae, ut & artificiales quaecunque, uni*- verseles & particulares, referri: Arfiiori sensu , quem & nos in dissertatione hacce retinebimus, restringitur ad alvum & vomitum, quibus fit purgatio: Strifiisime autem donotat purgationem vulgariter sic dictam, quae tantum sit per alvum, tr e* dicamentis,uti mox audiemus, vario modo id praestantibus* 3* JT. Et cum haec plena manu nobis suggerant decantata tria Regna,operae pretium erit paucissimis inquirere, quomodo medicamenta,quae ex illorum gremio,tanquam divite penu uberrime seligimus, suum fiendi modum , initium atque incrementum sortiantur; ut sic, postquam illa in suis incunabulis inlpeximus,ad illorum principia essentialia seu constitutiva commodius etiam perveniamus, quibus facile patescet 4* alias abstrusisti mus, illorum operandi modus, js. Nemo est, quem latear, Regnum, vrgttabile dictum, id usiratissimum remedii genus nobis suppeditare, quod Plantarum nomine insignitur, quae eapropter talem a Summo rerum Creatore acceperunt mechanicam corporis structuram, ut non solum ob varium partium apparatum organicum, & mutuam connexionem, sed etiam praecipuas hinc resultantes actiones, magnam cum vita hominis convenientiam habeant; imo, praeter nutritionem & auctionem, etiam in generationis modo, non parum conveniant. Quoniam vero ea est generationis omnium rerum conditio, ut a minimis rudimentis primordialibus, & nihilo quasi, gradu successivo procedere videatur, non abs re erit, corpuscula illa, mole atque subtilitate admodum exilia, quorum appositione & expansione contingit,tanquam causam materialem , & actionem solis seu materiae subtilis,tanquam efficientem, reliquas vero particulas, diversä fui compositione, diversos relinquentes potos seu tubulos , tanquam j.. causam formalem ys\sa accuratius examen vocare, js* Penitius itaque intuentibus corpuseula haec minutissima, in apice eorum exili, exilis apparet gemmula ,. cujus meditullio -illud:-, minimum includitur, quod.seminis sive ovi nomine demünry dignum pronuntiaveris, quo utcunque deficiente, reliquum, quod superest, molis, etsi totum (pectes, ad tenerrima plantarum stamina in apricum producenda, nullo modo idoneum deprehendes: uti hac omnia solers Eruditorum industria 6. multis exemplis & experimentis detexit, js. Parva aurem illa magnarum generationum fundamenta, si in actum lese diffundere debeant, requirere motum, tanquam causam efficientem , neminem fugit; hunc vero non nisi a ma- terii subtilislima , cujusmodi solaris esse videtur , procedere, aestivum tempus testatur, cujus fervente calore e feminibus prodeunt, florent & incrementa capiunt plantae t «contra deficiente particularum earundem actione,quod hye- me fit,qua Terrae uterus veluti obsignatus fere sterilisexi- stic, dictae herbarum viciflitudines cessant, js. Cum autem nuspiam particulae subtiles agant, quin Lc in adjumenti consortium trahant alias paniculas aeris crafliores, uti in igne& pluribus aliis rebus accidit j ita verifimillime concludimus, ad vicissitudines plantarum efficiendas, concurrere particulas aeris crassiusculas, a materia subtili ita impulsas, ut terrestres alias fecum rapiant, illasque versus plantam &*ejus germen deferant, poris ipsius sese implicent, atque fermenti partes efficacius impellant. Quod autem ex hac particularum subtilium cum crassioribus actione in ovulo plantae permotum, ä materia subtili excitatum, haec statim, sive certa, specieique propria, &non alia quaelibet, pro varii motus determinatione, planta exsurgat, non aliunde quam ab ipsius materiae actuandae sive fermenti aliis, nobis ovi dicti, dispositione &: 8. texturi determinatoque motu procedere, credimus, js. Quibus utique, postquam adhuc formalem causam addiderimus,, sub ratio'.e ejusdem comprehensam, omnes omnium planctarum vicissitudines, mutationes, vulgö animae vegetativst Arisiotelicorum adsoribi solitas, nos facile explicaturos confidimus, omissis inanibus terminis, vi plastica, form i substantiali, & hinc deductis facultatibus, auctrice, artractrice, nutrice, alreratrice-, &c. Hinc praeter calorem sive subriliores: solis aei isqua crassiores particulas, de quibus antea, particulis aliis crassioribus, & mage terrestribus, std apte d (positis, ■«.neque configuratis, & fern st-is poris ex asse ipsis respon- A 3. denti?- dentibus, meatuumque atque fibrarum certi & determinata conformatione accedente, cum humore convenienti, particulas has congruas, siib suo vehiculo, ad feminis poros defe- 9. rente. potissimum negotium absolvi, firmiter statuimus. js.Su- peresser, ut, quae ex varia partium dictarum unione resultant, plantarum proprietates peculiares & virtutes exponeremus 5 cum autem ex sapore, odore, colore atque qualitatibus,tacti* bilibus sic nuncupatis, ut plurimum dijudicentur; de iis specialem tractationem exigere videtur operandi Medicamentorum ratio formalis. Ast , cum haec constitutos disputationis limites excedat, aliqualem, eamque generalissimam heic utro- cunque dedisse sufficiat. F. Colorem, pro corporum superficie aut etiam textura; ejus successiva mutatione, luminisque in eam impingentis modificatione atque reflexione varia, varium oriri nulli dubitamus, Sicuti, ut varietatem particularum plantas constituentium, quae in majore vel minore subtilitate, aquositate, aut aliarum certarum exsiuperantiä, magnitudine, motu, figurä, consistit, praesuppositä peculiari cujusli« bet organ*, papillarum inprimis, & fibrillarum structurä, hu- midique salivalis salia dissolventis commodä, intra papillarum receptacula, actione, disserentium inter se saporum aut etiam aliorum effectuum, uti frigoris, caloris &c. mediante adaequato & immediato uniuscujusque sensus organo, causam agno- II. scimus. F. Similia ad odorem explicandum principia requirimus, atque rationem formalem iisdem absolvi supponimusj causam & organum saltem ab his plus miniis distinguentes, illam scilicet ex aere desumendo, atque effluvia admodum spirituosä, sulphureo-salina, summe volatilia resoluta,ad subjectum materialiter propagata asserendo: hoc autem narium fibras nerveas statuendo; atque sic pro diverso statu . magnitudine, figura, motuque particularum subtilium & earum tenuiori attactu, sine continuo diluente humore, (quo ipso a sa- 12-pore distinguitur ) rationem formalem elicimus. jJ". Qui jam harum particularum specialem determinationem, forsan satis difficilem, sibi extricari cupit, analysin chymicam adhibeat , aut etiam alios adeat curiosos herbarum ruspatores, ad miraculum sagaces, 8c in vulgus notos- Atque hactenus in nitidum Regni Regni vegetabilis palatium abrepti paulo prolixiores fuimus^ non tamen nimii, cum praecipuum objectum tractationis nostrae constituat, urpoteex quo purgantium maximam partem 2 $• depromimus, F. Minor pars est, quam Minerali debemus,non pauca tamen ad materiae nostrae dilucidationem, etiam in eo fest offerrent dicenda, quae autem omnia generaliter pari me* chanicä ratione, ad singularem eorum texturam solidillimam, quae ex salis, sulphuris & mercurii cum particulis aqueis & terreis, cerd proportione commixtis , secumque varie Lc arctissime combinatis resultat, 8c ope ignium sobterraneorum » vel etiam caloris solis, ut alii loquuntur, aut in primo rerum ortu in talem formam conversa fuit, restringimus. Quae quidem generaliter ita praemissa commodum tamen juvabunt specialem explicandi modum, qui medicamenta operentur* 14.^. Quo sone in negotio sotis sterilem fuisse deprehendimus venerandam antiquitatem, mirabiles corporum vires & praesertim simplicium operandi rationes , non nisi per qualitatum elementarium varias graduationes dilucidando , Lc praepri- mis in opere difficiliori per illas minus explicabili, ad occultas, nescio quas*qualitatesocyus confugiendo: Fragile certe dogma, quodque ruinoso, & tantum non fictitio fundamento innititur j si enim, quod verum est, dicere volumus, ejusmodi qualitates in rerum natura non dantur, tantumque abest , ut sint modi corporum essentiales, & ab iis distincti, ut potius ex essentia & constitutivis principiis, tanquatn effectus, fimo» is. di ex materiae & objecti diversitate fluant, F» Cui certe o- perandi modo insistentes, quaslibet concretorum naturalium dotes, a particularum materiae sensibilium aut insensibilium diversimoda modificatione, situ, figura, motu &c, pororum- que majori vel minori angustia, rigiditate, aut flexibilitate, (ratione, quorum diversus aether plus minus transfluens, par- 16. ticulas aliter atque aliter disponit) deducimus. JT. Per materiam autem nihil aliud intelligimus, quam principium rerum seminale, ä Deo omnibus corporibus in prima creatione impressum, atque in speciali minimorum textura,figura, nexu, situ, atque ordine, constitutum : quas quidem intimiores pikidpii somkulis configurationes yi primi creatione rebus imgrellas , impressas, ex quibus immediati fluunt peculiares corporis proprietates, affectiones atque virtutes, determinare mortalium non est, sed solius,qui illas struxit, conditoris sepientis- simi. Nihil nos hoc in casu valemus, nili ab effectibus, per experientiam informemur, aut etiam per instituta, igne chy- mico, aut microseopiis &c. experimenta : aut denique per variarum rerum sermentationem artificialem vel natura« 17. lern ista edoceamur. F. Enimvero in his omnibus per multiplices materiae conformationes mechanicas, & mirabilem ejusdem secundum minima texturam, indeque dependentem variam ad alia corpora habitudinem , corporum ellentiam & effectus explicare neceile habemus, ipsumque medicamentorum operandi modum ; Quem dum explicare aggredimur,iterum ad communem rerum generationis legem, nobis respiciendum est, ex ei enim constat, omnes omnium corporum mutandorum aut alterandorum particulas,tam discrepantis inter se esse figuras & constitutionis, ut nusquam corpusculum unum aliud ita intra sinum suum recipere, aut tam arcte ex aliquali particularum regularitate, vel superficiei ac planitiei conveniendi, cum alio combinari possit, quin scmper pori atque spatiola insignis exiguitatis desuper relin- j^quantur. F. Vera esse interstitia haec,eaque exiguitate conspicua, ultrb largiuntur omnes; inania autem vel vacua,saniores nulli, utpote ex principijs s. elementis suis antea ignotis contrarium edocti, materiam primi Elementi, quam subtilem vocat Cartesius, solaris aut aetheris nomine insigniunt alij, minutissimas rimas utcunque figuratas summa pernicitate pervadentem, atque hanc in intervallis illis parvis, vulgo vacuis creditis, substituunt. Cum autem particulae in suis figuris mire varient, ad commune, quo plura declarantur corporum Phaenomena, instrumentum materiale & mechanicum, sal puto , omnes referemus; ostensuri, qui ratione istud diversi particularum suarum configuratione, corpori nunc magis amicabile & proficuum, nunc ingratum & adversum existat: non omissa aetheris ad haec omnia varii ha- 19. bitudine. jf. An infinita haec selium specialium varietas, sub duobus salium quasi fundamentalium generibus berse collo- collocetur , & verum omnium mutationum formale inde eruatur, heic jam non attingemus; delibabimus saltem, qui ex salium cum alijs particulis materialibus varia mixtione & concursu, tam diversae salium figurae , quae operationum medicamentorum plerunq; principaliores causae sunt,exorian- 20, tur.§.Ante omnia autem terrae pori,salium particulis varie efo formandis accommodati, praesupponendi sunt, per quos particulae terrestres subtiliores,vel ab igne subterraneo,vel,ut alij putant, cum aquä dulci pro sontibus constituendis a mari transmittantur, & quae deinceps ob particularum longitudinem vel rigiditatem transire neseiae,adeoque stricto nexu co- 21. pulatae materiam folium constituant. js. Formam suam itidem, variae figurae atque magnitudini, appropriatorum eorundem terrae meaculorum, materiae subtilis transitu magis yel minus angustatorum acceptam debet,aut etiam eorundem motus determinationi variae, quä in moleculas, per quas feruntur, allidunt: aut etiam in alia corpora impingentes, mutua impactione atteruntur, vel deniq; in cumulum congestae, a materiae subtilis impulsu, & disjunctae,a terrestribus crassioribus in columellas, laeves autoribus sic dictas, abeunt: ita ut aliae oblongam, aliae rigidam, asperam vel acutam, a- liae aliam figuram acquirant, pro cujus figurationis varietate, etiam alij atque alij producuntur effectus; qui quomodo mediante aethere pro minutissimorum horum corpusculorum varia dispositione, diversimode agente , in nobis contingant, fotis clare apparet; scilicet omnia corpora replens subtilis illa materia prodiversitate caloris sive partium agitatione medica- metorum poris majori vel minori copil inexistit,& pro eorundem varii conformatione , majori vel minori pernicitate per illos movetur. F. Neq; verb medicamentis atq; etiam alimentis, aliqua fui portione tantum non includitur, verirni etiam, compedibus magis libera in corpora inspiratione pergit, & cum aeris purioribus particulis fonguinem jam permeantibus, eiq; vel proportionalis, vel disproportionatis magis inactum deducitur; illisve motum & crasin vel conservat & componit,vel hincinde aberrando particulas dividit,fundit,attenuat, incidit, tursiat; solidas convellit, rigidas emollit, la- B xas xas tendit, atq; sic varia symptomata, quas purgantiaquan» 2 ^. doq; comitantur, excitat. F. Haec generaiia mirum quantum conducunt ad species & peculiares purgantium operationes intelligendas. Ex superioribus enim patet medicamenta non ratione activitatis suae, sed receptiviracis in corpore nostro operationes sive effectus suos exerere,hoc est, tant arctam esse medicamentorum cum corpore nostro mutuam illam reciprocationem, ut pro peculiari hujus dispositione ÜL humorum resistenti!, aliter atque aliter determinetur illorum vis quasi propria, & uti loquuntur, insita. Ante omnia ergo ad purgantium nostrorum varias alrerationes animum dirigemus, ut pro diversitate, quae ex iliis exsurgit, particularum Sc earundem primi motus determinatione ad intimiorem ^operandi modum deveniamus, js. Purgantia; prout omnia, medicamenta ori ingesta, linguae ministerio ventilamus 6c per oesophagum in ventriculi capacitatem detrusa, in eoffem prima murationis rudimenta subeunt, atq; in minimas particulas, humorum & partium poris intrudendas ope Menstrui stomachici & salivae resolvuntur, relaxatisq; spiculorum habenis in actum deducuntur, ut postmodum fui juris facta,, fibras nerveas ventriculi & intestinorum, imb etiam oesophagi vellicent, plus minus, nunc sursum, nunc deorsom magis, motum illorum vermiculantem , sc. fibrarum contractiones concitando; quo quidem motu fibrarum, in Duodeno tantum non convulsivo existente, etiam ductuum in partibus vicinis, uti poti bilarij, ductus Pancreatici,fibra vicifsim constringuntur; imo etiam aliarum partium,in intestinis consitarum osoilla, vel pori irritantur, fluidumq; in ijs contentum, exprimitur , nunc per superiora magis cum contentis alijs, nunc per inferiora, pro diversitate dicti fibrarum motus peri- staltici, excernendum*. Hocq; ita se habere, evincit communis, quem cum sternutatorijs producunt, effectus, ceudeRad» Gialap. & Helleb. abunde constat, qua fibras nerveas in naribus pariter vellicant, sorumqi. stagnans liquant , atque ia ventriculo & intestinis, irritationem ac liquationem talem producunt. Particula autem solidi aut fluidi purgantis alias, disto, modo in ventriculo soluta, ejus capacitate minime terminantur terminantur, sed ultri intestinorum confinia abreptae, ulterius in sanguinem ipsum vim suam exerunt, tincturae subtilissimae aut etiam corpusculorum solidiorum sub form!„ 2 f.js. Neq; nobis hic quisquam impossibilitatem solutionis, aut ex ei resultantem texturae particularum, in qui virtutem medicamentorum consistere diximus,immutationem obijeiat; cum hoc ipso potius seminale ipsorum punctum & determinate figuratum , h!c texturae solutione , compedibus plurimarum aliarum particularum, quibus detinetur, liberari, actuari, & fui juris fieri, sicque particulas purgantis agentes magis elici , atque in tot exigua molis corpuscula dividi persuasum habeamus; quae omnia hinc materialiter sanguini communicata, tum ratione ideae motus , tum ratione particularum , juxta quarum ductum motus sit, pro majori vel minori copi! magnam vel parvam instituunt humorum sequestrationem, Probant hoc haud parum , quibuscunque aut liquor salivalis aut stomachalis acidior justo aut miniis activus est, aut plane deficit, in iis e« nim medicamenta solidae formae aut plane non, aut post longam demum moram operantur; succo pancreatico 6c intestinali lymph! defectum salivae & liquoris gastrici resarciente; aut etiam bile paulatinam purgantium particularum extra- ctionem adjuvante. JS\ Eadem ratio quoque est pituitoso melancholicorum, mucum subausterum, viscidum in ventriculo atq; primis viis accumulantium,in quibus medicamenta sub forma solida pariter segnius operantur; partim,quia robur ad haec Medicamenta subigenda non estsofficiens, partim, quia a pituitoso tali glutine irretitae purgantis particulae vim suam exerere prohibentur: Quapropter ad notissimas illas extractiones confugerunt cordatiores Medici, quibus sine magn! compositorum farragine , competenti menstruo scopum suum assequuntur, fortioribus purgantibus etiam majori dosi incastum adhibitis ; Inter haec ad extrahendas resi- 27.nas praestat spiritus Vini. js. Quod autem de solutione medicamentorum in ventriculo, &in tam parvas corporum minutias distractione diximus, pluribus materiaedivisibilitatem ex saniori Philosophi! non edoctis impossibile videbitur: Ast B 2 consi- considerent hi tantum nobiscum materiae di visibilitatem in .. minimis semper fieri majorem, horum mole atque superficie minore minus resistente; exemplis a vegetabilibus & aliunde desumtis convinci opus non habebunt, si quidem in iis particulae adeb concentratiE sunt, ut solutione in mille alias particulas, toties iterum dividendas, nec unquam indivisibiles dirimantur , uti in granis corporum odoratorum , Moschi, Juniperi, &c.& pulveris pyrriiper latissimam aeris regionem effluvia sua sensorio sine notabili sobstantiae deperditione communicantium , comparet, praeprimis ubi prunis fuerint exposita , ut adeo mirari non subeat, qui divisa haec corpuscula, pauciora licet, in nostro corpore, solo suo contactu, tam 2,8. citb & potenter operari possint. §. Particulas hasoe purgantium solutas, atque diffusas, cumq* alijs liquoribus mixtas, jam contemplabimur, prout ex ventriculo & intestinis versus sanguinis oceanum pergunt, neq; viam hanc invenire difficile est : ipsoe enim ventriculi fibra: particularum harum stimulo excitats,ipsos vel superiora, vel inferiora versus,post minorem moram propellunt, atq; tubo intestinali committunt, venis lacteis tradendas, quarum osculis, calore seu motu fluido proprio adjutae, levi contractione illabuntur, pari ratione, prout in canibus trihorio post necem illatam particulae chylosoe adhuc in oscula vasorum deferri videmus, propter restitantem solum in particulis vigorem. Ex his ad glandulas mesoraicas pergunt, in vaso lactea, secundi generis dicta, lymphre consortio mox fruiturae; ab his ad sacculum chy- liferum & ductum thoracicum; e quo in venam subclaviam, cordisq; dextrum thalamum tendunt, singuinis connubium 29 » quaesiturae, js. Firmamentum huic assertioni afferunt fluidi a Purgantibus affumtis varia exagitatio, & non raro effervescentia cum totius corporis quandoque concussione, Urinae ab ijsdem tinctae, & quae alia sunt hujus generis: Magis adhuc hanc energiam evincit, qubd videmus a Purgante Nutrici exhibito, vicisoim purgari Infantulos, haustis cum lacte idoneis hujus particulis,ut taceam purgantium vim coitu esse propagatam, a Clarissimo Mcel/io referri, Fundament. Pkystolo- 30.gic.pag. w.481, §. Hactenus modum,qui in partibus solidis purgari- purgantia operentur, diximus; jam qui in fluidis eadem a- gantjulteriiis exponemus. Supponimus hunc in finem in singulis purgantibus particulas subtilissimas, salinas, acres, plus minus volatiles, non exclusis oleosis, sulphureis , has particulas omnes inter se & cum aliis certi proportione esse combinatas, akq; pro varia figurl, situ, magnitudine, atque connexione majores aut minores poros sive interstitia ef- formare, pro quorum diversitate & singulari constitutione , etiam peculiariter activitate fui & motu variat materia subtilis , si mavis , ./Ether in ijsdem contentus, qui deinceps cum his in sanguinem delatus, contrarii fui motus determinatione, ad consimilem Fluidum humorale cogit,cui autem sanguinis aether inquilinus valide resistit, atque de regimine contendit, in qua lucti , incongrua haec corpuscula particulas utriusque Fluidi ad effervefcentiam expurgativam concitant, situm atque ordinem plus minus turbant, crasin alterant, & motum intestinum varie immutant •, unde tot symptomata & incommoda purgationes saepius comitantur, &in- 11. sequuntur, js. Neque sufficit scire, tantam in Fluidis a Purgantium particulis exagitationem produci,particularum hete-- rogenearunr secessum praecipue ruspari oportet; quem quidem optime concipimus, dum medicamenti purgantis particulas» in sanguinem equidem universim , maxime tamen in corpusculum sibi proportionatum agere statuimus, qua eadem disponuntur & praeparantur ad sui exterminationem. Ex quibus vim suam electivam ,6 quae est, quantum possunt, eliciant, Purgantium specificorum Patroni: Nos totam & plenariam operationem absolvi hoc modo credimus : enimverh o- mnibns purgantis particulis simul 8 t universim quasi agentibus & coeuntibus, ea sit inMastä sanguinea agitatio, qui vincula, quibus detinebantur heterogenes particulae , rumpuntur, volatiles maxime rarescunt, &c majus spatium acquirunt, indeque fortiori motu & pulsione serum facile abscedit, sive, nunc per orgasmuma particulis volatilibus & oleosis (anguini inductum, sive coiliquationem.sive ferrnentationem,mi in musto & cerevisia, sive denique praecipitationem, uti in lacte, ^ 2.id fieri dicamus, F, Cur autem humores segregati motum B z suum suam dirigant versus glandulas stomachales , aut etiam intestinales, ibidem exitum per vomitum aut diarrhaeamquaeren- tes, aliunde forte non procedit, quam determinati humorum figuri, perulis glandularum respondente. His se jungit humorum praecipitatorum bilis &c. & praesertim purgantis acredo, qui ostiola glandularum , aliorumque vasorum vellicantur, & reserantur, sicque humoribus erumpendi porta aperitur. Quibus additus est desuper Spirituum major impetus, a sensu molesti , inordinati fibrarum irritatione ad has partes provocatus, unde copiosior ad vias has humorum concitatio Lc subsequens effusio. Alii commoditatem loci substituunt, b z. hanctjue ex diarrhsei spontanei probare volunt. J'. E quibus & sequentibus argumentis ailerti nostri veritas fatis elucescit: Enimvero quod corporum attinet praesuppositam subtilitatem, vel ex solis infusis antimonialibus, etiam uno grano,respectu molis externae,quae ipsis decidit,vel centum mensuras vini vomendi facultate impraegnantibus,evincitur ; apparet hoc quoque in Resinis Purgantium extractis, Scammonii, Jalappae &cc. in quibus omnis vis catharctica concentra- ta est, ut grana paucissima propinata sufficientissime purgent. Sic potestatem purgandi in Colocynthide pauxillis particulis resinosis, amaricantibus deberi,demonstrat ejus extractio,a qua reliquum pomum praecedentis fere ponderis, sed vi omni destitutum, deprehendes. Salinas autem esse particulas purgantes, oppido vel ex ipsa acrimonii, solis salibus unice competente, & ab effectibus purgantium conspicuis, & sensibus ubique obviis, uti ex saporev.gr. nec non ipsä analysi chymica patet. Necaegre ex iis,quibus Purgantium vis coercetur,colligitur, ut acido non nisi salium particulis volatilibus & acribus infensissrmo, pinguibus denique,obtundentibus & invi- scantibus, diluentibus, tandem etiam absorbentibus , quibus omnibus infringitur & castratur Pharmacorum purgantium 54. energia, §.Cum autem omnis acrimonia vel in acido, velai- kali quaerenda sit, utrum in purgantibus haec itidem obtineat, dicendum erit. Jam vegetabilia equidem acredinem suam debere, alkali nimis acri & copioso , exinde statuimus, quia eadem per acida omnium optime castrantur,& corriguntur; tur, In Mineralibus autem acrimonia haec dependere videtur ab acrimoniä acido alkalina volatili (quae in fortioribus quodammodo septica s. caustica, imo venenata estjdocet hoc An- timonium,cujus neque portio Mercurialis sulphurea, alkalina, neq; substantia acido-sulphurea solitarie instrumentaPurgatio- niseise postimt,quod extractione hujus per alkalina,atque illius per acida evidens sit, conjuncta vcrb utraque & in aculeos soluta crasin acquirunt purgantem i sioTinctura Antimonij, ejus cerulla, nullo modo adversantur stomacho , sed gratitu- dine sua se potius commendant, attamen quaecunque ex sulphure 8c sale combinatis exstructa sunt, uti butyrum anri« monij, croc, metallor. catharctica & vomitoria fiunt fortissima; salium horum energia , etiam sapore quodammodo Sc odore se prodit, quo sejuncta ab invicem,accepta, combinata ^ vero, graveolentia sat existunt. F. Atque ex fontibus hactenus apertis facile intelligitur, cur alijs facilior, alijs vero difficilior sit alvi commotio, cur a solo aspectu medicamentorum multi purgentur, imo vis quandoque certis verbis in quibusdam hominibus tanta, quanta fortissimi purgantis este soleat. Cur aliud pharmacum nunc fortius operetur, nunc imbecillius, cur interdum purgatio celerius 5c largiter, interdum levius 8c lentius procedat; Quare alij alijs majores inde molestias capiant; Quae item subsequentis fluxus alvini immodici, vel e contra alvi post purgationem plerumque adstrictae causae , & similia: quae specialius excutere , esset crambem bis coctam recoquere; ne itaque avido &c curioso, lectori nauseam moveamus, ad purgantia ipsa exponenda, pergimus, quae communi receptoque more triplicia statui- musjleniora sive Mitiora; Fortiora seu vehementiora & Mediocria. Leniora salibus suis non adeo causticis 8 c acribus; non nisi leviculam fibris viscerum irritationem 8c hinc; sanguini & humoribus mitem fermentarionem inducunt, qua* mobilis saburra facile exterminatur; Fortiora vero sale suo, magis corrosivo in fibras nerveas agunt & magnam inhumo, rosi laticis consistentiam & crasin atque universam fluidorum; familiam vim exerunt; quam sequitur vehemens lymphae fermachalis &. intestinalis eflusio,. atque alius in, hujus locum, exsa». ex sanguine successio, nec non frequentissima exinde suborta corporis infirmitas. Mediocribus hisce miti fis, illis vero gravius,cum in fibras, tum etiam humores agentibus, atque sub forma pituitae lympham ex intestinalibus & stomachi glandu- 56. lis sive benignam,sive malignam exprimentibns. JT. Medicamentis vero istis plerunq; praemittuntur aut adduntur di- gesiiva & correctoria dicta, ex emollientium, digerentium, laxantium seu lenientium & Eccoproticorum catalogo deprompta, quae ultima pluribus inter mitiora Purgantia locantur. Dicimus nos, singula haec non tam Purgantium instrumenta, quam eorundem adjumenta efle ,a prudentissimis Medicis pro rei exigentia varijs formulis debite addi solita, tum ut humores ad meliorem 8c faciliorem secretionem praeparentur , tum etiam ut purgans reddatur ventriculo magis obediens & ab ipso subjugari queat, spiculaque salina minores molestias facessant,* hoc autem non per immutationem medicamenti, quod vocant,venenati fit, sed quatenus ferocia, si quae adsit, operantis, additione & virtute conjuncti proprii, quam exerit in corpore pro fui varietate imminuitur, & infringitur, ac denique tormina acerba & tenesmus molestior, aliis subsequutura praecaventur, quae singula contingunt ratione peculiaris texturae, & conformationis agentis pariter & recipientis: unde quod viscidum, tenax, fixum &c mucosum est, inciditur, attenuatur, fluxile atque mobile redditur,acidum praecipitatur, temperatur, absorbetur, humorum atque spirituum nimius impetus & incitatio compescitur, & particulis effrcenibus & immorigeris frcenum inijcitur; Talia medicamenta sunt solia plantarum fixa & volatilia, genistae, absynth. cichorij, card. ben. cent. min. sol. essent, berber. a- cetosell, Cydoniorum, & ex origan. salvia, majoran.&c si vis, praeparata. Item etiam absorbentia terrea, cujufmodi sunt ocul.cancr.corall.antimoniumdiaph.ebur. margar. unie. foss. C.C. ust. Martialia, porro tartarisota, cinnabrina, aloetica, 37, absynthiaca, secura heic possunt esse anchora. F. Neque hoc loco praetereunda, quae blando & temperato sole acido se commendant, uti sunt inter liquida succus citri, granato- xum, cydoniorum, limonum, ex quibus 8 c similibus commodum dum Julepi praeparantes cfincinnantur. His omnibus addimus carminativa volatilia, spirituosä, quemadmodum est ol, destill. carv. anist fcenic, nucist. fuce, menth. meliss. Ma* joris adhuc efficaciae erunt quae oleosa sunt & aromatica, aut fpirituoso-sulphurea, qualia sunt Elix. Menth. P. P. Paracels. cum essent, alijs aromaticis,pulegij,vitriol. Mynsmelisselixir. vitae Matthiol. Zedoar. Centaur, min. spiritus urinosus > sal armoniac. flor. sal. ammoniac. mart. liquor .C.C. succinat: huaetiam pertinent Rad. Ari. Zedoar. helen, rec. Acori radix, Zingib, pimpinell. cinamom.mac. NMosch. sem.anistcoriand« fcenic.carv. herb. menth, meliss.absynth. Praecipue etiam commemoramus Crem. Tart. Tartar, vitriolar. Arcan. Tartari duplicatum Mynsicht, His jure meritoq-, junguntur potus Thee, caffee , salia egregie diluentes; Ex quibus & similibus ex omnibus regnis,quilibet pro indicationum suarum ratio- ne,aut hujus vel illius visceris obstructione,vel etiam humoris aut materiae peccantis diversitate specialiter eligere & suis pharmacis,pro formae eorum exigetiä, vel stimuli vel correcto- rij vel etiam praeparantis aut juvantis loco addere poterit« 58. §* Qä 32 autem non ita intellecta volumus, ac si ad Electiva praeparantia,tum ratione partis affectae, tum humoris ipsius in illa stagnantis, cum Galeni & Paracelsi discipulis quenquam respectum haberemus; sed quae de specificis purgantibus innuimus, eadem & hic applicanda,pariq; modo intelligenda sunt. His praelibatis,propius nunc ad Purgantia devolvimur, atque initium a lenientibus seu Eccoproticis capientes dicimus, illa esse,quae humorum vitiosorum saburram, ex prima- riicorporis fentinl, quo confluunt omnigena excrementa, ventriculo se. & intestinis, citra magnam exagitationem , 8c tumultum educunt, Scfoeces alvi induratas aut sordes primarum viarum saepiuscule efficaciae aliorum medicametorumobstantes diluunt, & semovent: utimur autem ijs praecipue cum fructu,ubi fortiora pharmaca adhibere, ob varia symptomata respectu aegri & morbi,occurrentia, vetamur: surtt vero inter h*c,quae valde simplicibus constant particulis, respectu quarum operationes singulas singulae peragunt, sic aquosa prout sunt, aq.fontan, simplex, quae largius hausta, excrementa in- C durata durata imprimis, ob defectum potus, humectat, marina juxta, muriatici falis acrimonil, alvum stimulat, idem faciunt aq. destillat.parietar. lastuc.portulae, ex atripl. alth.asparag. eductae; ut& infusa ex his parata, quae omnia humectando, serum abstergendo,vifeidum attenuando, deficiens in glandulis restaurando, fibrasq; laxando & emolliendo effectum seum 35, edunt. Jf. His potentiora sunt, quae stimulum adhuc salinum junctum habent, in quorum censem referimus serum lactis, acidulas, thermas & plurima inter detergentia,! nobis recensita. Neqj heic omittenda juseula herbis, (ale volatili nitroso praeditis, saturata, qualia frequentissima esse sokntNa- sturcina & Emollientia, atque inter illa cochlearia, becca- bung. nasturt. hortense Indic, aquatic. semperviv. Numula- ria, lactuca, viol. rose Nec praetereunda, quae mucaginosa magis sunt Lc pinguia,sulphure tamen Lc sale nitrose instructa, v.gr. portulae, beta fpinanchia, plitum.&c. quibus associandi fructus nonnulli, v.g. pruna varia laxativa, cerase & poma acida, pallulae majores, imprimis Museateliinae, m inores se Corinthiacae, pruneola , caricae se ficus recentes, capparis,8cc. Jf. Tandem non desunt ex sulphureo fimul ac tartareo elemento combinata, quae huic lenientium catalogo inseri debent: inter illa nominamus vina non fatis fermentata, & a foecib, liberata, hydromel, mustum & similia. Denique huc pertinent oleose & pinguia, uti Althea, Malv. oleracea pleraque, oleum amygd.dulc* oliv. lin. lac, butyrum, & pinguedines variae, quae omnia tubum intestinalem fui pinguedine, lubricando & particulis salinis fibras nerveas adoriendo,faeculentam materiam per posteriora expellunt; Quae salium a- crium manifesti, sed leni actione intestinorum meatus stimulant, sunt syrup. rose sei ut. simpL st. persecor, i. acaciar. tama- xind. manna, cassiae pulp. pili, aloetic. Francofurtense & hujus generis alia. Inter hac locum sibi vindicat stercus anserinum, constipationibus Ictericorum, Aurorum testimonio, praesentis- fimutn remedium. Quid fumus Nieotianae fistulis usitatis haustus hac in re possit, experiuntur studiosi ejus bibones: Et haec sunt,quae pro cujuslibet beneplacitoin varias tam solidas quam fluidas & medias formas concinnabuntur,singularum earum e- , xempla. xempla exhibere, temporis 8c chartae angusti! , atq; materia: 41« in nimium excrescentis mole prohibemur, jT. Quapropter ad purgantia,magis proprie ita dicta, festinamus, & quidem primo mitiora, quorum seriem pari modo fumus enarraturi: Ex hisce Mannam vel ideö primo loco ponimus, quia non infrequens fit ejus in sacris paginis mentio. Veteres de hac filent. Neoterici vero plurimum inter fe de illa litigant, utpote de ejus natura maxime dissentientes. Quicquid sit, quae ex Regione Italiae, Calabria dicta, ad nos defertur, optima censetur, & hoc nomine Calabrina audit. Credibile est, ex Fraxino tk Orno ab Incolis colligi, inprimis Orientem versus. E - tiam aliis in locis & regionibus uberrimus est ejus proventus. Blande admodum, motu quodam fermentativo, operatur. Infantibus zij. ad Jj. Adultis §ij. ad §iift. ad summum, in jusculo, pulte, lacte calido, aut pro indicantis varietate aq. aliquä appropriata destill.velin vino,aut alio decocto Lcc.dis- soluta exhiberi solet, & quidem saltem iis, qui texturae robustioris ventriculum habent, impuritatibus minus refertum, & qui dulcia non aversatur: hystericis enim, hypochondriacis, Epilepticis atque febricitantibus ob fermenteseibilitatem suam 42. minus conducit. Js. Nec minus Aloe inter lenientia medicamenta decantatur, succus autem est plantae condensetus, & amarissimi saporis, & qui pro diversitate qui gaudet particularum diversas etiam virtutes exerit, etenim respectu particularum mucilaginosarum adstringit, ob resinosas autem & salinas fixas, non solum alvum morantem leviter incitat & subducit, sed etiam menses muliebres, & haemorrhoides proritat, ratione verb amaricantium & balsemicarum, lumbricos necat, & cadavera a putredine praeservat. Hinc ad suscitandas particulas volatiles in massa sanguinea & visciditatem humorum vi sui incisoril confert: Inde ad bilis viscidae& saburrae vitiosae in ventriculi & hepatis affectibus, indeque ortae cachexiae, correctionem utilis est,in quantum nempe particularum dictarum ope tubulorum obstructionem reserat. Pro vermibus enecandis tanquam specificum celebratur, tum externe cum aliis conjunctum, & umbilico impositum, tum interne in Extract, aut Essentiis propinatum. Quicquid autem C 2 hoc hoc in cafii potest,ab amaritudine potissimum procedit, non exclusi, quam fecum fert ,oleositate , qui tracheae vermium obstruuntur, atque fic inhibiti transpiratione pabulum praecluditur. Externus ejus usus maximus est in ulceribus & vulneribus periculosis, Fluido corruptelam, aut etiam solidis partibus labem minitantibus, ejus balsamo,potenti putredinis domitori, debetur hoc, ob quem etiam , more plebejorum olim Asphalto solo corpora condientium, tantum Aloe, Myrrha & Croco suas parlrunt mumias -ffigyptii ditiores, Autoribus id restantibus ; Quibus Aloe minus convenit, sunt Phtisici, He- ctici, tanquam nimis sicci & exsucci, haemorrhoidibus item ob noxii, in quibus stimulo suo resinoso intestinorum extremitatibus adhaerescens, fibras nerveas usque mordicat, vasaque haemorrhoidalia nimium denudat & hiscere facit , ut novo quolibet pruritu novi quasi scaturigine senguis fluat, & continuati acrium horum spiculorum actione vasa nonnunquam exulcerentur, sicque fistulae via paretur. De Praeparatione A» loes, postea de ejusdem fpeciebus pauca adhuc dicemus. Creditur Aloe, praesertim impurior,tali particularum apparatu instructa esse, ob quam,operationem suam feliciter peragere non possit, nisi praeparatione praevii adjuta, qua infringitur vis e- jus catarctica, &ad laxantem lenem redigitur; talis Aloe lota vocatur, & praeparationem vel mutationem suam sustinet in aquadestill. seu aliis vegetabilibus,unde dehinc roseta,violata &c. appellatur. Aquis hisce, dum particulas selinas non parva copil communicat, quod ex acri sepore constat, minüs purgans evadit. Frequenti etiam purgantium lotione /picula salium acuta invertuntur, & plana sive rotunda fiunt illorum anguli seindentes, & sic pristini figura exuti, pristina etiam virtute exuuntur. Species autem Aloes binae officinis pharmaceuticis notae sunt,Zuccotrina, quasi e succo citrino, aut ab infula Zaccotra dicta ; & Aloe hepatica: Illa praestantior & optima est, pinguis & glutinose, odore myrrham aemulans, & linguae oblata amarissima. Pars hujus purissima, quae radiis solaribus exposita, pellucet instar vitri transparent«, 8c Aloe lucida appellatur : Hepaticae autem, quod colorem hepatis mentiatur, pars impurior, arenose & nigricans, Aloe caballina ballina dicitur, quas equis asinis^ue a veterinariis propinari consuevit, ä Zj. ad Zij. Aloe offertur, & Pilul, Francos, Elix, P.P.Par.&c.ingreditur,Edentia etiam extractione partis resinosae in sp. vini paratur, in pluribus affectibus externis non contemnendi usus; In formä piilul. Aloe selectior & succotrina vel hepatica sollicite s. a. praeparata a Z 5 . ad Zj. exhibetur, Loci natales, ex quibus ad nos portatur , plurimi sunt, 45. sic datur Aloe Indica, Arabica, vEgyptiaca, Italica, js. Aloen excipit CtßiA solutiva, quae est fistula illa procera, nigra , quae ex India & pluribus aliis locis ad nos defertur, subdulcibus & mucilaginosis particulis acrimoniam humorum temperantibus instructa, sicque humorum acrimoniae demulcendae idonea: purgat blande per modum fermentationis, ac sine torminibus fceces eliminat, bilisque imprimis acrimoniae ac humoribus rodentibus resistit. Pulpa hujus, trajectione medullae per cribrum facta,in substantia ab Ij. ad Zij. offertur adultis,infantibus a zij. ad §j, Electuaria officinarum porro varia ingreditur, aut etiam forma boli, additi q. s. sacchari tenellis exhibetur, ab adultis vero cum Rhabarbaro, convenienti liqui- 44«do soluta,affufnitur. js. Et quid de^/roLo/-«nor«m,prunorum exoticorum decantatis quinque fpeciebus & virtutibus dicemus ? Illae in vulgus fatis notae sunt. Altioris autem indaginis est, qui ratione suae substantiae & saporis aciduli adstringant 8c purgent simul,cujus rationem in sequentibus,usum autem, jam subnectemus, conducunt in omnibus diarrhaeis, dysenteria, fluxibusque aliis, ubicunque & abstersione & adstrictione o- pus est ventriculo;veniunt ex India a Bengala & Goa, & e- jusdem genii locis. Forma pulveris ad zij. in infusi ad |ß» 4^, assumuntur. js«Seqnitur haec Rhibarbarum ,duplicis etiam generis ; sub priori complectimur verum, Indicum & Barbaricum dictum, ä primis inventoribus barbaris; quod flavislr- mum & optimum, inde etiam Moscovitieum, quod obscure flavum, a fluvio Rha inMoscovia ita nominatur, sub posteriori autem adulteratum Monachorum comprehendimus.Re- gioni Chinensi radix haec exotica natales in primis debet, unde in Indiam, ßcTurciam, hinc Venerias vel navibus vel terra defertur. Quas in gremio suo vehit, particulae sunt volatiles, C z aere») aereae,levi calore dissipabiles,amaricantes, purgatrices, terrestres, item viseidae ac lentae : priorum respectu alvum morantem officii sui admonet, posteriorum verö ratione adstrin- git leniter; Manifestum fit prius, quia in pulverem subtil isii- mum redactum &c temporis longioris tractu asservatum , vel extractum ex eodem paratum, aut igne ustulatum & tostum, virtutis purgantis multum amittit; ceu cholagogum specificum, & ad tonum hepatis restaurandum maxime conducens Galenici dicunt. Quicquid autem in Ictero aliisque obstructionibus potest, volatili suo sale efficit,quo ductus obstructos a visciditate & infarctu liberat; pariter uti manducata volatili sua acrimonia fontes salivales proritat, atque ferum ex glandulis in os prolicit; Hunc etiam effectum praestat in primis viis, in quibus cruditates viscidas & biliosas volatili & acri suo sale incidit & abstergit: In Fluxibus alvinis,Lien- terii, Dysenteria, Diarrhoea , exturbati prius, per particulas modo dictas, materia peccante, siccitate fui terrea & fixi tonum ventriculi laxatum & enervatas atque debiles fibras blande adstringit, alvumque leniter constipat. Usque tamen & usque cavendum, ne majori irritatione afltuxionem humorum ferocium magis concitemus. Commendatissimum hinc praesertim in principio horum casuum est. Rhabarbarum, sive in infuso, seu in substantii exhibitum, aliis etiam tostum, ob terrestreitatem & hinc majorem adstringendi vim. In substantia adzj.cum vehiculo ossercur.In infuso a Zij.ad iij. 16 .quod pro majori vel minori expressione,magis vel minus purgans,vel ad- stringens evadit. Quod si odor ejus nauseam creet,olei cujulH. aromatici admixta gutti emendabitur, atque sic pro virib.ex- trahendis sola infusio fatis erit, vel levissima ebullitio. Extractum Rhabarb. magis adstringit ,’quam purgat, ad Zj. datur, 46,ubi volatile ej\s acre ignis abstulit & in fugam dedit, js, Ta- manncii pulpi sui stomacho & palato grati sunt, fructus Arboris Indicae, in Camboia nobiliores, naturaliter quidem albi, sed qui ad nos allati a syrupo 8c condituri nigricant. Humorum acrimoniam castigant, ferocientem bilem blande refrat- nant & educunt: pulpa modo sola ad Z ijst & ultra assumitur : sero lactis infusa colaturam subministrat, serum lactis tamarindinatum appellatum. Vim tamarindorum in eorun- dem succulenti parte, viscosis, salinis, acidis, gratis particulis quaerimus, confirmati a facili ejus fermentescibilitate, qui ab admisso humido aereo nitroso, alkalino, facillime in fluorem & hinc motum intestinum particulae dicta; abripiuntur, arguit etiam blandum acidum in Tamarindis vis sitim exstinguendi. js. Agatktu , in trunco laricis vetusta; f. erosas instar apostematis ( uti dicunt) protuberans fungus, nil aliud esse videtur, quam talis arboris humor, qui motui ejus intestino ob minorem ductibilitatem suam obedire inidoneus, ab eadem tanquam ad nutritionem inutilis & excrementi- tius, instar abscessus,&C materia; peccantis magis,quam bonae, foras ad superficiem protruditur. Praeter vim purgatricem, urinas & menses muliebres propellere solet: Agaricus albus atque levior, qui & electus dicitur; priori palmam praeripit, interiori fui parte tenue sal volatile, acre, amarum, resolubile continens , cui vim catbarcticam adlcribimus, quamque ipss in esse, sapor ex dulci & amaro compositus comprobat; levitatem autem agarici non parum huc contribuere, inde elucescit, quod nauseam, vomitum, cardialgiam in ventriculo excitet,unde solus non praescribitur,sed cum alijs purgantibus vel oxymelitis vel aromaticis mixtus,& in varias formas redactus, ut sic fastidium arceatur, & vis laxativa acuatur. Cordi 8c pulmonibus in specie amicum ajunt, quia serum in coagulum abituriens, & stasin jam minitans, fluxile reddere observatus fuit; unde affectibus catarrhalibus & tussi, asthmati, hydropi, coryzae & similibus medetur > quatenus ferum ad laudibilem excretionem disponit. Porro,quiaTheriacae compositionem ingreditur, cardiacis vicissim annumeratur. Elicita ejus^is resinosa menstruo sulphureo convenienti, Extractum vocatur Agarici, & de hoc 9j, ad Zsi. fubsoima piiulari, 1. boli offertur: trochilea tus ut plurimum infusa vel decocta ingrediturad t}iij vel Ast praescribendus, in affectibus sero- ^8. fis.cachexii, praesertim saburra humorum viscidorum. $. Stn- nj,t purgantib. herbis notissima, medicamentum tutum est, & nobile,& si folia ejus spectes acuminata luet, rotunda, Im tea? colutheae instar, atque tum Alexandrina, sive Orientalis, & -digyptiaca , eo quod iade. deportetur,dicicur. Quae äußern. folia, folia habet obtusa & oblonga magis,Italica vocatur. prior prae- stantissima est, unde electam appellant Medici & eadem usuri suis stipitibus privant, ut sic sollicite mundata, a mole suä ventriculo inutili, ad minus redacti, vi purgante magis con- cemrata, purgans citius operetur, atque flatus & tormina arceantur. Plantae hujus vim ex acrimonii volatili aerea erui debere, inde nobis videtur, quöd ignis levissimi torturi profligent r particulae volatiles, subtiles, purgatrices, &vis purgans sic cesset; imo si temporis longior mora accesserit, omni vi exuitur Senna , quae aliis mediante substantii sui salini volatili aerei humores ex universa massi ad ventriculum & intestina, horumq; ductus vicinos porum bifarium &c. provocare solet. Extollitur in febribus omnibusque morbis, impuritates pro scaturigine agnoscentibus, quales sunt plerique affectus subcutanei: de modo exhibendi Sennam. non habemus, quod addamus, cum quilibet formam seligat suae intentioni convenientem. Nobis optime vis catharctica extrahi poste videtur, solutione mucilaginosi gummatis (quod, ceu causam laxandsipsi inneffe dicunt) perproportionatum menstruum,quale est aqua simpl» aut vinum sale tartari impraegnatum ; coctione item cum prunis in aqu. aut vin. partib, aequa- lib.eum in finem sal tartari 1. cremor, etiam atque sem. anisi. •> fcenicul,cinnamom. zz. sive aliud laxativum, alterativum, aut correctivum fluidum pro gratiä concilianda adjungitur, pro causae & corporis exigentiä. Communis dosis est a zj. ad 49«3iß formäpulv. sed formä infus. gij ad Ziij vel Js, Siam- viotiiuttij medicamentum uti mite est & innocens, si rite praeparetur, ita maxime nocivum & trasticum ,si legitimam non sustinuerit praeparationem 1. adulterationem passuffi sic a Pharmacopolis, aut dosi inconvenienti exhibitum a Medicis. Duplex dicitur este, aliud Veterum, Recentiorum aliud; illud succum e rad. scammoneae, herbi inter convolvulorum familiam locatä, collectum & inspissatum este dicunt,quod in Palaestini & Syria nascitur, atque pro vero scammonio habent. Hoc vero deinceps tam varie fuit adulteratum > nunc alienae herbae suppositione, nunc totius herbae cum radice expressione & splffarione, ut desiderari magis debeat, quam haberi possit. possit. Asteritque Clariis. EtmMetut , adulterinum hoc . quod supposititium etiam vocatur , esse succum lacteum ex Esulä & Titymalo inspissatum , nulloque modo benignum, medica- mentum. Esui* enim succus lacteus expressione & inspissa- tionc nigricanfior fit, & Scammonium appellatur, quod non sine vi&impetu hurnores 5 inprinds tenues, biliosos, serosos, acres quoscunque vacuat, unde vel non, vel cautissime usurpandum. Optimum creditur, quod nitidum est, & ctun nigrore quodam splendet, instar gummi,sive resina;, quae etiam resina menstruis spirituosis &aqueis,in quibus liquescere & solvi solet, colore si frangitur, subnigricans, ad salivas vero contactum lactescens & inflammabilis est. Medicamentum fortfe Scammonium esse, turbae per id saepius excitatae, Lc hyperca- tharses quandoque testantur, a particularum resinosarum plicis intestinorum agglutinatione. Enimvero sale volatili plus minus caustico acri, eaedem turgidae ventriculum & intestina mordicant vehementer, & e malis humoralis gremio, ferum copiosissi num ad glandulas intestinales proliciunt , non aliter ac in vesicatoriis contingere videmus, quatenus particulas maxime mobiles ab his communicatae, in sanguinis particulas sulphureo-salinas agunt, & luctam instituunt, sub qua ob a- pertos tunc temporis a spiculis acrioribus poros & spirituum huc subsequentium influxum atque opem , serum facillimi abscedit, {-sine "oppido patet, delicatulis & tenuioris texturae homunculis, puerperis , puerulis, gravidis & similibus , tale medicamentum citra 5mne discrimen non congruere , sed iis tantum, qui robustiori constitutione gaudent, & lenioribus , uti fol.lennae ,& rhabarb. &c. non commoventur, tuneque saltem stimuli loco additur, si bilis vel pituita viscidaita exegerit; usque eidam temporis,anni, & regionum habenda est ratio: tamen neque a medicamento hoc rite praeparato abhorrendum, praeparatione nempe infringuntur paniculae ejus a- criores; stimulique quodammodo obtunduntur. Communissima & a longo tempore recepta correctio sit per acida, v.g.suc- co cydoniorum aut pomo ejus per coctionem , vel & spiritu vitrioli, aut succo limonum per irrorationem, vel sulphure per fumum , &. tunc diagridii nomen induit, seu scammonii ' - ' p sulphu- sulphurati,quod a gr. v. ad xij. propinari solet* Resina ejusdem a gr. v). ad x. propinatur, si spiritu vini prius fuerit extracta. Magisterii vis trastica suspecta corrigitur oleo amygd, dulcium, &c, macis, cinamcmi, vel etiam in mortario lapideo ipsi conciliabis innocentiam, per affusionem aquae & agitationem pistillo ligneo, tamdiu, donec aqua colorem medicamenti assumserit. Alias aquae pluvialis , vel alius , cui glycyrrhi- ra rasa incocta est,dulcedine mitigatur. Dantur denique varia medicamenta composita, in quibus Scammonium potissimam partem constituit, ceu est Extract. Catholicum, pilul. yo, Coch. &c. js. Ad Jalappam transimus, quam primo nominare debuissemus , ab Insula Gelapo nomen suum sortitur , radix, quae ex America oriunda in taleolas secta instar cale, a- leatorii pro commodiore sui conservatione ad nos deportatur: etiam Meihoacana nigra appellatur, ad differentiam albae, quae minus ab authoribus celebratur, & cumRad. Jalap. eadem habetur a Clariss. & Experientiis. D.Zuingero , Pbil. & M.td. D. & in Acad. Bißt. Pros. Orci . S. R.I. Natur. Curtos. Collega , dtä. Ati * flotel. Patron, any Studiorum Promat, omni cultu sternunt prosequendo. in Tbtatr. Botan . pag. 2s6. Optima est, quae exterius nigricat, interius verb circulos ex nigro rubescentes ostendit, nigricat veroinprimis cortex, resina verb abhinc ad rufum colorem tendit, hujus ratione particulas sulphureas resinosas,salinas copiose arguit, ob quas ardet & inflammabilis est. Maximos usus praestat iis regionum incolis,qui potui cerevisiae assueti sunt, & cruditates viscidasac tenaces cumulant. Ratione particularum salinarum acrium,non solum catharticam,sed & sternutatoriam vim obtinet ,5 unde pro Errhino conducere dicitur; qub verb graviora symptomata Jalappam quandoque induxisse novimus, eo in ejusdem usu cautiores cupimus esse Medicos, praeprimis resinae respectu conducit, ubicunque humores in motum concitari, vifeidi attenuari & incidi debent 9 peculiaris radici in Hydrope usus assignatur, ad sj. cum convenienti vehiculo propinatae ; ubi verb humores fluxiles sunt, ferum tenue & acre exsuperat’, in orgasmum majorem saepius M. H. concitatur, & non raro totius turbatio sum febrilibus symptomatibus sequuntur. De ccetero radix Jalapp«, Jalapp. particulas salinas expansas, terrestribus atque phlegmaticis obtundentibus sociatas,atque resinosis,particulis crassioribus irretitas condit, quae cum non sint liberae & fui juris, facile intelligitur, quare illa ita vehementer non operetur, & blandior sit ejus effectus : si tamen & haec justo majori dost exhibetur, funestam inducit vm^Kelbageiv , quatenus fermenti stomachici fpirituosi energiä ,& calore intimius resolvuntur , & extrahuntur resinosae particulae, atque, sic in actum deductae, in ipsum Humorale fluidum, fibrasque in Intestinis expansas gravius agunt, eundemque . quem supra de resina Scammonii attulimus, effectum producunt. Pulvis radicis Ja- lappae non rarb congruum Puerulis & Infantibus medicamentum ad gr.v. vel ad fcrup. lemis, exhibitum: a muco enim tenaci & copioso, quo plerunque ipsorum ventriculus scatet, virtus ejus cathartica obtunditur & infringitur,menstruo ipsius particulas resinosas ideb non extrahente, unde blanda viseidi solutio,& per alvum eductio, ex ejus assumptione subsequitur. Ut plurimum quoque salinum quoddam addimus, quod suo stimulo resinosas particulas urgeat, utque promptius operentur & ex intestinis eliminentur, efficiat: sunt qui in, 8c ante Thermarum , Acidularum ac similium usum studiose propinant hujus pulveris gr. xxv. in Eij. dictarum aquarum, superbibendo adhuc eandem vehiculi aquei quantitatem, 8c cum diQoejkx inde purgantur. Constat hinc resinam vel Extractum seu Magisterium particulas habere radice magis expansas, salino-sulphureas, glutinosas, a quibus intestinorum plicis adhaerescentibus non levem quandoque noxam afferri poffe, observatum est ab Authoribus Practicis.Dum ab iisdem ferocientibus , ceu supra monuimus, Maffa sanguinea quasi incenditur, & largiores dejectiones subsequuntur, mucus intestinalis abstergitur, & abraditur, indeque Inflammatio & Gangraena inducitur, cum gravissimis torminibus, motibus convulsivis,de qua re plura vide in Apiario Excel!. D. v. Harderi Phil. & Med. Doli. Anatom. & Botanic. Pros. Sereniß. Match.Badens. Med. & Confiliarij , Acad. Leop. Pceon. & Patavin. IÜußr. Recaper. Soc. Com.Palat.Cas. acNibil.Pracept. ata^Paut. in omnt avum jugiter colendis p,26J.& alibi,? umtut autem resina hunc in modu. ty.Pulv'.rad. D z Tai, Jal. §iv. affunde spir. vin.rectif.q. s. ad eminentiam vel 4, digitorum, digere in B. Mar. in vase clauso & per z. vel 4.K0- ras , postea liquorem hiacinthyno colore tinctum decanta - 3 restduL Jalappae novum Spiritum affunde, iterum digere, atque decanta,tandem decantatis & filtratis Tincturis afsundae Aquam fontis purissimam ad tt> iij. vel iv, in olla ampli vi- treati ; sic sensim Resina sive Magisterium ad latera tk fundum Vasis praecipitabitur , quod dein a Liquore separatum, insuper adhuc aqui fontan, probe elotum , & in loco calido siccatum usui asservetur. Dosis est, a gr. v. ad Zsi. vclgr. xij. nunc sub forma fluidi,v.gr.Emulsionum, Potiuncularum spi- fl. rituosarum, nunc solidi, v, gr. Pilularum vel Boli. J. Transimus jam ad Sambucum , in quo si accurati esse volumus, tam diversas reperimus particulas, ut fere ceu universale omnium medicamentorum catalogo inferri possit, ob vim enim sudores movendi, quam Baccas habent, diaphoreticum est, inde quod emolliunt ejus Flores, anodynum & discutiens excellens audit. Roob sambuci adeo praestans est, ut vulgus etiam Theriacae illud adaequet; Insunt etiam quae purgare solent, particulae Sambuco, quas vel in gemmis seu acinis vel cortice interiore quaerimus; tales autem eae sunt, ut in corpore nostro sui juris redditae , ferum in M. H. fundere 8c spiculis suis alvum irritare valeant, sicq; Humores serosos non modo per Intestina,sed per Urinas quoque evacuare queant. Quo ipso Medicamentum Sambucus est: Hydropicis maxime conveniens. Atque hujus descriptione Purgantium ordinariorum j , 2.feriem heic claudimus. F. Celocynthu ob säl suum acre corrosivum inter Purgantia vehementiora,eaque trastica ab Au- torib.refertur; Hujus operandi modum sic explicamus, particulis suis resinosis, & glutinosis, amarissimis (ob quas etiam mors est injolla,exclamaruntProphetarum filij)quae|Intestinis facile agglutinantur, fortiter hinc irritantibus in spasmodicas contractiones siepiüs haec ipsa adiguntur. Sunt tamen qui Colocynthide utuntur,in nodulo liga t 3 ,eamq; vel Clysteribus ex lacte paratis, vel etiam Vinis Medicatis in pertinaci Ictero indunt. Alij ad cohibendam colocynthidis acrimoniam addunt dissolventia alkalina,&c. quibus viscositas St lentor ejus corrigitur rigitur , ut fic ab adhaesione ejus Intestinorum parietes praemuniantur. Qui Extractum Colocynthidis amant, sal taitari ei miscent, hocq; prae trochiscis laudant. JT. Turbitb quoque inter validiora Purgantia merito recensetur, ob resinosas particulas copiosas, quae ex hoc cortice lignoso prodeunt. Exhibetur autem nonnisi robustioribus, & in quibus humores fundendi & fluxiles reddendi sunt; inde Melancholicis & iis, qui Lue Venerei laborant, conducere solet. Medicamentum hoc vulgöTrasticum, succo Cydoniorum vel aceto prius corrigitur, ceu a quibus sapae resinosae acrimonia enervatur ac sH- retunditur. F. Purgantium vegetabilium agmen Helleborns niger claudat, Veratrum nigrum dictus: In Styria,Helvetiique provenit, qui quovis alio viribus excellentior. Remedium caetera non contemnendum, ubicunque genus nervorum patitur, & quod Arthriticis,Podagricisve doloribus, omnibusq; sic dictis morbis Chronicis, obstructionibus Mensium, Affectibus melancholicis, Scabiei ferinae , Ulceribus cancrosis , Elephantiasi, similibusq; Cutis vitijs summo cum emolumento opponitur; sal enim quod habet acre, summe penetrans, & volatile est, & infixo prius acri stimulo partibus solidis, in fluidas penetrat, ab iisque humores tartareos adustos , acidos, secernit & expurgat. Dosis ejus est a Zjad I R. in Infuso; in Extracto autem cum aq. simplici sale tartari acuta parato, a gr.v. ad Zst aut Zj. Tali enim praeparatione Helleborus opus habet , ut suä feroci! , qui pollet,exutus nulla symptomata » j^. Hypercatharsin 8c similia inducere postit, js Potuissemus adhuc alia complura, cum mitia,tum vehementiora Purgantia , ceu sunt. Rad. Ir. nostr. Flor. Ros. Persicor. Violar. item Gratiol. Rhamn. catharctic. Hermodactyl. &c. ex Regno Vegetabili in medium adducere, ni chartae parceremus, 6 c non pauca ex hisce ad purgantia minus usitata referenda essent. Proin ad ea, quae ex Minerali Regno desumuntur, pergimus, ubi paucis compositorum quorundam purgantium meminerimus Inter quae primum se offerunt Syrupi in officinis fere omnibus prostantes, ex. gr. Syr. Rosär. folu- tivus simpl. & compos Flor. Persicor. Acaciar, de Cichorio cum Rhabarbern , de Rhabarbaro, &c. qui ad |ij, iij. & ul- D z ua tra concedi possunt. Minus usuales sunt syrup. de Polyp, de Rhamno Cathartico seu Spinä cervini, Diasereos, Ander- naci, Syr. de Epichymo Mesue, ejuföem de Fumarii compositus , & e Pomis Regis Saporis. Hos excipiunt Extracta, exgr. Extract. Agarici, Helleb. nigri, Rhabarb. Pan- chymagogum Crollii, Catholicum Andernaci, Lcc. Extracta sequuntur Electuaria, Diaprunum Lc de Succo Rosor. Confectio Hamech, quae a ziist ad Ist propinari solent; nec non Eenitivum ac Catholicum ad §j. in Clysmatibus maxime usitata : ut alia taceamus ; jungimus tamen hisce Elcct. hy- dragog. Sylv. Diacii donium laxativum, Passuias laxativas, s6. Holipp. purgantes , Anisum laxativum. $ Verum properamus ad Regnum Minerale, & quae illud suppeditat, pur- gantia:sunt autem haec maxima exparte ex Antimonio, equo catharticum tutum aliquod hunc in modum parari volut Chy- mici; Antimonium crudum cum sale communi aut etiam aliis salibus, partibus aequalibus pulverisetur, atq; invicem mixta igne forti in tigillo optime fundantur, hinc effundantur in conum fusorium, ubi puriores Antimonii partes metallicae in Regulum sublident, fixatae autem sulphureae cum salinis communibus partes separantur, & in superficie, sub forml Scoriarum , materil Antimoniali plus minus turgidarum, apparent, quatenus cum ramosis particulis junctae al- calinae ob levitatem, & si ita loqui liceat, spumositatem peculiarem , non fundum , sed superiorem regionem petunt. Pulveris hujus dant zst ad zj. Qui fluidum mobile partesq; solidas tenerioris texturae habent nihilominus ab hoc Medicamento laedi possunt, nauseamque, vomitum & alia graviora incommoda exinde patiuntur, quibus proin potius Mercurium vitae rite praeparatum & correctum exhibemusrdici- mus rite,quia alias ex Mercurio vitae facile Mercurius mortis exsurgit;modus itaque correctionis hic nobis arridet; R. Butyr. antim. iterato rectis, praecipitetur hinc in sufficiente quantitate Olei Tartari per deliquium, praecipitatus Mercurius vitae e- dulcoretur probe aqul eaq; fervidi saepius affusa , quod si remaneat sopor nauseabundus , spiritum vini super illo accende & accensum deflagrare sine, sic abibit in solsum , qui modo modo fuerat acido-Vitriolicus austerus sapor : Purgans /ane per inferiora optimum & quod nunquam nisi in maxime teneris vomitum causebitur, cujus quidem ratio nobis videtur esse, quia ab Alcali falis Tartari fluidi acidum solphureo- vitriolicum, & particulae antimoniaies corrosivae Mercurio viias^ aut prius Butyro Antimonii junctae & pertinacius ligatae, invertuntur , perq; has operationes quasi in Salsum quoddam tertium abeunt, ut sub texturä deinceps quasi resinosi agant , operationesq; suas per inferiora magis perficiant. Nec minus elegans est correctio, si optime edulcora- tum Mercurium vitae in patella non vitreata, igne lento carbonum, in pulverem Gryseum convertas, probe semper, ne in grumos abeat, agitando, ac tamdiu movendo , donec nullum amplius furnum emittat,sicq; particulae Vitriolico-spi- rituofae, vomitus causae, simul probe exhalarint. Mercurius hic probatus Rivtiio , ceu purgans per inferiora fatis tutum , a gr. iv. ad viij. exhibetur. Causam hujus phaenomeni recte dicimus esse, particularum salino Vitriolicarum subtilium, quae vomitum magis excitare/olent, continuam in auras exhalationem , iis enim deperditis , non nisi illud restitat, quod ventriculum cum Intestinis inferiora versus 57. blandius stimulat. $. Ex Mercurialibus, Mercurio dulci purgans tutius esse non videtur, paratur autem is e Mercurio sublimato cum squali portione Mercurii vivi denuo vel semel tantum sublimato, hincque aqua calidä probe loto. Purgat commodissime dosi ad summum zk: rarb per se exhibetur, sed cum aliis plerumq; miscetur , & in varias formas concinnatur. Inter praecipitata verb omnem paginam absolvunt Turbith minerale, juxta Ludovici , e Mercurio sublimato in Aqul calida soluto, hinc per oleum tartaripraecipitato, demumq; post edulcorationem debitam , lento calore ad internos usus aliquandiu digesto , paratum ; atque ad gran. iii. iv. vel v, exhiberi solitum. Aut Mercurius vivus , ä quo Spiritus Nitri rectisicatus tribus vicibus est abstractus, posteaq; in crucibulo supra lenem ignem , in pulverem pulchre rubicundum , quem Arcanum corallinumvo- cant» calcinatus, aque Spiritu. Nicrssic probe liberatus. Cui tamen tamen pulveri si Spiritum vini affundas, eundem«]; post ali- qualem digestionem , iterum ad siccitatem usque abstrahas , tanto melior & tutior evadet, blande per inferiora purgando, Dosi gran. iii. ad gran. vi. Haec & similia Mercurialia egregii fune usus in cruribus manantibus, fluentibus, peiti- nacioribus cutis obstructionibus, lepri , Scabie exulcerata , omnibusque inveteratis affectibus , Lue venereä , Quartana f S.inveterata , Articulorum doloribus confirmatis &c. js, Atque, sic ex omnibus Regnis principaliora,uti speramus,Purgantium in medium sunt allata, quae ex Animalibus proferamus , excepto vel unico feile Tauri, non habemus inter selectiora : Propterea brevibus adhuc emetica, seu qua: per vomitum purgant,recensebimus,ex utroq;supra nominatorum Regnorum desumta. Sunt autem principaliora : Tartarus Emeticus , ex Croco Metallorum & Tartaro puriore Xplo aquas fontanae calidae per triduum infusus, coctus, filtratus, ac exhalatus , crystalli formis ; De hoc medicamento infantulis datur tertia pars grani vel gr. 5. alias dosin ejus definiunt Medici a gr. ij. ad iij. aut iv. in convenienti vehiculo j Porro vomitoria plura Amimonium suggerit, quando Sulphureae ipsius salinoq; acres in apricum producuntur particulae ; quemadmodum apparent in Sulphure ipsius aurato, Vitro , Regulo, Floribus vel flavescentibus vel albis, quae omnia ad certa grana a Medicis, cum alijs mixta,inq; congruas formulas redacta, pro intentione requisiti exhibentur. Addimus his non immeritö Crocum metallor , ex Antimonii & Nitri detonatione atq; edulcoratione factum & a gr. vi. ad xii. prb sy. infuso duarum vini unciarum usurpari solitum. $, Ex dictis his jam alia prodeunt, concatenati quasi serie, vomitoria , uti sunt Syrupi, sapae, vina &c, sic praeter infusum ex Vitr® antimon, etiam digestione in succo vegetabili acidius- culo, exsurgit Sapa Vomitoria formi mellis ad 3R. vel syrupi Zst. aut Roob. ad gr. ij. iij. assumenda: Ex Croco metallor. & aceto tepido loco digestis & filtratis, addito sacchari sufficienti quantitate, conficitur Syrupus, seuOxysec- charum Emeticum a zj. ad gß usurpandum. Quae ex Mercurio parantur in superioribus ex parte indigitavimus : No- rninabi- minabimus hoc loco potisiimüm Mercurium vitae, h Butyro Antimonij ( quod ex Antimon!! & Mercurii sublimati partibus aequalibus commixtis,destillatione per retortam emergit} rectificato, & cum Urini humana aut Aqui simplici praecipi* tato ac edulcorato, confici solitus, cujus dosisgr.ij.iij.iv» Ex Vitriolo quamvis plurima parentur Vomitoria, ea tamen ad sil vitrioli, vel vitriolum album referri poterunt. Illud post destillationem spiritus £ capite mortuo per affusim aquam extrahitur; hoc veröe Vitriolo crudo in aqua pluviali soluto & ßö.Crystallisito producitur : Dosis utriusque Zj ad zl>. §, Ex Regno Vegetabili praecipue in usu sunt Asarum , lltllebom albus & Gutta gamandra, vel Gumm.gutt. Afaii radix pulverisata,mi- nutiffirneq; contrita ad Zsi. vel Zij. exhibetur,in vini seu alius convenientis liquidi vehiculo : vel infunduntur folia Asari recentia ab impuritatibus exacte purgata, & minutim concisi, in vini vel aq, destill, q- si inque loco calido per noctem collocantur; Intenditur violentia ejus Emetica, si succus ex foliis expressus Sc oxymelliti simplici mixtus cum aqua ac* commodati diluatur. Imminuitur eadem vis,si infusum ve« hementiori ignis torturi urgeatur, ut particulae aliquae sulphureae, salinae volatiles secedant, & quae remanent a copiosioribus aqueis diluantur. Dos.esta Sß.ad Zj. Coagulum quoque seu Extractum Asari in pilulas redactum celebratur, estq; medicamentum penetrantissimum, constans volatili acri &C aromatico sile. Hinc humoribus acidis, acribus & viseidis, praesertim quoque Febribus chronicis, & Quartanae in Ipecie 6l. mederi dicitur. §. Helleborm albus propter summam siiam violentiam etiam non nisi in robustioribus & gravissimis morbis, uti in Maniacis, Furiosis,&c, obtinet; si prius optime correctus fuerit ob gravia,quae ipsum excipiunt, symptomata: Correctionem autem sequentem in modum instituunt; somunt quantum volunt Hellebori albi,coquunt in sufficienti quantitate vini, usque dum molleseat, dein vinum quod inde acquirunt, effundunt, & novum calide affundendo, coctionem reiterant, vel saltem noviter infundunt, atque cola« tfi.turam inde exprimunt, ad zj propinandam pro dosi, §. Gutta gmandr a vel Gummi gutta, ob oleosis, salinas, resinosis, a- E eres eres suas particulas non contemnendum Catharticum & Vomitorium existit, in viscidae Bilis abundanti!, atque hinc Febribus intermittentibus conveniens remedium; commodius autem non offertur, quam sub form! Boli, confervae alicui mixta, non omisso salis fixi stimulo, dos,a gr.iv, ad ix. J’.Sunt denique alia medicamenta uvm purgantia, quae improprie talia vocantur, quod per accidens magis,quam irritando agant: quorum quidem nomine complectimur Aquea omnia,tepida & oleosa, uti Oleum commune tepidum , Olivarum, Amygdalarum, Butyrum calidiusculum, item Pinguia ingesta, Axungias &c. quae omnia laxando seu lubricando, fibras gulae 6 c ventriculi: vel aggravando & Nauseam inducendo ad motum per superiora ineundum fibras Ventriculi jficque evomi- L^.tionem incitant. Js. Huc etiam pertinent, quae sale suo volatili amaricante, vel acido acri per modum subactionis & attenuationis, blande mucaginem viscidam tartaream resolvunt, & per superiora quandoque exterminant, uti est Decoctum Hyssopi ccerulei, quod sale suo volatili amaro, in summitatibus ex odore conspicuo, pituitam tenacem diffringit, sive nunc in ventriculo illa stabiliatur, sive in pulmonibus,, quo quidem nomine non male pectorale Medicamentum au- fiy.dit. jf. Ex radice bulbosl ob sal simile potens acre E- meticum fit, quod si cum Aceto & Melie infunditur , Oicy- mel fcylliticum nuncupatur ad §ij. vel iij. propinandum: fi vero cum Aceto autVino infundatur, Acetum squilliticumvei Vinum fcylliticum prodit,quod ad §ij. exhibitum, ex voto <>6.itidem operatur. §. Emetica alia ex.gr. Sambucina,’lr. Florent , Nutem vomicam , Radicem E/uia, Bryonia, Succum seu Infusum Raphani, flor. Genistae, & quae ab aliis Venena audiunt, hic vice studio praetermittimus. Unicam adhuc Nuoiianam addentes, quae ob sal suum volatile acerrimum, jure merito inter purgantia nominari solet: haec Herba,aliis Tabacus dicta,nauseabunda particulis suis oleosis & sulphureis, fal volatile detinentibus, evadit, & accensa prius fumum reddit, dein cum ialiva deglutira fortiter purgat. Folia in vino vel spiritu vini digesta subministrant Liquorem maxime Emeticum&catar- jf. Atque ex hactenus dictis-facile colligitur, quinunc Emeti- 68 , Emetica, nunc catartica sola, nunc ambo conjunctim effectus suos edunt; ex praesupposita enim particularum resinoso-so- lino-volatilium acrium tam Emeticarum, quam cathartica- rum varietate, concurrentibus subjecti, & inprimis fibrarum nervearum constitutione & texturä, hincque prompt^ vel lentiore agentium spiculorum solutione ac receptione metus quoque excretorius determinatus, per superiora vel inferiora, aut etiam utrinque citius vel tardius subfequetur; eandem ob rationem, atque praeparationem variam , dissociatis certo modo sapae resinosae particulis, non solum ex Emetico Ca- tharticum fit, sed nunc incidens viscidum, nunc acidum absorbens, nunc sudoriferum, nunc diureticum vel diaphoreticum &c. magis medicamentum prodit, §. Adumbratis ita purgantium internorum principalioribus fpeciebus , paucis adhuc externorum fontes & operandi modum ruspabimur. Communissima sunt Oleam Colocynthidis, Unguent, de Artbamtd t folia item Tabaci, quae pingui quodam excepta , si Capiti vel Umbilico illinantur, mirum , quantas turbas excitant: Olea Sambuci, ex arillis expresso, si stomachus illinatur, producit vomitum; sivero umbilico inungatur, alvum movendi vim habet. Alia Unguenta & Emplastra Virorum in arte Clarissimorum vide suis locis. Quicquid autem externe haec .virtutis exerunt, aliunde non derivandum censemus, quam ä particulis tenerioribus & subtilioribus spirituosis, calore corporis forsan excitatis Sc rapidissimo motu per perspirabiles ejus, eosque angustissimos tubulos & poros humorum latici illatis,hincque eundem cum pharmacis intusassumtis,effectum edentibus. Magis evidenter agunt Emmata , ut & Suppositoria , sive simpliciter ex Melie ad duritiem cocto, sive ex radice Al- theae nitrosi quid continente , sive Betae &c. aut ex globulo sicchari noschato, vel candelis, sevoque parata,quibus effica- ciora sunt, quae ex Sapone, Alumine concinnantur, iis enim ad alvum suppressam excitandam potissimum utimur, fibris Ani, caeteras Intestini crassi, ad contentorum exterminationem vicissim invitantibus. Clylieres vari) sunt generisvel anodyni., cujusmodi ex lacte ; vel discutientes , & carmina» rivi ex herhis.cQnveniqntihus in aq. communi, vel jusculis E r car- carnium decoctis; vel purgantes, qui tales purgantis additione redduntur : vel alii, quorum materiam heic recitare 69.instituti ratio non permittit, jf. Subijciemus adhuc pauca de tempore purgantia propinandi, eorumq; usu & abusu Et /ane diu heic deliberandum, quod statuendum esi semel, data tempore prosunt, & data non apto tempore vina nocent: nolumus hic crassos agyrtarum errores recen/ere ; qui neglecto idoneo tempore,in/cii ex quibus medicametum particulis constet, earumq', genij & operandi modi plures in perniciem dant 70. saepius. js.Ufq; tamen legitimum eorum usum probamus,siquidem enim Ventriculi 8 c Intestinorum temijum ea /it praerogativa, ut Chylum nutritium pro conservatione totius conficiant ; purgantium verb ope haec ipsa a saburra humorum crudorum Lc vi/cidorumliberentur, patet, ut opinamur, satis emolumentum, quod ab iis corpori accedit: ut jam silentio praetereamus , exundantis Seri sive Bilis, sive alius quantitatem idoneam, hoc modo ad Intestina concitari, eque his vicissim vacuari. Quid consuetudo hic valeat, Hypochondriaci & his affines, qui plus ingerunt, quam digerunt, aut 7 i« raras ditet» regulas observant, ultro citroque testantur. F. Atque, sic vastum morborum catalogum purgantibus fugandorum sistere possemus, nisi eum ex dictis, tum ex ipsis Au- thoribus omnia hsc colligi possent: Absit autem, ut purgantibus ita inescati videamur, ceu citra horum usum, nihilom- ninb morbosi tolli queat : Vulgus ita sentit & ipso cum Vulgares Medici, quibus vel illud in ore haeret unicum: Humores corrupti adsunt. E» purgandum:ac si remedium aliud non daretur, quo humores vitiosi corrigi possent. Ipse Htpp* praemonuit concocta purganda esse , non cruda : addimus nos, probe priüs dignoscendum esse, & qui humores peccent, aut abundent,tumq; despiciendum de purgante ipsis congruo, Dantur humores acidi, subausteri, qui tantum abest, ut pharmacum proportionatum habeant, ut purgante exhibito magis laedantur »gri, emolumentum a corrigente alio promptius experturi, eujusinodi absorbens vel praecipitans , sicqz «dulcorans este potest. Pariter uti tenue acre , in crassanti «exhibito facilius obedixe videmus 1 sit etiam ut purgantis vis, in U- !n tali humorum vitio enervetur poti&s, fequaturq; contrarius plane effectus, alvi pertinax constipatio &c. A crebrioribus etiam purgantibus mucus intestinalis nimium abscedit, fibrae imbecilles redduntur, depauperatur sanguis sero suo , secerniculonim tubuli siaccescunt, & innumera alia ineom- 72-moda corpus infestant. F. Neque etiam credendum est, Purgans causem Morbi ocius attingere, particulas apto ordini , pristinae figurae, magnitudini, situi, restituere , in quo quidem Sanitatis potissimum momentum consistit ; hora & mora hic requiruntur, nisiindiscriminatim evacuare velimus, nihilque restituere, sed potiris evertere & turbata erasi ac u- nione totius, intempestivam Hypercarharsin cum doloribus Abdominis lancinantibus , & contorquentibus , nec non jactitationibus, Horroribus, Nausea, Vertigine, Tremore, oculorum Caligine, Spasmo, Palpitatione cordis , Sudore frigido, & Syncope citre, ad quae certe trasticonon semperopus est, sed catharticum blandius etiam sussicit,inconcinnotem- 7).pore,dosiq; illegitimi {»opinatum, Js. Quoniam autem dicta symptomata praeter opinionem etiam Medicamentum legitime propinatum quandoque excipiunt, videndum erit, ex quibus remediis citam opem ferre possimus ; hunc ob sinetn ad opiata ocius confugiunt cum aromaticis maritata. The- riacam coelestem, vel etiam Andromachi, quam in vehiculo vini generosi calidi propinant, quandoque kudanum opia« tum vel essentiam Opii, cum aq. destiti, exhibent, cu)us- modi est aq. Cinam. Mastichina, Mentae crilpae , Veroni- cae , TormentiH, non omissis terreis absorbentibus, Cornu cervi usto, terrä sigillatä, Antim. diaph. Unicom, foss. Haee enim particulis .acido selsis fr oenum quasi inijeiunt, ut ab aculeis & acrimonia ipsorum,quasi intra se receptis & absorptis, vis»nulla amplius metuenda sit: ■ sudoriferis quoque proscribitur e corpore, quod modb necem minitabatur,pharmacum; inprimis etiam oleose & mucaginose, Emulsiones amygdali- aae,imh Lac ipsum, ejusmodi spiculavi alexiterib obtunde« te, infringere, in viscare, fibras nerveas praemunire, spiritus, que concitatos delinite potis sunt: quibus nervina pro ratis- i»e addi solent, quae particulis suis balsamid&Nervos soian- E j uu, lar j ceu sunt N. Mosch. Mastich. Cinnamom. Vinum quoque rubrum conducit, habiti semper ratione Febris, viriumque conservandarum. Externe Emplastr. de crusti panis ventriculus fovetur , aut etiam Pane tosto aceto irrigato ; Plantis pedum, faculi roborantes, vino macerati, vel fotu; 74. applicantur. Js. Quod si vero purgans materiae copia & turgescentia exegerit, reliquaq; in corpore ita constituta sint, ut hujus exhibitionem non maxime prohibeant, illud offeratur, quod ciri), tuto & jucunde, s. sine inductione gravioris symptomatis operetur , praemissis , si fieri possit, praepa-* rantibus convenientibus , quorum quidem seriem supra tradidimus , una cum cautelis necessariis : juxta ratio habeatur constitutionis texturae aegroti , quid ejus humeri valeant, quid ferre recusent, consuetudinis,item temporis >anni,regionum & similium ; horum enim respectu pharmaca suo operandi modo variant , atque apud alios celeriter ac frequenter , apud alios contra operantur : sic qui biliosi sunt, facile & quidem superiora versus; contra pituitosi ac melancholici difficilius &c segnius , ac quidem inferiora versus, moventur. Nec minus aetatis rationem habere oportet . de quibus omnibus supra, cum Medicamenti cujusvis dosin describeremus. Quando nam gravidas purgare liceat« Hipp. docet, Seä. 4. Aphor. 1. In morbis acutis, si quid movere velis, ab initio move, imperat idem. Tempus purga- . tioni aptissimum , Vernum & Autumnale habetur , utpote quibus humoralis Massa paratiore motu frui solet: aliud vero tempus quandoque dictat necessitas: In morbis autem finem 7f.sive declinationem libentissime exspectamus, jf. Utrum vero ad Astrorum influxum , lunae prsprimis phafes,usque attendendum sit in purgantis exhibitione, Medicis Astralibus decidendum relinquimus. Equidem ita mos invaluit, ut Plenilunii, seu Novilunii horasecra& immunis ab illo habeatur, sunt tamen, qui illis ipsis diebus Catharticum cum fructu propinarunt. Ante canem & sub cancro periculosas esse purgationes, Cous in Apbor. pronuntiavit, idque ob igneam quasi aeris dispositionem, ä quä humoralis Massa, mirum quantum, 76. agitatur, Js, Emeticum vero, an Catharticum Medicamentum / tum este debeat, humoris peccantis mobilitas, locusque in quo stabulatur, cum aegri dispositione plus minus apta, Me- 77, dicum docebunt. Js. Libi pharmacum aflumserit Patiens» regimen conveniens consideret, ita quidem ut post aliquas dejectiones julculum sorbillet calidum, miniis pingue, nisi, Cathartici illud exigat vehementia; paratur ex jure carnium , ut agentis particulae magis diffundantur, tinctura Emetica felicius eliciatur, viscidior attenuetur, & una cum Medicamenti particulis prompte eliminetur materia ; quem in finem prte reliquis commendant inhifum Thee , haustu liberaliori per intervalla affumendum, quibus lympha fluidior in majori, quam par est> copii abundat. Melius sibi consulunt, si per aliquot horas abstinuerint, nisi purgantis operatio vehe- mentior sit, aut languidior, pro cujus ratione etiam julculum 78. variare debet. $. Commodum autem Medicamentum operatum eile, ex somno placido,suaviter obrepente, lymptoma- tum absentii & si quae adfuerint cessatione, appetitu revertente, virium constantia &c. cognoscimus. Quam ob rem neque ASgrotus ipse injuriam sibi afferet, sive corpus exagitando motu vel animi affectu inconvenienti, sive exponendo se aeri frigido, sive frigidam superbibendo, sive etiam somnum » intempestive capiendo, aut cibos ingerendo, sive aliter fluidum in corpore alterando; summa, si patiens cum Medico» officium prudenter utrinque fecerint, de felici purgantis soc- ceflu, non est dubitandum; Atque haec de PURGANTIUM, USU & ABUSU. &c. propallfle sufficiat. DEO T, O. M. pro concessi gratia sit Honor & Laus in Secula. F I I S. ' e..ri 'svi'/i' voü'r. i -> [fr v't;