V. DISP VTATIO PHILOSOPHICA, referens ARISTOTELIS SENTENTIAM D E P R Ö- VIDENTIA Dei. s. s. Triade adjuvante," P R & S IDE, JOHANNE ZV IN GERO, Lib„ Art. Mag. & Lingua: Grascse in Academia | Basileensi Professore ordinario, publice^pro %’irilifefendet 'CHRISTOPHORVS B V RC KH ARDVS, Basileensis. ^Addiern Jan. Ann. M X>C IVIII. Horis Iocofjue solitis. GW Basileä., Typis Georgii Deckeri, Universitatis Typographi, VIRI S qAdmodvm Reverendis, Ctarisfimis, ati% Excellentissimis, DN. ABDI1 WIDMAR 10,8.8.Theol.Doct.- ejusdemque Facultatis in illustris illustrium ac prapotentum D. D. Ordinum Groningae Se Omlandiae, Academia Professori celeberrimo, Se V erbi D. Ministro fideMimo, 3DN. M ATTHIiss P A SO R1, 8. S.Theol. Doch ejusdemque Facultatis, ut & Philosophiae Mor ralis, in eadem Academia Professori longe meritissimo; c 3^,0 A VIRO EXCELLENTISSIMO , CLARISSIMO acLiteratisfimOy DN> ADRIANO H E E R E B O O R D, L. Art.M:. & Philosophie in celeberrima Academia. Lugduno-Batava Professori primario, Fautoribus , Patronis & Meccenatibmßis aviternum venerandis & füßiciendis ^ , Disputationem hanc pro Aristotele apologeticam» in debitas obiervantiae trw.hu » , gratitudinisq; ob varia accepta beneficia, Tsxph&ev, dicat & confecrat Johannes Z vinger vs.,. DECISIO QUAESTIONIS, .Qudnam fuerit Arißotelü fintentia de Providentia ‘Dei circa hunc Mundum? t Irtutem femper habere invidos,do- 1 cet experientia, testatur exempla quam •plurima. Hinc Cicero interaliaLii.4. 2 Rhet. ad Eerenn. ait: Virtutis comes invidia, fh pleruncjue bonos inseciatur. Quod,quem- '1 admodum omnibus seculis singuli fere pii, virtutis amantes,fuerunt experti, ita ipsum quoque Aristotelem iis esse accerr- sendum, in propatulo est. Dum enim omnibus modis conatus fuit Augiae variorum Philosophorum stabulum e fontibus saniorum rationum abluere & expurgare, atque ita puriorem Philosophiam posteritati relinquere,ecce! omnia cotra ipsum, licet innocentem , concitata fuerunt fulmina atque tonitrua, ejusque doctrinae innumera horrenda ac blasphema dogmata afficta, ac si vid. aeternitatem Mundi propugnasset; singularia, fortuita & sublunaria Divinae Providentiae subtraxisset; Dei ubiquitatem,&animae humanae immortalitatem negasset; fabulis anilibus annumerasset,quae de praemiis & poenis post hanc vitam vulgo creduntur; Deoabrogasset omnem libertatem in agendo,Mundumque ab ipso nec creante, nec volente, nec cogitante.quäpiam necessitate naturali prodiissefabulatus fuisiet; nec Daemones, nec Angelos credidisset, praeter septem vel octo In telligen tias motrices,&alia; ut vid. bona ejus fama A z laederetur, Homines ab ejus Philosophia , tanquam lern! omnium pene haeresium, absterrerentur, atq; ita totus Aristoteles,cum omnibus suisscriptis, publico Mundi prostitueretur ludibrio. Cum autem innocentia Aristotelis probe mihi fit cognita atque, perspecta, ac in his Lc aliis, qui ipfi ad scribuntur, erroribus haud levem eum pati injuriam nullus dubitem, nemo, uti spero, mihi dicam scribet, quod secunda hac vice ejus in me susceperim defensionem. Ac sicuti quocunque tempore Aristotelem nostrum varii nominis Sc doctrinae ipsius osores,ac infensissimi Adversarii,misere paratragce- diarunt, ita e contrario non defuerunt unquam Viri doctissimi , qui, quantum fieri potuit, ipsum vindicarunt, & ab ejusmodi erroribus liberarunt, inter quos inprimisrefero Philosophum toto Orbe decantarissimü , Julium Casarem Scaligerum , qui in suis Exercitationibus unicum videtur admiratus fuisse Aristotelem. Huc quoque pertinet memorabile &.notatu dignum de Aristotele nostro judicium Julii Castellani Faven- tini, quod occurrit in ejus Commentar, in Aristot. libr. de Humano Intell.p. »2.20.quando inter alia ita scribit: .Perseciam incredtbi- lerns Aristotelis in omnibus.rebuseruditionem, veres Divinum ejus ingenium ita admiror,ac tanti facio, ut hac nostra tempora felicissima ejfe censeam,in quibus Aristotelea doctrina, cateris omissis Philosophis, animi potissimum excoluntur, omnias evolvuntur, ea diligenter, qua iste cunctorum hominum, quos natura unquam gignere potuit, fapientisfi- - mus , in omni Disciplinarum genere ita perite ac ingeniose monumentis . literarum mandavit. Haec & alia probeanirnadvertitLilius Gre- gorius Gyraldus Dial.$.dePoet. Hist.p.m. 104. dum Aristotelem > omnis Philosophia corjpfuum appellare non erubuit.In videant,er- - go, quicunq; volunt, Aristoteli hanc gloriam, varias in ipsum conspuant calumnias, anathematis eum feriant fulminibus,, exclament ad ravim usque, ipsum fuisse , nuncupent eum Cacodaemonem, Parricidam, adulatorem, ingratum cuculum,Rixatorem nugacissimum,Proditorem Patriae,foetidum Pharmacopolam, fastosum Maximum, homineatheum, ambitiosum,avarum,libidinosum,ebriosum,luxuriosum,contentiosum , senticosum, umbrosum, scabrum, superstitiosum, desperatum j varia tandem ipsi affingant dogmata erronea j omnes omnes tamen cordati & sanae mentis, haec, tanquam fulgura e pelvi,naso suspendent adunco, ac de eo ioquentes feni per unatum Poeta canent: Dumtfe thymo poscentur apes , dum rore cicada-, Semper honos,nomen^ tuum,laudes manebunt. Item, 'Njtllaferent talem feclafutura Virum, quo ipso versu Aristoteles Praeceptorem fiium, Platonem, honorasse fertur, animadvertente Gyraldo,/ö(r.cir.&Joh.Francisc. Pico Mirand.in Procem. Libr.q.Exam.Doftr. & Van.Gent.p.m.6 Hf c tamen no ideo scribo,ac si Aristoteles pro Christo, Aver- roes pro Petro, Alexander pro Paulo effet habendus, quemadmodum MelchiorCanuSjEpiscopus Canariensis,Ioc.L^r. io. hoc suis Scholasticis objecit, annotante Celeberrimo Iheo- logo nostri secui!, D. Samuele Maresio, in Orat, sua de Cauponis vitandis,p. 4 . sed tantum , ut Aristotelem ab ejusmodi pravis & sinistris de ipso suspicionibus liberarem,simulque, quaenam ejus fuerit sententia de gravissimis quibusdam quaestionibus, demonstrarem.. Non ita pridem hujus defensionis feceram initium,& firmis, uti spero,rationibus asserueram ejus orthodoxiam in Doctrinä de Mundi ortu. Placuit igitur secundä häc vice ad sequentia progredi, & declarare, quid statuerit de Providentiä Dei circa hunc Mundum. Quod,ut eo melius percipiatur, referam primo aliorum opiniones; postea vero propriam meam proponam, eam que ex Aristotelis scriptis confirmabo. I. Quidam statuunt, Providentiam Dei, secundum Aristotelem,se tantum extendere usque ad Lunam, & non ulterius. Cui sententiae subscripserunt Clemens Alexandrinus, Libr. f. Strom. p.m. 659. Diogenes Laertius in Vita Arißot.p.m.ifö. Samuel Maresius Orat, de salute Arifiot. non asserenda, p. Z4. & alii. Hujus rei fundamenta proponuntduo: 1. Quia David dicat Psalm.sC. 6. Jehovauts, ad Ccdosmisericordia tua, & veritas tua usis ad nubes. L. Quia Deus sit Deus ordinis, quia sit immutabilis, in variabilis,ideo tantum regere ordinata,immutabilia in variabilia. A | Mae c autem tantum esse codestes illos globos, qui certo & insanabili tenore perpetuo circumagantur.Reliqua autem fub- lunariaesse incerta, inordinata, assiduo tumultu agitata, per- .petuis generationibus & corruptionibus obnoxia, quae idcirco certam Sc immutabilem Dei Voluntatem sequi nequeant. Censura. Hanc Aristotelis Fuisse sententiam, hanc opinionem, has ipsius rationes,hsec fundamenta,unde nobis Adversarii probabunt ? Demonstrent saltem unicum ex Aristotele locum, quo illa contineatur, defendatur, approbetur,& allatis rationibus confirmetur. Heic Rhodus,heic saltus! Quod primam rationem attinet, ea i. uti dixi, apud Aristotelem non reperitur, quocirca tanquam Aristotelica vitiose nobis obtruditur. Nullibi legitur Aristoteles in sententiae stiae patrocinium ullum locum S.Scripturae adduxisse, cum dubium adhuc sit,an quosdam libros Vet. lest. in fuL manu habuerit. Quanquam de eo tantopere litigare nolim , sed contrarium potius,tanquam verisimilius,judicem. Clearchus enim, Aristotelis Discipulus,, & Peripateticorum nulli secundus, teste Josepho Libr. i. contr. Apion. & Lippio Proleg. insuam Metaph.magn.p.m.u. conspexisse ie,ait,Judaeum, cujus Aristoteles fuerat Discipulus, magnam praeterea & admirabilem illius Judaei vitae continentiam & frugalitatem narrans,uti videre est ex ejus Libr.-i. de Somno. Probabile igitur est, Judaeum hunc, ut fidelitatem suam, tanquam Praeceptor, erga Aristotelem , tanquam Discipulum, eo magis demonstraret,Libros S. Scripturae,quos quidem tunc habere licuit,ipsi tradidisse, ut Cornelius in arcana Philosophiae penetrare, Lc errores suos ex iis corrigere atque emendare posser. An autem eos, tanquam Divinos, receperit & agnoverit,iisque fidem in omnibus,Philosophica saltem concernentibus, adhibuerit,malo g7rc%«i'> quam certi quid asserere: Si non fecit in omnibus, saltem in quibusdam id praestitisse videtur. 2 . Sed utaliquid quoque ad locum, ex Psalm.$6.v.6. adductum, respondeam,dico,illum esse ä,Gr&inp@» est Petrus Pomponatius Lib. j. deEato,Cap.i. dum ait: Tenet Aristoteles, Deum denecesfitate agere, & omnia secundum (peciem,qua sunt esse necessaria. I V. Tandem Thomas Aquinas,qui vulgo ä Doctoribus Pontificiis Dotior Angelicus salutatur, statuit,secundum Aristotelem tam singularia, quam universalia * esse Providentias Divinae subjecta, sed tamen non necessario ä Deo regi,ast Deum, liberrime cum agat, posse, quandocunque velit, ab ejusmodi actionibus desistere. Hanc sententiam,secundum Thomam, esse Aristoteiicam, monet Pona, Lib. cit.p. m. 74,75. quae a me non rejicitur; attamen Aristotelis mentem non pleneatquc sufficienter explicare videtur. Et haec sunt fere, quae a variis Authoribus Aristoteli,meo quidem judicio,attribuuntur. V. Quid autem ego impraesentiarum de proposid quaestione senciam,aliquot assertionibus demonstrare conabor. I. Aristoteles non solum cxleflia ,sed etiam sublunaria omnia 'Divina subjecit Providentia. Probatur haec nostra Conclusio ex variis Aristotelis locis, & quidem ante omnia ex Lib.to.Etb.adNicom . Cap. 9. ubi asserit, Dei Providentiam se quoque extendere üfque adres humanas , dum ait : Ei yocp 715 issmpdheioc rZv ccvQpu7nmv xssrb ®ew swe\cq ( oocrmp ‘ixcwSs, stufst reis uXtas srfffyunUists reis du srctfgibscyas io^nSfios. Aeizrh, it, ein stemm bfem, n -tu, ccxpiufdfia, ’lpyi,, reis füg stafifM- /.iiusfs.stls i, eoyyruftnr, riis lari W fiicts it,af TI//7 ytw, xj uxl,n l &,, necessario terram in medio,atque immobilem ejß. Ita Lib. 1. Meteor.Cap.io. ait,rorem & pruinam non generari flante vento, sedCcelo sereno atque tranquillo. Er tamen/E/o inferiiis eod. Cap. ader it,spirante Aquilone rorem fieri solere, non vero Austro. Plures contradictiones qui desiderat, adeat Petrum Gassendum Exerc.S. contr , Arist p,m. i 8 ff. &,seqq. Causa autem hujus rei mihi videtur duplex: i. Qoia Aristoteles paucos Libros vivens emisit, sed reliquos omnes quem postea, nominis hujus absurditatem evitans,simul etiam studii ejus facundiam significans,xi;eo/>Ära/!»m appellavit, emendandos, fi opus esset, reliquit. Hic autem Theophrastus, quia Praeceptoris fui Doctrinam in omnibus non fui t amplexus, sed suo Marte multa scripsit, & commentatus fuit, nec Praeceptoris, nec suosLibros evulgavit, sed eos omnes iqeleo Scipfio , Corisci filio , Difcipuloque suo, & tum fu*,tum Aristotelis Bibliothecae unico ab ipso constituto haeredi, forte etiam emendandos & corrigendos, reliquit, qui eos postmodum in duo exemplaria descripsit, quorum altera Ptolemaeo Philadelpho vendidit, a quo in Bibliothecam Alexandri« fuerunt reposita, altera autem 8 cepsin> in suam Patriam,detulit,§c hsredibus,hominibus imperitisjqiri ea incluserunt, & ne- gligenter posita tenuerunt,reliquit. Hi aure ea metu Regum Attalicorum, sub quibus erant,quorum que studium sentiebant conquirendorum librorum, ad instruendam eam Bibliothecam , quae Pergami erat,in fossa» quasdam sub terram occuluerunt. Deinde cum seculis posterioribus eruti fuissent, iaventi fuerunt laceri, St tineis blattisquerosi.ac humiditats. ipsa terrestri labefactati. Inde Athenas suerunt perlati,& ab ApeBktme Teio empti, magis etiam temerati. Mox iidem Libri Romam, Sylla opera,cum vecti fuissent, tanta sunt contextus labe inventi, ut Tyranion, quidam Grammaticus, annotante Strabone Lib.it,. Geograph. p.m.^Zi. Scjoh. Franc. Pico Mirandulä, lib. 4. Exam. T)oUr,& Vanitat. Gent. Cap.sp.m. 67z. supplendi Sc emendandi curam susceperit, frustraque cesserit negotium, adeö, ut ab exscnptoribus etiam imperitis magis sint vitiati. Tandem Andronicus Hhodius venit, qui primus Aristotelis Libros, quantum fieri potuit, distinxit, 8c in ordinem redegit; monente Mirandulä, loco citato, Sc Angelo Politiano, Oper. p. m. 127. Hinc factum , ut Peripatetici omnes, qui post Theophrastum ante Andronicum Rhodium vixerunt, paucos habuerint Libros, vid. Exotericos, i.e. eos,qui ab Aristotele ipso, dum adhuc in vivis erat, fuerant publicati. Qui autem fuerint, cogimur irri^eiy. Saltem hoc ex supra dictis constat, Librum deMundo inter eos contineri. De pluribus vide Patricium Difcuß: Peripatet.Tom. I. Lib.fp.m. 70,71. Scc. 2. Quia Aristoteles multa naturaliterasseruit, quae tamen ipse non credidit. Exempla,qui petit,consulat Antonium Bernardum Mirandulanum, Evers. fingul. certam. Lib. 28. FeA. l.Lib. 3p. Seil. 9 -& Lib. 40. SeB. I. I{atio 2. Quia non solum Aristoteles, sed etiam alii Authores, aliisatq; aliis Auditoribus aliter atque aliter soliti fuerunt (cribere, uti de Theophrasto, Platone, Sc ipso Aristotele demonstravitFrancilcus Patricius in iuts Discußianibus Peripateticis. Adeo, ut nemo mirari debeat, Alexandrum in Libro de Mundo multa scripsisse, Alexandri gustui accommodata, aliis vero Libris aliter docuisse. Objic. 3. Stytumin Libro de Mundo d])s 2 y. 7 rxirS\i diflare d. ßylo reliquorum librorum Ariftotelis. ließ), r. Styli diversitas non necessario infert diversitatem authorurr. Stylus enim abuno & eodem Authoreprolubitu potest variari, habito respectu rerum, de quibus scribit, Sc personarum, ad quas scribit. Ita Epistolae Ciceronis ad Atticum alio stylo sunt exaratae, quam, quae ad familiares vocantur, Sc tamen eundem habent authorem. Ita in Orationibus Ciceronis major dicendi vis est, quäm in Libris de officiis, Sc tamen ejusdem sunt au- thoris. Ita Epistola Pauli ad Hebraeos videtur aliquantum alio stylo exarata, quam aliae ipsius Epistolae. 2. Ita ergo ex consequenti e diversitate styli, quae in Libro de Mundo, Sc reliquis Aristotelis Libris,reperitur, non licet concludere diversitatem authorurr,: cum > uti nuper dictum, Aristoteles data opera stylum suum mutärit, 8c dilucidiorem adhibuerit, ut vid. Alexander, quae hactenus tanto labore per aliquot annos ä Praeceptore suo didicerat,brevi tempore, 8c momento quasi, repetere, ac admnemoriam revocare posset. Et huc pertinent, quae Augustinus Steuchüs Eugubinus, Lib. 4. deperenn. Philas. Cttp. 4. scribit: Hunc, inquit, Librum illius esse probat majorum authoritas,qui eum appellabant Philosophia sua swv&pjj ', Compendium, quod paH omnia,quanunc habentur pa/fm, cum jam proveffa atatis, jam gravis annis,ad Alexandrum fcripßt. Totamque in hoc libro breviter & dilucide, ad Imperatorem vid. cui non effet in obscurisßmis Philosophorum sententiis tempus insumendum, explicavit traditam aliis in Libris,additis nonnullis,Philosophiam. Pro- pterea ioquutus esi explicatius & apertius, quam aliis in Libris. Loquuntur enim Senes dulcius, cumpoßto juvenili calore, & inanis gloria, quam fape ex sermonis obscuritate captamus, cupiditate veriora loquimur & clariora, Stc. tleau- Ut autem ad rem ipsam redeamus, clarissime, uti credo, ex dictis patet, Aristotelem minime Providentiae Divinae sublu- naria subtraxisse. Objicit autem inter alia Joh. Gerardus Vossius lib.ll.de Orig. &Progreß. Idol. Cap .45. p. ss-8. quia in sublunaribus hisce sint insecta,cloacae, & vilia id genus,quibus vilesceret mens Divina,ut saltem particulatim ea nosse dedeceat; idcirco Aristotelem negasse, Providentiam Dei ultra Lunam se extendere. Citat in hanc rem Lib. n.Met. Cap . 9. ubi inter alia Aristoteles dubitative ait :»j' ufij ceram 7° voBi cvicov; i. e. an vero absurdum eil, eam de quibusvis cogitare i 8 c tandem negative concludit, Deum nihil extra se cognoscere. Keß. 1. Atqui Hieronymus in Comm. in Hab, Cap. 1. idem fere dicit, inter alia scribens: Absurdum eK, adbocdeducere Dei Majeflatem, ut sciat per momenta singula , quot nascantur pulices , quotve moriantur. Oua cornicum , pulicum & muscarum fit in ter - ra multitudo ? Quot pisces in aqua natent ? & qui de minoribus majo. rumprada cedere debeant. Imo ipse Paulus 1 . Cor.j. 9 . ait: Mrj ruv ßom red ®su> •, Num boves cura sunt Deo ? Anne autem Adversarii dicent, Apostolum Paulum, & Hieronymum negasse, Dei Prov identiam ad minimas quasqueres se extendere ? Non credo, id dicturos,sed potius, comparate eos esse intel- ligendos,responsuros, z. Idem ergo de Aristotele nostro esto judicium, qui non simpliciter & absolute videtur negare , Dei providentiam ad minima quaeq; sublunaria se extendere,sed tantum xcsQc n & comparate , quod non tanti providentia a Deo cognoscantur, ac res reliquae: Genuinam hanc esse loci hujus Aristotelici explicationem,docent alia quam plurima Aristotelis Joca, quibus omnia a Deo cognosci diserte asserit. E' multis pauca placet seligere, 8t benevolo Lectori ob oculos ponere. Ltb. z. Met. Cap. 4. Text. jf. taxat Empedoclem, dicentem, Deum non intelligere contentionem, quia sic Deus felicissimus coeteris minus esset sapiens, qui discordiam & contentionem cognoscunt. Llet. ( 7 .r.. 7. Deum facit au- thorem omnium rerum. Atqui notum est, Deum eas res,secundum Aristotelem,non ignorare, quarum estauthor. Libr. 1. Oecon. CVr/.^.ait, Divini providenti! Viri & Mulieris societatem or- lern ordinatam esse, dum ait: Sic enim Divini Providentia utrim ^ natura ordinata eSl,Viriscilicet i & Mulieris ^ad societatem. Ergo fe« eundum Aristotelem Vir & Mulier ä Deo cognoscuntur. Ex quibus patet,non tiude, crude & locum illum Aristotelis esse explicandum,sed cum grano salis accipiendum,& cortu parate } acsecundum quid intelligendum. Posito autem, simpliciter eum fumi debere, tamen exinde non posset probari,alibi Aristotelem contrarium non asseruisse ac defendisse. Homo enim fuit Aristoteles, qui sibi contradicere potuit,&actu quoque contradixit,uti supra dictum. 4. Adversarius proprio ore fe convincit. Nam si absolute , & absque omni respectu , Deus nihil extra fe potest cognoscere, quomodo aliquam poterit habere notitiam rerum coelestium ? quam tamen juxta Aristotelis sententiam Deo denegare non audet. Maneat igitur firmum §c;ratum, aut Aristotelem heic sibi contradixisse, aut xs' ti esse intelligendum. Sed satis de primi Assertione. ii. Dei Providentiasecundum Aristotelem ita versatur circa hunc Muti - dum , ut cum omnibus causu secundis Deus immediate concurrat ad effetius producendos. Antequam hanc nostram assertionem probemus, demonstrandum est, quomodo aliqua causa dicatur agere mediat e, vel immediate. Mediate cauli dicitur agere dupliciter, vel i. Mediatione virtutis , quando agit virtute non sua,sed aliunde communicati,quemadmodum v.gr. Luna illuminat hunc Mundum, virtute & luce,non sui,sed a sole mutuo accepti. z. Mediationesuppofiti ; quando inter causam & effectum aliquod intercedit suppositum , uti inter fabrum & Statuam, quam efficit,estsecuris. immediate contra dicitur quoque aliqua causa agere dupliciter, vel i, Immediatione virtutis , quando agit virtute proprii,&non aliunde communicati. Ita Sol luce proprii praesentem hunc Mundum illuminat. 2. Imntedia- L. Immediatione suppositi, inter quam Sc effectam nullum aliud suppositum intercedit, quo pacto aqua manum dicitur abluere & refrigerare. His ita praelibatis ac prsesuppositis, dico I. Deum,secundum Ariftotekm,concurrere cum causis secundis immediate , immediatione Virtutis. Patet hoc ex Libr. 8 . Pbjs Cup. 4 . & 5. Text . ;;>;4,;s,;6,;7. See. ubi Aristoteles constituit primum movens absolute, quod omnia & singula moveat,ipsum vero neque per se, neque per accidens moveatur. Quibus clare innuit, primum Motorem,seu Movens, vid. Deum T.O.M. virtutem suam aliunde non participare, ac commodare. II. Deum concurrere cum causis secundis immediate immediatione suppositi. Patet hoc ex Libr. 12. Met. Cap. 9. Text. Q. ubi Aristoteles subtilissime concludit,primi Intellectus intellectionem esse ipsam ipsius substantiam, alias, ait, substantia ex se non esset optima,quia per intellectionem ei praestantius Sc honorabilius jnesset. Idem procedit de Voluntatis actu. Itaque, fecundum principia Aristotelis, Operatio Dei, seu primae causae, attingit causas secundas, earumque effectus, & illa Operatio est Substantia Dei. Ergo substantia Dei perle effectibus praesens est. Deinde, cum Deus agat in omnia,omnia conservet, sequitur quoque,omnibus rebus esse praesentem. Ratio quia, juxta Aristotelem, nihil primo in rem distantem agere potest, quemadmodum expresse docet Libr. 7, Pbyfiic, Cap. z. Text. 9. Ergo nec primus Motor. I I I. Causa prima, vid. Dem, concurrit cum causis fecundis, fecundum Aristotelem, non solum ratione actionis ,fid etiam Erone principii, i.e. concursu non soliim simultanen , & praevio, quo causas fecundas ad agendum pr amovet. Patet hoc iterum exLtb.d.Pbys, ubiper actualem motionem rerum ascendit ad primum Motorem, Sc docet, ab eo omnia moveri, ne detur progressus in infinitum. Merito ergo miramur cum Complutensibus Dißut. ir« in 8. librosPbyf. Quasi. 2. F.;. Secl. 12. multos Viros doctissimos hanc Doctrinam,ab Aristotele tam clare expressam,non vidisse. Declarat autem hoc interaliaT^f.jj. hoc exemplo :&?- culus lapidem moyet,& movetur a manu, qua ab homine moyetttr } hic autem non amplius ; nempe in ordine causae particularis, alias daretur progressus in infinitum. Ita debet dari absolute primum Movens, fecundum discursum Aristotelis,ne eaturin infinitum : quia omnia, inquit eod.Text. ab alio aliquo moventur, jdque frequenter repetit, ascendendo ad movens immobile, seu primum Motorem, sine quo reliqua moventia non posse movere ibid. luce meridiani clarius asserit. Ita eod. Lib. Cap. s. Text. 37. ait: Tria necejse eß essend, quod movetur ,td,quo movet, & id , quod movet. Id igitur,quod movetur,necejsarium quidem esi moveri: at movere necejsarium non eU. id autem,quo movet,& movere,& moveri, nimirum, necesse est. Ex quo infert, rationabile, imo 'necessarium esse, dari tertium, quod movet,immobile,corro- boratque testimonio Anaxagorae, qui mentem,quam dixit primo movere & segregare omnia, impatibilem, immobilem, Lc mixtionis expertem fecit. Huc quoque facit Text.41. Lib.8. Ehys. ubi expresse ait, causam primam plus movere,magisque influere in effectum, quam secunda, quia influxus causa? fecundae pendeata prima. N am quodeft, inquit, prius, magucajL fa esi,ut moveatur , quam id,quod h&ret^atc^ ideo etiam magis movetm. Etenim bis ariam erat movere,aliud quidem, quod ab alio ipsum movetur,aliud vero fe ipso. Plura ex mente Aristotelis qui desiderat, adeat Conimbriceofes in Comment, in Lib. 8. Phys.Cap.j. Text. 37. Petrum Keuzatum Conclus. Tripert. in Libr.z. Phyfic. Dijput. f. Ousl-y.ConcL.i.fk, Gisbertum ab Ifendorn Medull.Pbyfic.pm.z8o . Ad haec,& similia,loca Adversarii excipiunt tria: Excip. 1 . Ariflotelemne ysv quidem alicubi de ejusmodi pra- vio concursuscripstjse,prasemm in Libris Physicorum,ubisolummodo agat de naturalibus motibus,qui sensu percipi possunt, & de corporibus moventibus ac mobilibus. Rejp. Exceptio haec est insufficiens. Ratio : quia Aristoteles in Libr.Z.Phyf. e praedictis secundis moventibus investigat primum Motorem, qui sic immobilis, infinitus,&c. a quo omnia moveantur,& sine quo nihil moveatur,quod movetur. Probat autem hoc, quia inferiora moventia non moveant, nisi prius mota »sive praemota;Lc cum non sit procedendum in infinitum, concludit, deveniendum esse ad primum Motorem immobilem, Falsum ergo est, ipsum tantum agere de corporibus ribus moventibus & mobilibus, cum luce meridiani clarius fit,ipsum quoq;agere de subordinatione harum causarum ad primum Motorem,nempe Deum,de quo statuit,quod moveat haec inferiora moventia,ad hoc, ut operentur suos motus. Excip. 2. Intelligendum ejse Aristotelem de Motione cowmurit~ ter dtcla , qua causa secundet necessaria producuntur in effe, & conservantur a prima causa. Resp. Falsum hoc est,& contrariatur menti & scopo Aristotelis, qui, uti jam saepius dictum, loquitur de causis secundis, quatenus in operando dependent a prima, uti patet ex exemplo baculi, supra allato,qui non movet,nisi a manu moveatur. Loquirurergo Aristoteles de dependentia baculi, &, per consequens,aliarum causarum secundarum, ä manu,non in essendo , uti Adversarii clamant,sed in movendo , in operando: Excip. z. Loqui Aristotelem de concursu, non pravio,sedsimul- taneo. Ideo enim dici, Deum movere causas secundas , quia, agat und cum ittisper concursum fimultaneum. Resp. Falsum hoc est, 8 i iterum menti & scopo Aristotelis aperte contrariatur. Ratio i. Quia secundum Aristotelem causae secundae moventur ä prima ad agendum. At per concursu causae fecundae non moventur ad agendu. Ratio Rationis: Quia nihil movet aliud,nisi agendo in illud: At concursus concomitans,Ce. u simultanem, non est influxus in causam, sed in effectum,quia totum esse illius est esse fieri effectus. Quomodo ergo per illu causa secunda potest moveri ad agendum ? Ratio 2. Quia Aristoteles ubique intendit salvare & asserere, nobilitate,excellentiam,praestantiam,& dignitatem primi Motoris. At persolum concursum fimultaneum non salvatur, non defenditur, sed potius destruitur dignitas primi Motoris. Ratio : quia infert mutuam dependentiam in influxu, causae primae Lc secundae. Ratio Rationis: Quia,sicut actio causae secundae non potest esse sine concursu Dei, ita neque concursus iste, juxta eorü suppositionem,sine influxu causae secundae esse poterit, alioqui non esset concursus flmultaneus. Demonstrant hoc complutenses DiJp.u.fiip.Z.Lib.Phys Quast. ex illisPhilippusäSanctiss. Trinitate, Prim.Secund. Quast, u. Art. z. Conci, unic.p.m,fä\, exemplo illuminationis Solis.Njun etiamsi C 2 Deus' per concursum alterius rationis posset illuminare, sine Sole, tamen illuminationem Solis non potest efficere sine Sole. Ratio Quia, häc sententiä posita, Adversarii non possunt ostendere,qua ratione Aristoteles devenerit ad Unum primum Motorem,qui omnes causas secundas moveat ,Sc sine quo nihil possit movere, quod movet. Objic. Locus Libr.Physic. Cap. Text. 18. ubi Arißom t des de prodictis causis secundis aserit,agens utagensnon mutari. Ergo,secundum Aristotelem,queunt causa secunda agere, quin mutentur. Ex quo concludunt,secundum ipsum, Deum causas secundas ad agendum non pramovere. R atio: quia st talis pramotioffeu pravius concursus,poneretur, causa secunda mutarentur : Ratio Rationis : Quia reciperent aliquid intrinsece,quod antea non habebant. Rest. Stramineum est telum,quod in nos Adversarii vibrant. Ratio : Quia Aristoteles non dicit, agens nuüo reffeäu mutari, sed, agens,ut agens, non mutari, quo voluit innuere, quod talis cauta secunda, seu agens, non mutetur per suam actionem. Ratio: Quia illa actio ordinetur ad immutandu passum,& non agens. Hinc autem non sequitur, nullo respectu causas secundas mu- tari,quatenus vid.considerantur,non ut agentes, sed ut patientes, in quantum nimirum a causa prima immobili prtemoventur» IV. Aristoteles nequaquamfato omnia fieri asseruit,ita, ut illud satum vim necessitatis afferat. Injuriam ergo ipsi faciunt Cicero & Pom- ponatius. Ratio haec est : quia libertatem ubique actionum humanarum asseruit,adeo, ut in nostra potestate &; libertate sit, virtutibus vel vitiis operam dare, bene vel male agere. Ita liib. z. Eth. ad Nie. Cap. s. ait : In nobis certe ed fitum , nos probos, vel improbos effe. Et Libr. i. Magnor. Moral. Cap. 8 . inquit : Ideo justum, quatenus justum, nemo fortunatum dicit ; & ne quidem fortem,nec prorsus quenquam alium virtute pr aditum. In nobis siquidem ed, hac habere, vel non habere. Deum autem, quod attinet, eum libere quoque, &non ex necessitate agere , non obscure quibusdam in locis innuit Aristoteles, Nam Libr. 4. Top. cap. s. expresse dicit, Deum quaedam operam facere posse, quas non facit, üb, 8. Eth.cap.q . ait,Deum ait,Deum erga bonos habere amicitiam. Quas certe non necessitatis, sed libertatis esse videntur. Pro eodem quoque, monentibus Conimbricensibus Libr, 8. Pbjfic. Cap. z. Quast. 6. Artic.z. facit,quod,referente Laertio in ejmVita, antequam ex hac vita discessisset, Deum orasse perhibetur, ac religionis causa testamento quasdam fieri commendasse. Quod certe eum non fuisse facturum verisimile est, nisi credidisset, Deum precibus flecti, 8c piis hominum actionibus ad benefaciendum allici, atque adeo nonnulla esse, quae ex libertate Lc arbitrio suo agat. Hinc quoque Libr. de Mundo, Cap. 6. inquit : Omnes deprecaturi ad Coelum manus tollimus. An autem hoc est asserere Fatum Stoicum ? An hoc est omnem libertatem Deo in agendo adimere ? V. Quinta & ultima assertio: Aristoteles nonfilum universalia, fei etiam singularia, & minima quaque Divina subjecit providentia. Assertio haec ex hactenus dictis atque allatis tam clare patet, ut nemo lanae mentis,atq; emunctae naris,eam in dubium voca- careausit. Cur enim Aristoteles ubique in Lib.%. Pbjfic. asserit, omnia ä primo Motore moveri? Cur Deum principium 8c caulamomnisEntisadstmit ? Cur sine eo nullas in hoc Mundo posse fieri generationes & corruptiones L1br.1z.Met.Text.34,. constanter docuit ? Cur Libr. l.Oec. Cap.3. asseruit,DivinL providentia Viri & Mulieris societatem ordinatam esse ? Cur in Libro de Mundo clamavit, Deum sine dubio esse Servatorem omnium, & Parentem eorum, quaa in Mundo conficiuntur ? Abeantergo,qui Aristotelem perversi hujus dogmatis accusare non erubescunt.Mitius porro nobilissimum hunc Philosophum tractent. Seponant parumper assectus suos pravos atque sinistros, & absque ulla invidia, vel zelo prteposteroj Aristotelis scripta percurrant,ea diligentius expendant,scrupulo- fius in trutina collocent, ac quaenamejus genuina fuerit deJiis & aliis controversis quaestionibus sententia, sedulo inquirant 8c investigent, ac, inventam ex Scriptis ejus propriis dementirent atque confirment. Ita sute,ita Aristotelis bonae consul.ent famae, Quis autem interea non miretur summam impudentiam atque dementiam Adversariorum, remis velisque eo contendentium, ut variis calumniis,quas in Aristotelem evomere solent, eum totius Mundi odio atque ludibrio prostituant atque exponant ? Longe prudentior fuit Alexander M. Rex Macedonias, qui, referente Antonio Coccio Sabellico En- nead.^.Libr. 4. adeo Doctrinam in Praeceptore suo fuit admiratus,ut eum non minus se amare, quam Patrem, saspius praedicasset. Hinc quoque ob Tractatum de Historia animalium octingenta ab eo ipsi fuisse.oblata talenta, refert Gulielmus Budteus, Libr. z. de Affe>& ejus partib.p.m.76. Ad Avcttnsdjlu) aliorum quoque argumentorum nunc esset procedendum, & illa proponenda ac refutanda. Malui autem ea Actui Disputationis reservare, quam fuse heic illorum refutationi incumbere. Sufficiat nobis impraesentiarum, demonstrasse, non tam absiirdam,tam erroneam fuisse Aristotelis de Providentia Dei circa hunc Mundum,opinionem,quam ea hactenus a quamplurimis ipsius Adversariis atque osoribus fuit depicta. Corollaria. r. Philosophia Theologi» nequaquam contrariatun I I. Logica est necestaria ad alias scientias acquirendas. m. Recte statuitur este pars Philosophi». I V. Vniverlalia simt realia. V. Dantur form» siibstantiales. VI. Deus V L Deus plures Mundos potuistet creare, li voluistet. Quapropter miror,quosdam Viros celeberrimos hoc dogma, tanquam vnpodciov , publice proscribere,& ad Orcum ablegare. VII. Iris fuit etiam ante Diluvium. VIII. In homine non sunt tres anima;, vegetativa,sensitiva, & rationalis, sed unica tantum, yid.Eationalis,Cub- seribente & ipso Augustino Tom.IILLib.de Eccles Dogmdt. Cup. i f.p. m.. 198. & Lib. deSpir. & Anima, Cap. 48. p. m. 888. inter alia ita seribens : T[ec duas animas credimus ejje in uno homine, sicut multi scribunt, unam animalem , qua animetur corpus, (fi immixta fit sanguini, (fi alteram spiritualem, qua rationem minifiret. Sed dicimus, unam eandemanimam ejfie in homine,qua (fi corpus fiiafecietdte vivificet, (fifemet ipsam fiid ratione difio- nat, habens inse libertatem arbitrii, ut in siasibfiantia eligat cogitatione,quod vult. Libertati siquidem arbitrii fiii commissus eB homo: poBquam vero deceptione serpentis per Evamcecidit, natura bonum perdidit,pariter (fi vigorem arbitrii : non tarnende Bionem,ne non ejfetjuum,quod emendaret peccatum, (fic. IX. Anima rationalis est indivisibilis. x. Eadem est immortalis. X I. Quemadmodum omnia mendacia damnamus, ita quoque Papicolarum trquivocationes & reserva tio- nes mentales in totum rejicimus. XII. Pro- XII. Proscribimus quoque illud dogma Pontificiorum, quo asserunt,& verbis & factis, haereticis non esse servandam fidem. XIII. i Graviter quoque dicimus errare i. Multos e J/r- dicis, in morbo periculoso dicentes aegro to,ml esse periculi. z. Advocatos , qui malas agunt & defendunt causas. Hi enim semper male agunt. Et si scientes mala defendunt, impudenter mentiuntur. Judices quippe fallunt,innocentem injuste pecunia sua emungunt, justam causam opprimunt,&c. teste ipso Ambrosio, qui in Sermone quodam ait: Redde,quod accepisti', quoniam contra veritatem fecisti,iniquitati adfuisti:judicemfefellisti ; justam causam oppressisti ; de salsitate vicisti. Et alicubi Augustinus: ‘Nihil impudentim arrogantia advocatorum ,qui garrulitatem authoritatem putans, quod non de pr ofeSionefed illius accipiendum abuso. XIV. Monachos illos negamus esse vere pauperes, qui Voce & habitu paupertatem profitentur. M om Qm S'o^ct. / 'M & , v *® / « - ii < <■ J * - ^ ffesjsfl «5.« Kiw'SEMriääfe. >"V"- _, 1'. * s - : i - jv. LMAM EM WWW Z^W ;-;^i RM^W E LNMM WK^U MDxD^ ‘■^ 'k /* ~; «t^sr ’ r '' v WXMi MW KUM i «^ - HZM . ZWM MWZ üftü KM^^M ^cNKZW? k'OW