)
Quod Deus Ter Opt. M a x, benfc vertat.
QUAESTIONES
Ex Amplisiimo Philofophiae
Campo collesse,
guas,
ANNUENTE
‘Reverendo > qAme l i s s i m o> m Safimtisfimo Philofophantium choro ,
Sub Irjesidio VIRI Excellentisjimi, Claris(imi,
Dn. felici s plateri,
Philofophia? Sc MedicingcDo6horis, Naturalis Philofophia?ProfefIons Publici, Ordinis Phildfbphiei h.t.De- < curionis Sperabilis,
Public* plactday/DiffiutatiouiJubjmP
N I C O L AU S W EIS S I U S . Bafiteenfis»
diem 2. xMaji , -heris loeofyfolitis.
B A s I l e r, Typis GeorgIDeckeri A cademiae Typographi An, 1646,
a
u

Speciatisflmis , Excellent isfimis
Sapenttsfimis ,
Totius Philosophica Facultatis
Dominis Profefloribus..
■ ^ a c 7io n,
■ 1 • VIR O Reverendo & Claris fimo ,
Dn. M. H I E R O N YMO G E M U S E O 5 ,PaftorI Lucis-vallenfi fidelisfimo, Agnato meo charifs.
_ , UT ET
VIRIS Prudentisfimis , multarum^ rerum ; ' experientia Pr sciar k-,
D' N.- MiA RGO '*W E IS SIO, Senatori Bafileenfi Pruden- tishmo, Parenti fuo, omni Filiali honore & amore prolequendo..
Dn- ONOPHRIONI ME RIA NO , Mercatori experienti! & .finceritate claro, Fautori & Agpato honorando.
Dn. CONRADO MEYERO, civiBafileenfi praeclaro,avunculo perdile&o.
Dn. JOHANNI HENDFELDIO , tum literarum. tum militiae cognitione clarisfimo, Agnato plurimum colepdo. v
Prtecepforibus , Agnatu, Fautoribus, Parenti, omni obfervantiie & cultus genere reverendis fuffieiendisf,,-
Difputationem hancce Philofophieain,,
- • -- -• • ia debksrobftrvantis nopgtef-'
Dedicat Cr Offert
‘ A. & R,

«Hi
P R O OE M I II M.
Emorabiie eli , quod hoo po-
t is fimum Verno tempore , in apibus obfervamus , qua , quibuslibet 'flosculis infiden- t es,optima q.uafo exfiigunt, & in alvearia fua recondunt. Harum nos vefligm fe- cuti 5 jucundos quosdam , ex eleganti Pbilofophm hortulo, flores clecerpere,nmfarmmf cultoribus proponere voluimus\ Cui noftro inflituto , DEU Mi ut benigno fui Spiritus favore adfit,rogamus.
QUESTIONES GRAM-
matic^.
. 1 .
fliuotfint partes Grammatica?
IU multumque inter Philofophos hade- nus dc partibus Grammaticae controv.erlum fuit: In- _____ ter quos alii quatuor , Orthographiam, Profodiam, Etymologiam, & Syntaxin: alii tres, Elementariam, Digno- tivam & Conftitutivam : alii duas partes, Etymologiam & Syntaxin, tueri volunt. Ex his pofteriorem nos fententiam ampledtimur, duas Grammaticae partes conftituentes, quarum una agit de vera vocum ratione, quae Eymologia ; altera de ratione vocum conjungendarum, quae Syntaxis dicitur. Orthographiam vero 8c Profodiam , in quibus vocum Elementa, Principia & affedtiones docentur, tanquam fangui-
A z

n em & saccum ,per totam 'Gramm aticsftnfcsirs effe dicimus. Interim Etymologiam 4k Syntaxin , partium 'potius quam /pecierum nomine dignantur.
II.
Qua fit.opima Liter a definitio ?
Variae circumferuntur literae definitiones,quae tamen, si lydio lapidi apponantur, ac examini subjiciamur, non re, sed Xoyu tantüm & verbis differre reperiuntur. Immerito igitur illam literae definitionem rejici dicimus , qua definitur Liter a, quod'fit minima pars vocis: pars videlicet indivisibilis non dividua. Quod ipsum docent definitiones aliae cum hacnostra coincidentes : Liter a e'B pars diäionis individua. Litera eii primum Elementum vocis. Ex literis enim Syllabae, ex Syllabis voces Polysyllabae componuntur, in easque ultimo resolvuntur.
RHETORICA.
n i.
quatitor fint partes Rhetorica, Inventio* Dijfiofim, Elocutio & Attio ?
Dehac quaestione non omnes aequaliter sentiunt: quidam enim duas tantum partes Rhetoricae faciunt; Elocutionem & Actionem. Verum si rem penitius introspexerimus, quatuor Rhetoricae partes constituendas esse, deprehendemus. Tot quippe funtpartesfRhetoricae , qüot sunt officia Oratoris. At nön solum in hoc incumbit Orator, qu4 ratione Orationem elegantibus vefborUfti floribus exornet,& suavi vocis,accom- modataHuegestu«,moderatione'proponat: verum etiam,ut res veras seu verisimiles, causam suam probabilem reddentes excogitet, ejccogitatasque suo convenienti in loco collocet. Meraque argumenta Oratorem ex Logica desumere inficias etsi non eamus; interim tamen, eam, quae fontis ad rivum, inter inventionem -Logicam Lc Rhetoricam , rationem esse,dicimus. Etenim in Rhetorica generali, Inventionis &

nis & dispofitionis do<ftrinli Logic® reli<ftH,de Speciali argumentorum ufu, lingulis caularum generibus accommodato, de Judicio & deleftu in argumentis inventis adhibendo, de argumentorum denique inventorum&delettorum collocatione quali conftlia qu®dam,Eloquenti® Studipfo apprime neceffaria, traduntur.
IV.
N(um tria tantum fint caujarum genera ?
Etfi fint, inter quos eft PhilippusMelanthon & Erafmus ,qui tripartitam caularum diftributionem , pro imperfe£ta & int— fufficienti habent, ideoque tribus illis generibus quartum adjiciunt, Didafcalicum videlicet: Communis tamen Rhetorum fententia, tria tantum caufarumgenera, Demonftra- tivum, Deliberativum & Judiciale agnofcit; quippe quibus omne munus Oratoris perficitur. Quod vero Didafcalicum cauf® genus attinet,illud ad jam enumerata,fi non dirette, fal- tem indiredle reduci poffe afferimus, ideoque peculiarem clas- fem conftituere negamus.
V.
Num aclio ftt pars diftincia a Pronuntiatione ?
Difcrimen inter Pronuntiationem & A&ionem vulgo nullum cenfetur, quippe quorum unum pro altero fumitur: fi tamen exa&iiis verborum vim attenderimus, Pronuntiationem ab a&ione ut partem a toto differre videbimus. A&io enim tam vocis, quam geftus eft moderatio,quorum,prius Pronuntiatio, pofterius A&io ftritte dicitur: differre tamen inter fe, ut partem a parte, negamus.
POETI C JE.
v i.
Num Poetica filis natura viribus excitetur?
Poeticam, ex utraque difciplina, Grammatica & Rhc-
A ?

torica promanare, omnibus in confeflb eft. Discusfis igitur quaeftionibus quibusdam Grammaticis fk Rhetoricis, confequens eft, ut etiam de rivulo, ex praecedenti fonte pro- manante , pauca quaedam adjiciamus ; quorum unum erit de acquifitione , alterum de ufu Poetices. De priore fonat quaeftio haec fexta, quae jam Horatii tempore mota fuit; Hinc quaerit lib. de Arte Poet. Natura fieret laudabile Carmen, an arte? EtC icero pro Archia, inquit: C At er arum rerum Studia, & dottrina & praceptis conflare, Poeticam vero natura ipfa valere, & mentis viri - busexcitari. Hinc vulgus ait: Poeta non fit, fednafcitur. Quae tamen difta (impliciter accipienda non lunt: ut enim in reliquis, fic etiam in hac arte, Natura, Ars & Exercitatio locum habet ■> Ubi quod incepit Natura, dirigit Ars, perficit Ufus.
VII.
Num aliquis Jh Poefeos ufus l
Ufum aliquem Poefeos efle,negandums non eft: ut eniirr alia filentio jam praeteream y Poetica fuavilbnis verbis, non fecus ac Oratoria oratione ornata, Auditorem ad aflentien- dum permovere docet, inftillat, magnaque cum voluptate perfuadere.
LOGICA
VIII.
dtfinclio Logices in docentem & utentem fit bona ?
Vetos haec diftinftio eft, ut Logicae, fic reliquarum artium, in docentem & utentem. - Docens Logica nobis appellatur ea, quae tradit modum differendi, illumque docet : Utens vero, quae utitur in disputando documentis ab ipfa traditis. Quae diftin&io prorlus coincidit cum illa,qua diftinguitur Logica in Syftematicam & Habitualem; quarum illa praeceptis
compre-

comprehenfa: haec in exercitio pofita, & praecepta a Syftema- tatica mutuata ad ufum accommodat.
IX.
Utrum Thema fit objeci um Inventionis?
Sunt, qui tra&ationem de Themate ex Logica Syftema- tica plane exulare velint: Melius tamen nobis illorum fen- tentia probatur, qui Thema obje&um inyentionis Logices faciunt, quia de eo ipfo in inventione tra&atio inftituitur; ut ciim diftribuitur in fimplex & conjundtum, & variae de eo quaerendi formulae, partes item ejus conftituentes Subjettum.i & Adjun&um ,,oftenduntur.,
X, -
unimrei unica tantum fit definitio
Siceft: definitio enim explicat , quid res fit. At unius rei una tantum eft ellentia.. Ergo unius, rei non nifi unica eflen- tialis & perfe&adefinitioi. Interim nil novi eft,quod aliis atque aliis, modo abbocmodo ab illo,resunadefiniatur verbis: Sc fic unius rei plures dantur definitiones , A oyu non vero Tai <xvc*j\ diverfae. Sic quaque ientiendum eft de definitionibus imperfe&is, quarum plures adferri poffe,tum Experientia,, tum rationes aliae evidenter demonftrant.
METAPHYSICA.
XL
T[um ulla creatura posfit fimul attu ejje in duobus locts ?
Refpondemus,nec naturali & finiti, nec Supernaturali & infiniti virtute fieri hoc pofle: cum potentia divina non posfit facere contradittoria. At unam creaturam poffe fimul aftu efle in duobus Locis,eft contradiftorium: exinde namque le- queretur,creaturam fimul contrariis motibus, nuncfurfum
A 4

nuncdeorfum moveri: contrariis qualitatibus obnoxiam effe; in hypocaufto v. g. incalefcere, foris vero frigefcere: contrariis fimul affe&ibus affici, ut hic obje&o delectabili laetetur, alibi objedto trifti triftetur j alibi quiefcere, alibi moveri. Quae omnia cum fint abfurdisfima, abfurdum quoque 6c‘hoc,unam creaturam pofte fimul adu elfe in duobus locis.
P H Y S I C JE . x II.
^_sfn Generatio & Corruptio fiant in inflanti?
Diftindione vocis lis omnis tollitur. Sciendum igitur,vocabulum generationis 8c corruptionis fumi, nunc pro fola formae fubftantialis introdudione & expulfione, quae fiunt in initanti $ nunc pro illa produdione&deftrudionetotius,quae praevias alterationes & dispofitiones praeparantes materiam ad alicujus formae fubftantialis introductionem habet. In priore fignificatione generatio & corruptio fi fumantur, fiunt illae in inftanti : fi vero pofteriore fenfii accipiantur, contrarium verum eft, videlicet, Generationem 8c Corruptionem non in momento fed fuccesfive fieri. Priori modo Generatio Sc Corruptio, motus proprie didi non funt, fed tantum pofteriore.
XIII.
<_sfn globm terrenm m medio mundi loco fit collocatus ?
Copemicus ejusque afleclae Soli medium locum vendi- cant, verum fine ratione. Cum veritate magis congruere dicimus , terram in medio mundi tanquam centrum pofitam elfe 5 ita ut a globo ccelefti, tanquam centrum a Peripheria,contineatur, fuisque partibus aequaliteraiftet, Screfpondeatpartibus coeli»
XIV. An

XIV.
K_/in terra localiter fecundum fe totam moveatur ,
& quidem arculanter ?
Cedat hic Philolophia Copernicana Sacris literis , quae terram fecundumfe totam in loco fuo naturali quiefcere, & nunquam in eo moveri, evincunt; v eluti camPfolmo 104. dicitur, Fundavit terram fuper bafes ejus, non movebitur in foculum. Etfi enim terra potentiam naturalem in fe habeatadmotum , inde tamen motus a&ualis non concluditur ; Sic enim & Sol habet virtutem quiefcendi in fe, hinc tamen illum a&uqui- efcerenon (equitur. Praeterea libenter concedimus,Terram fecundum partes localiter moveri: hoc enim experientia fatig oftendit.
ARITHMETICA.
xv.
K_yin unitas fit numerus ?
Negativa a multis hic defenditur. Nos affirmativam tueri conabimur. Illud eft numerus, fecundum quod aliud eft numerabile. Quis vero dicet unitatem ad numerandum non adhiberi ? Unum enim non nifi per unitatem numeramus.
XVI.
v_yin unitas fit indtvifibilts ?
Ratio dubitandi eft,;quod unum dividatur in fractiones, & eas quidem infinitas. -Ncrs unitatem omnino indivifibi- lem ftatuimus. Eft enim idem illud in numero unitas,quod in magnitudine punCtum,& in tempore momentum. Rationem dubitandi quod concernit, dicimus non ipfam unitatem dividi, fed ipfum concretum.
A f

GEOMETRICI.
XVM.
punftumfit indivfibil<Z-j?
Affirmamus hoc de pundo Geometrico: Pundi verb Phyfi- ci & Optici longe aliam rationem efife dicimus: ut,cum Pun- dum cretS pingitur vel atramento, vel corpus aliquod vifibile eminus conlpedum oculo ut pundum fubjicitur.
XIIX.
beneficio Circini & norma omnia problemata ■ Geometrica falvari posfint ?
Quanta fit Circini praeftantia, nobiles Geometrae fatis fu- perquehadenusdemonftrarunt. Teftatur hoc ipfum Joban-. nis Baptifta liber , qui una Circini apertura omnia'Euclidis problematarefoiveredocet. Dicimusproin circinum &:normam feu lineale, ut vulgo loquimur, efle matrices reliquorum inftrumentorum pmnium,ac fola fufficere addemonftratio- nes Geometricas inftituendas.
ASTRONOMICA.
x i x.
t nomina Stellarum & Siderum vulgo recepta fint retinenda ?
Nomina Siderum,, fecundum impofitionis primae origi- neraficonfideremus,multum impietatis, flagitiorum ac fcele- rum in fe habent. Interim tamen nomina ifta falva pietate retinere pofliimus, fi abfitSuperftitio,nullaque fides illis fabulis habeatur. Nec obftat, quod haec nomina confida, ftellisq; impofita fuerint; alioquin omnia Ethnicorum fcripta abroganda forent: ciim nil in fe tam bonum fit,quin per Accidens posfit fieri malum.
XX. Ats

X X.
i _An Luna omnem fuam lucem a Sole^j mutuetur i
Multi Philofophi in hac verfantur fententia, Solem tantum habere propriam & nativam lucem, reliquas vero ftellas omnes mutuatitiam. Sed haec fententia nobis non arridet: omnis enim ftella eft lux globofa feu compafta, ex primogenita luce,acproin per naturam fuam lucida; ideoq; & Luna. Verum tamen eft, Lunam a Sole aliquantulum illuminari, ab eoque Lumen mutuare, id quod experientia & variae, Lunae t^do-en; demonftrant quo enim a Sole Luna eft remotior , eb magis eft lucida, 8c quo propinquior, eb plus ©bfufcatur.
M U S I C A..
XXI.
1'ium Studiojo artium Mujices Jludtum conveniat ?
Muficam inter artes Liberales numerandam dfe, nemo for- fan diverfas a nobis partes tenet. Quid ni igitur cum reliquis artibus liberalibus addifoenda ? cum 8c illa hominem liberalem ac ingenuum ad divinam veritatem erudiat.
E T HIC iE.
xxir.
Utrum Judaum > blajphemantem nomen Chri(li r liceat frivatd autontate^j ocadtre—j ?■
Nemini hoc licitum dicimus ,nifi Magiftratui: Omnibus; enim privatae fortis hominibus lex haecfonat; Non Occides. Exorandus potius eft Deus, pro talium converfione, de qua fi nulla fpes fuperfit, blafphemia ad Magiftratum deferenda,cui
jufta

jufta blafphemiae ultio incumbit. Vivi enim ( juxta Bernhar- dum ) Judai nobis funt apices, Dominicam Pasfmem npr&fent antes»
XXIII.
k_Mh qui limites agrorum moveat, fit fur i
Sola lex Divina nobis litem hanc componit, quae apertis verbis furti flagitio infimulat hujusmodi homines. Haec enim Lex extat Deuter.iy.yerf. 14. Removeto terminum proximi tui, quem determinarunt prifii , in pojfesftone tua , quam possidetis in ea terra, quam JebovaDemtum dat tibi, ad hereditario posji- dendum eam .
XXIV.
■ amicitia Mico tum aliquo fit t contrahenda?
Affirmativam-defenduntmulti,maximeilli, quibus amicitia inter pocilla contra&a placet.; Nobis negativa arridet, , cum velis quafi faepius obtendatur unius cujusque natura, ut externi facie nonrarc>.decipiamur.%Omma potiirs circum- {picienda arbitramufjUtcorffideratapriusingenii indole,probatos fidosque amicos,ad amicitiae noftrae penetralia intromittamus.
F 1 N 1 S.