— i 3 i H I r] | : ais ras: ÓÓÉÓ PLVTARCHI CHERO NEI GRAECORVM?OMANORVM. QVE ILLVSTRIVM. VIT AE. Ex denuó tibiexhibemus, humanifsime Le&tor, omy;z quos fummis felicifsimiscg temporibus Grazcía, quos Latium principes uíros tulít, emí nentífsimaru in rebus omnibus gerendis uirtutum Ípecioifsímos flores illuftriffima exempla,hiftoriz ueteris fine dubio med ullam,ex oraeco fon» tefumma uigilantía iterum iam,fupra nouiffimam caftipationem,haud le^ ui operaiudiciodrepurgatu exemplar, exordiis, epilosisc; omnibus quí defiderabantur, reftítutís: tum autores lucís maioris gratia cómode fxpe accítos:ad hec; huíus demonftratiuz oratíoris locos fparfim ficannota, tos,utnon folim percipere rectius faciliuscj taxtm au torem, fed etíam in dicendo uirtutes huius imitari(tudiofi pofsini: id quod tuipfe, fi rem uel à prímo limine introfpexeris, fine ullo negocioexperiri poterís: animad, uertes etením hancpoftremam zdítionem prio1illi quamuis elaboratiísi^ ma,modis omnibus przftare,— Valej& hís bee frucre. IO, SINALP, Necplusegefit fimi, aut ovauiore Labore, Augee flabulis Ampbitryoniades, Quán tulitbincmendas,er tot loca manca refarfit, Omne ferets punctum qualibet arte s 1M 0 w, Cum gratia& priuilegio Czfareo. BASILEAE apud Mlich.Itinerinium, anno M, D, LIIL VIRORVM JILUL.VSTRIVM, QVORVM uítz hocpraclaríffimo P LY T ARCHI opere defcríbuntur,catalogus. Agefils. fola; Agis. 144. Alcibiades. 38 Alex:nder Magnus. 254. Annibal. u-— Antonius, 340 Aratus. 3$8 Axriftídes, 1:8 "Ariftoteles. 385 Axrtoxerxes, 355 Brutus. 305 Cafar, 268 Camíllus, ci CarolusMagnus| 387 Cato Cenforíus, 124 Cato V tícenfis, 287 Cicero. 319 Címon, 199 Cleomenes, 144Coriolanus.| 48 Craffus. 223 Demetríus. 38 Demofthenes|— 34 Dion.|«294 Euagoras, 374. Eumenes. 190 Fabius Maxímus.| 75 Flamíníus, 14. Galba, 366 Gracchorum. 145 Homerus. 374. Lycurgus. 14. Lyfander. 161 Lucullus. 203 Marcellus, e$ Mlaríus. 182 Nícías. 215 INuma Pompilíus, 29 Otho. 37L1 Paulus Aemylíus, 132 Pelopídas. 8t Peticles. c8 Philopoemen. 109 Phocíon. 279 Plato. 380 PompeíuslMiagnus. 239 Pomponíus Attícus, 378 Publícola. 3 Pyrrhus. 175 Romulus. di: Scipio Aphricanus, 105 Sertoríus, 194. Solon. 27 Sylla, 166 "Thefeus. 1 'Themíftocles,$$ "Tímoleon, 18 CLARISSIMO VIRO DN. LVD OVICO DANGERANT, INVICTISSIMI GALLIARVAM Regis-otfiliario,co* ad FIeluetios L egato C9*c.beroi prudertifsuno, literarum bonarum omnium AMecoenati, domino Juo dementiffimo, FHieronymus Gemufaus S Dn? BRAECLAR E dictum olim,& noftri feculi moribus abunde confirmat e(t, honoribus artes ali,omnesq incendiad ftudia, M oloría:íacerecp femper ea queapud quoíg improbantur,.Sum; ,j mam eruditionem CGirzci(itam cenfebant ín neruorü uocumdg ! cantibus,ergo intereos Mufici floruerüt:& Epamínódas prín Mui. tai Iceps Girzecorü fidibus ceciniffe dicitur, diícebantdgád omnes, necquíineíciebat,fatís excultus doctrína putabat, Ioítur& Themi(tocles ciim ín epulís recufaffetlyram,habitus eftindoctíor. In fummo apud eos honore Gieo metría fuit, itacp nihil Vlathematicis illuftríus, Artesdo hoctempore apud non paucos pene damnofas, non modo apud Girzcos,fed& Latinos quazftuofas ac locupletatrices fuiffe, permultís exemplis ac memorabilibus oftenditur, Tran» quiíllus V efpafianum principem,lícet nori nimis prodígum,ineenía tamen& ar tes uel maxíme fouiffe,primumdp t fifco Latinis Grecis Grhetoribusannuacen tena conftítuifTe,praeftantes poétas necnonartifices paísím coémifTe,tradit, Vi ginti talentís emptam unam llocratís orationem,autor eft Plinius, Hominu pri mus X auream ftatuam& folidam Gorgías rhetor Leontínus, Delphis ín tem^ plo fibí pofuit, feptuagefima circiter Olympiade. Thucydidem imperatorem Athenienfes in exilium cgerant, hí(toriz conditorem reuocarunt,eloquentíam mitati,cuius uirtutem damnauerant. Alexander lagnus interfpolía DarijPer farum regís unguentorum ícrínio comperto, quod eratauro gemmisdj ac mar earitis preciofum,uarios eius ufus demonftrantibus amicís, Imo hercle, inquit, librora Homeri cuftodíz detur, ut przdariísimi humanianimí opus, quáma xime diuiteopereferuetur.Idem ciim Thebas cape ret,Píndari uatís familiae pe^ natibuscj parci iufsit. Aríftotelís patríam,à Philippo euerfam, rurfus condidit. Autor e(t Athenzus, animalíum hi(toríam,q uinquagíntalibris ab Ariftotele condítam,millibusaureoru quadringentis& octoginta, Alexandrum redemif? fe. Nequeueró paruo ín precio IVledicína fuit, cuius fcientiam ín Theombroto, Prolemzus rex, Meealenfibus facris,feruato rege Antiochocentum talentís do nauít, Et píctura mínime neglecta iacuit, Ariftidis Thebani pictoris, utautor Plinius eít, unam tabulam centum talentis rex Attalus licitatus e(t. Octoginta emítduas Caefar Dictator, Vledeam& Aíacem Tímomach i,intemplo V enerís genitricis dícaturus. Candaules rex Bularchí, pícturam Mlagnetum medíocrís Ipacij;rependítauro.Pamphilum píctorem tradunt neminem mínoris docui(Te talentís annuis decem, quam mercedem A pellem ac IVlelanthiü ei dediffe autor e(t Pliníus. Eiufdem autoritate effectum eft, Sicyone prímü deinde& ín Grae cía tota,utpueri ingenuianteomnía graphicen;hoceft pícturam, ín buxo doce; rentur, recipereturcpars ea ín prímu gradum liberali, eqs uero Apelles artís dicendae mercedem decoxit, Nam Alexandrü Vlaenü fulmen tenente,in zede Ephefize Díanze auri talentis uiginti pinxiíffe traditur. Fama eft ciim Venerem Anadyomenen, quae ipfaquog; ínter huius opera celebratur, Auguftus etem^ plo Aefculapij;apud Coos ualde nobili, Romam tranftuliffet, centum íjs talen^ taex imperato tributo,pro tabularemififfe, E quibus omnibus;ut& alijs prae «& 2 Valettt aureis Coronati5 2500, —M | Ó——— Mn? e LZ m AD DN. LVDOVICVM DANGERANT clarís ac permultis exemplis,coníccturam facere non uulgarem licet,quanta fue ritartíum liberalii apud ueteres exíftimatío. Ergo difcebant eas omnes, X quí xefciebat,idoneus cíuis effe non pu tabatur,P oftera tamen ztas;fingularum uti lit&te perípecta,líifce terminauit modum,actantam cuíufqy exiftim ationem efle iuísit, quantam in repub.utilitatem fecu adferret.bic Oratore Romani& diíci^ plínam militarem celeriter amplexi funt.Poéticam ferius receperunt,necín ma gnobonore habuerunt, unde mínora huíus ftudia fuere. In ceteris ita excellue; re,cneque Graecis, àquibus tamen pleracp ufurpaffent, necomníno genti cui, quam cederetur. Videtur ítagy,ut in fingulís difciplinis inueniendis conftítuen disp, principia quaedam primüacíncrementa deinde extiterunt,fic ipfarum in^ ter fefe collatio ze(tímatiodj in&tía 8 progreffus habuiffe,donec experientia fcilí cetoftendiffet,quantus cuíufqgín rebus humanis ufus effet:qua ín re non pauca mutare feculum,quzdam etiam regío ípía aut reipub.forma,coníueuit. Supra uero cztceras artes omnes, carum literarum ftudía,quas uocant bonas& huma níores,nullí non gentíac homínum generi pradaram quandam& uaríam utili^ t3tem adferre folent.Et nó adeó pridem orbis no(tri nationes uaríz,magno con fenfüea ftudíaamplecti cceperunt, fed nó parí fide in hunc uícp diem retínereac tuerí uidentur, Nam quiin nonnullis fuerat ardor, uchemens quífpíamacfane mirificus,non multum ultra prímü limen ingrefsís,(tatím eftextinctus, V elut nuncinter noftrates homínes peffum irelíterz uidentur,quae tanta cum admira tione omnium, orírí cceperant, Arbitror, quía in imperítorü manibus praemia funt,quí cüm líteraru ignari(int,necadmírarí eas, necamare queunt,& que prze mía ftudiofis homínibus debebantur, ferelargiungur alijs, aut affentatoribus, aut fycophantis,automníno indoctis. Nec enim de homínü íngenijs recte iudi care norunt, literarum imperiti, fed prout quifcplingua fuerit uolubiliore, ma^ císcpad uulgus accómodata,tanto exiftimatur doctior. Ergo autín illos impen duntur doctorü praemía;aut à quibufdam parum bonis uiris di(trahuntur.Pu; tant interea ingentes quofdam fumptus faditari, quía unus alatur& alter, qui^ bus tamen ipfis quocp(iceft prouifum fepe,utuix animam ducant:fuos certe, fi quos habent, paícere nequeunt,Hifce in rebus omnibus uehementer probanda funtueftrorum conf(ilía,dum ueterum prudentía mínímeímmemorces,non pa^ tíuntur fuos(tudíjs honores ac praemía decffe:quo fitut nemo nó per literas fibi acuírtutem ad magna fa(tígía quaerat aditum: non ita multo poft futurum uí deatur, tot habeat duces ueftra natio quot milites, tot praeftantes acexcellentes docendi magi(lros, quot habent caeterarü eymnafía difcipulos. Ea eft Chrifti; nifsimorum Regum prudentiaatqpliberalítas, ut& ingenía optimoru inuitent perlibenter,& ipfis nihil nonad uirtutem fuppeditentliberaliter. Principis ftu; día,ut fert affolet,cztera fequitur nobilítas,& homines doctos acbonos promo uerecertatim quifq; eeftít,ut propédiem expectandum fit, quam prius cum cz terís cómunem Gallia habuit, eam laudem totam fibi fola nucauferat. Occafio^ nem autem míhi fecit harum rerum cogiítatío, praeclarí huíus operís ad te defti^ nandi,excellentiísime Legate. Nam dum ínter hanc, in mente fubijffet illuftríu uirorum ueftrze gentís memoría,t quibus te quoque,magna prudentía, uaríady Ícientize copía uíru m, primam laudem ferre cognouiflem, putauineggiíneptum fore,necp praeter officium meum;fi tuo nomini infcripfiffem PLvTARCHI hi ftoríam,qua non íta prídem à Símone Girynzeo, uiro noftra ztate incomparabi li,oraeci codicis collatione emendata, nunc excuderetur nítídíus multo&elegan tíus.Sed& minim ingratum id fore Excellentíze tuze arbitrabar, quód& litera rum HIERON, GEMVSAEI EPIST, rum omniumamatorem,& doctor homini patronum effe fingularem quen; dam te cognouiffem,tum ijídem quoq, ftudíjs oblectari foliti, qualibus hícau^ torín prímís gaudebat. Nam ís quograulz fectator olím,& magna apud Impe; ratorem T raíanum autoritate pollens, ficín repub.ueríatus eft, ut philofophíze ftudium nunquam deponeret, ac prudentiam cum fapientía coíunttam Íemper haberet.Supra uero hecomnía impellere menon defijt huius fcribendi generís dignitas,de quo ípfo fane,& ut conftetadhuc magis ínftitutu iftud minim fal, fum effe, quaedam narranda& pauló diftin&íius repetenda uidentur. Cüm icri2 ptori uaría fint genera,& aliud alío prae(tantius fitquod eftímatur ucl diutur, nítateuel díenitate utilitatedg,omnibus hifcenominibus czterís praeftare hiíto ríafaneuídetur.JNam uetuftifsimum hoc Ícribendi genus effe permultís proba; tur, Cüm enim apud Girzcos antiquifsimü e doctís genus uídeatur jroétarum, fiquidem Homerus fuit& Hefiodus ante Romam conditam, Archilochus re» enanteRomulo,híftoríam eo genere antiquiorem fuiffe ac longe precefsiffe ne; ceffe eft, quoniam poétíci apparatus fons& origo fuit ipfa hiftoría.NNam P oéta tanquam fabulas ad docendum ufurpet, multas ueritatis quocs partes fufcepit, &falfumappofuit,illam quidem acceptans,hocueró ad ducendam multitudine populariterac milítaríter inferens.Hoc modo bellum Troianum, ut geftum eft ex híftoría fumens,fabulofis índe figmentis adornauít Homerus.Síc& Vlyísis errores, Atením nullaex ueritate noua annectere prodíeía,nequaquam eftpoé ticum:hoc enim modout quis uerifimilía mentíatur maxime contingit, fi uera permííceat. Quod& Polybius de Vlyfsis erroribus afferit, Tale íd quoque eft, irxc NUM S yop vrVnmap Guia, INam ex hiftoría(umpferat exordium, Síc Ao» lum adiacentib. Líparz infulis ímperaffe tradít Homerus:uicina itidem Ztnze loca& Leontínís, Cyclopas& Leftryeonas,homiínes quofdá immanes, tenuit? e, Charybdim& Scillam à prsdonibus occupatas, idcirco fretum ipfum illius tempeftatís mortalesnequaquam adire aufos, Sic Cimmeríos, Bofphorum qui ad Boream eft,& loca tenebrofa incolentes, ad finitímas inferno& obícuras re giones proprie traduxit. Et Colchorum fabula, Iafonis dad Aannauigatío,& quz de Circe ac Medea traduntur, hiftoríam habent antíquam,Eodem modo ex Pontoad Oceanumnarrationem de Vlyffe traduxit, eui illiushominü opi; nionem fignificans, qui Pontum tanquam Oceanum quendamarbitrabantur, & quí eouícg nauieaffent nonaliterín exteriora maría ingredi credebant, quàm quiextra columnas longíus fuiffent producti. Tanquam icítur argento quifpia circunfunditaurum, íta poéta uerís cotemplationibus fabulas apponit, quibus eloquutíonedulcedínem conciliat& ornati, cundem quem& hiftorícus finem in rebus narrandis refpíciens.Q uibus tandem neceffe eft hiftoriam poéticaanti quíiorem extítiffe, Sed an foli huícfacultati, artibus caeterís quae multo poftin^ uentzcfunt,nihil híftoría cotulit? Aío quedínuniuerfum omnibus.Cüm nang; Ícientíarü alíze ín contemplatione fola,alíae in actione quoq;confiftant quadam, utruncy genus ex híftoria initium duxiffe,huius uero pars quocpnon exigua in hacipfa(ita effe uidetur.Siquidem phyfiología tota,an non obferuatio quedam e(tueterum,ín(ingulís prímüim rebus fa&ia,deiínde ín unam artem à pofterís tra ducta? Eius ueró partem poftremam quandam, título quocphiftoríze notarunt Peripatetici. Et mathematicae difciplínae,;ín prímís uero Aftronomía, non nifi | plurímorum annorum obferuatíone coalefcere potuerüt:qualem fuiffe tradunt cam quz in nobilifsima turrí Alexandriae à fingulis magiftris notabatur,de So^ lis ac Lunze& reliquorum fyderum erroribus, donecannorü índe& edipfium & 3 AD DN, LYDOVICVM DÁANGERANT EPIST. ceterorumdy modus uniuerfus certa coniectura conftitucret, Philofophize uero pars quae 3 moribus nomen obtinuit,&Cin actionelocatam partem nó exíguam habet,tum exemplorum,tum ceterorum qua ex hiftoria defumuntur collatio ne,magnam lucem& przeclaram habet. Quin ad uitam cíuilem totam ríte infti, tuendam, fisgularem utilitatem hzcadfert: quot ením in rebus maximis diff, cillimíscs tum domi tum foris recte adminiftrandis,confilía preceptadpautnon aliunde, aut nufquam felícius ac tutius,quàm ex íjs quz pridem gefta fuerut, ac fcriptis tradita; eruuntac ufurpantur? Sicabícg reru àueteribus oeftaru monu mentís non multum puerorum fcientíam, ín rebus plerifgy excedet faepe paren^ tum fapientia:X qui hanc fu ftulerít,is partem uítae non exiguam emediofuftu^ iffe recte exiftimabitur. Cum'autem hiftoriam& alij fcripferínt praeclare, hoc ipfoautoie fuperiorem haberi neminé,rectearbitrantur, C)uandoó ením duplex huius confilij eft opus,& alíafcriptorem eligere ac fequi decet, alia uero uitare, nemo cft qui ucl pari prudentia hzc declínet, uel fimilí moderatione illa profe^ qnatur,Sicintegra fide geftorum narrationes exponit, laudat circunfpecte, col^ locatac dífponit diligenter,ut G uel Vlomus íudex fit,fententíam hicferre queat comodiísime.Caeteroru autorum fere fingula uirtutes funt,hícunus nouit uni uerfas:fiue enim Thucydidis deníam uim ac breuitate, fiue Herodoti candorem aceffüfam uoluptaté,fiue Xenophontis iucunditate ínaffectatam,fiue Platonis doctrinam, fiue Aríftotelis rerum fcientiam, Ícriptorii copíam, ínuentionis acu men,operum uarietate requíras,in hoc uno eaomnía cumulatím reperías:ut mi nim falfa de hoc ipfo fuerínt magnoru uirorum noftra etate iudicia, quibus exi ftimatü eft,folam huíus libroru officinam,ad plenam eruditione abundeín(tru ctam bibliothecam effe. Quo magis tibi quoqj Heroi tumliíterís, tum dotibus caeteris pracftantifsimo,prudentía íumma,acumine fingulari,gratum forei(tud confilium exiftimaui,ut ad zedes tuas, ad Mufzum illud longo bonorum auto rum ordine inftructiísimum, hunc quoq, ciuitate Romana non quidem nunc prímo donatum, fed graecorum collatione exemplaríum, mendís, quz inerant permultae& ualde graues, deterfis, mirifice reítitutum,deftínaflem.Sicenim& habeas quó magnis rerum molíminibus defeffam mentem oblectare queas,& egohoc facto, obferuationis erga Tuam Excellenti&, fignificatione aliquá prae bucro:quam(ienificationem clementer abs te fufcipiendam effe fane confido,& in prímísopto,. Vale. Bafileze,Calendís Auguflianno M. D. XLIL PEPERCIA MVS LECTOR C C.V P A^ tionibus tuis, C Gdbek iam multiplicem, qualisin biftoria feré occurrit, in Indices aliquot digefiintus, quo magis autor tantus fui pr. P fentitibi foret. Indicum porro primus res gestas coplectitur ipfas,«7 quicquid bistorici arguntenti cd:re liqui, quost thte reperies ordine, Orsalebro xdigid,auguria,j fomnia, pro uerbia,lege sorationes,epiftolas.f lrategemataytriumpbos flatuas,autorum tonina, babent, A TVM mores€ | uirtus bellica: fol.1.c | Abantidas tyránidem EEVBAN occupauit 358.d Abantidasa quib. interfectus Ibid. Abantis fluuij defcriptio 2146. Abodriti popnli ubi 39o.b Abodritorum cum Francis foedus Ab«aocretus Bccotiorum dux cxfus 360,d qjAcADEMOHclenz proditori ui uo honores; à Tyndaridis habiti, s.d Academiam irriguum lucum Ci202b Academia undenomen mntuaueit 1 54 i moniecit Academiz cur Lacedemonij alioqui uaftantes oninia, pepercerint $.0 Academici un 38z.b Acarnania excurfionibus à Pericle infeftata 724 Academia uetus S noua— 215.d Acaftus Peliz filius phthiriafi inte 174. b Acciperenon turpe, fed non accipere melius 144.d Accufandi ftudium quibus nomide nomen fortiti. rijt nibus laudabile 203.d Acerrz oppidum 88.d &suioue 23.d Ac hzi repudiato Philippo Roma nt 114.d iure uiuere permifíum Machanida Lace um 111.C 'ello premüt 14.9.a auxerit Aratus, per am uide Aie.d tz genus 359.b : 161,3 Index. aci- sed Achillis genealogia 375.d Achilliscithara 157.4 Achilles quietis impatiens 154.b. 177.d Achillis& Vlyfsis contentio 255.c Achilles à Paride inter portas interemptus Aehilesin Epiro ut deu Ibid.c Achilles cur Alexandro felix.2;7.a Acies thoraci fimilis 81.C Aciei inftruendz ratio$4.b Aconitü Athenis raró nafci jrox Acontius mons 71. Acteius Trib.plebis Craisiina Syri profectioné prohibereconatur, 227.b Acradina Syracufarum arxà Mar cello capitur 91.3. 141, 175.b s colitur. 81.C Acrocorinthus mons 360.d Acrocorinthum uallo& foffá Ara tus circundat 264.d Acrocorintho Macedonum prafi dia depulit Aratus 360.d Acrocorinthum inditionemAnti gonus redigit, 361.3.565.b Acron Ceninenfium rex in agrum Romanumimpetum faci 9.C Acron obtruncatur Ibid. Acrotatus Beeiftias iih interi^ tus 14.5 Acrotatum dn ens uiuis regno ex pulit Ibid.b Acr Grad eiilenaeins 181.2 ones duo ,alter à canibus, alter ab amatoribus di(cerptus. 194. d Adan Cariz regina Alexandri ma ter 258.C alan t pnena 23 Adimantus Athenienfium dux. 7.b Admetus ab Apolline adam inc Admetus Molofforumrex ftocli infenfus Adolefcétibus gloriarilicet 14,5.a Adonia Cereris fefta. 42.b. 218.d Adoptio 1c Adorandiritus à Romanisinftitu tS 24a Adrauus deus .C 9o atus, x Themi 39. b 140.4 aticu mareunde dictum 65.b Adranitarum urbs 14.0.3 Adraftez mons 205.d Adraftum in recuperandis cadaue ribus iunit Thefeus s.b Aduenz Roma expulfi 159.d Adulatio quantum rebulpublicis officiar 31.b.c Adulter apud Lacie lus 17.b (AEACYS inferorum iudex Ibid. Aeaci templum Acginz 218.d Aeacidz femideis omnibus anteponendi 375 Aeacides Pyrrhi parens per feditio nem expulíus 175.d Aeantidis tribulesqi are Sphragiti cis facra ftata faciant 23.b Aecanorum urbs à Camillo capitur^ 66.d: Aedilium duo ordines 182.d Aedylius mons 170.b Aega aBeiduim 39.C Aegziá Pyrrho expugnati 48o.c Aegeus Pailariti idaruminfidiasfor midat 1,C.,»€ Aegei interitus;.d Aegeriz dez cofuetudine ufus Nu ma ziíb Aegina locus 374a Acgina infula 315.2 Aegina uexatur à Ly fandro 16:.b Aeginetarum ager Athenienfibus dtuifus 74b Aeginá delendam cenfuit Pericles, 69.d L Acginetz in Achzos concefferünt 363.d Aeginenfis bellifeminaria||&;.d Aeginenfes fuam recuperant urbe, 165. b Aegineníes Cato Romanis afciuit 127.d Aegle amore ThefeusAriadnam re pudiauit s.b Acgri quám fani facilius credunt, 287.b Aegritudo aliquádo audaciz caufa gib Aegyptus medicamentorum faluberrimorum, uenenorumty przfentifsimorum fertilis 217. b Aegyptiz rota 24a Aegyptis regiz luxus 154.4 Aegyptiorum annus menftruus, 24d Aegypti reges munufculis interficiendos excipiebant 154.d Aegyptusa Xerxedeficit^^ 6o.c Aegypto Czfar potius— 276.a Aemi rupes mulieres uatidice incolunt a54.d Aemyliorum familia 22.c, 152.d Aemylia Aphricaniuxor 1;52.d Aemylius Pythagorz puer. 152.d Aemulos nobis uirtutis facimus, quibus focijs ufi faümus 165.a Aenaria infula 188.c Aeneas PalladiumTroianü fuftulit 64. b Aenobarbi cognomentum| 156.b Aenus Thraciz oppidum— 288.b Aequalitas bellum minimé efficit. 29.b Aér uocefcinditur Aerarium in Saturni zde;5.b Aerario figillaimpreffain tumul 108.d. ON ' 69 116.: tu agrario 156.d. Aeropi imors 176« Ae(chini tis cum Platone fimulta 38 84.d Aefchines quot fufíragiis abfolutus 317.4 e E Acfchines exul Rhetoric docuit. 318.4 Acíchines Lamprzus proditionis damnatus: 1214 Aelchylus aSophocle uictus zo1.b Acíchylus marqre cófectus obijt. Íbid. Acfionis de Demofthene iudicii. 316.b Acíopil Trage dum Cicero in pro^ nyinciatione imitatus 220.a Aeíopus hiftoricus 321. b Acíuuius lucus 34€ Aetas quz pulcherrima 38.b Acthra cum Helena Troiam ducta 6.a; da Aetoli in Peloponefum traijciunt. 147.A Aetoli intra Naupactum obfiden^ tur| 117.4 Aetolorum agros Demetrius uafiat 357.D Aetoli à Demetrio fuperati 176.c Aetoli Antiochi aduerfus Romanos focii 116.d Aetoli Flaminij de Philippo uicto riam fibi adícribunt 115.C dit 66.€ qAPRANIVS Ármeniz praes. 246.d AfraniusParthum fugat— Ibid.b Afranius Sertorij caftra diripit. 197.d Afranij caftra à Cefare capta 276.b (AGAMEMNON folus uniuería Gracie duxappelatus— 255.d Agamenonis in caftris magna pefis 3574 Agarharchi pictoris celeritas 7o.d Agathocles feré Carthaginem cepit 178.A Agathocles infülarum dominus, 315.b Agathocles fzpius à Demetrio uiétus 3358.d iyu u 23.d Ager Romanorum in partes diui, fus. a24b Agefilai genealogia 145.b. 2335.2. 236a Agefilai mores& ftatuta— 255a Agefilaus oratione potens,natura mollis 14.5.d Agefilaus liberorü impenfe amans 85.3. 257. b Agefilaiin patriampietas— 255.b Agefilai& Lyfandriamor 165.2, 233.4 Acefilaus qualis in amicorum rebus fuerit 235.a Agelilauslaborumpatiens Ibi.b Agefilao maritimum imperium de cernitur 234.C Aocefilaus Afiearmainfert. 205.d Agefilaus Laconum inftituta fubit 14.7. laus Phrygii inuadit 254.b lai aduerfus Perías expeditio ert Azgefi 25;,d Index. AgefilaidePerfis uictoria: 254.c Agefilaus in Bocotiá traijcit 255.d Agefilaus ex Bocotijsfaucius 85.d Agefilaus Thebanorum pacem recufauit 238.d Agefilaus ceruam in Aulide facrifi caturus prohibetur 235.d Agefilai cà Thebanis pugna 256.a Agefilaus Tiffaphernem acie fudit 356.C Agefilai cum Pharnabazo colloquium 235. Agefilai de Pharfalijs trophaum. Ibid.c Agefilaus multá ex Acarnania pra dam reportauit' 256.d Agefilai res multa difficultate gefte funt 145.d Agefilaus maximá potentià apud Grzcos confequutus 14.5.b Agefilaus non ad imperium acceífitantequám parere didicit 255.a Agefilaum quid ad imperandü induxerit Ibid.b Agefilausrexdeclaratur— 165.a. 235.b Agefilaus rexreus Tegeam confugit 166.C Agefilaus quareab Ephoris mulétatus 233.C Agefilaus quas ignominiz notas incurrerit 239.4 Agefilaus maleaudit propter crebras in Bocotiá incurfiones 16.c Agefilai mala ualetudo 237.C Agefilaus in Afia obijt 165.d.239.d Agefilaus Ephorus 14.6.d Agefipolis Lacedzmoniorum rex 145.b Agefipolis rex publica non admo dum perztatem curabat— 256.b Agefipolis Epaminondam Pelopi dam liberauit 82.a Agefiftratz interitus 148.b Agileus Ephorus íaucius| 14.9.c Agidarum regalis apud Lacedxmonios familia 165.C Agidis genealogia 145.b Agidis& Cleomenis amicitia undeoriginem traxerit Ibid. Agidis coniunx Cleomeni nubit, 148.b Agidis& Leonidis difsidiü 14.6.c Agis rex à Leonida peremptus. 239.d Agis exercitui gratus 1474 Agidis de Lycurgo iudicii 146.c Agis reipub.formam reftituereag? greditur 145.d. 318.a Agis Lacedem.rex mulétatus 16.b Agisin carcerem cóijcitur 147.d Agidem non panituit eorum qux prudenter confuluit 148.2 Agidis regis Lacedam.dictü 18.a Agis Alcibiadi mortem machinatur 44a Agis Arato auxilium ferrenititur, 14.7.4 Agidis fuga Ibid.b —€—— Agisregnantium primus abEpho ris interfectus 14-8.b Agis Archidami filius ab Antipatro interfectus 145,5 Agifias Acarnanius proditionis damnatur 122, Agnonides Phocionis accufator. 286.a Agnonides capite dánatus Ibid.d Agnufinus Leus prcco Thefeo Pal lantidarumconfiliaaperit— 2.c Agos fluuius 162.C Agris diuidendis tres uiri. creati, 157.4 Agrigentum oppidum 145.d Agrigentinorum equites Dionem reducem iuuant 3o01t.b qA1Ax Telamonisfilius 575.d Aiacis filij Athenienfium ciuitate donati 28.C ayikepietribus Athenienfis— 55.c exuvala 22.0, 123.C Aidonius Proferpinz parens| 5.c Aidonius Herculem hofpitio exci^ pit 6a qALALESMENIVS menfis Bao. tiorum 123.d Albanipopuliubi morent 246.a Albani à Pompeio deficiunt Ibid. Albanorumrex à Canidio proftra tus 345.4 Albinius c o s, Lucaniam uaftat, 278.b AlbinusaPyrrhouictus— 178.d Albinus uir prztorius faxis fuftibusQy mactatus 168.a Albuinus Longobardori rex Gal liam citeriorem in deditionem ac cepit 588.d.— Vxoris dolo necatus. Ibid. Albus pagus 347.d Albus dies unde dicatur 73a Alcanderiuuenis máfuetudine Ly curgi uictus 16.4 Alcibiadis nutrix& padagogus. 358.b Alcibiadis ingenium 217. Alcibiades pacis inimicus Ibid.c Alcibiades Laconifta cognomen unde acceperit z81.d Alcibiades ab Euripide laudibus celebratus 315.a Alcibiadis cü Niciafeditio 217.d Alcibiades ab exercitu reuocatus, 219.2 Alcibiadi imperii denuó abrogat. Alcibiadesreus| 45.b(47.b Alcibiadi exilium decernitur 45.b 161.C Alcibiades ab exilio reuocatus. 46.b. 161.b Alcibiadis cum Agidis uxore con grefíus 43.d. 165.2. 235. b Alcibiadis in Sicilia tergiuerfatio, 218.d Alcibiades Cererem uiolauit,45.b Alcibiades à Tiffapherne captus. Ibid.a Alcibiadis interitus 48.C AlciE is WE wr Alcimenes oloria genere inter A^ chos primarius co.d AlcimenisEpirotz interitus 331b Alcmeon Themiftoclis accufator 14d Alcmanes cátilenarü artifex phthi riafi interijt 17 4.d Alcmena Rhadamantho nupfit 166.b Alcmenz eadauereuanuiffe 312.c Alcyoneus Antigoni filius cà Pyr^ rhi caput attuliffet à patreuerb ratur 182.2 Alea Rhadamanthi fepulchrun 166.b Alefiam Cafar capit 37i b Alexander Magnus genus ab He culeduxit 254. Alexandri matris cubiculo anguis uifa ded Alexandri natalis 254.d Alexandri ftudia& exercitia 258.c Alexander quibus artibus inftructus as9.C Alexandri teceptores 255.b.c Alexan del Riu Homeri fub pulMio ie 255.d. 259.3 Alexand ine opi Ck quzftion E e 266.3 Alexander quibus moribus uirtutibust; preditus 255.4 Alexandrigrauitas Ibid, Alexandri de Homero iudicium, 259.b Alexandri de Diogene iudicium. 256.d Alexandrigrauiter dictum| 259.d Alexáder quos epiftolis faluereiuf ferit 282.d Alexander orante accuíatorealteram aurem occlufit manibus. 262.b Alefandeietinenda 258b. 262.b Alexáder quo pacto Hephzftionis RE fimultates compof(uerit 263. Alexider uno equo decem diebus tria millia€ ducéta ftadia emenfus 262.b Alexandrum parens inani petiuit ictu 256,4 Alexander x v1.annos natus Megarenfes fudit 255.d Alexander Thebis exercitü admouer 283.C Alexáder triremes ex fodere ab Athenienfibus petit 28 Alexandri cum Achzis focie tas 361. E Alexander contraIndos profectus C va regios currus cremauit 34. b Alexand dri Macedonis bellum cum Ptolemxo 85.d $. Alexandri de Macedonibus uicto» ria i57.b Ale: xádr ride Dario uictoria 258. Alex.uictoria in Granico 64.a ie Alexáder primas inre militari An. Index. nibale cenforehabet 102.3. 118.2 Rlexandrtiibhatts acmunificen tia 61.C.d. 266.d Pocifes Darij uxorem magnifi, céhur mauit 260.4 Alexander ninariam concertationem propofuit 266.d Alexander Eurylochum in fcorti amore iuuit 262.b Alexandro neglectareligio 257.a Alex xáder inducias uiolat it 265.b Alexandrinü bellum nulla nece(sitate geftum 375.d ; Alexander Perfarü aduerfus Grzcos imperator dicitur 256.d Alexander cómunis Grecie dux 333.2 AlexáderAfig rexappellatus 260. d Alexander Iouis Hammonis filius 259.C Biecander am dria det diuinitaté Ibid.d P MSN er quibus ex rebus zítima rit mortalitatem 284.C Alexandriuulnera 258.2. 2;9.c. 62.d. 264.c. 265.d Alexander Parthicam ftolam quareindutus 262.C Alexandri fortuna uno fubuerfa momento 136.C Alexander Macedonum barbasra dere iufsit 1 Alexander repudiatis Macedonibus,corporis curam Perfiís credi. dit 267.4 Alexander Clyti nece fibi mortem confcifcere uolebat 265.d Alexandri malaualetudo— 2;7.d Alexandri obitus 67 Alexandri mortem mania lachr marunt a Alexandri fucceffores prouincias & imperia diuiferunt Alexadri fucceffores tiri fibi uendicarunt 331.C lexander Pherzorum tyrannus Theffaliz bellum infert V esd Alexandri tyranni crudel osse D Alexander tyránus Pelo opidam capit Ibid.a 191.2. b iles reoios Alexander tyrannus Theffalorum fugam c capit 85.d Aleratiert. ánus ueniam à Thebanis enn 86.c Alexandri tyranniinteritus. 87.d Alexáder Caffandri filius à Demetrioobtruncatus 176.c. 336.3. Ab Antipatro fratre regno expul fus— Ibid. Alexáder Perfei regis filius toreumatibus deditus 138.2 Alexander Perfei filius fcriba magi ftratnuum Romanorum Ibid. Alexander philof ophus gloriz diuitiarumt contemp tor egregius 135.4 der in philofophia Crafsi preceptor 223.d Alexandro Antonij filio Solis cognomen fait ud 345.C Alexander Priami filius Helenan Menelao abftulit 274.C Alexander Homericus uxoris nomine nobilis 369.b Alexandria Aegyotiab Alexandro condita 2£9.b Alexandropolis oppidi nomen. 255.d; Alexas Laodicenus fecuri abZugu fto percuffus 35c.d Alexippus medicus 262.4 Allia onins 6;.d Alliacus die Ibid. Allobroges Romanorum iugum z 322.3 Allobroci legati à Catili linarijs fo licirantur 322. b Ancbx facra 234. b Alphon morbus quo Artoxerxes Correptus 3s b Alfea capitur 14.9.C Alyco Megarenfis azriloco unde nomen s.d Alyci Scironis i ij interitus I! vid. alieno ha m 1i7.b Amanus fiuuius 394.b Amanus mo ons 325.b Amazonium locus£a Amazones natura uirofz 4.d Amazonum habitatio 246.D Amazonici belli orivo 4.d Amazones utrum Alexandro occurrerínt 262.d Ambitioforii ingénia ad principa tus miniméfuntmaliena 165.a Ambiendi mos 50.à Ambientes ignaris uiz fimillimi, 126.d Ambi lentes principatus epul um& largitiones publice diftribuebant 221d Ambioriges Gallus à Cafare defci uit fbida Ambrones Romani uicerüt 18 y.€ Ambrones magna firage à Mario fufi Ibid. Ameria Italiz urbs 185.2 Amicitia nimia odij generádi caufa z9z.b Amicitia propinquitate fidelior. igi. b Amicitiz re egum& tyrannorum fint fragiles Aminfum quondam Abend nfíá colonia 208. Aminfum Lucullus obfidet 207.2 Aminfi oppidi incendium| 208.2 Amiftris E tOXér id filia Teribazo nupta 357.d Amomphareti temeritas 122.d Amor deorum minifterium es f- e v 21.d Reiphares Ephorus Agidi par: at nfidias 147.d Ie rompre Delphis bellá fufcipiunt 28.d Amphicratis rhetoris interitus, 09,2 Amphipolis à Cimone fubacta, 201.4 Amphitheus Lacedaemonios Gre cigbelloimplicat—, 165.d Amphiarai laus 119.C Amplexandi confuetudo undeini tium acceperit é.d Amulius Numitoti fratriregnum abftulit 7.à Amyitts interficitur Ibid. Amylca Alcibiadis nutrix| 27b. &58.b Amyntas Lycaoniz rex Antonio cótra Auguftü auxiliatur 349.2 Amyntasrex ab Antonio deficit, Pbidb Amyntas ad Dariü transfuga, regi aduerfus Alexandrum coníulit. 2;7.d e xn 23.d Arnacharfis cum Solone confuetu^ do 7c.d Anacharfis aliquot fcité dicta. Ibi. Anaxam Írezeniam Thefeus rapuit 5b Anapis fluuius 141,C, 301.C aamxkcit 23. Anatü carnes ftomacho debili con ducunt 130.C Anaxagoras Periclis praeceptor, 69.4 Anaxagoras primus luminis& umbrzcaufaminuenit^— 221.C Anaxagoras rei domeftica negligentior 71.C Anaxagoras quarein carceré con^ iectus 221.C Anaxarchus zqualiü contemptor 264.2 Anaxarchi cum Callifthene di(putatio Ibid. Anaxarchus Alexandri diuinitaté deridet 259.d Anaxarchus honoratus abAlexan dro 255.d Anaximenes naturz principia in aére pofuit 585.2 Ancharia Octauiz mater 34.4.c Anciliapeltarum genus— 2;.cd Ancus Martius Numz gener 25.b Andocidesnobilisgenere— 45.a Andocidis fignum Mercuri] 218.c eu deut 16.3 Androclidem Lacedemonios Grze ciz bello implicafíe 165.d Androclides capta Cadmia euafit 82.b Androclides dolo interfectus Ibi. Androcides Cyzicenus pictorLeu ctricam pugnam non abfoluit, 85.d Androcottus uniueríam Indiam peragrauit 265.d Androcratis herois templü 121.c Androgeus in Attica dolo fublatus z.d eudpouawtie 26.b AndromachusTimzi liftorici pa ter 139.d - Index. Quin áe 6.4 us nechsy 6.3. 25.d Animal quod callidi(simum 266.a Annibal grzcarum literartim do&iísimus 109.€ Annibal parenti Romanis fe hoftem fore iurat 04.€ Annibal nonum agensannum fub paréntetyrociniaegit^— Ibid.b Annibalis ingenium& laborü pa» tientià Íbid. Annibal qua ztate Imperator dedararus Ibid. Annibalis arcus 101.b Annibal Apennini iugum fuperat 06.C Annibalin[raliamirrupit— 89.b Annibal quampropé urbem accef^ ferit 100.4 Annibal Saguntum obfidet 55.a Annibal Romanoscedit— 92.€. 903.4. 96.C Annibal ferpentes in hoftium naues mittit 102.€ Annibal aduerfus Corinthios. 142.b Annibalís ad Trebiam fluuium ui Ctoria 764 Annibalis ad Cannas uictoria, 98.4 Annibalisad Thrafimenum uicto fia 07.a Annibal ad Scipione ufg inuictus perftitit 95.d Annibalis animus ad pacem inclinatus 101.C. 107.b Annibal ex Italia reuocatus 101.b. 107.4 Annibalis in caftris nulla feditio. 109. b Annibalis temperantia 100.b Anníbalis in hoftes liberalitas. 974 Annibalis in Marcelli corpus humanitas 100.d Annibalis in Flaminij corpus pietas 763 Annibalis in Bandium Nolanum humanitas 89.C Annibal Ártaxatam Armenia me tropolim condidit 211.b Annibalis de Fabio& Marcello opinio 77.d- 97.d. 100.C Annibalis de Scipione iudicium. 118.4. 176.d. dePyrrho Ibid. de feipfo 102. Annibal uictoria utinefcit 78.d. & 8.b AnnibaliCapuz ftruuntur infidiz 98.C Annibal uictus 77.d. 101.c. 107.b Annibal alterum amittit oculum o6.d Annibalapud Antiochum exulat 101.d. 115.d. Apud Prufiam Bithynizregé 102.C.117.d. apud Artaxam Ármeniorüregé 21i1:.b Annibalisinteritus 102,d. 109.d. 117.d Anniusnorcloquentia fed argii^ tijs ualuit 157. b Annius contra Sertorium conten» dit 195.d Annius Marcum Antonium obtruncat 190.4 Annus magnus 168. b Anniordinatio facta per Czfarem 223..b evoxit 6.4 eo Ibid. Anferes natura pauidi 65.b Antzus ubi fepultus 196.4 Antzi cadauer fexaginta cubitorii Ibid. Antalcide dictü de Agefilao85.d Antalcida regnante Greci ignomi nioíam cum Perfis pacé inierunt 356.d Antalcidas fe uita abdicauit 557.a Antedonem Sylladeleuit— 172.b Antenates à Romulo pralio fupe rati 10.2 Anteon Herculis filius Antoniorü familiz nomen dedit 340.d Antemocritus Athenienfium lega tus contraius gentium à Megarenfibus interfectus 73.C.d Antagorz Chij cum VliadeSamio aduerfus Pauíaniam coniuratio 124.b Antho Amulij regis filia 7b Antiates quanto ftudio Coriolanum humauerint$4. b Anticrates Epaminódam machzratransfixit 239.4 Anticatones Cafaris 268.C. 276.€. 325.d Antigona Berenicz ex Philippo fi lia, Pyrrhi uxor 176.3 Antigone fcortum Philotam ama torem circumuenit 265.b Antigonis Athenienfium tribus. 330. Antigonus quàm iniquo animo Demetrij intolerantiam tulerit 321.d Antigoni pietas in Demetrium pa trem 240.4 Antigoni i hoftes humanitas 182.2 Antigoni de Pyrrho iudicium. 176.d. 180.C Antigonus quibus ab Athenienfibusfalutatus nominibus— 530.a Antigonus Aratum ad fefeallicit. 360.C. 365.2 Antigonus Árgiuorum agrum ua ftat a52.d Antigonus apud Andrum pugnz turus non temeréfe periculis objecit— 81.C Antigonus Mithridati necé ftruit 328.d Antigonus cótra Cleomené Mega lopolitanis fuppetias fert 110.d Antigoniuictoria—110.d. 557.a Antigonus Spartá occupat 155.€ Antigonus unoculus 194..d.266.d Antigonum mendacij conuictum Alexan Alexanderabaulaeiecit 266.d Antigonus Alexandri fucceffor., 133.€;; Antigonus Demetriü fucceflorem fibi conftituit 324.4 Antigoni progenies E Antigonusaduería ualetudinecor reptus 153.C Antigoni mors 134b. 153.€ Antigonus Dofon 133:€ Antigonus Gonatas Ibid. Antigonus[udzorü rex fecuri per cufíus 34.5.€ Antilibanü Arabes incolunt258.d Antilochí de Ly(andro carmina. 164.b Antimachus TeiusLyricus— 8.d Antimachi poéma 143.d Antimachi poéticum ingeniü Plato admiratus 164. b Antimachus de Lyfandro poéma aboleuit Ibid. Antiochia Mygdonica 211.d Antiochis tribus Atheniéfis 119.d Antiochi nuptie intempeftiuz, 115.2. 117.4 Antiochus in Greciam aduerfus Romanos proficifcitur.| 302.b. Graciz ciuitates ad defectionem folicitat 116.d.. Quas a Romanis conditiones acceperit 102.c. 108.b.135,c. Scipioni captum filium remittit 108:a.d Antiochus à Romanis inclufus, 131.d. 135.C AntiochusThermopylarum angu ftijs nititur 128.2 Antiochus apud Thermopylas ui^ €tus 116.d Antiochus à Lyfandro nauali pra: lio uictus 47.3. 161.C Antiochus à Philippo belli focius afcifcitur 115.d Antiochusoslapideictus| 128.b Antiochus Seleuci filius à Demetrio infugamactus 534.a. Nouerce amore captus inedia fibi mortem parabat 336.b Antiochum Commagenum Venti dius in Samofatis obfidet. 54,5.a Antiochus Aícalonita ueteris Aca demiz princeps. 214.3. 306a Antiochus Academiam nouam re linquens Stoicam rationem amplectitur 319.d Antiopa uita functa g.à Antiorus Lycurgi filius 20.C Antipatri cum Agidepugna;23 y.b Antipater quas Athenienfibus códitiones obtulerit 284.d Antipater& Craterus Gracia potiti Perdicce regnü uaftant.191.c Antipater Grecos in poteftate accepit: 64..a.284..c. Alexandrum fratréregno expulit 176.c.355.d Antipatri imperium quibus nomi nibus truculentius habitum fit, 285. Antipater iniqua poftulans quale Index. refponfum à Phocione acceperit 145.4 Antipatri paricidium 176,b.555.c Antipatri in Lamiam fuga|: 284.a Antipater ad Lamiam obfeffus, 191,b.:318.c Antipater mortuus 285.€ Antipatri de Demade dictü 279.b Antipater Tyrius Stoicus Catoni familiaris 287.C Antipatri ad Bloffyum difcipulum Ícripta 1$6.C Antiphon Philippo promifit fena ualia incenfurum 316.d Antigonia ciuitas quz antea Man tinea 365.C Antifenatus Rome 168.C ex hgnooy menfis 69.d Antifthenis dictum in Thebanos. zo.b Antifthenis de Iímenia dictü 68.c Antiftia Pompeij coniunx 240.c Antiftiarepudiata 241.4 Antiftia Appi] Claudij uxor 156.a Antonias Cleopatra nauis. 549.a Antoniorü familia ab Herculenata 340.d Antonius orator Syllam fecutus, à Mario necatur 340:€ Antonius Coníul aduerfus Catilinam mittitur 321.d Antonius Catilinariz coniuratio: nis confcius 3214 Antonius Catilinà cum copijs delenit 32; Antonijforma& ingeniü|. 24o.d Antonij ingeniii fimplex, magnanimitas,& dicacitas fcurrilis, 343.€ Antonijin Ciceroné odium 2326.a Antonij cum Cicerone pugna circa Byllidem 309« Antonius ciuilis belli caufa 5431.b Antonius,Ciceroneautore, hoftis ciuitatis iudicatus 342.€ Antoniusab Hircio& Panía Con fulibus fugatus Ibid. Antonijrogatio ut& Pompeius et Caeíararmadeponant— 241.2 Antonius ad Cafartfugit Ibid.b Antonius Czfíari monarchizt fa^ uens à Bruto feruatus 308.C Antonius interfecto Czfare magi ftratum abiecit 342.4 Antonius quantum ex Cafaris bo nis diripuerit 326.C Antonius Cafaris decreta pro arbitrio immutauit 342b Antonius Cafarem pro roftrislau dans, quantum furorem populo iniecerit Íbid. Antonianz profcriptiones 34.3.2 Antonius equitü prafectus 34.0.C Antonius Tribunus& Augur. 241.3 Antonius ducit Octauiam 544.d Antonius à Germania bellum con citauit 15 6,b Antonij de Parthis uictoria, 245.d 346.2 Antonius imperium deponereiut fus 349.2 Antonius urbe eicctus 273.b Antonio quot reges contra Augu ftumauxiliati fuerint 349.4 Antonius hoftium congreffum ui^ tansin paludem fe recepit... 212b Antonij à Domitiano defectio, 156.b? Antonius cum Augufto in gratis redijt 342.C Antonium milites ad Auguftum tranfeuntes deftituunt 351.4 Antonius Ciceronis manes placa» uit 345b. Antonijcum Sexto Fompeio facdus::/344.d Antoniuslicet delicatus, laborum tamé neceísitate urgente toleran tiífsimus| 343€ Antonij munificentia 343.4 Antonij erga Archclaum humanitas.340.d Antonius Grecorü adeoq; Athenienfium amator uocatus 5 43.b Antonij in Afia luxus ÍIbid.c Antonius fugientem Cleopatram fequitur 349.d. 555.a Antonij amor in Cleopatram unde carperit 245.d Antonij fcortatio& turpis crapula 341.C Antonius pifcatur 344.b Antonij facrilegium 243.4 Antonij tragica inter fuos 8t Cleo patrz filios diuifio 350.d Antonius filios reges nominauit, 348.2 Antonij progenies 3$2.C Antoni teftamentum 248.C Antouij obitus 351.4 Antonij filij liberalitas 344b Antonius L.ab Augufto Italia pul fus— lbid.c Antonius Critici Oratoris filius, 34.0.C Antropatena regio à Parthis uafta tà 345d Antyllius Opimti minifter occiditur 160.4 Annulorum numerus qui equitíbus Rom.in fecundo bello Punico detracti funt o8.d AnytusAlcibiadis admirator 58.d Anytus primus Athenis iudicia largitionecorrupit so.b qAovs fluuius 1144€ QqAPAMIA Artoxerxis filia Pharnabazo nupta 357.d ATAAA(ep 15.4. ApellesAlexandri corpus pingens colorem non eftimitatus| 255.a Apelliconis Teij bibliotheca R.omam perlat 172.1 Apenninus Aufidio fluuio dirimi: tur^o7.d Apennini iugum Annibal fuperati 96,€ Aperáti à Macedoneuexati: 116.d Ages exbobus generari 155b Aphricum bellum 94.b Aphricanus minor a Scipionis filib adoptatus 108.d Aphricani nomen| 105.b. 107.€. 108.b s Aphygeorü oppidumobfedit Lyfander 164.C Apollocrates Dionyfij iunioris fi^ lius 303.4 Apoilocrates arce Syracu(íana tradita ad patrem Dionyfium naui^ gat 304.d Apollo ubi genitus 84a Apollinis Deliacitemplum 171.c Apollinis templi Corinthi. 364.€ Apollinis Tegyreitemplum 84.a Apollinis Morijtemplum| 170.€ Apollinis Pythij feftum 357.b Apollinis lauacrum 173.d Apollini Pythio aureü cratera mit tunt Romani 89.b Apollinis fimulacrum, Alexandrinum Tyrij appellabant... 258.d Apollo Luculli cenaculum 213.d Apollodorus Phalerius Socratis zmulus 293.C Apollonides Stoicus 296.C Apollonia ubi 172.b Apollonia à Leptino per tyrannidemoccupata 142.2 Apolloniam Cefarcapit 274a Apollonius Zenodotij tyrannus 227.C Apollonius Ciceronis Cafarisqy preceptor 268.C. 319.d Apologus de uentre€ membris. 43.d. 49.a Apologus deferpente 145.3 Apologus de milite X cornicibus. 280.d Apologus Demofthenis de lupis, ouibus& canibus 318.a azouxydiuMe 16.d 1( Apophthegmata$8.c Apothez,locus 17.b Apparitoribus libertis Gracchus ufus 157.8 Appiz coron ufus 142b AppiusClaudius Sabinus cü quin que millibus domorü ad Roma: nos transfugit 37.4 Appius Claud.plebiinfeftus| 1.a Appius ClaudiusGraccho genero legis acrarie confultor. 156.C Appius Claudius Ceníuram petit 138.a Appius ClaudiusTiberio Graccho filiz nuptias obtulit 156.3 Appius Clodius Antiochize urbes folicitat 208.C Appius Varus Aphrice prefectus 207.4 Aprilis 24.d Apfus fiuuius 114.C Gr Ao V4 quomodo generetur in Aouzductus primus Roma 48.c Index. Aquzductus priuati Rome demo lití 129b Aquilij de reducendís Tarquintis agunt 33d Aquilius folus aufugit 195.d Aquifgranü Caroli M.regia. 590:c Aquifgrani templum magnificentifsimum à Carolo Magno conftructum 4oo.d Aqui(grani calidarum aquarü copia Ibid.c Aquitaniz fitus 288.2 Aquitanicum bellum Ibid. apá 6.b Arabiz folitudinum defcriptio: 228.d Arabum reges fuas fortunas Luculli fidei crediderunt 211.4 Araris fluuius 95:c Aríacis ad Craffumlegati— 227.d Araterium unde dictum 6.b Arati mores 100.C Arati educatio, ftudia, ftatura, robur,& dicendi genus 358.d Aratus maximus picturarum ama tor 360.b Aratus quomodo tyrannidé puer euaferit 358.d Aratus quibus artibus ciuiles feda uerit feditiones 360.2 Aratus reipub.amator Ibid. Arati in patriam perfidia...::151.a Aratus contra Cleomenem proficifcitur 149. b Aratus Arcadibus bellum infert, 148.d Aratus faucius deArgiuis uictoria decidit 362.C Arati fuga ex Corintho in Sicyoniam 151C. 365. b Aratus à Bitho Demetrij duce pra lio fuperatus 363.C Arati ad Ptolemaeum difficilis peregrinatio 360.b Aratus à Ptolemzilegatis accuíatus 359.d Arati mors& fepultura|...$66.b Araxis fluuius 246.d. 34 7.€ Arbocola urbs ab Annibale capitur 94€ Arcadicum bellum 148.d Arcadià à Lacedzmoniris deficien^ tem Thebani ad(e adducunt 85.b Arcadia occupat Demetrius 535.a Arcades abArchidamo uiti 258.c Arcades glandiphagidicti.| 48.c Arces olim ciuitates appellabani, 84.b &pgy yero 15 Archelaus locus 170.C Archelaus Mithridatis filius mari imperat 169.a Archelai cum Sylla pugna|. Ibid, Archelaus ad Romanos deficit, 2054€ Archefilaus Spartanorü tex. 14.d Archefilaus philofophus|. 110.a Archeftratus rogationem deaccu (ando Phocide tulit 286.2 41.d uix Laconice mulieris ni 439.d Archidamida c à Archidámus Zeuxidami filinsSpar te regnat 202.d./235.a Archidami in Italiam traiectus, 64a Arcliidamus ín Atticam impetum facit 74b Archidamus Arcades pugna fupe rauit 238.C Archidamü Demetrius in fugam egit 335.C Archidamum Lacedzmonij mulétant quod exigua ftaturz uxorem duxerat 233 Archidamus à Mefapris interfe15.3. ctus 145b Archidas tyrannus interficitur. 257.a Archilochi mordacitas 288. Archilocho à Mufis líonos habitus 21.C Archimedes mathematicas cogita tiones ad machinarum ufum có uertit oo.b Archimedes fuam arté fcriptis cómendare noluit Ibid.d Archimede$ quale monumentum á fuis flagitarit 91.2 Archimedis interitus Ibid.b Archytas Platonicus 299.d Archytas machinamentorü artem inchoauit oo.b Ardeatz Gallos obruunt|. 64.d Areopagi inftitutio 3o.b Arcopagitarum potentia ab Ephialte fublata 69.C Areopagum Cimon redintegrat. 202.C Acerras Annibal diripit 09.a Arera Dionis uxor in mate uiua demería 143.€ Ateétzus Dionis filius 302.b Areus Spartiata Corcyrzis auxilium fert 180.d Areus Lacedemoniorum rex apud Gorinthum defunctus 145.C Argas Demofthenis cognomentü 315. b Argas,id eft,anguis.Ibid;:[tem le gislatoris nomen Ibid. Argentifodina in agro Laureolico 1£29.C Argeftz uenti 195.d Argilionis de filio dictum 19.b Argiuis tyrannide prefsis enfes ha berenon licebat 362.b Argiuorü cum Athenienfibus fadus:^ 217.C Arciuorum agrum Antigonus ua ftat. 152.d: Argiuos liberare Aratus aggredi. 362.b Argiui ad Cleomenem defecerunt 364.C Argini Xt ai Argiui Achxorum repub.donari, 365.d j Argiui quare lupum fculptum in foro habeant 181.€ Argiui uictoria inferiores, caput tondebant 161.2 Argólica fcuta Romanis olim in ufu 16.d Argos prater opinionem occupat Demetrius 333.4 Argos Cleomenes capit is b Argos Pyrrhus capere per uim nó potuit Ibid, Argos à Spartanis deficientes The bani ad feadducunt 8s.b Ariadna Minois filiaThefei amore capra eum ex Labyrintho libera uit 5.b Ariadne expofita;.d Ariadnz fepulchrum Ibid. Ariadne Onati Bacchi facerdotis coniunx,atgq inibi plures& ua^ riz de ea opiniones habétur 5.c Ariamenis Xerxis fratris interitus 57.d Ariamnes Arabum princeps ad fal lendumaptifsimus 228.b Aiiarathes Thraciá Macedonia; fubegit 169.4 Ariarathes rex captus 191.b Ariarathem parens Mithridatis ue neno fuftulit 24.6.C ArideusPhilippinothus— 256.b Ariesuniuscornu 69.b Arimanius Perficum numen. 60.a Arimnetti Platzenfisducis fomniü 121.C Ariobarzanes cum Syllain gratiá redijt 172 Ariomandes Athenienfium aduer fus barbaros dux 202.2 Ariouifti Germanorum regis cum Cafare focietas 271.b Ariftarchus Homeri pocmata digefsit 275.2 Ariftander Alexádri arufpex.259.a 260.d. 263.c Ariftei cotra Ariftippü factio 181.c Atiftei Proconenfis interitus 12.c Ariftides quot 118.d Ariftidistenuitas 118.0,124.,C.132.a Ariftidis continentia 132.C Ariftides libros de luxuria& delicijs compofuit 231.C firiftides Dionyfio negat filiam quam uxorem petierat Ariftidis iuftitia Sat. 5 Axiftides confilijs nó minus quàm armis ualebat 136. b Ariftides quibus uirtutibus praed tus$5.« Ariftides ariftocratiam probauit, 119. sfifeiprocurator— Ibid.c in Marathonia puena Index. rator creatus Ibid. Ariftides fummo fungitur magiftratu 120.a, Cefum ftatuit 12 4.b Ariftides Grecizefelicitas^ Ibid. Ariftidis cumThemiftocle emulatio 55.c.& fequentib.119.3.151.c 200.b.201.c Ariftides Themiftocli reo licet inimico nihiladuerfatus|. 324.d Ariftidis de Themiftoclis confilio fententia Ibid.a Ariftides cumThemiftocle redit in gratiam 119.3 AriftidesThemiftoclis in rebus ma ximis adiutor 132.b Ariftides aliquando commodum non ex honeftate mcetitus 124.c Ariftidis repulfa s.a Ariftides repetundarüreus 119.c. 125.4 Ariftidis exilium$7.3.119.2.120.b. 131.C Ariftidesubiuitafun&us— 1:;.d Ariftidis fepulchrum Ibid.a Ariftidis filie€ publico elocatz, 125.4 Ariftippus Platonis& Dionyfiini micitias praedixit 300.a Ariftippi Cyrengi cum Platoneini micitiz 299.C Ariftippo Aratus infidiatur 56:.c Ariftippus occiditur 26;.a Ariftobulus fudzos cócitat 54o.d Ariftobulus Iudzz rex à Pompeio captus 246.d Ariftobulus rex Iudxorü in trium pho ductus 247.d Ariftobula Diana 59: Ariftocletus Lyfandri pater. 161.2 Ariftocratia apud Corinthios& Syracufanos 305. Ariftodemus adulationü optimus fabricator 331. b Ariftogiton cum dele&us haberetur ualetudiné fimulauit. 28:.d Ariftogitonis orationes nihil nifi arma fpirabant 281.d Ariftomacha Dionyfrj Syracufani uxor 297.d. 298.b Arifomacha Dionis foror uiua in mare demería 143.C Ariftomachus Acheorum impera tor conftitutus 163.d Ariftomachus exulat 259.4 Ariftomachifupplicium— 265.b Ariftomachus à feruis occiditur, 362.b Ariftomenes trecétos àfe cefos Di tiimmolauit 11d Ariftomenis regis interitus 148.b Ariftonici Marathonij mors 318.d Ariftonem Syila ueneno fuftulit. 171.d Ariftonis fcité dictum 120b Ariftonus citharedus Pythia fexies uicit 164. b Ariftophon é foro curiat clarus euafit 280.C Ariftotelis genus X patria|$85.c Ariftotelis Callifthenes neceffaríus 264a Ariftotelis facultates 586.à Ariftotelis fedes marmorez.»55.c Ariftotelis uxores 386.b Ariftoteles Platone in philofophia praceptore ufus;85.d Ariftotelis ingenium,ftudia& eru ditio Ibid. Ariftotelis eloquentia 151.4. 225.a 387.b Ariftoteli quantum humanum ge nus debeat 387.a Ariftoteles Alexandri gratia medi cinz operam dedit 255.d Ariftoteles Alexandri nracceptor, A5g.C Ariftotelem tam amabat Alexáder quàm ipfum parentem— 2;5.d Ariftotelis difcipuli;386.c In difci pulosamor.Ibi.b. Scripta qua^ drifariam diuifa.387,c Libriin numerum digefti 172.4 Ariftot.deanimo dialogus 300.c Ariftotelis metaphyfica zgg.c Ariftoteles Romá à Gallis capiendam predixit 64. Ariftoteles parére nouit 54..d Ariftot.patriz leges fcripfit 286.b Ariftoteles Argiuorü defectionis autor 151.d Ariftoteles tan Alexandro uenenum pararitinfimulatus 268.a Ariftot.reus caufam deferuit 386.c Ariftotelis exilium Ibid, Ariftoteles quádo dic obierit, Ibi. Ariftotelis teftamentum 386.d Ariftotelis celebritas Ibid.b Ariftotimus tyrannus Ácrotatum regem przlio fuperat 14.5.C Ariftoxenus Muficus Ariftorelis difcipulus 586.d Ariftratiimago 36o.b Arius Alexandrinus philofophus apud Auguftum fummo honore habitus 351.d Armeniorum imperiü Gracis intolerabile 208.C Armeniá Canidius fubegit 24;.b Armeniam minorem Lucullus ac» cepit— 208.a Armiluftrium Tatij fepulchrü 11.c Ariminum Caefar occupat 275.C Armorum legümquetempus non idem— 274.a Arnus fluuius o6.d Arfacidz ex Ionicis Milefiacisq; fcortis prognati in Parthis regnarunt 231€ Arfamen Artoxerxis filius, fratris Ochi infidiis interiit 358.b Ar(íanias Armeniz fluuius— 211.C Aríaces Ártoxerxis nomen| 555. b Arfius lucus 34.€ Artabazifuga 12;.b Artageríen Cadufiorü ducem Cyrus interficit 254.d Artafuades Armeniorti rex Craffo auxilium pollicetur 218,4 Artauaídes Armenius potentifsimus copias Antonio iügit.3 4.5.c Artauaídes Tragoedias, orationes, atgjhiftorias pofteritati reliquit 231.€ Artauaídi Herodes bellum infert, 228.d Artaxata Armeniz metropolis ab Annibale condita Ibid. Artaxata Tigranisregia— 211b Axtemidas Lycurgi in ferendis legibus focius 14.d Artemidis templum 56.c Artemidorus greca cloquentiae preceptor 278.b Artemon faberloripes 73.À Artemifi Eübc fitus s6.b Artes fenfibus fimiles 328.b Arthauades Armeniz rexab Anto nioin triumpho ductus 347.c Aytlimius Zelites infamia notatus s6.b Artaxerxes Pelopidam admiratur, 86.c Artaxerxis genus 355. b Artaxerxis filie acgeneri /— 557.d Artaxerxes d patre rex conftitutus 353.€ Artaxerxis nomina uaria| Ibid.b Artaxerxis in munerib. dandis accipiendistg facilitas Ibid.d Artaxerxis morofitas Ibid. Artaxerxes Lacedemonijs naues inauxilium mittit 44.d Artaxerxis cü Cyro pugna 554.b Artaxerxis de Cyro uictoriaz Artaxerxes filiorum confpira periclitatur -4 e £2 ; [2] si PA] Lo] [7] A zE £2 Fi [o z e » [4] m -— jen 2A M Aruerni à Czfare deficiunt 272.b Aruns Porfenz fílius Romanis au xiliatur 36.C n Tyrrheni ad Gallosprimüm uina detuliffe 65.b qASCINARVS fluuius 222.C Afcra Borotiz uicus 274.4 Afculum oppidum,Pyrrhi pugna nobile 179.C (drubalfratri copias iungere conatur.101,3 Syphaci exercitum iungit Ibid. Afdrubal quantam ad Metaurum fluuium cladem acceperit Ibid. Afellus leonem calcauit 267.C Afiv atq; Libyeterminus 5so.b Afianumdicendigenus^ 340.d Afia publicanorü fuperbia uexata, 198.C Afparagi(pingab Ioxidibus hono rantur 2.2 Afpafiam Darius quàm amauerit. 357. Afpafiz meretricis hiftoria Afpafia lenocinij accufata 72.C 74 6.c Index. lum 102. b Affenfus, Ciceronis uocabulum, 326.4 Affij populi 170.C Afsinara celebritas Syracufanorü. 222,d Affus fluuius ubi Cephifo mifceat. 170.b Afteropeius Ephorori potentiam auxit 150.4 Afteropeius Lycurgum in forman darcpublica iuuat Ibid, Aftyphius Poísidoniates uates. 205.b Afylum Athenis conftítutum| 6.c Aíylum Romanum g.b Afylum Chalcicum 147. b QqATELLANIad Annibalem defi ciunt 98.b Athamani à Macedone uexati aba ctig 116.d Athenarum nomen 4C Athenienfis quisdicebatur 55.a Athenienfium urbs áThefeo ampli fícata ib. i5.€ Athenz in unà ciuitaté coacte 4.b Athenienfium refpub.quomodo à Thefeo inftituta 4.b.c Athenienfium refpub,ut à Pericle fueritinfituta^ 70.c.d. 71a Athenienfium tribus unde nomina acceperint 31. b Athenienfium myfteria quando ce lebrari folita 333. b Athenienfes quibus cerimonijs fa^ cra in Delum deduxerint 215.d Athenienfiii in mortales beneficia 201.C Athenienfium magiftratus ex omniordine delecti 124.4 Athenis quor capita 75a Athenis gratis mori nó licet 286.d Atheniéfes Lacedzmoniis fortifsi^ mzrei geftz praemia negát 124..c Athenienfium effrenis bellandilibidoàPericlecohibita^ 72.a Athenienfium de republica feditio nes 29.3. Athenienfiü fcedus cum Mino£.z.d Athenienfes cum Baotijs de finibus difceptant 281.2 Atheniécfes cum Lacedaemoniis de communibus rebus tractatum coéunt 71.d Athenienfiü Thebanorum princi pesa Perfis corrumpunt| 255.c Athenas à tyránide liberat Demetrius 330,4 Athenienfiti de Xerxe uictoria.s7. d.58.a. De Perfis trophaa 125.c Athenienfiü de Lacedaemoniis uictoriaactrophaü— 44.d.45.b Athenienfiü clarifsimz aliquot uiétoriz«ea aganipaMdmeip 63.d. 64.4 Arhenienfium erga Thefea ingrati tudo 6.b Athene Ariftonis dominatione premuntur 169,4 32€ qu— Athenas Demetrius obfidet 330.3 Athenas Caffander obfídet 332.c Athenienfes urbé apud Pallade deponunt 56.d.$7.a Athenienfes Cecropiorum poftulatione mulctati 130. b Athenienfibus Hercules infeníus, z15.b Athenienfes à Gylippo fuperati, 72.b Athenienfium apud Delum clades 39.C Athenienfes à Samijsuicti| 72.d Athenienfes à Ly(andro maritima pugna fuperati 162.d AthenienfesLyfandri conditiones accipiunt 163.C Athenienfiü in Sicilia clades 161.b Athene fub Macedonum ditione, 363.C Athenas Aratus liberare non fine calumnia aggrefíus 363.C Athenz à Sylla capta 169.d Athenodori in fcenicis cerraminibus uictoria 259.d Athenodorus uinculis liberatus, 283.4 Athenophanes Alexádri corporis curam gefsit 261.a Athifon fluuius 186.b Athletica quid à militari difciplina differat 110.b Athon Thraciz mons 267.b Atoffa Artaxerxis filia 357.d Auri dies z10.b Atralea ciuitas 253.4 Attali Philomatri inania exercitia, 332,4 Attalus Philopater populum Romanum hzredem fcripfit 157.b Attalusrexfuo natali obijt 64.a Attali coloffus tempeftate proftratus 249.b Atteones duo ab apro interempti, 194.d Attici cognomentum 378.€ Atticum mel optimum 305€ Attilia Sarrani filia Catonis mino ris uXor 288.a Attilius Carneadis& Diogenis o^ rationem uertit 130. b Attilius ab(ciffa dextra umbonem [eua tenuit 270.b Attoffam filiam Ártoxerxes uxoré duxit 257.b Atyllus Antonij filius toga uirili donatus 350.C qAVARITIA Agefilai 14.7.4 Auctionis origo 35€ Auentinus mons 24.4 Aues ubiinaneeft uolare non pof^ funt 116.3 Aufidius Manlij riualis inuifam tranfegit fenectutem 199.3 Aufidius fluuius folus Apenninü diuidit o7.d Auguri) facerdotium 88.a Auaritiz auter Alexander Spartiatis 20, Augufti -— a Avovsrinomenlicetnuíquá in Plutarcho,aut certé rarifsimé re periatur,tamen ad Caefaris diffe rentiam ponere uifum eft, Auguftisá Cxíarc adoptatus, 309.2 Auguftus Apolloniz literis opera dedit 309: Auguftus ex Apolloniain patriam rediit 2216.C Auguftus heres à Cefare fcriptus. 342b Auguftus Caíaris teftamenti exequitur 309.a Augufto fafces decreti 242.C Auguftus Romz editionibus occupatiis 342.C Auguftus fe totum Ciceroni commifit Ibid. Auguftus à Cicerone deficit 5 42.d Auguftus, Antonio Ciceroné con» ceísit necandum 343.4 Augufti cum Sexto Pompeio fa-dus 344.d Auguftus, AntoniusetLepidusR.o manü imperium tanquá heredi tatem interfediuiferunt 545.a Auguftus, Antonius etLepidu: tri umuiri, eorumt profcriptiones Ibid. AuguftusAntonio in omnibus fu^ perior 345. Auguftus plebem contra Antoniü incitat 348.a Auguftus aduerfus Antonium nititür 309.d Augufti€ Antonij naualis pugna 34.9.d Augufti de Antonio adActium ui éctoria 350.4 Aubuftum quibus nominibus An tonius acccufarit 34.8.2 Auguftus Antonij interitum defle uit 351.C Auguftus caftra in Macedoniaamifit 345.b AuguftusHifpaniamin prouinciz formam redegit 104.C Augufti felicitas 38o.b Augufths Cefaris nomen fibi fum plit 309.a Augufti exactiones immodicz, 348.C Augufi grauifsima ualetudo, 345.b Auguftus menfis 24.d Augufta Hifpanie à Carolo Magno capta 389.C Autolycus Sinopen muro cinxit, 209.b Augufti de Platone iudiciü 584.d Aui Corinthi locus 361.b AulisAgamemnonis facrificio no» bilis 233.d Aulus Pompeius Magna mattis templum prohibens febre corre ptus eft 185.a.b AurumRomzexiguum— ib Aurum quod ex Medis in Gracia Index. portatum infamia notatur s6.b Aurum Philippi Grzciamfübuertit 154b AurumLacedemonij legibus expu lerunt 163.d Aufpiciorü captandorüratio 88.c Autolycus contra Amazones cum Herculecommilitauit| 209.b Autolycuspugiloccilus^ 165.d Avssuesías templum 145.d Auximum ciuitas 240,C fure;31,C B Babylonia uaporibus uehementer obnoxia z61.b Babylonijs hedera non na(citur. 261.b Babyloniam Demetrius occupat. 329.C Ballo: pons 15.4 Bacchus quo fonte à nutricibus ablutus 166.a Bacchi facrificia 64.4 Bacchi cultores 309.4 Bacchus. Vide Liber Bacchidescomahorride— 161.3 Bztís fluuius 195.d Betis fluuij oppida uno dieà Catonefolo xquata 117.€ Bagoas ludorü prefectus Alexandro charifsimus 266.C Baianzthermze 188.b Baliffus fluuius 229.b Balneum generos cum íocerisingredi non licebat 129. Balncorum Darij topographia, 258. Balfamum producít[udea 54;.b Bandij Nolani ftrenuitas 89.C Bandius Annibalis humanitate ui &tus Nolanos ad defectionem incitat$9.c Bapíania porticus 270.b Barcha Hamilcaris cognomenti, o4, b Barchina factio Carthaginéfium. Ibid. Barfene Alexandri Magni uxor. 190.d.258. b.ubi Iuftinus Marifinen habet Batalus tibicen 315. b Batalus poéta laíciuus Ibid, Batalus Demofthenis nomé Ibid. Bataui populi 372.d Bathabazes magnz matris facerdos 185. Bauarorum fines 390.4 (BEATAE infulz 195.d Beatus quis dicendus 32.a.b Bebriaci agri defcriptio 3724€ BZAqupop Jg. Belgz à Czfarefufi 271€ Belbinz fitus 148.d Belli ianua 25 Belli finis in quo pofitus$2.€ Belli fortuna uaria 2432.C Bellonz templum 168.b BÁAow 7.€ Belluas ne maiores terra an mare nutriat Beneuentanornm deditio| 250.a Beneuolentia ciuiü, Principisopti ma cuftodia 229.0362. b.366.a Beneuolentiam imperitanres quo modo contrahere pofsint 266.a Berenia Veftalis* z2.d Berenicida urbs Epiri 176.C Berta Heraclij Czfaris filia, Caroli 266.a Magni uxor 400.C Befsiinteritus Z62.c QBIBLIOTHECA Luculli 215.d Bibliotheca Pergamena 34.8.d Bibulus deabrogádo Marcelli im. perio agit 92.d Bibulo Cos.fafces effra&ti z48.b 291.C 7 BibulusCos.ftercoris cophino(uperfufus 291.C Bibulus aduerfus Parthos bellum gerit 241.3 Bibuli opufculum degeftis Briti, 308.C Bifaltze Athenienfium colonía 7.b Bithynidis fabula z1.b Bithus Demetrij dux Aratum prz lio fuperauit 363.C Bithyniz regni opes 10;.a q[BLACIVS Salapiam urbem Mar cello prodidit 100. b Bloffyus Cumanus Antipatri phi^ lofophi difcipulus 1$6.C Bloffyus Cumanus profugus fibi mortem confciuit 158.b «[Bo cC uicü Syllaamicitia 167.a Bocchus fugurthz filiam in matri monium collocat 185.C Bocchus in focietatem Romanorum inícriptus 187.d Bocchus Iugurthá Sylla tradidit, 167.b.183.c Bocchoris in iudicando zquitas, 333.€ Boédromia facrificia Boédromion,[unius menfis Boémicum bellum 29 Beootiorüfacrificandiritus 2 Baotiorum apud Gercfton ui ria 6;.d Bootij Megaram obfident 112.a Beocotij cum Athenienfibus defini bus difceptant 281.a Beotiorum apud Leuctras uicto^ ria.63.d Bcaotij contra Athenienfes bellum concitant 217.C BeotijàLeofth.profligati| 284.a Baotij iniquis conditionibus De metrij bellum remouerüt 3536.d Baotiorum à Demetrio defectio, Ibid. Boiorum ad Annibalem defectio, 5. Aa ) wA Q2 w€ d é ex o5.d Boij Romanorum legatos ceperunt Ibid. Bola oppidum s2.b Bolanià Coriolano capiunt Ibid. Bonum uirum folum liberum efle; 296.d ÉB5 2 Bofphoro Cimerico cócreto Ama zones tranfuectas effe 4.d Bottizi populi 2.d Bouis preci apud Romanos 5.b Bobus cornupetis cornua fono circunligabantur 225.4 Bias: G- menfis* 85.b «K5RASIDAElatrodnia— 217.2 Brauro Attice locus 28.d Brennss Gallorum rex Vrbem ingreditur 64.b Brettijs bellum infertur— 140.d Brig Bruti milites 312.d Britomartus Gallorii rex oppreífus od Briomatug Infubrumrex Tranfpa danam orm depopulatur 88.d Britones in Francorü poteftatem peruenere 389.d Brixellum oppidum 371.d BrutiusTarentüFabio prodit o7.d Bfutius Surra Archelait tribus repreísit prelijs 169.2 Brutiorü ad Annibalem defectio. 98.C Brutuslibertatis Rom.autor 335.c Brutus principatü ad fenatü popu lumq R.om. detulit 277.c.gemi nos filios fecuri percufsit 306.a Brutus Emphili liber Ibid. Brutus bonarü artium ftudijs imbutus 3c5.d Brutus Athenis philofophiz operam dedit 309.b Brutus Platonicis innutritus difci plinis 297.C Bruti genus 277.€ Bruti uxoris pudicitía& fortitudo:o7.b Brutus feditioífus$c.a BrutiinPhilippispugna— 311.c Brutipater Pompeij caufa interfe&us 3oc.b Bruti& Caf(sij ceterorumt cótra Gafarem coiuratio 242.C.54.2.a Brutus in Macedonia Augufium prelio fuperauits 41.c.Seipfum interficit 314.3. 343.b («[BVCEPHALVS prater Alexandrum íeflorem admittebat nemi nem— ass.b Bnucephalus Alexandri expirauit, 265.C Bullz ufus,eiustg uocis ratio 10.d. 12.4 Butes Eionis prefectus fefeinigne conijcit 200.d qBYzANTINOS Philippus debellat 255.d, Ab Athenienfibus deficiüt 45.d, Exules Catoreduxit 292.2 Byzantium recuperatur 46.a Byzantium Romanorum imperii translatum 388.d C Cabri dii 9»€ Cadmzaa Thebarum arx à Phobida capitur 82.a Cadus 16.b al On lla A Index. Cacias uentus 197.b Caci cognomentum 49.C Cacilia Metelli filia, Sylle uxor, 168.a Czcilia Luculli mater pudicitiam amifit 203.2 Cacilius aduerfus Pompeium dux 240.d Czcilius Libertinus cii Indzis fen tiebat 220.b Colum rerum fublatarum conten tioneftat 235.c Q87.b Capio Catonis iunioris frater. Caíarís genusex Venere— 251.d Caíaris€ Marijaffinitas— 183.a 268.4 Czíaris& Pompeij affinitas 291.b Caíar Pompeiam repudiat 269.d 325.d. Calpurnia Pifonis filiam duxit 248.b. Secundumin eloquentia locum obtinuit 268.c. Pluribus fimul epiftolas dictauitz71.a Primus epiftolarü col loquiaexcogitauit Ibid. Primus mortuz uxoris laudatione zdidir.268.d. Quoanimo Anticatones fcripferit 276.c.323.d Cafaris xen 68.b Caíaris Confulatus 248.a, 270.a 276.C. 291.b Czíaris Dictaturz 344.C Caíar anni curfum ordinauit, 277.a.b Caíar perpetuus Dictator defigna tus 276.d Cafarem milites imperatorem falutant 270.4 Caar rexfalutatus. 277.b. 307.b Cafar diadema fibi impofitü reiecit 2142.2 Cafar legem agrariiui tulit 291.c Car à piratis capitur 268.b Caíar ad Pharum maris periculi uix euafit 275.d Cafar pro Gallis cótra Germanos bellum gerit 271b Czfar primus in occiduü Oceanü clafíe ingreffus 272.4 Cafar fubacto occidente Afiá fübdere conatus 232.d Caíaris S Syllz inimicitiarüi cauía 268.C Cafar utrum Catilinarie coniura tionis confcius fuerit, incertum 269.b. 306.c Caíarem Marcellus patríz hoftem iudicauit z5o.b Car pontem in Rheno extruxit, 271.d Caíar Marcelli theatrum cóftruxit 93.C Caar Roma potitur 250.d Caíaris in ciuili bello clades& periculum 274.c. Contra Pomperjliberos expeditio— 275.a Caefaris XPompeij in Pharfalia pu gna 318.c Cifar plura prelia gefsit quàm quif 274.2.276.a quamrecenferepofsit— 255.c Caíaris geftorum catalogus 251.d Caíaris pereprinatio 2177.b Cafaris in uictos clementia 276.c Czxíar de Pompeij interfectoribus fupplicium fumit 255.d Caíar in fenatu necatus 278.€ Cafíaris corpus inforo crematum 342. b Czíaris interfectoribus honores & prouincie decrete— 308.d Czlari diuinos fenatus decreuit honores 278.d Cafaris teftamentum 308.d Caíar iunior, qui idem Auguftus. 308.a. Huius hiftoriam in Augu fto pofuimus, Czxíarion Cafaris ex Cleopatra filius 276.2 Cazíarionem Ca(ris filium Augu ftus interfecit 2gi.d Ca(arAntonij auunculinutu neca tus 343.4 Caius Cornelius Augur Liuij hiftorici conterraneus& zqualis 2175.C Caius Fannius Conful creatus, 159.b C.Lelijex Aphrica preda /— 105.d Caius Marius uitio Cóful defigna tus,magiftratufeabdicat 88.c Caius Germanici filius cum filio & coniugetrucidatus 352.€ C.Pactianus Craffo fimilis, Crafsi perfonam agere ab hoftibus coactus 221,C Caius Villius necatus 158.b Calamitatis miferiarumque caufa 279.b Calanum philofophumAlexander coluit 255.d Calanicognomentü unde 266.c Calatinorum defectio o£.b Caleni populi Ibid.c Calidromus, montis cacumen. 128.4 Calydoniam depopulatur Aratus 360.d Callias antiftes 120.2 Callias facerdos reus factus 124..d Calliz diuitis parentes 72€ Callicratidis nirtutes tanquam femidei admirationifuere 161:.d Callicrates fingulari certamine ce cidit— 219.d Callicratis expirantis dicti. 122.d CallicratidasCyri colloquio exclu fus 162.3 Callimachus machinarii peritifsimus 2o8.a Callimachi epitaphium 350.C Callimedon clám fe ex urbefurripuit 286.2 Callimedon profugus Antipatro adhaeret 318.C Callini nomen unde 44.d Callinici nomen 182. b Callippus Athenienfis regnii preter ius affectauit 14.4.C Callip Callippus Citinam adortus Syracuías amittit 305.d Callippus Rhegyü occupat Ibid. Callipides tragocdus nobilis 256.c CallifhenesAriftotelis neceffarius 264.3.386.D b CallithenesOlynthiusin cuftodia phtliriafi interiit 174. b CallitratusRomanorum auaritia interfectus 207.d Calphurnia Cafarisuxor 270.b Calpurnius Lanarius Salinatoris interfector 195.d Calpurnij unde dici zg.b Camarinzi fe Dioni iungunt adueríus Dionyfium 301b Cambyfis exercitus fluctibus perüt 259b Camelum quando primumR oma ni uiderint zo6.b Cameriam capiunt Romani 11.c Camertes ob Cimbricam uictoria ciuitate donati 187.a Camilia Veftalis 22.d Camillus die dicta abfens damnat 6; Camillus Romam captam recupe rat 6;d Camillus Iouis minifter z;b Camilli exilium 64.d Camilli Dictaturz 61.3 Camilli nomen 182b Camanislocus 23.€ C NOE IR copia& abundantia. A niz deliciz quàm Annibalis exercitum corruperint 99.a Camulatus bellicofus à Bruto ad Auguftum defecit 315. b Canathra quid fint 236.2 Cannenfis clades 77.b.78.c Canidius ubi terrarum praclaré geflerit 345.b Cani dijturpis fuga 350.4 Caniniamoris miferabileexempli $7 Caninius Rebulus Conful 277.a Canis in Lupercalibus immolaba^ tur 114 Canis capita,promontoria| 87.a Canis tumulus,locus$7.a Canus tibicen 368.d Capenates i Camillouicti— 6i.b Caphias Áratus occupat— 149.a Caphifias muficus 176.d Capidium Galliz uicus 88.d Capitolium Italie caput 66. Capitolium ab anferibus feruatur, 65.b Capitolii fumptus,incendia,&con fecrationes 35.C.d.67.a Capitolini Manlij nomen unde, 67.à Capitolini mulcta 88.a Cappadocia à Pharnace capta, 276.a Cappadoces ab Alexádro fubacti, 257.4 Cappadocia Eumeni forte obueIndex. nit 191. b Capratinznonz,feftum 26.d Caprez palus Ibid. Caprificus 66.c Capí agas oppidum 266.C Caput humanum in Capitol fun dàmentis repertum 66.a Carbo tyrannusCinnza fuccefsit. 24.0.C Carbonis flagitiofa dominatio. 171.C Carbo à Pompeio dánatus 241b Cardianis libertas reftituta 49:.b Cares Cyri poplitis uenam abícidit 355.a.c Cariam colonia ducta 2.2 Carilus Lacedemoniorum rex, 150.4 Carinas aduerfus Pompeium dux. 240.d Carmenta quareEuandri mater di (a. 113 Carmenrtalia facra Ibid. Carneadis fapientia& eloqueniia. 130.b Carolomanni Francie regis obitus 388.a Carolus MagnusHierofolymam à Barbaris liberauit 400. b Caroli Magni cognomentü unde, 387.d Caroli M.ftatura€ mores 4co.c Caroli Magni expeditioes aliquot 388.3.& fequentib. Caroli Magni obitus& teftamentur Carrhz urbs Carthago Tyriorü colonia Carthagineníes iaculari neícic breuibus ufi fpiculis Carthaginenfium potentiam P rhuse euertit Carthaginenfes à Gelone tyranno Carthaginéfes in Sicilia uicti 64.a Carthag ginenfium claffes àRomaL ES m P nis cremantur 107.b Carthaginis euerfio 103.d Carthaginis reftituenda negocii Graccho datur 1359.C Carthago Caíaris colonia 277.a Reliqua uide circa Punicam no menclaturam Cafilinum oppidum 76.C Cafiliaum Annibal obfidet| 99.a Cafpiü pelagus cur dulcius. 262.c Caffandrz fepulchrum 14,6. b Caffander à Demetrio ex Attica pulfus Caffander Barbaros Alexandrum adorantes irridens ponas luit. 267.C Cafsij ingenium Cafsius: ab Antonioin Sy r iam mif^ fus rem praclare gefsit 24.5.0 331.C 30644 Cafsius prator 3o6.d Caísij Sceuz ad Dyrrhachium pu gna fortiísima 770.d Caísij priuatum in Cafarem odii. 2706.4 Caísius Epicurus Papeij ftatuam ado;auit: 278.b Caísius eode one feipfum in EE ARTCIT muitubfie rat 312.C L Caftor& Pollux pro Ro gnarunt Caftorem& Pollucem in nauefuifle Caftoris& Pollucistemplü' 43.c Caftoris& Pollucis pictura 155.« Caftoris& Pollucis aurea aftra, 164.3 Caftulon oppidum 100. b Catanz Siciliz oppidi gymnafiü, manis pu 136.4 Lyfandri i 62.d Catilinz inceftus& paricidum, 173.d Catilinz coniuratio 226.c.269.2 290.a Catilina cum füis copijs funditus deletus 323.4 Catina oppidum 42 4.d Cadnaíe Lamacho dedit— 219.a Caronum nomen 125.b Catones qui,€ qui Catoncs finiftri appellati 129.€ Catonum genealogia 278.a Catonis proauifortitudo— 125.b CENSORIVS. tio 12$.€ ad filiü cómentarij 150.€ to fuas hiftorias maiuículis exarauit literis 129.d Cato ingrauefícente atate grecas li teras didicit 125.d Catonis grauiter dicta o1.b Cato quibus magiftratib.functus. 126.3 Catoni Niere diesd i 128.a Catonis tyrocinia 9 cuale o it mite Cato plura i: nia oppk pit, quàm dies fuerit moratus M7 Caronis pofteritas in c nerationé imperatore fules edidit Catonis obitus ianram oe 131.D Catonis laudem fcripfit Cicero. Catonis ftrenuitas Catonis filij obitus 131. b CATO VTICENSIS. Catonis uxores Catonis mores& inget lium a Catonis continentia, Catonis mira conftantía 296.D Cat Vo dipiih ca m,oraculü 292.a Catonis in Scipionem liber Catonis de coniuratis Cat tentia 269.b Cato Ciceronem ridiculum a lauit Confulem 190 Cato deorum iracundiam Crfaris espieerphand am ceníuit 2 Catonis prima militia filij in recuperando enfe 4" 129.0.135.€ Ai LLL | h A Pd Cato à Trebonio in carcerem duci iuflus 293.4 Cato quáta pro libertate patriz pe ricula fubierit 379.d Cato brachiü faucius fortiter contra tyrannos refiftit 292.d Caro lapidibus fiftibusgy obrutus 290.d Catonem Cafar comprehendi iuf^ fit.:270.b.291.c Catotum in ciuili bello hoftes oc cifos cerneret lachrymás feceflit 174.d.. Cato fibiVtice mort intulit 276.b Cato,Ciceronis liber 325.d Catonis laus? 129.d Caronis filie& pudicitia& fortitu do a97.b!;: Catonis filij fortifsimus interitus. 297.b.315.€: s Cafo Salonijfcribe filiam uxorem ducit 130.d. 151.b Cato Nepos 287.d Catulus Capitoliii cofecrauit 55.d Catulus uictoriz de Cimbris autor 186.d Catuli Lu&atij cum Craffo feditio 226.C Catuli(comma in iudices Clodij. 224.2 Catulus Alpium barbaros debella uit 3167.b Catulus carbonibus fefe fuffocauit 190.4 Catulos cani fimiarumg; non reCé prz pueris in delicijs haberi, 68.c Cauares 95.C Caucafus mons,& incolz eius. 246,4 Cadufiorum regio 357.b Caunij homines abíecti 355.4 Caufz quzftio 74€ qCECINNAE G Othonis pugna, 373.€ Cecropiii forum Polygnotus fuo pinxit íumptu 200.a Celeres unde dicti 8.c Celer Remi interfector 8.c Celer Metellus Ibid. Catefyriam Antonius Cleopatrae donauit 34,5.b Cceleritas non poteft grauitatem re bus adiungere 70.4 Celtica terra fitus 185.d Celtarum armatura 67.d. Celtc urbé capiunt, Vide Galli.25.c Celtarum cedes 68.a Celtica calamitas unde 23.C Celtofcytliz populi 185.d Ceninéfibus uictis Romanoriü ci uitas donata eft 9.c.d Cenomanni Annibalis impetu urgentur 96.C Cenforia poteftas 117.c.& fequen, Ceníus apud Atheniéfes maximus 118.a Ceníorinus confilio& prudentia x 2 E. 3! Index. ualuit 229.b Cenforinus Syllam repetundarum poftulat 164..C Cenforini interitus 219.d Centenius in Lucanis à Panis occiditur 99.C Centaurorum origo 144.d Ceo infula 307.4 Cephi(us Alexandri quercu nobilis| 255.d Cephifus fluuius 170.b Cephifodori interitus 83.b Ceramicum Athenis fcortorum di uerforium 285.C Ceratonara;.d Cerberus Aidonei canis s.cd Cerberus ab Herculeraptus 215.b Cercina Libyz infula 189. b Cerealia facra poft Cannenfem cla dem omiffa 79.3 Cerció à Thefeo interéptus 2.b.s.c Cereris Eleufinz campus— 121.c Cermanus locus 8.a Cerua alba 196.b Cethegi libidines& flagitia 205.a Cethego cóiurato urbis incendiü commiflum 269.b Cethegi interitus 323.3.d «CH A BRI A Sfeliciter aduerfusNa xios bellauit 28o.b Chabrias dux quando interierit, 64.a Chzrilus pocta Lyfandro familia rtis 164 Chzronea Plutarchi patria 199.c Claronexnomenunde— 17o.c Charonenfis pugna 84.C Charophontis clades 217.b Chalcedoniorum cum Athenien fi bus facdus 45.d Clialcedonica pugna 205.d Chalciacon afylum 14.7.b Chalcidenfes fplendida zdificia Flaminio confecrauere| 117.a Chalcodontis phanum s.a Chaldaos Lucullus fubegit 208.a Characitanorum gens 197.b Chares orator non infulfus 280.a Charetes fluuius 362.d Charybdis periculum 299.d Charicles Phocionis gener 285.d Charidemus Athenienfis nouarü rerum cupidus 282.b Charimenis in liberandis Achaeis ftudium 362.b Charonitze 242.b Charopus Machata 106.d Charydotas Antonius appellatus 343.b: Chelidonis Cleonymi uxor Acro. tatum adolefcentéinfano amore deperit 180.d Cherronefum Cimon patriz uendicauit 202.C Cherronefum incolentes à Pericle feruati 72.4 Chios à quo fit condita 3 hij etymon 194..d Chiapugnaquadiefacta— 6;.d Chilonis egregia erga patré& ma ritum fides 147.€ Chiléus Themiftoclis in fedáda do meftica feditionefocius- s6.b Chimarain facrificijs 18.c Chlzna regia ueftis 2b Choé menfis Aegyptiorum— 8.d Chlclig uirginis obfidis fortitudo Chlaliz fofíae$2«(36.C Xpwunenzidlas 29.d Chriz mixtz paradigma| 197.a Chryfa Ilij oppidum 376.d Chryías Apollinis facerdos Ibid, Chryfíàtis militaris difciplina o5.d Chryfea ulterioraAthenienfes fub^ egerunt 202,.C Chryfoloras philofophus fapientifsimus 34.8.C Chryfogonus Pythionites 96.a hryfog.R.ofcijaccufator| 319.c Chylo grammaticus Catonis ferHUS 129.C Ciceronis genus& cognomentii, Ciceronis prouidétia 380.a(319.b Ciceronis eruditio 327.€ Cicero pronunciatione primülaborauit 325.a Cicero qua uocabulalatinitate do narit 3216.3 Ciceroin iocando nimius 320.a. 327.€ Ciceronis ioci 372. b.& feq. Cicero monarcha& Dictator. 327.d Cicero liberator& códitor patria falutatus 322.d Cicero Catilinarize coniurationis uindex 226.C Cicero oblatum triumphü renuit. 325.b Cicero quibus argumentís Catonem perfuaferit ut populo cede: ret 291.C Cicero Augufti beneuolentiá non ingrate fufcepit 316.C Ciceronis cum Attico confuetudo & affinitas 278.b Ciceronisexilium| 214.3. 291.d. 324.4 Cicero ab exilio reuocatus 248.c. 324.d Ciceronis in Amano monte uicto fia;32r.b Ciceronem Cafar obfidione liberarenititur 2724 Ciceronis circa Byllidem pugna cum Antonio 309.C Cicero à Catone periculo liberatus 295.4 Cicero occi(us 310.2,343.a Cicieníes Cimonis fepulchrum co lunt 205.d Cilicia piratarum fons 245.d Cilicesrapinarumauidi— 196.a Cilles Prolemei dux à Demetrio fu peratus 329.b Ciliciam depopulatur Demetrius, 339.C Cimbricum bellum 185.d Cimbri Cimbri Germanis predones appel lati 185.d; Cimbrorum deR omanis uictoria 64.2 Cimbros fugientes mulieres ipforummanibusfuffocant 3186.d Cimmerij antea,qui pofteaCimbri funtappellati 14.8.2 Cimonis genealogia 200.4 Cimon Coalemus quare cognominatus Ibid. Cimonis uxoracfilij 70.3. 73.€ Cimonis facilitas 69.2 Cimonis& Lucullielogia 199.d Cimonis exilium 69.d CimonàPericereuocatur 76.a Cimon marefubegit 60.C Cimon Scyrum infulamin ditione redegit 6.b Cimonis aduerfus barbaros pugna é9.b Cimon Athenienfib, deferenda ur bis autor& incitator fnit 20o.b Cimon Perfas fundit fugati I[bi.c Cimonis inftaurationes Athenis. 202.4 Cimonia monumenta 126.C Cimonis obitus 70.b Cinnanus tumultus 34.4.C Cinna& Marius rerii potiti 224.d Cinna Confulà Sylla conftitutus, 169,3 Cinnz in fociali bello crudelitas, 195.C Cinna tyrannidem exercens urbe eiectus 189.d Cinna erroreoccifus 195.0,224.b. 240.C, 278.d. 309.a Circzum Romanorü colonia Co riolano fe dedit sib Circeifontes 338.c Cirippinomen 4.9.d Cirrzaton Arpinatis agri uilla. Ciffufafons. 166.3 Cithzronia Iuno 1 Cithzronium templum 121 Cithzronis radix 1 Cithera infula à Nícia capit 216.c Ciuem Romani indicta caufa damnare non licet 159. Ciuitas domiciliori coftitutio eft. 131.d Ciuitas quz optiméhabitet|;o.d 4CLARITV M Lacedemoniorü fo^ rim 347. Claudiorum cognomentum 45.d ClaudiusMarcellus Britomartum Gallorumregem opprefsit 9.d Claudius Nero adueríus Poenos feliciter pugnat 101.4 Claudij Neronis ad Metaurum ui Ctoria Ibid, Cleandridem Gylippi parenté repetundarü damnatü effe 22;.d Cleandrides Pliftonacis regis moderator 72.b Cleanthes medicus CatonislibertUS 307. Cleantidis dicti de Alcibiade;o.b Index. Clearchi ignauia 354€ Clearchus uita priuatus 356.b Clementiz templum 276.d Cleobis& Bitonispietas^;2.b Cleocritus Corinthius Themiftoclem à Xerxeretrahere molitur. 120.d Cieocritus quo pacto Lacedamo: niorum cum Athenienfibus feditionem fedarit 123.C Cleombrotus Lacedaemoniorum rex,ciustp genealogia— 145.b Cleombrotus Lacedzm.rex aduer fus Thebanos mittitur— 84.c Clcombrotus copijs in Baotiam traijcit 237.2 Cleombrotus incumbentibus fefe obiecit hoftibus 175.b Cleomedis Aftypaleenfis mors, 12€ Cleomenis genealogia 145.b Cleomeni Agidis uxor nubit, 14:8.b Clcomenis refpGfum ad quendam adolefcentem 163,C Cleomenes quanta fuerit facilitate & humanitate 150.C Cleomenis confilium 148.d Cleomenes quomodo rempub.inftituerit 150.4 Cleomenes noctu Megalopolim adoritur 110.C Cleomenes quot profcripferit ciues 14o.d Cleomenes Aegyptios adlibertaté fruftra hortatur 155.2 Cleomenes fanguinis fluxu laborat 150.d Cleomenes focijtg fibi mortem inferunt 115.3 Cleomenis filius ob parctis cafum fefe praccipitem dedit Ibid. Cleon garrulus rabula 232,b Cleon HalicarnaffeusLyfandro o» rationem conícripfit 165.C Clcon pacis intolerans 217.a Cleonicz Byzantiz uirginis interitus 200.C Cleonymus rex Lacedzm.. 145.b Cleonymi Spartiatz ingenium& mores 180.d. Fuga 756 Cleopatra Philippi cóiunx Alexan dri mater 256.2 Cleopatra Mithridatis filia Tigranis uxor 209.à Cleopatra mores& formz elegan tia 344.4 Cleopatra Alexandrini belli caufa, 27$.€ Cleopatrá deperitAntonius 5 45.d Cleopatra ueneficij ftudioía 350.c Cleopatra interitus 256.b Cleopatre Antonij filiz Lunz co^ gnomen fuit 345.C Cleopatra Antonij filia Iuba uxor 252.C Cleophátus Themiftoclis filius oprimus eques, catera ignauus. 6o,d Cleoptolemi filia, Antiochi nxor, 117.4 Cleora Agefilaiconiunx^ 256.a Clientes 99.a Cliens nulla lege teftimoniü in patronüdicerecqgebatur—[bid. linia Arati parens Sicyoniorum prafectus abAbantida fublatus 358.d Clinia imperator Athenienfiss 8.2 Clitoria Cimonis coniunx 202.d Clodius homo fceleratifsimus. 269.C Clodijinfororem inceftus| 212.a Clodius in Bonz dez facrís depre henfüs M9. 323.d GClodiusreatuabfolutus— 224.b Clodij opera Cicero inCatilinario negocio plurimumufíus 324.a Clodius Ciceronis exulis uilla: mumgqg incendit Clodij tribunatus; Clodius adueríus gladi ficifcitur 225.b Clodianz factionis oric 223.d Clodius Papeij acta fc 324..d Clodij in Pompeiü conuicia 24.8.c Clodia Augufti uxor 345a P] Clufium à Gallis infeftatur— 65. Clufini à Barbaris obífefsi 23. Clypeati milites 265.d Clytus ab Alexandro hafta traiectus 256.d. 265.d Qe cNiDpiiS libertas data— 275.c (cocriTIS nomenunde| 56a Cognomentorum impofitio 49.d Cognomtta antiquorii Romano rum 5s.b Cohors Lacedemoniorü quanta. 84.2 Coitnatg fopore Alexander fuam eítimabat mortalitatem 258.c Coitus intemperans infacundus, 18.4 Coliades Veneristemplum 28, b Collatinus fe confulatu abdicat, 5. 34 Colonia Hifpaniz urbs 367.C Colonis Mefleniorum uicus 115.b Colophonijslibertas donata, 204..C Columna in Itthmo à Thefeo crefla 4c Comarum primitixz Delphos por tabantur 1.€ Comzalendeconfuetudo 361.2 Comitium locus g.c Comprehenfio Ciceronis uocabu lum— 326.a Concionandi modus à Graccho mutatus 159.a Concordiz templü Camillus xdifi caturum fe pollicetur 68.2 Concordiz templum ab Opimio conftructium 160.d Conium mel necatu ocyfsimum, 305.C€ Connida Thefei preceptoris facra T.C A ^ L. | u€——À 8 Conon Laconicá maris oram jer pugnat 6.d Cononis ad Euagoráfuga pos 277 a Cohía colonia 114. b WentiadPorniscapta|— 99.a Confolandiratió'optima^ 317.d Coníualiorum feftum 9.C Coníuales primi 3;.b Cá(ulalter quádo ex populo creari coeperit 68.b Con(ules defignati gratias populo agebant 133.0 Coníus deus eiusty ara o.b Cótentio uirtutis igniculus 233.c Conuinium& aciem bene inftrue reanimi eiliídem 163.d Conuiuta qui fermones deceant. 150.C Copillus Tectofagorum dux à Syl la captus 167. b Cóquus optimus,labor eft X parcitas 258.C Co:bis& Oríua patrueles de Hifpanie regno concertantes mutuis ceciderunt uulnerib. 104.d Córcyna Ariadne nutrix 3.d Corcyrai à Corinthijs premütur, Corinth; ryrannidis ofores 158.d Corinthiis fuo iure uiuere permif^ fum 115. Corinthi Syracufam arcem obtinent 139.b.& fequentib. Corinthij à Niciafuperati 217.b Corinthij aduerfus Athenicfes bel lum concitant 217. Corinthios Aratus in Áchzorum corpus redegit 3624 Corinthus Cafatis colonia 277.a Corinthi uiginti talentis mulctati $9.b Corioli Volfcorü oppidum— 4o.a Coriolani cognomen Ibid. Coriolanirepulfa s1.b Coriolanusexilio mul&at— Ibid. Coriolani Volfci proditionis infi mulant$4.2 Coriolani interitus& humatio. Íbid.c Cornealoca y7.C Corneam lanceam in cornum excreuiffe 10.d Cornelius Cethegus facerdotium amifit 88.C Cornel trufcum interemit o.d Corneiia Scipionis filia quibusinftructa artibus 249.C Corneliz ad Caium Gracchum filium epiftole 24,6.b Cornelia Gracchorum mater filio» am fufcepit 155.C Corneliz Gracchorü matris laus am ima 156.b Corneliam Scipionis filiam Pompeius duxit 249.d Cornificius Bruti accufator 209.d Cornutus feruorum fideá Mariaius Coffus Tolumnium He X Index. nis feruatus 1903 Corabus Telefterij fundamentaie cit 7o.d Coronius menfis 2.C Corphinium Domitius prafidio tenuit 273.d Corpora in calum tranfmitti non efie confentaneum(cd Coryna Epidaurijs clauam fignifi cat za Corynephori 32.d Corymete sesnomen unde— z.à Cofconius occifu 276.4 Cofis Albanorum Su à Pompeio occifus 2146.2 Cofsinius aduerfus Spartacum im perator occifus aisg.b Cotta Cenfor 315.d Cotta á Sertorio fuperatus 196.C Cotta in Gallijs perit 2721.8 Cotyla menfura genus 65.b Cortys Paphlagonum rex Agd filai amicitiam petit 234-C €CRA BRONES exafinis generari 115. b Crafsinus in pugna Pharfalic is uulnere cecidit;.b Crafsi parens, familia, Ren. te^ nuis 213. Craísi eloquentia& humanitas. az2:.d Craffus fonü in cornu geísit 225.a C aisi diuitiz 223.C Craísi auaritia Ibid. Craísi luxus 289.€ Crafsiin populü& amicos munificentia 223.€ Crafsi cenfura 226.C Craffus pontifex Graccho agrariae legis autor fuit 156.C Craísi Confulatus— 226, b.& fequentib. Crafísi in permutádis amicitijs per fídia 232,4 Crafsi cum Pompeio Sicordio,& reconciliatio 224..C.& feq. Craffus Ciceroni inimicns. 226.C Craffum Cicero proroftris X laudauit,& lacefsiuit 325. b Craffus coniurationis Catilinariz particeps 321.C Craffo Syria& expeditio in Parthos decreta 249.4 Craísi interitus 230.C Crafsi filij fortitudo 229.C Craísi filij interitus 315.b Craftinus Cafaré fe uel mortuum uel uiuum laudaturü uociferatur 275 Crateriu ualetudinis caufa Alexander facrifícauit 262.4 Crateri interitus:62.b Crates Philofophus ad Demetriü legatusAthenarum obfidionem diffuader 3358.d Cratini in Periclem cauillum.70.d Crate Cicero operam nauauit Cratippus fugientem Pompeium adfpem mitiorem adduxit 25;.a Cratificlia Cleomenís mater obfidem Prolemzo feoffert| 352b Czratificlic interitus 155. b Creta pirararum fons 244.d Cretenfium mos, mulieres fpecta^ culis intereífe;.b Critíz ryranni de Cimone iudiciü 2c1.C Crimefius fluuius 1432. b.d Crifpinus Cóful uulneratus uix ui uus euafit 10o.d Crifpinus Conful uulnere obijt. 93.b Cra(us Solonemaccerfit....32.a.b Crafus& Cyro fuperatus capitur 32b Crommyon locus zb Croffus uafis nomen 123.d Cruftumenij à Romulo uicti o.d Cryptia, Lycurgi inftitutum| 19.c (C TESIAS medicus 356.d Ctefias bello quod fcribit interfuit 254b Ctefias amplifsimis honoribus ab Artaxerxe honeftatus 3ss.b Ctefiphonti dies dicta 318. Crefippus Chabriz filius difficillimis morib,iuuenis à Phocione inftitutus 280.C€ qcv MAS Annibalisobfidioneliberat Sépronius Gracchus 99.b Cumziab Aetolisexpulfi— 265.c Cumani populi 98.c Cunax Perfiz locus 354. b Cunctationem hoftibus uehemen ter obefíe 220.d Cupiditas quid faciat 177.€ Curiz Romanz quot 12.C Curiz á Sabinis dicte o.b Curio Trib.pleb.à Caare are alie: noliberatus 250.2 urio ex urbe eiectus 273.b CurijdePyrrho uictoria— 125.c Curius aurum repudiauit à Samni tibus oblatum 125.d Curionis intemperantia^ 340.C Currus fictilisin templo Iouis Ca pitolini 35;.b Curtius Sabinorü princeps| 10.b Curtius lacus Ibid. (CYCLADES infulze Archelao Mi thridatis filioferuiunt— 169.a Cydnus fluuius 257. Cyllaraniumgymnafium— 351.2 Cyneas Demotth.auditor quant oratione ualuerit 177.d Cyneas Pyrrhi legatus quid de Se natu Romanofentiat— 179.2 Cynofarges gymnafium ss.b Cynotaphium locus 126.C Cypricum bellum 277.d Cy prus in Perfarum feruitutem re dacta 376.a Cypri imperiü miris modis ab Euagoraamplificatum Ibid. Cyprum Antonius Cleopatra do^ nanit Cyrenzorum Rempub, turbaran Lucullus Wa w-—Lucullus ordinauit 204. b Cyrenzos legibus continere Plato impofsibile ledixit 384.2 Cyrus triremem ex auro& ebore fecit 164a Cyrus Afpafiam meretricem depe ribat 72.d Cy rus Lyfandrum affentandi gra» tia accerfit 162,b Cyrus inclinatam cótinuit aciem, 175.b Cyrus Tiffapliernis crimina apud Lyíandrum defert 161.C Cyrus apud fratrem infidiarü delatus— 353.C Cyri paricidium Cyri interitus C yri epitaphium Cyrni amnis fontes Cy:rheitemplum Delphicum uio lant 28.d Cyrrhificam depopulatur Deme trius 339. Cyzicumab Athenienfibus capit, 45b Cyzicenorum defectio 45,d Cyzicenorum urbem Mithridates aggreífus 205.d Cyzicenorü in Chalcedonica pugna calamitas Ibid, Daaylum& tribrachum Atifto teles in foluta oratione reiecit, 387.€ Damagoras naualium certaminü experientiísimus 204.d Damon quare in exilium actus, 119.4 Damonis Peripoltz facinus& in: teritus 199.C Damoteles ab Antigono corruptus— i55. b Damyria fluuius 145.b Dandamin philofophum Alexander coluit 255.d Dandarij populi 207.b Daphnidis fabula 14.6.b Dardani à Perfeo occifi 133.d Dardanus ex Samothracijs Troiá aduectus 64.b DaricusnummusPerficus 355.d Dariusrex à patreArtoxerxe defignatus 357.d Darii f fuga 258.2 Darius Al exandro conditiones adeoty filiam in matrimoniü offert 159.d Dari liberi 353. b Darij uxor diem obijt 259.d Da:rij obitus 262.C Daíio menfe Macedonibus exerci» tum ducere nefas 257.a Dafcylitis Ras poa Dauni populi 98.c & villoiy 4.C Decelia muris circundata 433: 46.c Decemuirorum poteftas 321.3 Decimas Apollini uouct CamilIndex. lus eb Decij Bruti in Ce(arem perfidia, BR P s Magius Campanus uínUS n ES àfenatu fuo tradi tur 98.d Deic lamia Perithoi uxor 4 jeidamia Aeaci Molofforum regisfilia Demetrijuxor— 355.2 Deidamia uita decefsit 334.d Deioneo Eurici filio Perigunein matrimonium cefsit 2.2 Deiotarus abAntonio adAuguftü deficit 34.9.b Deiotarus rex fenio confectus no uam zdificauit ciuitatem 255.d igna quando 166.C ricus 348.d ndulgerefcruile| 261.d Y Romanorum,ferui 348.d Delos mons 84.3 Delos infula 215.d Delphi occupantur ab Onomarcho& Philodimo 143.2 Delphicum templum Phocéfibus obtinentibus ablatum 71b Delphinium pars ciuitatisAthena rum zc Delphini uis in terra 315.2 Demades ingenio,natura, infuperabilis orator 316.4 Demades fzpe Demoftheni indigenti ex tempore opitulatus eft. 216,4 Demades fibi fepecontraria dixir, Keip.nunquam 316.d Demadis depace cumPhilippo fen tentia 282.C Demades Athenienfes Alexandro conciliauit 218.2 Demades Reipub, naufragium. 229.b Demades fepties falfi damnatus. 284.C Demades in ordinem coactus. 284€ Demades iufto fupplicio affectus, 319.4 Demgnetus Tímoleonem accufat, 144.2 Demaratus Corinthius apud Phi lippum legatus 256.2 Demarati Corinthii dictum 235. b Demarati Corinthij obitus, funusq 265.C Demarati Lacedamonij petitio à Xerxe 6o.b Demetriades urbs 1. b Demetriadis urbis nomen| 335.a Demetrias Athenienfium tribus. 330.b Demcetrij genus,& forma,X fratufA 3328,b Demetrijintemperantia— 329.d & feq. Demetrij liberalitas 331b Demetrij in uictos clemétía. 355.b In machinis comparandis foler tia 331d Demetrius. per epiftolam à patre rex appellatus 331.€ Demetrius ad liberandi Graeciam proficifcitur 329.C Demettrij de Ptolemzo uictoria. 329.C.& feq. Demetrijfortunainftabilis 25;.c Demcetrij obitus 240.b Demetrij defulcoris ara 33o.b Demetrius Phalereus abíens condemnatus z3e. Demetrius Peripateti cus Demochares Agidem capit 4. Demochares quare in exilium pu fus 333.4 Democlis pueri pulchrigido& ca ftitas mirabilis 332.d Democritus Abderita Platonis tépore flornir 281.a Demophi lus Epicurus à Phocionis filio occifus 286.d Demophantus Elienfiii dux prófternitur 111.2 Demophon Thefei ex Antiopa filius sb Demofthenis genus 215.b Demofthenes à quomodo natnre ui tia emendarit [n v Ov -—-M o0 Qx n L5. 3 Demofthenes timidus in dicendo, 316.2 Demofthenis dicendi uis mir lis 279.C. curiatg quafiuit Demofthenis plerzq oratio lam preferunt t honeftateai 3 Demofthenis oration Demofthenis falío nomineora nes circunferuntur Demofthenes jazeaséfza dic 316,2 Demofthenis gloría 216.C Demofthenis conftantia 311.C Demofthenis audacia 211,3 Demofthenes quando ad rempub. accefferit a Demofthenis fuga Demofthenes infelic iter con racui anos p: ugnar 221: a Demofthenes urbe profugus capi^ tis damnatur 198. Demofthenis exi lium 318.b Demofthenis red: Ibid.c Demofthenis ob NIS is defuncto rum eT à pue habiti, litatenobil Defertores quom niji mulctarint Defiderius ultim rum rex à Carolc 588.d Deucalion& Pyrrha u ad Dodonzum templum profe éti 176,4 snnt mene— | Deus communis mortalium pa ter 150.C Deo inuito nihillicet o; b Deusnullare fimpliciter eget 122.2 Deus ex formato mundo lxtitiam cepit 19.d Deiimago Romanisnulla| 22.c Deos à gratia& iraremotos effe, Epicureorum dogma 179.b Deos humano fanguinenon placari 85.2 Deorum duodecim templü 218.c Deis duobus unum templum con fecrare non licebat 93.a Deus diuitiarum cacus 15.d q[D11 quaienus humani iuuare fo leant induftriam 53,2 Dij quatenus cum hominibus cógrediantur z1.b Diacri 29.4 Diagoras Olympicus uictor 87.d Dialogorum primus inuentor, 382.d Dianz feftum apud Syracuíanos, 91.a Diana Anetis 357.d Dian: Ariftobulz templum àThe miftocle confecratum$9.3 Diane Ephefinz templum incen^ dio abfumptum 254.d Dianz Euclietemplum—- 125.d Dianz Pellenzaz fimulacri uirtus. 365.b Diana Priapina 206.d Diampares Argiuorüporta 181.c Ata yao 92€ Dicendi genus moderatum quan. tum mométi reipub, adijcere fo leat 321.b Dictatoris uocabulum unde 92.c Dictatoriscreandiratio— 92.c, 97.b Dictatoriapoteftas| 65.d.77.b.c Dictatura non in annum confere batur 276.2 Dictaruram ultra fex menfes nulli retinerelicitum 66.a Dictatores Romz duo quando. 77€. 97.€ Didius prztor 195.2 Dies utrum an nox prior extiterit, 266.4 Dimnus Chalaftrinus Alexandro ftruens infidias obtruncatus eft 263.b Dinarchus fupplicijs affectus, 286.4 Dindymenz matristemplü 6o.c Dinocrates Meffenius Romz temulentus muliebri habitu faltauit 117.b Dinoctrates necem fibi confciuit, i15.d Diocles Megarenfium princeps à Thefeo deceptus z.b Diogenes Cynicus Platonis temporibus floruit 381.b Diozenes SinopenfisAlexandrum tibia folepaululum fecedere iuIndex. bet 256.d Diogenis Sinopeiin Dionyfij exi lium iocus 140.d Diogenis dictum 77.€ Diogiton Thebanorum dux 87.c Dionis opes& fupellx^ 299.b Dion Aftronomiz peritus, perter^ ritos lunz defectu milites oratione roborauit 30o.d Dion pulío Dionyfio Syracufis po titus eft 138, c,& feq. Dionis exilium 299.b Dionigenius apparuit 297.C Dionis uxor fororg; uiua in mare demeríz 143.C Dionyfio humana facrificia facta, 85.a Dionyfius uirtute immortalitate affecutus 84.b Dionyfio Omeftz facra fiunt$7.c Dionyfius Platonis praceptor. 38u.b Dionyfi? Magnefius orator 519.d Dionyfius Chalcus poémata com pofuit.216.a Dionyfius quid utilitatis ex Plato nis confuetudine hauferit 140.c Dionyfijfenioris uxores^ 385.c Dionyfius Ariftidis natam uxore petit 139.b Dionyfi liberi 298.a Dionyfio Siculo Lacedemonij au xilia mittunt 87.a Dionyfius Siciliz tyrannidem occupat 385.a Dionyfiusregnopulfus^ 158.c Dionyfius inftinctu Platonis uenundatus 298.a Dionyfius Platonis nece cogitat. 385.b Dionyfius Dionis za?jxzía»(ufferebat 298.a Dionyfíij Syracufaniobitus Ibi.b Dionyfifepultura 87.C Dionyfiusiunior Dionis opera de uirtutibus cogitare cepit 298.d Dionyfium iunioré uehemes Platonis amor inuafit Ibid. Dionyfius iunior quibus modis Heraclidem euaferit 303. Diopethes Spartzfatidicus 2;5.b Diopethes uelut fortito caftra fe&atur 280.C Diophanes Mitylenzus rhetor in Italia exulat 156.C Diophanesrhetornecatus 158.b Diophanes Achzorum imperator Lacedaemonios infeftat| 112.d Diophantus Amphitropzus Ariftidis accufator 115.2 Diphilus feruatorüantiftes 558.c Diplonportz Athenienfes— 75.d Dirz quid fint 227.b Difciplina paísio queda eft 237.d Diuerforialiberalia& amoena Áthenis 202,b Diuinatio quid 379. Diuinum nihil nifi quod fapientia praeditum 110,4 Diuitem qué Craffus dixerit 225.d Diuitiarum ftudiofi non pecunias cumulent, íed cupiditatem minuant 335. Diuortium apud Romanos primum 13.d.26.d «qD0DOoNAE mulieres 210. b Dolabella repetundarum àCaare poftulatus 268.C Dolon gladij genus 156.d Dolopum mores 201. Domitianus Capitolium reftaura^ uit, confecrauitqg 35.d Domitianus Septembrem& Octo brem àfe nominauit 24d Domitius Aenobarbus interijt. 349.b Domitium Cato ad capeffendum Coníulatumhortatur— 249.a Domitius& Meffala Confules. 24,6.C Domitius àPharaoneprofligatus. 276. Dorica Ariftocratia 358.d Dorylaus Beotico agro potitus, 171.4 Dorylaus Mithridatis dux interfe Cus 207.C Dofon Antigonus 133.C Doíonis cognométum unde 49.d qDRAcONiSleges abrogatz 30.a Draco cur heroibus coníecratus. iss b Dromichztes Thrax captum Lyfimachum liberalifsime dimifit, 340. b Dromoclides Athenis rogabatut Demetrius tanquam oraculum rogaretur 330.€ Dromoclides orator Achenienfib. perfuafit, ut Pyrzü Munichiág Demetrio redderent 335.€ Druenrijfluminisorigo^ 9s.d Drufus C.Gracchum tanquá fum prtuofumnotat 155.d qpvczsquosRomaniantiqui di xerint 9.a Duris Samius in Periclem inuehit, 65.a (DYCELIDAS Lacedemonij mimos uocant 236.C Dymaus Achzorum imperator. 360.4 E E Brietatis remediü pulcherrimii, 138.b QqECBATANORVM Ínagrotellu ris hiatus ignem fcaturit 261.2 Ecdelus Megalopolitanus philofo plius Archefilaiauditor 359.a Ex«uavlx Pythagorica 21.€ (EDICTA 91.C Ecluolf 16.4 Edonides mulieres 254.d Educatio quantum iuuet«1612 Eduorum gens à Cz(are deuicta. 272.€ qzGrsrA E Magnefii in natale Ale xandri uociferatio 254.d Egcíten e——.SET NT v. Lnd f£--*-o0oen0n9Q0 Brem PI l, Egeftenfium Leontinorumtlega^ ti Athenienfes aduerfus Siciliam concitant 218.b q[p10 N Athenarum colonia 200.c [EL A£1 oppidi fitus 162.b Elatea Phocidis ciuitas 286.a Eleatici campi 170.2 pub, uoxin bellicis paranibus celebris 4. Elephas Pori mire& proceritatis & prudentiz 265.b Elephanté Pyrrhus primus in Italiam duxit 79.b Elephantes à Pompeio uifz 24.9.a Eleufinum z:vá2«p 7o.d Eleufine à Thefeo capitur z.L Elim à Lacedzu onijs de"ficientem Thebaniad fe ducunt 8s.b El: Tuberonis uxor 133.b ElpenorChalcodontisfilius| 6.b Eloquentiz ftudium apud Roma. nosin precio 126.2 Elpinices cum Periclefcedus dere ducendo fratre 70.a Elpinice Cimonis fororquaignominia Periclem uictorem aíffece fit 77a Elpinice Cimonem acc ufat 202.C Elymeorum regis legati ad Pompeium 16. Elyfij campi 195.d q[EMBOLEMVYS dies M S Empedocles Agrigétinus quaa te uixerit iei Emphilus ueteris Academic philo fophus 306.a Emphilus orator de Caefaris cede opuículum fcripfit bid. ÉENCOMIApottis quam oratori bus magis familia: 375.C Endymio: Yís fabula z1.b Engion Siciliz oppidum 91.b Ennio Aphricanus familíariter uius— 109.C (EPAMINONDASmagnificeedu catus 81d Epaminondztenuisuita—118.d Epaminondas munerum contem, ptor. s6:b Epaminondzludi 117 Épaminondas philofophiz ftudio quàmrebellicaclarior.— 81.d Epaminondz mirabilis fortitudo. 48.c Epaminondas inPeloponefum im petum facit 85. b Epamin ondas quantum laudis ex uictoria del iii tauerit Ibid. Epaminon idees 1ulta diffículta^ te geftz fnnt 1435.d Epaminondas uictorneminem oc cidit 95.C Epaminondas capitis accerfitus, Epaminond ^ à Thebanipublico funere profequuntur 8o.C Epenaciuitas 1 Index. Epheus mons 172.C Ephebi primitias comarum Delphos portabant 1. Ephefrj Decemuiros creant. 161.d Ephefus belli officina 91.C Ephetz Athenienfiü magiftratus. 3o0.b Ephefina clades 4.6.d Ephialtes clàm à Pericle dolo fublatus 70.4 Ephori Lacedzmoniorum magiftratus 15; b Ephororü origo& nomen 145.d Epl lororum ritus obíeruandi fide ra 4.6.d Ephori eripit bellum inferre foliti 19.d rorum cedes 14.9.C armi dictum;5.d E nid cles citharifta$6.4 Epicurus naturz principia in ato» mis conftit 385. Epicurus uoluptatem fummi bonum ftatuit 179.4 Epicurus philpfophus grauiísima penuria familiam fabis equedi^ ftributis nutriuit 3:5. b Epidaurus à Pericleobfeffa| 74.c Epicides Athenienfis quzftuideditus ab imperij petitione peci nijsauerfus 66.b G6;.b Epigethes capte mirabile facinus Epigonus Colophoniorum ty nus capitur 304. Epi: menidis fapientia 28.d Epipolin Dion in ditionem redegit 301. b Epirotarum de Macedonibus uiCoria 176.d Epitragía Venus;.b Epyzies Perfa Phrygiz prafectus. b €: 0.viTES Romani quando in theatro feffum à plebe feiunctum Reqnifierint;21.b 5 pedibus fimiles 81.C aid Trois fatale fuiffe 194.d Equus Cafaris 271.4 Equeftres ludi;$.b q[ERAST VS G CoriftusScepfijPla E tonis diícipuli 382.€ Eraftz Platonis liber 381.b Erechtheus Athenienfium rex 1.b Egtcióyu 4.4 Erifaces Aiaci sls us 28.C Ery&cl:e tribus Achenienfis 21.2 «ESO Nfluuius 155.2 qETHzOCLIS s deLyfandro dictü 164. b «E VAGORAS ut fibiregnü compararit Euagorz genusdiuinum Euandri tumulus Euangelus Periclis feruus frugi. Nu Euboam Arche 169.4 laus fubiugauit, Euboicis fuo iure uiuere permiffum 116.2" Eubulus eforo fibi dienitaté com^ r» Paridi U. 280,C Euclic ^f*106 6r€. A 1 ratis difcipulus, Pla)met 4 pracept Or. mi 30o.l Eudamidas Aoidis pares Eudoxus Gnidiusaftrolo do floruerit Eudoxus machinamentorum artem inchoauit 90 eds Euechon Lampfacenus Platon fcipulus Euergeta cognomentum Eumenes Alexandri arci ugr teus Eumenis 192.3 Eumenes Pergami rex à Pru de Neoptolemo uictoria EF A E23 £r LY Cus 102 Eumenes SA aftu faluté fibi com iumenis PATCR fi interit Euripides Plator ji ín peregrin atio if pli nec: peti lendx erat, comes 282.4 3e i zi Euripidis carmine Athenien plu ires faluati pidis in Aegypto adu Euryptolemus Alcibiadis nepos. 4.6.b Eutydemusatg; Menander à Syra cCufanis fuperati 220.C qixzRcir VS inftructus humanocomparaturcorpori— 81.€ Exilium leuatio inuidia$9.3 ^ F F'Abzalbz fymbolum 75A Fabcorum familia initium ab Her^ cule traxit 25.C Fabiorum nomen unde Ibid. Fabij trecenti in Tyrrheno bello ce ciderunt 65.d Fabius Ambuftuslegatus| 25.b.c Fabius Ac:^uftus contraius gentium in Gallos irruit 6;.C Fabij Tribuni militum non rité cre ati 63.C Fabius Buteo Marci Iunij in Dic&tatura collega 77.C Fabius Rullus àpopulo Romano Maximus appellatus 2424 Fabij Maximi nomina,mores,ftudia, eloquentia, eruditio, dicenditg genus 75.6.79. FabiusMaximus in filij laudem fu nebrem orationem habuit 75.c $o.a.b Fabius Maximus Pauli Aemilij filium adoptauit— 155.a:& feq. Fabij Maximi cum Scipione mu^ latio| 126.a Fabrj Maximi de Annibaleuictoria 79b.78.a Fabius Maximus Tarenti recipit, 100.C Fabius Maximus uenditis agris fuis captiuosRomanos redemit 77A Fabij Maximi uotum 76.b Fabij Maximi obitus& honor, 8o.C Fabium Maximi Cato uit exem plum fibi propo(uit 126.4 Fabij Maximifilij Cofulatus 80.a Fabricij de Pyrrho Albinog dictü 179.d Facinora przclara cur laudari foleant 375.€ Falerijà Camillo obfidentur. 6:.b FalifciáRomanisuicti^ 62.c.d Fanniz Minturnenfis mulieris in Marium officium&humanitas, 189.2 Faonius Catonis emulus| 293.c Fafces laureati Pompeij& Luculli 245.4 Fafti diesnefaftiggGracorum 65.d 64..a Fatum ineuitabile 166.b Faunus demon 2444 Fauftum quem Romani dicant, 174.4 Fauttus Fauftatg Syllz gemelli, Ibidem Fauftus Sylla filius bonis dilapida tiserealieno oppreffus| 225.d Fauftus Sylla filius quod de paren Index. tis tyrannide fibi placeretà Bru to percufíus 3o6.d Fauftulus Romulialumnus—7.a Fauftulus tormentis interrogatur, 8.a (TEBRVARIVS 28.€ Februata dies 11 Felicitate przfentenon fuperbiendum 136.C FeretriusTupiter unde dicatur,o.d 89.3 Feretrio Ioui qui fpoliaobtulerint 89.3 Feroniz luci templum à Panis direprum 100a qrriDzi remplum 24b Fidenates à Romulo uicti o.d Fidenas Romanorum colonia fada ac Fimbria Mithridate obfidet 204..c Fimbria Flaccum obtruncauit, 171.d Fimbria Lucullü fibi iungere nequicquam conatur 204€ Fimbria mortem fibi conífciuit. 172.3 Fimbriani milites relicto Lucullo Clodio adhaerent 212b qppLAccvs Munatíus condemna tuS 294.2 Flamen Quirinalis 22.2 Flamines facerdotes Ibid. Flaminij imago& ftatura& inge nium 114..b Flaminius Philopaemenis emulus., 116.C Flaminius à facris fibi temperauit, 169. b Flaminius Cenfor 108.b Flaminio foricis auditus magifterium equitü deponendi caufam prabuit 88.c Flaminius contra aufpicia uictoria potitur Ibid, Flaminius natura ferox contra fenatus fententiam infeliciter pugnat. 96.d,& fequen. Flaminij aduerfus Catonem confpiratio 129.b Flaminius Annibalem infidiis circumuenit 102.d Flaminius Conful aduerfus Mace donas fortitus eftbellum 114.b Flaminij de Macedonibus uictofid 115.c Flaminij de Gallis uictoria 75.d Flaminius feditiofasfedat ciuitates 127.d Flaminius Grzciz feruator faluta^ tus 116.2 Flaminijinteritus 75.d.76.a.96.d Flaminij cadauer diu ab Annibale quzfitum 75.d Flaminij parma Delphis affixa. 116b Flaminius in Gallum transfugam fzuit 129.3 Flaminijilliberalisamor^ 117.b Flaminius fenatorio loco motus, 117.C FlauijGalli laus amplifsima,z 4.6.b Flora meretrix 196.d Florentia à Romanis condita, 400, Florentia à Carolo reftituta. Ibid, Fluminum luftratio quibus modis fiat 244 qrro Dt: olim Fabij appellati 75.b Faneratorii Afiz crudelitas 205.c Fanus quodin primis reprehenfum— 15044 Facialium munus 23.d.62.€ Fons Veftalium 23.€ Fonsad Oxon amné nihil ab oleo differens 264.d Fortitudo quid 149.d Fortitudo generale uirtutis uocabulum 48.b Fortitudo nulla quz iuftitia caret, 236.d Fortitudinis ad fortitudinem difsi dens comparatio 279.d Fortitudo fola uirtutum furentes impetus habet 1794 Fortium uirorum uoces etiam in lufu dignü quiddam ftudio feruant 257.d Fortuna prudentiz iuftitizty co^ mes fit oportet 298.2 Fortuna facilem ad fimilitudines zdendas materiam habet 15 4.d Fortunaid unum hominibusnon aufert,quod bene fuerit confultum 375.4 Fortuna quod dedit,ut non dederitefficerenon poteft 190.C Fortunarerum dominatur 155.b Fortunz templum s3.d Fortunz mutatio 136.C Forum Romanum ubi 10.b (FRANCORVM reges quondam titulo magis quàm poteftate regia pollebant;87.d Francorum regnum quantü à Ca rolo Magnoauctum^ 4oo.b Francorum magna czdes| 589.d Frigore quibus caufis animantia aliquando deficiunt 394.5 Frugalitas quantum per fe poísit, 132. Fucos ex equis generari 155b Fuluianatura ferox 344€ Fuluia Antonij uxor non mulie bres artes,fed magiftratus docta 341.d Fuluia Antonij ab Augufto[talia pulfa 34.4-€ FuluiainSicyonemortua— Ibid. Fuluia mulier Ciceroni Catilinz detexit infidias 321.d Fuluius Gracchi in diuidendis a^ gris collega 1504€ Fuluius Tribunus plebisFlaminio refiftit— 114..b Fuluius in Auentinum montem fe cedit 160.b Fuluij corpus in Tiberim proitcti 160.d Fuluij cuis iis. ia 0 cedi adigi, SL. "un "- C Vo 09. f P à. TM. 9 v P€ gua wP qum T» M Fuluij prxtoris exercitus in Apis lia delerus 99.C Fuluius dux Rom,adHerdoneam occiditur 100. b Fuluij Procofulis legiones ad Her doneam uicta Ibid. Funebris oratio prima 24.d Furca s.d Furcifer Ibid, Furta apud Lacedzmonios impu: nita 17.C Giabinius Conful 148.c Gabinius Cóful quibus argumentis Ciceroni perfuaferit ut Tribu nitie poteftati cederet— 324.C Gabinio Coníuli Syria decreta. 324. b Gabijs Romulus& Remus literas didicerunt 7.C Gadis Tyriorum colonia. 105.c Gaditani feScipioni dedunt 35.c Tasfox(- 6.c Galata mons Phocidis 286.a Galatz ftus& fitis impatientifsi^ mi 229.C Galatz genus infatiabile pecuniis. 180.C Galarz Macedoniz regum fepulchra fpoliarunt Ibid. Galbzgenus K affinitas— 567.a Galba piblici priuato femper antepofuit 369.4 Galbz interitus 370.C Gallicibelli feminaria 62.2 Galli uinifuauitatecapiunt Ibid. Gallorütranfitusin Italiam| 65.b Galli ab Ardeatis ceduntur. 64.d Galli à Camillo fugati 1z.d Galli à Camillo ad uni omnes caduntur 65.c.d Gallicum bellum quanto tempore poftPunicumprimum 88.b Galli egreferunt bellum Punicum diutius in fuisagrisgeri o6.c Galli Poenorum tranfitum prohibent 95.C Galli à Flaminio ui&i 75.d Gallicum bellum 271.d Gallia citerior Gotthorü cladibus exinanita 388.d Gandaritarum regis copiz aduerfus Alexandrum 265.C Ganges fluuius Ib.d. Garumna fluuius 388.b Gaugamele oppidum quando códitum,eiusq; nomen 260.C qGEDROSIAE reges exercitii con tra Alexandrum parant. 266.c Gegania Vefalis 22d Gela oppidum 143.d Gela Aefchyli fepulchro nobilis, 115.4 Gela populus 24.6.b Gelanor Argiuorum rex expuifus 181.d Gelon Carthaginenfes uicit 142.2 Gellius& Lentulus Céforesz45.b Gellio pratore Spartanü exortum Index. eftbellum 288.2 Gelon Siculus à Dionyfio fcómate laceísitus 298.a Gelustyrannus frumenti Romanis mittit so.b.c Generofo homini quid conueniat 198.C Genefeus initium in Platonis libris deprehenditur 385.a Genthius Illyricus falfa pecuniarü fpeà Perfeo deceptus— 134b Genuxz mons 96.a GenutiumTrib.pleb.Faliíci iurgio incefferunt 158.d Geometria à philofophia neglecta in militaribus numerata eft arti bus oo.b Fwupycotribus Athenienfis 31,b Gepidz à Longobardis fuperati. 388.d Geradz dictum 17.b r1rz;G-,chori genus apud Delios. 3.d Germanus locus 7.4 Germaniante nouiluniii cum hoftenon confligebant:D.b Germani Rhenü adagrosGallorü occupandos tranfgreísi 27:.d Germani à Czíare uicti,& in fugà acti Jbid.b Germaniam ad bellum cócitatAntonius 136.b Geffata 88.b qGisco quidamab Annibaleridetur 78.b.c Gifconis fententia de renouando aduerfus Romanos bello 10:.c (GLADIATORV M feditio 226.a Glandiphagi populi 48.€ Glaucus medicus 267.b Glaucus ex Corinthijs genus duxit 297.€ Glereno oppido Annibalpotitus. 97. Gloriz templum 95.4 Gloriari iunioribus conceditur, 145.3 «[G N.Fuluius proconful inApulia cum undecim tribunis militum caíus 92.b Gnoffum Cretz urbem Thefeus in uafit 3.C qGoNGiLi Corinthi interitus, 220.b Gonatas Antigonus 133.€ Gordium Mid regio ab Alexandro capitur 257.C Gordyenorum erga Lucullum ftu dium 211, Gorgias Bacotiz prafectus| 85.c Gorgiz Rhetoris confuetudinem filio Cicero interdixit 221.C Gorgoleon Spartanorum dux aduerfus Thebanos 84.4 Gorgonis coniugis Leonida dicum 16.d Gorpia menfisSeptembris— 3.d Gortyneorum caufa Philopazmen bellum gerit 1c (CR ACCHVS parens plus digni tatis ex uirtutibus quim magiftratibus habuit 155.€ Gracchi in ferendis fententijs con^ fuetudo 159.b Gracchi publica opera& edificia Ibid. Gracchus ad Carthaginem reftaurandam proficifcirur 159.€ Gracchus fibi mortem confcifcere uolens ab amicis impedit 160.c Gracchi corpus in Tiberim conie&um—16o.d Gracchus quibus cófultoribus legem agraríam aggreffus. 156.c Gracchum quid ad lec agrariá ferendam compulerit 156.d Gracchi edictum Ibid. Gracchus cum Scipionibus in gra tiam redijt 108. b Gracchus in tyrannidis fufpiciope uenit 158.4 Gracchorum mores 155.d Gracchinaturadifsimiles— Ibid. Gracchi doctrina magis quàm na^ tura preualuerunt 155.C Grecia qualem aéris temperiem ha beat 264a Graci compedes 166.4 Grzciz confaderati populi cotra Philippum 317.b Gracia Euagorz opera liberata. ;77.b Grzcorü in Perfas expeditio 155. Greci quando primü fub Carthaginenfibus meruerint— 145.a Grzcorum famofifsima pax 3 56.d Grecorü propria uirtus bella com ponere 232. b Gracarum cíuitatum mortuo Phi lippo fadus 317.d Gracorü lingua Latinz olim plurimum mifta 89.a Granicus fluuius 206.b Gratiá glorie iungerearduü 54.d (qGVBERNATORIA fefta. 5.b €[GY ARTES Syracuf(anus ager fer tilis 3035.a Gylippi de Athenienfibus uictoria 7:1. b Gylippus Syracu(anis auxiliatur, 220.4 Gylippifeueritas Kcupiditatis opi nio z:z,d. Auaritia 144.c Gylippi Lacedemonij furtü 163.d Gymnica certamina inhonoréAn drogei 3.b Gymnofophiftis ab Alexidro quz ftiones facta 266.a Gymnopzdia feftum 234b Gynzcia dea 371.C Gyri(ani Caftulonenfibus confpi rantibus auxiliantur 195.b Gyrifaenorum urbs à Sertorio capta 195.a Gythij obfidio 112.€ H H academia Athenarü fuburbià 382, b Hadrianus fortiter contra Mithri^ datem rem gefísit 207.€ Hadrianus pontifex à Longobardorum rege preffus 388.b Haliartia pugna quanto tempore poft Deliacam 166.C Haliartos Thebàni à Lyfandro de fendunt Ibid.b Halicarnaffus ab Alexandro capit. 247b 3| Halicarnaffum Demetrius ex Prolemzí manibus eripit 129.C Halis, Timonis epitaphium extat, 350.C Hamilcar rei militaris peritifsimus 94.4 Gri. Hamilcaris obitus o4.b Hamilcaris opera patria feruata, Ibid. Hanno Barchinz factionirefiftit. 95.4. Hanno Bomilcaris filius Rhodanum tranfmittit 95.€ Hanno Romanis obuiá fit. 106.b Hanno toga magis quàm armis darus 95.4 Hanno capitur 104€ Hanno occiditur 106.b.c Harmonia omnia conftare| 253.C Harpalus Pythonicam fcortum de erit 283.d Harpalo Babyloniz urbis colende cura mandata 261b Harpalus Alexandrum fugiens A^ thenas peruenit thaginenfium dux 94..b Hafdrubal Hifpaniz praficit os.b ([HECALZE pro Thefeireditufe uo uet.2.d. Arg ibidem Hecalus Iu 7,& Hecalefium facrificium. 53.d qc Hecatompedon regio 304.2 Hecatompedon Athenienfiü templum 126. b Hecatgus rempublicam iniquo do minatu occupauit 191.b £ xn 29,4 Hector Trazeniorum urbem diri, puit 6.a Hector ab Achille interemptus, 374.d Hecubz pericula 13.d Hedera quibus in locis nafci foleat 261.b Hegeftratus quádo Athenis regna uerit 33. b Helenam non à Thefeo rapti, opiniones$.C Helena Alexandrü fequitur 574.c Helenz raptus Atticam bello refer oianibellicáufa| 3431.b 166.C s apud Diony. in precio habitus, Index. Helis Arcadiz locus 3 Helius Cimonis filius 2 Helorz quales homines 3 Helotz à Spartiatis in feruitutem acti 14.3 Helpinice Cimonis fororis monu mentum 200. Helpineca Polygnoto pictori obfecuta Ibid. Heluetios uictos Cafar fuas ciuita tes rurfus incolereiuísit| 271.a Heluetiorum oppida uiciqj à Cacfa re concremati Ibid. HephaftionAlexandriMagni mor tequaám fuerit cófternatus 87.c Hephzftion moritur 267.b Heptachalcii locus Athenis 169.d Heracleum 57.€ Heracleam Demetrius in deditionem accepit 222.C Heraclidarum nomen 182. b Heraclidz quando uixerint. 14..a Heraclides Ponticus quando obie rit 64c Heraclides Syracufius quis qualis uc fuerit 302.b Heraclides clandeftinas cum Dio^ nyfio agit pactiones 304.C Heraclidis interitus 305.4 Heraclitum Ephefium Plato fecutus 381.b Herapolis, antea Borbyce dicta, 345.C Herciniorum terra Hercules à Pylio adoptatus Hercules rudis 91.d Hercules cum fuo facerdotetefferis Iudit 7.b Hercules quando Theíeo primum uifus s.b Hercules Thefeo femper in ore 1.d Hercules Thefei affinis 1.d Hercules Thefea é carcereliberat. 6.a.b Hercules Proferpinz auxilio Cerberum rapuit z1g.b Hercules Syriorum res pace firmat 1.d Hercules iniurias ulcifcens uniuer fum orbem peragrauit— 222, lercules uirtute immortalitatem affecutus 84.a Hercules pelléleonis indutus| 2.a Hercules clauo& pelle leonina ab Omphale exutus 349.4 Hercules apud Omphalen feruitu^ 14.8.a 6.4 acminime lautus, tem feruit 1d Herculea rempla 6.b Herculis fimulachrü 3 Tarento in Capitolii translatum 79.d Herculis facra 4a Hercules Fabiorum familizautor, 7$.C Herculis columnz Herdonea clades os.b.c 100. b Herennij Mariorum patroni femper extiterunt 182.d Herennius atg; Perpenna apudVa^ lentiam fuft 242.d Hereo potitus Aratus 3624 Hereum Agefilaus cepit 236.C Hermei Mithridatis facerdotis interitus 207.€ Hermandica ab Annibale capitur, 94.€ Hermia Atarnei tyrannus Ariftote lem fouet 385.d Hermio Thebanorum tutelarenu. men$4.C Hermionei in Acheos concefferüt, 363.d Hermippus Comicus Áfpafiamle: nocinij accuíauit 7444 Hermocratis dictum 222.d HermocratesRhodiusArtoxerxis nomine Grecos principes corrumpit 356.€ Hermocratis Syracufani filia, Dio nyfij uxor, fibi mortem cófciuit 299.€ Hermogenes Platonis doctor, 382.4 Hermolai aduerfus Alexandrum coniuratio 386.b Herodes fudex rex Antonio contra Auguftum auxiliatur 349.2 Herodes ab Antonio ad Cafarem defecit 350.d Herodotus hiftoricus Platonisfeculo floruit 381. b Herodoti fabula inb Hero Callifthenis mater, Ariftotelis confobrina 264..C Herfilia Romuliuxor^ 9o.b.:5.d Herfilia Hoftilio nupfit| o,b.10.b Heruli Italiam inuafere 388.d Heía fluuius 38o.b Hefiodi parentes 274-4 Hefiodo demortuo Mufe honoré exhibuerunt 21,C Heftienfes Athenarii colonia 72.b Hefticus Perinthius Platonis difci pulus 382.4 lefychias Palladis facerdos 218.d Heíychias Latinis quies Ibid, Hetrurij Tarquinium reducerenituntur 34€ Hetruriz ciuitatum defectio fedat, o5;.b Hetrufci Sardianorum coloni 12.2 Hetrufci Romana inftituüt facra. 8.C.21,C quiacveuTHVSab Appollinead amatus 21.C Hiarbas rex captus 241,d Hicetes perfidig dignas luit poenas 298.4 Hiempfal Hiarbz ín regno fucceffit z4nd Hierapoleos thefaurus àCraffo ad ftateram numeratus 227.C Hieron Syracufanorii rex Roma89.b 216.2 norum focius HieroniNiciz equalis HieronThuriorum ciuitaten id d nibus ad corporea traduxit oo.b Hieron quanto ftudio Archimedem amauerit oo.b Hieronymus hiftoricus Demetrij in Bocoria prefectus 336.d Hieronymi tyranni mortétumnultus fecutus eft 99.a Hierofolyma liberatur à Carolo Magno 4oo.b Hildegardis Caroli Magni uxor. 4.01.4 Himerzi Demetrij Phalerei fratris interitus 318.d iaaaclo vise 30.4 Hipparchus Colargeus primusOftrato damnatus 218.a Hipparinus nobilis Syracufanus Dionis parens, Dionyfr focer et collega 297.d Hippie nuptiz 341.d inaincy 31. b Hippo Lucaniz ciuitas 314.C Hippotyrannuscapitut— 1453.C Hippobotz ex Chalcidenfibus éx^ acti 521.b Hippocrates aPerfarum rege accitus 130.C Hippocrates Syracufanorum dux facdera uiolat 90.4 Hippocrates Syracuías capit oo.a Hippocrates mathematicus merca turam exercuit 27.5 Hippocrates Cous Medicus quan do floruerit;91.b Hippolyram Amazonem Theíeus fibi iunxit g.4 Hippolytus Thefei ex Antiopa filius s.a Hippolytus cafti Pitthei difciplina dictus 1.b HippolytiSicyonijfabula^ 21.d Hippomachus Aliptes literarum doctor 297.€ Hippomedon Agefilai filius bellicis operibus infignis 14,5.d Hippomedon patrem Agefilaü pe riclitautem feruat 147.b Hipponicus ab Alcibiade percuffus| 39.c Hircij€ Panfe Confulatus 158.4 316.b Hircius& Panía Coss.interierüt. 345.d Hifpaniain proninciz formam re dacta 104..C Hifpanià latrocinijs purgauit Marius; i182,d Hifpania in Francorü poteftatem quomodo uenerit 389.c igíay 7.b Hiftoria ueritatem coníequilaborioíum 71a Hiftoriam fcribentes celebribus ur bibus opus habent 315. «qHoLoTHRONIVsSfÍluuius 76,c éaAfra: tribus 31.b óuMpáy 374b Homeri qui dicantur 374a Homerigenus Ibid, Patria.;74.a Index. Homerus quo temporc floruetit, 14.4 Homericum carmenquale— 14.c Homerus architcétus fapientifsimus 259.b Hometi opera 3744€ Homerus non femper probabilia fecutus 375.b Homerum quanti Alexander fecerit 259.b Homeri obitus et epitaphiii 5 74.b Homicidium omne Romulo pari cidium 11.b Homines omnes fub Dei imperio. 259.C Honoris templum PEE] Honorum cupiditas inuidiam pa» fit- 71232.€ Honoris ftudium uitandü 1i67.b Horatius Conful 35.b Horatij Coclitis memorabile facifius$6.4 Horatius Iouis templum cófecrat. 35:cd Horologium Diony(ij 3o1.d Horteníij eloquentia 378.d Hortéfius quibus argumétis Martiam à Catonepeuerit— 29o.b Hortenfius Murzná accufat 525.a Hortenfius ad fratris monument iugulatus 310.4 Horti Luculliani z13.b Hoftiam Marius per proditionem occupauit 189.C Hohftienfi in littoreCafar ftationes ftruxit 277.4 Hoftilius Romanorum dux cadit, 1o. b qu v MANDI modus apud Lacedemonios Humanitatis certifsimaargumentà 3579.d Humanz fragilitatis in profperis rebus obliuio eft 107.b Hunni qui,& iibi gentium fuerint 390.b| Hunuidus Aquitaniá ad defectionem compulit 388.2 Hunuldus àCaroloMagno uictus Ibid. (HYBREAE ad Antoniü libere di &um 345b Hybleoppidum Lamacho feíe dedit:/219.a Hydafpis fluuius 265.b Hydrophorz puellz fimulacrum. 60.C Hygix fignum 71. Hymenzusuoxnuptialis^— 9.c Hypareta Alcibiadis uxor, etusqy repudium 59.d Hyperbolus ex impudentia potés 19.€ factus 218.2 Hyperbolus Perithaedes 40.C€ Hyperboli exilium Ibid. Hyperides€ curia fibi gloria quefiuit 280.C Hyperidesnon utrum aceti bus,fe utrum ab re acerbus fit,iudicari uoluit igi.b Hyperides capitis metu exAthenis ceísit 284. Hyperidis oratoris interitus 285.a g1.d Hypotades Platogis difcipulus, 382.C Hypficratia Mithridatis pellex. 24.5.d Hyrcanià Alexander fübenzit s62.c Hyrcanum mare cur dulcius Ibid, Hyrodes grecarum literarum peri tus 3ji.d Hyrodes á filio fuffocatus UAOgATHE Ibid. I lAcchus;id eft,Liber: er 284.d lactantia comes benegeftarum re. runi 128.b Ialyfi figura à Protogene picta. fampía Nomadürex19o.b(332. Ianafía Neoptolemi coniux, Cleo dis filia 175.C Ianus quare bifrons fíngatur 25.a Ianiculum montem occupat Marius^ 189.d Ianitemplum ig.d Ianitemplü quando claufum Ibid. Ianuarius 24.c.d Ianuarius nunc in INouembrem, iuncin Iunium abAthenienfib. Demettij cauí(a mutatus| 355.b fapygiam Bottieitenuerunt| j.a Iaíon Trallienfis fabularum autor. ij1i.d fafoni ducifoli conceffum triremi máiori nauigare ad latrocinia ar cenda 3.€ (1BERORV M gens sg.b Iberorum mos,duci fefe deuouere, 196.d Iberiz maxima pars poft Sertorij cedem Pompeio Metellog fe de^ didit i98.d qiceTESá Carthaginenfibus defi Kit 3424 Íctinus Parthenona zdificare capit 7o.d (DA: daciyli 244 Idas Helenw'raptor$.C Idus Romanorum$07.d (:ERAE populi 143.4 «qiGNATIVSimperatorem G exercitum deferit 144.2 Ignauia etiam fortunata uitupera * bilis 136.C Ignis nobilitas& uirtus 64. Ignis ex Sole incédendiratio 22.d Ignis à Romulo confecratus 11.b Ignis perpetuus à Numa inftitutiis 64.4 i Ignis perpetuus etiam apud GrzCos aid q11 AE A Atlieniéfiü tribunal 282.b Ilia,quz: eadem Rhea&Syluia 7.a Iliadem Homeri Alexander M.fub puluinohaberefolitus^ 255.d fliciuslocus i4.b Iliturgium in Romanorum ditionem redactum io04.d y 3 IiumaáThargalione captüm. du Illyrij iParmeniGe profligati 25 5.a Milyrij ubi isl b Lil;"rios fibi iungere tentat Períeus 13;.d q1 MAGINA T10 fimilem fenfibus apparentiam inducit s a Imaginatio cerz fimillis 1b [mera fluuius Med Imperio ad beneuiuendum miniméopus 238.C Imperator capiti fimilis 81.c Imperatores quibus potifsimü no minibus militib.effe pofsint ad^ mirationi 185.2 Imperatos-m nomen apudR. oma nos inoleuit 399.d Imperatores Romanorum bini quando ceperint 400.4 qi 01 fepulchrum 266.d Indibilis uictus àScipione fupplex pacem[ petit 105. Infantes quo pactouenufti in partu reddantur 17.d Ingenia przclara,uitia iuxtà ac uir tutes producerefíolent.|.328.b fniurias p rouocare ex imbecillita^ te natum eft 204. b Infecabile, Ciceronianum| 326.a Infubres Geffatis affociati|— 88.d Infula beata 195.d Infula Tiberina 34€ Infula Siciliz arx i;o.b Ínterregnum 21.1 Ínuidia, juftitiae comes 295.b ioni idiam inRee. adminiftratione rmidarenon decet 222.b infa 274.2 zis venealocia 156. [chro amatores fidem m Iollas Antipatri filius, Alexandri pincerna 268.3 Iolle cineres difsipati Ibid. Ionum luxus 43.C Toniz defectio Ibid, Iophon Pififtrati tyranni filius. IoppaTh sb(430.d Ioxides Cariz coloni,corumqrelieio 2, foxius? Tenalippi filius 2.2 qIPHIGENIAE in Aulidemactatio 179.b Iphitus ab Herculeinterfectus 1.d (xACVNDI quare ftrenui iudicentur si. b enes qui 17.C q15Azv s Demofthenis preceptor ! cus pont Rican ambit 269.a ced.egregiüfacinus 238.d umE Pelufig 251.3 Iímenia optimus tibicen 68.c Iímenias Thebanus Perfarü regem adorauit 257.4 Ifmenus fluuius 82.2 líocrates quanto precio docuerit, 315.C Ifocratis fchola maleà Catone au[idis temp! Ifomantus fluuius 166.C Ifforium Sparta locus 2414 Ithmus Corinthiacus 306.d Ithmum Corinthiacü Czfar con^ fodereaggreffus 277.4 Ifthmia Neptuno celebrantur 4.c Í&hmiorum ludi 142.b Ittrifontes 95.C (iTALIAEgentescontra Roma nos infurgunt 187.d Italiam qui barbarorü populi inua ferint 388.d Italis nefas fignum deferere 155.c Ithnz ciuitas 229.d Ithomantalocus munitifsimus, 366.a Ithome Thebanorü colonia 8;.b 13 i3 confternationis uox 4a Iubarex humanifsimus 352.€ Iubarextumentis fuperbie homo. 295.4 Iuba Iubzfilius defunctus 277.b Iucundumquid Homero| 279.b Íudzis cum fue nihil commune, 329.b Iudza balíamum producit. 34..b Iudicis officium 376.d Iudices exequeftri ordine lecti ter centi 159.2 fugurthinum bellum 167.a Iurgurthaá Syllacaptus|. 167.b Íugurthaaur eus à Boccho inCapí tolío pofitus 187 d [ulia Marij uxor 185.2 Iulia Caíaris filia, Pompei] uxor, 248.b feq. Iuliz mirusin Pompeium amor, 24.9.b Iuliz Antonij matris in fratrem pie td$ 343.3 Iulida Ceus infulx pars 314.d Iulius menfis 24.d Iulius Vindex Galliz praetor inNe ronem infurgit 367.b Iulij Calidij poétz profcriptio, 379.C Iunia familia ab Attico literis cele brata 380.a [uniaBruti fororCafsij uxor 306.d Iunius Titus ob ftaprum à Caligu lain carcerem coniectus 368.b [uno Cithzronia 123.3 Iunonis Laciniz templum 1o1.b Iunonia Carthago 159.d Iupiter Hammonius áCimone cofultus nihil refpondet 203.C Iouis Capitelinitemplum 35.C TouisFeretrij templum collapfum 38o.b [ Iouis Seruatoris feftum 218.C Iouis ftatoris templum 321.d Iouis Olympij templum 218.d d: Ioui pugnaci Epirotarum re eges fa crificabant 176. Iufiurandum Romanorum 24. Iufiurandü quod per imperatores Romanos fierifolebat— 16o.d Iufiurandum magnum quod fueIndex. dit| 130.b rit. /305.C Iuftitiz opusregis propri. 337.d Iuftitia mendicitatis parens 131.d Iuuenes quàm fenes cur facilius €redant 287.b «1x10 NIS fabula 144.d ; K K Alendz Athenienfium 31.C Kalendz Romanorum cum Graecis nihil conueniunt 8.d Kg 98.C Kyaxtoy fluuius 15.2 p Kvpbue 31.C L L abeo reli&o Cafaread Pompe ium defecit 2314 Labienus Parthorum dux Afíam, Syriam,Lydiam&oniam occu pauit 344.c Labienus à Cafaread Pompeium deficit 27;5.d Occifus 345.a Labor mollitiei contrarius. 322 Labyrinthus Creticus z.d Lac quomodo in uberibus genererur,refolueturtg 134-2 AAARHUTTATT O4 120.4 Lacedaemoniorum animi magnitudo 124. b Laconica frugalitas 150.C Lacedaemoniorum afpera uiuendi difciplina 43€ 81,b Laconica oratio qualis 18.2 Lacedaemoniorum Refpub. à Lycurgo inftituta 15,a 16. b.c Lacedamonij fcriptis legibus non funt ufi 16.b Lacedemonij aurum legibus expu lerunt 163.d Lacedemonij furta impunita habent 17.c Lacedemoniorum agri in cómune díuifi1;.b Conuiuia 16.b Lacedemoniorum nuptiz| 36.d Lacedaemoniorum uxores amicis communes 17.4 Lacedaemoniorum uirgines nudo femore incedebant 26.b Lacedzmoniorü cum Berotijs faz dus.4o.d Tondendi mos 45.c Laconica difciplina militaris 25 8.a Lacedamoniori enfes breues 18.2 Lacedzmoniorü facra bellica 18.c Lacedemoniorüreges duo 15.a.b Lacedegmoniorum fenatus primus 15.2 Lacedemonioriü cum Athenienfibusannueinducig 27.b.c.217.b Lacedzmoni inter Athenienfes& Megarenífes arbitri 28.C Lacedzmonij ab Academia fibi te perarunt s.d Lacedgmonij Tanagricum agrum inuadunt 69.d Lacedemonij àPelopida uicti 84.a 85.b Lacedzmoniorum ciuitas fuperbia concidit 14.5. b Lacedzmonius Cimonis filius, 202,d Lachares Lachares ab Antonio latrocinij damnatus 350.4 Lachares tyrannus Athenienfium factus 335.4 Lachites fefe in fenatu interficit. 216.b Lacritus rhetor 318.d Lzlius unam tanti cognouit uxo^ rem 288.3 L«lius cur fapiensuocitatus 156.c Lanauirtutisargumentü| 224.b Lana regia ueftis 22.b Lagobritarum urbs 196.d Lais Corinthia 48.C Lais meretrixparuula adhuc capti ua ducitur 219.b Lamachus Athenienfium dux audaculus 42.3, 43.b Lamachus in Siciliam dux 218.b Lamachus fingulari certamine cecidit 219.d Lamia mulier tibiarum cantu nobilis 331.3 Lamie meretricis turpitudo 355.c Lamiacenfium pugna 330.3 Lampo uates 69.b Lamprias Plutarchiauus|.344.a Lampfíacus Themiftocli à Xerxe donatus 6o.b Lampfacena clades 162.C Lamyrus quare dictus Prolemzus 49.d Lancea quos antiquitas donare confueuerit 1z.d Lanificium mulierum Romanarü opus 9.C. 10.C Laphiftus Timoleoni diem dicit. 144.2 Lapithes contra CentaurosThefei (ocius fuit s.b.c Lar. 23.b Largitiones quando Romz cape rint 5o.a.b Largitio omis facile honeftatis ue lameninuenirepoteft— 289.a Lariffafe Theffalis dedidit— 85.d Lariffaab Agefilao capitur 255.a Larymnam Sylla deleuit— 172.b LafcbeniaMantinea Platonis difci pula 382.C Latini Grzcis ufi nominib, 23.b. 89.a.b Latinz feriae 68.b Latinumin exercitu flagellis caedi nefas 159.C Latinorü prifcorum cum Romulo amicitia ToC Latinum bellum 66.b Latini Romanorum auxilium fru ftra implorant s2.b Lauinium oppidum Ibid.c Laureolici agri argentifodinz, 215.d Laurentia celebritas 7. Laurentia Romulinutrix— Ibid, Laurentia fecunda cur à Romanis colatur 7.b Lauronem Sertorius cepit 242.d €LEBADIA à Lyfandro direpta, b Index. 166.2 Lecus fluuius 304.C Legati Athenienfium qui facri ha^ biti fint 330.3 Legati Romanorüad Annibalem pro Saguntinis 94.d Legatio Romanorum nec manus, nec pedes,nec caput habet 127.a Legio Romana 8.d. 10.d Legumina antiquitus Athenis in comuni gaudio coquebant 4.a Aemspyot 12.4 Leleges populi 246.b Lemannuslacus 95.C Lemannorum fines 390.2 Lemnus infula 206.C Lentes apud Romanos funeftz, 228.b Lentuli Coníulatus 2go.b Lentulus ad liberandos Bargyliatas miffus 116.b Lentulus Surra ob mollitiem é Senatu eiectus;21.d Lentulus Surra iudicium corrupit 3225. Lentulus Surra in carcere ftrangu latus Ibid.d Lentulus Bartiatus gladiatorü familiam Capuz nutrit 225a Lentulus Spinther occifus 278.c Leochares Alexandri uenationem effinxit 262.4 Leo Byzantius à ciuib, quàm cum ciuibus interfici maluit— 221.b Leo ab afello calcatus 267.b Leones à Pompeio quingenti cfi 249.4 Leonis caput,oppidum 6o.b Leonina pellis quó non pertingit, uulpina affuenda 162. Leonati interitus 284.b Leonidz genealogia 14,5.b Leonidzregisdictum——:8.d Leonidas pro uniuerfa Gracia fe deuouet 85a Leonidas duos ex peregrina filios contra legem fuftulit 14-6.d Leontidas tyrannus interfectus, 85.b Leontis tribus Athenienfis 119.d Leontinorü urbem oppugnat Hip pocrates Syracufanus^ 9o.a Leophoron uia 6o.b Leofthenis orationes cupreffo fimiles 284.d Mors Ibid.a Leotychida Agidis filiustanquam nó legitimus infimulatur 43.d Lepida Catonis minoris uxor. 288.2 Lepidusab Augufto exautoratus. 348.b Lepidus ex marore interijt 257.d Lepidus Paulus fratre Marco ad necem traditus 308.d Leporis carnes zgrotis ob facilita tem conferunt 130.€ Leptim Annibal tenet 101.b Leptinis uxor à Dionyfio in com. pedibus tontenta 2904 Leptinus feTimoleoni dedit 142,a Lesbiorum defectio 45.d Lefchelocus 17.b. 29.a Lettamya uicta 63.d Leucanidis palugmodó dulcis;mo dó falía 225.d Leucas communis Corinthiorum ac Cercyrzorum colonia$9.b Leucothez facra»61.d Leuctrum oppidum 84.d Leuctridum monumenta— 8;.a Leuctrica pugna 227.€ Leucus fluuius ceforum fanguine completus 125.d Leuctrum Arcadizlc:às— 84.d Lex omnium rex 337.d Leges naturzabrogari non poffe, 28.d Legum armorum tempus non idem 279.d Leges aranearü telisfimiles 27.d Q(L1BER pater& bello uti,&ex bel lo pacé confícereoptiménouerat 328.d Liber pater Athenis in Eleufinam certo fefto mittebatur— 284.d Liberi patris templum e1.d Liberi patris nomina Ibid, Liberalia facra apud Plaraenfes. 125.d Libertis obeundi fuftragij munus quando conceffum 34. b.c Libertorum ad manumifforcs falu tatio 78.a Libertatis templum 324.d Libitina dea 23.€ Libius Pofthumius Latinorü dux 12d LibyciáFabio Max.uicti— 75.d Libyzeatg;Afiz terminus— 35o.b Libyffa Bithyniz nicus 102.C Licinia Veftalis inceftus rea abíoluitur 223.b Licinius Macer peculatus reus, 320.C Licinius Stolon feditiones excitat 67.C Lictores 12.4 Lidiadis Megalopolitani obitus, 49.b Ligarius à Cefare abíolutus 307.b Ligurum fitus 1355. b Ligurü in Romanosodium 9o6.a Limnzus pro Alexádro occubuir, 265.d Lindia Palladis templum 03.C Liparzori triremes Romanorum legatos pro piratis capiunt 62.b Liris fluminis oftium 243.4 Litores 12.2 Lituus quid 11b Liuius Patauinus 275.C Liuonicum bellum 390.€ qLocRiDEM depopulatur Aratus 360.d AUyyk 95.b Longobardorum origo— 588.d €. VCANIA uaftatur à Romanis » 8 | 4 zi | i x 178.b Luceio Celtiberorum duci Scipio íponíam reftituit, eiust rei talio X244 Luceres tribus Romana 10.d Lucilius quantisfe pro Bruto obie cerit periculis 314.d Lucij Albiniferuatareligio| 64.b Lucili Lentuli obitus 355.d Lucias Martius hoftes uictoria ex ultantes contriuit 105.d Lucius Oftius Romz primus pari cida 11b Lucius Quintus publici quietem turbare conatus 205.4 LuciusSeXá» primus ex popularibus Conful 68.b Lucius Torquatus Marij filius, Ci ceronis atg; Attici codifcipulus, 378. b Luxcij erga Antonium fides. 25o.b Lucretiz ftuprum 33.€ Lucretius Conful creatur 35.C Lucretij Ofelle interitus— 373.d Luculli genealogia 205.d Lucullus quantü in utrag lingua ualuerit dicendo 203.d Lucullus Sylla commentaria dedi cauit 204€ Luculli conuiuia 213.C Lucullus foneratorum in Afia tyrannidem domuit 208.b Luculli de Mithridate& Tigrane uictorim 64.4. Mors 214 Lucullia fefta 209.3 Lucumon Gallorum exercitum in Italiam duxit 63.b Luctatius Catulus Cenfor. 226.b Luctus fpatíum quantum Romanis;4.b Ludi puerorumR omanorum qua les fuerint 287.b Lugdunum Galliz urbs 98.d Lugendi modus 23.b Lunaris luminis umbreg caufam quis primusinuenerit— 169.d Lupercaliorum feftum 114,b Lupcenome& animali& meretrici commune 7b Lupus Marti facer Ibid. LufitantSertorio imperiü offerunt 196.4 Luftra caftréfía fub dio fiebit;11.d Luxus in repub.diminutus 129.a («[LYCO MEDESScyrorumrex c.b Lycon comadus decem talenta ab Alexandro accepit 259.d Lycophron occiditur 216.C Lycorta Megalopolitanorum imperatorPhilopaemenis cafum ul cifcitur 114.4 Lycurgi duo 14.4 Lycurgus quo tempore floruerit, Lycurgidictio 18.a(Ibid, Lycurgus Spartanorum rempub. legibus format 14. d.15.a Lycurgus aurumargentumq Lacedemoneexterminauit 13:1.d Lycurgus peregrinos eliminádos Index. cenfuit 14.6.C Lycurgus Lacedzmonijs alendz coma autor 161.2 Lycurgi fpontaneum exilium 14..c Lycurgileges antiquate 203.115. Lycurgi obitus 20.2 Lycurgi offa calo tacta 20.€ Lycurgidz dies Ibid. Lycus fluuius 207.a Lyddamius Cimeriorü dux 185.d Lydiab Aeolijs bello preísi 574.b Lynceus Helenz raptor s.C Ly(andri pater 161.a.Mores 164.b Dictum162.a.Paupertas 161.b Lyfandriaftutafimulatio| 162. b Ly(íander aurum cótra patrios mo res Spartam inuexit 165.d Lyfandri potentiá quomodo Agefilaus foluerit 165. b Lyfander Alcibiadi necem ftruit, 48.a Lyfandri interitus, eiusty monumentum 166.b Ly(andro Grecorum primo facra conftituta 164.a Lyfiades Achxorum imperator fa Xus 3563.3 Lyfimachi fuppofititiz ad Pyrrhü literae 176.C Lyfimachus ab Alexádro coactus cum leonibus pugnauit— 333.C Ly(imachi in Demetrium inhuma nitas 340a Lyfippi ftatuarij opera 262, M Acaria Herculis filia facrificiü factum 84.d Macedonibus Iunio menfe exercitum ducercreligio 257.4 Macedonum barbas Alexanderra dere iufsit 1C Macedonibus quantum à R.omanis tributum impofitum 308.c Macedonum fepulchrum— 307.a Machzriones 239.4 Machzropeus Demofthenis parens 315.b Machares Mithridatis filiusLucul lo coroná auream donat 2o9.b Mgon Lydorum rex Homeri alum nus 5744 Magifterium equitum cum Dicta: turazquatum 77.b.97.€ Magiftratum petentiü mos— s.a.b Magiftratu à populo remotis, aliü magiftratü petere nó licet 158.d Magiftratus Athenienfium— 5o.a Magnanimitatis uerz exemplum, 148.4 Magnefij à Philippo uexati 116.d Mago Annibalis frater aureos annulos in curic ueftibulo effudit. Magonisfuga 104.c(98.d Magorum apud Perfas difciplina. 382.b Maguntiacus pons à Carolo Magno conftructus 400.d Maharbalis deAnnibaledic&ti 98.b Maius Mercurio facer 24.d Mallifndorum populus pugnacif. fíimus 165.d Mallij rogatio ut Pompeius Lucul lo fuccedat 24.4..d Mamerciorum nomen unde 25.5 Mamercus pro fe dicturus concio nis ftrepitum ferrenon potuit. 143.C Mamerci cum Timoleone focietas 140.b Mamertini Grecos uexant,eoriit nomen 179.d Mamertini ius dicendi à Pompeio petunt 156.C Marchus Arabiz rex Antonio ad. uerfusAuguftü auxiliatur 34.9.a Mancipia apud Lacedgmonios ad ebrietatem adigebantur— 19.d Mancinifodusiniquum— 156.3 MandoniusHifpaniz regnum affe Qat— 105.2 Mádonius uictus pacé petit 205.b Mádrocidas Aeefilai in rebus innouandis focius 14.5.d Mandroclidas reus 14.6.d Manilius in Hetruria exercitü ducens, Catilinariüi expectat tumul tum 321€ Manipuli unde appellati 8.a Manliorum nomen 162.b Manlij Torquati in filium feueritas 77b Manlius Antiochum profligauit, 115.b Manlius Prztor àBoijs magna cla deatfectus 95.d Manlius Tiberio Flaminio refiftit, 114.2 Manlium Craffus aduerfantem in faciem percufsit 232.b Manliusrepetundarüreus 286.b Manlius Capitolium íeruat| 65.b Manlius Capitolinus de Capitolio pracipitatur 67a Mantinea nomen mutauit|. 265,.c Mantineum bellum 82,2 Marathoniü taurum Thefeus Del phico Apolliniimmolat— 2;.d Marathonis populi nomenunde. Marathonia pugna 55.d G.d Marcelli nomen 182.b, Studia 88.a Animimoderatio— 91.d.92.a Marcellus,enfis Romanis nuncu patus 89.b. 79.a.b Marcellus quanto honoreà$yracufanis acceptus 92.2 Marcellus per interreges Cos.crea tur—$8.c.d. 114b Marcellus tertio Cos, in Siciliam traijcit 89.d Marcel Annibale uictoric 8o.d Marcelli fingulare cumGallo certa men 88.d. 89.3. 95.C e Toarecellinc ima(«nlt JM Marcellus opima fpolia Feretrio Ioui uouet ac dedicat 88.d.89.a ; o1.d Marcelli mors 93,b. 100€ Marcelli theatrum 93.€ Mar Marcellus Catonis in Quzftura collega 289.b Marcus. Antonius ab Antonio ob truncatus 1904 (pM EL 1551 philofophi Samiorum ; imperatoris uictoria 55.c. 72.d 75A Melitus Socratis accuíator ultimo fupplicio afficitur 381.d Membrorum denudatio fine dede core fieri non poteft 129.d Memmius Marcü Lucullumaccu^ fat 212.d Memoria parum ualent qui ingenio celeriores funt 287.4 Menalipr us nafcitur 2,4 Ienander Athenienfiü dux. 47.b Meneclides rhetor 85.C lenecrates.medicusfouis nomen affectauit 236.C Menelaifortunainftabilis— 238.c Menenij Agrippefabuia /— 48.d. 49.4 WMenippi uxor Periclis nomine ma leau« idit 71A Menonis mors 257.€ Menaceus oraculi iuffu necatus, 84.d leníes Sabini Romanorum accipiunt 10.d Menfesà Numaordinati— 24.c lies Menfes fex Acarnanes habuere, Íbid.d Meníes quatuor habent Arcades, Ibid, Menfes Athenienfium 31.C Mer catura ad quid maxime ualeat 57 27. Mercedinus dies 24.C WMercedonius intercalaris menfis, 277.b Mercurij domus 4.d . Merionis hafta area o1. b Mefabathes Hrtaxerxes eunuchus quofíupplicio affectus— 356.a Meflanaab SO eR edificata 238.C Mefiana Athenienfib.ablata 4.5.b Meffeniorum tumultus aduerfum reges fuos is b Meffeniam à Lacedzmonijs Pelopidas ad fe contraxit 8s.b Meffenem Nabisoccupat— 112.a Mcfenijs libertas reftituitur 108.c Meflenenfe bellum 14.9.d I tagenis Oxypetijopera| 7o.d fis 64.4 TROIS A(drubalis clade xtatis Xd4commu ie cotinuit. 130. d tellus Numid;« cus undenomen acceperit 182. zb Metelli sioriam Marius inter 183.c MetellusTrib plebis pro concione Minu icis ii laudat 77.b Metelli repulía$5.4 Index. Metelli exilium 187. b Metellus Syracufis captis fuper ma gnificentiam urbis illachrymat 91.4 Metellus noluptatibus deditus 242€ Metellus quantum de Sertorio fuperato gloriatus 198.a Metellus fulmen reipub.— 289.d Metellus Nepos lenitate€ inconftantia Tribunatu motus. 325.c Merelua Athenienfiüfacrificia 4b Meton aftrologus 42.4 Metrobius avemetis gratia sped lam ualet 74.b Metrodori Sce eptijertditio cid cendo uis 208.d Metrodori Sceptij interitus 209.a Metus tyránidibus pernicioía res. 357.€ («MIDARE interitus 117.d Milriadis de Marathone uictoria, $5.d Miltiades apud Maratl dk zone 151.€ Milti adis trophzü Ti iemiftocli fomnia adimebat Miltiadi is ui incula 12552 Milefij Ariftidis librideluxuria delic TUlirs tren tica differat Militem ftipe: tet effe diuitiarur 266.d Militum officium 4.9: Milites quales Cato optauerit, Ibid, Miliarij magnitudo Miliarium aureum Milo Clodium in ius trahit 324. Milo Clodium confodit 3 Milta Theflalus philofophus ex c iuratis cotra Dionyfium 3500. Milta meretrix Mimallonz mulieres Mindarus Spartiat fectatur Mindarus ceci Mineruzx delubru fes 123.€ Minoam oppidum Dion cim piffet, Cinalo iles o reda 3;01.b Minoés duo;.d Minos Iouis difcipulus Ibid.a Minoslegislator Minos legi rem referebat 21 M linois feed fin iib c Y 159.0 pA Qi og c 0.0 im apud Plateen t. 1S8 Ibi Min stuimum oppidum 88. Minutius magifter equitum Minutius magifter equitum contraDictatoris mandatum felici ter cum Anniba! it t Minutius1 Dictatura colle d ga Munuti 81.2 Minutius poft peric Mithridatis uxore rum obitus Mithridaticum bellum Mithridates ad Agefile 165.C Mithridates Romanos naualibus terreftribusqy copiis fatigauit, 103.3 Mi icr 1d: 118. a Mithrida itis ci Sylla foedus Mithridatis fuge Mithridatem fibi morten uiffe ates adueríus Lucullum, Mithria f. Mitroba à Tigrane contra Lucull 209.C (MNESICLIS; architect opus a MneéfiptolemaThemiftoclis filia fa e cercos 60,C Mneftheus Athenienfium rex crea tr 6b Mneftheus popularib.infenfus s.d Mnetfthei filij regnum quo priuati erant recipiunt 6.b (MOENIA ciuitates utrum felices faciant 163.C Moleftia à triftitia proficifcit 51b Mollitiem ex malignitatenaturz, non ex delicijsn Molofsis quis primus poft diluuiü impcrauerit Memins kg: dici 257.C dl PN is0 IS ODIbellaciísimi ifolitudo$4.d lo indeorum nu 266.4 amnandanon eft,cü tis ftudiofa 81.b La tee gum nnm | hMulieres in funerelandari quádo ceperint 6.d Mulieres Romanz circa lanificiiü tanrüm occupatz 9.C Mulierum Romanarum honores ac priuilegia ,, 10.€ Mulieres Lacedemoniorum herz appellabantur 19.C Multitudinis moderandz ratio, 29g9.C Multitudini nonihil concedendü. Ibid. Munatius Plancus Lugdunü condidit 98.d Munatij cii Catone fimultas 292.b Mundi medium ignis 2;.b Mundus,foffz nomen 8.c Munerum efficacia 85.d Munychij fabula 6.a Munychia Athenarum arx. 284.d Murena Tyrannionem Grammati cum manumifit 208.b MurznaCatonem licet aduerfariü à periculo liberauit 290.d Murzna áàmbitus reus 289.d Muralis corona cui donabatur. 104.4 Mufarum cófuetudo quid fru&us fferat 48.b Muficelicentia cohibita^ 14.6.c Mufica certamina Pericleinftitu ta. 7113 Mutij Sceuolz fortitudo 36.b Mutius Scxuola Iurifconfultus C. Graccho legis agraric autor fuit 156.C Mutius Iurecófultus phthiriafi in terijt 174b (M YCALENSIS pugna eodé die quo cómifla,Platcis renunciata 1356.4 Mygdonica regio z11.d Mürylenzumtheatrum— 347.b Mitylenen ciuitatem Pompeiusliberat Ibid. Myrtha Ariftidis neptis 125.2 Myrtus pacis fymbolum 91.d Myus oppidum Themiftocli àXer xedonatum 6c.b j N INAbathei Arabum populi 239.b Nabis AchzorumGrecorumg ar mis implicitus 112. b Nabis Lacedzmoniorii tyrannus Meflenem occupat 112.2 Nabis tyrannusregno eijcit. 118.c Nabis Aetolorum fraude occidit, 112.d Naphthz ignea inundatio& uis, 261.4 Narbo Gallica urbs 388.a Narnía colonia 114..b Natalis Romz 8.d Naturz principia in quibus philo fophi pofuerint 245.4 Naufithei facellum;.b Naxus ab Athenienfibus obfidione prefía$9.C f[NEALCAE pictoris dicti, 36o.b Index. Neapolitani 98.C Neapolitanis Marcellus auxilium fert 89.C Neapolis Agrigentinorum 218.d Nearchus Alexandri dux exercitü in Indiaamifit 226.b Nearcho Pythagorzo Cato familiariter uíus eft 125.d Nebulz Ariftophanis 3&1.d NeleusCodri filiusinIoniam colo niam duxit 374.4 Nemez pictura 431.c.d Nemeorü certamina 111.d.116.a.c Neochorus Lyfandri interfector, 166.C Neon Corinthius Syracu(anz arcis praefectus 141.b Neoptolemus in Epiro regnauit, 157.€ Neoptolemus à Pyrrho in conuiuio occifus 176.b Nephalea feftum 7.b Neptunus equeftris o.b Neptunus à Trezenijs colitur 1.d Neptuno certamen à Thefeo inftiturum 4.C Neptuni templum Calabriz 518. Neptuni cü Pallade deagro Athenienfium diíceptatio$8.c Nero Corinthi concionem ad populum habuit 116.C Nero matrem necauit 252.b Neronianorum cedes 369.4 Neruij fyluas incolunt 271. Neftor inftruendis aciebus non fa tis idoneus 84.c q(qNICANOR Ariftot.gener 586.b Nicanor Seleucus Afiam habet, 127.d NÍun 217. b Nicerati Heracleotis de Lyfandro poéma 164. b Nicarchus Plutarchi proauus. zso.b Nicias dijs amicifsimus 217. b Nicias Lunz defectn deterritus, Niciz in patriam amor z15.b Nicias minime callidus 232.2 Niciz fimulatus furor 91.C Nicig tarditas in bello gerédo 45.c Nicias pacis amantifsimus| 233.b Nicias preclarus dux 4o.b Niciz mors 223.4 Nicocles philofophie dedits;78,a Nicocles Sicyonius tyrannuseie(us 110.3 Nicocles cuniculis ex urbe euafit, 359.d Nicodemus Meffenius uictoribus parere utilius ratus 316.d Nicogenes ditiífsimus Acolidum, $9.C Nicomachus medicus, Ariftorelis pater 385.C Nicomachus Ariftot.filius 386.b NiconidisTheffali machinz 206.a Nicopolis fcortum Syllam hzredem fcripfit 167,2 Nicoftrata Enandrimater— 11à Nigricognomentiü à habitu 4.9.d Nifzam Athenienfes amittüt 28.d Nifzus Syracufanorum princeps regno áDionyfio expulfus138.c Nifibisurbs z11.d (NOBILITASUera utrum genere & patriacommendetur— 215a Nobilitas neraex uirtute 174..d Noctuis Athenienfes nummos in. fignibant 73. Nolani populi 98.€ Nolam Annibal in deditioné pertraherefruftraconatur— 98.d Nolanis Marcellus auxilium fert, 89.C Nola ob oppugnationeAnnibalis liberatur oo.b Nomentanas paludes Cafar effudit 277. Nomen primum mulieribus R.omanisnonimponitur— 18z.b Nomentertium utrum Romanis proprium Ibid, Nonacridis aqua uenenoía 268.a Noralocus 192.d Norbanus Capuz inclufus 172.c Nortomannicum bellum| 390.c Noui homines 125b qNvBENDitempus apud Roma nos&Lacedemonios diuerfum 26.C Numa rex defignatus, eiusty genus& natiuitas z1,a.b Numte cii Mufis conuerfatio 64.b Num cüAegeria cófuetudo 105.c Numa Pythagorica philofophia tinctus 20.d. 22.€, 132.€ Numz inftituta& facra. 22,€.23.€ Numz filij 2s.b($2.2 Numz obitus& fepultura[bid. Numa monumenta ay. b.c Nezuuvíe 31.€ Numidarum militaris difciplina. 96.b Numidicum bellà Romano przludium 131.4 Numidarum rex captus 80.€ Numidz pugna Minutio fuperio res 77-d.97.c.d Numide Annibalis exploratores à Romanis ceduntur 95.d Numidz Marcelli cineres correptos difpergunt 95.b Numiftron oppidum o2.b Numitoris paftores ín Romnlum impetum faciunt 7.C Numitor é uita concefsit 12, Nummi Romani uetuftifsimi boueaut pecude fignabantur 55.b Nummus Athenienfiü bouefigna tus 4.C. Item noctua 754 Nummus Sparte primus quando. 20:3. ferreus apud Lacedamonios 15. Nundine 8s« Nuptiz fecunda ante decimum menfem nullius erant momenti 344.C NYM-^ "PU WP UE X d Ado e v T8 ;w32-.- t" X P3 à) we ou Lu A S ^ (NYMPHAEVMZriftrotelis oym nafio nobile 255.4 Nymphidiu s Sabinus Neronisau la prefettusG jalba Fimoerit ym'idti C OTEFIIS INymphc olepti€ INyf flaoppidum 265,4 Nyffa M ithridatis fororà Lucullo capta 207.d Oo Os; 15A Obelifci nummorüloco apud Lacedzmonios 163.d Oboli unde dicti Ibid, K[OCCASIO rerum ger endaríü gu^ 219.€ Oc ag 558.C Odcauia in Marcellifsonfi honore bibliortiec: im Bconfruxit. Tan auius Occit p Octonarius numerus quid fignifi^ cet 6.C Oculorum ualetudine laborantes folis impatientes md 279b (OECONOMICAE paites 229,c Jedipi fons 171,2 Deneades i inmaniacopulft: 72,a Oenetanorumurbs 6o.b Oeneus fluuius 15.2 OenopionThefei ex Ariadna filius 3.C ctus Dzmoniades fuadet Peri. cliagrorum diuifionem|.69.d qoLBi1Vs$ pedagogus$9.C Olcadesíe Annibali dedunt. o4.c Olex ramus lanain fupplicationi^ bus coronabatur 4a iei uis 132.A Oleum adleniendum corpus mor talibus 4 Deo datum 264..d Olizarchia quid 15. b Olinafons 84.a Olizonum gens ubi$6.C Olocrus collis 135,€ Olorusrex Thraciz 200.4 Ithacus Dandarius Lucullo infi diatur 207.C Olympias Philippi uxor 254€ Oi ympial Iouicelebrantur 4.C Olympiadarum anni unde di&i, 375.3 Olympici corona exoleaftro:55.d Olympi montis altitudo 15.d Olympusa tor Olympus S C - 4 351.d «o MPHALE Herculem claua& pelle exuit ibus cofitus 134C leopatrz medicus, n 15 353.4 «jo NA&o- Bacchifacerdoti Ariadna matrimonio iuncta 3.C Onecoius mons 8o.b Oncficritus philofophus Dio nis Cynici difcipulus 266.a q[o P1 A fpolia quz 8o.b Er Gracchi leges abrogat, 160.42 ] ézAa fluuius 166.C Opficonus quis 56.b Optiletis Mineruz phanum| 16.a óz]eAon Ibid. Opuntij fe Flaminio dedunt 115.a (O0RACVLA formidinis uclamen ta 317.€ Orationis quod cenus fit optimi, s o r ndex. m279.D Oratoria uis animis hominum im perat 71.b Oratoribus none adem quz po&tis libertas 175. T s uirtutes nihil impedit, efi riz topothefia 70.d Os homenius quo pacto fplenis orbum fuperauit 215.C Ord h omenioru moppidum à aàLyian 166.4 t omonof locus;.2 s Cofulis in Sardiniam proectio 158.€ Orexartes fluuius 363.4 Ornithus in Caríam coloniam du xtt à Orinx urbs capitur ac diripitur, Oroandes Cretenfis Perfeum fi Or fodates Oríua& Corl t| de Hifami iz reono concertantes mu "unt uulnerib, 104.d Orth«] qrosc AE Sei torius pueros edoce ri curabat 156.d «« celebritas hanes Artoxerxisfrater 3;;.b I D nusexilij genus^ 70.3. 120.b Oftraciímus antiquatus Ofcula in congreffu unde initium fumpferint 6.d Ícula manuum nó nifi imperatoribus quondam dabantur288.c 120. b (jlorAcriLiVvs d Marcello fratre periculo liberatus 88.a Othonis conftantia 373.b Otho feipfum interficit Ibid.c «410VATIO o1.d Ouatio& triumphus differunt. 226.b Ouicula Fabius Maximu$dicebat 75.C 7 Ouis precium apud Romanos. 3s.b «4o Xo N amnis 264.d P P 7: A fA Pilz Acciacus cim Afcalio auxiliare tur, Sertorio necatus eft 196.: Pachetis miferabilis c afus us Pachorus Hyrodis fi 3 cotra Iko " manos pugnansinterijt- 231.€ Pachis Catonis fert 1s fibi mort conífciuit 127.C Pachynums3iciliz promontorium 3or.a Pacis uocabulum"apud Grecos quid fignificet 2;.b Pacis belligg nominibus tanquam iummis utimur 177Pacis ftudium Grecorum propria uirtus 232.b Pacorus cum magnis Parti orum copiis in Syria deletus Pacuuius Campanus Annibalis NM hofpes$5.c Pacuuij Campani filius Anniba infidiatur ibat Padus Galliz ora 225.C Pean Lyfandri 162. b Pedagogi nomen honeftum 25;.b Pzdagogus] Falifce iuuétutis práditor d| pueris uirois ini o ul bem s celebritas 8.d Palma fons 84.a Palmz premium quando primim Fropotium 3.d Paludamentum ueftimenti genus, mem Palumborum carnes coctu faciles Pantei uxor mortem fortifsimo ui ro dig"nz am obiit 155.4 Pammonisiocis 84.b Pamphylig excurfio ingentem plu 1 n"1 rimis hiftoricis fcribendi mate à riam exhibui Pimpio onia F 389.C bus reftituit 232.d Panathenza celebritas Athet fium 4. Pandion adoptiuus pater Aecei z.c 64 Haysucrx menfis Beoriorum 4. d idea i deperit Thefeus 3.C Pantauchus Demetrij dux fingula certamine à Pyrrho fuperatus 76.d Papi aLon 388.c PD /'tia Pauli Aemiltj z.d Pu rius Marius à Gallo interfectus ceteris cedis initium dedit 64..C Paradoxa Stoicorum 289.d gobatdici regni caput, coniunx, Parali 29. 'arens priuatus, filio magiftratui * pofthabetur in repub. 80.a Parrhafius Tliefei imaginem pinxit^ 1016: Parrhifienfe gymnafium à Carolo Magno inftitutum 400.d Paricidium Romz primum|»:.b Pafidis iudicium 374€ Paris ab Achille& Patroclo fuperatus 6.à Parmenio fegnitiei ab Alexandro notatur 260.d Tapfy d viluaslop templum 7o.d 136.b 3^ Parthi à Cappadocib, Armeniistg differunt 218.4 Parthorü mos in conflictu. 227.d Partitiones quantü emoluméti ad^ * ferant cognofcédis rebus 582.d Pary(atis Dari] uxor 35;.b Pai y(atidis ingenium acre ac uerfutum 356.a Paryíatidis crudelitas Ibid. Paf: Cyri equus 354.C Pafargadis Perfarumreges inaugu rabantur 353.€ Paíeus à Nicocle interfectus 559.a Pafiphat Minois uxor rem cü Tau ro ducehabuit 2.b Pafiphaés templum 149.C Paffaron Molofsidis regionis locus 176.b Patarei fefponté Bruto dederunt. 310.d Patzcus Acfopi animam habuiffe dicitur 27.d Patrxziab Aetolis expulfi— 365. Patres quareR omani(enatores ap pellati 8.d Parres confcriptiundedicti— o.a Patres centum fexagintaquatuor. E Patrenfes Cato Romanis afciuit, 127.d Patriaan aliquid felicitati adrjciat, 114.d Patroclus ab Hectore interfectus. 3744 Patroni 9. Patroni aduerfus clientes teftimonia non dicunt Ibid. Paucorum factio apud Athenienfes 71b Pauli Aemilij libri.— 154.2. 137.C Paulus Aemilius quo gradu ad r& pub.accefferit 132.d Paulus Aemilius cdilitatem petens duodecim competitoribus prz: latus eft Ibid. Pauli Aemilij liberalitas Ibid. Paulus Aemilius Ceníor quot capita ceníuerit 138.a Paulus Aemilius Lune facrificat & Herculi 155.4 Paulus Aemilius licet minime popularis, à populo tame maxime amabatur 138.a Index. Paulo Aemilio Macedonia cómi(^ ía 156a Pauli Aemilij aduerfus Ligures ex^ peditio 133.a.b Pauli Aemilij uictoriz 1334 Paulus Aemilius ducentas quinquaginta urbes cepit 135.4 Paulus Aemilius Conful aduerfus Terentium collegam belligerare à Fabio monet 48.b.97.d. 98.a Paulo Aemiliodiesdicta— 136.d Pauli Aemilij interitus 78.d. 98.a Paulus coníul à Cfarelargitionibus mutatus 250.4 Paupertas per fe nulli turpitudini coniungitur 132.4 Paufanias Lacedzmoniorum dux adueríus barbaros 121b Paufaniz auaritia& difficultas. 124 Pau(anias Cleonicen fibi proftitutam inícius confodit 100.C Paufaniz quietem Cleonices manes turbant Ibid. Paufanitas apud Platzas princeps. 131.€ Pau(aniz coronadecreta— 317.c Pauíanias proditionts reus damnatur 59.a.b Paufanias medicus 262.4 qPzcvLiv M unde dictum 55.b Pecuniz rerum agendarum nerui, 153.4 Pecuniam primati ab inferioris lo ci homine accipere fordidum eft habitum 9.2 Pedani à Volícís capti[E P«deftris oratio 381.a Pediei 29.4 Pedites manibus fimiles 81.C Pela(giin Epirum tranfitus 74.c Peleus Aeaci filius contra Centau^ ros ftrenué dimicauit 375.d Pella Macedonie ciuitas^ 266.d Pellices ducenta in caftris Surena 228.C Pelopidarum nomen 182. b Pelopidz ingenii, educatio,& genus 81.d. Apophthegmata 84.d Pelopidz in Epaminondam bene uolentia 81,d. 82.a Pelopidas capta Cadmia cuafit, gz.b Pelopidas capitur 86.3 Pelopidas Barotize prafectus 85.c Pelopidas offert fe Teffalis aduer fus Alexandrum auxiliumlaturum 86b Pelopidz de Lacedamonijs uicto^ ría$1.d. 84.a.b. 8;.b Pelopidas uictor neminé occidit, 93.C Pelopidas imperator nunquam ui ctus 95.d Pelopidas capitisaccerfitus| 85.c Pelopidz interitus 87.b Pelops multafoboleclarus.:.b Pelufíum Antonius cepit s4o.d Penelope Lyfimachi cóiunx 555.b Peneus flunius Pentaphila Dio 301.d Perabis fuo iure uiuerepermiffum 116.4 Perdiccz in Ptolemzcum expeditio 191.C Perdiccas animi uires ueneno accepto amifit 268. Perpéna Siciliá ui occupauit 241b Perpenná Pompeius occidit 199.a Perhibara Aiacis mater, Thefei con iunx s.b Pericles non facile ad dicendü pro. filiuit 316. Pericles folis obfcuratione territos metu liberauit 47« Pericles quantü oratione ualuerit, 69.3 Periclis humanifsima fimilitudo, qua caías arbores renafci dicebar,homines nonitem— 74b Pericliscorporishabitus— 684 Periclis coniuges& liberi 72.c.d Pericles quomodo ad rempub.accefferit 69.b Periclis in aduerfis fortitudo Ibid, Periclesinuictus pecunijs— 7:5 Pericles patrimonium ne drachma 114 30.à nyfij horologium quidem cumulauit Ibid., Periclis liberalitas Ibid.a.b. Periclisimmatura celeritas 70.d Periclis de Samijs uictoria 73.a.b Periclis de Sicyonijstrophü 72a Pericles nouies trophzum fatuit. Periclis mulcta 74.d.125.a(8o.d Pericles Athenienfibus pefilentiz caufa 216€ Pericles pefte correptus obiit 7;.b Perinthü Philippus obfidet 267.2 Peripatetice fecta autor Ariftoreles 385a Peripheta, cui Corynetz cogno men,à Thefeo interemptus 2.4 Periphoretifabri cognomentü un de 73. Peripoltas uates 199.5 Perithoi cum Thefeo amicitia 5b Perithous à Cerbero interfectus, sd Perita Alexandri canis 265. Perigune Sinnidis filia à Thefeo& prefía 2.2 Perfarii inftitutü, Reges tanquam deifimulacrumadorare—$94 Períarum reges mulieribus aurum diftribuerefolebant 2664 Perfica magnificentia 44 Perfis ab Cyro Medorü imperium quazfitum 3764 Perfarum fugze 122b. 125.5 Perfarum infignes clades 6;d Perfei ingeniü&mores 115.d 644 Perfei erga Illyrici perfidia 154.) Perfeus fubdititius Demetrij filius 133.d Perfeus rem Macedonicam auri tia eneruautt 1744 Perd QM M (pA o4 e X e$ C b i 3, I () uict toria 132.d Perfei deRomani Perfei cum Roma gna 135.3 PerfeiinP lamfaga 136,2 Períeus equino calce percuffus, 1 liberis capitur 126.b gp eius in tripho du^ P Panis capta 99. nontes Spartaci fuganoI:472 viii And 1 petit, ([PHAEA fus Crommy fea occiditur s Phzacus Erafiftrati filius in loqué [*1 do optimus, in dicendo debilis, 4o.b Phzdra Minois filia Thefei coiv 2 26.C in Pompeiü o Phaonius audax maled Pharaci perfídia Bharax x Dionyfium ex 164..C Pharnabazi fuga Pharnabazus Alcibiadem inte curat 47.d. Pharnaces Armeniam minor uadit 1aron infula Phar Pharfalum oppidi ab Alexan tyranno capitu Phafelitas quibus E tior T Chij Cimoni cóciliauerint 202,a 1aylus at het i, 261.4 olii in nánteniü MA c 'rannus 566.d egrinus, Lycreto minimé ex^ Index. Philadelphi cognomen 49.d Philenorum arz 95.b Philippides Comicus arcana Lyfimach nolebat adaures permit l»omoerr | Demetrii] trij frater,rex. Mace Philiftus eb adulteri fio in ex Philifti i int cedemonio uictoria ao.:* Mhiloport nen febricitans quáta ce M ug à erit 113. b. c Philopeemen capitut 113.C Philo opaemen ueneno extin Ibid.d Tol T^ rntiota Philoti 66.b. Philoxenu: tum exciaere gia m ionis] Pinaari c X 1iitid Cd Dind rin. Til MAI un cl 316.3 1*(3' uerbum ftul^ " | | Í Piraticum bellum quanto tempore abiumptum 144€ Piratarum€ Cilicia origo,audacia e& luxus 243.d Piratas Ce(ar patibulo affixit 268.b Piíaurii urbs, Antonij coloniahiatu terra abfíorpta 348.d Pi(ander Agefilai uxoris frater, 234€ Pifander nauali pralio interiit, 235.d Pifidem Thefpium captum militiz ducé Demetrius conftituit 33 7.a Pififrati coniuges&liberi 150.d Pififtratus ad tyrannidem afpirat. 22,0&e Pififtratus rerum potitus 35. Pififtratus legibus Solonis paret. Ibid Piffuthnes Perfa quantum auri Á,thenienfibus pro Samijs miferit, 72. Piton Platonisdifcipulus— 3582.c PittheusThefei maternusauus 1.b Pitthei fapientia ab autoribus cele brata 1.b «PLACENTIA colonia os.d "acere omnibus difficile 21.d Platanos Cimon plantauit 202.b Piateamenibuscinca—121.6d Platzenfiíam principi ferrum tangerenefas 125.d Platxenfes fouiliberatori quo die facra faciant Ibid.c Piatzenfes qua cofuetudinelibent uiris fortiterdefunctis— 125.d Plarzenfes quanta premia ab Athe nien(ibus acceperint 1234€ Platxenfe prelium— 63.d. 116.b Platonis parentes, adeoty eius genealogia 380o.d Plaronis labijs apes mel inftillarüt Plato mercatorfuit 27.b(381.a Plaronicumepiphonema— 25.a Piaronts aliquotapophthegmata. 384.4 Píato in Éudoxii& Archytam con citus,quód Geometriz praítan tiam fuftulerint oo.b Plaro ludos exhibuit 118.d Platoni ob parrhifiam Dionyfius infenfior 14:0.c.d Platonis mors 385. b HA«72 381. b Picbis factio apud Atheniéfes 70.a Pleminijin Locréfes iniuri 116.a TAlwesau tefta 46:C Plefianactio porticus 200. Pliftarchus Caffandri fraterCilicia prouinciam á regibus accepit. 334.d PliftonaxPaufanimfilius— 145. b Pli&onacis dictum 18. b Plitonacis mulcta 71.b Pli&onax Lacedzemoniorii rex iuniorCleandridz cófilio regitur. Ibidem: Plotinus Craffum inceítus accufat PRX M Index. Plutarchus quando Latino fermo nioperam darecaperit— 215.a qP0DAGRA balbutiens 172,b Panas meritas infligere,quám iniurias prouocareiuftius 104b Panitentia etiam in rebus bene ge fis 139. Panorum uictoria 06.C.99.C Pani ad Befulam in fugam uertun tur— 104.C Poenorum clades 89.d.92.d.99.b Reliqua uidefuprá circaCartha ginem Poética licentia 375€ Polemon Ponti rexAntonio aduer fusAuguftumauxiliatur 349.a Pollis à Dionyfio corruptus Platonem uendidit 398.4 Polybius dereditu agit 127.a.b Polychrita Lyfimachi filia 125.2 Polycletus Iunonem Argis fecit. 48.C Polycrates Samius tyránus 162b Polycrates Samznam nauem primus xdificauit 75 Polycritus medicus 356.d Polydectes Lacedamoniorum im perator 14b Polygnotus artem precio non exercutt 200.4 Polyeuctus grauis& eruditus 280.4 Polyeu&i de Demofthene Phocio net iudicium Ibid. Polymachus Cyri fepulchrum de: molitus:66.d Polyperchon filiorü Antipatri curator 285.d Polyperchon dux optimus 176.d Polyxenidam Antiochus Romanisobuiam mittit 102,b Polyftraride dictum 19.b Pomaxartes Craísi interfector, 230.C Pomarium undedictum 8.c Pompaomnibusimperat 216.b Pompeiorum nomen is.b Pompeij nuptiz 248.b Pompeij diuortia 175.d Pompei liberalitas in liberaliü artium profeffores 247.b Pompei) rerum geftarü catalogus. 246.C, 24-7.C Pompeius cótra fuam ipfius legem Flaccum Plancumg laudauit. 249.d PompeiusCffarem in ferendalege agraria iuuat 270.b Pompeij& Cafarispugna 275.a Pompeij fuga 251€ Pompeij bona fub hafta uendira mercatus Antonius 240.b Pompeij interitus 253.C Pompeij annulus leon enfiferum habuit zsgs.d Pomponij Attici patria, parentes, educatio,&L ingenium— 278.b Pomponij Attici pietas in matrem 880.4 Pomponij Atticifrugalitas& mó: res 579.d. Humanitas. Ibid. Pomponij Attici obitus& fepulchrum 280.C Pons ligneus& lapideus quando conftructi a2.d Pontrj Comitij preclarum facinus 65.a Pontifices unde dicti,eorumQg or. do 2.€ Popilij fuga 159.2 Poppeia Othonis uxor 369. b Popularis furor tyránide nihil cle mentior 304b Populari aura fubleuati quàm per: nicioferuant 145.3 Porfenz cum Romanis amícitia, 36.b.38.a Poríena Romam obfidet 36 Porfena caftra fua opulenta Romanis relinquit 36.C Portia bafilica 129b Portia Catonis filia, Bruti uxor. 307.€ Portiz magnanimitas Ibid. neeadisoy menfis 2744 Pofidonium philofophum Cice ro audiuit 319.d Pofidonius philofophus de Pompeio ad Hermagoram Ícripfit. 24.7.b Pofthumos quos Romani dixe rint| 49.d Pofthumius Albinus hiftoria gra ce fcripfit 127.d Pofthumius augur à Sylla fe comprehendi petit 168. Pofthumius Tubertus conful; 6.d Potidga Corinthiorü colonia 75.€ (PRAECEPTORESparentis loco zznb Przcia mulier ciuii Romanorum difcordias componedo mulram fibi conciliauit beneuolentiam: 205.1 Preneftini à Camillo fuperati é7b Prafidium facrum 84« Pratura urbana 306.d Prafij Grecorum more facrificant. 265.d Presbyterorum magiftratus apud Lacedzmonios 231b Principis officium 2764 Principia rerum duo 3824 Proconeíus locus 4f4 Proculus unde cognoméfortitus 49.d Proculi confilium inleniendo Ro manorum deR omulo defiderio 13, b.20.d Procruftes hofpitü interfectort2 lionis penam luit jb Prodici qui Lacedemonijs fuerint. 14.b Promachus palmá in uinaria ct" tatione meruit 266. Proferpinz templi penes Nyfeos Proferpinaliafefta 206.3—(12:« Dgeza'ae Artemidis templum|$6/ Prouo id b jd 1L IS, io río [2 jb 2. inh Prouocatio à Coss. ad populum. 35.4. 37.€ Prufias ab Antiochi focietateauer titur 108.4 Prufiz bellumcum Eumene Pergamirege 102.C.d Prytaneum Athenis unum 4b «PSENopaxEs Heliopolita facer dos. s1.d Pfiltucis infula 120.d Pfylli homines 295.4 Píyttalea infula 120.d (»rotzMAzvS apud Pelufiü ad ueríus fororébellum gerit 253b Prolemaus Ceraunius contra Galatas pertit 179.d Prolemzi cum Demetrio fadus. 176.4 ProlemciPyrrhi filij interitus 181.€ Prolemai de Demetrio uictoria. 229.4 Prolemzi bellum aduerfus Alexan drum Macedonem g5.d Prolemzi erga Lucullum liberalitas. 204b (PVBLICOLAE mOrs, honores, atg; fepulchrahonorifica 57.b Publicani, harpyiz mortalium labores depafcentes 205.C Publicola nomen 33.b. 34.d Publius Sulpitius Conful| 294a Publius Sulpitius Trib.pleb.inter^ fectus 378.b Puellarü Laconum exercitatio ac mores 16.c.d Puerorum infitutio qualis apud Lacedaemonios 16.b Puerorum inftitutionis pulchertimum paradigma 129.d Pulchripromontorium—— 106.b Punici belli(ecundi feminaria 94. Purpura Hermionica z61.b.(b.c Purpura imperatorum ornatus 228.d Puteolorum tumultus 274€ (p YLoN Athenislocus| 216.c Pyrenzi montes os.b Pyrilampus auiü nutritor quo no mine maleaudierit 71. vij quid 267.4 Byrrhidz Neoptolemi in Epiro fucceffores 175.C Byrrhus quantus Annibali uideatur 102.4, 118.4 Byrrhus cim Alexandro cótra An tipatrum fratré auxilia tuliffet, pro mercede magnam Macedo. niz partem fibi affumpfit 555.d Byrrhusnec uictor nec uictusquie tem agere fciebat 181.b Pyrrhus in acquirendo imperio'e gregius, in cóferuando minime aptus 98.b Pyrrhus per uim Árgos caperenó potuit 151. b Pyrrhide Romano exercitu di&tü 115.4 Pyrrhus quo pacto Italia Siciliatg deciderit 125.6,d Index. Pyrrhiinteritus 182.2 Pythacustyrannus a9.b Pythagoras quádo floruerit. 20.d Pythagoras arufpex 267.b Pythagoras fallax& glorie cupidus i;.b Pythagoras ciuis Romanus Ibi.e Pythagorice difciplina Plato nauat operam 382.à Pythagorz dedeo fententia|. 22.b Pythagoricinon finunt deum per tranfitum adorare 23.d Pythagoricis quid müdi medium, Ibid.b Pythagoricos nihil literis mádaffe 25€ Pythex noui hominis importuna dicacitas 183.C Pytheas orator Athenis profugus Antipatro adharet 318.C Pythia fefta 236.2 Pythodori aduerfus Demetrij peti tionem fententia 335. b 176.d Python muficus Python Byzantius aduerfus Athe nienfes inuectus 316.2 Pythonice fcorti fepulchrü 283.d Pythopolis à Thefeo condita 4.d Qvadragintaremem Pompeius fieri iufsit 338.a Quadrantía Clodij foror, Metelli Celeris coniunx 3244 Quadringentorum ftatusAthenis deletus 44. d Quzftoris officium 35.b. 37€ Quzftoribus crarij negocia inter^ dicta 156.d Quercusfertilifsima 48.C Quernea corona cui daretur. Ibi. Quintus Aurelius profcriptus interficitur 173.€ Quintus Cacilius difficillima natura 378.c Quintus Caecilius Atticum heredem fcripfit 378.d|(67.a Quintus Capitolinus Dictator. Quintus Cicero Attici fororem u^ xorem habuit 578.d Quinti Ciceronis ob fratrem pert^ culum 324 Q.Cicero Clodium uicit— 248.€ Quintus Fuluius Dictator dicitur 92.C Quintus Sulpitius quare facerdotium amiferit 88.c Quintus Valerius philofophus à Pompeio damnatus 24,0.d Quiris,id eftlancea 1:.d Quirininomenunde|. 12.d. 21.a Quirinus tumulus i.d Quirino tertia fpolia offerebantur 89.b Quirites à Curibus dicti 10.6.12.,a R RAmnzíes tribus Romana 1o.d Rauenna Galliz urbs 182. b qREGIAlocusRome 10.b. 25.d Regiz uirtutes 376.d Regis officium 357.d Regnandi munus dei minifterium 21.d Regnum humanariü diuinarumg: . rerülongé pulcherrimü|576.d Regio nomine dignus, qui indiétà caufa non iudicat 7.d Regna à fancta focietate alienifsi-ma 328.d Regum amicitie fragiles| 360.d Keges pérfidiarü magiftri 178.d Regibusquod libetlicet^ 264.a Regibushonorum excellentia nó fatis firmum praefidium 334.c Regum quorundam illiberalia ex^ ercitia p 54423 Reges Romani exacti 33.C Regis uocabulum Romanis auribus infuetum 104. b Reipublicz ftatus non facilépermutari poteft 150.4 Reipublicz malzforma— 148.d KReipublice Romana forma 8.d. 9.4. 10.C.d Keis quantum legitimi temporis dari folitum 320.d Refpublica quz felicifsima 284.c Remus à Numitoris paftoribusca pitur 7.€ Remi in aduerfis magnanimitas, Ibid.d Remiinteritus 8.c Remus Emationis filius e.d Remonium Auentinipars— 8.b R.epudium apud Romanos primum 35.d. 26.c Retenfionem fententiz Cicero pri mus dixit 326.4 qRHrA SyluiaVeftlis grauida RomulüacRemüpeperit 7.a Rhea Sertorij mater 195.a Rhegyum oppidum 42.d Rhegyü Callippus occupat 3o5.d Rhegynorum duces Carthaginen fibus dolum ftruunt 13o.d Rhenes infula 215.d Rhenifontes 05.C Rhodanus fluuius 195.4 Rhodani origo 95.C Rhodani oftia Ibid.b Rhodij Romanorüíocij^ 102.c Rhindacus fluuius 206.b Rhyntaces auis Perfica 356.C (RINGARIV M locus g.b Rifus templum 149.d poneziphtoa 316.4 €ROrSACES d Períarürege defi.cit.:201.d Rolandi Franci uiri fortifsimi in^ teritus 380o.d Roma Itali filia c.d Romaa Romulo condita 1. b Romz origoac nomen 6.c.d pun 6.€ Romz fundameénta iaciunt. 8.b.e Roma quadrata&.b RomaáGalliscapta— 1z.d. 64.4 Romam nung in Longobardori poteftatem uenifle 389 d hs -pm Rom.exercitus in Apulia deletus. 99.C Romanus Vly(ísis€ Circes filius. 6.d Rom.à Panis ceduntur 92.c.o6.c Romanos Sabinor um fcutis ufos, 10.d Romani quàm religioni dediti fue rint 88.b.c Ro,Grzciz rebus incumbüt 1135.a Romaniab ineüteztate ad fenectu tem triftiabellagefferunt—88.a Ro.íenatus uelutregum confeffus 179.4 Romani quo diea Cimbris uicti. 64.4|Romanorum czdes ad Thrafimenum lacum 97.4 Romanoz in Lucanis clades oo.c Romanorum imperium diuifum, Romanori imperium in occiden: te ccc& xxx annis ceffauit, Romani imperij breuis enumeratio 399.d Romuli incertum genus 6.d Romulus& Remus nafcütur 7.a Romuli athletica uis 11d R omu ilu I us tyrannidem fpirat 12.a K.omulus Feretrio Ioui opima fpo lia obtulit 89.2 Romulus faucius 10.b Y? z KRomuliobitus 12,b. 20.d. 66.c R J Aomuli phanum 12.d Romus Latinorum riim 6.d Koícius Comadus apud Syllà ua let 174.0 Roícium Comitum Cicero in pro nuiciatione imitatus 320.4 Rofcius proPompeio dicturus n5 auditus eft 244..b Rofcius paricidij reus à Cicerone defenfus 49.d Roxanen Alexanderamauit 263.d qu VvBICON fluuius: 250.0, 271. b E.afus denominationem à habitu accepit 49.d Rufinus quare à fenatu eie&us, 166.d Rumamantiqui mammi dixerüt, .umdliadea—-7.b(7.a.b amor quomodo ferpere folear, b Med jmd P c Rumorum incertorü autores a Athenienfibus puniti 2 Rutilius Mithridate aduerfus I manos oratione ícripta incitauit^ 24.6.C b S i2Abam gymnofophiftz ut ab Ale xandro deficiat folicitant 26e Sabini Lacedemoniorum coloni, 9.C. 20.d Sabinorum cum Romanis fadus, 10.c.d 2 r Ze b b Ao Sabinarum raptus 90.3.8 feq. Qa- code z Sabinorüm cades 26.d Sacerdotes militia uacabant$9,b Index. Sagittarius Perficii numifma 25 5.c Saguntinorum cum Romanis fa dus| 94.c Saguntinum excidium 95.4 Sala fluuius 4oo.b Salamis oppidum 56.d Salamina à Teucro condita 376.a Salamina ab Euagora manijs cinCa 577a Salaminéfis pugna. 63.d.64.a.85.a Salapiam Marcellus per proditionem capit 100,b Salapitani Annibalis infidias prudenti confilio uitant Ibid, Salij facerdotes 23.€ Salius Pelignorü praefectus| 155.c Saluius Pompeij interfe& torà C«efare interfectus 253.d Salutaria facra 364.d Sambuca bellicum inftrumentum., 90.C Samananauis 73.3 Samij à Pericleobfidentur|$5. b.c Samijs potiturPericles 73.a. 8o.d Samiorum deAthenienfibus uicto tia 72d Samij in crimen contumacia uoca ti Ibid.b Samothraces 14.9.C.d Sandauces Xerxis fororis filij Libero patri immolati 120.d Sanguis utrum animalibus infit. 134.C Sapiens fecundum Platonem opti mus dei imitator 385.4 Sapphaoppidum 209.3 Sardes Demetrius Occupat 558. d Sarpedon Catonis iunioris pedagogus,uerba magis quám uerbe rain promptu habebat. 287.b Saturnus ztatem ftatuit^ 124. b Saturni edes erariü Roma— 55.b Saturnalia fefta 373 Saturninus legem agrariam dro mulgar 187.b Satyrus s hiftrio Demofthenis actio nem emendauit 315;d Satyrus ubi captus, eiusty forma, acuox 172. b Saufeius philofophus uendita bona Attici opera requifiuit. 279.c Saxones d Cirolo Magno debella ti....389.b Saxonum gens Ibid. Saxorum ratio quomodo calitus cadere foleant 163.4 qSGSR VLA: nomen unde;6.b 2/ Ibid. Sra pte Hyle Thracieuicus 200.a Scedafi filiarü monumenta- 84.d Ex 68.d Scilluftis infula 2166.b Scipio Cornelius magifter equitü, éi d Scipio Corn. in[beriam adueríus C E emn miffus 8o.b.95.b Scipio P. Aphricani pater poft mul tas in Hifpania uictorias occifus. 105, b Q n Scipionis matri in cubiculo an. guis uiía 103.d Scipionis forma& maieftas 105b Scipionis dicendi uis ac pronun. ciatio 103.d Scipio dicere folebar, fe nunquam minus ociofum fuiffe, quaám cü effet ociofus 109.4 Scipio patre duce tyrocinia egit, 103, b Scipio pubefcente atate patrem fer Hat— 96.3. 105. b Scipionis fimulatareligio 105.c Scipioni prater ztaté m magiftratus delatus— 105.b(1o8.b Scipiofenatus princeps^ 107.c. Scipio Aphricanus Cenfor 107.c Scipionis Confulatus 107.c105.c Scipio Aphricanus Lucij fratris có tra Antiochumlegatus| 107.d Scipio in Hi ifpaniá mitti tur. 101b 103.C ScipionemHifpani regem falutant 104..b Scipio in Sicilia proficifcit 105.c.d Scipionis uictoria 80.C.101.€ 103.b. 104a. 107.b. 109.b ScipioAphricani nomen à deuicta Aphricahabet| 105.b. 107.c. 108.b Scipionibus fatalein Aphricauin. cere 276.a Scipionis gefta compendió| 105.c Scipionis Aphricani in Annibalé clementia 118.4 Scipio uirginem captiuam Luceio reddidit 104.4. 109.C Scipionis in hoftes munificentia, 104. b Scipionis mitein puniendo ingeninm 105.4 Scipioni Aphricano dies dicitur, 108.b Scipio ubi mortuus 14.3. 108.1 Scipionis epitaphium 1094 Scipionis emuli ac obtrectatores. 106.3. 108.b Scipio minor Tiberio Graccho ob Mancini fadus periclitanti auxiliatur 15 6.b Scipio minor Carthaginem fundi tus euertit 121.3. b Scipio Afiaticus unde nomen fortitus 10;.b. 108. b Scipio Afíaticus cümin carcerem duceretur à fratre Aphricanoe reptus 108.c.d Scipio Nafíca uitio conful defigna tus magiftratufeabdicat-88.c Scipio Nafica uir optimus iudicatus 105.b Scipio Nafica Perfeum circumue fnit 14d Scipio Nafica Carthaginem mini mé delendam cenfet 131b Scipio NNafica legi agraria infenfus 157.b Scipionis Naficz niors vs8.b Scipio L, Coníul contra Antiochi prof e"t "n m VS OP, € V or(0C ü' e - X l3 €$39—Tproficicitur 107.d Scipio Catoni caufam inuídiofam affert— 129. Scipio Cn.Aphricani patruusinte rt:10:b; Sciraphida Laceda monis auri ufum abrogauit 165.d Scop Theflali dictum 129.b Scotuffa 115€ 133€ Scyron latro à Thefeo é petra deie^ ctus a.b Scyrus infula Cimonein ditioné redacta é.b Scyrus infula ob rapinas mulctata 201.4 Scyriphanum;.b Scytala Laconica 164.C Scydhz quàm prompti in mittédis fagittis 219b NSSCVANDVS 49.d Nrecax6um 29.C, d Seleuci, Prolemei&Lyfimachi con tra Demetriü confpiratio 338.2 Seleucus à Demetrio fuperatus, 339b Seleucus regijs infignibus coram Grzcis ufus 331.C Seleucus Demetrij fororem petit uxorem 2334.d Seleucus quingentis elephantis ab Androcotto donatus 26y.C Seleuci inhumanitas 334. d Selybria capitur 45.d Sempronio Coníuli Aphrica decernitur ss.b SemproniusGracchus Cumas An nibalis obfidioneliberat| 99.b Sempronij tumultuaria cum Pano pugna 101.b Sempronius Longus Scipionis in Confulatu collega 107.€ Senatores Lacedemoniorü— 19.b Senatus uocabulum unde 8.d Senatus príncipes qui creari foliti, 107.c.d Sentius prztor Macedoniz 169.a Sepeliendi modus apud Athenien^ fes& Megarenfes 28.C Sepulclra Amazonum 4.d Sephironis mimographi preceptis uacauit Plaro 382.3 Septimius Pompeij occifor. 253.c Septimagium 11.d Sequani quam Galliz partem inco luerint 272b Serbonidis palus 304.d Serpentes ex humanis medullis ge nerari 155. en Seruil ius Galba in iudicium addu ctus 128.C Sertorf patria,natiuitas, ftudia, 8€ tyrocinia 194.d Sertorij mira laborum tolerantia, 196.C Sertorij fimulata religi Sertorij fimulata religio 196.b Sertorij interitus 198.d Seruiliz impudica epiftola ad Caefarem 290.b Seruilia Bruti mater 306.4 Index. Seruilij Confulis interitus— 68.4 Seruile bellum 43b Setrui, SOR nrisaerarA E menta 225.€ Serui in militiam nó conícribeban tur| 185.b Seruorum diíciplinz paradigma, 129.d Seruilibertate donati quib.cerimó nijs intriüpho ducifoliti 116.d Seruos omnes effe malos 81.d 144.d Seftertiumlocus Romx— 57o.d Seftus Athenienfib.abrepta 165.b Sexdecimremes Demetrius fabricauit primus 357.d Sextiz aquae 185.b Sextilius Lucullilegatus^ 194a Sextus Aelius Flaminij in Coníulatu collega 14.b Sexti Pompeij fides in Auguftü& Antonium 344. d (qsicANORVM cum Volícis(edi tio s4.b Sicilia Proferpinz dedicata| 14.b Siciliglibertasuédicata 44..6142.a SiciniusThemiftoclis puerorü pa dagogus$7.b Sicyó literis& picturis clara 35o.b Sicyoniü agrü Cleomenes infeftat Sicyonijin Nemea fufi 72.a(151.C Sicyonios defectione meditantes Aratus capite mulctauit 564.d Sigliuria colonia 36.4 Signum prelij quod antiquitus fue Silenus Ponticus165.d(rit.78.b Simulacra quádo R.omz pingi ca perint 22.b.c Simulacra cur fonitum aliquando edant 35.d Simulacra fudare lachrymaretypof fibile$3.d Sinnaca, montes 230.d Sinopen captam Autolycus muro cinxit 109.b Sippius Romanus luxuria nobilis Siradius tumulus 28.c(87a Siris luuius 178.b Siímatium fepulchrum adolefcentü qui in gymnafio obruti 202.a qsSMy RNA fub Lydorü imperio. Smyrng nomen 194.d(373.€ qsocuaRnzs Deceleus Miltiadi obftat:00.d Socialebellum 168.b Socrates quando floruerit 381.b Socrates utrum diues 119.d Socrates melancholicus 161.b SocratesAlcibiadis in philofophia preceptor 38.d Socratis interitus 381.d Solis defectus 12.b Solisciuitas 31.d(a.b Solonis genus,xtas,& ftudiü 27. Solon mercaturam exercuit 27.b Solonis fpontaneum exilium'51.d Solonis phanum 28.C Solonium Marij füburbanü 188.b Soloontis adoleícétis interitus 4.d Somniorim certitudo»oo.b Somno dediti maníuetíores 150.a Sornches Saita facerdos 31.d Sophena regio 209.C Sophocles quando uixerit /381.a Sophocles Aeíchylum uicit. 201.b Sophodes Aeículapium hofpitio ercenit 1.€ Sophonisba Syphaci marito exitij caufa fuit 193.C Sophonisba ueneno fibi mortem confciuit 107.4 Sorex mimoriü princeps apud Syllam gratia ualet 174. Sornatius hoftes in fugam uertit, 207. c Sofillo Lacedemonio Annibal familiariter ufus 199.C SofsisSyracufanus flagitijs nobilis 202.C Soter unde cognomen acceperit, 49.d: Sous Lacedemoniorü dux| 34.5 Q(SPARTACVS fortiter pugnans occubuit 226.4 Spartiatarum urbs, pedagegus ho nefra uite tob Sparta nullis fepta menibus 163.c Spartiatz quibus remedii] ec Éi tem fuis exofam fecerint. 528.b Spartana difciplina 233.4 Spartam Antig onus occupat 153.C Spart: i Epaminddas obfidet 258.b Spartonis de Atheniéfibustrophz um—236.b Speufippi mater 38o.d Speufippus Platonis difcipulus& fucceffor 382.4 Speufippi in Dionyfiü coniuratio. 53oo.d Speufippusagro donatur 299.c Sphacteria infula 126.d Sphargiticarum nympharumtem plum 121.C Sphargiticarum facra 123. Spherus Cleomenis in inuentute Laconica inftituéda focius 150.b sph inis xzá« 266.b Sphitridates Pharnabazum caftris exuit 234€ Sphitridatis Macedonis interitus, 157.b Sphodrias ab Ad venienfibus accu fatus 6.d Se pointer Conful aic Spoletü abAnnibale obfefsü| 97.b Spoletanus agerR.omano pontifi. ci donatus$89. Spolia opima 9.d Sponfz Romanorum fublimes in cubiculum ferebantur 9.€ Spurinz de Vitellio uictoria 372.2 Sp. Melius tyrannidem affectans à Seruilio Hala interfectus 306.a Sp. Pofthumius quanrü gloriz ab exercitu reportauerit 156.b Sp.Se eruilius primusRomanor um diuortium fecit 13d 26.c Sp.Vectius interrex 22,4 pg z qsTAGIRAdPhilippo euetífa 386.b Stagira Ariftotelis patria exadifisCata— 255.C Srallius Epicureus 307.€ Staphylus Thefei ex Ariadna filius ;.d Staficrares Arhon montem in hominis ftatuam formari poffe dicebat 267.b Statilius iuuenis Catonis admirator 296.c StatyrzArtoxerxis coniugis popu laritas 354.3 Statyrz interitus— 208.2, 354. b Stellz qui? fint 163.3 Stephanus puer naphtha incenfus 261.4 Stefilei Chij forma 119. b Stefimbrotus qua«tate floruerit. 200.4 s1.d Sthenis Himereorum principis fiducia 243.b Sthenidis ftatuarijopus.— 209.a Stilbides uates 221.d Stilbonis philofophi fortifsimum refponíum 330a Stoicze difciplinz acumen| 148.d Stoicorum paradoxa 2114 Strabonis corpus fulmine ictum. 239.d Strato rhetor 314.4 Stratoclesquibus modis Athenien fium animos fal(a lztitia fufpen derit 33o.b Stratonice foluto Seleuci coniu Antiocho filio nupta Stratonici cauillum Stroibus Callifhenis gio 336. b 20.b lector 264.b Strymon fluuius oo.d 6.b Styraces Cretenfes*. q[SVCRO N amnis 242.C Sucronenfis pugna 197.€ Sueffani populi 98.c Suefitanis Romanori amicisMan donius bellum infert 115. Sulpitius in zde Caftoris Confulibus turbam infert 163.C Sulpitius interrex 24.9.C Sulpitij Tribuni pl eb.czdes.Ibid.d Suprema,lucus 166.c.d Surenas Parthorü dux qualis fue[fi /.228.C Surenas dolo ab Hyrode necatus, 231.d Sufas Alexander fubegit 261.b Sutrínori urbs bis uno die capra, llorecuperataeft 66.d A RIT Az deliciis dediti 81.b binis anta 31.C Sylla denominatio 49.d Syllae dicacitas 167.a yllae cum Mario inimicitiz 167.b Sy ylla& C cfaris inimicitiarum cau ia 268.4 la urbem incendit 186.d lauictor urbepotitus— 175.b la Capitoliü inftaurauit 55,c.d yl yll yl Ímw Index. Sylla templa uiolat 169.b Sylla profcriptiones 173.C Sylla przclara facinora 167.b Sylla repetundarum poftulatus. 167.C Sylla in phthiriafíim morbum inci. dit 374.d Sylla obitus 385.b Syll funus, monumentum, teftamentum,& epitaphium 174.c Sylla annulus 167.b Syllani de Catilinz coniuratis fenrentia 290.4 Synopes urbis origo ac nomen, 209.b Syphacis cum Afdrubale affinitas. 106.4 Syphaciscaftraincenfa—— fbid.c Syphacis cum Romanis fadus, 104..d Syphacis cum di o dil faedus 06. Syphaxin triumpho ductus Mili Syracufarum urbs Athenis non fe ré minor. 219,C Syracuíana arx funditus euerfa, 1431.d Syracu(íanorü machine bellicg o.c Syracufanorumariftocratia 305.a Syracu(anorum de Athenienfibus uictoria zz1.d Syracu(anorum naualis de Diony fio uictoria 305.b Syracufe Corinthiorum colonia, 140.C Syracufz à Marcello capte 91.a.b 93.d Syrmus Triballorü rex ab Alexandro fuperatus 256.b Syrorum origo z09.b Syrtes magna 95.b Syrtis capita;o1.b T "l'Acitaá à Romanis colitur 23.b.c Tatianus cum decem millibus czfus 345.d Tagonius amnis 197.5 Tagus fluuius 94..d TuaA«eía 9.C Talea prima focrui lit£ intulit 26.c Tanagra Thebanorüuicus 582.d Tanagricum agrumLacedemonij inuadunt 69.d 70.a Tapfum oppidum 176.b Tarchetius Albanorum rex,eiusqy fabula 6.d 7.a Tarentinz arcis topothefia 9o.b Tarentinorum urbs à Fabio Maxi mo capta 79.c.91.d. Recuperatur pereundé 79.c.80.d.114.b Tarentum per proditionem Anni^ bal accipit oo.b.c Tarentini Pyrrhum aduerfus Romanos ducé eligüt 17 7.d.&feq. Tarpeia Sabinis arcem prodit 10.a Tarpeia Veftalis zi.d Tarpetum faxum 10, b. 22.a Tarquinij tyrannis 33.C Tarquinius expulíus 157.C Tarquinius ad Porfenam confugit ;5.d Tarquiniorii ager Marti confecrat, 34.€ Tarquinia uirgo Veftalis— 34.c Tarraconem Scipio recipit 104.c Taruntius Mathematicus quando florucrit Ibid. Tatienfestribus Romana— 10.d Tatius Sabinorum dux Romanis bellum infert 16.à Tatij cz des 11. b.c Taureus adueríz chorez princeps 41.c.d Taurini mótes fegnius cuncta pro ducunt, zib Taurominium oppidum— 159.d Tauri cum Pafiphaé cocubitus 5.b Taurus Minois dux à Thefco inter fectus Ibid. Taxiles Indiz princeps z65.b qvzGrzATARVMcum Athenien fibus dehonorib.cótentio 121.d Telamon Aeaci filius cum Hercule cótra Laomedontem militauit. 375.d Ttsápey locus$5.b. 7o.d Teleutiz maritimum committitur imperium 236.b Telluris Olympiz phanum— 5;.a Tellus homo beatus 31.4 37.€ Templa queá piratis uaftata 245.d Templa Grzciz incenía 71d Tempus preciofifsimares 544. TerentiaCiceronis quantum cura reip.nominefufceperit— 322€ Terentia difficilisingenij 324a Terentij Varronis Cofulatus 78.a & fequen.o7.d Terentius Culeo à Scipione redem pus— 107.c Teribazi interitus 358.b Terminitemplum& facra— 24.b Terrzmotus 75.d TerrazmotuAgis cubiculo eiectus, 235.b Terra immobilis 23.b Teffera prelij fignii edebatur 312.a Tefferarij qui dicantur 3704 Teftamentum in procinctu 4o.b Tefti uni non effe credendü 290.a Téfthe Dionyfij filiz uirtus acfunus 3oo.b Teucridarü genus undeoriginem traxerit 375.d Teutones Cimbrorii fratres 186.b Teutrides Germanie populi 271,d q(THALASSIVMUuoxnuptialis, Thales mercator 27.b(9.c Thales fapientia terminos excefsit 217.C Thaleta Lyricus Cretenfis Sparte poéticam exercet Tue c Thapfacos oppidum 266.C OapyiAipy menfis 64 a Thargeliz meretricis hiftoria 7 Tharrita Epirotarum regum dis mus gracos mores literasq coluit 176a Tharfus xa-- T "Tharfus Seleuci eruit imperio. 338. d Theagenesin Cheronza pro 6 Gre ciz libertate cecidit 256.C Theagenis fororis uirile facinus. Ibid. Theba Iafonis filia mariti Alexan^ drum morti tradidit 87.d Thebzab Alexandro capte 64-2 Thebz Tyriorum colonia. 105.€ Thebanorum cum Athenienfibus fadus 85.c.d. cü Spartanis 82.b cum Romanis focietas. 115. a.b Thelefippa fcortum 262.b Themiftocles nouarum rerum cupidus s5.cd Themiftoclis de Afía in Europa ca pienda confilium 120.d Themiftocli fapientize premium à La icedaemoniis decernitur 58.a hemiftocles quod in cenalyram recufauir habitus eft indoctior, o1.d ;iiftocis fapienter dicta 8 ac phi iegmata 58.C cmiftoclis& Ariftidis zmulatio— 1219.b Theriftoclis in Marathonio bello firenuitas Ibid.d Themiftoclis exilium 125.4 Themiftoclis filtj interitus& fepul chrum 117.d 'TleocritusChius epigrammate in Ariftotelem inuectuseft 385.d "Theodorus arufpex 176.C Theodoti Chii interitus i54.d Theomil lelocus 389.b Theophrafti oratio fingulares deli cuc 32;.b Theophrafti de Demade& Demo fthene iudicium 316.b 'heophraftus interimitur 362.2 heopompus Ephoros creat 15.b eopompidictum 18.b heoris uatidica morte mulctata 316.d ] The'ramenisin patriáamor 215.b Thermodon fluuius 24.6.3.317.b Thermopylarumanguftie| 128.2 Therycionfi ibi mort£infert 154a Thesbrotis quis primus poftdiluuium imperauerit 175.C SE es,quasq cópreflerit. 1 s H "j i 2, quce Herculis imitatio 1d T! efe cum Peri thooamicitia s.b nefeus cii Herculeaduerfus Ama zones militauit 4.d Thefei infigne claua 2.4 Tueiens quo pacto é Labyrintlio euaferit 3.b Thefeiexilià c.b. Interitus.Ibid, Sacra& fepulchrum 6.b.c l'hefpis Pififratitragoedia— 32.d alus Pififtrati filius 1 d 1eflali egregij bellatores.| 253.d "heffaliam E yrrhus inuadit 557.a Tüeffalonica ab Antipatro filio ne 3 5 Index. cata 335.d Thetis Nerei filia,Pelei uxor 375.d Thetis mater AchillisTroianis ilo uecontra Grecos auxiliü implo rat 3574.d Ote 30.2 Thraciz ftudia potare& equitare. 43.C Thrafeas Munatij librum fecutus, 292.b Thrafybulus Athenastyrannisliberauit 82.b Threfceum nomen 254.d Thriafiz porte 7;.d Thucydidis genealogiazoo.a. In patriam amor 215.b.factio 69.b fepulchrum 200.4 Thurij nomen 170.C Thurium captum Ibid. Thuriushiftrio 318.d qTIBARENOS Lucullus fubegit, 208.a Tibia pacis frmbolum 91.d Tigellinus Neroné morte dignum fecit cum prodidit 369.a Tigelliniobitus Ibid. Tigranes rexregum 206.d Tigranis facete didumi in Romanos zi:0.b TigranesIunior Pompeio captus &intriumpho ductus| 245.d Tigranocerta oppidum à Tigane conditum 209.d Tigurini penes Ararim iani arofligati 271.3 Timza Agidis Lacedemoniorum. regis uxor quo impudentia fit prolapía 43.d Timaeushiftoricusinfans| 2:5.a Timagoras quàm magnificéab Ar toxeirxe fit exceptus Timagoras morte damnatus 86.d Timandra fcortü Al cibiadis 48.a Timoclez Thebanz mulieris forte facinus 2$6. c TimoclidasSicyoniorü prafectus. 359.d Timocratis fuga 301.C Timoleon quo pacto ad rempubli cam accefferit 138.d Timoleonis mors& fepulchrum, 144. b Timon ua fpoaG-^— Aib sso.b Timonaffa Pififtratiuxor—150.d Timonia Ántonijdomus— 359.C Timonides Leucadius coniuratio nis aduerfus Dionyfium particeps|. 300.C Timophanes Timoleoni fratri mo ribus&ingenio difsimilis 158.d Timoris facellum 14.9.d Timotheus Cononis filius honores(uos fortuncadícribi noluit. 167,d TimoxenusAchzorumimperator pro Arato delectus 164. Timoxenus diem obijt 265.d Tiphonis refpirationes, Aegypti palus 34o.d Tifamenus Elienfis saugur 321b Tifaphernis horti 4.442 Tifaphernis interitus 357. Tithorza ciuitas 17».a Tithrauftes Arhenienfum aduer^ fus barbaros dux 202.4 Titillius in Thraciam miffus,utPhi lippi prafidia fubmoueat 116.b Titinius fefe iugulauit 312,C Tituleancillz uirilefacinus.56.b Tituriusin Gallijspertjt— 272.a Titus Crotoniates cum Catilinariorum literis interceptus 322.b qToGaA licinia 158.a Tolerini à Volfcis capti sz. b Tolmides Athenienfis;infeliciter pugnat 71d TolumnusHetrufcus interemptus o.d Tonitru audito, cum populo agi nefas 292,d 'Toranium cum exercitu Sertorius deleuit 196.C Torquati nomen 182.b qTRAGIA iníula Periclis uictoriacara—72.d Tralles necXerxi necAgefilao tran fitum concedere uoluerüt 235.c Trapezon quondà Macedonix im perio nonfubiectaerat 191b Trebonius Caium Luciü uim fibi inferentem interficit 2170.€ Triarius infeliciter contra Mithridatem pugnat 298.a Tribunorum origo 10.d Tribunitia poteftas 289.d Tribuum Romanarüdiuifio 10.c Tribuni pleb.de diuidendaR oma: norum habitationeagunt 61:.a Tribunorum militum origo 61.a Tribus fingulg decem curias conti nuerunt 10.d Tributi ex Macedonico bello Ro» manis rcmifium 138.4 Tripodes Ariftidis 119.a Tripodis aurei circundatio| 27.€ Triteus Achzorü imperator 360.a Triumphiinftitutio o.d Triumphandi ius&obferuationes 12,4 Triumuírorum potentia& profcri ptiones 343.4 TrezenrCleomeni feiungüt 151.€ Trezenij in Achzosrecepti 362.a Troialudus equeftris 287.b Troiaab Hercule euería z1s.b Troie equi tertio perniciei caufa fuere 194.d qrvsrzRoNvM familia€ tenui tas 333b Tubero prator in Iberia 268.d Tudertum Italiz urbs 185.4 Tulliola partus anguftia moritur, 326.b Tullus Amphidius Volfcorum rex 51.C Tullus Volfcorum dux occubuit. 54.b Tullus Hoftilius fulmine ictus, gi$ Tumulus fbid. Tunica rubra pugna fignum Romanis 251.d Tuédetiaà Craffocapta— 225.c Turpe nihil quod ui ac neceísitate fit 79.c c Turpilius falfo accufatus manfuetudine euafit 185.b Turris balneorum locus 97.€ Tufcalani defectione difsimulant, 667.b Tufcos reliquas gétes anteiffe api" entia— 168.b 'Tufcorum clades 36.a ([T Y BERIS inundatio 371.C Tyberim T. rracinz mari Ccfar im mittere conatus 277.2 Tychon lancea Alexandri tyranni, 86.c Tydeus Arhenienfiumdux— 47.b Tynnondas tyrannus 29.b Tyrannio grammaticus Ariftorelis Theophraftigg uolumina digefsit 1723 Tyranni domü qui ingreditur feruus fit 253.C Tyriorum antiquifsimz coloniz. 105.C Tyriorum obfidio 258.d Tyron Epiri locus 349.b Tyrrhenum mare unde dictü 6;.b Tyrrhenorum regione Celta fubegerunt 185.d Tyrtzus poétabonus ad iuuenum animos excitandos 148.C Tyrrhus capitur 259.3 377.C V Acuiü,Ciceroniana uUoX 326.3 Vaifarius Aquitaniz dux à Pipino fuperatus 388.a Valeria Meffalz filia, Hortenfij(o ror, Sylle nubit 174b Valerie Publicolz fororis in Romanos beneficia$3.a Valeria Publicolafiliaobíes 56.b ValeriusFlaccus cum Catone Cen for 128.d Valerius à populo Romano Maxi mus appellatus 242.2 Vandali[raliam inuafere— 583.d Vandali à Longobardis fuperati, Ibidem Varenus adueríus gladiatores imperator z2g.b Varro philofophus hiftoriarü peri tifsimus 8.d Vaíconia regio 388.a Vafcones à Carolo Magno domiti 389.d Vatinius afpero fuit ingenio 520.d qVECTIGALIAciuiüR om.fubla ta 35.2 Vectius à Graccho defenfus 158.c Vetorü urbs áRomanis capta 61.2 Velabrum locus 7.€ Velataborum fitus 390.4 Velia[taliae locus 158.b Veliterni ciuitaté fuam Romanis offerunt 49.d Lo ES Index. Veneficorü apud Per(as fuppliciü, Veneris lucus. 3.d(56.€ Veneris fignum in Delo Ibid. Veneris templum 18.b Veneris uictricistemplum| 254.€ Venus bellum exofum habet. 91.d Ventidius Parthorum copias pro« fligauit 345. Ventidij bellum inter inclyta Romanorü facta numeratur 34.5.a Ventidi Auximo ciuitate perPom peium eiecti 240.d Vercellz locus 186.C Verecundia non omnem decet«ta tem 381. b Verminz Syphacis filij fuga 107.b Verres Rom.íus incaftratus 320.b VerresSicilliz pretorreus— Ibid. Vertis filius formá proftituit 220.b Verrucofi Fabij nomen unde 75.c Vertingentorix Gallorum impera tor e Cafari dedit 272.C Vefte templum 18.a(22.d Veftales uirgines à Romulo lecta, Veftales in clade Gallica fugientes qua religione ab Albino excepre 64b Veftales dux in ftupro deprehenfz 794 Veftes in calamitatibus mutabant, 67.4 Veturius artifex 29.€ qV151: Siculierga Ciceronem in gratitudo 328.C Vibij Paciaci ager 224.4 Vibo oppidum 324€ Vicentiam Longobardi in deditio nem compulerunt 388.d Victoria belli finis 104. b Victoria bene uti nó minor uirtus quaám uincere 223.d Vicus publicus phanü Romz;;.a Viduarum nuptiz ne deuitarentur cautum 6o.b Vinditius feruus coniuratione de reducendisregibus aperit 55.d 34.2 Vindicta pro manumifísione 34.c Vindius interfectus 24.0.C Vinaria concertatio ab Alexandro propofita 266.d Vinoabluebanturinfantes| 17.b Vinum quis primus ad Gallos ucxerit 62.b Vinum quadragenarium in Sylla conuiuio hauftum 174a Virginius Rufus Germanicum ex ercirum in Galliam ducit 367.c Virum bonü cótumelia affici non poffe,paradoxon 774 Virtutis quanta uis 108.2 Virtutis laus in actione confiftit. 382.d Virtuslaudibus confirmat 145.a Virtutis laus 120.2 Virtutis templum 93.2 Virdnean mors fortior 266.4 Vitellius imperator falutatus 369.d VitellianiàáSpurinauicti— 372.a io Viuendiü quoufg homini fit 266.a Viuétes utrü an mortui plures Ibi. qvi1ADIS Samij cum Antagora Chio in Paufaniam coniuratio, 114.b Vlyffes ad repetendam Helenam le gatus 374.d Viyfsis& Achillís contentiones. Vlyísis uerfutia 164..c(233.d Vlyfsis hafta rea orb (vorcas populi os« Volfcorü turpifsimüfedus— 4.b Volfci ceduntur 49.C Voluptas malorüefca 99.3 1:5.d q VRBES quibus rebus ucré tut, 327.d qv TICAE urbis fitus 295.b Viilenihil nifi quod honeftü 124..a q«vvrGrifugafeftusdies— 12.d Vulpecus collis 166.C Vulturis natura 8.b Vulturnum oppidum 98.2 Vulturnus uentus 98.C Vulturnus fluuius 76.C 99. Vultus morum indicium— 254.c (V XOR1A poteftas 126.d Vxores nó effeuerberandas 129.c Vxores duas Antonius Romanorum primus duxit 3534 XAnthiornm oppidum 157b Xanthij urgéte hofte incenfag ur be fefe in igné coniecerunt 510.c Xanthippus Periclis pater— 68.d Xanthippi canis$7.1 Xanthippuscanes domefticos dili genterhumaricurauit— 126.€ qxzNACORASOlympialtitudinem meníus 134.d Xenaride Agidefententia 148.d Xivs, uia 20.C.(319.d Xenocles Adramytenus orator. Xenoclis Cholargei opera— 7o.d Xenocrates 182.C 384b XenocratesGratijs facra facere iuf fus 384b Xenocratis philofophi autoritas. 385.2 Xenocrates Phocionis praceptor 280.a Xenocrati Alexander quinquagin ta talenta mifit z55.d Xenocrates Athenienfium ciuita^ tem refpuit 285.b Xenophantus cátor nobilís; 4c.b Xenophon Attica mufa— 387.€ Xenophontis fympofium— 165€ Xerxes humanus& magnanimus 35;.b Xerxes tranfitumà Trallibus rede mit— 235.€ Xerxis regiam Alexander incendit 261.2: Xerxis deThemiftocle gaudiü 60 z ZAcynthij Dionem inuadunt. 305.C Zacynthiorum celebritas— 121b Zaleucus(ub Mineruz nomine Baccha ""————.- ws U.-* w——— E "» dde, C48 p^R A^ F2? vu PE qQMeT. x. LJ 1 " Bacchanalia inftituit.(inc Zama Scipionis& Annibalis pugna clara 101,C Zarbienusrex Gordyez— 208.c Zaretra oppidum Phocion oceupat 281.:: Zenodotium oppidum à Craffo ui captum 227.€ Zeno Stoicus 280.à Zcnon Eleates qualem dicendi artem docuerit 68.d Zenon Cretenfisfaltator— 3$;6.d Zephyri uenti 19;.d Zdvyi1at 131.C Zeuxidami progenies 233.2 Zeuxis pictoris dictum 7o.d qzo1L vs thoracum artifex egre» gius 332. b: Zopyrus Alcibiadis pedagogus. 17. AR Zoroaftrefimulatareligio— 21,€ INDICIS RERVM geftarum finis. EN TIBI LECTOR qua à iuftoIndicefegre: gaturos premo: nuimus, ORACVLA, A Egeo. 1b Alexandro, 256,d, 259.b.c Annibali, 117.d Arcadibus, 48.C Ariftidi, 121,b Aftypalxenfibus, 12.C Athenienfibus. 6,b. 217.b. 218.c Ciceroni, 219.d Cimoni. 203.C Fabio Maximo, 76.b Gracis, 317. b Helenz. 27.C Homero, 374.b Lacedaemoniis. 15. b. 165.a Libyz. 165.d Lycurgo. 14d Ly(íandro, 116.b Marathoni, s.d Mardonio. 125. b ;Milefijs ac Cois. 27.€ Paufanig, 114.C Pericli, 72b Philippo. 354.d Platzenfibus, 123.C Publicolz, 36.C Pyrrho. 181.d Romanis, 22.d. 6o.d Romulo. 8.b Sicyonijs. 366.b Soloni. 28.b Tarchetio, 7. Thefeo. 3b. 4.b Themiftocli. 44.2 PRODICIA, A Eacides pro Grecis pugnantes apparuerunt, 75.d Agnus gemellos utrinque corymbos habens natus, 164.d Index. Albanus lacus inundauit abíg im^ bribus. 7o.€ Antonias Cleopatre nauis fub qua hirundines aliz alias quz nidificarant expulerunt. 349.d Antonij ftatua fudauit, Ibid.a Apes mel in os Platonis congefferunt. 381.2 Aquila apü plena conípecta, 315.b Aquilx duo in medio caftrorü Au^ gufti Brutigy pugnare uifz(unt. Ibid. Aquila correpti à milite iaculum in altum tulit, 3oo.d Aquila in Crafsi exercitu fua fpon re conuería. 238.4 Aquiígrani porticuscorruit.401.a Aues folitariz in forum delapíz. 277.d Bacchus Athenís ui uentorum in theatrum delatus, 349.4 Bos domitus Syracufis miris tumultuatus modis, 303.4 Boslocutus. 93.2 Boum capita refcifa linguas cum gemitu emiferunt. 181.C Cadauerum fpectra matronis obueríata. 41d Caríaris ftatua in Mefopotamia ad Solis ortum feconuertit, 371.c Caftor& Pollux pugnare uifi(unt 48.C Caftor& Pollux in Lyfand:inaue 162.d Clearchi corpus uentorii ui pulue re obtectü, ibiqy exortis palmis, perbreui lucus excreuit. 356.b Catlü fupra Falerios fciffum, 75.d Colofsi Eumenis& Attali Athenis áuento proftrati, 349. Cometa Cafíare interfecto apparuit, 578.d Concentus muficus Alexandri auditus, 351.2 Cor Cafíare facrifíicante nufquam apparuit, 279.4 Corui uolatu deftituti ceciderunt, 116.3 Corui pullos deuorarunt, 168.b Corui Alexádro duces per loca in^ cognita. 259.C Currus fatali(ortead Capitolium ferebatur, 35.C Draco ex templo Athenienfium euafit. 57.d Draco fub Spartaci capite apparuit. aig.b Draco Cleomenis cadauer à uolu^ cruminiuriatuebatur.— 155.b Elephátis capite infans natus.93.a Equus Crafsi furore percitus in flumen fe precipitauit,- 228.a Felles duo Arato facrificanti confpecti, 365.4 Flamma efopito facrorii igne emi^ cuit,$23.€ Flamma é militis manu emicuit. 277.d Flamma in Caefaris exercitu emicuit. istnd. 375. Flammei corpus inter Luculli& Mithridatis exercitum elapfüm 205.d; Fluuiosfanguine manaffe.$8.b Formice congelatum uictimz fan guinem ad Cimonem deferunt, 203,€ Fulgores cclinocturni,—277.d Fulmen aram percufsit. 126.2 Haft ardentes in corlo uifz, 185.a Herculis phanum Patris fulmine tactum. 249.4 Hirci mortalium inftar coníferere uifi, 172.€ Homines igniti apparvzriit.277.d Iecur hoftiz fine capite. 93.2 Ignis in nauem Timoleonis fe coclitus demifit. 139.€ Imber Romanum Poenum exercitum diremit, 131. b Lampas ueluti fulmen in terras irruit, 139.C Lapidibus igneis pluit. 75.d Lumen magnum ab Eleufine illuxit. 57.d Lunas tres apparuiffe. 88.b Lupi Carthaginis terminos detulerunt. 160.d Mare dulces aquas przbuit.;00.d Minerua fudans in Ilio apparuit, 206.2 Moguntíacus pons incendio con: flagraffe uifus, 401.2 Mures fufpenfum in templo aurü corroferunt. 168.b Mures Iouis aurii corroferüt. 93.a Orphei fimulacrum cur fudarit. 256.d Oues immolandz Clytum fecutz., 263.C Palladis fimulacrum coruilacerarunt. 218.C Partus immaturi zdebantur. 56.d Pelta aurea é celo delapía.!— 23.€ Pila in templo fulmine tacta. 401.a Pifaurum terrz híatu abíumpra. 348.d Pudibunda uir quidá faxo fibimet execauit, 218.C Sanguinis guttz é calo ceciderunt 11.€ Sanguis éfcutis emanauít,— 76.c Saxum ad Aegos fluuium corlitus delapfum. 162.d Scuta pugnantia inuicé uifa, 185.2 Simulacra armatorum tirorii pro Grecis pugnantiü apparuerüt, $57.d Solis obfcuratio apud Theffalos. 87.2 Sol pallens imbecillem calorem in^ terfecto Cafareemifit,| 279.a Spice cruentz apud Antium ceciderunt. 75.d Strepitus nocturni, 277.d Sues fine aurib.in lucé ediíti.soo.d Sidera clauo circumluxiffe. 162.d Templi Adranitarum oftia fponte 4 4 patefacta 140.2 Terre hiatus círca Lauerná 167.d Timoleonis in caput uitta ornata &n Delphico templo fe demifit, 139.C Tonitrua Syracufis prodigiofa per quindecim dies 303.2 Tribuni militaris brachium rofea fuauitate manauit nb Tubarü fonitus ex aére fereno increpuit 168.b Tiberis prodigioa inundatio. 317.d Victoriz fimulacrü Mithridati cce litus demiffum 169.2 Victoriz fmulacrum habenas ma nibus dimifit 364.4 Voxin Thriafio agro audita 57.d Voxin Fortunz templi confecrationeaudita 55.d Vox M.Ceditio fafta de Gallorum aduentu 6:.b AVGVRIA,. A Lexandro 159,3. 260.C Arato 265.4 Athenienfibus 218.C Caíari 275. Cafísio 311.d Ciceroni 324.d Cimoni 203.€ Crafío 227.d Graccho& Cornelize 155b Graccho Tiberio 257.d Herculi s.b Mario 18;.b Marcello$9.d Menelao 374.d Numz Pompilio 22.b Paulo Aemilio 134.3, 156.C Paufaniz 121. b Pericli 69.b Philippo 15.b Platoni 381.3 Pyrrho 176.C Romanis 168.b Romulo ac Remo 8.b Syilz 168,C. 172.b Tertiz Aemiliz 134.3 Themiftocli 57.b 'Timoleoni 139.C Timoleonís militibus 142.b SOMNIAi; Á Dole(centis cuiufdam 333.C Agefilai 233.d Alcibiadis 4.8.2 Alexandri 258.d Annibalis 95.C Anticoni 328.d Antonij 342.C Bruti 311.b C.Gracchi 1$9.C Calpurniz Cafarisuxoris 278.a Cimonis 289.b Cinna 278.d Clyti 265.c.d Darij 257.C Demerrij 334.4 Index. Demofthenis 318.d Ephori cuiufdam 149.C Eumenis 191.d. 194. Gn.Aurelij 243.C Luculli 206.C. 209.A Ly(andri 164.C M.Artorij 312, b Marij 172.d. 190.b Marfize 298.d Medij 331.d Mithridatis 244.C Onatij Aurcltj 226.b Pelopida 84.d Petitij Naucleri 25í1.d Philippi 354..d Pompeij zsid Proferpinz facerdotum 139.C Pyrrhi 177.b Socratis 38o.d Sylla 168.C Themiftoclis$9.C Titi Latini sd Tyriorum 258.d PROVERBIA, A Ceto ignem extinguere,— 15.c Adamantina uincula. 298.b Adueríus Lernzam Hydram pugnare 179.4 Alter hic Hercules. sb A Muf(is ac Gratijsalienus.^ o.c Ancora extrema, s2.d Appio egere. 142b Aqua& igniinterdicere,—324.c Argentanginam pati, 318.b Attica Mufa. 284.C Bocchoris iudicium 343.C Cauda pilos equinz paulatim uellere 197a Coronam capiti contexere, 252.b Cothurnus, 129.3 Cretizare cum Cretenfibus, 156.a Domi leones, íub diuo uulpes. 172.€ Duos Alcibiades neg; Attica neq; Gracia tulit. 41.d Eamus Athenas 3.a Ex finu. 291.d Genius malus, 311. b facta eftalea. 78.a In calum ferre. 142.a In craftinum differamus quz ferió Ícripta funt. 83.3 Inefcare.125.d. Videin Indice, Voluptas malorum eíca, In uentrem bellare, 206.b Ín uino ueritas. d£.€ AGuxaASTot 120.4 Leonina pellis quónon pertingit, uulpina affuenda: 162.2 Leonis catulum ne alas, 41.C Leonem ftimulare. 282.C Lydius currus. z15.b Mortui non mordent. 253.4 Mulus Marianus. 184.b Necfi Cato ipfediceret.|^ 289.c Nemo bene imperat, nifi aliquando paruerit, 233.a Nequicquam(apit qui fibinon fa 5."a, Nn pit 264b Ne quid nimis. 61.b Nihil fine Theífeo, sb Nodum foluere. 267.C Non per cuniculos 286.c Nofceteipfum 315.b Nulla perniciei ratio. 192.b Olet lucernam. 316. Omnem machinam tollere. 165.c Omniü operum ac munerum.20.c Oratio omnia conficit. 1784 Periclem pefsiméeducafti,— 69.a Quilucerna indigent infundunt oleum. 71€ Quis laudabit patrénifi infelices liberi? 358.C Samiorum populus perquàm literatus. 73.4 Sardi uenales. 124 Sardonius rifus, 160.2 Seditione ciuili fordidifsimis honores contingunt. 218.3 Sicula crafsitudo. z15.b Submittere fafces, 35.4 Sui cuig; mores fingunt fortunam 379.b Sus Mineruam, 316.b Termerium malum. zb Terram calo miícere. iib Vno digito caputícalpere, 248.c Vtiforo. 213.2 Vtrog cornu boué detinere. 366.3 LEGES LICET NVLLO CERTO perftringi potuerint ordine, accurata tamen diligentia in manipulum coégimus. Lycurgi leges in uniuerfum. 15.b 146.b. Eiufídem,ne in eundem hoftt exercitus fzpius ducatur. 16.c. Item de fuccefsionib.14.5.c Solonis. 30.4 Draconis, Ibid. Romuli, 1t b Numz. 224 Tribunitiz leges. 7o Publicola leges. 35.a.b Liuij Drufi, 159.C Sulpitij lagitiofzleges.|^ 167.€ Gracchi, as6.b. 1594 LEGES SINGVLAE fingulorum. A Gonis, neambitus aut iniuria^ rum quzftio nifi apud mille€ xL iudices fieret, 744 Cafaris de agris diuidundis, 24.d Diopithg,nequis nouosfermones derebus cocleftib.liaberet, 74.4 Epitadis Ephori de fuccefsionibus. 145.b Fannij S. C.aduenz Romz expul^ fi.159.d Martij Cenforij de eodé magiftratu denuó nonambiendo. 48.5 Marij de fuffragijs ferendis. 182.d Periclis de nothis. 74.4 Phlogidz Lacedemonij lege auri ufus Be su- S.B SP ae DU^ Cw Mw 9 hd WM— wv" P— iozcacd e css AR o s. Me v€€») TV»)*9 F7) pP ww * T-— R3 $2 wu * ufus repudiatus. 16;.d Pififtrati. 23.3 Pomperj denon laudandis reis. 24.9. d Sciraphidz Lacedzmonijlegeauri ufus repudiatus 165.d Sylla de gubernatione ciuitatum, 174.C.Eiufdem quz fuaerü im^ penfas definit. Ibid/a ATHENIENGSIVM, bo libello 39.d Que peregrinum etat publics Iu dis in theatro faltare 185.€ AEGINETARVM ESSAI the V ienfis Aeginam adiret 58.b KGRAECORV M, quz nà eo os qui enfem, fed qui clypeum amittebant,mulctabat 81.C LACEDAEMONIORVM. Deregumdiffenfionibus'146.d INequis ex peregrína filios procreet— 146.C INc quis Spartanus apud exteros habitet 14.6.€ RKOMANORYM, De(3cerdotum à militia immunitate 68.a 88.b INeferuicon'cribantur 183. b Quz decem annos militibus in ne cefsitate pracfcribit 158.d Quz Queftorianno finito reditü permittit Ibid. Q us éreuerzoM se electionib, adeffe uetat 288,a Denó habitando Capitolio 67.a Ne patres filios uendant 2446 Quz fupra» iugera habere prohibet 15;6.b Vt triüphaturi extra pomaria expectent 147.€ 291, b ORATIONVM EXEMPLA quz fparfim huicoperi infertz funt. À Naxarchi philofophi ad Alexan drum 264.4 Anaxilai Byzantij ad Lacedzmonios 46.a Annibalis ad populum Carthaginenfem 101.C. ad milites 9 nC Appi Claudij Ceci in fenatu aduer fus Pyrrhi pacem 179.2 Arati ad Achzos 152.d.. ad Philip pum 566.a Ariftidis ad populi Athenienfem, 119.b. ad milites 122.c. ad Tegeatas 121.d Ariftomachz ad Dionem;o4.d Arfacis legatorum ad Craffum. 1 Romanorum ips pY milites fuos 6s. b Caíaris ad Metellum 275.d iracchi ad populum 157. b cufatori ü ad iudices 124.c 64.d ' 3t1, b Catonis Maioris ad Quirites. Index. 126.d. iníenatu 127.4 Caronis Vticenfis quam Vtice ad Romanos habuit Chilonis Leonidz filiz Ciceronis ad Tribunos Cimoniís pro fe in indicio Cleomenis Lacedamonij a« rycionem Cleopatre ad corpusAntoni Clodi ad Fimbrianos Ciyti ad Alexandrum Corneliz ad Pompeium Corinthii cuiufdam militis ad Gre cos aduerfus Carthaginenf:s, $41 Coriolani ad Tullum Volfcorum principem 51,c, Adíeditiofos. 50.C Craísi in comitijs confularibus. ze Ad milites in filij obitu, 195.b Ad milites de pacecü Par ed cienda 2j1.1 Cratificlie ad Cleomenem filium. s ad Dionyiam iünioremi, 298.d: Ad Peloponenfes 30;.d Fabij M xmi Paulum Aemiliü Confulem b Falifcorum legatorü ad Seitánum Romanum 61.d Flacci Ordeonij ad milites 369.d Herfiliz ad Sabinos 10.5 Liciniz ad C. Gracchum maritum 165.b Luculliad milites 206.d Lyfandi idis ad Cleomenem 152.b Marcelli ad milites 02.C Marci Seruilij pro Paulo Aemilio 136.b Martij ac Pomponij ad Numam. 21. d Menentj Agri ippzadíenatum populumg; Romanum 4-9 4 Metonis Tarentini ad concionem 17 7.d Militum ad Marium 184«d Minutij ad milites 77.d ad Fabiü Maximum 78. Mutij Sceuolz ad Porfeni regem, 36.b Niciz ad Gylippum 212€ Numz adlegatos z1.d Octauix ad Auguftum 345.b Othonis ad milites;73.b 2 Pauli Aemilij ad Perfeum captum 136.c.Defortung murationead Perféiliberoscaptos Ibidem. Ad Quirites aduerfus fortunà, 137.d Perpennz aduerfus Sertoriü 198.€ Phocionis in cócilio ut Demofthe nes& cateri Alexandro ad(up^ pliciii dederentur z: Incon cilio de feruanda Philippo fíde. Ibidem 20 Platonis pro Socrate 382.2 Pompeijad Tigranem 34.5.d Pomponij ad populum Romani, 764 Portiz ad Brutum maritum;o7.d Remi ad Numitorem 7.d Scipionis Aphricaniad S,P.Q.R. 108.C Scipionis Naficeinfenatu 151. b Sertorij ad Perpenne milites 197.a Socharis Decelei aduer(us Miltiadem pro concione 200.d Sylla ad legatos Athenienfiü 169.c ad milites 170.b. 171.b, ad Ar chelaü 171.d,ad Paphlagonios, Ibidem Theftz ad Dionyfiü fratrem 30o.à Themiftoclis ad Eurybia lem;7.b ad Xerxem 59. Therycionisad Cleoméhem 155.d Tiberij Graccl hipro Tribunitia po teftateabroganda 157.c. Inro le ganda leceagc ria pro pauperi Timonis: ad Arhenienfe 3407c Valerie Publicola fororis ad Volumniam 52.4 Volumniz ad Valeriam 55. b.ad filium Coriolanum Ibid, AGefilaiad H Iydrea Carem 235.a " 1A 4 Alexandri ad Antip. ftotelem 255.d.ad talum& Alcetam pg c.ad Leo nidam.259 3.ad Farmenionem, 2158.b. ad Peuceftam. 262,2 Annibalis ad Fabium Maximum, 79.b Archytead Dionyfi 383.d Bruti ad Ciceronem.309.2. ad At^ ticum, 310.b. ad Pergamenos. im iuniorem 306.b. ad Samios. Ibid, Czfaris ad Amintium. 276.4 Dionyfiiiuniorisad Dionem uí&torem fuppofititia. 3oz.b Ephororum ad Lyfandrü...162.c Fabricii ad Py rrhum 179.b fetis Leontini ad Corinthios, 19.b Lacedmoniorum exercitus ad Epho: OS 45.b Lyfandriad Ephoros 163.C Lyfimachi ad Pyrrhum fuppofititia 176.C lardonij ducis ad Grecos. 121.a Nude adis ad X ndrum261.a otelem 585.d recem quenPhilippiregis ad Arift Scipionis Nafice adt dam. 3;4.d bel Sylla ad Caphim familiare 169.b STRATEGEMATA. Alexandii à 259.3 CGafaris 252,À Camilli 1 Cimonis 1 i Demetrii,$31.À ug | | | | Eumenis, 195,C Hermocratis, azib Luculli, 205.4 L$fandri. 162b Marcelli. 92.C Phraortis. 34.6.4 Parthorum. 229.C Scipionis Aphricani. 106.C Sertorij. 197.d Solenis. zg.b Themiftoclis,$7.b Timoleonis. 140.2 TRIVMPHÍ, A Ntonij de Parthico bello 5 4.7.d Augufti.€ 352b Brutide Lufitanis. 158.b debello Alexandrino, Pontico, S Iuba, 276.c.de Pompeii liberis.Ibid.d Camillide Vetjs. c1.b. deGallis. - 65.d. de Latinis, 66.d Catonis delIberis. 127.d Catuli de Cimbris, 186.c Craísi de Spartaco Ouatio, 226.b Curij tres triumphi. 125.C Fabij Maximi de Panis, 80.4 Fabij Maximi filij. 81.a Flaminij deGallis.88.c deliberata Grzcia, 116.d Luculli debelloMirhridatico 215.a 291.3 Marcelli de Gallis.89.a.de Syracufis. o1.d. Eiufdem in Albano monte. Ibid. Marti de Cimbrís. 182.b.187.a de Iugurtha, 167.b Pauli Aemilij de Perfeo 137.b 366.d Pompeij quinondü pubes; 197.a de Hifpanis ac Sertorio, 2zc.b debello Mithridatico,| 24.7.c Publicolz deSabinis.;57.b, de Hetrufcis, 34.d Publicola fratris de Sabinis, 55. Romuli de Veijs. 12, Scipionis Aphricani de Pernis, 107.C,deHifpanis nó affectauit, 242.2 Scipionis Afiatici de Antiocho. Sylle de Marianis, 173.d(108.b Ventidij de Parthis 345.4 STATVAE., A Chillis. 241€ Alcibiadis. 21.C Alexandri tyranni, 87.a Alexandri militum, 257.b Antonf,: 249.4 Arati, 369.C 364.d Autolyci, 209,2 Bruti expulforis regi.307.2,514.d Czfaris, 275.C Catonis Vticenfis. 297. b Cleopatrz, 352.C Cononis. 377.b Cornelie Gracchorü matris, 159.b Demofhenis. 219. Ennij poétz, 109.4 Euagorz., 373. b aos maso à Index. Eudiz uirginis, 135.d Gelonis tyranni, 141.3 Gracchi patris, 160.b Gracchorum, 160.d Homeri. 374€ Horarij Coclitis, 36. Luculli. 199.d Lyfandri. 161.2 Marcelli, 93.€ Marij. 182b 268.d Mercurij ftatuarü Athenis magna copia, 42.b Neronis. 367.d PauliAemilij apud Delphos.15 6.d Periclis, 68.d Philoparmenis, 114.2 Platonis, 385b Pompeii. 276.d 507.d Pomponij Attici, 378.b Porfena. 36.c Pythagora. 22.C Rifus, 19.3 Romuli ftatux pedeftres, 9.d.11.d Scipionis Aphricani, 109. Scipionis Afiatici, Ibid, Socratis, 382.a Sylla. 167.a Theode&ti philofophi. 257.C Xerxis. z61.b AVTORES A PLVTARcho noftro citati, A Emilius, 102.d Aeíchines. 315.b Acíchines Socraticus. 124.d Aefchylus. sb Aefopus. 364.b Alceus, 115,C Alexander Magnus. 257.C Alexander Mindius. 184.d Anacreon poéta. 73. Anaxagoras, 161.2 Anaximenes. 34.d Androclidas. 162.b Andron Halicarnaffeus, 4.€ Antigences Iftrus. 262.d Antigonus. 10,a Antimachus, 375.a Antifthenes. 38.b Antiochus philofophus.— 210.d Antipater.$4.d Antipater Epigrammatiü fcriptor, 374-C sd Antiphanespoécta,— s15.b^316.a Antiphon. 38.c Antoclides. ied Antonius. 386.a Apollodorus. 14.2 Apollothemis. Be 20€ Aratus, Tab so;.b Archelaus poeta, 200. Archeftratus, 4d Archidamus. 22;5.d Archilochus. 185.0,280.c Archippus, 38.b Ariftarchus, 375. Ariftobulus, 256.d Ariftocrates, 20.C Ariftophanes,;$8.b Vm: x » a MR 5 Arifton philofophus,$$c Ariftoteles, g.b Ariftoxenus., 20.C Afinius Pollio, 252.3 275b Athanes. 142.4 Athenodorus Sando, 36b Auguftus. 93.€ 309.d Bacchylides. 21. Bato Synopeus, 147b Bibulus. 307.€ Dion, 4..d Brutus. D 308.0 Butas. 11,4 Cafar. 271.d 543.d Caius Acilius, 11.4 Califius, 271.d Callifthenes. 63.d 84.3 Cato, 129 CaresIfangeleus,— 258. 262.d Chares Mitylenzus, 264b Charon Lampfacenus, sod Chryfippus. 358. Cicero, 108.d Clidemus. 121.€ Clitarchus.$9.d 102.d Clodius. z0.d Clyfthenes. 238 Cornelius Nepos. 158b 214.4 Craterus Macedo, 124.d Crates, 3753 Cratinus Comicus:$1.C 68.d 72.€ Ciitias. 15.d 205.3 Critolaus, 69.C Ctefias. 354. b.c 356. Cymzus Heraclides; 357b Dzmon. 4b Daimachus Platzenfis, 37d Damachus, 165. Damaftes, 64.2 Damon. 25b Demarathus Corinthius. 235b Demetrius Phalereus. 18,d.118.d Demetrius Magnefius, 3174 Demochares, 3194 Democritus. 132,d Demofthenes, 4.0.4 Diczarchus. 3.d. s.d DidymusGrammaticus,— 274 Dimon,$9.d Dinias. 362.d Dinon. 35; b Diocles. 74 Diodorus. 6. Diodorus Cofmographus, 30:.d Diogenes. 20.€ Dionyfius Halicapnaffeus,^ o.d Dionyfius Thrax, 37:4 Dionyfodorus, 358.C Dion.$74 Diofcorides, 16, Diphilus, agb Duris Samius; 4.6. Ennius. 9$. Epaminondas, 91. Ephorus. 46b Epicharmus Comicus, 22.6 Eratofthenes, 14.4 Euas » X M.: E P." ("cà ww? ww Uv RB D: £n£0"£f n t.p fb rp5D.nUun £2 m. C£.10n.n5n.n e £d.€&» OCO'"nfI.0D.35 DB.nm£.n5» Dn.g'"c^nmrmfnu.gcguon £. n F.uas Samius 28.d KEuphorion 75, Eupolis Comicus 68.d Euripides. vb sb Eutychidas. 14.4 Fabius Pictor, 7. Fannius. 156.4 Feneftella. 172.d Ganifius, 271.d Glaucippus. 280a Glyccus Samius, 333.C E eus Leontinus; 201.C Bracchus Caius. 156.C Hecatzus Eretrieus, 262.d Hellanicus, 3 Heracletus. 12,€ Heraclides Ponticus, 27.2 Heraclitus, 65.d Hereas. s.d Hereas Megarenfis, 3.C Hermippus. 14..d Herodotus, 4d s.b Hefiodus. 3,a Hieron.$9.C Hicronymus philofophus, 178.c Hippias. 18.d Homerus. TC Hy perides. 316.C Ibicus. z6.b Idomeneus, 7o. fobas. 170.b Ion pota. 69.3 57.b Tphicrates. 81.C l(ocrates, 4o.b fftrus. 6a Tubarex. o.b Linius. 89.d Marfias. 217.b Melanthius poeta. 200.4 Menander. 257.C Menecrates. 4.d Mncfiphilus. g$p.c Index. Munatius, 292.b Nauficrates rhetor, 203.d Neanthes. ss.b Nicagoras,$7. Nicander. 3754 Nicolaus philofophus. 314.2 Olympus medicus. 351.d Oncficritus. 255.d 262.d Oppius. 241,b Penon Amathufius. 3C Panztius. 119.3 200, b Pappus Pafiphon. 11 5.d Phanias Lesbius. 29,a$6.c$7.c Phanias Ephefus, 33. b Phanodemus.$7. e 202.2 Pherecydes. 3.b 4.d Phylarchus.| 6;.d 181.a S em Philippides Comicus. 330.C Philippus Ifangeleus. 262.d Philippus Chalcidenfis. Ibid. Philiftus, zz0b 225.a Philochorus. z.d 4c s.b. c.a Philon Thebanus. 262.d Philoftephanus. 18.d hrynichus Comicus. 42.d Pindarus. 18.C$6.€ 357.d Pififtrarus. 3.C Pifo. as.b Pyttheus, 1b Plato."s 24 1;.3 Plato Comicus, 4o.b 35so.b Polemon Periegetanus, eo. b Polybius. 84.a 93.d 108.d o4.d 127.C 155b Polycrates. 262.d Pofidonius,— 155.c.d 88.a o1.c Promathio. 7.4 Ptolemzus Anticlides, 262.d Pub.Volumnius. 215. Pyrrhus. 179.C Pytheas, 317.€ Rutilius, 187a 246.C i.9-9$^—t" 220-99 )^5-9-3 39-9? 4973$7 453-6 A v v2 d^ 72? 9? 332/71?7- Ur. cf"es[i 2»** Salluftius, 175.3 206.b Sappho. 356.b Scipio Nafica, 134.d Sextius Syllas, 9.C Simonides,$5.b 144a 235. 297.€ Simulus poéta. 10.4 Sophocles. 26, b 145.d,255.c.358.a Sofibius, 19.4 Sotion. 205.€ Sphzrus, 15.a Stefimbrotus,$9.C 69.d Strabo philofophus, 210,d Stratocles, 102.d Sylla. 167.d 17c.c Taruntius mathemaücus. 8.d Terpander pocta. 18.C Teleclides Comicus. 216.4 Theocritus. 108.b Theophanes. 246.C Theophraftus, 124.C 196fd Theopompus. 59.€ 234€ Theopompus Comicus 16;.b Thrafeas. 29o.l Thucydides,|40.a 124.b 22o.b Timzus, 143.d zs. b Timocreon Rhodius. 58. 'Timonides. 302.a Timon Phliafius, 68.d Timotheus. 235.Db Titus. 1z9.b Trogus. 102.d Tyro Ciceronislibertus.^ 326.a Tyrt«us. 15. b Valerius Antias, o.b 117.c Valerius Maximus,| 95,b 314.a Varro. o.d Xenophon, 14.4 Zenodotus, s.b Zeno, zo,b FINIS, (x)$3"£4«4 b] 4 ; PLVlIARCHI CHERO nci Orzcorum Romanorumq; idlluftrium uitae. Ihefeus. LAÁPO FLORENTINO INTERPRETE, 1 AUAN VEMADMODVYHM inorbísterra fitu defcribendo híftorící Hiftoria uetuftif p; folent,ut ad qua ípfi cognítione afpírare no poffunt, éxtremís fima qualis fimi E) tabularü partibus fupprímentes,quofdam adijcíuntlocos effe litudine, uaftos,arenofos,& coelo terratg penuríà aquarü,aut limi ínfu perabílem,;aut montem Scythícum,aut aftríCtum frígore pon »| tum:Ita& nobis ín hacuírorum collatíorne,perpetuarerum hí Confiftione fi /] ftoría, quanti probabili oratione affequí potuimus tempora demquerit, percurrentibus,de hís quz fupra funt uere lícuít affirmare:an^ tíquíora& uetuftíora ifta, tragíca& monflrofa, Poerz& fabu lofirerum fcriptores occupant,necultrà fidem nec certítudíne prz feferunt. Cum igítur Lycurgílegumlatorís, X INumz regís res geftas líterís manda^ uerímus,haudabre fuerítad Romulum oratíone couertere,quando híftoría ipfa ad eíus tempora dproxímé acceffimus. Sed míhí díu cogítantí, huícuiro(ut ínquít Aefchylus) quís coueníret,quem illi opponerem,quís dígnus*foret coparatíone coiungi: uífum eft"oy, VG" tandem facíendá effe, utà quo celebrata Atheníenfiü cíuítas amplíficataty eft, eum cum &loriofiffimz autínuíctíflimz urbís Romze parente coferrem& copararem. Líceat aute tepurgatasratíione fabellas obtemperare nobís,& hiftoriz facíé accipere. Sícubí uero fu perbéuerifimílitudine omn£ cotemnant, necadmíttantullum cum probabilítate cómer cium, zquís audítoríbus opus erít, quit benigne€ humane*híftoría antíqua exaudíant*«/aeudAo^ atqj approbet. Vídet igitur l'hefeus multis de caufis Romulí djlimilímus extítíffezambo 24w ením cum fpurij& obfcuriforent,exí(tímati funta dijs immortalib.procreati effe: ambo eri bellicofi ac manu ftrenuí,quod quídem omnes fcímus,Sínterím quanta maxímé fie ti potuít prudentía praeftíterüt. Ex duabus quoq; cla nís cíuí atíbus, Roma& Athenis,alteramhíccondídít,altera ille nouís colonís copleuít. F:oemínarü preterea raptus de Utrog ferunt, neuterty eor domeflíca cladem& ínuidia fuorü effugit: fedad poftremü ambo dícuntur ín offenfione cíuíum íncidi(Te. Sí quid ígítur ex hís quae mínus tragíce dí o Ci uídentur,ad uerítatem conducit, l'hefeí quídem paternü genus ín Brechtheum acprí^ Genus, Inos indíigenasrefertur: maternü uero ín Pelopem. Pelops ením nó opibus magis& co^ piis, quàm natorü fobole czterorü Peloponeli regum potentiífimus fuit, cd m filías per^ multasoptímatib.ín matrímonio locaffet, multoscp ín rebufpublícis pafsím príncípes dí fperfiflec: é quíibusunus Píttheus extítítThefei maternusauus,quí urbem non magnam rzeníorü íncoluít,ac perídtemporís omnibus fapíentía& eloquétía plurímü prafta re putabatur. Fuít cíus fapíentíaze,ut uídetur,talís quedam uís ac forma,qualem coplexus Heíiodus cim fua fcripta fententíjsreferfiffet fapiens ín prímís eft habítus, Atq; hancunam ex Píttheífententijs fuiffe memorant: Efto(atís comítí merces promiíTa laborís. Cuíus reiAríftoteles philofophus eftautor.Eurípides etíam cum Hippolyti caftíPítthei diíciplínam appelletjhanc eandem de Píttheo opíníoné perfpícue atteftar(uídet. A egeo Ucro,cumfilijs índíeeret,uulgatit illud oracul& Pythíam uate cecíniíTe ferunt, quo íuffit, ne ci mulíere coíret,príufii Athenasaccederet, Quod cim nó fatís aperte díxífTe uídere tur,ín T'roezené profectus, de deirefpofo cum Píttheo cómunícauít, Qd huíufmodi fuit: uu 2 1:^ f X l, o Neue príusuir magne* pedem quípromínet utrí ao d'y mes Soluas,CCecropídum quàm facramaccefferís urbem. AOI TX S00 Ipítur incerti eft, quaratíone adductus Píttheus, fuafionibus aut dolo, ad Aethrz coítü feuis x. illum ímpulerít, Cum uero ís mulíeré copreffifTet,re(cíuí(letq; cum Pitthei fe filía cofífe,«P:X'x. grauídam factá effe ratus,enfem& calceos fub lapídem exímío magnítudínís abdítosre zi C Educatio. Incatalogo nauium, D Prima inuenta, Tbucydides à prin libn, Studumad Her culis exemplum comparatum, Plutarchi liquit, qui íntus cauatuserat,ut que immífla for&t,apte capere&cótínere poffet:idi fola mulíeri factü patefecítmandauítiy,li ex ea filius nafceret,& aduírile zetaté prouectus,fa xum fummouere,& quz relícta fuerant,tollere atop afportare poffet,eum clam omníbus cum hís ad fe rebus mítteret(ucheméter ením Pallantídará ínfidias formídabat, quíppe qui cum ob folítudíne filiori cotemnerent:erantauté quínquagínta ex Pallante ilij) fic difceffit. Cüm exactís méfibus mulíer partu puerü didíffet,funt qui ftatím eí'Thefeo no men índítü efe affirment,ob ínfigníorü corporís pofitíoné:alij poftea Athenís,quo tem poreíllum ín filium accepít Aegeus:quam etíam rem íllí&&am, id eft,adoptíone nominát, Cumt apud Píttheum educaret;cuftodem&pzdagogti Connídam quendá nomíneha buiffe,cut ufq; ad noftram ztatem,uno anteTh efeí díe Athenís aríeté íimmolant:memo: ríatg benefici]& honoríbus huncmulto íuftíus profequunt,quam Sílaníonem& Parrha fium,quí ímagínisThefeí píctores ac fi&ores fuerüt. Vígebatetía illis temporibus cofue tudo,ut qui ex ephebís exceffiflent,delatí ín Delphos,de comís deo prímítías daret. Ac ceffitígíturín Delphos Thefeus,& loco etíam hís temporíbus Thefiz ab íllo nomen ma net,utfertur: anteríor uero capítís parte fola abrafit, ut de Abantíbus fcribit Flomerus: atd; hoctonfurz genus Thefeís ob illum nuncupat eft. Abantesuero prími hoctodene di moreufi funt: qué quídem nó ab Arabíbus,ut quídam exiftimant, didicerunt: nec My fios ímítatí fed quad natura bellícofi effent,& comínus pugnandíac prater caeteros ma» nus cum hoftibus conferendi perítíam tenerent,ut Axchílochus teftatur hísuerfibus: Neccrebros tenduntarcus,necuerbera funda Expediunt,fxuas quotíes Mars equore cades Infert,atrigído geríturres comínus enfe, Hac íllíapprímé pugna certare periítí, Eubcz genus acreuírüm bello; fuperbum, Ne ígíturullas hoftibusad capiendüanfas darent,tondebantur.Hoc& Alexandrü illum Macedoné cum exco giítallet,fuís ducibus ímperalTe ferunt,ut Macedonü barbas abrade rent,quíppe quzín przlijs anf promptíífimz forent. Relíqui ígiturtempus uerü The fei ortum Aethra occultühabuít. Eratauté rumor Píttheo autore díífipatus;illá à INeptu no effe generatü:Neptun&i ením Troezenij fumma religione colunt,&eíus dei tutela eo rum cíuítas dedícata eft,cuí& fructuü prímítías deligüt,& ínfigneín numo trídente íncí fumhabent. Cum uera prímá íllíus adoleuíífet zetas, una cum corporís uíríbus,fortítu doacaními elatío,cófilío&ratíone firmata apparuíffet,ficAethra deduxítadlapid&;atgi íbiillà de fuo ortu certíore fecít, tuffittg paterna figna fubducere,& ijsacceptís Athenas nauigare.Atíllelapidem quídei cum fubiffet,facilé repulít,nauígaturü uerofepernega uít, etíi fecura nauigatío foret,& íd mater atq; auus fummís precíbus ab eo cótenderent: dífficile enim erat terreftriítínere Athenas proficifci,cuíus nulla parsa perículo,czde,ac latrocínijs uacua e(fet, Nang; ea tempora homínes tulerüt;manud quide operíbus, ac ce lerítate pedum& corporá uiríbus,ut uidet,índefe(los, infuperabilesqr,& quí ad níhíl ae quum aut coducibile naturz muneribus utetent;fed quíbus contumelía& íntolerabílís cotumacía grata foret, gaudétes,crudelítate€ fuítía domínarí,atq cogere& peffunda te quícquíd íncidíílet.Pudore quodqg& íuftítía;& furís cqualítate,S&chumanítate,ab ígna uía& iníuríarü metu proficifcí,eatp nihil coueníre ijs qui uiribus praftarepoffent. Ex hís quofdani círcuens ínteremít Hercules ac deleuít: quí uerà íllü latuerüt,metutg perterríti fubterfugére,ut humiles abíectítg cotemptui fuerüt. Poftea ueró quàm Hercules calamí tate perfunctus eft;interfectog Iphíto dífceffit ín Syríz;atq ibíapud Omphalen díutur/ na feruítute fuit: hec íllí necís fupplícía folucs,Syríorü resfumma pace acfecurítate fixmà uít. In Girzcía uero uítía ac flagítía rurfus reufuífcere aclatíus manare coeperüt, c nemo eareprímeret,nec prohiberet, Eratígítur ea profectio ex Peloponefo Athenas euntíbus, maxímé peítífera ac exítíofa:& ex latronib.queng Píttheus qualís effetfingíllatím,qui bustg peregrínos afficeret,ín medíü referens,fuadebat Thefeo,marí Athenas accederet, Ateius animü íamprídé Herculis gloría uírtutís tacíté íncderat,eumq femper habebat ín ore,& eíus resgeftas acuírtutes narrátíbus;promptiflimt fe auditore praebebat, maxí mé uerà fi quís eü effet intuitus,& alícui eíusfacto& dícto ínterfuiífet, Prorfust perfpi/ cuum eratídem illi eueníffe, Qd pofteríorib.feculís Themiftocli euenít,ci m díceret, Mil tíadís trophaeü fibí fomnos adímere:íta ll Herculis uirtutt admirati, efusres geftas pet noctem fomnía referebát,ac ínterdíuípfum exagítabat,ínftígabattp eim ulatío,cadem fa cere cogítante, Exatautem ex matre ínter illos affinitas, quod ex pattuclibus nati effent. Lhefeus. 2 A AethraenimDítthei filiafuit, Alcmenaaute Lyfidíces: Lyfidice uero€ Pittheus fratres, ex Hippodamíaac Pelopegeniti.Perindignumigítur,& non ferendü ducebar effe, illum inomnes improbos ínuadentem, terram ac mare purgare, atqj tutum omnibus praeftave: (eueró que ínftarétcertamína,euítare, atq; per maría effugere,fama& opinione patre de decoranté, alía nulla genítorí índícía, cj calceos& enfem(tnefanguíne afferenté, no prae^ claro aliquo facínore ac rebus geftís,certífsima figna& notas fuz nobilítatís prebentem, Huíufmodí ígítur anímoatqj cofilio iter íngreffus eftutnemíni ípfeinferretiniuría, uím Gefta, afferentib. repugnaret. Ac prímü quídem ín Epidaurot Perípheta,qui claua utebat,cb id TSuid.nsigaros, Corynetá,quód coryná illí clauam dícunt,nuncupatü,ínteremít,cum ís illii adortus,tranfitu prohibere níteretur.Claua autem laetatus,accipíenscg eam,ad armor fibi ufum ferua Ouid. 7, Met; uit,qua deínceps,ueluti Hercules leonís pelle, perpetuó ufus eft.Itag; hec Herculíindiciüi Diod.sic.lis. quoddam erat, qua magnítudine feram luperaffet: híc ueró claua, cum apudalíü effet, oÍtendítà feuíctam, fecá uero ínuíncibile effe, In Ifthmo etíam Sínnim Piryocamptà, quo acto ipfe multos occíderat,eodem peremit, cüm no confuetudíne ulla nec exercítatione ualeret,fed declaretuírtutem artí omní atg; exercítationi antecellere, Fuit aüit Sínnídi íp(i filiaeximía formaac magnítudíne,nomen erat Perígune,hanc interempto patre fugíente 'Thefeusambíens perquírebat,llla cim ín denfiffima fylui,afparagotp ac frutice confítam fe coníeciffet;ut erat natura fímplex,puerilíter admodü illos ueluti exaudituros orabat,ac uota iureiurando adhibíto nuncupabat,(i eam abdítam atcp inuíolatam feruarent. R.euo^ canteaüt Thefeo,ac fídem dante;fibi cureforene quíd detrímentíacciperet,ad eum fe con tulít,ex eog; grauída facta, Menalippü genuit;fed Deíoneo Euryti Ochalienfis filio in po fterum permittente Thefeo, in matrímoníü cefsít, Menalíppi uero filius loxus, Ornítho focíus deducenda ín Caríá coloniz fuit,unde oxides appellant: quibus mos eft patríus, neq fpinas afparagi, necg ftaebam ígní cremare, fed honore€ cultu profequí, Erat quogy Crommyonía fus,quà Pheam uocabant,fera fané haud cotemnenda, fed pugnax,& ad fu perandum difficilis: hanc ad ratíone ítínerís nihil pertínent£, ne uideretur ex necefsítate omníagerere,adortus confecít.Simulobijcere fefe improbís quidem homínibus,propul fandz iníutiz gratía,ratus eftbonü uirum oportere:cum ferís aute generofis íllis prelium B ínireacperíclítarí, Sed quídam Phaeam mulierem latrocínijs íntentà fuiffe tradunt, capíta lem fané atqj íntemperanté,que ín hís regionibus Crommyonem(íd ením loco nome eft) íncolebat, fuemqj exuíta ac moríb, cognomentü traxí(e, índeà'Theífeo effe ínterempta. AtScyronemcüm íuxtaagrum Megarenfium é petra deíecí(Tet, uítapriuauit,quí,ut uul^ gatior famatenet, uíatoreseó accedentes ín predam uertebat: ut uero quídá autores funt, periníuríam& contumelíam pedes peregrínís protendens,abluere íubebat,ac deínde ím pellens calcibus,ín mare deturbabat, At Megarefes híftoríci fame obuíam euntes,& cum longoacdíuturno tempore(ut ínquit Símonides)bellum gerentes,nec latroné nec contu meliofum homíne Scyronem íui(fe aíTeuerant, uerum latronüi hoftem& euerfore,bono^ rumautem acíuftorít uirorum amíc&, Aeacum enim Grecís omnibus píetateac religione przftare iudicatum effejac Cychreü díuinís honoríbus ab Atheníenfibus coli, Pelei quoque€ Telamonís uirtutem nemíní incognitam effe, Scyroneígítur& Cychrei generum fuiffe, Aeací uero focerum,Peleí ac Telamonís auum,quí ex Endeíde Scyroniís& Chari^ clísfilíageniíti ert, Haud igitur confentaneum effe, cum improbifsimo homine optimos uírosaftinítatem íníreuoluíffe,maxíma ac preciofifsima dantesaccipientesqs. V erum tra^ dunt Thefeum non quo temporeprímü Athenas accefsít, fed pofterius,& Eleufinen cepiffe,queà Megarenfibus tenebatur, Dioclepríncípe fraudedecepto,& Scyrone oppret? fi(Te.Ita dehis rebus uaríae funt contraríaqg fententíz. Eleufine quoq; Cercyonem Arca^ demín palzftra fuperatum ínteremít, Ac pauló prouectus cüm domuíffet Procruften ín Hermíona, ídem torture genus fubire cogens, quod ílle hofpítes,€ uíta fuftulít,Haec Her Amplificdtio à culís imitatione gefsiffe uídetur, Nam,utiílle,quo pacto fibi ínfidíz parate fuerant,eodem comparatione. infidíarum autores perfequutus,Bufirím ímmolauítpalzftra proftrauít Anteum,fingu^ larícertamíne Cygnum fuperauit, Termerü quog abfciffo capíteinteremít, à quo etíam l'ermeríum malum nuncupatum efTe,memoríz prodítum accepímus: uerberando ením caput Termerus eorum quí ín fe íncídífTent, omnes hoc pacto ad exítíum mortemq per ducebat, Síc Thefeus ultus facinorofos euafit, qua ipfiper uim in alios patrarant, eadem ab illo reportantes:& quas fibi excogítarantíniuríz ratíones,ijfdem ífufiéfupplicium lue bant, Dedcüm Cephifum attígifTet, ex Phytalidarum generehomínes obuíam prodeuntes primum falutarüt,expíarícg fe petentem, de moreríteqg expíatum, ut facríficía peracta a "ET C Plutarchi funt, conuíuío exceperunt, cüm nullus antea ítínerehumané clementer accepifTet, Ad fextam igítur Iduum Cronij meníís,quíi nunc Aprilís habetur, ín patríam redíjffe dicitur, Ctuítatem íngreífus, ínuenít curbatíonis omnía ac difcordíarum referta, acpriuatím A e« geum, ac domum totam pefsímo ín ftatu conftítutos, INanq; Medea Coríntho Athenas delata, cüm fufcepiffetfe medícamentís Aegeum curaturam, quó filíos procreare poffet, in eus fe concubítá dederat;qua ubi de Thefei reditu prímaaccepít,ímprudente Aegeo, quifenex tunc erat,& ob feditíoné cíiuíum omnía formídabat,perfuafít illi,hofpítem con: uiuto exceptum uenenís necaret, Ad prandium igítur profectus Thefeus,cüm nó proba retfepríorem quís effet edicere,uelletgy ei recognofcendi fuí ínítit prabere;appofitís car . nibus,cümgladíá incidendi gratía diftrinxiffet, illi oftendit: quo ftatím cogníto, Aegeus * 1:401 ootguy Tepulus Honores inuidia fequuta, mox in fidis. Videturlegendis a aavzid la? FageMaluo fortc. Boccat.lib, w1. tap. 26. Diodor. s. circa Thebas fublatu dicit. «4 Egrefiio de Mi^ notauro cg Mi?i0€. De Bottieis Pliniu li, 4.cap.u uenení poculum deíecit, acfilíum appellans amplexus eft, T'um aduocatís cíuibus omni bus cognítumfecítprompte líbenterqy ob fortitudine excipientibus, Dícítur cadente po culo uenenum effufum eífe,quoloco nunc ín Delphínio*fepta funt,Eam ením urbís par tem Aegeus íncolebat,& tquandam templí partem,que ad Oríentefpectat,ín Aegei por tís uocírant, At Pallantídze, quibus fpes íníecta erat occupandi regni, fi finefílijs Aegeus moreretur,pofteaquám Thefeus eft fuccefforpatrí conftítutus, gré ferentes, fí quidem Aegeus regnet, Pandíoni ín fílitt adoptatus,& quí Exechthídarii genus nulla propínqui^ tateattíngeretac rurfus Thefeus homo peregrínus& aduena, ad bellum incubuerunt, ac partiti fuas copías,pars eorum ex Sphettídepalàm cum patre ímpetum faciunt;pars Grar^ getti feabdentes ín ínfidijs fubfederunt, ut díuerfís partibus hoftem adorírentur.Fuit au^ tem ipfis praeco uir Agnufíus Leus nomíne, híc Thefeo Pallantidarum confilíadetulít;il le repentino íímpetuadortus eos qui íninfidijs erat, omnes peremít. Qui uero Pallantem fecuti fuerát,accepto cladís nuncío,dífsipato exercitu díuerfi abierunt, Ex eo ferunt*Pal, leneorí populum Agnufiorum connubijs prohiberimoremtq; hunc apud eos per praeco nem denuncíandí, Audíte popule,eífe fublatá:íd enim nomenob uírí prodítíonem uehe: menter oderüt. Inde Thefeus neocío defídíag; languefceret,& fíimulgratía& beneuolen tía multítudínem deuíncíre cupiens,contra Marathoníum taurum ex urbeprofectus eft, quí F'etrapolítanís permagna detrímentaattulerar, eumc captum oftentandi roborís gra tía,uíuü per medíam urbem egít,& poft Delphico Apolliniímmolauit, At que de Heca le,deggeíus hofpítio fabulantur,haud omniínoà ueritate abhorrere uídentur.Flecalefíum enímfacrifícium Hecalo Ioui finitími populi exhibebant, Hecalemq ípfam relígíofe cole bant,*Hecalelam per díminutíoné uocantes, quód cüm fíuuenem admodum hofpítío in. uítaífet Thefeum,fenilíter hufufmodiblanditijsbenigneqs excepiffet, A d hzec,eo ad prae lium exeunte;uouít(e loui ímmolatuti,fi íncolumis redijíTet ín patríamzuerüm anteredí^ tum íllíusextíncta eft,& has Thefei iuffu hofpítij ac benignitatis gratías reportauít,ut Phí lochorusteftatur, Necíta multó poft, tertíó ex Creta legatí de exígendo tríbuto Athenas accefferunt. Nam cüm ínualuiffet opinío, Androgeà ín Attíca dolo effe fublatum,& Mi^ nos ipfe íllato bello,multís malís Atheníenfes affecít,& infenfumetíam numen regionem uexauít;fterílitas ením agrorum fimul& peftís uehemens ínuaferat, flumina quoq exic cata funt, Iubente autem deoplacarí Mínoém, cum eo firmata pace, atcp íta eos numínis iram placatítíre,malorumqg exítum habíturos,caduceatoríbus ín Cretam miísís,qui Mi^ noém precibus exorarent,percufferunt foedus hac lege& códitíone,ut promítteretfe no no quod anno fepté pueros, totídemq; uirgínes tríbutínomine in Cretam effemiffuros, ut plurímifcriptores fentíreuídentur, Pueros auté delatos ín Cretam, tragcedijs celebra tum eft,ín Labyríntho à Mínotauro effe ínteremptos;aut palantes exítucy prohibitos, ibi interijffe, Minotaurum ueró ipfum, ut EurípKles tradit, míftumtqg genus prolemqbifor mem fuiffe,duplícíqy natura tauríatq; homíníscompofitit, V erüm e DU tradit hec Cretenfibus no probari,fed Labyrínthum cárcerem fuíffe,qui nihil alíud haberet íncom modí;nifiquàd exeo effugerequíafferuarentur, non poffent, Giymníca etíam certamina ínhonoré Androgei Mínos ftatuítprzmiíumcqp uíctoribus pueros tradídíttantifper ín La byrinthí cuftodía afferuatos; V ícít autem príoríbus certamíníbus Taurus quidem belli dux, cuíus per íd temporís apud eos potentía permaxíma ferebatur, homo haud miti ín genío neg manfueto,fed quí multa ín Athenienfium filios per fummam íníuría& contu melíà perpetraret. Aríftoteles quoqy ín Bottízor&repub, pueros mínímé ínterími folítos à Minoéperfpícuéaffirmareuídet, fedferuorü numero habítos ín Creta confenefcere,ac Cretenfes uetufto cuida uoto obnoxíos,illos homíntüi prímitías ín Delphos míttere: cum quíbus,dum mítterent,admiftos eorü filios unà emígraffe, Sed cüm ibi uíctá fibijpfis fup pedítare Thefeus. 3 A pediítare nopoffent,in Italiam prímü tranfuectos,lapygíam tenuíffe, ac deínde profectos ín Thracíam, Bottieos nuncupatos efle:ídcírco Bottieorü uírgínes facrificío quodam ab foluto canere, Eamus Athenas, Equídem uídetur reuera difficile, eam cíuítare inimicam habere,que mufica& poétíca preftet,Etením Mínos perpetuó male audíuít,& ín Attícís theatrísafsiduís probrís cotumelijsqy uexatus eft; nec íllumab ínfamía& íenominía Hefiodus uendícauít,cüm regno dígnífsimü: nec Flomerus,cu m*louís dífcíipulum& necef faríum appellaffet;fed peruícerunt Tragíci, quí pulpíto& fcena plurímam de illo fzeuitíae & crudeliítatís infamíam difsiparunt, Couanquam Mínoémlegumlatoré perhibent, Rhadamantum uero íudícem effeatqg cuftodem eorum,quzab íllo legibus definíta funt. Cüm igitur terti ríbutitempus ínftaret, ac parentes quibus erantímpuberes liberi,(ortítos ad tríbutü dare cogerent, rurfus aduerfus Aegeum cíuium calumníz& quarímoniíz reno^ uatz funr,quíluctu& lachrymís ínftarent,rem índígnam eíIe, illum caput& caufam malo rumomníü extítifIe, nunc fupplícij íolüm& anímaduerfionis penitus expertem efle, fed ad nothumatqy peregrínum fílíum regno delato,ipíos legítímis filijs orbatos€ deftítutos cotemnere, Hec Thefeum excrucíabantuehementer;que míníme cotemnenda ratus,nec precipua fibíalíquam fortem petendam,fed ín comunís fortune focíetaté eundum, in me díum prodiens feipfum fine forte dedidítac alijs eíus aními elatio& magnitudo maxiímze admirationi fuít,populareq, eíus íngeniti fumma beneuolétía€ amore profecuti funt. At contrà Aegeus neídageretorare& obfecrare, V tueró perfpexítillum nec precibusnec fuafionibus cuíufquam defententía dímoueri poffe,ceteros fortíto elegit pueros.Hellaní cus uerà fcribit,no fortíto lectos cíuítatem dedere, fed prefentem Miínoem ipfum delígerefolítum,ac prímü omnium Thefeum ad fcederís pactíonem delegiífe. FuitIe ait huiut? modi: Athenienfes nauem przbere,confcendentes auté pueros cum eo nauígare, bellíca armafecumnulla ferre,extínctog; Mínotauro poenam fínirí.Itag; ante íd tempus nulla fa^ lus fperari poterat, quocírca€ nigro uelo nauem utad manífeftam perniciem emíttebàt. Eotemporecumattollere patrís animü& fpebona confirmare uellet, efferebat fe;pollice baturcg Mínotaurü fe domiturü; quare Aegeus uelum alíud album gubernatorí tradídít, mandauítq;,ut ín redítu, feruato Thefeo, albumattolleret: ínterempto aüt, nígro adnaui^ garet, ac cladem à longé fignificaret. ArSimonídes nó albü aituelum fuíffeab Aegeo tra dítum,fed puníceü, líquido ilicís frondentiís floretínctum,ídqg eorum falutís fignum con^ ftitutá effe, Preerataüt gubernator nauí Amarfyadas Phereclus,ut Simonídes tradit, Phí lochorus ab Scyro ex Salamíne dícit accepiífe T hefeum gubernatore INaufitheii, qui ue ro proráregebat, Pheacem,cüm Atheníenfes nodum rebus marítímís íntenti forent,Ete^ nim fuífe uni ex pueris Meneftham,Scyrí ex filíanepotem:hec Naufithei€ Pheacís*fa^ cellaatteftaríuídentur, quz à Thefeo fecus Scyriphanü ín Phalero pofita funt, acfeftum díem,quem Crubernatoría uocát,ínquit eifdem exhiberi.Ductís ígitur fortibus, Thefeus acceptís ex Prytaneo hís quor nomina exíerát, ín Delphiní& profectus, Apollini pro fua fociorumq; falute fupplícatíone peregít,Eratautem ea,ex facra olea ramus,;albalana coro natus,Indenücupatís uotís,octaua iduum Ianuarij defcendítad mare,qua etía hís temporíbuspuellas placaturas in Delphíní& míttunt, Dícítur etiam deum ílliin Delphís prece piffe, Venere ducem fibíaffumere,& ad obeundüt unà munus prouocare,Poft hec ad ma^ re capram immolantí,ín caprum fponte mutatá,ob ídqy deam Epitragia;ab hírco, quod hí ve&yyy uocant,nuncupari, V bí ueró naue eft delatus in Cretam, ut fcríiptumá plurimis ac decantatum eft,ab Aríadna,eíus amore capta,;accepto fílo,edoctusq; qua ratíone Labyrín thi errores poffet euadere, Mínotaurum opprefsít,abnauigauittg, Ariadna& pueris con^ fequutís, Á ddít etíam Pherecydes, Cretenfium nauíá fundum Thefeum perforaffe, quà perfequutionem retardaret, Damon quoqj tradítab eo Taurum Mínois ducem ínteremptum effe ínlittore,dum naualí przelío hefeum à nauigatione prohíbere nítere£, V t uerà .. Philochorus prodídit, Mínoéludos celebrante, laurus cüm opíníone omnium cunctos deuícturus foret,orauí ínuidía flagrabat.Eíus ením potentía ob morum cotumacíam,anímos homínü uehementer offenderat. Exatetíam opínío grauior,íllum cum Pafiphaé con cumbere;quare petentí Thefeo cum eo ín certamen ueníre,permíttit Mínos, Cumq; mos effet Cretenfibus, mulieres quog ínftantibus ludis fpecare, praefens Aríadna&"T hefei afpectu obftupuít,& certandí perítía,qua omnes uícerat, admírata eft: gauífus etíam Mi^ nosTaurü uictum ígnominíac; affectum, Thefeo pueros reddidit,& ciuitate tributo libe rauít.Sed Clídemus feparatíim quodámodo ac fuperflué dehis fcribit, altius repetito prín cipio:fuiffe Girzecís omnibus cómune decret, triremé nullam ullo ex loco nauígare maío a 3 **; *9&eislu dice Beneficium in patriam. Id csl, cocct fucco. "pj Ps SEIN DEus na T cete MÀ P, P | Í c Egrefiio de Ariadna. FAS, queo Ay id cfl,expk xijfe, fubftituijje uerfus poétarit quo[dam, prout facere uel obflare glorie Tbefcie uideretur. D Redit, *awatleie zo àQgodieroy Plutarchi rem,quàmut quíng; homínibus compleri poffet: ducí tantüm Argos Iafoní círcánauiga, re fas efTejad mare latrocínijs liberand&.Dadalum uero nauí Athenas fugientem, prater conítitutionem decreti Mínos longís nauibus perfecutus, ín Siciliam tempeftate delatus eít,ibícy uita defunctus, Poftea uero quàm Deucalion Mínoís filíus, hoftili Én Atheniefes animo, derepetendo Dadalo Athenas mífit,ac nifi dederetur,mínatus eft fe pueros quos obíides Mínos acceperat, occífuri, clementer& humanehuíc quídem refpondent.'1 he, feus dedítíionem Dadalí deprecatus, utputa patruelis fuí, illi uero genere etíam cotuncti, quippe ex Merope Erechthei filía prognato,ípfe zdífícandís nauibus anímá adiecít, par^ tim ibi per fe, proculab eauía qua aduerterét hofpites, partím ín Troezene per Píttheum, uolens quammaxímé rem latére, Cóparatis ígitur completísqy nauibus,Dadalo& exuli^ bus Cretenfiü ducibus, omnibusq; imprudentibus, Cretenfíb, quoq amicorü naues ef^ fe opínantibus,potitus littore, expofitís fuis, Gnoffum fumma celerítate ínuafit,cofertoqg prelío in ípfis Labyrínthí portís, Deucalioné comitatumq eíus oppreffit,cum Aríadnain ijs turbationíbus coftítuta foedus ínijt, pueros recepit,& ínter Acheníenfes& Cretenfes focietaté amícitiamq; coníunxít,cüm promífiffent Cretenfes, fe nunquá bellum inceptu^ ros efTe. Multa uero dehís opíníones ferun£, uaríeqgg fententíz, ac de Aríadna ín primís, uarü pro uera nulla probari uidetur. Namalij aíunt, eam à Thefeo relíciam fufpendio uí tam finiffe;alij delatam in INaxumà nautís, Onaroq; Bacchí facerdotí ín matrímoníü da^ tam, V tautem relínqueretur a Thefeo, factum effe, quód alíam amaret, Huncíníanus amordomuit Panopeídos Aeglz. Funcuerfum de Hefíodí poéfi* ex^ cepiffe Pififtratá, Hereas IMegarenfís eftautor:quemadmodü rurfus ín Flomeríi vexdap, ad gratíam Athenienfia coníeciife,'Thefea Períthoumqp ínfignía pignora diuüm, INec de funt quídícant Aríadna ex Thefeo Oenopíoné& Staphylüpeperiffeé quibusIon Chíus eít,quidefuapatría ítaloquítur: Hancolim Oenopion Thefides condidit urbem. Cuz aute fabulís maxíme celebrata funt,ín omniíü(ut íta díxerím)ore& fermone uerfant, C) uae dam tamé de ijs propria, à Penone Amathufio líterís prodita funt. Aitením T'hefeit cum A íadna fponfa ín Cyprum uí tempeftatis efTe delatü: cumcp ipfa e falo langueret grauída exiftens,necperferre poffet, eam tantüm expofuifTe, ipfum nauí opítulantem, àterra rure fus ín pelagus effeauectá. Itagp íncolasloctmulíeres Aríadnam excepiffe, ac propter foli tudínem moeftam atcp exanímatá cura(fezadulterínas etíam ad eam, ut à Theíeo, detulifTe líteras,ín quíbus hac erant:Illum de(uo partu effefolícitü,atq; propedíem auxilío affore; defunctamqpuitaantedf partu foluta effet,ad fepulturá dediffe; huc poftea reuerfum The feum dolore confe&tü,íncolís relíqui(Te pecunias,qua ín Aríadna facríficít erogarentur, Duo przterea exígua ftatuiffe fímulacra, alteri argentei, aureum alteri. In factifícío ue^ rà quarta Iduá Gorpíz,ídeft, Septembrís menfis,adolefcentem ín lecto íacentem uocife^ rare,caterag facere,qua à paríentibusfíeri folent, V ocare etíam lucum Amathufíos V e nerís,ín quo Ariadnz fepulchrü oftendunt, Naxíj etíá quídam fcriptores duos fuiffe Mi noés tradunt,totídemq Aríadnas,quar& alteram ín Naxo Dionyfio nupt fuiffe, Staphy lum: peperíffe:natu ueró funíoréà Thefeo raptam acdeftítutà ín Naxum accefsiffe, nu^ trícemq confecuta, Corcyná nomíne, cuíus etíam extare fepulchrü:co ín loco Aríadnam obíjffe díem,honoresq; haud príorís fimiles effe affecutam:nam íllíus celebrítate ludísTae^ títíacg agítarí;quz auté ín huius honore fiuntfacrífícía, mcerore omnía acluctu efferefer^ ta. Ex Cretaaütfoluens,ín Delum fe contulít:cumq; deo ímmolaffet,conftítuto ibi Vene ris*(igno,quod ab Aríadnaacceperat,unà cum puerís chorum ínftítuít,eeum quem adhuc Delíos obferuare ferunt,círcuítus atq; exitas Labyrínthí hac ímítatíone recenfentes,quae numerís quibufdam alternís orbibus orbes ímpedíat, Id aut& chorí genus y£eavec à Delijs nuncupatur, ut Díczarchus fcribít;atq; hunc chorü círca Ceratonem aram celebrauít, ex cornibus cócínnís& ínter fecogruentíbus finiftrís omnibus ftructa. Ab eodem ftatutum ín Delo certamen memorant,uictoríbusd tunc prímü palma praemíum effe propofitum. Sed cüm Attícoagro ipio OMM M acgubernatori memoría pra gaudio exci^ diffe uel&attollere, quo eorüfaluté Aegeo fignificari oportuít. At íllü defperato filij redi tu é faxo fe proieciíTe,atq ita extinct effe; Naue eo aduectus Thefeus,folennía facra quae ín dífceffu uouerat,díjs immortalib, peregit:de falute etía per praeconé Athenas nücíauit, V erüís multos ex regís ínterítu ín(qualore& lachrymís moeftos offendit;alíos etia(utcre dibile eft ín cómuni falute)Letítía exultantes,& qui illá certatím plaufu coronísi excípez rent. Accepts ígitur coronís caduceü coronauit, Keuerfus ait ad mare, nondü peractísá Theíeolíbationibus,extrà expectauit, quód facrífícíü turbare nollet;quo abfoluto, A egeí mortem x: m)] 4 E. EE 37 uM x a ORT M"" E a : eer 4 OU CENNS|] gane)—--: à, i tto za*: lhefeus. 4. A morténuncíauit: illimagnolactu,tumultu& trepídatíonein urbé fereceper&trunde ho. díeq confuetudo manet,utín celebrítate quaéoroQóoux àferendís ramís uocát(nam&26- ra mus eft)no nücius ipfe,fed caduceü coronet,€ poftlibationes huiuímodí, quí ínteríunt, emíttát uoces, tasa 5,2, Íd eft, eía, heu, quorüaltero ín feftínatione acbellicís paeanibus utí folent,alterü cofternatíonís ac tuxbatíonís eft. Patre ígít ad fepulturá dato, Apollíniuo tum perfoluít nonís Iulijs: eo em díeín urbe feíncolumes receperunt. quare& legumína ob eam caufam aíunt coquí,quod feruatíallata fibí cibaría ín unti confuderint,& comuni àd coquendü olla adhibita, cogreffi ínuíce atqy epulati fint,Erefiona uero,íd eít,olez ramtü lana corofatü(souyp fiueto/oy enim lana eft)ut tunc,ad fupplícatione efferunt;uarijs autem peractís luftratíonibus,obfublatam agrorum ínfoecundítatem, cantu profequuntur: Erefione dabís píngues cum fícubus agros, Etplenas oleo cotylas,redolentía mella, Spumantempateram,quó uel benepotarecumbas, Atquíhzcfacra Herculís exhí beriquídam aítunt,hocpacto ab Athenienfibus enutrítí;fed plures fuperíoribus magís af^ fentíríuídent,Nauísaute qua cumpuerís Thefeus nauigauít,X qua rurfus ín patríaferua tus eft,trígintaremorü fuit, quam ufq; ad Demetrij Phalereí tempora Atheníenfes ferua^ uerunt,cum uetuflís lígnís fubtractis,alía quotídie noua acualída contjcerent atq; coapta rent, íta utpofteríus fermoneufurpata, exemplá philofophíe ambiguítatís manferit, alijs eandem, alij ueró mínus effeaffírmantibus, Ad haec, Ofcophoríorü celebrítate agítantà 'Thefeo conftituta, Non ením omnes uirgínes fortelectas ipfum eduxífTe tradát, ueri ex equalibus eíus acfamilíarib, duos adolefcentes, afpectu quíde pueríles ac mulíebres,aní^ mísaütfortes& ftrenuos,cum balneis calidísàlucefemotos,unguentís quocg qua ad co^ mam& leuítate corporís coloremq; conducüt,reliquísqg ornamentís pro facultate ímmu^ taffet, uoce etia& geftü atq; ínceffum edocuifIet, X quáíimiles potuíffet,& nulla re diífsi^ mílesuírgínib.reddídi(Tet,ín uirgint numeri, celatís ea dere omníb,coíecíTe. poftea igít quá reuerfus, pompas ac dies feilos cü impuberibus, íta utnüc quocp palmítes cum race» mís ferentes uídemus,índutis agítaffe, Portantaütramos ad Dionyfij& Aríadne gratía, admonítí fabula,uel potíus quód tum cüm redíer&üt,poma íimportabant:& que coenam fe^ rant mulíeres adhíbent,& facrorü partícípes fiunt, matres le&arü uírginü referentes,Ete ním ad filias accedentes illzz,cíbos&C obfoníá afferunt, Fabula etíam narrantur, quód hze quoq; recreandi folandítg eratía puerís fabulas enarraffent, Hec igiturà Demone memo ríz prodíta funt, Loci etíam fíbíad templum optauit;domos praterea eas qua tributü ím pendebant,ftatuit fibí pecunías ín facrifícíá pro ratíonetributi contribuere, idcy facrificid permíffum fibi à Thefeo Phytalidz obibant,hofpítij benignitate huíus benefíctj memoría profecutí, Poft Aegei morté magni opus atq; admiratione dígnit aggreffus eft, omnescg quí Attícá íncolebát ín urbem cooptauít,& ín populi omnes uníus cíuítatís copulít,cüm ante fparfím uaríos habítarentlocos,& difficulter pro comuni omníü utilitate conuenire poffenttínterdá etía dífsidentes bello inter fe decertarent.Igítur omnes per populos ac ge neraobiens,fuadere conabat: príuatís atq; ínopib. celeríter eíus monítís hortationibuscg audientibus:potentibus uero& factíofís fpe iniecta, finerege rempub.& populare flatá, fetantübellí ducemac legum cuftodem fore, alíjs autem rebus parítate atcp aequalítatem omnes habituros, Hecalij fua(ponte€ uolütate facere adductí funt;alíj quod etus poten tíam,queíam tum maxíma erat,atqj aními magnítudíne formídarent,obteperare fuafioní bus, uí cogí maluerüt, Cüm ígítur fingulorü Prytanea,curías,ac magiíftratus fuftulííTet, unumc& comune omnibus Prytaneii& unum'fenatü conftítuíífet,quo ín loco adhuc e^ tíam lícetíntuerí,cíuítate Athenas nuncupauít,& Panathenza, comunem celebrítate de^ creuít.Sacríficía de receptís ín cíuítate colonís peregit, que uczoiu,id efl;aduentítía uocat, decímoquínto Calend, Maías, quod facrífícít ufqg ad noftram manauít etatem. Atq; de^ pofito regnoadijsorfus,ut fufceperat ciuibus fe facturi, rempub. ftabilíuit. Nam cum de cíuítatis ftatu confultá Apollinem mififfet, huiufmodi ei oraculü exDelphís allatum eft: Aegída Thefeu Pittheídos zedíte partu, Ipfepater multís fínes meus urbíbus olim Conftiítuít, ueftraqy dedít dítione teneri. Tug, ínuícte malís anímo ne cedelabotí, Vter utinfanís pelagi íactaberís undis, ocetíam& pofteríorí etate Sybíllam ín hanc urbem díxiffe autumat, cóm exclamaflet: Ipfe madebis uter, fed non fas mergíerunquáa, Magis uero amplificare uíres cíuita^ a 4 Herod.in uita Homeri, Suid, 3., E£t2ig7. cu C t^, * ÉpuB 0Duow .^ uocat,cum debev, 3.7 fL epus OXiocy Plutarchi tís cümuellet,mortales omnes ad eandé uítz zqualiítaté uocauít Et id: Huc populí omnes accedíte, Thefeí edi&um fuifTe dícit, quo ex omnib, populís unum corpus à fe coftituíde clarauít, Haud tamen confufum populum& índigeftü ob multítudine,qua nullo delectu acdifcrímínein urbem confluxerat,cótemnendum putauít, ueràm prímus nobiles, quos Sy mipd'ac ipfe uocauit, feíunxít, tumagrícolas& artifices, INobilíbus quidem,tractandi rem díuiná, magíftratus ex fuo ordine creandi, admíniftrandíqg leges, tum pía relígiofacg interpretandi definíiendíqs poteftate fecít,eosq; cum caterís ciuibus quafi ad qualitatem redegit, cim honore quidem&€ gloría nobilítas, ufu uexóac necefsítate agrícola,multítu dine ueró artifices fuperareuíderent, C) uódaute ipfe primus ad uulgum ínclínarit,ut Arí ftoteles ínquít,& domínatu fe abdícarit, declarat Homerus ín nauium catalogo, ín quo Atheníenfíum tantámodo popul& appellat. Nummü praterea ftatuít,bouemgqy ín eo inci dit,uelob Marathoníü taurum,uel ob Minois ducem,uel quód ad agrí cultíone cíues pro uocareuellet,Ab eo nummo dicit txezópeooy, quod eft,centü boum,& dle6uop, quod de^ cem,nomé traxífTe, Sed cüm Megarenfíum agrum firmiter ad Attícá adíunxiffet,celebra^ tam illam ín Ifthmo columnáerexít, epígrámag ínfcripfit, quod duob. trímetrís regione diuídebat,ínquiens; Quz ad oríentem folem fpectant, hec no Peloponnenfus, fed 1onía: Quzuerd ad occídentem,Peloponnefus eft, non Ionía, Certaméquoq ab eo prímü INe^ pruno ínftitutü ímitatione Herculís, Gloríari etíá quandoqy eft folitus, ob iilum louí O^ lympía,ob feueró Neptunolfthmía à Grzcís celebrari, Quod ením íbídem in Melicertze honorem conftítuti eft, noctu agebatur, ínítíandí magis dj fpectaculi aut celebrítatís fpe^ ciem prz fe ferens, Nonnulli tamen opinátur ín Scyronis honore Ifthmía ínuentaà The feo& inftítuta e(Te, quo feà cede ob propínquítate expíaret. Scyronem emm filià fuiffe Ca^ net(€ Heniochz Piítthei filíz.alij uero Sínním,no Scyronem,& huíus gratía, non íllíus, certamé eíIe coftítutum.Statuít igit couenítqg cum Corínthijs, ut Atheníenfes ad Ifthmía accedentes, tantüm ín fpectando*fedentes praferrent caeterís, quanti nauis uelum,qua cà fpectandígratía appulía erat,extenfum loci occuparet, quemadmodü ab Hellaníco& Androne HalícarnaíIeo fcríptitaccepímus,Inde in Buxínü pontum nauígauít, ut Phílo^ chorus& alij pleríq; tradunt;cum Herculeaduerfus Amazones milítauít,ac uírtutís pra míum Antíopam accepit. Sed plures, é quibus eft Pherecídes, Hellanícus, atg; Herodo^ rus,aíunt poft Herculem príuata claffe T'hefeum nauígaíTe,& Amazonem captíuam ce» piíIe, Atquíhí quídem probabíliorauidentur dícere;alterí enim nemíní ex comitibus me^ moratur Amazon cótígiíTe captiua, Bíon autem T hefeum aít ea dolo fubreptaabijífe;na^ turaením Amazonas uírofas efle:íta nec Thefeum cüm agrum invaderet fugííIe, fed mu^ nera illi mi(íffe:illum ueró cum munerib, miíffam mulierem adhortatum nauem cófcende re,ubí cofcendit deducta nauídifcefsiffe, At Menecrates quídam, quí de INícea Bíthynía ciuitate híftoríam ediídít,(cribit Thefeum cum Antíopain hís regionib, díuerfatum effe; affuifTe etíáín eíus exercítu tres ex Athenis adolefcentes ínter fe fratres, Eunett, Thoan^ tem,& Soloontem,Funcígítur càóm Antiopamflagraret,celatís alíjs,cur.:: no ex familía tíbus rem comunícafle;at ilie cüm de hís cum Antíopaín fermonem ueniílet,illam homi^ nem repudíaffertem ueró prudenter fimulhumanetg tulíffejnec Thefeo unquam detulit ferat Soloontem ubide fpe decidit, proiecíffe fein fluuíum,interfjffeqg.Hlunccafum tulit fe grauíter Thefeum, cüm adolefcentís ínterítü accepiífet& caufam,& quoddam Pythíz oraculum,ad feipfum rediens,ín menté reuocauit:fuíífe ením fibi ín Delphis à Pythía ím^ peratum, fimulac contígiffet ut ín peregrína regioneangeretur maxime excruciareturqg, eotuncínloco urbem coderet,& duces quofdam relínqueret ex ijs quí eum confecuti ef^ fent. Exhoc condítz à feurbi, Pythopolíab eo nomen eífeíndítum,& propinquo fluuío Soloonté,ín honorem adolefcentís:relí&os quoc effe íllius fratres,ut praefectos aclegum latores, cumq hís Hermum uírum Athenienfem ex nobílítate, à quo X locum Hermií, id eft,* Mercurij domum,à Pythopolítanís nuncuparí,nó recte fecundam fyllabá circunfle xo accentu norantíbus,& gloríà ad deum ab heroé transferentibus. Itacg hacde caufabeL lum ab Amazonibus ortum eft, V ídetur autem earum facínus neq; humíle neq; muliebre fu iffe. Nam nunquá ín urbecaftrametatz forent, nec ín Pnyce prelium coferuíffent, nifi potíta agro íntrepídé urbe ínuafiffent. Quare quéadmodum tradít Hellanícus, Cymme rico Dofphoro frigore cócreto, tranfuectas írrupiffe credítu perdifficile eft, Quodaute ín urbem caftra pofuerínt,ex nomínib.locorü,& ínteremptarü fepulchris apparet. Díutur^ na ueró dubítatío€ cómoratío utrífcq fuitadoriendihofte: ad poftremum ueró Thefeus cüm Phoebo ímmolaffet, cum illis conferuít pralíum;quo quíde Iunio menfe depugnatü eft, Thefeus 4$ A eít,íncuíus memoría Boédromíaadhuc,à menfis nomine Boédromíone dicta, Athenien fesperagüt facríficía, l'raditatit Clídemus,cümprofequií fíngula exquifitíus uellet, Ama^ zonum(iníftrü cornufeadlocum,cuí nunc Amazonío nomen eft, couertíífe; dextro aüt eas ín Pnycen per Chryfam effe profectas, cum ijs ibí pugna(Ie Atheníenfes, cüm à Cs feo ín Amazonas íncídífTent;ad hec& íntereptarü fepulchra ín lata uía extare, ea qua ad portas ducít, fecus Chalcodontís phanü,quas nüc Píraícas uocítat,atg; índe ui ufq; ad Eu menídas effe reiectos,ac mulieribus loco cefsiffe, Ex Palladío ueró& Ardettoac Lycio in gruentes,propuliffe dextr& earum cornu ufq ad caftra,multasqy íllari cecídiffe; fed quar to deíndemenfeíctum effe per Híppolytà foedus, Híppolytam ením hic eam quà fibiiun xit Thefeus, nó Antíopam appellat, C uidá fcribunt cum Thefeo pugnacertanté à Molpadíaíctam cócídíffe,colinamcq que fecus Telluris Olympíz phaná eft,huíus gratía ere^ &am effe, Nec mírü míhíeffe uidetur ín rebus adeo à memoría noftra propter uetuftatem remotís,uagarií híftoría, nec certitudínis quippia habere, INam tradátíaucías Amazones ab Antíopaín Chalcídem clàm mííTas, ibícg curatas efTe,& earü quafdam ibí effe fepultas,/ locoq illi hodíecg Amazonitü nome manere. V eràüm hoc bellum foedere effe compofítü, & locí eíus qui íuxta Thefei phanü eft, cognomentii, quod Orcomofion uocant(nos fu. rífíurandilocit poffumus dícere)teftíimonío eft,& qua Amazonib, ante Thefe. celebríta^ tem facrífícía díu exhibita funt, Oftendüt quogp& Megarenfesapud felocum* Rhumap 63, pellat, Amazonü fepulchrü ex foro abeuntibus rotundi. Dícít& ad Chaeroníam alías ínterífe,& íuxtafluuí& condítas effe,cui fuperíoríb, feculís Thermodontí, nunc Hamo. nínomeneft, de quibus ín Demofthenís uita mentío facta eft, V ident etía*nó fine clade*sgapeyud Amazones Theflalíam tranfiffe: fepulchra ením etía hís temporíbus círca Scotufzam,& sa; Canís capíta extant, Haec de Amazonibus digna memoríauifa(unt, Nam que de Ama zonummotu& infultu ín Thefeum facto ob nuptá ei Phdram, confilío Antíopa& alía rum unàfecum íniurías perfequentíd,deq; clade& interítu ab Hercule illís ílHato, T hefei^ dosautor líterís prodidit, eacomentis fabularü fímíliora quàm uerítati uident efTe, Antio paaiütuita defuncta, Phzdram ín uxoré accepit, cüm ex Antíopa filium haberet Híppoly tum;utuero Píndarus tradít, Demophonte,Infelícifsimü uero Phaedre Híppolytity euen B tum, quonia hiftoríci de eoàtragícis nihil diffentíüt, nos quoqj idem fentíredebemus, ut abijsomnib, factítat eft, Sunt& alíz de Thefei nuptíjs opíníonesa fcena feíunctz, qux neq; mítía príncipía, neq felíces exitus habeant. Nam*Anaxam quandam T'roezenía ra. s» sjafo puílfe dícit,& interfe&o Sinne& Cercyone,ipforü filías ui coprefsiffe: duxífleaute uxo» rem Perhiboeam Aíacís matre, ac rurfus Phereboeam& Iopam Iphiclís filiam,& ob A e» glz amorem Panopei fílíam(ut dícítur)Aríadnam turpiter ab eo repudíata efTe crímínan tur,X poft omnía Helenz raptit,quí Attícam bello uniuerfam referferít,eícy exilíit ad po. flremဠcladem conflauerít,de quibus pauló pofteríus explicabítur, Sed cüm à przeftan^ tíbusuírís multa per íd temporís confecta certamína fint, nulli interfuíffe Thefeum tradít Herodorus,Lapithís tant focíum fuiffe,quo tempore cum Centaurís pugnatü eft. Qui^ damueró affirmátín Colchos cum Iafone profectà,& cum Meleagro adopprímendum aprum, X ob hocín cómunibus prouerbijs ufurpari folíti effe; ING fine Thefeo.Ipfum au temnullofocío multaacpulcherríma certamína cófeciffe, eumcg de illo omní& fermone, Alter híc Hercules,plurimü íncrebuíffe. Adrafto etía eftopítulatus ín recuperandís cada uerib.eorü quíapud Thebas occíderát,no ut Euripides fcríbítín tragoedía,fuperatís prae lío Thebanís,fed comuni foedere firmatis conditíonib.Hzcá plurimis celebrata funt,me moríz& líterís prodíta, Philochorus quoq; fcederade recípiendís cadauerib. príma illa fuiffe téftatur;uerit ab Herculeprímá reftítuta effe cadauera, ín efus uíta fcribitur. Sepulchraatituulgi ín Bleuterís extát, fed príncipü círca Eleufine:idqy à T'hefeo ad gratía Adra ftígeítá memorat. Ab Euripidis ueró fentetia plurimi díffentit Aefchylus ín Eleufiníjs, in quib. Thefeus hzc dícens inducit, Amícitíáuero ínter eum ac Períthoá hoc traduntin£^ tíam habuí(fe, Cüm rumor eíus roborís& fortítudinís uehemés foret, cupído Períthoà ín ceísit eus rei perículi faceretítacg Thefeiboues é Marathone expulít:cumtp nücíaret fe il lum cáarmata manu eó aduétare,mínímé ín fugà fe dedit, fed couerfus obuía fuít:ubi uerà alterü alter afpexit,& forme dignitate preftantiatp,& anímí magnítudíne admíratus uter» queeft,delectatustg ueheméter,manus coferuerüt.Sed Períthous príor protendés mani, fufit Thefeà íudícís munus fufcipere,& deboá expulfione cognofcereac íudícare:fe em haud ínuíti quodcungg ftatuerít illefupplícia fubítur, At'Thefeus fupplicíum quídé re^ mí(it illi,&z ut fecum amícítià& focietate iniret, hortatus eft;fic iureiurando amicitia firma a 5 Plutarchi C runt, ExhoccümDeídamiía in matrímoníü accepí(fet, Thefei orauit fecum una profici fci,regíone inuifere,& fein Lapithari congreflum& colloquí& dare.Inuítarat etía ad coe* nam Centauros. Vt ueró calereres coepit,& hí lafcíuientes petulantía, corruptigy uíno mulíeríb.íniecerüt manus, ad refiftendum Lapithe fe couerterunt, acalijs quidem perem ptís;alíos bello fubactos,focio& adiutore Thefeo, eregione poftea exegerüt. Sed Flerodorus negathzc eo pacto effe gefta, uerum aít,exorto iambello Thefeum Lapithís opem tulíífejac cuncprímü ab eo Herculem effe uífum,nec fine admíratíone ín eum ab erroreac certamínibus ín Trachíne quiefcente,íncidiffe, Fuiffeaüt eum congreffum honori utrígy acuoluptatí, Attamen arbítror cuíuís magís probarí eorum opíníone,quí dicanteosín u^ num fepíus conueniíle,& Herculem Thefei ftudío& opera ínítíatü effe myfterijs,C ante inítiationé expíatü: quod íta, quibufdam ab eo rebus inuíté geffís, fieri oportuit, Cüm ue Amplifiatioà ro íam effetad quínquagefimü annü etate prouectus;ut Hellanicus fcríbít, Helena rapuít, tempore— haudatatefuadente, V ndehoc quídam crímen,ut maxímü ac foedífsímü, tegere cupien^ tesaiunt Helenam nó ab eoraptam, fed ab Ida& Lynceo;atg; apudeum depofíta& affer uatam effe;nec Polluci& Caftoríeius fratrib, exigentibus reftítutam: uel à Thefeo, per. míttente Tyndareo, ob metá Enarfphorí Híppocoontis filij adhuc penéinfante, uí íllata eíTe díreptam.Qyua uero ad uerítaté propius uídentur accedere,& plurímorü teftímonio nítunt,huíufmodi funt: Cüm Spartam ambo ueniffent,puellam ín Díana templo chord, quem Orthíam uocant, exercentem,díripuerüt,effugeruntq; Miffis ait ad perfequendü milítíbus,nodum longe à Tegea dígrefsís,in tuto conftítuti, Peloponnefum tranfuectí,in has leges& codítiones uenerüt,ut cuí Helenaforte eueníret,ísuxorem haberet,atqpalterí adalíam coparandam uxore operá fuam praftaret,In hanc pactione ductís fortibus, The^ Intemperanti, feo obtigít;ítagy accepta uírgíne,quaenondá nuptui ídonea erat,in Aphiídnas detulít,ibíg; cum matrerelínquens, Aphidno homíni fibíamícítia contuncto comendauit,eamq clàm omníb, afferuari fufsit.Ipfe Períthoo benefícij eratía referens, ín Epírü fímulata peregriTemeritó, natione,cum eo unàprofectus eft,ut Aídonei Molofforü regís filiam raperent,quí cotugi Cererí nome indiderat, filz uero Proferpine, ac caní Cerbero. Edíxerat igit, ut cümhoc certamen ínírenthí quífilíam petebát,& quí uictor euafiffet, acciperet, Sed ubí cognouít D Períthoum cum foctjs, no utprocos, fed raptores accedere, eos coprehendít, ac Perithoü Íftatím per canemtollendumínterfíciendumq curauit,'hefeum ín carcerem coníectü cu Indinatiofortu- f&odijs afferuari iufsít,Perid temporís Mneftheus Petenfis Ornei Erechthei filij filius,pri n2 difolutioré mus utfertur mortalíi infenfus popularíb,& uulgo gratíofis hominibus,eoscqy delerege^ uitan fequif4.. ftiens, nobilitate am antea Thefel opes indigné ferente,magís cocitauítatg incendit, In^ dignabantur enímfe, fíngulís erepto príncípatu ac regno, ín uno oppído occlufos, ab eo uelutí ín cuftodía detínerí afferuarícg,& omnes feruorü loco& numero haberi, Necue^ ro mediocrem Thefeo apud multitudine conflauítínuidíam,cüm díceret eos umbra liber tatís adeptos,fed re ípfa orbatos patría,facrís, díjsq; penatibus,ut pro multis aciuftís regí^ bus, uníus peregríní& aduenz domínatüperferrent, Flís motibus permagnü momentü iíngruensà Tyndarídís bellum adiecít, quodplerígqy opinantur efus quogpopera& impuL fu effe conflatum, Ab ínítío ígítur íníuría abftinuere, Íororem tantum reddi fibi efflagita^ runt, Refpondentíbus ueró cíuíbus,eam nec apud fe effe,nec ubí nam terrarum relicta fít exploratum habere,adbellum íncubuerunt,.Sed Academus,quí eam Aphidnis occultarí fenferat, rem índícat; unde& uíuoillí à Tyndarídís honoresfunthabití,& pofteríoribus M temporib.ínuadentibus fepíus ín Attícam Lacedemonijs,agrum(g deuaftantíbus,ab Aca *Exidiu AC demíaob*Academum temperatum eft, At Dícearchus tradítab Ecedemo& Maratho, tud alat legit quifub Tyndarídís ex Arcadíameruerát,ab altero Ecedemíam, qua nunc Acadefhía eft, Suidas. nome accepíffe;ab altero IMarathonem populum nuncupat efle, cüm ís fefponté ex quo dam oraculopro exercítuímmolandum dediíífet, Profecti gitur Aphídnasacprelío potí tí.locum euerterunt, Hic dícítur Alycus Scyronisfilíus concídiíTe,qui Diofcuros ín mili tíam confequutus erat,à quolocum Megarenfis agrí,ibi condíto eíus corpore, Alycü nun cuparí, Hereas autem fcripfit, Alycum ab ipfo T hefeo círca Aphidnas effeínteremptum: fidemq fibiaucupatur ex hís uerfíbus, quí deipfo Alyco zdíti funt; Huncín Aphidnza tra&antem przlíaterra, Aurícomz Thefeus Helenz fuccenfus amore, Strauítatrox, míferumq índígna morte peremit, Haudtamen ueri(imile eftymatre& Aphídnas przefente Thefeoin poteftate hoftíti uenif^ fe, Captis ígitur Aphídnis,Athenienfibusqs ín magno metuac formidine cóftítutis, Mine ftheus | P. — temo e qe E umi S 'Lhefeus. é A ftheusperfuafít populo, Tyndarídas ín urbeaccipiédos effe, quippe qui cum Thefeo tantüm ut cum pradonenefarío bellü gererent,ceteror& ueró homínü comodís& íncolumí^ tatí confulerent,íd quod ftatím re& opera probarüt;nam potíti rer omníü, remifsis cgte ris ínítíari tantum myfterijs orarunt,cum nihilo mínus dj Hercules propínquicíuítatífo^ rent, Atq; hoc íllís fuppetebatab Aphiídnoin filios adoptatís,uelutíà*Pylío Hercules, Ho*evAiGnores quog pares deorü immortali aflecutí funt,&*Anaches cognomínatí, uel ob ceffa.*a/axo.. tíonem uacatíonemcqp bellífactas,quà Grraecí oy42 uocant;uelob curi& díligentia,quam Vide Suid, nequís detrímenti aliquid caperet, fufceperüt,cum tantus prafertím íntra urbe exercitus uerfaret:quíete ením fe habent quí curátalíquíd atqj cuftodiüt,ac reges ob hoc ipfum ana» cas uocitant, Sunt etíá quíeos ob aftrorü aícenfum anacas nuncupatos putent; nam ow, quod eft fuprà,aiexae Attici dícunt,& sity, eXuf, quod fignificatdefupem Aethra igit 'Thefei matrem captíua ín Lacedemonem abactà memorantinde in Troiam cum Helena eífe delatam,ídqg Flomeri teftímonio comprobari, qui eam Helenam confecutam dícít; Aethram,quam Píttheus genuit, Clymenemqgg Boopím, Quidam ueró ned; uerfum huncprobát, neg ea quz de Muníchio fabulx habent, quem ferütex Demophonte ac Laodíce clàmzedítü,ín llíoab A ethra effe educatü,Príuatím ue^ ro quzdá de Aethra,& ab ijs longe aliena, Iftrus ín tertiodecímo Attícarü rerü libro, utá quibufdá autoríb,accepta,prodídít; Alexandri Parím ín Theffalía ad Sperchíü ab Achil, le& Patroclo pugna effe fuperatü,& Hectore Troezeniorum urbem captam díripuiffe, Aethramq ibi relictam abduxiffe, V erüm hocárationeplurímü abefIe uidetur, At A idoneus cüm Herculem hofpítío excepiíTet,& cafu ín Thefei€ Períthoi mentíone incidiflet, & cuius gratía eo accefferant,& quas deprehenfi poenas dederant, uehementer índoluit Hercules,alteri ígnomíníofe ínteremptü effe, alterum ín eam fortunam calamítofam ue nie. AcdePeríthoo quídem queftus grauiter eft;aliud praterea(ibi nihil facíendit puta^ uít,De Taefeí uero falute cum eo uerba fecit,& ut hanc afe ííniret gratía,ab eo plurib, con tendít, Concedente Aídoneo€ uínculís emiffus Thefeus, Athenas reuerfus nondum eíus amicis penítus fuperatís: fíc quotcungy fibíantea cíuitas delegerat templa,omnía Herculi dedicauít,& pro T'hefeís Herculea nücupauit, quatuor fibí tantümodo referuatís,ut Phí^ B lochorus fcribit. Mox ueró cüm priorem ftatum recipere uellet,& prínceps rempub.gere re,íngrauiísímas fedítíones ac turbatíones íncídit:quos ením fibí mínus offenfos relique rat,ínuenítfolutos metu ex ípfalicentía odium cocepiffe; ad hzc magnam populípartem corrupta; íufla quz filentío obíre folebat,nifidelenítam blandítijs recufare: quare cum cogereeffetagereíTus, aduerfaríorit fa&ionibus uí&tus, ad poftremü liberos ín Euboeam clàm emifít ad Elpenorem Chalcodontis fíliá. Ipfeueró Gargettí, ubi nunc eft Arateríit, quoduocát àz 9 pc, quod eftímprecatio, factis in Athenienfes ímprecationíbus,ín Scy rum nauígauít;quod fibí cum íllis hominibus amícitize,ut purabat,X paterne ibi poflefsio nesforent, Eratueró per íd temporís rex Scyríorá Lycomedes: ad hunc igit ueníés agros poftulabat,tandi íftic habítaturus, quidam ferunt Thefeum ab eo cotra Atheníenfes auxi^ lium ímploraffe/Sed Lycomedes fiue uiri gloría reformidans, fiue Mnefthei fibi gratiam cociliareuoles,ipfum cim ad regionis fínes perduxíffet, quafi índe fibi agros oftenfurus, ex faxís deturbauítatgi ínteremtt;quand aliquiaffirmenr, per fe, nullo cogente, fed erro. Calavitofus uirelocíppoft cenam,ut confueuerat,deambulanté concídifle,Ettum quidem eíus morsne te fuis. mínicurzacfolícitudíni fuit.Sed Atheníenfiü rex Mneftheus creatus eft:eíus filij príuatí regno, fub ElpenoreTlium ín expeditione profecti funt; illic ueró Mneftheo mortuo,íp^ fi reuerfí Athenas,regnit recepgrüt. Pofterioribus feculis Athenienfes cum alijs de caufís Mortui glori adducti, ut Heroa profecuti funt; ínprímis ueró quód cüm ín Marathone aduerfus Me^ ureuixerit. dospugnati eft, coplurímís Thefei fímulacráapparuiffe uifum,& ante omnes ínuafiffe ín Barbaros, Poft Medícü ueró bellum,imperante Phzedone,confulentib, Phoebá Athenífenfibusrefpondít Pythia, Thefei offa Athenas reportanda eiTe, eaty honorifice condita Tefimonium di apudfeaíferuanda, Eratauté perdífficilé recipere, acfepulchrü agnofcere, Barbarorum, win. quilocum íncolebant,afperítate€ immanitate comercía prohibéte, Attamen Címonem, redactain dítíone infula,quemadmodum ín huíus uita prodíti eft;ínueniendícupido in^ ceísit. V ifa igituraquila tumul& quendam roftro fodiente;atqj terram unguibus fpargen^ te diuíno quodam inftín&u ac animi díuínatíone permotus, locá effodít;quo facto appa^ Tuitmagni corporís fepulchrü,& íuxtá,pilum atgpenfis: quibus tríremí Athenas delatís à Ciímone,exultantes gaudío Atheníenfes fj plendído apparatu& facrífícijs acceperüt,uelu Aeffimatio poft tí Lhefeü ipfum ín urbem redeunte, Sunt autem ín media urbe íuxta noftrü gymnafíum mortem. ! Honores diuini babiti. *['eoumywztic Incerti uttde Ro me nomen. Dc origine urbis uide Solini, de nomine ueró Fabiis Pictorent. Hd | Liuius Dec, 1, P. —M tque—— Genus incerta. Plutarchi| C fita;afylumt ibiferuis atcphumiliorib.fortunahomfnibus,& potentíor& opes formiídanti bus conftítutii,quód& 1 hefeus patrorius€ propugnator quídam fuiffet, Sc humane be: nigneg preceshumiliü exaudiffet.Sacríficíü eí preterea maxímü tríbuuntad octauá Idui Iulij meníís, quo díe cum ímpuberibus ex Creta reuerfus eft:& alijs praterea menfibus, octauo quog díe honores íllí& cultus exhibent: uef quód octauo Aprilis menfis díe ex 'Troezene prímá fe Athenas cótulíffetut Diodorus*Peregetas affirmare uidetur: uel ratí hunceínumertü magís quàm alium conueníre,quippe qui Neptuni filíus effet habítus. E^ tením Neptuni celebrítatem,octauo quog díe menfis agítant, Octonaríus eri numerus, cüm fitprímus talus exparítate confectus,& gemínü quadratum numerü cüm ín fe con» tíneat, ftabilítatem& ímmobilítatem Deí potentiz fignificare uídetur, quem nos deqaasp & yafoyop,id eft;firmum& mínus errantem;ac terram continentem, appellare folemus, Romulus. LAPO FLORENTINO INTERPRETE, & 815Romenomé magni, maxímeq;gloría apud omnes gentes per^ ^53 uagatüi, à quo& quam ob caufam índitü fit, permagna ínter fcríptores «i diflenfío eft. Namalij tradunt Pelafzos terrari orbe longo erroreper. 5| uagatos, plurímísqg bello domítís nationibus, eam parte Italíz tenuifj| fe;& obpugnandirobur,quód fau4s Romáà Greci uocant, fic urbe ap^ | pellaffe; Alij uero, Troía captaa Gracis,quofdà profugos nactos claf^ : j fem ín Hetruria uento delatos, Tiberis faucibus appulíos effe,& ex eo rum muliíerib,íam nauígatione fatígatís,& à maríabhorrentibus, quandam Romá nomi» ne,que nobilítate€ prudentía€ ufu rerum anteíre uídebat, fuafiffe clafí[em íncendendá effe:quod fa&tumuírís moeftítíam attuliffe ab ínítío, deínde necefsítate coactos círca pala tíum pofítís fedíbus,ubi breui res fuprafpem ex fententía cecídíffet,expertos loci fertílíta tem,fuícípíentibuscy uícínis& finitimis, cum alijs honorib.affeciffe Romam,tum urbem ex eíus nomíne,ut que eíus reíautor fuífTet,nücupafTe, Ex eo hodie manere,ut coíiunctí& ipfas mulieres& neceíTaríos homínes amplexí,frontem ofculent,Nam& íllas càm naues incendí(Tent his blandítijs uíros delíniffe,cüm uenía orarent,& eorü iram placareníteren tur. Alij Roma Itali filía& Leucaría: alij T'elephí Herculis fílij Aenee nuptà fuiffe. Quí^ dam Aícanij Aenee filíj,que urbí nome impofuit, Nec defuntalij, quíaffirmentà Roma no V lyísís& Circes filiourbe prímá habitarí coepta, Alij à Remo Eimationís filio, à Dio» mede ex T'roía mífTo. Quorundá etíam fententía eft, Romü Latínorü tyrannum,eum quí Tyrrhenos eíecerat,quí ex Lydía ín Theffalía, ex Theffalía ín Italíàuenerát, huíus rei au torem fuiffe, Necueró híipfiqui ín Romulá, íd quod xquífsímü eft,& multorü teftíimo^ nío comprobatü,hufus nominís orígine referüt,de íllíus genere fatís coueníüt, INam qui damaiunt,íllá Aenec fili ex Dexithea Phorbantis filía eenít&, infantem ín Italía afpor, tati; unà cum eíus fratre Remo,atgín fluuío exundantí fubmerfís alijs fcaphis,in qua aát erát pueríad flumínís ripam depulfa,exínfperato íncolumes feruatos,R omá,quod robut fignificat,nücupatos efle,Suntquí hancfententíá no probent,fed ipfialíam ín media affe rant: Komá Troíanz illíus filia cum Latíno Telemachífilio nupti;R omulé& partu edidit? fe. Quinetia affirmantalij, ex Aemilia Aenea& Lauíníz fílíaà Viarte copreffa, Romulü effe genítü, Quíd3 etia funt quí de Romulí ortu fabulofa quadam referre non dubitent, Namdiícüt Trachetío Albanorü regí;fceleftifsimo& crudeliffimo homini díuinítus mon fir domi uífum pené ex facrarío fe attollens ad multos díes manfiffe, Fuiffe etíà Thetyos ín Hetruría fatídicü templi,à quo allatüá Tarchetío refponfum;ut monftro admífceret uít go:nam genítü iri ex ea fili, uirtute, fortuna acuíribus nomen permaxímü& gloríahabi turi. Quod cim V'archetíus uni ex filíab,expofuíffet,imperaffe ut cum móftro íllo coiret: illam contempto patrís ímperío,ancíllà ín fui loc fuppofuiffe: Tarchetíá re cogníta aegre ferenté,utramqy ín carceré utmorte mulctaret cóieciffe: fed uifum eftilliper quiete fe Ve ftam uídere,necarípuellas prohíbentem,telam ueró puellís iubente, ut erant ín uínculis, texendam tradere,ea codítíone,ut nó anté nuberent, dj eamabfoluifTent:íta quod íllze per díem texuiíTent,alías noctu Tarchetij fuffu retexerefolítas. Ex moftro uero ancil!à gemi nos peperíffe, quos Teratío cuidam Tarchetíi ftatím exponendos dediffe:at illum fecus fluuia ínfantes depofuiffe,fic lupa cum eó ueníffet,admotís uberib, lacprabuiffe, auibus PES quod - Romulus.: ES quoq uatijs cibum puerís coportantibus, quo&d bubulcusafpiciens, admíratusqy, aufus accedere,infantes fuftulít.Hac íllos ratíone feruatos, cüm prímuüm per aetatem licuit, Tarchetío tetendí(fe ínfidías,ac tandem opprefsiífe, Flzecà Promathíone quodàa,qui Jtalícam fcripfit híftoríam, memoríz prodíta accepimus, Sed ex hís quz probabiliora(unt,& plu^ ximís teftibus nítuntur, certíísíma Diocles Peparethíus prímus gracis literís illuftrauit, quem Fabíus Píctor plurímísin locis fecutus eft. Fuerunt etíá de hís contraría alíorü fen» í tentíz; fed ut ppaucifsimis expedíamus,res ítafe habet,Ex regib.ab Aeneaortís,induos Gc. C fratres Numitoré& Amulíü fuccefsioneregnü péruenít:é quibus Amulíus cum ín duas portiones omnía partítus effet,ac pecunías aurumq ex Troía aduectü regno adzquaffet, regnti Numitorfortítus eft, His igit fretus opibus Amulius,& fratre uiribus longe fupe rior,regni illi facile abftulitzac uerítus neex eíusfilía liberi nafcerent,ut perpetua uírginí^ tatefpemomné fufcipiende prolís adímeret, V efte íllà facerdote legít, Hanc alij Hiam,alij Rheam,Syluíaalijappellant, que multo pofttempore, prater legein V eftalium uírginü, grauída deprehenfa eft: quz utne crudelifsimü fubiret fupplíciG, regis filía Antho ápatre precibus ímpetrauit,fed coíecta ín carceréa comercío omníü feíuncta díu fuít,ne de partu Amulí& celare poffet, Aedidit gíturgemínos magnitudine& forme praftantía infignes: exquo Amulíá acrior metus ínua(it;quare feruo negocíü deditpueros*ín profluente mít"pilae iat. Seruo Fauftulo nomen fuíffe tradüt, alíj no hunc,fed eum quíi*educauit,íta fuíffenun"aeAciduop cupati, Defcendit igitur ad fluuíii, atq ubí afpexitíllum multo luctu& ímpetudecurren tem,metuens adíreufq ad íuftii curfum, ín proxíma alluuíe pueros*exponitzíta eo abeun*azwMaosezo tetenuís decrefcentís fluminis aqua leníter ín ficco deftítuítiquem nunc locum Cermanü uocant,fed prídem Giermano nomé fuerat,quod germanosfratresuocarefolet, Necpor—— rolongíusficus Rumínalís erat, uelob Romuli, utplurími fentíunt, íta nuncupata, uel Liui.Romularé, obrumínatíonesarmentorü,que ibí ob frígora captandaín umbra cogunt.Eft alía quoq caufa,qua uídetur potífsíma fuiffe, quód mamma,rumaà ueteribus appellata eft:ac deam aliquam quz educatíoni ínfantíd przeffe putabatur, Rumilíà uocitat,& eíus feftum Ne. phalía celebrant, lac quogp ín eíus facrís infundát, Hic infantibus facentíbus lupam ferát span&v^ prebuiffeubera:ad hacpícumaccefsiffe,quí fimul pueros nutríret cuftodíreig,Putantur. cíac«ic ci B ueróeaanímalía Martí facra effe, Pícus ueró femperà Latínís fummo cultu& honoreeft voe& azqvdtehabítus, V ndenó mediíoctís fídes paríentí addíta eft, cüm Marte incerta ftírpís patre nun Team vd ug cuparet, Atqui ferüt eam dolo íd effe perpeíTam, deceptá ab Amulío, qui armatus atqj ad^ usAíxguzop, ortus dírípuít,Sunt quí dicantnutrícís nomen ambiguítate fabule locü dediffe:nam& fe^ ras& meretríces comuniuocabulo lupas uocamus:íta Fauftuli uxorí,proftrato paftorib. corpore,lupe cognomen effeaddítit,cüm Laurentía anté nuncupata effet. Huíc facrifica, bant Romaní,&*líbabat menfe Aprili Martís facerdos,& Laurentía eam celebrítate uo^ citabant, Alíam praeterea Laurentíá ex huiufmodi caufa colunt. Dum facerdos Herculís phaniforté(ut fitopeta líber,curaqg folutusper templum íncederet,copellaffe deum díci tur,ut unà fecumaleís luderet,atqy ipfe fí eius rei uíctor exífteret,fpem daret futurí fibi cu^ fufpiamab eo fpectatífsími munerís,quod Herculea maíeftatedíonü uíderetur:fín fecus, fe Deo menfamamplé magnifíceq; ornaturit, mulieremcy eximía pulchrítudine* unàace* euvavazrow cubanté daturü, Hanc conditione depactus,alías pro fe, alías pro deo tefferas ftatuít, Vbi. coul perfpícué feuíctum agnouít,uolens pacta feruare,& ímpofitís fibijpfi conditionibus con fiftere,deo ccena parauít, Laurentíamq; mulíerem fané formofam, nó omníno famofam, fed celatam& occultam,mercede cóductam adhíbuít ílli ín conuíuía,ftratocy ín templo le &o,ccená claufam íntus relíquit, tanquáad illam Deus acceffurus effet, Atdy dícitur eam adijffe, iufsiffecg ín aurora fead forum conferret,& quí prímum fibi obuíam effet factus, eum fibi amici adíungeret.Prodijtígitur illi obuíam ex cíuibus quídam,zetate longé pro^ uectus,& fatís locuples ac fplendídus,fed filijs inops,& qui uxoré nunquá duxiffet: huíc arrutíonomen erat:qüi Laurentíam agnouít, amauítqy,& ad poftremü fibí amplífsima rumfortunarü haeredem ín(títuít, quarum maxímá partem ílla plebi Rom, ex teftamento relíquit,Dícítur autem cüm íam eíus gloría illuftrís effet,& fancta religíofacghaberet, eo inloco euanuiffe,ín quo príor etíam Laurentía códita erat, Eíloco nunc*V elabro nomé*fAypoy A eibquódíncremeto fuperfufo flumine,nauiculís traij cientes ea parte forí appellerét;trafe velabri memitumením uelaturá uocant. Quídam ueró dícunt V elabrü adítum effe eum, quo ín Híp^ rit Liuiw lib, 7. . podromftex foro ítur,qué quí ludos exhiberet híncexorfi, uelís operírefoliti fuerínt: fe^ Dead, s. uisi eb Div issoy eAova,, His igít de caufis, feciida Laur&tía à Romanís colit. Atínfantes Fauítulusmagifter regtj pecorís,clàm omnib, ex eo loco afportauít:ut uero alij, X quíde Edueatio. *vae dA Qon Plutarchi C probabiliusdicunthaud imprudente Numiítore,(ed impenfam ad u ictum etíam nutríto» ribus fuppetente, At etíá Gabíos delatí puerí,líteras aliacy dídicifle dicuntur, utíngenuos Nomen. decebatpueros.Appellatietíamà mamma Romulus& Remus, quód á fera lactarí inuen, Ingenii. cí(unt, Igítur ín ípfis corporibus fpecíe& magnítudíne,ab infantía ftatim uím fuam natu. Indols. ra oftendít,&& cóm prímü adoleuítzetas,ín uíros fortes atq; ftrenuos euaferüt, ín adeundiís periculis elato omníno anímoatg ínterríto, Sed Romulus ut fuperior confilío fuit,& ci^ uilem magis prudentía haberevifus eft, ita ín comercijs qua pro pabulis ac uenatíoníbus cum uícínís incídebant,permulta íngeníj fuí documenta praebuit, naturaty ad imperandü alíjs magís,quàm ad parendá,ferríuifus eft, Proinde feín fuí aut etía ínferíorís ordínís ho» mínes leníter clementerqy habebant:prefectos aüt& legatos ac regij pecorís magiftros,ut qui fibi nihilo uírture przeftaret, defpicíebat uehementer,neq; íra eorü necy mínis quícqua Studia iu«ente, mouerí;ftudijs liberalib.íntenti ocíüi terere,nec inertíaacdeíidía corrumpi pulchrum du: cere,fed ín negoctjs€ ín labore tolerando fe exercere,fubfiftere feras,curfare,in latrones predaonuftos ímpetü facere,fures capere,ab íníqué opprefsís iníurías propulfare.His re^ Gela. busmagnü íam eorü nomen ínter paftores ferebatur, Exorta uero ínter Numítoris Amu lijtgpaftores ob pulfa íumenta feditione,eamq; remíllí índigné ferentes,aduerfos cedunt, Occdfio obtenti& in fuga uertunt,íngenté praedam erípiunt, Cumt quereret INumítor rem feíndignam imperij. patí,contempferunt:collectísqg& in unà coactís permultís pauperib.acferuís,audacíae& cótumacíz ínítía fubíerüt. Cüm uero folenníffacríficío Romulus intentus effet(díuíni e nímcultus,ceremoníar,ac uatícínij obferuátifsimus erat) Numitoris paftores íraamif^ fz prada ínfidíatí,ín Romulum cum paucís abeunte impetü faciunt, Síc comíffo przlío, illatis utríncg uulneríbus, ílli uíctores Remü coprehendunt;quem cóm ad INumítorem captum perduxíffent,nihilín eum anímaduertít, acerbitate fratrís reformídans, fed íllum fupplexadütoransatgp obfecrans,ut de eo fupplíciáfibi fumere líceret,ut quí frater effet, & ab eíus feruís íníuría cotumeltjsqy affectus, Accedebant Albanorü querimoníe,ex eíus uírí iníuría excítate, quódfibi miferaatqy ííndígna patí uídebant,C) uibus permotus A mu lius eft, Remusq; ab eo Numiítoríad fupplícía dediturrquo accepto Numítordomum re: uerfus,adolefícentem mírü ín modum admíratus eft,quí magnítudine corporís& uiribus D exuperaret cunctos, Cumt ex eo oreatqg uultu, que in perditis rebus feruabat, perfpiceAnimi ciflantig et íus anímí magnítudíne conftantíamqy ín ftatib, malis ínuictá& intacta, tum eíus ope» ra actes geítas accíperetfígura eíus& líneamentis rcfpondentes,& quod maxímü eft,dí Diuini auxili, uíno quodam inftínctu& numínepercítus,rerü magnarti ínítía nactus, anímí fudícío,& fortuna quadam uetítatís,quz díutíus laterenon poterat, quis effet,& quo pacto genítus peneuolentia, foret,rogauitbeniígno afpectu mítig; uoce fpem falutis ínijciens, Ille parüper lenítate ora tíonís cofirmatus, Nihil te,ínquít,celaboretenim mihi regío nomíne dignior quàm Amu lius uiderís effe; nam& audís& interrogas priufquá ad puniendü accedas: ille íncognita caufa mead fupplicíü dedit, Prímit omni& Fauftulo magiftro regij pecorís,& Laurentía genítos íam índeab ínítío effe nos credímus:gemíníaüt fratres fumus eodem zdíti partu, & apudteín crímen€ calumnía& iudicia capitisadductí; de nobifipfis magnaaudímus, qua fí uera funt,perículü docebit, Dubía certe noftra procreatio fertur effe, nutrítío ueró atqj educatioabfurdior quàm pullorum;& quíbus expofití eramus efca ferís& auibus, ab ijfdem enutríti fumus,fummifsisa lupa mámís,& à píco comportatís cibís, càm ín T'iberí ín fcapha íaceremus,Extat adhuc fcapba, feruaturqp reís cingulis coómuníta, ín qua cadu cz íncifz funtlíterz, quíbus ín pofterü fortaffe extínctí,& cum nullí am ufui effe poteri Mifericordia, mus,à parentib,noftrís cognofceremur, Numiítor ígítur càm& uerba adolefcentís,X acta tem,& minime feruilem índole conferret,haud eam fpem fibiblandienté reíecít,fed dedít operam ut dehis clàm cumfilía loqueretur: nam cuftodíjs adhucafferuabat uehementer, Sed Fauftulus ut prímü Remum captum,& Numiítori in cuftodíam dedítum accepít, Ro mulo rem aperit, ut geniti utcg educati forent,& ad ferendá Remo opem hortaturznam an teaperznígma confeffus erat, tantumc illis índícarat, quantum fi attendiffent, putabat eorum animos non mediocríter attolli poffe.Ipfe cum fcaphaad Numítorem ex ílla occa fione cum magno metu& trepídationefe cotulít, Sed cüm cuftodíbus quíad regís portas erant, ín fufpícione ueníffet, deprehenfustgab illis effet,& turbato ad refpondendéü mens .^ fimulatgjoratío excídí(fet, detecta eft fcapha, quam uefte ínuolutam ferebat, Forté affuit Fedlires, quída exhís qui pueros ímperío regísexponendos acceperat:híc cüm fcapbá rum efTetín tuítus;agnouiffetqy ex ipfa forma atqj exlíterís,opínatusíd quoderat.haud rem neglexit, fedad regem cótínuó redelata,de Fauftulo tormentís quzfitá eft;quí ín multis ac magnis Ccru^ | Romulus. à & cruciatibushabitus, neg ínuíctus perftítit,neg; coactus omíno cófeffus eft pueros apud feferuari, Sab Albalonge ínter paftores effe,fe quoc idípfum Ilíze nuncíatum ire,fe fepe uídifleactetigiffe, ut eam natorum defiderío affectam, magis ín fpe bona confirmaret: Quod ígíturturbato anímo homíníbus,& permetum aut fram quíppía facientibus cue nirefolet,ídtumAmulío contígít:uífrum ením alías quidem probum,fed Numitorís ami cum, ín ea trepídatíonead eumrogatum milit, nunquís rumoraut fermo homínumad eum de puerís perlatus foretut uíuerent, Quiubí eo peruenit, cum uídiflet íam fere R emumamplexu X gratulatíone a INumítore exceptum, ípfe eam fpem fuo teftímonío fi^ míorem effecít,hortatusqy eft ut properé ad res capeffendas íncumberet, X fc quoque fo cium reí gerendae& adíutoré praebuít. Occalto ctíam ipfa nec tardandí nec diífferendi fa cultatem dabat.NNam Romulus íam prope aderat,& una quí ad eum haud pauci ex cíuibus odío acmeturegís confluxerant. Ipfe etíam fecum agebat magnam armatorü man& ín centurías ínftructam, quarum fingulas ducebat uír quídam, herbarüfafcículum hafta alligatum praeferens, quí poftea manípulí nuncupatifunt: ex hog lapfa confuetudíne, Manipuliume ufq; ad noftram atate,manípularíjs ín caftrís íánomen manfit. Cum igítur Remus íntra. dc appeliati. urbem cíues ad defectiones ímpuliíffet,& Romulus cum externís copijs ad eum feadíun xíffet,tyrannus maximo terrore díffícultatibusq fufpenfus acfolícítus,príufqua aut mo^ litus eflet quíppía,aut falutarealíquod confilíit caperet, deprehenfus círcumuentusq; ab illis obtruncatur.In hís íeítur, quorum pluríma monuméetís fuís cómendarunt Fabíus ac Peparethíus Díocles, quí prímus omnítt uídet ab urbe codíta híftoría zediídifTe,(ufpicio quadáfabulz ac cómentií íneft. V eruntamen à uerítate nobisretjcienda nó funt,íntuen^ übus quorum opum artifex fíitatqy archítectafortuna:ad hec,rem Romaná nobífcü ipfis animo reputantibus, quz nundj eo magnítudínís& potentíz proceíliTet, nifi ex diuina origine prímordíü accepíífet.Interempto aute Amulío,rebustg regni coftítutis, neg Al bam íncolere índuxerütín animum, nO potítíante regno,nec fuperftite auo regnare. Ita Numítorí Albanare permiífa, debítísqg matri reftítutís honoribus, decreuerüt ín hís lo^ D cis,ubi expofití,ubiqg educati fuerát,noud urbem códere.FIxc probabilífTima caufa fuiffeuidet. Coégít etia íta fortafle neceflitas,ob multitudine feruorü ac fugitíuorii, qui ad il los cofluxerant, quod authis diflipatispereundum omníno,aut feparatím cum iliis habi tandum effet, quod rem índígnam Albaní ducerent, fugítíuos fecum cómifcerí,& ín ur bem cíues adícríbí: quod ín pofterü ex eo quod deuxoríbus eftactum, magís apparuit: quod eft nó ab íníuría& cotumelía,fed ex neceífitate&ínopia fcemínarti profectü:nam raptas ín fummo honore habuerunt. Prímís deínde urbi fundamétís íactis, facrum quen damlocam eo confugíentibus perfugíü ftatuentes, Afylum uocarüt,eotQy omnes fine uL. Afglum, lo difctímíne exceperüt:nec domíno feruus,necdebítor credítoribus, nec homícída ma giflratíbus debebat,cum dícerentfirmáü acratum íd omnibus Pythíco oraculo effe opor tere.Itaqy d;celerríme urbs homínib.abundabat' Ab ínítío ením tradunt haud plures mil le domosfuiffe.Sed haec pofteríus. Ageredíentibus,ftatim deloco díffenfio fuit. Romulus ením locum, qué quadratam Romàuocant, codendz urbi delígi uolebat: at Remus partem Auentínilocü natura munítit comodíorem ducebat, eítg poftea ab eo Remonío cognomen fuít, fed nunc Rígnaríü appellant. Coueníentíbus autem ínterfe fequundís auibus dijudícarelítem,diuerfaloca ad ínaugurandum capíüt. Príorí Kemo augurio ue nífle feruntfex uultures, ciim duplex numerus Romulo fe oftendiffet. Sed dícitur a qui^ bufdamueré Remum uidíífe, Romulum ueró effe ementítü:fed cüm acceífiffet Remus, tunc Romulo duodecím apparuiíle: índe manfiífe mort Romanís ex uulture augurádi. Herodotusautem Pontícus tradít&Herculem Ixtari folítum,uulture ín re gerenda fe o^ ftendente:eft cním animantíü ínnocentifsímus omnít, cum níhil uefcaturexhís quaefe^— vultu animarunt homínes aut plantantautalunt,fed ex cadaueríbus[ibi efcam quzrat:ínterficítauté(ium innocenti" nihil,nec deftruít,anímantíü:uolucríbus autem ob affinítate etíam mortuís abftínet. Aft. fimus, aquilznoctuz& accipítres uíuas uolucres etía eíufdem generís ínuadütatq; ínterímüt, quani ut Aefchylus ínquít, Auem autem uefcens qua purafitauís? Ad haec,alíz ín ocu lis(utíta dícam)uerfant;atq: ubíq ínfpiciendas& fentiendasfe offerunt:at uulturem ra^ ro eftíntucrí,nec cíus pulli facilé ínuenirí poffunt:utnonullos ín opíníoné uanam&ftut tam coníecerít,ab extra ex alío quodam orbehucfeappellere: quod rarum fit, nec perpe tuo,quemadmodum putant effe quod fecundum naturam eft;nec fua fponte, fed díuíno alíquo impulfu appareat, Poftea igitur quàm Remus zeícínitfraude, grauiter comotus, a Romulo fodiéte quàurbís moenía círcüdudturus erat, ludibrio fratrís foffam tranfiliuit, €—— Pm 7 cens TC$" Eis:» Romulus. C atq; opus ímpediíre conatus eft.Síctande aíunt quídam illum ab iratoRomulo,alt à quà Remiinteritu, dam Celere ex Romulí comítíbus,hiceffe ínterfectum,Cecídítín ea pugna Fauftulus& *Plíftínus,quí cim Fauftulí fraterforet,unà Romulum nutrífle dícítur. Celerauteín He truríam fecefsít,& ab eo ueloces apud Romanostraxerüt, ut Celeres dícerentur. Quin, etíam Metellum tradüt,quo d mortuo patre,fingularí certamíne pugnantíü ludi ad pau cos díes ínftítuiffet, Romanos admíratos apparatus celerítate, Celere appellaíle. At Ro, mulus pofteaquam ab eo Remus ín Remuríaund cum eíus nutrítoribus ad fepulturá eft datus,complenda atdp ínftruendze urbi anímü adíecít, accerfitís ex Hetruría uirís,qui fa crís quíbufdamrítíbus& líterís fingula edocerentatq; exponerent,quemadmodü ín my fteríjs: foffam rotundam effoditínloco cuínunc Comítío nomen efl, prímítíasq; omni, quibuslege quidem uthoneftís,natura aut£ ut neceffarijs utebant,ín eam depofueritt,et ad poftremü,ex qua quífqy profectus erat terra, partículà quandam ferens, eodem conij. cíentes comífcuerunt. Vocantaute foffam ipfam eodem quo Olympi nomíne, Mundi, Vibsut códita, Deindeinfíguram círculí círcunfcrípfiturbem.Ipfe auté prínceps codendze noua urbis, aratro,uomere zreo przfixo,tunctísqg fexu dífpare bobus,ipfe boues agens, fixís termi, nís profundü círcunducit fulcü.Qyuí eum confequunt,hís íd negocij datur,ut quas aratrü füfcítarít elebas, ín ínteríorem partem deuertant, necullam dílapfam extra effe patiant, Pomariwn. Lineaigítur muri díftiníüt,uocaturq; quod íntusrelinquítur, Pomceríum, detractís per fyncopam é medío líterís,quafi ponemurü Que aute locí portís optarínt,ibí educto uo merearatrum attollentes,fpacíii quoddam uomere íntactumrelínquuntrunde& murus totus, exceptis portís,facer putatur. Portas aute facras quí putát,res neceffarías, nífi anté expíatàs,ímportareaut exportare religione ímpediunt, Vrbem ígíturad x 11.Cal. Maij condi coeptam effe,opíníone omníü fatís coftat:eumqy díem feftum Komani agunt,nata lem patríz nuncupantes. Ab ínítío aut€ níhíl anímatit ad facríficía adhibebat. Exiftíma bant díem ipfum patríz orígíní confecratü,purum& finefanguíneferuari oportere. Ve Pdlilia. rtuntamé prídie eius díeí paftoralé quandam celebrítaté agítabant,quaze Palilía ab íllís dí cebatur. Nuncígítur Romanorü Calendz,nulla re cum Gracís coueníunt. Illum autem díem quo Romulus urbífundamenta iecit,trígefimü díem fuifTe perhibent, ín eod luni D excógreflufolis defecíífe,quam uídí(fe Antímachü T'eiumlyríciü, cim tertíi ín annüfe xtz Olympíadiís íncídíffet,'emporibus autéVarronis philofophí,uíri Romani,&hifto ríar monumentís perítíflimíi,fuít l'aruntíus uír eí ín prímís amicus, tum phiílofophíz tum mathematícz ín prímís ftudiofus,qui ciim ad aftrologíz difcíplinafe cotulíffet con templatíonís gratía,& ín ea excellere putaret,huícímpofuítVarro,ut Romulí coceptío nemín díem€ horam deduceret,infpectístg efus uitae ínftítutís acrebus geftís,ex íllís có fequentía colligeret, ueluti geometrícarit propofitionit refolutíones recípíunt: eiufdem' ením cotemplatíonís effe,cogníto cOceptíonís tempore uítam praedícere,& percepta uí ta procreatíonís tempus perdifcere, Suícepitígítur T'aruntíus munus fibíà Varroneím: pofitü;acperfpectís uírííngenío acmoríbus rebusqy geftís,tum uíta tépore,ac mortis ge nere,hísq; omnibus ín unii collatís, ualde fidentíatq; alacrí anímo oftendít,Romulü pri mo anno fecunda Olympíadis à matre fuíffe conceptum,menfíe Choé abA egyptijsnun cupato, quem nos Decembr dícímus,tertío& uígefimo díe,horatertía, qua fol defecit omníno:ínlucemuero zdítum,menfe T'hoth,quí Septemberapud nos eft,ad x 11. Cal. fequentís menfis círca ortum folís, Vrbís uero Romz fundamenta ab illo íacta effe quín to Idus Pharmutí menfis, quí Aprilis uocatura noftrís, ínter fecundam& tertia eíus díeí horam:nam urbís fortuns,uelutí homínís,proprí& habere opínant tempus, quod ex prí ma orígíneadaftrorum ortus obferuat, V erii hzechuíufmodíty fuperflua nouagg, magis fortaffe allícíentarbítrorlectorem, quàm fabulze cómento offendant, Codíta ígitur urbe Refpub.utordi- príncípió iuuentute Romaná ín mílítares díuífit ordines, quor quilibet peditü tría mil Bála, lía,& trecétos equítes habuit, jq; legiones dícebant,quo d ex omnibus pugnaces in íllís delectiforent:relíquá multitudíne feíunxít,eamq; populi nuncupauít, Deínde ex opti matíbus centum creauít fenatores, quor collegíü ex aetate Senatum uocauit. Illí patres dícií, uel quód hí folum quílegítímí patres forent crearí poffent:uel híncadeo, quod illi patres fuos oftendere poffent:qd n6 multís contigit ex prímís íllís couenís. V elà patro cínío íd nomen fluxit, quód exíftímarent patronü quendam fuífTe,ex hís quí Buandrum confecuti funt,quí ímbecíllorum curam geffiffet, eíscy praefidío fuifTet;ab eo huícrei eiuf modíappellatíoneé manfiffe.Illud míhí probabilius uídet, fi quís opínet Romulü decre uille,prímores& potentes oportere paterno offício& índulgentía,humilíorü caufam ín fidem Romulus. 9 A fidem fuam curamq fufcipere: fímulq; quà ceteros edocetet, ut tutiore fibi uítam ín eorü prefidio uíuendam ftatuerent,neq; quibus uirtute cederent,eorü honoríbus angerentur, fedbeneuolo& amíco anímo ín eos forent, patresq íllos honorís gratía appellaret,& eíTe opinarentur,ídcírco eo nomíne appellaffe,Nam& hís temporibus extere nationes ex fe^ natorío ordíne patronos fibí adoptát, eosq; duces uocant.lpfi ait Romaní Patres confcrí ptosid collegium appellant, quod nomen dignítatis plurímü,& ínuídíe mínimü prz fe fert, Sedab ínítío tantü Patres díctí,pofteríoribus aittemporíbus adícriptís ín eum ordi» nempluríbus, Patres cofcriptí uocatifunt;atg; hocfenatoríj popularísqg ordínís dífferen^ tíz honeftíus nomen fuít, Alíos ex multitudine potentes legit, eosq; patronos nücupauít, illosaut£ clientes, magnadgp illos ínter fe beneuolentía deuínxit, qua maxímas necefsítu^ dines productura foret, Hi homínib, oppreísís€ iudicio círcituentis, ín obtínendo íure fuo,& caufz actores X patronos& moderatores confiliorü omni feprabebant:illí uero hosobferuabant no honoribus tantü,fed etíam copijs fuís ín filiabus locandís,& ín difTol uendo zrealíeno.Patronü quoq ín clientem, X clientem ín patronum teftímoniü dícere, lex nulla,nec magíftratus cogebat, Atín pofterit manente czterarum necefsítudínü íure, prímatíbus pecuníam ab ínferíoriloco homínibus accipere,curpeac fordídum efthabitü. Sedhzc dehís fatis, Quarto aute poft condit urbem menfe, ut tradít Fabíus,audax íllud Raptus Sabittain raptu mulíerüfacínus eft geftum:acperhíbent quídam Romulum cumnatura bellíco^ rum caufa. fus foret,adductum nonullís oraculís, quibus portendebatur Romá ex fato, fi bellís enu^ tríretur augereturgp, maxímà euafurá,ad uím Sabinis ínferendam anímü íntendi(fe, Non ením magnü numerum,fed trígínta tant ab eo uírgínes raptas effe,ut qui bellí magís íní^ tíum,quàm connubij quereret.Flocparum probabile uídetur effe;fed cüm íntueretur ma enamaccolarü uímín urbem conuenííle, quor paucís admodum coníuges forent, plurí Necefita, miíuero quí peregríni& aduenae pauperes& obícuri forent, contemptui erant,nec ftabílesínfíde manfurí putabantur, ín fpem erectus, íníuríam Sabínis íllaaam quodammodo comuníonis& necefsítudínís coniíungendapríncipíü fibí quoddam cum illís effe allatu^ ram placatís mulíeríbus, ad opus incubuit, adíto fíbí huiufmodi rationeante munito. Fa^ mauulgataab eo prímü eft, cuíu(dam deíaram codítamfub terra ínueníffe,eicg deo Con^ Modu. B fonomeníndiderüt, fíueà confilio quod cofílíariusforet, fíue INeptunus equeftrís, Nam araeft ín Círco maxímo pofíta, que relíiqu& quídem tempus latet,ín equeftribusaute cet^ tamínibus aperítur, Placet tamenalijs, quoníá confilium arcant&& mínímé palàm effe o^ portet, fubterranea haud temerc€ opertá dei aram efTe, V bí ueró demoftrata eft, magno apparatu facríficí parat,índicicg fínítímís fpectaculit iubet, Multí mortales eó couenere. Ipfe cumoptímatibus purpura indutus fedebat, Erat autem fignü aggredíende rei oppor tunítatemade(Ie,cüm affurgens purpura ín fínus contraheret, ac rurfus cotractam expli» caret, Stabant ígítur permultí accínctí enfibus,ac regem obferuabát,qui dato figno ad ra^ piendas Sabínorum uírgínes dí(currunt;ípfos fugientes íncolumes dímíttunt.I&aptas efz Íequidam trígínta tantum tradunt, à quibus€ curías nuncupatas effe, Valerius auté An^ tiasquíngentas uígíntí& feptem, Iubasauté fexcentas octuaginta tres, Sed hoc maxímé Romuliícaufafuftentatur,quód nullam prater unam Erfilíam ceperít, qua ílloslatuerat: Nom libido. quodeft argumento, eos no íníuríze€ contumelíz caufaad raptü uenífle, fed genera ma gnís necefsitudínibus ínter fe íungere cogítafTeIpfam uero Erfiliam quídam aíunt Hoftí lioclaro ínter Romanos homíninupfiffe,quídam ipfi Romulo in matrímoníü cefsíffe exí Ítimant,& ex eo liberos procreaffe,€ quibusfilíam una ex ordíneprocreatíonís, Prímam ab eonuncupatam:filium autem unum ex congregatione cíuí&, Aollíum,quod grace to^ tum, uníuerfum fignificat: pofteríores Abilliumappellarunt. Sed haec Zenodotus cüm prodidíffetymultorü reprehenfiones íncurrít, V nam longe ante alías ínfigne fpecíeacpul chrítudineab obfcurís quibufdam homínibus raptam ferunt, ín quos cüm díripiende uír gínis gratía ex optímatibus quídam ínuafiffent, ab illis ne quís uíolaret Thalafsío eam fer ri clamítatü, iuueni proboacíplendído:tum eos audíto Thalafsij nomíne,clamore& plau fu collaudaffe,quofdam etíam confecutos effe gratía& beneuolentía uírí, Thalafsíü con^ clamantes, ex quo nuptíalem, quemadmodum Grzcís hymenaii, eam uoce fuiffe, Nam & illum in muliere feruanda optíma ufum effe fortuna, Sextíus ueró Syllas Carthagínen^ fis uit neqyà Mufís,neqyà Charitibus abhorrens,dixítnobís Thalafsíjnomen Romulum fignum direptíonis dedí(Te; ígítur omnes fímíli uoce regem profecutos effe, ídcírco eum In nuptts morem effeferuati, Plurími tamen, ínter quos& luba, hanc exhortationem& Prouocatione ad opus& lanifíciis, quod Girzcí zaa«cíay dicunt,effe opinantur, cüm non^ ks peanut gn pl. A E pec emm Fita dluea^ 7is. Vide Probl, Plu tarcbi,. Rornulirobur ingens, luppiter Feretrius. Spolia opima, Plutarchi dum latina uocabula Gracís effent cofufa, Quod fiíta fit(quanquam utebantur Romani per id cemporís Talafíz nomíne comunícum Gracís) probabilior huíus rei caüfa& ratio póíTetafferrí, Nam cim Sabíní hoftes pofito bello cum Romanís pacem íníerüt, percut^ fofoaedere conuenerü: demulieribus,utnullaalía in re uírís quàm ín hís que ad lanífícium pertinerent, operam fuam nauarent, Manfitígítur deinceps ea confuetudo, ut qui darent autaccipereétaut íntereffent omníno nuptijs, perludumac íocum Talafsíum vocítarent, atteftantes ad nullum alíud opus uxorem quàm ad lanífícíü duci, Obferuatur etía hís temporibus, nefponía pauímentum pedibus fuperíncedat,fed fublímís ín cubículum defera; tur, quód tuncquogpín eo raptuui ín cubículum latas aíunt effe, Adduntpratereaalíqui autores,quód nubentís comam*pilo dífcrímíner, ad illud fpectare, prímas nuptías pralío & hoftilíter ínítas effe: de quibus copiofein caufís à nobís mentío facia eft, Perpetratü eft igitur huiufmodifacinus x 111, Cal, Septembrís,quo die Cófualia celebrant, At Sabinis uishomínum permagna erat, íncolebantuícos fine murís,quafi id ipfis patríü foret, elato anímo& ínterríto efle, quí Lacedamoníorü coloni effent, V eruntamen íntuentes fe ma^ gnís obfidibus deuinctos,& cura filíarü folícíti, legatos miferüt fupplíces ad Romuli, o rantes& obfecrantes, filías redderet,& uím illatam purgaret, ííc uoluntaría& legitímam gentíbus amícítía& necefsítudínem fore,Romulo autem mulieres minus dímittente, fed adaffinitatem fufcipiendam Sabinos adhortáte, dum alij cofílio& apparatu belli moram trahebant, Acron rex Cenínenfium homo uehemens,& bellícís rebus paríter audax, Ro muli facínus fufpectum habens,& quodín foemínas perpetratü erat, ratus omníbus meti culofum effe,necímpunítü perferendum,bellum preoccupat,€ cum magnís copíjs ín a grum Romanü impetum facít, Cui fitobuíam Romulus, Cumq ín confpectá ueníiffent, ex aduerfo Ípectantes, adpugnamfe ínuícem prouocabant, paratís exercitibus& ínftru &ís, Romulus ígítur uotís nuncupatís, fi hoftem fuderít fugarítcg, fe eius arma ferente To^ ui delaturü: ubíín certamen collatís fignis defcendit, regem uictor obtríícat, exercítumqy ín fugam uertit, captads urbe,captorum íníuría abftinuirpreterquàm quod íufsit eos deie ctis domibus Romam cómígrare,paríus& condítionem cum ciuibus habíturos:que una res maxímé cíuítatem exauxít, quod eos quos uícifTet, femper fibi adderet,& ín cíues ad^ Ícriberet, Romulus autem quó uotum maxíme gratum Iouí,€ cíuibus fpectatu redderet fucundum,círcumfpicíens in exercítuquercum grandem przcidít,& inftar trophaifor^ mauít, Ácronís arma ordine fingula círcumpofuit,aptauítty, Ipfe uefte prcíndius,& caputfluentecomalauro coronatus, trophzüfubrectum dextro humero ínníxum fubiens, ibat,uictoriofumg pzana, exercítu ín armís fequente,ciuibusq; cum gaudío& admíratío ne fuccínentíbus, canebat, Huiufmodi ígitur pompa triumphis ín pofterá exemplum ad ímítandumreliquít, Hoc tropheum Iouíftatutum,cognomenc deo addítum Feretríolo ui; iferiendo;hofte ením ut ínuotís petierat feriendo opprefsít,Spolía ipfaopímanuncu pata,utaít V arro,ab opíbus:fed potíus ab opere reí geftz dícta uídentur, quae regibus du^ cíbusq; hoftium fua manu czfis, pofteríores duces ferebát, Ac duobus tantü poft Romuv lum ducibus opíma parta funt fpolía, Cornelio Coffo, quí Hetrufcum Tolumníü intere mit: poftremo Claudío Marcello, rege Gallorum Brítomarto oppreffo. Coffus igíturac Marcellus ipfa opíma fpolíaferentes, quadrijugo curru ínuectifunt, Romulum uero nó recie Dionyfiusaít curru effe ufum: Tarquíníà ením Prifcum Demarati filiumín eíufmo di formam& magnificentía triumphos ftatuíffe perhibent: etfíalíj affirment Publicolam prímum ín currutríumphaffe, Extant etíam Romz ín promptu que fínt omnibus, Romu li pedeftres flatux fpolía ferentes,Pofteam ueró Ceninenfium cladem, relíquís adhuc Sa binís ín apparatubelli occupatís,Fídenates, Cruftumen$,€ Antenateshoftiliterín fines Romanos íncurfionemfacíunt, uictitg przlío, paríter captis deletísco oppidis,& agro di^ uiío, Romam habitatum cóceffere, Sed Romulus cüm relíquum agrum partítusforetín ter ciues, parentibus uírgínü quantüm pofsídebát referuauít, ac fibi habere íufsit, Hiis re bus Sabínírelíquí grauiter comotí, Tatío ducebellum Romanís íntulerunt, Eratautem diffi cilís ad urbem aditus, ob capítolíum quod praemínebat,& prefidium ín eo'erat,cuí Tarpeíus przerat,non Tarpeía utrgo,ut quídam dícunt:nec uídentáfe R.omulü ftultum fíngí, Sed eius Tarpefj filia Tarpeíaarcem Sabínís prodidit, capta fpearmíllarum aure rum, quas»abíní magníponderís lzeuo brachío gerebant. ItacgpetífTe eam ferunt merce dem prodítíonis,quodín finíftrís manibus haberet.Ea íníta cum Tatío condítíone,noctu aperta porta una»abínos ín arcem accepít, Non folüm ígítur, ut uidetur, Antígonusiti quít,fe prodítores dum prodát amare;ubí prodíderütodiffe:nec Cefar cüm dixítín Thra cem ms Or s Em— AE z n e e^ Romulus. Io A cem Rhumítalei, proditionem fibi placere, prodítorem aüt odío effe, Sed paríter ita cun» Proditiones ema &iin improbos anímatí funt,qui eor operam requírunt;uelutí cüm felle, ac ueneno qua riproditoresue rundam ferarum indigent, dum ea fibi ufui funt, illis delectantur;ubi ueró nihilindigertt, roodio baberi. uítíum ipfum oderunt, Síctum Tatíus affectus ín Tarpeíam, íufsít Sabínos omnia ei tra^ dere,quz ín finíftrís manibus effent:ac ipfe prímusarmíllà detractam& fcutüi unàin eam cóiecit,facientibusqy idem cunctís,auro ícta undígr ac clypeis obrutamultitudine ac ponderefua ípfa mercede interijt, Tarpeíus quoq; accerfítus prodítíonís damnatus eft,utIu^ ba teftatur Galba Sulpítio prodítum effe, Exalijs qui Tarpeiz mentione faciunt;hí lon^ uident duerítate dí(cedere, qui tradunt eam Tatíj Sabinorü ducis filiam fuiffe, ab ea cum Romuli nuptías,cum quo ui nuptaerat,íníquo anímo ferret, hz comnía effe gefta, SC eadem ín eam à patre perpetrata; quorum fententíz Antígonü non pcenítet effe, Símulus auté poeta delírat omnino, qui opínatur Tarpeíam non Sabínís Capítolíum prodidiffe, (ed Celtís,eeorum regís amore íncenfam, Suntautem eíus de ílla uerfus huíufmodi; AtCapítoliarcem cuftos Tarpeía tenebat Improba, qua murís nonbene fída fuis, Celtíca dum demens fequítur connubía regis, Sceptríferum regum prodidit ílla lares, Hancnon Arboí,& Celtarum míllía gentís, Abductam típís conftítuere Padí; Atfuper ínuífz manibus detracta puella Armaferunt,miíferam prefsít acerba díes, Tarpeíaígítur ibi fepulta,ab eatumulo nomen indítum,manfit ufqy ad Tarquinij aetatem, quí cümlocü dedícaffet Ioui, relíquijs alió translatís, Tarpeíae nomen fimulamífit;prater Capitolij faxum,quod&hís temporíb, Tarpeíum uocant,€ quo fontes deturbarifuntfo^ Tarpeiutm fax liti, Capta igítur arced Sabinís, Romulus íra&€ cupídítate récuperandi ftímulanteanímiü, inacíem Romanos egít,quó hoftem ad pugnam prouocaret. Tatíus cótrà fíducía plenus pugná ciebat, quód íntueretur, fi qua necesítas ínftarer, difficile illis effe perfugii: quod enim ínter Palatini Capítolínumq collem campi erat, acrem grauemqy pugnam difficul p utelocí, fugamueró acperfecutíonemín angufto perbreuem utrífcg allaturü uidebatur. Fuítibiforté ex alluuione flumínis, quí paucís ante diebus locum ínundarat, relicta palus profundo límo,haud longéab ea parte,quá nunc uocát Fori, qua res nec fatis apparebat, nec faciléuítarí poterat,fed contr caeca€ ad cauendü di fficilís, FIuc delatís Sabínís, cafu quodá fuperior eoxí res fuit. INà Curtius inter Sabínos clarus& elatianimi uír, qui prín cepsantealíos ab arce equo decurrerat,urgentibus Romanís, trepídante equo fefe ín pa ludem coníecít.Ibíaliquandíu plaga& hortatu equü impellens, conatus eftpaludem exí^ requod ubi afpexít fa&u impofsibíle effe, dimifTo equo ipfe euafit: loci deinde Curtium Lecu Curtius lacumappellarunt. Hic tum Sabíni tanti perículo uiri folícíti,acríusad pugnam incubue^ runt.Incertus díu Mars dubíagg uictoría fuít,multis utríngy cadentibus,ínter quos Hofti^ lius, quem Efilíe uiri, Hoftilijq; auum, eius quí poft Numam regnauit, fuifle memorát, Rurfuspluribus breui collatís prxlijs,poftremum maxíme ínfigne fuít,ín quo Romulus faucíus faxo ín capíte, parum à cadendo abfuit;quare przfidio ducís príuata cofeftím R.omana inclinatur acíes,fufaqg,amifTa planitie ín palatíü fuga cocefsit, l'andem Romulus fe recipiens ex uulnere, ubi fuos palantes afpexit, obuíam factus, magna uoce refiftereatqg íterarepugnam íubet, Sedcrefcente magís círca fe fubinde fuga, ac nemínefe conuertere inhoftem audente; precatus eft louem utí fuga foedam fifteret, neq; cotemneret rem Ro^ manam,fed prolapfam& íacenté attolleret. Abfolutís hís precibus permultos exafpectu regis uerecádía cepít,audaciaqg mutata fortuna fugientib, addita eft, R eftítere igitur Ro. maní,quo nunclocolouís Statorís fitum efttemplü, Itacy confertifsimo agmíne Sabínos adorti funduntfugantqy,& ufqyad locum Regíam nác díctum, ac V eft templum palan^ tesagunt.Hic íllis prelium redíntegrareapparantibus, nou fpectaculüá, aclongé maíus quàm fama fertur, oblatum eft, Nam Sabínz mulieres, quarum íníuría bellum exortum erat, diuerfis ex locís cofpectz funt, cum clamore mulíebrícgululatu trepídae ínter occífo sabinavummurum cadauera& tela uolátía fe ínferre,acuelutí correpta numine, alíz ínfantes pueros ín. lierum fiium. ulnis tenentes, aliz pafsís crinibus fcíffacg ueftead uiros fuos& parentes cotendere, atqj omnes uná;hínc Sabínos, índe Romanos blandífsímís nomíníbus fupplices ímplorabát. I gitur utría ea repermoti ínflexíqy, pugna dirempta,íllas ín medio pugnantí& ceperunt, fletust; per omnes íuít,& ex afpectuatg; uocibus míferícordía fubijt, lIlzcaute BR ma^ C Ordines, *Puto.ab Auetttino, Sacra, Plutarchi gísqg contínuís precibus obferuatíoneq; humili nactz lícentía íngemínabant, Quod enim (aiebant)tantum ànobís eftadmíffum facínus, ut alía íam mala tanta perpeffz fimus, alía nuncmíferz perferamuscDirepta fumus ab hís qui nunc nos obtínent,uíacfcelereuiola tz, tapta:;à fratríbus,parentibus,coníunctís, neglecta tandiu fuímus,quoad magnís uin, culís deuínctze, pro hoftibus nunc& raptoríbus pugnantibus tímere,& pro morientibus lugerecogeremur. Non enímacceísiftís uírgínibus nobís opem aduerfus ínífuríam affe tentes, fed nunca uírís coniuges, à liberis matres díuellítís, Acerbíus profecto nobís hoc auxílij genus,quàm fuít tunc contemptas&€ prodítas effe; tantus horum ín nos eft amor, tantaue!ttra ín nos míferícordía. Quapropter fiqua uobis alía pugnádi caufa eft quàm no^ ftrí,decetíam uosab armis dífcedere,cüm propter nos focerorum atq; auorum nomen at? fecutí fitís,Sí autem noftra caufa bellum gerítur,ducíte nos unà cum uírís& liberís,& no bís parentes€ coniunctos reddite, obteftamur uos; non coníuges fímul€ natos erípite, necíterum captíuas abducíte, Talía permulta Erfilía deplorante,reliquísqy obteftantibus, depaái inducías, duces ín colloquíum prodeüt, Mulíeres tantífper ad parentes ac fratres uíros fuos acnatos perducunt,índígentibus cibum€ potum míttunt,(aucíos domum de latos curant, oftendátfibí domi admíniftration? permiíTam, fecg uiris obfequentibus utí, & ab illis tum honoreomní,tum beneuolentía charítateQp colí& obferuarí, Ex hoc foedus percutítur,ut uolentes apud uíros maneant,cum quibus nupta forent,omníum operum acmunerum uacatíonem, ut dícítur,prater lanifíci] habíturae;cíuítatem quoq? comunem RomaniSabíníg habeant,urbít; Romz à Romulo nomen fít, Romanis ueró à Curíbus Tatíj patría, Quírítibus;regnü ettam commune utríq; domí milítíaeGg obtíneant, Quo autem ín locohuius faederís codítíones firmatz fanctedp funt, ei ufcg ad noftram memoríam àcoéundo Comítío nom manfit,Ita semínata urbe, centum uíri Sabíni nomínís ín fena tum adícríptí funt, Legíones fíngulz fex millium peditum,& fexcentor& equítum conv plebantnumerü, Eodé tempore ín tres tribus tota cíuítas díuifa, Ramnenfes à Romulo, à Tatío Tatíenfesappellatas;Tertíz tribus homines Luceres díctià luco Afylí,ín que mul ti fuga delatí cíuítate donatifunt, Tribus autem tres ipfas fuifTe numero,nomen ipfum declarat;quíbus quí przerant;tribunos uocítabant,Síngulaautem tribus decem cotínuít cu rías.Eas quidem perhibentà Sabínís mulieribus nomen traxí(Ie:fed hoc mendacium effe deprehendítur:nam multís earumà locís nomína ímpofíta funt. Permultí tamen mulíeri^ ribushonores funthabítíà Romanís, ut, hís tranfeuntibus uía cedere, przfente mulíere obfccenum níhilloquí,nec nudum afpicí, uel caufam defendereapud eos qui de cede iu^ díces coftítuti forent, earum puerosbullam ferre, à forma ípfa& fígura bullae perfimílí íta appellatam,R.egiíbus autem non ftatím comune de rebus gerendís confilium erat,fed prí uatím utercp íínito príus cum centum uírís confílio,deínde coactís ín unit cunctís, conful taín medíum referebant, Incoluít ueró Tatíus eam urbís partem, ubi nunc Monetz cft templum;Romulus ueró,quà ex palatío ín Círcum maxim ítur,íuxta quem locum funt quos Pulchrilíttorís eradus uocitant. Eodem ín loco ferunt facram cornü fuifTe, Addunt ením fabulz, Romulü eó fui experíundí gratía*à Loétíno lanceam corneam íaculatü ef^ fe:eam ueró defixam altíus,annitentibus multís,nunquam couelli potuíffe; lignpumtq na cum,plantíferam humü,germínibus ramísqy emiífsís ín eximie altitudínís cornum íncre uíffe. Is locus apud eos quí poft Romulum fecuti funt, circüm paríetib, ductís, utfandi^ fímum templum ín magna relígione eft habitus, acfí cuí propíus accedentí uífum fuiffet eam arborem mínus frondefcere€ uírefcere,fed ueluti füubductís nutrimentís languefce reacdetícere, pafsím fibí occurretíbus,id ftatím clamore fignificabat;hi uero uelutíncen dío reprímendo, aquam clamabant, undiq; concurrebant plenaaquauafa ferentes, Cüm autem C, Carfar( ut dícítur) gradus ftrueret, fabrís propínqua arbori loca fodientibus, imprudenter uíolatís admodumab illís radícibus, omnino languitatque ínterijt, IMenfes igitur Romanorum Sabíní acceperunt feruaueruntcg, Sed qua ad hanc menfium ratíonem attínent, ín Numeuíta omnía explícatur. Sabinorum ueró fcutís ufus eft Romulus, fuamq;& Romanorumarmatutam ímmutauít, Argolíca ením antea fcuta ferebat, Sacrí^ ficíorum autem ac celebrítatum rítus uícífsím obibant, ut qua utriufqy gentís erant pro^ pría,haud tollerent,fed nouaalía infuper adderent, ut funt que Matronalíauocant, com^ pofítibellíimonumentum matronís tributa: tum Carmentalía, Carmentam quídam prov príumhomínum procreatíonís fatum opínantur effe, ob íd hzc facra matres agítare, Alf Euandrí Arcadís matrem fatídícam, eam Phoebo dícatam fuiffe tradunt,& Carmentam quód carmínerefponfa zderet,nuncupata; Nícoftratz ením proprium illi nomen fuerat. Hac Romulus. H A hzc comuníorde Carmentaopínío eft,qua plurimos autores habet. Nonnulli tamen no men Carmentz fane haud ínepté interpretantur,ut fít Carmenta,amens& mente carens, quód numíne afflata furere atcp ínfaníre fítfolita, DePalilijs fuperius díximus, Sed Lupercalía expíatíonís gratia ínfittuta uident; celebrantur em ea facra menfe Februarijatrís Lupercaliz. diebus, quem expíatíuü ínterpretarí quís poffet. Bam quoq; díem Febratá ueteres appel labant. Acuídetur íd folenne peruetuftum Euandrum ex Arcadía allatum inftítuíffe:hoc uulgatíor fama tenet, Poteft etíam nomen ipfum à lupa dictum uíderí;etením uidemus lu percos índe curfum íncípere,ubí Romulum expofítüferunt. V erüm eíus,quí ín ijs ferua tur facrífícijs, moris haud facile caufam coiectura affequi poffumus.Iugulant eim capras, tum duos exgenere adoleícentes eo fiftunt, quorum alíj frontes cultro fanguíne perfufo tingunt;alij ftatím lanam lacte madentem admouentes abftergunt, Oportet etíam abfter^ fosadolefcentes rídere: deínde íncifis ín corrígías caprarum pellibus diífcurrunt,& fi quí obftentfcutícis cadunt, Mulieres adulta ztate ultró fead uerbera offerunt, rate eam rem adfoecundítatem códucere.Proprí& ac fuumeíus celebrítatis eft, ut lupercí canem íímmo lent.Butas quídam de Romanorürebus geftís fabulofas caufas ín elegrjs edídít,T'radít e^ nim interempto Amulio,Romulü cum letítía€ gratulatione ad locum cucurrifle,;ín quo infantibus lupa mammam fummiíferat, memoríamgy illius curfus hanc celebrítatem refer re, Currentes auté ex genere quí ímpedimento funt cedere, uelutí tunc Romulus&€ Re mus ex Alba ftrictís enfibus decurrerát. C)uod enfem puro fanguineperfufum admouet frontí,íllíus temporís cedem ac perículum fignifícari.In memoríam quog nutrítíonis, la ceexpíatíonem fíeri,Sed C.Acilíus tradít,ante coditam urbem Romuli pecus abactum, illosautem peractís Fauno uotís, nudosad perueftigandum excurríífe, nefudor ímpedi^ retretardaretq. In huíus memoríam lupercos nudos dífcurrere, Canem autem(nam facrí fícíü expiatío eft)exíftimare quís pofsitexpíationís gratíaimmolarí; nam& Gracíhomi, nesadexpíandum canes adhibere folíti funt,ac multís ín locís zvexvaexicuoic(qua ita uo^ cantíllíà cane) utuntur, Quod fi hzcad lupa gratíá nutrítionemqyac falutem recenfendá agítant,no ímmeríto canís íugulatur;lupis enim inimicus eft. Ni iam mehercule ple&ítur animal,quód lupercos dum currunt ímpedíat. Dicitur etiam ígnís confecratíonem à Ro^ p mulopríus effe conftítutam,cüm facras legiffet uírgines,eascy V eftales nücupaffet, quod quídam Numeattribuunt, Czterís quog rebus círca deorum cultum relígionesqy ftudío fi(simum dilígentífsimumq fuiffe Ad haec uatícinij peritum, cuíus caufa lituum manu ge rere Eftaute lítuus, ínflexus baculus, quoad inaugurandüfedentes coeli pacía defignár, Litum. Huncquo tempore urbs capta eftà Celtís, cüm ín palatio afferuaretur, amifTum ferunt: deínde eiectís Barbaris, in alto cínere íntactum igni effe repertum,cofumptis czterís atcp corruptis, T'ulitetíam leges quafdam:e quibus illa uehemens, quae uxorí uírum relinque^«ges. renon permíttit fed uíro uxoremrepudiíare,fiin ueneficío nator,aut ín adulterio depre^ henfaforet,*clàm furtímcg maríto.Q uód fi aliter quis repudíafet,eíus copíarü partt uxo«*xaadiap rídarí,partem Cereri facram effe iufsít, Qui autem cum uxoredíuortíum faceret, eum fa^ soto crífícare dijs inferís, Illud etíam Romuli propríum, quód cüm nullam parrícídz poenam: defíniffet/homicidium omne parricidium nücupariuoluít, quód hocímpíum ac nefaríü, illud autem ímpofsibile efe duceret. Ac multa fecula uifus eft re&é eíufmodií íníuríam fu^ turam defperaffeznemo eim fexcentís poft annís, Roma tale facínus perpetrauít: fed poft Hanníbalís bellum Lucíus Oftíus fertur primus patrem occídiffe, Hecigitur dehís dicta fufficíant. Anno autem quarto Tatij regní,cüm propinqui quídam eíus ín Laurentum le^ gatos incidiffent,conatifunt illis ui pecunías auferre:non permíttentibus,fed repugnanti bus,eos necauerátt, Igitur tantae audacia facínoreperpetrato, Romulus ftatím deprehen^ fos ín malefícío puniendos cenfuit, fed Tatíus miíIos fecit, liberauítqg, quz fola inter eos maniífefta dí(cordíarü caufa fuít;reliquís ín rebus feínuicem colentes obferuantescg, fum. mo confenfu& concordía comune regnum admiíniftrabant, Igitur caforum propínquí cim propter Tatíumomni fpelegítimarum poenarum deftítuti forent, ípfum Lauíntj unà T«lijinteritus. cum Romulo facrifícío íntentum adorti opprefferunt: Romulum ueró ut uírum íuftum, laudatum ornatumq; Romam dímíferunt, Ille Tatío quídem honorifícé funus facíundà curauít.Sepultus eft autem ín Auentíno:fepulchrilocum Armíluftríum uocant. Cadem tamenpenitus ulcífcí& perfequineglexít,'raduntautem hiftoríci quídam, Laurentum Utbem metu perculfam, Tatíj ínterfe&ores coprehenfos dedidiffe, fed à Romulo effe di^ miífos.cüm díceret, cedem czedepenfatam effe:quz res fufpicionem plerífcg attulit no ín uíto Romulo patratum facínus effe,ut fublato regni focío acparticipe, rerü fummam ipfe 3 "Wen [e Acflimátio apud fuos et ex teros, Trati placatiq; numinis exen plum. Increimenta üt» prrij. D Athletica wis Roimnuli. * Septempagiu autore Dion. Queintriumphis obferuantur,unde nata, Plutarchi folus obtítetet, Horti tamé níhil turbauit Sabinos, nec ín díffenfiones& dífcordías im^ pulít,fed eor partim beneuolentía& charítate regís,partím metu potentízepartím etíam utdeumueríti,ín eadem admíratione& beneuolentía perftíterunt.Permulta quocp exte rz nationes Romulum admíratz funt, Latíni etíam príícímifsis Romam legatís, cum eo amícítíam focíetatemqy iunxerüt.Inde Romulus Fidenas,oppidum Rome fane uícínum, cepítrepentíno ímpetu,ut quídam perhibet,eó pramífsís equitibus, iufsísq; portará car» dines fuccídere, contínuó ipfeprater fpem adortus cepít, Suntalíj tamen quí dícant íllos iníuriz autores fuiffe,qui facto impetu cüm pra dam abegiíffent, Romanum agrum ufque ad fuburbía multís cladibus affecerunt, Sed Romulus cum ex ínfidijs permultos occidi fet,urbe potítus eft,haud tame deleuít, nec folo equauít, fed bís mille& quingentis colo nís Idibus Aprilis eó deductis, Romanorum coloníam fecit, Ex hoc peftís ínuafít urbem, qua hofninibus abfq ulla egrotatíone fubítas mortes ínferret, fterilítas quoc agrorü& carírasannona cum fumma ínopía confecuta eft, guttae preterea fanguínis é coelo cecíde runt, ut ad neceffarías moleftías fuperftitio uebemes homínü mentes occuparet, Sed po^ fteaquàm eadem quoq; mala Laurentibus íncíderunt, omníno uífum eft, Tatíj aclegato^ rum czdeuíolato íuregentíum, utríc; cíuítati ram numínís expíandam effe, C)uare dedi^ tís czedis autoribus,& ab utrífcqs fupplícioaffectis,ab ijs malis manifefte fereccperunt.Ro mulus expíatíonibus cíuítates expuxgauít, quas adhucetíam Ferentíná ad portam obfer^ uaritradunt.Sedantequá morbo cíuítas liberata effet,obferuata occafione, Cameríni Ro manos inuaferunt,excurfíonibus agri depopulatí funt,ratí eos calamítate oppreffos,mí^ nusad uím propulíandáfufficere, Statím ígitur Romulus eductís ín eos expeditionibus, acexpugna potítus uíctoría,fex millia interemit, captaqy eorum urbe,ex hís quos belli ca^ lamítas reliquos fecerat, dímidíatos Romam traduxít,acduplícínumero multítudine Ro ma Cameríam habítatum deduxít Cal fextilibus, Tanta íam uís cíuíá Romulo fuperabat, fexdecimferéannísa condíta urbe,Cum relíquís atit fpolijs ex Camería quadrijugum z^ reumcurrum deportauít;quod cüm ín V ulcani templo ftatuiffet,fuí quocp ftatuam ex ui^ &oría coronatam locauít, Síc Romanaauctare fírmataqy,uícíni populi qui ínferíores uírí buserant,ín Romanorum dítíonem fe fubiecerütac fecurítatem nacií fatís fe habere opi^ nabantur,Potentíores autem inuídia fímulac formidine agitati,minime fibirem contem. nendam ducebant, fed obuíam Romulo eundum, tantamqy ín medio crefcentem molem potentíz opprímendam. Igítur prímí Hetrufcorum V eij, quíamplam regíone habebàt, permagnamg, íncolebanturbem, bellum inceperunt, repetitis Fídenís, quam urbem fuí furis dítioníscg effeaffirmabant: quod non iniquum modo, fed etíam rídiculum erat, ut quíhomínes oppreffos€ belli perículís círcumuentos auxílío no leuaffent, fed delendos hoftíbus prodidi(fent,domos tunc que ín aliorum forent poteftate repeteret, Quare cüm eís effecà Romulo contumelioferefponfum,ín duas partes deducto exercítu,altera Fíde^ nas Romanosq qui ibíerantínuadunt, altera Romulo obuíam fíunt, Cui Fídenas íerát, duo míllía Romanorü fuperata ín przlío obtruncarunt, reliquis à Romulo fufiís octo mil^ lía defiderata funt.Rurífus ad Fídenas pugnat eft,ín quo przlío maxima operís pars Ro muli ffuít,quí euim pugnandíartem fímul€ audacíam oftendiífTet, robore ac uelocítate pe^ dum humanam excefsíífe uím omnes fatentur, Sed quodá quibufdam dícítur.admodum fabulofum atque adeo incredibile omníno effe uidet, quatuor€ decem míllíbus ín ea pu^ gna czíís, maferem dímídía partem propría manu Romulü obtruncaffe: qua Meffeni ín Ariftomenem íactantía utuntur,quíi eum trecentorum à fe ceforum ex Lacedemoníjs uí ctímas Diti ímmolaffe dictitát, Fufís igitur fugatísq; hoftibus, Romulus ijs qui euaferant liberépermífTa fuga, ipfam urbem cítato agmíne petere contendit; illí accepta magna cla deperterrítí,haud reftíterütuíribus, fed fupplices Romulum adeuntes, ín centum annos cum eo fcedus amícítíamqg fíunxerunt,magna agrí parte multatí,quam*Septímagium, íd eft, feptimam partem uocítant, V rbibusautem aclocís oftío maríg; propínquís R.oma^ no cefferüt,ex optímatibus quínquagínta obfidibus datís, Tríumphauitautem dehís Ro^ mulusídíb,Octobrís, Cumqg magnam captíuorum uím abduxiffet, fuitín íllíis V eiorum dux,quíuír prouecta íam zetate cum effet, rem ímprudenter uífus ac practeraetatem ímpe^ rite gefsiffexquare& hístemporibus cüm uictímas parta uíctoría fmmolant,fenem purpu raíndutum per forum ín Capitolium ducunt,bullamq ad collum appendunt,índícii atqp infigne puerítíe, Praeco Sardíanos uenales pronuncíat, Hetrufcí enim Sardíanorum co^ loni effe dícuntur, V eijautem intra Hetruríz fínes contínentur.Hoc extremü eftbellum àáRomulogeftum, Deinde quod myltís uel potius omnibus, prater paucos admodum, euent Romulus. 12 A euenirefolítum eft, quí magnís acfubitís fuccefsibus fe ad potentiam& opes nímias extu lerunt, hocneipfe quidem eftugere potuit, fed fecundís rebuselatus& tumídus, anímís ínfolefcere.grauíus pro populari comítate& affabilitate tyrannícos fpiritus& mínímé fe^ rendam fuperbíam& contumacíam fumere,ld prímüm ex ipfo habitu corporís& ueftitu apparuít, Purpura em ornatus incedebat,& toga ínfuper purpurea,& in fede cofpicuus fedens, dabat populo íura, iudícíagy exercebat, Habuit aute lectos iuuenes ad cuftodia fuí corporís, íjqy quod regí quotídie pracfto forent, à celeritate minífterij Celeres nuncupati, Ceres, Pracedebantalij bacults fummouetes uulgü,lorís etíamaccíncti,ut quos fuberetrex con tínuó compreheníos uíncírét;ex quo ijsàlígando líctoribus,c ínteríecto;utarbitror,ho» Lidores. die nomen eft;antea enímlítores dícebátur: hos Cirzcí Aezspyse,AjizG- enim populus eft, uocítat,Poftea uero quàm auus INumítor Albz e uíta cócefsítyregnumqg ad eumhzredi^ tatís ure delatum eft, popularem ratione fecutus ín medío rempub, pofuit,& ducem Sa^ binís quotannís creandum ftatuit, Docuít etíam Rome optimates fine rege líberam acfuí iuris rempub, quzrere, ut uícíísím regeret regerenturq,, Non em utantea patres publíca muneraobibant, necreípub, gerendz participes erant, fed nomine tantüatq habítu ínfi^ gnes,confuetudínís magís quàm fententíz dícendz gratía ín curíam cogebantur,& filen tío iubentís uerba regís audientes, hoc tantiái,quàd quícquíd actum effet; príores refcíret, przlatímultítudíni dífcedebant, ad reliqua mínus adhíbebátur, Itag cüm ipfeper fe agro exbello parto mílítibus díuifo, V eijs reddídi(fet obfides infcijs patrib.& ínuítís,uifus eft ei fenatus ludibrio effe, Ex quo breuí poft temporeémedío rege fublato, fenatus praeter fpem temer? ín fufpícíone& calumníam íncidít, Sublatus eftaute nonis Iulijs, quitum Quintilis erat, nec quícquá certum aut exploratü fcríptoribus de fua morte reliquít, pra^ tertempus,utdíxímus, Multa ením eodem diíe etíam hís temporíbus ín eíus cladis memo ríam fiunt, Nec mírü uíderi debethoc ín Romulo contigiíe,cóm Scipione Afrícano poft Appianu:lib,ci coenam domi fug extíncto, de mortís genere nullum certum aut fatís probabileíndícium«ilis belli. fuerít, V erümalij opínatur eum,quod naturavaletudínaríus foret,fua fponte extinctum: alij ueneno ipfum fibí mortem conícífuiíTe: quidam etíam aunt eius ínímícos cüm noctu itrupiffent, meatus anímz occlufiffe, Atqui Scípiomortuus palám ín oculís omniíü con^ B fpectucy acuít,uifumqg etus corpus,fufpicandi omnibus ac dijudícandi facultatem attulit, Komuloautem fubito erepto, nec pars corporís, nec ueftítus relíquía ulla repertae. INec defuit fufpícío,à patribus illum impetu facto dífcerptü ín zde V ulcaní,díftributagy fingu. lis partícula,ataguefte obuoluta clam omnibus exportatí effe.Suntetíam quí dícant,neq; ín Vulcanizede,neqy prafentíbus folüm patríbus,fed ad Caprx paludemibí dum concío^ nare, ultraquàm dícíaut credí poteft, repenté nimbo ac procella turbarí mífceriq; aérem Finis uite nó uud caeptum,magnas mutatíones índucere,folem ín tenebras& calíginem conditum effe,no gris in quo diCemnec placidam, nec quietam, fed tonitru magno,flatibus acturbíne íncubaffe, quibus vinitas ofteditur terroribus uulgum difsipatum, fe in fugam dare,patres ueró ínterfe coiffe, Poftea ueró dj fedatatempeftas,ac lux reddita eft, coacta rurfusín unum multitudo,folícíta regís defiderio fcrutarí omnía,nufqua ínueníre.Prohibere patres,nec finere plebem ín eo negocio cu rag díutíus efTe, fed hortaríomnes R.omulum uenerarí cultu,ac relíigíoneprofequí, utad deosraptum,& ex rege optímo mítem ipfis deum,propítiumq futurum, Hís audítis exul^ tare gaudioplebs,& fpebona confírmata Romulum adorare, Extítiffe autem quofdam, qui cümafperíus& uehementíus factum ímprobaret, in ínuídíam& offenfionem patres adduxerunt,uocíferantes decipíab illis plebem, fpe uana& ftulta duci,eorü manu cedem effe confectam, Hic Iulius Proculus uír ínter patres genere,uírtute, autorítate prímus, fi^ dus Romulo ín prímíis,& ex Albanís colonís neceísitudíne& familíarítate coniunctus, procedens ín forum, furatus maxímü& fandtiff;iufiurandum,prefentibus cunctis ínquít, Tdftimoninm, omuli fibídum íter faceret, éregione obuíam feobtuliffe, fpecie ipfa& forma infigni, utanteantiquam,ornatum fulgentibus armís, acfepriorem illum ítaallocutum: Qua ín. turia o rex,& quamente ímpulfus,nos íníquís& improbis crímínibus círceumuentos,ur em orphanam ín luctu€ gemítu, ín fqualore& fordibus relíquifti? At contrà regem re^ fpondíffe: O Proculeita dijs uííum,nos é coelo demíffos, codítaurbeimperíum permaxi^ mum& gloríam habítura, rurfus ín coelum reuertíproíndebono anímo fis, ac Romanis nuncia,utí prudentia& fortítudínem colantthís artibus fore, ut amplí(símam ínter homií^ a 6spotentíam confequátur, Ego uobís Quírínus facilis propítíusq; ero deus. Hís uerbís & uírí autoritate, X íureíurando fideadhibíta, uelutí díuíno quodiá furoreafflatís menti^ Us$,nemo cótradicere,nemo aduerfarí, fed reiecta omní fufpicíone€ calumnía,inuocare b 4 C Exemplis querit fidcm. Quirini ttortten unde, D Plutarchi Romulum uotís deumtg appellare, Hac ígitur fimilia uífa funt ijs que de Arífteo Proco, nefio,& Cleomede Aftypalxenfi Graci fabulantur, Arífteum ením traduntín fullonaría tabernamortem oppetiffe, poft peregré quofdam redeuntes, ín íllum Crotonem euntem íncídife, Cleomedé ueró robore& magnítudíne exímía fuiffe; cumqy temerarío ingenio foret& furiofo,& multa uiolenter fecíífet, ad poftremum ludum puerorü íngreffum, ap. prehenfam manu columnam que tectum fuftinebat, inftanté quatientemq;, medíam fre: gííTe,ac te&ü deieci(Te,Interfectís aut€ puerís,cüm quareretur ad mortem,ín fepulchrum magnáü fe coníecíífe,& claufum íntus adíectum defuper operculum adeo tenuiííTe, utned multís quidem fimulannítentíbus uí ulla auellipoffet. Confciffa igitur arca,nequeuiuum homínem,neg mortuü effe compertü, Quare mífsis ín Delphos legatís oraculumícifcita tum, refpondiffe Pythíam:— Vltímus heroum Cleomedes Aftypaleus,— Dicitur etíam Alcmenz cadauer dum efferretur, confpectu euanuiffe,lapidemq ín lectíca íacen tem apparuiíTe: atqj omníno hís fimilia multa ficta& comentitía referunt, ut mortalía fu^ prauím naturam: fuam efferát,& auguftíora ac díuíniora efficiant, Negare igítur uíirtu^ tem díuínitatís partícipem effeimpium fimulattp ingenerofum eft;terram ueró admiíce/ recolo ftultum,Quarehís omífsís, tutius eft Píndaro affentirí, qui inquit: Corpora homínum potentí morteobtemperantomnía, Vírtutüaterna memoríapermanet, Hocením eft folüm à dijs: índe enímprofe&tum eft, atque ílluctendit, non cum corpore, fed fiquamlongeá corporefeíunctumacfeparatum, purum omníno,carnís expers,atque expíatum fuerit, Ipfe ením anímus ficcus, optimus, ut Heracletus ínquít, cüm fit, ueluti é nube fulgur, íta é corpore euolat; quí autem permiftus eft corpori, eod; oppletus, quem admodum euaporatio quzdam onufta atque calíginofa gré emíttitur,egrecy reuocatur, Haud ígítur confentaneum,bonorum acfortíum uirorum corpora uná cum anímís pra ter naturam ín coelum tranfmíttí, fed animos uírtute excultos exiftímandum eft omníno, nonrepugnantenatura, díuíno quodam decreto exhominibus in heroas, ex heroibus ín demones, ex ijs ueró cum penítus ueluti ín myfterijs purgati expíatiqy fuerínt, depofita mortalí omníac terrena mole,non cíuílílege,fed ut ueritas& ratío díctat,ín numerti deo, rum referrí,pulcherrimü acbeatifsimum finem cóofequí, C'uirinü autem Romulí cogno men, martíumacbellicofum quídam referre exiftímát: quídam ex eo ductum, quód ciues Quiírítes appellarentur, Alij tradunt ueteres lancea Quirím uocare folítos, ac Curete Tu nonís fignum ín pilo fublatum, Ad hec,lanceam ín Regía pofitam,Martem uocarí;lancea quog donari confueffe íllos, qui ínbellíis quàm acríter ftrenueqy pugnantes, fortítudínis laudem meruíffent:proinde effectum effe, ut Romulus ueluti martíus quídam deus ac pu gnax, Quírínus diceretur, Illíus igítur phanum ín tumulo Q uíríno ab eo nuncupato con ftítutum eft.Díes ueró quo concefsit é uita, Vulgi fugam,ac nonas Capratínasappellant, quódeó defcendentes ex urbe, ad Capra paludem facríficía peragant, Exeuntes aute ad facrifícíum, multaex patríjs nomínibus, ut Marcellí ac Carj, cum clamore inuocant, eíus díei fugam;alternamtq ín urbem reuocatíoné cum metu ac trepídatíone referen tes, INon^ nullí quog affeueranthanc ímítatíoné non fuge,fed feftínationis ac celerítatís effe;idcy ín eiufmodi príncipiü referunt.Pofteaquá Galli capta Roma, à Camillo pulfi fugaticy funt, cümcíuítas ea clade attrítís uiríbus«gré fe tecepííIet, multi Latinorum Libío Pofthumio duce ín eam cum copíjs invaferunt.Síchaud procul Romapofitís caftrís,perlegatum Ro manís fignificauit, uelle feutríufdg populí necefsítudínem& propinquitatem, quae íam uetuftate defecerat,renouareper cónubía,affinítatesqg, rurfus permiftís generibus:quód fi frequentes uirgínes mulíerumqy innuptas ad fe mítterét,pacem illís fecum& amícitíam fore,utantea ex fimili orígine cum Sabínís fuerant, Hísauditis Romani fimul& bellá for midabant,& mulíerum deditionem níhíl mítíus captíuítate habere opinabant. Ambígen tibus autem illís,ferua Philotís,utalij tradunt, Tutola nomíne cófuluít,ut omífsís ceterís, ad dolum confugerent, eo& bellum,& obfidum quoq; datíon£euítarí poffe, Fuítautem dolíapparatus eiufmodi, uíros míttere, quí feunà cum pluríbus feruularü forma praeftan tibus ad hoftes deducerent,tum Philotídem ipfam noctu ignemattollere, Romanos uerà armata manu egredí,hoftíbusq; fomno fepultís pro uoluntate utí, Hac íta gefta, addenti/ bus fidem Latinís, Philotíscg noctu ígnem ex caprifíco quadam fuftulít, circumpofitís à tergo uelamínibus atq; ínuolucrís, utfplendor ignis hoftibus ínterclufus, Romanis tan tüm appareret, Dato igítur figno trepidi exierüt, 3C ob trepídationem, qua ad portas inuí cem ufi funt.feipfos fzpíus adhortantes,cefis repentíno& improuifo impetu hoftíbus,vi &oríz monument feftum díem eiufmodi agítant, Capratínísqy nonis ex caprifico id no men Romulus. T A menmanet, Conftítutís etí extraurbem ex ficí ramís tabernaculís,fub hís epulü mulieri^ bus prabent, feruz'qy círcüm coéuntes ludunt, íta uerberib, aclapidü iactu ínuícem fe af ficíunt, uteotempore pugnantibus R.omanís auxilio affuerunt, Flac haud multi híftorí^ corum pro uerís admíttunt,fed pluríbus díurna nomínum cómemoratío,& ad Caprepa^ ludem utad mare ínceffus,ad priorem fententíá magis fpectareuidetur; nííam eodem díe díuerfis temporibus utragy clades accepta eft. Fertur igitur Romulus quatuor€ quínqua vite e» imperij ginta annos natus,trígefímooctauo fui regnianno€ uita mígraffe, fpacia, ROMVLI ÁC THESEI COMPARATIO, B VaigiturdeRomulo& Thefeoauditu digna memoría accepímus,hzcà nobís X expofita funt.Itag; uídetur alter eorü ab ínítío,fudicio fuo€ confilío,nulla coa« Cafe: 3 ctus neceffitate,fed cüm líceret fibi ín T'roezeneregnare,potitusregno baudob Voluntw, 88(curo, ipfe fuapte natura magna atque ardua fpectafTe: alter feruítutís preefentís. Necefiitar. & fupplícij ingruentís metu,íllud quod Plato díxít, nulla índuftría, fed tímore, fed extre miperículi formídíne, ad rem ftrenue gerendam necefsítate copulfus, fortís fuít, Deínde huíusopus uníus Alba tyranní cedes maximum memoratur: íllíusautem Scyron, Sín. nís,Procruftes, Corynetes,prxludía quzdam,dum ad maíora fe compararet fuerüt: qui bus opprefsís, magnís tyrannís Giracíam liberauit, príufquàm eflet illis quí ab eo ferua^ rentur, cognítus, Atquehuic declínatís latronum infidijs marítíma tranfuectío tuta patebat:atRomulus uíuo Amulío íncolumís efle non poterat, Cuííd permaxímo argumen^ toeft,quód Thefeus nulla prouocatus íníuría,pro alíorum falute ímprobis bellum índixe ritiilliautem quoad níhilà tyranno malí perpeísí funtipfi,huius ín ceteros íníurías omnes neglexerunt. Q uod fi magnü uídetur Sabino praelio uulnus accepiffe,opprefsíffegg Acro nem, permultos hoftesbeilo domuiffe, cum hís operib. poffumus Centauror&i pugnam, & aduerfus Amazones Thefei gefta conferte. Quod uero Thefeus círca Cretícum tribu tum eftaufus,cum fiue bellue alicui efcam,fiue uíctímam Androgei fepulchro, fiue, quod eftleuíus ex hís quae prodita funt, ad feruiendum apud homínes cótumeliofos atq; ímmi^ tes, foedam feruitutem ignomíniofamq fubíturus, fponté feofferens, cum uírgínibus& B puerís nauígationemfuícepít,quantz fortítudínís& magnítudínis anímí, aut íuftítize aut fplendorís X gloríze, cupíditatís aut uírtutisfit opus, nullo modo uerbis explícare quis poffe:ut mihi nó maledefiniffe phílofophí uideantur,quídixeruntamorem mínifteríum Platoin$ymeffe deorum,ad curam& ad conferuatíonem iuuent& hominibus exhíbítum,INam Aríad. pofi. nz amor níhíl aliud quám de opus atq; ínuentá falutís uiri eratía fuíffe uideturznec aman tem mulierem culpare, fed magís admírari debemus, fiquidem non omnes uiri€ mulie: reseopacto anímatifuerínt: fin autem hoc illí tantummodo contigit, iure ego íllam quae mítíprobotg íngenío,& bonis fortíbusq uírís affecta fuerít,à Deo amari dígnam fuifle di xerím.Cüm ueró uterquenatura cíuilís extítiffet, neuter eorü regium adminiftrandí mo» F«dlitas, rem fetuauít, fed eo omiffo, alter popularem,tyrannicum alter índucentes, ambo contra^ Cupiditas. rías rationes fecuti,ín eandem fraudem decíderüt, Oporteteníim omnesquíínregnocon|—— ftitutifunt, prímum omníum regnum ipfum conferuare: feruatur autem nihilomínus, fi. Vide in uitaLyin eo nihil fat quod mínus conueníat, quám fi coueníentía cunctaagantur, Quí ueró aut^2! de Ewrremittat alíquíd,aut íntendat,ís de regís acpríncípis maieftate decedens, G aut multítudi, tione niferuiens,aut fibi uendícans domínatum,íd agít,utaut contemnaturáa fuis, autín eorum odium& offenfioné incurrat: attamen uídetur illud ex benignitate& humanitate,hoc ex cupiditate ínfolentíaq; profectá, Quód fi non aduerfa omníno fortuna adfcribenda funt, fed exmoribus ac perturbationibus notanda:íimpetu quídem aními,& furore acíra fubitó concitata, quz ille ín fratrem, híc ín filíum admifít, nemo excufare conetur, fed príncípia adíram impellens, eum magísá culpa uindicat, quí maíorí caufa ueluti uulnere grauíore accepto,a uirtute defciuerit, Romulo enim derepub., confultantí,& publica cómoda me- Conflli£z, amor, ditantí,nemo tali ín re hanc illi fubitó mentem& cogitatíoné íncídiffearbítraretur:at'The€ fortune. eum quepaucí omníno mortales effugere,amor,fufpicio,calünía mulíebrís,ín fílíü con» citari, Quodaüt maíus eft,Romuli furor ín rem atq; opus erupít,no mítem exítü habítu ri Thefeiueró iraufq; ad uerbi modo€ imprecatíone feruilemq; execratíone procefsít; Per ceteraapparetadolefcente ufum effe fortuna:quare ín hoc quíuís Thefeo fuffragetur, edin Romulo íllud maxími fuít,tenuifima ad res gerendas príncípía habuíffe:feruíem Diffdliw. ac fubulcora filij habíti,príufcg ipfilibertate donati forent,omnes fere Latínos ín libertate Faaliw. uíndicarüt,uno eodemq teporeplura nomína pulcherríma cófecutí, oppreffores hoftía, $ | | C Raptus foemina rum. Affinitas ex nuptis. Plutarchi coníunctori uíndíces,reges zentíum,condiítores urbíum,non ínftauratores ut Thefeus, qui ex multís ín unum coactisunam compofuit cíuítatem,pluribus euerfis,qua regü prí fcórumq; heroum nomína referebant, Romulus hec poftmodum ín hoftes effecít, quos cocgíteuerfís deletíscy propríjs urbibus, ad uíctores concedere, Sedab ínítio non condi» tamante cíuitate ímmutauiít,neg exauxítfed cüm nullam haberet,& ipfeab íntegro no» ua exadífícata,fimulagrum fíbi,patríam,regnum,genus,connubía, necefsítudínesg; pa raret,negy excidit ullam,neg euertít,Erga extorres autemac fede carentes benefícus extí tít,quos uolentes ín populum& cíuesaccepít, Latrones& malefícos non ínteremít,at na tiones bello fubdídit,cíuítates ín dítíone redegit, de regibus& ducibus tríumphauit, Re, míautem cades haud certum autorem habet, plurímícg crímen in alíos transferunt, Ma^ trem uero ex manífefta clade exítíoqy feruauít,Auum quoqueturpíter ígnomíníofetq fer^ uientem,ín Aenez fedem reftítuít;cumq illum fponté multís beneficijs affeciffet,ne ínui^ té quídem lz'fit, Thefeí ueró de uelo mandatioblíuione& neglígentía uíxarbítror quam libetlonga defenfione apud diffolutos etía iudices parrícídij culpa deprecari poffe, Quod fentíens uír quídam Attícus,quám magnü aggredi uolentibus defenfíonís munus íncum beret, fíngit Aegeü aduentante naue, cüm feftíne fpectádi gratíaad arcem curreret, pro^ lapfum cecídííIe,ut qui ftipatorum ope deftitutus foret,aut cuíad mare properantí nullus feruorum comítatus adeílet,.C)uod autem ad foeminarum raptum fpectat, T hefei facto ho neftadefenfío defuit, ac prímüm quod delíquit ín eo genere fzpius: rapuítením Aríad^ nem, Antíopen, Troezeníamtg Anaxam,& poft omnes,natu íam grandíor, nódum aduL tam Helenam, fedínfantem,necztatenubilem,cüm ípfeíam legítími conubij tempus fu peraífet.Deínde,quod caufa ín hoc fcedíor rapíendi fuít;inon ením Troezeniorum, Laco, num, Amazonum filiz ín procreandís filijs dígnze erat, quae Athenís Erechthidibus Ce^ cropiídíbusq; praeferrentur, V erüm hzc ítagefta, fufpicionem prae feferunt, contumelíz ac uoluptatís gratía effe fufcepta.Sed Romulus octíngentiís aut no multó paucioribus ra: ptís Sabínís,non omnes, fed unam tantü,utaíunt Erfilíam habuit, alías ijs quí ínter cíues uirtute excellerent,diftríbuit, Deínde honore,índulgentía, líberalítate, quibus ín pofterü mulíeres habítze funt;uím íllam atqp ínturíam opus pulcherrímü, maximeqj cíuile,ad eam quz confecuta eft comunionem ac focíetatem confíciendam fuifTe declarauít,Síc utrang gentem ín unum compulít,ínuícemqg admífcuit,rebuscy futurz beneuolétíz ac potentia fontem tg orígínem przebuít, Pudorís autem& amicitie& conftantíz quam ín nuptíjs ftatuít,tempus eftteftís, Ducentos ením& trígínta perpetuo deindeannos,neq uir aufus eft ab uxorís,neq;àuiriuxorfocíetate difcedere, Sed utapud Girecos homines rerum co gnítíone maxímedoctrínagy preftantesparrícidam prímum ac matrícídam proferre poffunt, fícapud Romanos omnes peruagatü eft, Seruílium Spuríum prímü fuiffe qui cum uxore ínfoecundítatís gratía díuortíum fecerít, Fluícautem tanto tempori, res atqj opera ipfa teftímonío funt;:nam& regnum utriufcg gentís regibus cómune,& refpublíca gene ribusambobus ex eo conubío eadem fuít,Ex T hefei autem nuptijs nulla amícíta cum alí quo, nec focíetas Athenienfibus comparata eft, fed odía, bella, cíuium caedes confecutz funt;atq; adpoftremum amífsís Aphídnis,miferícordía hoftium fupplíces, deosqy implo rantes,qua ob Alexandrum Troíanípertulerunt, uíx à fe tandem deprecatí funt. Mater autem Thefei no perículum tantum fubijt, fed relícta etíam ac prodita filio, eadem omnía qua Hecuba,pertulít,nifiíam que de eíus captíuítate feruntur,fícta& commentiítía funt. quodi hoc mendacíum eft,oportet& alíorum plurima uana exíftímare, Ad haec, qua de numínís díuínítate memorantur, permultum ínter fe differunt, Nam Romulus admo dum propítijs dijs atqueaufpícíbus feruatus eft. Oraculum ueró A egeo dati, utín peregrína terra concubítu abftíneret, declarare uídetur, The feum prater uoluntatem deorum effe procreatum, LYCVRGVS Lycurgus. 14. LAPO FLORENTINO INTERPRETE, v XiELYcvnco.legülatorenihil(utítadíxerim) certi narrarelícettcu^ Incerta pleraq; | ius quide& genus,& peregrínatío,& obitus,atqy omne ípfius in feren deLyargo. J| díslegibus,coftítuendag; R epublica ftudii, uarias híftorías fortitü eft, | Atnetempora quidem conftant,quibus uírille fuerit. Alij nang Iphití A temporíb.claruiffe, feríasqy olympíacas und fecü confeciffe tradát, quo MJ rom eft& Ariftoteles philofophus, coniectura trahes ex eo diífco, quo sas un M in olympiacis ludís utebant: ín íllo em Lycurgi nome íncifum confer^ vatur. Alij ueró ex íllorá fuccefsionibus qui Sparte regnarunt,tempus fupputantes,ueluti Eratofthenes atq; Apollodorus, non paucís annís antíquiorem príma olympiade Ly^ curgá oftendunt, T'ímaeus autem fentire uídetur, duos apud Spartíatas Lycurgos extitiffe/haud eodem tempore,eorumcy utríuíg res geftas ob gloríam ín alter& referri,& uetu^ flíoremquídem non porró Homeri temporibus fuiffe. Q uídam etiam Homerü íllum uídiffeferunt.Kenophon quoq uídetur antíquitaté uiri illius afferere,ín quibus Lycurgum Heraclídarü temporíbus fuiífe comemorat. Nam generequídem nouífsímos etíam bpar tz regnantíü Fleraclídas fuiffe perfpicuum eft, Hícautem uidetur illos nominare Hera^ clidas uoluíffe, quí prímifíimulqg proxímí Herculi extíterunt, Veruntamen quanquatan AttZtio ex protoínerroreuerfetur híftoría,enítemur eos fequentes uel qui probatifsímis argumetís,uel mifione, teftibus celeberrímís utuntur,qua dehocuiro perfcríptafuntín medíum referre; cüm& Simonides poeta non Eunomií, fed Prytanídís filíá Lycurgum dícít, atqj Lycurgü& Eu-. Gegus ilinftre, nomumplurímí feré non hac generís orígíneperhibent, fed ex Patrocleo& Ariftodemo inquíunt Soum natum, ex$00 Eurytionem,ex quo Prytanín, exhocautem Eunomum, ex Eunomo uerà Polydecten ex priore uxore,Lycurgumauté iuniorem ex Díonaffa, Vt ueró Eutychídas tradídit,eum quidem fextü à Patrocleo,ab Herculeautem undecimum, Ex maioribus autem eíus Sous maxíme illufttís fuitquo imperante Helotas Spartíate ín. waiorum res feruítutem egere,& agrí nóníhil ab Arcadib,abfcíndentes fibi aduendícarunt, Fertur au gdte. tem Soumi nuper dífficili arídócgloco à Clítorijs obfeffum, ín eaueniffe foedera, ut partá bello terra eís relínqueret, fi quíde ipfe atqy fuí omnes exproxímo fontebiberet, Fírmatís atit fareiurando fcederíbus, cogregatístqy fuís omnibus, illi quí no biberet regnü fe tradítu rum pollícítá effe, Cotínente uero fe nemíne,fed cunctís potíus bíbentib.Soá ipfum poft omnes defcendiffe,& hoftíbus adhuc prafentíb, cüm fefe aqua afperfiffet, abfcefsiffe, lo» cum tenuiffe,propterea quód nó omnesbibífent, Sed tamet(ihas ob res Soi admíren^ turno ab hoctame,fedab eíus filio familia Eurytionidas cognomínarüt, V ídetur em prí» mus Eurytíon nímíd regie poteftatis faftá remififfe,beneficijs allíciens popula, multitudí nic gratificás,Exhuiufmodiueró remifsíone populo adaudacía írrítato,pofterís aüt regi bus uel quód ímperío ín multos uíolétíus utí uíderen£,multítudini exofis:uel quodadgra tíam propter infíirmítaté multa dífsímulàdo perferret Sparta finelegíbus,fineordíne mul toi tépore deguít, Qua tépeftate& Lycurgipatre imperítante díem obíre cotigít. Dírímes em quandá tumultuantíü pugna, popínarío cultro íctus occubuit, Polydecte fílío,quí erat natu grádíor, relicto ímperío.C)uo quide& ipfo mortuo no multó poft, ín regnüfuccede Gdlinquib.are Lycurgá oportebat;uelutí omnes opinabant, Atcg príufquá manífeftü foret fratrís uxo nimi uirtutes in 1€ pregnanie effe,regnabat:fed poftea igcelerrímehac de re certíor factus erede decla gétes declaratur rauitpuerieffe fi quíde mas foret: príncipatü ueró ipfetand tutor gubernabat, Pupillora atit regü tutores Lacedemonij prodícos nomínát.Sed utmulíer clanculá e&accerfere,uer Inocdibilis inte batgdeperdédo puero,quo illí Sparte ímperáti nuberet,facere,eíus quide ingení Lycur gritas ct magna gus exofus acdeteftatus eft:ad ea ueró que dícebant cotradíxít níhil,quín laudare& admít nimita:. tere fímulas, No oportet,ínquít,perabortíu& partü atq; medícamentü ipfa fibí corporís de trímentáü afferat;periclítetu rqy:fibi em cure fore,ut cótínuó quodnafceret,é medio tollat. ocigitpacto ad tepus ufcp paríundi deducens mulíere, ubi íllà pariente fenfit, mifit quí picta in fratr?, parturíetí afsiderét,eamq; afferuaret, His aüt imperat, fí foomínanafceret ,eà mulierib. tra | derentfíimas,eum ad fedeferret,quícquíd rerü tácipfe gereret, Accidita&tut mulíer ípfo cumprincipib,coenáte,mare pareret. At míniftri aderant, quí ad eum ínfanté deportarüt; queillefufcipíes tradit dixifTe ad dí(cabentes, Rex natus eft nobis ó Spartíatze: ac deinde cüregioínfolío reclinauiffet, Charilai nominauiffezquonía quí aderant hilares omnes ef fent,admírates illi quídet& eíus aními magnítudine,ti íuftítía, Regnauítatittotos menfes octo, Ceterü erat fpectatífsimus apud cíues,pluresq; fuere qui íllí ob uirtute aufcultarent, | À Plutarchi C&alacresímperata exequerent cj quí ut regís curatorí,poteftatemcqy regii habéti, obtem, perarent, Erat€ quaedà aduerfus eum ínutdía, ac nonulli quonia iuuenís in íncrementís - effetín eum ínfidías molíebantur,prafertím cognati& familiares matrís ípfíus regís,qua Cattdor. Spotatteo exilio malignam fufpicjonem uitauit. Pietas in patria, Studia, Homerici carmen quale, Aeftimatio que abfentis, Prudentia. Callido confilio rempublica formare agere[Jus, cótumelía affecta uídebat,cuíustqg frater Leonídas,ubí audacíus alíquado atcp petulantíus in Lycurgü maledíxiffet,fubdidit fe plan&accertó fcire ipfum regnaturü:fulpicionem ijs prabens,ac Lycurgü calumnía preoccupás,uelut ínfídijs ufum,fi quid rege patícontige/ rít, Huiufcemodíaüt uerbaquadam etíam à mulíere efferebant: qua grauiter Lycurgus & permolefté ferens,uerítusqy occulta cofilía,ftatuít peregrínationeeuitare fufpicíonem, uagarícqgj,quoad nepos perztatéad fuccefsíone regní prolem cofequeret. Itagp fic foluens primum ín Cretam uenit,ubi refpublicas regíonis difcens,cogreflusc uírís prímarijs glo ríapartím ex legibus probauít,accepítcy quafi domütranslaturus, atcy ufurus;partím ue tó cotempfit,Praterea uir unum, quí fapíés íllíc cíuílísqy habebat, gratía& amícitía per. fuafum,Thaletam nomíne,Spartá mifit, quí poéta uerfuü lyrícorü exíftímaretur,& occa: fione quídem& praetextu hanc illicart£ exerceret,re ueró quz optímí legülatores folent, ea ipfeperficeret.Illíus ením odae,quadà eratoratíones, quz modís fimul& numerís mul tum decorís grauítatísqy habentib, ad obtemperandü concordíagy utendi homines reuo: carent, Hísauteaudítorü íngenía fenfím demulcebant,& à maleuolentía quz tüc íllís ín uicem ínerat, rerü honeftarü ftudio adfuefcebát, C uamobrem omnes ílle quodammodo honeftifsimís Lycurgtinftítutís preparauít, Ex Cretaautem Lycurgus ín Afiam nauígz uít,uolens(utfertur)Cretenfi uí&tui,tenuí quidem illí& feuero, fumptus lonícos ac del, cías,quemadmod( medíci fanís corporibus fubzegra& morbofafolent,& conferre,& íta uíuendíatg rerüpublicarü differentia difcernere, Quo quíde ínloco cim Homerípoé mataprímü legíflet, quz apud Creophili filios feruabátur,& in hís effet intuítus cíuile ín ftítutum acerudítíionem admiftam,no mínore fectanda ftudío, quàm aurum, uoluptates, íntemperantiamq, libídínís,ea omnía libenter defcripfit&& congregauit,utín patría deue cturus, Erat em íam pertenuís fama quedam uerfuü apud Grecos,& quafdam poéfeos partes fparfím,& ut acciderat, díuulgatas tenebáthaud multí, Eam Lycurgus uel prímus íllaftre fecít. Aegyptij uero etíaad feueniffeL ycurgü putant,& ab alijs natíonib, pugnan dí difcrímen maxímeadmíratü,ídad Spartíatas tranftuliffe,díuifísqs fabris& uulearib. o. pifícibus,urband uerifsímecíuítate mundamqy reddidi(Te,C) uz ab Aegyptijs dícunt, hac eadem& Grazecorü alíquí,& ipfi rer& geftarum fcríptores teftantur, C uod atit Lycurgus Líbyam,Hiíberíamq petíerít,& Indíam peragrans Gymnofophiíftís cogreffus fit, prater Aríltocratem Spartíatam Hipparchi fili nemine dixiffe cognofcímus, At Lacedeemonij abfentem Lycurgü defiderabant,accerfebantiy fzpenumero,quafi reges,nomen dígníta tema duntaxat;alíud ueró quo multítudíni preftarent,níhil haberét:ín Lycurgo uero ím peratorí& quoddam effet íngeníd,& uís qua homínes allíceret,& preftantíores redderet, Verüneq, regibus illíus uíri prefentía minus defiderabat:quín fperabát eo prafente mul títudíne mínus fefe ad íníuría& cotumeliamlatii fre, Cum ergo Lycurgus ad hofce íta a£ fectos reuertiffet,illico agereffus eft prefentem mouere ftatum, rempublícama mutare, tanquá nullum neq opus, neqj ufuslegü fingularü effet, ní(i quís uelutí corporíaegro,& morbís omnífaríá pleno, ínhzerente ualetudínís temperíé refoluens, ac deijcíens medíca/ mentís purgationíbusqyalterá nouumuíuendí ordínem aggredíatur.Cüm hocígítur fe cum cogiítaffet,prímü omníit Delphos petijt,& accepta forte;actísqp facríficijs redijt,celebratá íllud oraculü fecum referens,quo& dilectus dijs,& Deus potíus quàm homo,à Py thía appellatus eft, Preclaram em legü ínftitutíone efflagitantíínquittande, Deum& d reíllam& annuere,quz longe alíarit rerüpublícarü optíma foret, Itacghís elatus,optíma/ tesaccerfíuít,acfimul rem aggredi hortatus eft, clanculum amícos anté allocutus, D eínde fíc paulatím cüm plures tentaffet,& rem ípfamaggrederetur,ubí aduenít tempus,trígínta principes íufsit, quamprímuüm ílluxiffet, ín forum armati procederent, cüm ftuporiís gratía,tum& terrorís, fi quí aduerfarentur: quorü uígínti illuftriores Hermippusperfpícue fcripfit. ui uero Lycurgi facínorís unus omníum partíceps,& ín ferendís legibus focíus fuerítmaxiímé, Artemídam nomínant, Ortoautem tumultu, Charilaus rex metu percul fus,uelutíaduerfum fetotumnegocíum ínfurgeret,ín templum Míneruz defugit, Deítv deperfuafus& íuramentís acceptís prodíjt,& eorum qua gerebantur particeps fuit; quip pe quí ufqueadeó miti effetlenídp íngenio, ut ís quíunà regnabat Archefilaus, aduerfus eos quíadolefcentem laudibus efferebant,díxerít aliquando, Quo ením pacto Charílaus uírbonus non fit, quíne improbís quídem moleftus eft? Cüm multa ueró Lyeugus iv noualiet, od Lycurgus. Is A nouaffet,prímum fuit& maxímü feniorum cóoftítutío, quam aít Plato tumefcenti regum Sdpictia exreip. imperíoadmíftam,& squalem poteftatem affecutà, admaxímas res adipifcendas falutem forma, quà per fimul& fobríetatem conferre.Sufpenía ením refpublíca& declinans,nuncad regesínty capita fcribit. rannídem,nuncad plebem ín democratíam,cüm ficuti munímen,feniorum príncipatü ín medio ftatuiffet, ac neutram effet ín patrem proníor,tutífsimi ordínem& ftatum habuít, Semperenim octo€ uiginti feníores illis tum regibus afsiftebat, utpopularípríncipatui i Senatus, repugnaretur;itum uero ne tyranís fieret rurfum, populííuribus fauebant, Totautem eos feníores fuiffe refert Ariftoteles. Eori ením quíprímítrigínta cum Lycurgo extítíffent, duo íd negocij prae metu reliquerunt. Spharus autem aít;ab ínítío totfuiffe cofilij partící^ pes.Eftfortaffe& hoc,quod ipfenu merus perfeptenaríü quater multiplícatum abfoluit, & quodfuís partibus zequalís poft fenaríum perfectus eft, Atmíhi uídeturtot maxímé fe^ níores conftítuiíle ut omnes trígínta effent;octo autem& uiginti, regibus duobus hís effe addítos, V fqueadeo igítur círcahuncpríncípatü Lycurgus ftuduit, ut ea dere uatícíníum cDelphís reportarít, quodéizpga» uocant, Id eft huíufmodi: Auoc evANawío«oz dlluie cM ewíae iqividpveiuJwBQuAas QuA&Erza Kol abag ad Ewa yrplasby e yspuaiou aub Eye eroug KG ru statt mu. agus 1 ope dare a(sv, uvruEU BaCUntc ve C xvasioG- rte ir Qroap 7 C isto yeuutod lon) yopuooe ial i)«oc 7oc, In hís quads QvAGExs, GC aac b 6fas, multitudinis in partes díuifionem díftri» butíonemq fignificat, quarü alías Qu^a£, alias a6ae appellauít, aPyeryerou ueró reges dícuntz &rdMi(s» autem eft cocionarí, Nam publica ínftítutionís príncípit ac caufam ín Pythíium oraculü retulit, Sed BaEvsav GC xvaxiova, nunc Oenunté uocát, At Aríftoteles Gnacionem fluuium, Babycam uero pontem afferít. Inter hos auté conciones agebant, cüm neq atría effent;negp alíus ullus apparatus, Quare& haec exíftimabatad bene cofulendum pertíne^ re: contra ea obeffe, que nugaces& molles redderent ínani elatione mentes cocuntíum: quandoquíde ín ftatuís€ picturís,aut theatror& profcenijs,aut curíarü tectís curíofius ela boratís ínfpiciendis cocíonantes occupantur.Ex reliqua ueró coacta multitadíne fenten^ tam dícerenemíní permíttebatur: quam autem feníores regescytuliffent,decernendí po» pulusíus habebat, Poftero tame tempore multís nunc remouendo,nunc addendoperuer tentibus,uiolantibusqy fententías, Polydorus& Theopompus reges, hzc Rhetra adfctiB pfereQueaütpopulus praué rogarít;ab hís(eníores& Archagetas fegreges effe: hoc eft, nonapprobare,fed omnino& difcedere,& populum dímíttere, tànquá fententiam ín de^ teríus&C uertentem& cómutantem, Atc hocípfum decretum,numínís oraculum effe ci» uitatíperfuaferunt, quod hifce fermé uerbís Tyrtaeus teftatur; Dythíus hzcloquítur,funthac oracula Phoebi, Dicite uerídici Delphica uerba Dei, Confilij teneant reges& iuris habenas, Quis curz eft Sparte confpicienda domus, Grandeuítg fenes,& quide plebe creati, ,. Sanctarumlegum cíuíbusinftarerunt,^ Quanquamhoc pacto ínftítutioné cíuilem Lycurgus mífcuiffet,tamen quí poft eum fequuti funt, cüm effrenem adhuc& uali^ dam nímís Oligarchíam(ea ueró eft ín qua paucí domínantur) ferocemq; acferuidam ui. derent,utaít Plato, quafi frenum íníeceruntei Ephororü poteftatem,annís maxime Ly^ Curgo centum& trígínta,prímum Elato Ephoro coftítuto; Fheopompo regnantesquem alunt cüm ab uxorefibi probro obíjceretur,quód effethumilius regnum filijs traditurus, quàm ipfeaccepiffet:eà ígitur maíus,refpondifTe,quó díuturníus. Nam ínfolentía cum ín uídía fublata periculum nullum erat.Quo factum efl,ne íd accideret quod Meffentjs Ar^ gtutscpaduerfus reges fuos, quí níhil ad populare manfuetudine demíttere feuoluiffent, tumultuantibus, Bttum maxímé Lycurgifapíentía prouídentíagg perfpicua ac manifefta. Cóparatione có fuít,quotíesad Meffeniora atc? Argíuorum,quí€ cognati& uícíni populiregesq; exifte filii Lycurgi in rent,feditiones& rerumpublícarü erumnas oculos conuertiffent. Hi nang; ubiíab ínítio creando fenatu pari per cetera poteftate effent,& fortibus tant& anteíte íllos uiderentur,tum haud díu fe» tollit. cundis rebus ufi funt,fed regum íníuría potíus quàm quód turbx obedirent,prafenté re. rumftatum perturbantes, demonftrarüt eum díuíno profecto Spartíatís bono& comodo fuiffe,quifquis rempub.apud ípfos prímus cóftítuifTet, Sed dehís poftea Secundum ueró ycurgi inftitutá ac generofifsimi, eft agridíuifio. Nam cüm ínzqualítas nímía& erauís: s. Agroridiuieffet;plurími&g inopes€ egeni urbéperturbaret: díuítíz aute ín paucos prorfus cofluxif^ fio. cab contumelíá ínuídia malignitate, delicías,ac hífceantiquíores maíoresq; reipub,mor 05, díuítías ac pauperiéeíecturus, perfuafit, utfolaomnein medío pofítáiá príncipío dí^ Animi fortitudo Plutarchi C uiderent,S zqualífortitione pariqy fubftantia inuicem omnes uíuerent:prímati ueró uir tute arriperent,quafi níhil praftaretalter alterí,fuperíor'ue effet,nifi quantümirerum tur, pium uituperatío,& honeftarum laus dífcernat, Agereffus ígitur quod dixerat facere, di, ftribuit reliquam quidem Laconícam uerfus municipia;ad fortes trígínta millia: que ue, ro adoppídum Sparte ipfiadíaceret,ad nouem millía, Tot ením Spartíatarum fortes exti, tert, Aliquíaute dicunt Lycurgü fex millía diftribuifTe, fed tría míllia poftea Polydorum addídííTe, Alij uero ex nouem millibus dímídía Polydoro,& dímidíum Lycurgo adícri, bunt, Sorsautem cuíuslibet tanta fuít,ut veddíta ferret, uiro quídem fruméti f eptuagínta medímnos, foemínz uero duodecim;& ex líquidis item frucib, pro ratíone copíam fup peteret, Namtantum alímentíabundéís forearbítratus eft, quod& ad bona corporís ua letudínem& habítudinem fatís effet;alía ueró re nulla indigeret, Narratur autem eum po fteríorí tempore, cüm ex peregrínatíone per regioneípfam nuperrimé demeffam iter ali, quando faciens;uideretaceruos fimiles& aequales, fubrififfe, dixiffeqy ad adftates: Quuám omnís Laconícamultorü fratrum uídetur effe,quíeam modó díuiferínt, Agereffus& res mobíles diuiderequó ínzqualítatem omne& excellentia tolleret; quoníam íntuebat eos iniqué ferre manifeftam ablatíone,alía ufus uía,é medio fuftulit hanc plus habendi cupídi Indufiri«et pro. tatem, Namubiprímüm nummü omnem aure& argentea irritum reddídiíet, ferreum uidentia mira- folumutendum ímperauit: fecitqy ut exuafto pondere& magnitudíne ualeret parum, íta bilis. utdecemmínarü fumma,magna domípenu,& iumentís adagendum egeret, Floc autem fufo, pluríma íníuríarum genera ex Lacedz mone funt eíecta, Quís em aut furari uoluif, fet, aut corrüpere muneribus, autalíium príuare, autrapere quod neg, occultare poterat, neq cum uoluptatepofsídere,neg etíam facile couerterecaceto ením(ut fertur)igniti fer^ ríaciem extinguens,abftulítadalías res& ufum& uim,quoniam ínfirmum& inutile red deretur, Poft hocautem eas artesqua inutiles fuperuacanexq effent,ex urbe deíecít, V e/ runtamen dejjciente etíam nemíne,plurímz cum publíco nümo excidiffent,cüm res non haberentur ín precío:ferreus enímnummus Gracís alíjs comunís nó erat, neg; precíum habebat, quippequí ridículo'effet, Itagp ex peregrínis& preciofís mercib, nihil co licebat emi, Neg; onusalíquod negocíatores ín portus inuehebant, neg rhetor ín Laconicam ad p docendumibat,neg; mendicus uates, negpfcortorü enutrítor, ned; quiaurea, ned; quiar genteaornamentalaboraret,ceu nummus íllíc non effet: fed fic paulatím defertz, ab hísa quibus exufcitarenturalerenturqy delícíz, ultró defecere: neq ijs quí multa adepti effent, plus quícquam commodi aderat, cüm opibus locus ín publícono effet, fed domíocclufz ocíofxtg tenerentur, Quam ob rem expedítaneceffaríaq; uafa hac,lectuli,& felle,& men VideSuid, fz apud eos optíma fiebant,*Cothontg Laconícus mílitíz(ut aít Crítías)maximée probaba tur, Nam quas aquas bíbere cogebantur, uífusqy abhorrebat, íllius poculícoloreocculta bantur:& cüm turbídz íntuscollíderentur, ad orasq; fubfiderent,puriores oríadmoue bantur, Forum ueró autor fuerat legumlator, Nam ciim ínutilíum rerumartífices expul s. Sublatw pri. fi effent, ín neceffaríjsipfis decoremartís oftendebant, Praeterea cüm magís anímo uolw vatis ixi un- taffet,& aduerfus delícías bellum ageredí,& díuítiarum defideríum auferre, inflitutum decontientia't. tertíum,pulcherrímumq índuxít,conutuíorum apparatum, quó fímul coenatum conue IcoPo54"5 nientesad communía& ordínata obfonía ac cibos, nequaquam domi difcumberent, aut wk gy uper ftrata precíofa menfasdy magnifice ínftructas, inter opifícum& coquorum manus fub noctem ueluti uoraces anímantes ímpínguefceret, atq; unà corpora moresty corrum perent,ad omnem líhídinem fatíetatemtq refolutí:acper id& multo fomno,& calídis bal neís,prolíxatp quíete;& quodámodolanguore quotidiano indigerent, Permagna ígitur earesfuít,fed longé maíor,quód communiiillo coenadí inftítuto,& facíilítate uictus íd ef & uilcgisampli fecerit, utnecy furto díuítíz, nec(ut Theophraftus inquít)honore díenz, fed omníno ne fitt pildré— díuitíze quide haberentur, Nam neq; ufus,neque fru&us, neque facíes omníno aut often pruina,—tatiofueratmagniapparatus,cüm unà cum paupere oppulentus ad coenamíret, Itacy cele bratum íllud emanauít,In unaomníum quz fub fole funturbium Sparta, feruari díuitía/ rum deum& cecum& íacentem,& uelutípicturam ífnanímatam ac ímmobilem, INeque Tefimonii pu^ e antea coenatos dom, ad conuíuíauentre pleno licebat íre, fed diligenter relíqui eum icm. alleruantes, quí mínus fecum autbiberet, aut ederet, obíurgabanttanquam íntemperam tem communem que ad uíctum laffefcentem, Quare uel ob hoc maxímé ínftitutum, lo/ cupletes dicuntur aduerfus Lycurgum exarfiífe,& ín eum uniuerfi clamoribus ac tv multu infurrexiffe, Demum ueró pulfatus à multís éforo curfu elabitur,& alios anteom nesín templum defugit, Sed unus quídam adolefcens alis non ignauus, uerum& 2i & Ier | ; moie — OUSTHY dac" Lycurgus. I6 1 a X feruídus Alcander ínftans ac perfeques, eíusoculum, cümretro verteretur, baculofe^ Inclinatio ffrgs / riens eruít. At Lycurgus nil remífsíor eo dolorereddítus eft, quin aduer(a fronte fefe con. ne, ubianimico ftituens,faciem cíuibus cruentam erutumq oculum oftendít. Pudore maxímo& moero[Hattia notatur. 1e íntuentes affecti funt,adeó ut eí Alcandrum traderent,& ad fuam ufg domum Lycur^ , gum ipfum fímulíndignantes deduceret. Lycurgus autem íllos quídem laudatos dímifit: ! Alcandrumuero ubí domum íntroduxi(Tet, malí eí níhil neq fecit, neq; díxít,(ed dímiísis confuetís míníftrís quí(ibi famulabant,ill& míniftrare fufsit, Híc autem qui nequaquá ef^ | fetobtufus,filentio imperata exequabat, fimul L ycurgo afsiftens ac fímuluíuens,ín per fpicienda manfuetudine& eíus animíaffectu,& uite feueritate,& ín perferendis laboríb, , conftantía,& ípfe mírífíco ín eum uirum amore eft redditus,& ad familíares amícoscg dí^ ! cebat,Lycurgum neq; durum, neq elatum effe, fed folóm manfuetum, attp adueríos alíos mitem, Sícigítur ille crucíatus eft,€ huiufmodi poenam fubíjt, utex improbo& temerarioiuuene ínuírumexactífsimum contínenfifsimumq, euaderet,In huíus autem arumne monumenti, Minerua phani Lycurgus ftatuít, quam Optiletín appellauit: nam oculos illíus regionís D'ores oz[iase uocat, Aliqui tamen, quorü eft Diofcorídes, qui Laconícam rempublicam confcrípfit, Lycurgum oculum percuffum afferunt, non autem lufcum fa^ cum,acphanum ipfum dee ftatuifTe ín ferendas recuperate ualetudinís gratías. Baculum tamenferre Spartíatz ín concíonibus poft eam calamitatem deftítere, Conuíuía ueró Cre tenfes aie, L acedzemonij qidlizis appellant, fíue quod quaíac,íd eft;amicitia& humanita tís ea(int, dl pro Aaccipíentes: fíiuequódadtenuítatem, 2«49, hoc eft,parfímoniam con^ fuefcerent. Nihilautem prohibet etíam prímam extrínfecus líteram adíectam eífe, utali^ quidícunt, Edítíaa dízeta, i élue, que uictum fignificat,nomen trahere, Conneníebant autem quíndení,ac paulo hifce uel pauciores ucl plures: ferebat(inguli farínz medíimnü fingulis menfibus,uíni choas octo, cafeí quíng; mínas,fícuum c uíndg femís mín as,praete^ reaobfonijgratía, perparum quíddam nummorü: ad hzc ueró(i quís facrificaffet, prími^ tías,aut íuenatus effet,partem predz ín conuíuiii mittebat, Lícebat nanc domí coenare, quando uel facriífícijs quifpiam efTetuel uenatíone retardatus:ceteros adeífe oportebat,ac maíorem ín modd ea couiuía diligenter obferuabant,Itag; Agiís rex, cum debellatis Athe ZQCUIDn B nien(ibusab exercítu reuertiffet,€ apud uxorem cenare uellet, portíonesq; poftularet, eas tribuni milítá míttere noluere, Poftridie ueró cüm facrificía quod prabuerat, prae ira haud foluiffetipfum mul&tauere, Ad eaautem conuíuía bant puerí,uelutíad fcholaspu^ Tertij capitis ve dicitize ducerentur,& fermones cíuiles audiebant,& liberales praeceptores íntuebantur: liquaexponit,ex iocatítj ipfi& comíter fíne fcurrilítate cauíllarí,& huíufmodií cauillos noíníqueferrea(^ qub.prudentis, fueícebát. In prímís ením Laconici morís uídetur effe, íocoías obíurgatíones ferre poffe. Ei uero qui minus poffet, lícebatrecufare,& alter ab huíufcemodi íoco defiftebat. Ingre^ dientíiueró unícuícg natu maximus portas oftendés,per hafce,ínquituerbum non egre ditur.Quiautem fe conuíuij participem fieríuolebatfic probabaturiSingulítapomagda waffilam| liam ínmanum fumentes, míniftro uas fuper capite ferente, filentío quaft calculi immit^ inter tebant,quíprobaret fímplicíterrqui ueró reprobaretmanu uehementer ímprímens;nam conuiuit fuba& quz apomagdalía preffa fuerat, perforatí calculí uím habebat. Quód fiueluniexhíshoc c coglobati isipactopreffam offenderent,non admíttebantingredíentem,quíppe qui uellent omnes ín» tgo. uicem iíne offenfa cógredí, Quí ueró fic reprobaretur,excadatum(fic dícere nobís liceat) uocabant,quód cadus uas effet,ín quod exuerydliJuse míttebát.Ex obfonijs autem nigrum vus maximéapud eos probatum eft, ut neqy carne feniores índígerét, fed eam adolefcentí bus cedentes ipfi iure conftituto uefcerentur, Fertur aute quídam ex Pontíregíbus emíf^ Obiter buiudi, €turísgratíacoquum Laconícum,deínde íuredeguftato molefté affedtum,ac tunc eídi, füplise excnxiffe coquum;O rex,hoc certé íure homínes in Eurotalotí,pro obfonío utuntur, Vbiue^ Plu. 10 modicébiberunt,domü abeunt abfty facula. Non enim lícet ire przuío lumíne, neque hane, ned ullam alíam uíam, quó affuefcát etíam ín tenebrísatq noctu audacter& íntrepídéprofici(ci, Couíuía igítur hunc habentordiíne. Leges uero fcriptasnullas Lycurgus Legibus feriptis tulít,atd; una ex hís quae ojzpa« appellantur,haec eft, Nam que fumma maxímatg ad reipu^ cur non ufin Ly blicz felícítate&z u irtuté fudícauít,ea moríbus cíuí&,& ínftituto uíte penítusinfíta,ímmo«rg. ta futura cenfuít,& firma propofiti,certifsímü necefsitatís uínculü habitura: tum diífcipli namqua funioríbus fíngulís etiam ftudiofe excolendis utebatur, legíslatorís uím& locá Cxp'eturá, Parua íoítur ifta, cuíufmodi pecuníarü contractus funt,& que prout ufus tulit, aliter alitergy pro tempore incidunt, fatíus duxít,necfcriptanecefsítate ulla,nec moríbus eiut immotís cóprehendi, fed crefcere decrefcerecg pro rerü opportunitate finebat ,pro C Difaplima mulicbris. Ariflot, 7. Polit, €ap.17. D Plutarchi ut confenfus doctorü ftatuiffet:totum enim uniuerfe legítima inftítutíonís munus,;ín di fciplinam reíecít,Legum ígítur una fuit, ut dictum eft, fcriptis legibus nó uti, Altera uerà éontra fumptusíimmodiícos,ut quzlibet domus culmen quídem fecuri, íanuas ueró ferra duxtaxat,& nullo alío ínftrumento elaboratas haberet. C uod ením pofteris temporibus Epamínundam diíxíffe feruntín fua menfa, tale prandium haud effe proditíoni obnoxii; hocLycurgus prímüm excogítauit, huiufmodi domuum delicías, fumptuofosgy appara. tus non admittere;ned; profectó quifquam eft adeó incultus& rudis,qui ín facilem& ple beíam domü ímportet fulcra argenteis ínftructa pedibus,ftrata purpurea, calíces aureos, & reliquü hífce congruum luxum:uerüm neceffe fueritaequale cogruere,& confímile ef; fe domuiquídem fulcrá fulcro autem ueftem ftragulam,huic uero relíquam magníficen: tíam, Ex qua quídem confuetudíneaíiunt Leontychídem íllum feníoré cüm coenaret Co 1ínthí, fufpexiífetqg tecti domus fabricam precíofam atcp laqueatam, hofpítem rogafle;an apud eoslígna quadrata nafcerentur, T'ertíamautem legem Lycurgi fuiffe predícant,que ín eofdem hoftís militare prohíberetne fepius repugnando cofuefactí;bellícofi redderen tur, Quaín re Agefilaüi regem maxímé pofteríori temporeaccufant,utpote quí continuis & frequentibus ín Boeotíam incurfibus ac bellis, l'hebanos refíftere Lacedaemoniis edo cuerít, Quare faucíá Antalcídas eum íntuens,pulchram tua doctrínz mercedem, inquit, à Thebanís recipís, quí nolentes ipfos,necp fcientes,pugnandi perítíam docuiftí.Itacg hu. iufmodi fanctiones j/zeac nomínauit, quafi ex deo decretae, oracula quaedá effent. Difci plínam ueró cüm pulcherrímum opus legís latorís iudicaffet, am tum ftatímà príncípío quead conubía& fobolem procreandá pertínerent,omnía diligens cofíderauit. NO enim (utaít Aríftoteles)aggreffus mulieres pudícas efficere, deftítít ob frequentem uírorü mili tíam,qua omnem íllírelínquere poteftatem cogebantur, ob ídcg magts quàm par effeteis obfequebantur,herasqy appellabant,quó mínus multam lícentíam illam muliebremq ín folentíam refrenaret; quin& harü curam habuit dilígentem, Enímuero uírgínum corpo racurfibus& luctationibus íactibusqgdífcorum atcp íaculorum exercuit, ut quemadmo dum germínum radíx acre ín acribus terrís príncípium fumens melius germínat,íta&Che partus robuftétolerantes, honefte fímul& facilé aduerfus dolores repugnarent, Itacy deli cías remouens,& cibum fubducens,€ omne foemíneit morem, affuefecít puellas no mi nus quàm pueros& uerfarí nudas,& quíbufdam in facris faltare& canere, prafentib. fi mulípecantíbusq fuueníbus, ínterdum etíá comíter ín fingulos aptecy obíurgatíonibus ufe,carpebát fi qui deliquíffent: ac rurfus ín eos qui dígni effent, preeconía cantu cópofita dictantes, magna ambítíonéadolefcentíbus,& probitatis ardorem ingerebant, INam qui laudatus probítatís extítíffet,& ínter uírgínes illuftris habitus, abibat exultans laudibus, Quz ueró cum íoco& faceta obíurgatione reprehenfiones fierent, nihilo erant ipfis fe rijs caftígatíonibusq; obtufiores,utpote quod ad fpectaculii cumalijs unà cíuíbus tum re ges,tum feníores proficifcebant, INudatío illa uírgínum nihil habebat turpe,uerectidíae ním aderat, petulátía aberat:fed fímplice quandam confuetudíne,& robuftatís ftudià effi - ciebat;atqg elationem anímí quandam foemineü íngeníü deguftabat,períndeacno mínus Contrabendittu ptis mos, fibí& uírtutís& ambitionis confortíum adeífet, Vnde& dícere íllis fentíreq; lícebat,qua lia& de Gorgoneuxore Leonída narrantur, Nam peregrína quídam(ut uídetur) ad eam dícente, Sola uos Lacene uírís ímperatís;Solz enim,ínquít;uíros parímus.Haciígítur ad nuptías alliciebant,pompze díco uírgínum& semulatíones,& ludi ín fuuenum cofpectu, quíno geometrícís fed cupidineis,ut aít Plato,necefsitatibus agebatur, Pratereaígnomí níam quandam íjs, qui nubere noluíffent, Lycurgus addídit, Arcebant enim ín gymnicís ludís à fpectaculo, per hyemé ueró príncipes iubebát eos ín orbem nudos forum círcum íre, Ita ueró círcumeuntes canebát ín fe compofitum carmen quoddam, quo fignificab tut eos iure patí,quoníam legibus non parerent, Honoreauté& obfequío, quo à íuuent bus affíciebátur feníores,príuabantur, Quam ob rem dictum illud ín Dercyllidam, refutauít nemo,tametfi probatus ille dux extítífTet.Superueníenti enírn fibí,quidam exíuuen tute fubfellium haud cefsít,ínquíens: Neq; ením mihi tu qui cederet genuifti. INubebant ait raptu, ned; paruas, neq; ad coniugíum ímmaturas, fed adultas ac nubíles afTumentes. Raptam ueró,ea qux pronuba dícítur, accipiens, capitís quídem crines prorfus ad cutem adradebat. V íriliattamictu calceamentisqg ínftructa, in torum folam declinabat finelw míne.Atfponfus nó ebríus,neg delícijs emollitus,fed fobríus,ut femper, pofteaquámín Phíditijs coenatus eífet,íngreffus,ac fponfz cíngulá foluens,eam fublatam in lect tranf ferebat,ibiq; fecum moratus haud díu, honeftéabibat, ubí cum alíjs iunioribus confoeuc' tab; Lycurgus. I7 A rat,dormíturus;idemcq ín pofterum agebat,cum zqualibus quidem díem trahens, fimul quíefcens;ad fponfam uero quadam cum religione clàm pergens,& uerecundus& timí^ dus,ne quis ex íntímís feiíntueretur,Símul ením& fponía molíebaturagebatqg,quo tem^ peftiuc& clàm ínuícem couenírent, Ethoc non breuitemporegerebant,fed.quoad etíam aliquibus filij nalcerentur,priufqua interdiu fuas uxores afpiceret. Huiufmodi ueró con» greísio nó temperantize modo atq; pudícítíz exercítatío quaedam erat, uerüm& uerecun» dos corporíbus,& perpetuo quoda amore nouos recétesqp ad concubítü ducebatineqy fa^ tietateeos capí,necdy ínuerecundís congrefsibus à mutuo affe&tu refrígefcere,quín potíus utrelíquías femper aliquas& fomentum cupídínis& gratiz inuicem relinquere finebat, Tantumaute& ordínís& pudorís íugalí copula cüm adhíbuiffet;nihilo tamen mínus no uam ínanemc ac muliebrem de uxorü pudiícitía fufpicionem amouit, íd honeftum decer nens,fí contumelíam& íncontínentíá omnem à connubío arceret,Filíori autem& fobo^ lisfocietatem dígnís hominibus permífit,eos derídens quí haec,ueluti qux admifcerí con. fortium ueadmíttere nequeant, caedibus& bellís mífcerent, Liícebat enim feníoríuiro iu^ Nemo adulter niorís uxorís,fi quem ex tuníoríb. honeftumac probü diligeret probaretg, illumaduxo^«Pd Sparti rem adducere, X ubí eam generofo íllíus femíne compleífet, fuum ipforum quod natum!4* effetefficere, Lícebatítídem probo uíro qui foecundamaliquá pudécamq; mulierem alterí nuptamadmiraretur, maríto illius fuadere, ut cum ea ipfe cogrederetur, tanquam ín folo fertilibonos fílíos faturus atqy facturus, bonorü item germanos illos cognatos futuros, Primum etením nó propríos patrum, fed comunes cíuítatís filios Lycurgus exiftimabat, Quareno exuulgaribus quibufdam natos,fed ex optimis potius cíues effe uolebat.Deín deplurímam& fatuítate fímul& faftum ín alíorá ínftítutís intuebatur, qui hifce ín rebus elaboraffent.Illi nang; canes& equas, aut gratía aut mercede domínís perfuafiís, optimis & praclarís íllíus venerís animalibus fupponunt,uxores aute tandj prafidío occlufas fer^ vant, ex feipfís duxtaxat eas parere uolentes, fíueamentes fínt, fiue confecti fenio, fiue ac^ grotí; quafi filij malí non nafcantur ex ijs quí prímíadepti funt& nutríunt, fi ex malís na^ Íícantur,€ contrá probi fi talem ortum fortíantur.Hzcautem íta fehabentía,cüm natura, tummoribus tantüm tuncaberantab ea quz poftea fecuta dícítur leuítate mulíerü,ut om B nínoíncredíbileapud ípfos adulterí& fuerit, Celebraturcg cuíufdam Greradae díctum, ho. mínis Spartíateadmodum uetuftifsimi, quí ab hofpíte rogatus quíd apud eos adulterí pa^ tíantur,refpondiífedícitur, O hofpes nemoapud nos fítadulter, Subdéte autem illo, Sin ueró fieret Taurum,ínquít Greradas;perfoluet adeó magnü,utà Taygeto fefeinflectens, ex Eurota bibat, Hofpíteueró admírante dícenteq,quíi pofsit fíerí tam uaftus bos? rídens Geradas,Quoná,ínquit, pacto adulter queat Sparta fieri? Hzc igitur denuptijs tradun^ tur.Partus aute nutriendi us genítorínon erat,fed eum quendá ín locii deportabat,quem| Partu nutrizi Lefchen uocant, ubi fedentes hi qui ex trbulibus maximi natu effent,fi quidem ínfantem mos apud Sparanimaduerterent effí&tum pulchréacrobuftá,educarí iubebant,fortem illi ex nouem mil. tiatas, libus díftribuentes:fin autéígnauü ac deformem,ad Apothetas appellatas exponendü de mittebant, locum fecus Taygetü pracipítem ac praruptü, perínde quafi eíus uíta qui mi^ nuspulchra ftatím ab ínítío, X ad bonam corporís compofiítíone& ad robuftítate natura productus effet, nec fibi utilís necs reipub.foret, Vndeno aqua infantes, fed uíno mulíe^ resabluebant,experímentü quoddam ipforüt habítudinis facientes, Dicitur ením comítía li morbo infantes,autalíj xgrotatíoniobnoxíos,admoto mero debilítaríac refoluí:quíau tem eífet firmz ualetudínis, magis acuere& firmare habitü. Erat auté cítca nutríces artifi^ cíofa qued diligentía, utnullís adhibitis ínfantíe pannís, infantes enutríentes ipfos tum mébrís,tum fpecie líberalesac uenuftos facerét;íte& faciles,& nihil delícatíorís cíbi appe tétes,X tenebras minímé formídantes,& ad omne folítudíne íntrepídos,& difficultatís il liberalis atc uagítuü expertes coftítuerent. Proínde quídà etíam exterorüalumnas Laco nícas filiis emebát,Et Amylcam,quz Alcibíadem Athenienfem lactaret, Lacaenam fuíffe tradunt. Verüm huíc(ut ínquít Plato)przfecít Perícles pedagogü Zopyrum,quíab ceteris feruís differretnihil, AtSpartíatarü filijs Lycurgus neq; emptítíos, neg; mercenaríos przeffe pedagogos uoluít,neq ut cuílibetlíceret filium pro uoluntate uel educare,uelín ftituere,fed omnes ftatim cüm feptimum annum exegiffent ipfe affumens,diftribuebat ín gteges,eos und focíos atq; contubernales confuefacíebat ínuíce fímulludere,& fímul ex^ erceri Principem ueró eís przeficiebateum,qui& prudentía caters focíjs preftaret,& pu gnando effetacerrímus, Hunc íntuebantur, huícímperáti obediebant, hunc plectentem libenter perferebant, Itaquedifciplína erat quedam obediendi exercitatio, Seniores au^ c Plutarchi ro^ G tem eos ludentes obferuabant,& frequentifsímé dímícationes quafdam ac contentiones fuggerentes, non fuperuacaneé dífcebant quale effet cuíufqy ingenium, quíauderet, neg in certamínibus pugnam abnueret, Atquilíteras pro necefsítate dífcebant, Reliqua om, nís diífciplínaad recteobtemperandum,laboresq; tolerandos,& pralío uíncendum para, batur, Quareprogreffu zetatís eam ijs exercitatione íntendebant, utad cutem ufg feipíos tonderent,& diíícalcíatos incedere, acfrequentíus nudos ludere confuefacerent, Emenfo aucem duodecímo ztatís anno, fíne tuníca íam degebant, pallít unum ín anná capientes, Erant corporíbus fqualidí,& quí nequebalneas, neg; unguenta fcirent, praeter paucos quofdamannídíes, quíbus huíus índulgentíz partícípes fiebant, Cubabatautem fecun, dum alas€ turmas ín torís ex arundine conftructís, quam ipfi fecus Euroiá nafcenté con uehebant, fummiítates manibus non ferro cófríngentes. Per hyemís ueró tempus eos qui lycophones appellantur,fibi fubijcíebát, torís&p immiífcebant: uidebatur ením ea matería calidi habere quíddam, am ueró prouectíorib,ipfis, fenes qui probos iuuenes adamarér, unà uerfabantur,mentemi adhibebant, adeo&j unà ad gymnafía proficifcebantur, illísi; tumpugnantíbus,tum íocofís obíureatíonibus ínter fefe utentibus,non ab re íntererant, fed utquí omnes quodammodo exiftímarent effe omní&€ patres,& pxdagogí,& prafe &íproíndej nec tempus,neg) locum ullum omittendá uacuü przeceptorís ínftítutis ata; ftudijs.Círca delinquentem praeterea€ Pzdonomus ex honeftís& bonís uírís conftítue batut,ac ipfís perturmaspraficiebant ex ijs, quí Irenes dícebantur, contínentifsímá fen per X bellacifsimü,Irenas ueró uocant eos, quí ínann&íam fecundum é puerís exceffere; Melírenas autem,natu grandiores ínter pueros, Hícigitur Iren ubí annum uícefímü attí, gerít, X przeft js quí ín pugnis fubíedti funt,& per fingulas familías ijs míniftrís ín coena utitur, Praefcribít autem fírmíoribus,utlígna ferant, mínoribus ueró olera:qua illi per fur tum afferunt,alíj ad hortos euntes, alij ad uírorá coufuía clàm íngrefsi callide& afferuan, ter,Si quís autem fuerítdeprehenfus,multís uerberibus flagro afficitur,quafí negligeter, ineptecp furarí uideatur, Furantur autem ex cíbarijs quícquid ualeant, SícQgp apté dífcunt infidias dormientibus tendere, autneglígentíus obferuantibus, At fi fuerit deprehenfus, mulcatur tum uerberibus, tum fame, Perquám fuauís ením ijs eft coena, ut fua induftria ínedíz occurrentes,& audere, callídecg rem gerere cogantur, Ethocquídem caítígati ui^ Cus opus erat, Corporumueró íncrementü obíterpararí dícunt. Fertur ením in longum, quandoquídem ípfe fpiritus non retardetur, aut laboretpre alímenti copía,n profundum & latítudínem preffus;corporís ueró leuítate expedite facíleqg crefcentís, fuperíora perit. Idauté pulchre uídetur facere. Nam graciles habitus€ macilenti,artuum agílítati facilius cedunt,tumentes ueró& píngues onerefuo reluciantur: quemadmod( etíam mulieres, qua cim grauídz funt, repurgant,graciles quidem infantes gígnunt,fed uenuftos& afpe ctu grat ob leuítatem materíe, quzab eo facílius quod formam ímprímít, coercet, Sed ením caufam rei huius confiderare, fas omnibus efto. Adeó ueró& diligenter& attenté puerífurantur,ut narretur quendá, cüm uulpís catulum furripuiffet, palliolog; ínuoluif fet, eíus uentreunguíbus& dentibus ábeftía difcerpto, omnia latendí gratía tolerantem obijffe, Quod uelex huíus tempeftatís puberib, credi lícet, quort multos ín ara Augurij czfos uerberibus mori uídímus, Cümautem Iren ccenans difcumbit, imperat alíj expue rís ut canat,alij ut queftíonem alíquam proponat,accurata refponfíone índígente:ut,quí fitoptímus ínter uíros,uel quznafit hutufceactio:qua quídem ex re confuefiebant ftatím ab ínítío€ honefta íudícare,& de ciuibus diligenter ínquirere, Síquís ením quefitus, qui nam effetbonus cíuís,autquís mínus probatus effet, hafiffet refpondendo, animi fignum effe arbitrabantur degenerís,& quínulla uirtutis laude tangeretur, Oportebatautem re fponfionem& breuem effe,& celerem,caufa& demonftratione concludentem;quam ob rem quí mínus ríté uel negligentíus refpondiffet, ple&ebatur, morfum capíens ab Irene ín pollícem.Sepenumero quoc; feníorib, principibus; prefentibus, puerosIren puníe^ bat,documentá praebens, an recté& ut decet puníret: neq; dum eos puníret, prohibebat. Cum ueró pueríabíjffent,poenas dabat,fíafperius qudm deceret ín íllos anímaduertíffet, autcontràfiremifTe€ leuiter, Fíebantautem amatores unà puerorü fama infamízq par^ tícipes. Itag; dicit aliquando uocem mínus íngenui ín pugna puero emíttente, eíus ama" torem a principibus mulctatü effe. Cüm autem amoris uís ita apud eos uígeret, ut& prz claras probasq; mulíeres, ípfas etíam uírgínes amarent, ríuales tamen fíerí nó licebat qui eofdem amaffent,quin potíus eor& amatores mutus amícítíz ínítiá faciebant, perfeuera bantq paríftudío,ut quem amarent,optímü redderent, Docebarit etiam pueros ea uti ora done, Lycurgus. I8 A tione,quz grauítatem haberet íucundítatiadmíftam,ac fententiz plurimi breui fermone complecteret, Enímueroferreum nummü Lycurgus Íftatuítmagno pondere mínímá uim habere,utdíctum eft;at oratíonís nummü contra ex inculta& breui dictione fententijs ab fluereplurímum effecít, químulto filentío pueros grauíter fcítegy refpondere molítus fit, Quemadmodum eim íllorum femen,quí fead coità íntemperantes praftát, ínfoccundum ut plorínum& finefructu eft,(ic& loquendi íntemperantía orationem inanem& ftolí^ dam reddít. Proínde Agís rex, cum Attícus quidam ín Laconicos enfes cauíllare£, quód paruí effent, díceretqg facile eos abforberiab circulatoríbus ín theatrís poffe; Atquíutx en chírídijs etíam adíequimur, inquit, hoftem, Ego uero€ Laconícam orationem íntueor, qua breuis uídetur efTe,maximas res coplecti, X auditorü mentem attíngere.Etením Ly curgus ipfe& breuísorationeuidetur efTe,& per dícteríalocutus,fíquidem& ex comen: tarijs coiectarí lícettueluti refponfum íllud ín eum eft,quí ut popularem ín urbe príncipa: tum faceret,eum rogabat; T'u ením,inquitprímus tua ín domo huiufmodi príncipatü fa» cíto,Etillud de facritícijs,ad percontantem quíd parua adeo ac uilía ftatuíffet: Ne unqui, aít, Deum uenerarídefiftamus. Et ítem illud deathletarum certamíníbus; hzc ením fola exercere cíues prohibebat,ín quíbus manus haud íntenderet, Feruntur& eíus ex epifto^ líshuiufmodíad cíuesrefponfíones:C)uonam pacto hoftium ímpetü repellere pofsímus? fipauperes fitís,manferítís,alter altero plus non pofsídeatís.Etrurfum de muris: Nequa^ quam eaurbs mínus círcundata muro fuerít, fí quís eam uíris fortíbus, non lateríbus cínxerít, Hifce igitur huíufmodiícg epiftolis, neg; fide derogare, neg; ítem adhibere facile eft, Quantz uero dícendí prolíxítas calumníz foret, díctería ífta indícare poffunt. Leonídas rex intempeftíué quodam de rebus non ínutilibus uerba faciente; O hofpes,ínquít;nó op portune quo oportet uterís, Charilaus ueró fratrís Lycurgi filíusrogatus de paucítate le^ cum ipfíus,ínquit; Bos quínon multís utuntur uerbís, neq; multís legibus indigere, Ar. chídamídas autem quíbuídam Hecataü fophiftam accufantibus, quód ín conuíuíà fufce ptus nibil díxí(Tet; Quí rationem dícendí tenet, inquit, etíam tempus tenet. Quas ueró ex comentarijs díxi acres fententías gratíae coníunctas, huíufmodífunt, Demaratus ímpro^ boquodamíntempeftíuís ín eum interrogationíbus cauillante;ac ídem fzpíus íam rogan te,quísoptímus effet Spartíatará: Cyuí tibi dífsimíllímus fit ínquít, Agís aüit,quodam He lienfeslaudibus efferente,quód pulchré Olympia fufteqy agerent:Ecquíd magní, ínquit, Helíenfes facíunt,fi exannís quincg diem unum íuftítía utuntur? Theopompus ueró cüm hofpes quídam fuam ín eum beneuolentíam oftentaret, díceretqy à cíuibus fuís Philolaco nem,hoceft, Laconü ftudíofum appellari Pulchrum,;ínquítfuerít Phílopolíten,íd eft,ci uítatís amatorem uocarí.Plíftonax auté Paufaníz filíus, rhetore quodam A thenieníi ím^ perítos Lacedaemonios appellante, Recte dícís inquit; foli enim Girzecorü nos nil àuobís malí dídícimus, Archidamídas uero roganti cuidam, quot func Spartíata? Tot, ínquít, ó hofpes, quí malos fufficíant arcere, Lícet etiam ex ijs quz iocofeab ipfis dícáturymorem ipforum coníectare, Confueuere nancj oratíone fuperuacanea nunquam utí,necp patí ut uox efflueretulla, quz quoquo modo alícuíus contemplationis dígnam fententià minus haberet, Bnímuero cüm quídam ad eum audíendü exhortaretur, quí lufcínía ímítaretur: Ipfam,ínquít,audíui llam, Alíusueró cdm títulum hunc legiffet; Hosaufos quondam tyrannum extínguere IMauors In portís Selínus fuftulit alta tuís, lure,ínquít,bíuíri ínteríere,oportuítením finere dum totus conflagraffet, Adolefcens au tem pollícentí cuidam fe gallos eí daturüi,qui ad necé ufqy pugnet Ne tu quíde,ínquit,des iftos mihi,fed eos potius quípugnandonecent, Alíus uero quídà homínes anímà agentes fellis federe uídens, Abfit,ínquít, ut hic fedeam unde feniori afTurgere fas non eft, Dicte: riorü igit forma erathuiufmodí, Quare non abfurdé ínquíunt alíquí,facilíus effe philofo^ pharí, jj ftudere Laconü fermone exacte ímítari,Dífciplina ueró canendi,& carmína, nó minus in ftudío erat, dj dícendí aemulatío ac nítor. V eràm& moduliís ftimulus quidà íne^ ratad fram concítandum,& ad ímpetü quafi furentem quendam atq; ftrenuü índucendü, Acdício erat facilís& uírílis, derebus honeftís feueríscg: namlaudationes eorü erant ut plurímü,quí praeclare pro Sparta occubuiffent:& íllorituítuperatíones, quí metu íd age re detrectaffent, quafi tríftem uíti míferamtq uixiffent.Erat preterea exhortatío queda& €xcitatio pro zetatü dignitate ad uírtute, quarunti quoddam exemplícaufa nó ab refue rin mediíá referre.'T' ribus em chorís pro tribus zetatibus ín celebrítatib, coftítutís, unus quide fene&utís íncípies canebat, Nos olím fuímus robuftíiuuenes, Adulte uero etatísal € 2 Lycurgus or4tiote breuis, Difciplina Spar tiatarum in cam tionibus, r ——Ó qem— P | Difaplina militaris. Plutarchi ter fubfequens ínquíebat: Nos autem fumus,quod fi uelís periculi facito, At pueritia ter, tíus:Nosautem erímus multís profecto melíores, Nempefíquis Laconicís poématís ani, mum íntenderít,quorü aliqua ad noftram ufcy feruantur ztatem,& fenfím progredientes numeros afferuauerit, quibus ín congreffu aduerfus hoftesad tibiam utebantur, nonab, furdé€ Terpandrü& Pindarum muficzfortítudínem coiunxiffe cenfuerit, Ile nanqy fic de Lacedamoníjs cecínit; Hicíuuenum cufpís uíret& dulcífsíma Mufa, Iudiciumdg patens. Píndarus uero aít; Hic& coníilijs fenes, Etquí decernant prallío, Bellígerüm iuuenum funt chori; Hicarma Mufas addecent, Iftos ením& mufíca fímulerudítifsímos,& bellicofifsímos extitíffe fudicant, INam ueluti Laconícus illepoéta inquit, Serpfít& ín ferrum cítharz fonus ípfe canorz, Etením rex cüm przelíü íníturus effet, facra Mufis anté perfoluebat;utpote quí dífcipline, utuídetur, íudícíorumti admonítas uellet, quó& faciles ac prompte perículís adeffent,& facínora prelíantiü memoratu dígnaredderent, Interdum ueró remíffo íuuenibus duriísi mo uítz inftítuto,minímé prohibebant ut€ coma fefe& armis& pallijs exornarent: qua regaudebantillí quídemno fecus atqy equís exultantibus& fefe efferentibus ad certamina,Ítaqg comam nutríentes cotínuó ex pubertate, maxímé in obeundis perículís, operam dabantut& nítída coma€ dífcrímínata uideretur, quoddam Lycurgi díctum decoma ce lebrantes,Ea pulchros uenuftíores fieri, deformes autem ferociores. Praeterea ínter mili, tandum exercítatíoníbus mollioribus utebátur, ac relíquit uíctum neq feueráü adeo,ne aftríctum funioribus prebebant.Itag folís íllis ín omní genere exercitationis bellícae,bel lum ípfumquíes eft.Iam ueró ínftructa(ímulipforum aciehoftíbusGp prefentibus,rex fi mul& capram,quamií ii chímeram dícunt, íugulabat,& omnes coronarí mandabat,& d bicínes Caftorío modulo ad tíbías uti iubebat, fimul etíam clafsícum pana exordit, Ita; íllorum afpectus& pulcher erat€ formidabilís, qui& numero ad tibíam íncederentneg phalangís ordínem mífcerent, neg; anímis turbarentur, fed manfueté& hílariter à modw lo in dífcrímen ducerentur, V ídeturením neq; metumneg furorem nímium n íllís oríri poffe,quí íta fe habuerínt,fed firmam potíus€ conftantemanímí magnítudínem fpei av dentízq; admiftam, períndeatcqy ímmortalí deo prefente fimulacfauente, Ibat autem rex aduerfus hoftes coronatü hominem fecum habens, quí certamine uictor extítiffet,.Acfe runt quendam cüm grandis(ibi pecunia ín Olympijs traderet,eam accipere noluiffe, fed labore plurímo aduerfaríü luctando fuperaffe.()uare díxit eí; Quid tibí,ó Lacon,ex uídto ríalucrí comparafti? Etíllumarrídentem refpondíffe, Ante regem conftítutus przliabor aduerfus hoftes. Cum autem uertiíTent ín fugam hoftem,uíciffentqy, adhuc ínfequebant, quoad omníno uictoría hoftíum fuga confirmata effet;deín continuó redíbant,neq; gene rofum,necp graccanícum effe ducentes, illos cedere& necare, quí declínarent, cederent, abirentteratcg non folüm& honeftá hoc& maximi animi opus,uerumetíam utiletíllí nan que quíaduerfus eos dímícarent, cüm nó effent ígnaríà Lacedzemonijs illos quí pugnan dorefifterent,enecarí,cedentibus ueró parcí, fugere quàm manere códucíbílius putabát, Lycurgumautem ípfum Híppías fophifta narrat& bellicofísímum extítífIe, ac multa mi litía experti, Philoftephanus uero equítum etíam díftríbutíones ín ulamos Lycurgo ad fcribit: ulamum uero, utíllecoftítuít, complecti equítes quínquagínta,inftructi quadra toordíne, At Demetríus Phalereus tradit, nullam prorfus rem bellicam Lycurgum atti gille,fedín pace conftítuiffe rempublicam. V ídetur autem Olympicarum feríarum exco gítatio,mítiíngenío uírí manfuetig; fuífTe, A tcy dícunt quídam(ueluti Hermippus memi nít)Lycurgum neg affuiffeab ínítío, nec foctum extítiffe in js quze funtab Iphito conftí tuta,fedinterfuífTe;alíqua ex caufa profectum atq; pectantem. Audíffeautem uocem tatv quamhominis alícuíusátergo illum increpantís admírantíscy,quód cíues non exhortare tur fímul cum alijs celebrítatís partícipes fieri. Couerfum autem Lycurgum, cümquílo cutus fuerat nufquá appareret,numen fuiffe arbítratü,ficad Iphítà concefsiffe, comunít ftudío feftiuítatem illuftriorem& firmíoré conftítuifTe. Diífcíplina ueró quoad pubertatis annos euafiffent,perdurabat, Nemíní em permittebat pro arbitrio uiuere,fed ínurbe,ue luti ín caftrís,praefcripti habebant uícta,& exercítationé círca publíca negocía, Atqj om níno Lycurgus. 19 A ninoexiftimantes no fibi pueros natos effe,fed patríze,eos feduló(ni quid aliud facereim. peratiforerínfpectabant, ac frugialiquíd edocebant;aut ipfi à fenioribus difcebant, Ete» nim hecuna ex omníbus, quas fuís cíuibus Lycurgus fabrícauít,€ pulcherrima beatifsI ma:g res fuít, copía& ubertas ocij, quibus omníno prohibuit quícquá uulgariü artíum at^ tingere Pecuníarü autem ftudí&, quod laboríofam cógeriem moleftamcg cotíneret, nulla ín reneceífaríG erat,ídagg ob eam gratía,quod díuitize prorfus abíecte effent,ac nullo in pre cio haberentur, Mancípía uerà eor colebant folum,díá&osiy redditus períoluebant, Cüm Athenis quídá íntereffet iudicíorü tempore,audíretqy ocíj mulcte quendam obnoxíü moe ftum íncedere,atqy ab amícís deducí,qui& ipfi rem aegre& íniquéferrét,orauít quí ei ade^ rantquíis ille effet qui liberalem fubijílet mulctam, Seruile adeo exiftíimabant ííneptam oc cupationé círca opifícía,pecuníascg parandas.C)uare cm excefsíffent nummí,excefferüt & iudícíaítídem,neg; plus cuíquà mínus ue aderat; equalítas eratín abundantía,& ín ui^ litate fatíetas, Tripudiía& feftiuitates, epulz,atqy ftudía círca uenatíones, círca gymnafía; círca publícos couentus atcy colloquía,modoó ní forté militie uacarent,per omne íjs tepus agebant, Atquíiíuníoresante trígefimüztatísannü ínforum nullo modo defcendebant, fed per cognatos& amatores neceflaría tranfígebat. Seníoríbus aüt turpe erat.íi frequentíus círca huiufmodi ftudía uíderentur, fed maíore díei partem ín gymnafijs,& ínhís quae Lefchz nomínantur,uerfabant.In hzc ením locadecoré& modefté coueníentes, fermo^ nes ínterfe conferebant, nullíuscqg reí memoría tangebant, qua uelad rem pecuniaríam, ueladignobilem ufum fpectaret: fed plurímü illud erathuiufmodí couentus opus, ut uel honeftalaudarent,uel turpía uituperarent:ídqy cum ocio& rifu,qui comiter ad correptio^ nememendationemg, deduceret, INeq; em Lycurgus ípfe feuerus immodice fuít; quin& xifus ftatuamab illo erecta Sofibíus tradit,quippe quiiocum,quafi laborís& afperiorís uí &us condímentit, alíquando ínijceret ín couíuijs& huiufmodi conuentibus, Ad íd uero prorfus affuefecít cíues,ut nec; uellent, nec fcírét príuatím uíuere, fed ueluti apes, ad rem comunem confererentur femper,& unà omnes círcum príncipem agerent,ficcg ab feipfis ferméafflatu quodà díuíno& honorís ftudío feparatí,totí fepatríe dederent,ut lícet etiam exdíctís quibufdam hoc propofitü coníectare, Pzedaretus ením non electus in numerum trecentorum,abibat ferena fronte, ueluti geftiens quód meliores fefe trecentos haberet cí uitas, Polyftratídas autem legationefunges unà cum relíquís ad regís praetores, íllís ínter rogantibus utrüi príuatím adíínt,an publicé mifsi:inquit,Sí quídem adipifcamur,publícé: fimínusadipifcamur,príuatiím. Argíleonis ueró Brafyda mater, cüm ex Amphípoli qui^ dam Lacedemonem petentes,ad eam effent íngrefsí,quzfiuit,honeftene Brafydas ac pro Spartz dignítate occubuiffet.Illis autem uirum efferentíbus, fimulatqg dícentibus, 5par^ tamtalemalíumnon habere;Ne dícite,ínquít,Ó hofpites,honeftus ením uir fuit&& bonus Brafydas, fed multos Lacedzemon habet íllo melíores, Seníores;ut díctum eft, Lycurgus conftítuítprímü ex ijs quí confilij participes extítíffent, poftea uero in demortui locü fta^ tuíteumaffurmi,quií uírtute ceterís praeftare iudicatus eflet, ex illis fcilicet quiannü fexage fimum tranfegiffent.Atqy ex omníbus humanis certamínibushoc maxímum uifum eft€ apprímé expetendá;non ením quiínter celeres celerrímus, autínter robuftos robuftífsi^ mus,fedquíiínter bonos& contínentes& optimus& cótínentifsimus iudicatus eflet, ha^ bereoportebattotíus uítz uírtutís palmam atcp infignia, utputa quí haberet totá(ut íta dí^ cam)príncípatü in repub. cui quíde ipfi poteftas eflet& mortís&' ígnomíníz,&& omníno eorum omníis qux maxima dicuntur, Delectus ueró fiebat hoc pacto, Cócíone coacta uí^ riele&íin proxíma domü occludebantur, neg; uidentes quenquá ex cócíone,neq;à quo^ quam uifi,fed clamorem duntaxataudíentes concíonantiíü,clamore,ut cetera,competíto^ resiudicabant,nó unà omnibus fed fingulis pro forteadmifsis,acfilentio per concíonem euntibus, Quiígítur occlufi effent, habentes tabellas per fíngulos clamorís magnitudine fignabant,ignarí cuínam ís clamor fuffragaretur,pratercij ut prímus uel fecundus uelter tius uel quotufcunque maxímé eor&,qui admifsi effent, Cui ueró primus clamor ac maxí mus fuffragaretur,bunc denuncíabant, Coronatus autem ílle deos ímmortales círcuibat, hunc iuuenes plurími fequebantur uírü admirantes, fummiíscy laudibus efferentes.IMulíe 16s etiamnonnullz uirtutís eíus przconía concínebant, uítamqjbeatam effe praedícabát. iterea finguli neceffarij coenam ei apponentes ínquiebant, hac menfa honoraríà cíui^ tate.Peracto autem círcuítu ín conuiuíü abíbat,& reliqua pro confuetudíne fiebant, Alte^ Taueróportione fibi appofita, eam tollebat, feruabattg, ac poft coenam cüm ad fores Phi. ti] domeftíca adeffent mulieres, quam ipfe maxímé honorare uellet,appellabat,cui por c 3 Reip.dtttor Spar tanis quantus, Deligendi fenatoris forma que Spartanis, C Euneralia. Amplificat ácofilio, pietatem ct magnanimitate. Plutarchi tionem illam tradens aiebat;premiü hoc,quod ipfe accepiffet, eí dare; quare& illa ín horio re habita,ab alijs melieribus deducebatur. Atqui humádi etíam munus optímé Lycurgus ipfe conftituit, Primum nang omni fuperftítione fublata;haud prohibuit tum cadauera in urbefepelíre,tum etíam fecus templa monumentahabere,íuniores huíufmodi cofpedi bus famíltares& ínnutrítos ftatuens.Itag; negp turbabantur,neg; horrefcebant more uti eapolluerent quíuel cadauer tetígíffent, uel per fepulchra tranfrjffent, Deinde nihil cum mortuo fepelíri permittebat, fed codentes corpus puníceo amíctu& olíuz fronde círcun dabant. Neg;lícebat mortuí nome ínfcribere,nifí autuíri aut foeminze quípié ín bello pre. clareqg perijífent, Lugendi uero tempus breueprazfíníunt,díes undecím: duodecimo av tem poft celebratü Cererífacríficium, foluereluctà oportebat, Nihil ením ocíofum erat, nihil remífTum,fed rebus omníbusneceffaríjs, alíquam uirtutis emulatíonem atq; defide ríumautuítij uituperationé admifcebat, urbemi refarcíebat exemplorü copia, quibusne ceífe erat, ut quí femper adeffent, eagy cum lacte biberent, perpetuo profectu agerentur, formarenturq ad honeftate, Vnde neg peregrínari volentibus uagarícg permittebat, ut, pote quícolligentes peregrínos mores€ inepteuíuentiü peregrínatíones,ac rerumpubli carumdifferentíam,conueherent.Quínetíam eos quinulliin urbem ufui couenírentatq confluerent,depellebat,nó utaít Thucydides, quód metueretnereipub.gerende modum imítarentur, Xalíquid quodad uirtutem accederet ediícerét; ob eam rem potíus, ne mali cuíufqua doctores forent,Símul nang neceffe eft cum peregrínís corporibus etià fermo nes íngredí, Nouíautem fermones íudícíanoua afferunt, é quibus neceffe eft perturbatio ncsorírí plurímas,atcg uoluntates ad prefentem reípub, ftatum uelutiad harmoníà díffo nantes, Quapropter magis oportere arbítrabantafferuare,ne urbs improbís moríbus co pleretur, quàm morbidis corporibus extrínfecus aduenientíbus, Itacy ín hís nullü eftaut íníuftitíe,autcupidz prarogatíuz ueftigium, quam aliqui Lycurgi legibus crímini dant, tanquáabundé ínftructa fintad fortitudine, parum autem ad íuftítia, Cryptía ueró quam ipfiuocant,ea ueró àlatendo dícítur, fiquidem& hoctanquá unum ex Lycurgi ínftítutis effe Ariftoteles tradídít,talem huic uíro famam pariatfortaffe, qualem& Platoníde repu, blíca,Erat autem huíufmodií, Hi quí iunioribus praefecti erát, illos poft temporís multum qui maxíméprudentes uíderetur,ín regíonealió emíttebant, gladíos fecum alimentum neceffaríum,alíud uero habentes níhil.[llí autem locís íncognitís ínterdíu dí(lemínatí fefe abdebant,atgy quíefcebár,INoctu autem ín uías defcendentes, quem hominem ex mancí^ pijs cepiffent,obtruncabant, Szpe etíam per agros proficifcentes, robuftífsimos eor&ac fortifsimos enecabant, quemadmodà& Thucydides ín Peloponnenfium tradit híftoría, eos quíà Spartíatis fortítudíne caterís praeftare iudicati effent;corona ínfígnítos effe,tan quam liberos factos, deorumqy immortalium templa círcuífTe; pauló ueró poft omnes fu. praduo milliaperíjffe, ut neg; tunc neg; poftea quífquam dícere potuerit, quonam pactó ínteríerint, Ariftoteles autem maxímé inquit& Ephoros cüm ín magiftratum conftituuntur,mancipijs prímüm bellum denuncíare,quo ea ínterficere fas fit;& ín ceterís quo queafperé& dure illis utebantur, Ita; cogentes huiufmodi feruos permultum potare me rum,agebantín couíuía:fic enim íunioribus demonftrabant cuíufmodi effet ebríetas, iu bebanttg carmina canere, actripudijs exerceri ígnobilibus& rídículi plenis; àliberísaw temalijs abftínere, Aíuntg; ob eam rem pofteríore tempore, cüm Thebani ín Laconíá du xiffentexercítii,& qua mancipía ceperat canere iuberet Terpandrí Alcmanísq;,& Speu dontís Laconís poémata,noluiffe, quód dícerent,id nolle dominii, Quamobrem nó ma lé differentíam illi infpexere,qui aiunt,apud Lacedzmoníos& líberü maxime liberi effe, & feruum etíam feruum maxímt, Atquí huíufmodiatrocítatíbus manus dedííTe maxímé Spartíatas exiftímo,poft magni illum motum quo mancípía cum MefTenijs confpiraffe, & malís plurímís regionem affecifTe,& maxímà ín difcrímen urbem attulíífe perhibent, No enim Lycurgo ipfe quidem adfcripferim execrabileadeó Cryptíz facínus, ex relíqua €ius manfuetudíne€ iuftítía coníectans item íngeníum, cuí numen quod, ipfum teftímo níumattulit, Càm autem ea qua maxímé neceffaría& optima Lycurgus coníftítuiífet, ín cofuetudínem recepta íam effent,abunded refpub.mutata uíderetur,& qua feipfam fer? re;ac fuis feuírib.coferuare poffetrutait Plato, deum lzetítíam cepífe ex mundo formato, peragenteip prímit motum, eodem& ílle modo delectatus,cotentus(p decoreac magnitu díne ínftitutíonís publícae,quae& exerceret, fuütp curfum perageret,cupijt quoad huma na prouídetía preftari pofíet,& immortale eam relinquere,ímmotát apud pofteros.Itadj omnibus adconcíoné cony ocatís,catera quíde;ínquít,medíocríter fehabere,& ad e tis feli^ "m——-—-e C. AA Lycurgus. 20 A tis felicitatem uírtutemqyabundérquodauté& primaríum effet& maximi, non illis de^ repríus pofTe, quàm Phocbí oraculum adíerít, Opus igitur effe eos conftítutís legibus in^ fiftere,níhilqgimmutare,necg mouere,quoad ex Delphís ipfe reuerterít:tunc eim teíe quic quíd Deo uífum fuerít, facturü, Cunctis uero confentíientibus,& ut iret iubentíbus, ís iu^ ramenta fufcipiens ab regibus X feníoríbus prímüm, deíndeab relíquís cíuibus,infiften^ di utendiqy conftítutís legibus ad ipfius ufq redítum,Delphos petíjt. Cum ueró ad oracu^ lum perueníífet,&c facra Deo perfoluiffet,rogauit,an& pix leges,& fatis,ad cíuitatís felí^ cítatemuírtutemcy late effent, Refpondente vero numíne,& leges píélatas effe,& cíuitate clarífsima ufcg fore,ubi Lycurgi legibus utere£uatícínii fcripfit,& Spartam mífit.]pfe au tem facto iterum numíni facrítício, amicos natumqg coplexus, ftatuítnequaquá amplíus remíttere cíuibus fufiurandü,fed fuam illic ultro finíreuítà,eam aetatem natus,qua& uíue reíam& quiefcereuolentibus tempeftíuü eft; quandoquide& res fuz fatís ad felicitatem habere uiderent, Ergo fefeipfeinterímens diem obijt, ratus ijs quide decere cíuiles uiros operam dare,quà neq; eor&mors uírtute cíuíli uacet,necy uitz finís ocíofus fit,fed ín uir tutís parte ac potíus actíonís coftítuat. Sibí nang; qui fuo ftudío& índuftría pulcherríma facinora cofecifTet,obitü effe indubitata felicitatis confummatíone,& cíuibus fuís earum reri quasílluftres ín uíta bonasqy pararat,morté relictum írí afferuatríce,utpote quíad iL lius uícy redítü conftítutís uti legibus fe íureíurando obnoxíos feciffent, INeq; eum fua fefellitopinío,ufqueadeo ílla urbs Gracíz praeftítít& tranquillítate& gloría,in quingente fimum ufq annü ufa Lycurgi legíbus,quas nemo€ quatuordecím poft illum regibus, quí ad Agim ufqg Archídami filium extítiflent,mouereaufus eft. Nam Ephororü conftitutío nonremifsio fuit fed cíuilís ínftítutíonis íncentio:& qua cüm à populo ínftructa uíderet, effecítoptímatum príncipatüacríorem, Agíde uero regnante,influxít Spartam nummus prímá. Poft nummü uero ínfatíabilís cupiditas, díuítiarumqg defideríi per Alexandrum íncefsítquín per Lyfandrum potíus,quí cim ípfe pecunijs effetinfuperabilis,inferfit patríam& díuitíarü ftudijs& delícijs.Is enim& aurum& argentit ex bello intulít,& Lycur^ gilegesantíquauít;quíbus antea dominantibus,nó cíuitatís ínftítutionem Sparta,fed ex^ ercítati magis fapientísqs uírí uitam habebat. Quín potíus ueluti poétz fabulantur, Her culem cumpelle& clauaterrarü orbe peragraffe, ad iníquosímmanesq tyrinos puníen^ dosatqy plectendos:íta€ eaurbs unajícutíca& pallio Girzcie libenti volentis ímperítás, dominatus íníuftos ac tyrannos ín rebufpub.fuftulít,bella dijudicauítfedítíones perfzpe reftínxít ac fedauít,(zpeneuno quídem ad id peragendum clypeo moto, fed uno legato míífo, cuiextempló omnes ad imperata obtemperabant, ceuapes apparente duce& con^ currentes íllí fímultg ínftructz: ufqueadeo bonis ínftítutís atqy fuftitía urbs ílla florebat, Quamobrem ipfe quidem uehementer eos admíror, quítum dicere folíti funt,fcí(Te Lace dzmoníos imperantibus parere,ímperareaütignoraffe, Tum etiam regís Theopompidi &um laudare, qui dicente quodam, eó feruarí Spartam, quódreges imperare didícerínt; Quinpropterea,ínquít,potíus quód cíues imperío parent. Non ením parere íllís patíuntur,quínefcíunt ímperare:fed ut obediant fubdíti,dífciplinz príncipis eft, Nam quí recte ducit,ut reté fequatur effícít. Atq; ficuti equeftrís artís effectus eft manfuetü preftare& obfequentem equum, fic& regia difcipline munus,obedientes efficere. Lacedemonij ue ro no obedientes relíquos,fed percupidos reddebát,utà fe regi,& fibi obedire uellent, Pe tebantením quíad eos miítterent,non naues,nó pecunías ab ipfis,neg; milites,fed Spartía tam unü ducem,quem accípíentes,& honorabant& uerebant:uelutí Gylippü Sículi,Bra fydam Chalciídenfes: Lyfandrü ueró& Callicratídem& Agefilai omnes quí Afiam ínco lunt, acillos cócílíatores ubíqy moderatoresqg populorá& príncipti nomínabant, Ad totam ueró Spartíatarit urbem, tanquamad pedagogü autdoctoré honeftz uíta compofi^ tcp difciplíng afpectabant. Ad quod quidem Stratonícus faceté cáuillarí uifus, ftatuens Athenienfes, iubensq;& myftería€ pompas agere, Elienfes ueró ludos edere, tanquam hocpulcherrímé facientes: Lacedaemonios ueró,fihí peccauerint, cedere, Et hocrídículí gratía dict eft, Socratícus ueró Antifthenes cüm Thebanos ex confecto ín Leudtrís prae lio permulti elatos íntueret, nil eosápuerís dífferreinquít,quí ín eo exultét fi pedagogü cociderínt, Neg; tamen hoc praecípuá inftítuti tunc Lycurgo fuerat, utSpartá plurímís imperante relinqueret, fed quemadmodü uníus uírí uíta,fic€ totíus cíuítatís felícítate exí mans ex uirtute effici,& ad eam fectandá cíuíü confenfu, ad hocordínauítfimul conci líauitcs,ut& liberales& frugi& cotínentes plurímü tempus perfeuerarent, Hoc etía Pla^ toipfeteipub.areumentü fumpfit,€ Diogenes,€ Zeno, X omnes deníq quícüq; hífce € 4 Obitus, unde ad mirádus patrie amor, Abeuctu fapien tiam oftendit. Confütationes eoru que detrabere glorie tádentur. Quid Lycurgo maxime propoft tumin legibus fe retidis, unde fan elitas uiri patet, Le Teupus, Genua, Warralio, Plutarchi derebus quícquá dícere aggrefsi laudabiliter funt, quí quide líteras& libros folü relique, runt:hícaütno líteras€ libros,fed eamrempub.quá re ímítarí nemo queat, ín luce attulít; & cüm ijs,qui fapientís íllam qua dícitur forma,uítamq; figmentü effe,nec ufquá ín terris exiftereputát,totá cíuítate íntentà phílofophía demonítraffet;plané omnes gloría fupera uít,quí unquàa ínter Girzcos rempub,conítítuerüt, C uam quíde ob rem& Aríftoteles ait, mínoríbus Lacedzmone dj par effet profequi Lycurgü honoríbus,tametfi maxímís eum profequun£, Nam& templum eí condídere,X fingulís annís,ut Deo,facra faciebant, Dii -cíturautem cum eíus relíquíz domü ueherentur,de coelo tactas efTe, Hocueró non facile alteri cuíquam ex illuftríbus preterquá Euripidiaccidiffe,&x mortuo,& condíto ín Mace, donía fecus Arethufam, Itacg argumenti acteftímoniü magnü ijs eft, quí funt Eurípidis ftudiofi,illi foli poft morte contigiífe,que príus dijs ímmortalíbus dílectífsímo pijfsímog Lycurgo contígíífent,Lycurgüautem obrjffealíj Cirrhae ferüt,fed Apollothemís Elín de latum dícit, Tímaus uero€ Aríftoxenus ín Creta uíta defunctü aíunt,eíuscg fepulchrum Aríftoxenusà Cretenfibus oftendíapud Pergamíá, iuxta uíam quam£&y&v uocát, Filium quoq unícumrelíqui(fe Antíorum diícítur,quo fine fobole mortuo genus defecit, Amici uero ac familíares fuccefsíone quandam atqg conuentü quí ín multa tempora perdurauit, conftituere;& díes quibus coueniebant,Lycurgídas appellarunt, Axíftocrates auté Hip. parchifilíus inquit, Lycurgi hofpítes,cüm ís ín Creta diemobíjffet,corpus exufsiffe,& ci^ nerem ín mare dífper(iffe: hoc ením ipfeprecatus fuerat, quíppe quícauífTet, ne quando fortaffe relíquijs eíus delatis Lacedaemone,& ob íd iuramentis cíues folutí, quafi ipfo reuerfo rempub, mutarent, Hzc ígitur de Lycurgo perhibentur, Numa Pompilius. LAPO FÉLORENTÍIÍNO iNTERPRETE ] srautem& de Numz regís temporib, quibus extíterít, acrís dífTenfio, ; j tametfi ín hücab ínitio ftemmata referrí plane uídeantur, Sed Clodius 4 quídam íntemporü Breuíario(ficeníim ferme liber infcriptus eft) affe ; ueratprifcas íllas ínfcriptiones ín Celtícis urbis cladibus pertjffe: quz uerà nunc uídentur, falío per eos compofitas,quí gratificari ftuduerínt i hís,quíuetuftas gentes, illuftrífsímasc familías, quas nulla necefsítate 7 cotíngerent,occupaffent. Cum ígítur narretur Numam Pythagoreau diítoremfuííTe,alij quide omníno putantnihil erzcz dí(cíplinz INumam attigiffe, fed na tura fatís fuopteínftru&tü ingenio ad uirtute fuiffe: aut certé Pythagora melíori, barbaro Ícilicet cuipiam ínftítutíone regís adícríbendam uolunt. Alij uero Pythagoram poft Nw mz etíá tempora extítifTe;& fere quínq, feculís pofteriorem efTe;fed Pythagoram Spartía/ tamquíftadíum ín Olympíauiciffet, Olympíade fextadecíma,cuius annotertío INuma ín regnum cóftítutus eft,círca Italiam errabundü, Numzq; congreffum fimul regnü confi tuíffe: quare nonulla ex Laconibus,Romaniís ínftítutis,doctore Pythagora,admifta funt, Praterea Numa fuít Sabínus genere,Sabíniueró Lacedzemoniorü fe coloníam fuíffe uo lunt. Tempora ígítur díligentius exequi perdifficile eft,& ea maximé quz ex uíctoribus Olympie ducunt, quorü defcríptionem aiuntferó Hiíppíam Elíenfem zdídiffe,nullo fub níxá neceífarío ad tídemarguméeto, Quz aütnos de Numa memoratu dígna accepimus, ín medíü referemus,congruü fumentes initi. Septima íam& trígefimum annü regi Ro mulo Roma íncolebatur, Quínto ueró menfis díe,quem Nonas Capratínas nücuocant, facrífícíá quoddam publícü pro utbefacríficabat Romulus ad paludem,que Capre appel latur,aderatcg& fenatüs& populus frequens, Repenté ueró magna coortainaéretempe ftate,ac nímbo terram operíente, fragore fímulac tonítríbus reliqua multítudo perterríta ín fugápafsim uertítur;Romulusuero é medío euanuít,neg ipfe poftea,neq; mortuí cor pus inuent&. Girauís fufpícío Patrítíos attígít, emanauítcy aduerfus eos rumor ín cíuítaté quod íam antea regnít grauíter moleftety ferentes, uolentesqy príncipatü ín fetransferre, regem ínteremerínt, Etením uídebat íam Romulus& afperíus eís& ímperíofius vtí. Sed hancfufpícione obfequíjs fuftulerunt,honoríb.díuinis Romuláperínde ac non mortui, fed melíora fortítá fataprofequentes. Atqy Proculus uír illuftris iureiurando affirmauit, uídiffe Romulum ín coelum cum armís fublimemferrí, eíusq;y uocem audifTe, qua fe Qui^ rinum íuberetnomínarí, Alterum uero cíuítatem de rege creando certamen feditíog; uet fabat, Numa Pompilius. 2I k(abat, Nondum enim aduengc ueteríbus cíuibus fatís coíuncti pexmíxtitg ert, C uinetíam ipfa plebs ínter fe fluctuabat,ac Patrítij ipfi ob eam contentione fufpecti erant; regnarítamen omnes uolebant, Contentío ueró atqj certamen nó erat pro uíro folüm,uerumetíam utroex genererex fumendus effet, Etením quícum Romulo prími urbem condídere,indignum ducebant, Sabínos,quíad urbís agrícg portionem admiífsi effent, coronarí,enítiqs uteís imperarét,à quíbus ea fufcepíffent, Sabínís quoq; ratío quaedam erat haud abfurda; quonia Tatío rege ípforü mortuo, nulla ín Romulá feditione funt ufi, fed eum folum im^ perarepermífere, cum dígnü ducerent fuí rurfum corporís principem crearí, INeg; enim inferiores fead eos accefsííTe, fed adiectione fua íllos quocg multitudíne roborafTe, ac fe^ cum ad cíuítatís dígnítate& amplitudine promouíffe. Has ígitur ob res illi certabant.Sed nealíqua perturbatio ob fufpenfam gubernatione ímperij ex eo certamíne oríret,ftatuere patrescum ipfi centá& quínquagíntaeffent,utfeorfim quif cü regalib, infignib,& legí tíma dijs facra perfolueret,& íus díceretfex horas noctis& fex diei Quuiríno, Etenim haec temporüdíuifío propeutríng díftributa,poteftatísqy permutatío,ad amouendà populi ín uídíam,quí eodem díeac nocte,eundem ex rege priuatü intueret,recté habere patrib.uifa eft. Hücaüt príncípatus modum, ínterregnü Romani uocat, Sed quanquá íta cíiuiliter&C quíeté regnareuíderentur,cotumelías tamen turbulentosq clamores effugere non poterantperindeatgj ín paucorü domínatü res transferrent,& in fefe ftatum reípub. traduce^ rent,regnaríauté nollent.Ex qua quidem re difsídentes he partes ínuíce confenfere, ut al teraexaltera regem declararet, Síc ením maxíméquiefcere cotentíonem poffe,& quíde^ claratus effetequalem utrífqg fore, Nam& alteros;ut qui fe elegifIent,amaturü:alterís au^ tem,ut cognatis,beneuolü futurum, Itacy permíttentib.Sabínis regís electíoné prioribus Romanís,uifum íjs eft Sabinü potíus eligendum feipfisautoríbus,quam Romanüillís de fignantíbus. Quam ob rem ínter fe confultátes defignatex Sabinis regem INumam Pom pilíum; quí uír tametfi no ex ijs fuífet quíín urbem receptí funt, íta tamen uírtute omnib, probatus erat,ut ftudíofius etíam Sabini, quám elígentes ipfi,audito nomine rege admit terent.Expofitís ígítur populo que decreta funt, comuni fententía legatos ex utragy parte prímaríos ad uírum mittunt,quíi ut ueníretac regnü acciperet precarentur, Erat Numail p luftriínter Sabínos urbe Curibus, ex quafe Romani fimul cáreceptís Sabínís Quírítes appellarítPomponij uiri fpectati filius,é quatuor fratribus natu mínímus, eo,díuínaforte quadam,die natus,quo Romulus urbem condídit,Is ueró eft x: 1 1 1 1. Cal.Maías,Cüm autemefífetíngenío ad omné uírtutem accomodatus, feipfum magis etíam per difcíplína: rumlaborephílofophíamq; excoluít,no anímí deteftandas perturbatíones modG,fed lau. datam quog ínter barbaros uím& habendi cupiditate ab feamouens, ac ueram fortítudi^ nem líbídínes ín feípfo ratione fuperaturá exiftímans, Hinc uero omnes domo delícías fi mulatg; magnificos fumptuspellens,& omnibus fe càm cíuibus tum peregrínís íntegerrimü íudicem& confultoré utendum przítans,per ocíumauté non ad voluptates ac delí^ cías,no ad queftus,fed ad deorum immortalíü cultum,& ad ípforü naturam ac uím,quan tumratione poterat cognofcendam femetipfo utens, magnum adeó nomenatq gloríam adeptus eft,ut Tatíus quí fimul cum Romulo Romx regnabat, ex uníca filia quam habe bat Tatía,generü illum fibíafciuerit, Neq; ís tamen eo conubío elatus mígrauítad focerit, fed patréíamfeníore fouens& nutríens ín Sabínis manfit, fimulgy Tatía príuati uírí quíe^ tem, Romehonore gloríamiy patrís gratía maluit.Itagy tertíodecímo poft nuptías anno eadíem obfjffe dícitur, Numa ueró cocílíaurbis deferens, frequentíus ín agris morabat, peragtabatiplibenter folus,& ín deorá lucís,& ín facrís pratís, acín defertís locis uítà de^ gens, Vndeuel maxíme quod de dea fert, ínítíü fumpfit,quód Numa íllenon folicítudíne quadamaními€ errorehomínü focíetate relíquerit, fed quód honeftíus confortíü degu^ ftarít,diuínumqg coníugit meruerit, ac Aegeríz dez fcilicet amanti cogreffus, ac unà de^ gens felix uir& diuínarürerü perítifsimus fa&us effet, C uódauté hzc multis uetuftífsi^ mísqy fimilia&bulis uídent,quas Phryges de Atte&€ Bythinide,de Herodoto&Endymio ne Arcades,ac de alijs multís,qui felíces quide extitifTent,díjsqy charí haberent, libentífsi métreceperunt, obfícurü certé nó eft:ac dictat ferm&ratío immortalem Deum non equos, noaues,fed homínes amarejatcy uelle ijs quí bonítàte praftant;cógredí, ned grauiter fer^ 16, neg afpernarí mírabilís alicuius uíri fapientísqg cogreffum, Sed quód illa Deo damo. nit fitcum humano corporeatq; uenuftate uel coiunctío uel gratía,ídííam perdifficíle eft creditu.Ouanquam uidentur Aegyptij non abfurda utí partítíone,quí aiunt, Mulíerí quí demfpírítü dei appropínquarepoife,& quadam fobolis principía íngígnere;uíro autem € 5 Oblati imperij caufe, difcordia ciuilis,et uiri iir tus, Acftimatio, Familia. Ingenium, Studium, Vita pbilofophica. Illud de Aeperia nititur exemplis defendere, T y [ a be tst EHE | ! Plutarchi C nullum effecorporís cum Deonec cómiftíonem, neg; congreffum,Ignorant autem,mi, Sirediscibo-(tum, cui mifcet, cóomunionem uíci(simarqualem reddere, At charítate efie Deo cumho, ranib.cógrejU. sine,& exhacamore illum quídicítur gíeníad morum uírtutísq; diligentia, curam& ftu Vide Suid, díum,decorá certefuerít, Neg; errat hoc pacto,quí Phorbantem, Hyacínthü, Admerum, ab Apollíneamatos fabulantur; quemadmodü ítem& Sícyoníum Hippolytum fingunt, cuí quotíes exSícyone Círrham adnauigaffet,oraculum memorat Pythíam reddidii[e,ue luti Deo fentíente X promere gaudente huiufmodi heroícum: Hippolyti rurfus charum caputaequora fíndit, Pindaríuero€ eíus carmínü amatorefuiffe Pana,fabulátur, Reddídítítem honore quen dam& Archílocho&€ Hefíodo poft mortem per Mufas nume, Sophocli ueró adhuc uíuo Aeículapíü hofpítio fufceptü fama eft, multas in hanc uftg diem coniecturas feruans, Cui etíam alius deus,utfertur,fepulturam mortuoprabuít, Dígnum neígítur fuerít, quí hac concefferínt,ijfdem derogare,fi& Zaleuco,& Mínoi,& Zoroaftrae,& NNumz,& Lycur goregna gubernantibus coponentibusq refpub.eodem modo numen cógrederetur? Án hís quidem Deos etíam ultro congredi confentaneü eft;ut quó ea qua effentoptíma& do cerent& admonerent:poétís uero& Lyrícis querulis illis, fí quidem hifce tandem uteren, tur;ad ioci utí? Quod fi quís fecus ftatuatíllud Bacchylídis,per nos lata eftuía, INec illud quídem abfurdü eft, quod de Lycurgo& Numa alíjsqy fimilibus uiris narratur, quí ut ín» frenes dífficilesqgy multitudines coércerent, tantísqg rebufpub. cómutatíones comodé ín ferrent,eftímatione à numínefibi comenti funt, qua ipfis illis quor gratía fíngebatur,fa Actas quádoim luti eflet, Sedenim cimannumíam Numa quadragefimü etatís ageret, uenere legati Ro perium oblatum: sna,quí eum ad fufcipiendü regnum hortabátur, V erba fecere Proculus& V elefus, quo D rum alter®emáàpopulo creandi expectatio prius fuerat,Proculo quide Romuli, Ve lefo ueró Tatij partíbus fauentibus.Ergo hípaucís Numam allocuti funt. Putabant ením huiufmodi nuncíum gratífsímüillifore,At erat plané opus non medíocre,fed quod& uer bis multís& precíbus índigeret,índucereatq; transferre uiri fententíam, quí ín quíete pa ceq; uixifTet, ad eius príncípatü urbis capeffendum, quz quodámodo& bello nata& au ca efet,Itag; tum eíus patre,tum Martío,quí unus ex cognatís effet, praefentíbus, aiebat; Vtomnís quídem humanze uítze mutatío perículofa eft, Cuí ueró negrrerum neceffaría/ rum quícquam deeft, neg; przefentíum alíquid querímoníadígnü fit huncalíud nihil nifí amentíaà confuetís ftudijs& immutat& transfert; quibus etfi níhil aliud infit, eotamen ^d imperádu. quód certafunt,íncertíspraftant, Atneregiz res obfcurz funt quidem,fí quís ex Romu patto ct d li cladibus coniecturam traxerít, quód& ipfe finiftra fufpicioneno caruerít, perínde qua bus de caufis acficollege T'atioinfidías ftruxiffet:íiniftram& patribus coparauít,tanquam ab eís ínterem ptus, Atq; Romulum hí deorüfobolem rumoribus celebrant,& díuínum quoddam eíus alimenta& falutem íncredibilem ipfius adhuc infantis narrant, Míhíautem& genus mor tale eft,& educatio erudítioqg ab hominibus, quos ipfi noftis, Quz uerc de íllius uíri morí bus laudes referuntur,quem porró regnaturü petiítís,funt& multa quíes,& phílofophía ftudium:quod quidalíud eft,quàám amor pacís, rerumq; à bello uacantía,& hominum ín deorá ueneratione,ac mutua beneuolentía ín unti coéuntium, percatera uel agrículturz uelpafcuís índulgentíü,acerrímus fane,& nobifcum unà conutritus? Vobís autem R.oma ní, permultos Romulus fortafsís inuictos reliquit hoftes, ad quos arcendos,& ardentís^ nimíurbs rege robufto indíget.| Multa praterea tum bellandi confuetudo,tum etía alactí^ taspopulo ob fecundas res ineft. Neminiqg obfcurü eft,& incrementa íllum,& utcaterís imperítet,defiderare. Itag; rídículo ille futurus alijs fit, qui Deos colere, iudiciá uenerarí, uim aute€ belli odío ínfequí,eam urbem docere uoluerit,cuí milítarí duce magiís dj rege fit opus.Huíufmodiuerbís furé Numa regnüabnuente, tum Romani omni ftudío etíam atq etíà rogabant orabant, ne rurfum eos ín fedítioné ac cíuilebelli mifceret, cüm altet nemo effet,ín quem ambzefaGtiones confentírent, Tum etía& pater& Martíus, fecedéti bus illis,príuatim ínftantes Nume perfuadebant,utmagnü atq; diuini munus fufciperet, Quucd fi ipfeneq díuitíarit egeas,quonituo cotentus fís, neq; imperij, necpdítionís elo riam ambías,quoníà eam melíoré ex uirtutepofsídeas:at ipfum regnádi munus Deímini feriti ducens,qui profectó erigit neq; acere tantáín te fuftitisociofama effe patí£, nefu ge,ned euíta ímperí&, quod prudentíuíro ad praeclaras& magnas res obeundas praflíte ritlocum,ubí& deorum íimmortalíü cultus magnifici funt, adreligione homines mar fuefcüt; facillime enim fimulg; celerríméhíà príncípead honeftiorem fententía traducun tur, Romaní& Tatíum quiaduena effet, ímperatorem amplexi funt,& Romuli meme ríam di Numa Pompilius. 22 A riamdíuítís honoribus profequunt.Quís aute fcit,fí& uictorem populá fatíetas bellí ce^ perítc& tríumphis pradaq referti,mítem ducem& íuftíamicü ín quíete paceqy defíderat? Quód(i etíam nüc prorfusferuídí funt,furentesqy adbelli,nonne melíus fuerít alíorfurh corum impetü uertere, cüm habenas manu tenuerís, ac patríz teomníg; Sabínorü genti, aduerfusflorentem& prapotente urbem, beneuolentíz& amícítía uínculum praftare Accedebantad hec,utfertur,& fecunda fígna,& cíuium ftudíum atq; defideríü, qui audi^ talegatíone, íllum íre, regnumá capeffere, ad ciues beneuolentía charítateqy iungendos, precabantur. V bí ergo rem probaffet, dijs immortalibus facra faciens, fe Romam cotulit, Cuíaduenientí fenatus obuía populusqy fítmírífico illius uíri& incredibili defiderío.Dií^ Imperijque du enís eum mulíeres laudibus ínfequunt,facriíficía in templís fiunt, lztítía& gaudío coplen fpiciaet ugrefturomnes,quafí non regem,fed regnum potíus urbs fufceperit, Sed pofteaquá eum ín fo fu. rum conftítuere, Spurius V ectíus quiperíd temporís forté interrex fuir, decretü cíuíbus exhibuít,&C omnes fuffragíü tulere, Cum autem ínfignía imperij fibi afferrentur, ea ferua riiubens,ínquít deum efle confulendum,quafi fibi regnum confirmaret. Auguribus igit facerdotíbusqy affumptís, Capítolíumafcendit(id T'arpeíum collem tc Romani appella bantjubí quí auguribus praerat,illum uelato capíte ad meridíem uertés, ipfe autem retro manens,& eíus caput dextra manu tenens,precatus eft,& contrà quamlongífsiméprofpe &um oculíferebant, quz à dijs immortalib, aufpicía fignáue mítterent, círcumluftrabat, Silentíum fummü tanta ín multítudíne forumtenebat, cunctís euentü obíeruantibus,& de futuro fufpenfistac mox cüm bone aues dextre apparuiffent,infignia ei tradiderunt, DüjsrexapproSícautem regalíaffumptauefte, defcendit Numa exarce ín multítudine: tunc& uoces& batur. acclamatíones omníum erant,perínde ut pijfsímü dijsq; charifsimum regem fufcepiffent. Itagaffumpto ímperío, Numa omníü primum trecentorü illorum turmas, quibus ad cor porís tutelam Romulus ufqy utens Celeres eos appellauit, díffoluít; neq; ením dígn& pu^ Quaarteciues tabat,aut credentibus mínus credere,aut nó credentíbus ímperare. Secundo autem loco, fibi duinxit, Iouis Martísqy facerdotíbus 4 Romulo conftítutís, tertíum ipfe Romuli conftítuit, quem Flamiínem Quuírínalem nomínauít, V ocabantur antea quoqj facerdotes conftítuti Flami^ nes,ab ijs quí círcum caluaría funt píleís,quíbus ad tegenda capíta utuntur, quafi PílameB nesquidam effent,uttradunt,cüm longe magís tunc quàm hodíe, Graecís nomíníbus La^ tiníadmíftis uterentur, Etením Iznas quibus reges índuebantur, luba chlznas effeaít;& quíIouístemplo míníftrat pubefcentem puerum Camillum dící,quo modo Grecortü ali» qui Mercuríá ab obfequío Camíllum appellarunt, Cüm hec INuma ad populi beneuolen tiam gratiamqs conftítuífTet,ilico aggreditur urbem,ceu ferrum,ex dura& bellicofa moL liorem reddereatgp iuftiorem, CQ uam ením Plato exzftuantem ciuítatem tumentemtg ap pellat; plané illa tüc erat: quíppe qua ftatímab inítioaudenti elatione quadam proteruaqy audacíaeorum conftitiffet, qui audacífsimí fimul& bellicofifsími undig cofluentes illuc comigraffent:frequentí praeterea mílítía bellísqy contínuís ad alímentum potentíz,íncre^ mentum ufa effet, acueluti ea qua altíus funtdefíxa, magis ipfa agitatione firmantur,ex perículís inualefcere irroborarítg uideretur, Sícautem elat&& afperü íngenío populum nonmíníminec ignobilís negocij efferatus, fiad pacem traducere atq; transferre poffet, díuínü auxilium ímplorauit facrífícijs plurímís& ludis& tripudijs,que(imul cum graui fate gratam confuetudine benignamq; uoluptate habentía ipfemet celebrauit, coftituítqg, regens atqpdelíniens anímorum ferocítatem ac bellandí ftudíum,Interdum etíam díuinís quofdam metus annücíauit,& uifus numíni monftrofos, atrocesq; clamores fubigebat, demiffamgy eorü mentem religione reddebat, Quibus quídem ex rebus potíísímüílleuír Sapictia qualis, fapientiz nomen eruditionistg, tanquam Pythagora cógreffus, adeptus eft, Nam quem. ctunde accepta, admodum illi ad fapientíam,íta& huic círca gubernandam rempub. magna pars ín numí€ quanta cam nís affinitate, congreffu& ftudío uerfabatur, Praeterea dícítur faftum exteríore& cultum"Pub. mutanda eodem Pythagore ínftítuto fumpfiffe Etením ílleuídetur& aquilam quibufdam uocibus excantans,fupernetg uolantem deducens,manfuefacere folítus,& femur aureti fuboften dere,dum ín Olympís per celebrítatem tranfitum faceret;alíaig monftrofa eíus ínuéta re^ nunciantur, contra qua fcripfit T'ímon Phlíafius: Pythagoram& magum flagrantem nomíne fama Obferua,blandis affuetum fallere uerbis, e^ mE amem der ndleontame cuíufdam Nympheamor,fecretustpad eum con. Valer. Max. de RÀ atutdictae 5,& coómunía cum Mufis confortía, Pluríma em ex uatícinis ín eas fanulata relig. cat: quar& preecipué unam& infigniter Romanos uenerarí docuit, hanc Tacítá ap^ Plutarchi c pellauít,quo uidetur Pythagorícam 5suvliaw, quam tacíturnitate& myfteríü dicat, reuela, re& colere uoluiffe,Oua de deorum ímmortaliá fímulacrís etíam Numa ftatuit, quamfi, Culius numinis, rhillima funtprorfus Pythagorae documentis, Nam prímü príncípiü ille, negp fentuineg; perturbatíoni fubiectü,fed mentem ínui(ibilem& íncreatam effe cenfuít, Hícautem Ro. manos prohibuít exíftímare, imaginem Deíauthomínís fpeciem autanimalís habere for mam, Nec fuitapud eos neq píctaneqp ficta Dei príus fpecíes, fed ín prioribus centum& feptuagintaannis templa quidem zdificabant, facraqy tuguría erígebant, fimulacrü uero nullum corporeü facíebant,perínde atgj nefas efletdeterioribus meliora afsímulare, neg, CiTufal.4. alíter quàm íntelligetía percípi deus poísit, Sacra quoqgà Numa inftítuta, rítü fanctímo, níamq; Pythagora uehementer attingunt. Erant em fine fanguine,eorumg plurima exfa rína€ libo rebust uilifsímis copofíta, Preterea peregrínis alijs coniecturis nítuntur,quí Numam Pythagorz familíare fuiffeuolunt,Q uarü una eft,quód Romani fuze reipub.Dy thagoram adífcripferínt, ficutí Epicharmus comícus quadam ín orationead Antenor tra didít,uetuftifsimus quíde ílleuíir,& Pythagoríce partíceps difcipline, Alij ueró dícüt,cüm quatuor Numafilíos habuiffet, Mamercit unum propter Pythagora filium appellauiffe, Abilloaüt& Aemyliorüfamilíam,admiftam patrítijs, nomínatam ferunt, fic rege blandi loquiü íllius uiri, quod azuvaízv uocant,& ín dicendo gratíam appellante,Ipfi etíam audíui mus Romz émultís narrantíbus,ut Romanis aliquando oraculo reddito de íllíus uírieri, gendaapud fe ftatua, quí prudentífsímus Gracorü& fortífsímus extítiílet, duas ín foro «neas imagínes flatuíífe Alcibíadis alteram,alteram ueró Pythagorze. Hzc igitur cócerta tionib.refertífsima,& prolixius exequí,& utuera admittere, iuuenilis eft pertínaciz Nw Fenefi.rit.s. matautem Pontifici ordínem conftitutionemq attribuunt, aiunttg eum horum unüpri, Varrolibs. mum extiítiffe, V ocatos autem pontifices alíj dícunt,quoníam deos colunt, potentíz íllos deling.lat.. acomníü& domínos,alíj ueró ínquíunt,nomen effictü effe ad potentum proflígatione,tan qua iubente legumlatore facerdotes obíre potentía facra:fiueró quid maíorís impedimen tifuerít, haud calumníante, Plurímíueró, quod nomen rideri folet,maxímé probantatg confirmant,haud alíud pontifíces quàmà pontibus facíundis effeuocítatos,à(anctifsímis & uetuflífsimis facrífícijs, qua ad pontem fierent, Effe auté eam obferuatíone& ftructu D ram,utaliud quícquam ex ímmotís maxímépatríjsty facris, facerdotibus delegatam, Nefas enim& excreabíleapud Romanos exiftimarí, ligneípontís diffolutionem. Fertur av tem lignís oraculi iuffu, omniprorfus ferro amoto, cópingi folere: lapídeus em pons díu poftea extructus eft ab Aemylio quaftore, Quinetíalignei poft Numa tempora factum & abfolutü dícuntà Martío rege,quí INumz ex fílía nepos fuít,|Viaxímus ueró ex pontífi cíbus uelutíínterpretís& pranücíatorís,quín híerophanta potíus ordine& locumtenet, quí quidem non folümres quz publice fiunt,curat,fed& prfuatím facrificantes obferuat, impedímentog eft ne quis legitima tranfgredíatur,docetqg qua quifpiam read ueneratío/ nem deorum, autad poftulandá ueníam indígeret,Erat& facrarü uirginum cuftos, quas V eftales appellant, Nam Numa etíam Veftalium uirginüfacerdotium, ac prorfus ignis perpetui, quem bz tuentur,& cultum& honore adfcribunt, fiue ut puram& íncorrupti ignis fubftantia ínuíolatís ítem íntegrísq corporibusillís comendaret fiue quod fterile& infoecundü effet, fcité uiroínitatiadiungeret, Nempe em& ín Girzecíaubí perpetuus fer uatur ígnís, ut Pythíze& Athenis, nó uirgines, fed mulíeres folutze coiugio, eiufcereí cv ram& diligentia habent, Quod fi forté quádog ignís deficíat,uelutí Athenis Aríftoneim perante facram lucerna extínciiaíunt,& apud Delphos temploà IVledís íncenfo,& Ro ma tum Miíthridatící,tum cíuílís bellitemporíbus fímul cum ara& ignís perijt, dícatne quaquádecere ex alteroígneaccípi,fed nouum& peregrínü elíci oportere,accenfaexfo/ leflamma pura& immaculata, Accenduntg; maximé vafis, quzeftruuntur quídem ex late re ifofcelítríangulirectitea cauata,refpícíuntín unum ex círcunferentía centrü, Cum igi tur folíaduerfa opponantur, ítaut undígjaccenfi radij cogantur conectanturc ad centrü, & ipfum difcernantaérem attenuati,& eorum quz oppofíta fomenta funt,leuifsimas ari difsimastp partes celeríter accendít ex obíecto corpus,& itum igneii radio affumete. Ita quenihilaliudà facrís uírginib. quàm ínextínguibile ignem afferuarí quidam putát, Ali quíueró quada íínquíuntfacra effe, que alijs uiderenon lícet abdita, de quibus quzcung & audire& dicerefas eft,ín Camilli uítaperfcripta funt, Prímü fgitur Greganíam& Bere níamà Numà facratas aíüt,deínde Camílía& Tarpeíam:poftea ueró Seruio alías duas nu mero illiaddente,eam inhzcufg tempora multítudíne dur?[Te.Hiís aute uirgínibus anno rumtrigintaab rege caftítas prafcripta eft: ac prima quidem decenníG qua facienda funt diícunt, o. TIS. o. JM d Sb -— ww"—- ER-—— Numa Pompilius. T k dífcunt, fecundüm ueró quz dídícerefaciunt, reliquum aute decenní& hze alías edocent: tum demum uolentí permíttítur poft íd tempus& nubere,& ad alíam uítam uertí,folutae íam facerdotío. Dicunturqy haud multz hanc licentíà libenter amplexz, neqyíjs quz eam amplexa fuerint, fecundas res contígííTe,fed poenítentía& moerore reliquü uítae tempus agentes, perhibentur alíasin deorum metü religionemq ínijcere, ut ad feníum& ad mor^ tem ufq pudicitia uírgínítatemcy obferuent,1llís aute magnos honores reddídít; quorum ís eft,utetíáuiuo patre teftamentii condere, accatera gererefínecuratore queant,quem-. admodum& tríum filiorum matres, Cum fafcibus,cum prodeunt, deducuntur,Et íi cafu ín quenquá íncíderínt cum ad letum agitur,necarí eum non lícet: uerü deierare uírginem oportet; fe non ultró,fed forte,non aute dedíta opera& de índuftría obuía factam, Qui autem occurrerit cüm ipfe feretro uehuntur, morítur, Atgpaliorum crímín& caufa puniun£ uírgínes uerberibus;ínterdum& nudam pontifex maximus,quaz delíquerít,obtenfo lín^ teo,ín abdítiore obfcurioreqs loco eam plectít, Sed que uírgínítate prodiderít,uíua ad por tam,quam Collínam uocant;defodítur:quo quídem ín loco fuperciliü eft intraurbem ter reftre,porró feíntendens,quod latínorü ídíomate uocatur tumulus, Hic ftrucia eft fubter raneadomus haud magna, ín quam é loco fuperíore defcendit, lacet ín ea ftratus lectulus & lucernaardens, prímítizecg rerum earüí quz neceflaríz funtad uíctü, breues quedam, panís,aqua ín uafe,lac& oleüi, quafi caueat ipfa domus,nefame eíus corpus intereat, quae maximís expíatíonibus dedícata fit, Ipfam ueró poene obnoxíam feretro íimpofítam& ex teríusobtectamlorísg lígata,quo neq; uox queat etíiaudiri,perforü uehunt,Silentío ac^ ceduntomnes, eamq; fíne uocegraui cum moerore quodam tranfmíttunt. Nec alíud fpe: &aculum horribílíus eft,nec; alium díem cíuítas moeftiorem agít, Cüm ueró ad locum fe^ retrum delatü fuerítfolutís à míniftrís uinculis, facerdotü prínceps precatus arcana quadam,fublatísqy ad deos manibus,ante fupplicíü educíteam capite opertam, conftítuítq ín Ícalís ín domicilium deferentibus,Deínde ipfe cum alijs facerdotibus auertítur. Cüm au^ temilla defcenderít,& fcale tolluntur,& multa defuperíniecta humo domícilíü operítur, adeó utís locus reliquo tumulo zequalís fíat,Síc quidem quz facram uírgínitaté prodiderepuniuntur, V erii dícítur Numa V eftaetemplum rotundum condídiíle, ubiperpetuus ignís feruaretur,ímítatus non terra fíguram,quafilar focusiy fit, fed totíus mundipotíus, cuius medíüi Pythagorícíputant ignis fedem,& íd larem uocant&& monadem, Terram ue ro nedjimmobílem,neqy ín medio globi pofítam,fed effe círcü ignem íngyrü fufpenfam, Hacauté€ Platonem íam cüm fenior effet, deterra fenfiffe aiunt, nempe quód in altera regione confíifteret, medíam uero& abíolutífsímam melíorí cuídam elemento compete re.Pontifíces autem& patríos humandi rítus querentibus declarant,à INuma edoctinihil huíufmodipiíaculum ducere: quínetíam deos mancs legítímís ritibus uenerarí, utquí ea quz maxime noftra funt,fufcípíant:& eam praecipue quam Libítínam appellanthuíufmo di ueneratíone colí,qua deafít eorum qua mortuis iufta przftantur ínfpectríx,fiue Pro^ ferpinamíllam, fiue( ut Romanorü dífertifsími arbitrantur) V enerem credíderímus, ín unam dei uím,quz ad ortum obítumq; pertinent, haud ínepté referentes, Numa quoc;& lugendí modum pro ztatíbus temporibus ftatuít, Puerum non lugeri trímo mínorem, nédetiam natugrandiorem plures menfium quàm uíxifferannos,ad decem ufcg, Et pro^ líxiore fletu zetatem lugere nullam:fed longifsímum]luctus tempus effe menfíum decem, quandíu€ mortuorum uxores uiduítatem feruant, Quz ueró íntra id temporís nupferit, uaccam pregnantem ex Numzlegíbus ímmolat, Sed cüm aiía pluríma facerdotía à INu« mainftituta fínt, duo adhucín medíum referam, alter& Saliorum, Foecíalium alterü, qua uiri pietatem maxime oftendunt, Enímuero Foecíales quídam pacís cuftodes,&(ut mea fert opínio)ab reípfa nomen capientes, cótrouerfías uerbo fedabant, cüm non permítte rentpríus milítare, quàm omnis íudicij fpes abíciffa efTet, Etenim pacem Graci uocant, quandouerbo,non ui ínter fe utentes,controuerfías foluunt, At Romanorü Foecíales fz^ pead eos ibant qui íníuríam inferrent, íllistp fuadebant, ut febeneuole& amice gererent, lis autem ínimícé fefe& pro uoluntate gerentibus, deos teftatí,€ multa grauía ín eos eo^ Tum patríam ímprecatí, nífiíufté rem aggredíantur, fic eís bellum indicebát, Feecíalib, UEró prohibentíbus,aut mínus comprobantibus,necy militifas erat,neq; regi Romanorü armamouere, fedab his necefTe erat íníti&i belli pro iureprincepsacciperet,& tum demt& comuni cómodo profpíceret,Fertur etíam Celtícá íllam calamitate urbí contígifTe ob hec facra violata, Barbarí ein Clufinos obfidebant, ad quos cüm Fabíus Ambuftus ín caftra míltus legatus effet,quó proobfefsis foedera íníret,& eiferocíus refpofum fuiffet; ratus fe Fetiefl.tit. 6. Ouid. 6. faft. Gell.iib.1.c. 12, Plutarcb. problem.62. Fetefl.tit. o. Plutarch.problem 62. Géll,lib.16.c.4. Liuius lib. s, 1 C Salij facerdotes utide dicti. D Fenefl. tit. 7. Ouid, Fafl. Plutarchi legatíonís munereíam defunctá, iuuenilíter ac temeré aufus eft pro Clufinís armís fum, ptts,barbarorübellací(simum ad fingulare certamen prouocare.Secunda igíturpugnau fus, proftrauit uirum& fpolíauit, C) ua quidem recognita,mittunt Romam praconem Celtze, Fabíum accufantes,quód prater foedera,prater fídem,przeter índícendí ordínem, bellum eis íntulerít, Tuncueró cüm Foecíales fenatuí homíne illum Celtís dandum fua, derent, refugítad plebem Fabius, ufuscp populi fauore, íudici&& repulít& euafit, Paulo aute poftadortí Celtae totam urbem,prater Capitolía,ín przzdam uerterunt,atq; uaftarát, Verühecín Camílli uíta dílígentíus tractata funt.Salíos aüt facerdotes ex huiufmodi cau fa conftitutos dícitur, Annum íam octauü regnante INuma, morbus peftifer Italíam occu pans,Romam quog ínuaferat. Morentibus ueró cunctís, tradítur peltam zneam€ colo delapfam,ín Numa manus decídíffe.De ea aüit mírabilía quaedam fertur regem ex Aege ria Mufisqy audíuiffe.Peltam ením in urbis falutem míffam,oportereq; eam afferuarijalrjs undecím adillius fíguram magniítudinemqg& formam effictis, quó mínus ob fimilitudi nem,ccaeleftís illa inueniri pofsít, Praeterea opus effe, Camcenislocá eum& quz círcum locum prata funt,facrare,quó frequenterad fuum congreffumueníant. Fontem ueró quí locum rígat,facrum uírgíníbus V eftalibus conftítuere,quó índeaquam quotídie fumen tes inundent, atqj afperganttemplíadytum. His igitur teftímoníü attulifle dicunt peftem ipfam, que contínuó ceffauerít.Peltam autem ex eíus autoritateatq ímperío effingereat, tífíces cum certafTent,díffidentib, defperantibuscg czterís, V eturíü Mamuriü,ex ec unum opíficibus,ufqueadeo fímilitudine effinxifle,ftruxifTecg omnes fímiles,ut neq; Nu ma íam ipfe dígnoíceret, Har& auté cuftodes ac míniftros conftítuíTe dícitur Salios facer dotes,Salij ueró uocatí funt, non(ut quidà fabulantur)à uíro Samothrace feu Mantíneo Salio nomíne,quií faltatíone qua ín armis dícítur,edocuerít,fed ab ipfo potíus tripudio fal tatorío,quód uehementíus robuftíusq; per urbem euntes fubfaltát,cum ad menfem Mar tíum facras peltas fufcípíunt;índuti puníceis tunicís,eneis baltheis latísqg fubcíncti,eneas capítü galeas portantes,paruís gladijs arma pulfantes, Reliquum ueró faltatíonís pedum eft opus. Mouentur em fuauíter,couerfiones ac mutationes ín celeri& crebro numeroro bufte& leuiter reddentes, Eas autem peltas Ancylía propter figuri uocant, Círculus em non eft,negyuelutipelta circunferentíam reddit, fed excííuram habet línea helícoídis, cw iusapíces curuaturà habentes, denfítate ín fe conuerfz, figura recuruá faciunt: aut pro pterancona, íd eft cubítü, ad quem círcunferunt, Hac ením Iuba ínquít, cupíens nomen àgraco deducere.Dofflet etíam prímü hoc cognomé ab eo uel motu uel ímpetu defcende re,quí azoxlr,id eft,fuperne fa&us fit:fiueab egrotantíü curatíone, qua dx dicitur, X ab aJyu&v Avec, hoc eft,ficcítatà folutíonerpraeterea& à tríftium amotíone, quam e&t uocant,ex quo Caftorem& Pollucem zaxee Athenienfes appellát,(í quidem in graecum eloquíumnomen deducendum fit, Mamurío autem artís illius fuz mercedem fuiffe perhí bent memoríam quandam,per Salíorum carmen fimul cum pyrríchí modulo abfolutum, Alij Veturíá Mamuríum quí canebatur,fuiffe aíunt:alíj ueró ueterem memoría, Sed po fteaquàm facerdotía ínftituiffet,regíam iuxta templum V eftz condidit;ubi maiorem tem porís partem morabatur aut facrís índulgens,aut facerdotes docens,autalicuí rerum díui narum fpeculationí apud eos uacans. Domá habuítalteram ad collem Q uírínalem, cuíus etíamnunclocum oftendüt. In profeftís autem,& omníno in facerdotü feftis, per urbem pracones precedebant,quí ut quíefcerent,& ab operibus defifterent,iubebant, C) uemad modum ením Pytbagoricos dícuntnon fínerehomínes per tranfitü adorare deosímmor tales,íllosgg orare,fed contínuó ex ípfa domo mentead id paratos pergere:íta& INumade cere cíues exiftímauit, negy audire quicij rerum díuínará, neqyafpicere per defidíam atg negligentíam,fed uacareà czterís oportere, mentemq, adhibere, perínde ut reí ad píctaté maximzr:ac deníc crepítibus,ftrepitibus,gemítibusqg,& quacüq; huíufmodi neceffarios uulgaríum artíum labores confequunt uías uacuas ceremoníjs przftare, Quorum uefti gium quoddà ín hanc ufq; díem feruantes,cóm imperator círca auguría uelíacríficía uet fetur, clamant, Hocagerqua uox quotquot reí ínterfuerínt,& couertít& parat, Erantaw tem multaillius prcepta Pythagorícís documentis quamfimillima, Quemadmodà ením monebant ílli fuper choeníce fedendá non effe,neg; onem gladío fodiendii, neq; peregr profícifcentibus retrouertendá,& fuperís ímparia litare;inferís ueró paría,quor& fenfum per fingula multítudíni occultabant;íta quedam N ume paría inftítuta arcanam ratíonem habentuelutí;dijslibandá non effe ex uítibus non putatís,nec facríficandá fine farína& cumadorát;ín orbe fefeuertere oportere, deinde uero federe, Ac príma quídéduo Ko maniue Numa Pompilius. 24. ^ WR manfuetudiné edocere, quafieapíetatís pars fit, Adorantí& ueró illauertíizo ad mundant 1 circuitus fimilitudine fít;aut fortafTeís quí adorat, quoniam templís ad orientem fpectan! tibus auerfaturortum, mutat feipfum,& ad deum couertit,orbem faciens,& abfoluti pre cem utríng coiungens, INífi medíusfidius Aegyptijs rotís fimile quiddam mutatío ílla ha bítus(ignificat, docetqy,quafí nihílex humanis rebus ftabile& firmum fit,fed utcuncp uer tat deus reuoluatq; uítam noftram, íd iucundé ac libenter admitti coueníat, Sedereautem cum adorarínt, aufpíciá effe dáícunt, quo& ratas preces& ínbonís perfeuerantía fore fi^ nífícatur, Aíunt& actíonü díuifíonem quíetam effe; quafi íeitur priori actíoni fíne impo fito, fedendum fit apud deos,quo alteríus rurfum íneundeabillis fumatur ínítía, Poteft& hocquodqycum hís quz díxímus congruere, affuefaciente nos legumlatore, nó effe deum u^-. ww -—-—— P—*interpellandá ín occupatione& obiter,fed cüm tempus eft nobís,& ociofí fumus.Ex huiufmodíuero ínftítutíone ín rem díuína adeo urbs ad manfuetudine€ quíetéredacta eft, Diuinaautori, & ita Numeuím admírata,ut& abfurdos,ac per íd fabulis quáfimillimos rumores admít, t4 Nume, V reret,exíftimaretqg níhileffenegy ab ratíonealíenum,neq; quod,ubi illeuellet, mínus fíerí | poffet, Itagy(utaíunt) càm noónullos cíues INuma ad conuíuíü Ínuitaffet,uafagg abiecta,& cenamadmodü uílem acplebeíam appofuilTet,íam íllís cenare íncipientibus, ubí fermo ! nem ínfeciffet,quod ea dea,cuí ipfe cogrederet,ad feuenerit,fubitó domü preciofís refer» tam poculís,& menfam omnífarià obfonijsapparatug: magnífíco plena oftendífTe, V erü | omné ídabfutdítaté excedít, quod de congreíTu cum loue tradunt, Fabulant ením, ín A| uentíni collem,cüm neq; adhucurbís pars effet, necp habítaret, fed largos fontes opacaq arbuftaín fehaberet,duos daemones Pícá Faunumtf íncedere, per cetera quide fatyrorü "Titanum ue generí fííimíles,medícamínü aüt ui& díuínis ín rebus maoíca acrímonía;eos | dícüteodem modo talía metíente: peragrare,ut ij quos Girzci deos Dactylos appellàt, Hosigítab Numa captos ferüt, quí uíno& melle fonté ex quo bibere cofueuerát,tepera^ rat:captos uero ín multas uertí(pecíes, fuamcg natura exuere,& moftrofas formas uifuqg terríbilespretendere.Sed pofteaquá tenaci íneuítabilicg uife copreheníos fenfere,cüm a^ lía futuramultapraedíxifTe,tum eam fulminü luftratíone edocuifle, qux ín hanc ufcy tepe^ flat& percepas fit& crínes& menides pifcículos, Quid ait dicunt non eos demones lu. B ítrationtedocuifTe,fed ab illis arte magica Ioue accerfítü; quare iratü deum INumz ímpe^ raffe;oportere luftratione capitibus fierí, Cüm ueró Numa fubdídíffet,ceparü? Iouem di^ | xifle,homínd, Cüm Numa rurfus ínuertens praceptiacerbitate interrogaret,capillísere^ fpondiffe louem,anímatís Et tunc Numá,pífciculís menidibus,intuliffe.Et hec dícere ab Aegeríaedoctit, atqg deum quídem poftea, ideft, propítii abijffe,€ locum ab illo Ilí^ cíum appellat&,& fíc expíatíonem eíTe confummata, Hzc ígítur fabulofa plenaq ridícu^ lis,oftendát qua illius tempeftatís homínes mente, quaq; ueneratíone,quá fcilicet confue tudo eis índíderat, díuínítate profequerent.Ipfum ueró Numá adeó díuína in re fpes fuas collocaffeperhibent,ut càm aliquando fibi de hofti aduentu atqy incurfu nuncíati effet, fubrideret,diceretqy, At ego facrífico.Primü autemferüt& Fídei& Termínítemplü con^ didiff;ac Fidem íufiurand& demonftraffe Romanís maximi, quo etía nunc utunt, Ter» míno ueró quí meta quzedam eft& publicé& príuatím ad agrorii confinía,facríficantaní^ mantía:€ íd nunc quídem, Nam apudueteres íncruentá fuerat Nume facrífícidi, quippe qui fapientifsime docui(fet, decere Termínalem deumnece puri effe, utpote quí pacís cu ftos& iuftítiz teftís fit, V detur& omninohícrex Romantü folum termínauiffe, cüm R.o mulus noluiffet menfura propríj agrífateríalieni ablatíonem, Suas ením uíncírí uires, fi termínü obferuaffet;fin mínus o»feruaffet;fe ínturíz argui, At negj latum folum urbi fue ratab inítío,maíoremtg eíus partemarmís fibi Romulus copararat. EtídomneNumaíjs——— ciuibus quípauperie premerentur,díftribuit,quó& egeftate, qua inferenda íníuría cau. Admirádain co fa fít, tolleret, ac populum ípfum adagrículturam uerteret: fíc enimiís unà cum folo man ereendamultitu fuefieret, Nam níhíl ex omnibus ftudijs acrem adeó pacís celeremqy amorem efficit, utui^ ne indfiria. ta ruftíca,ubi& bellícae audacia ad defendendam tuendam rem propriam, robur perdu rat& adeft,& per iníuftítíam cupiditatemq plusaffequendi licentía excífa eft, Quamob^ rem cüm& agrículturam Numa fícutí pacís philtr&, ímmífcuifTet cíuibus,magísqg ut mo rum;quam ut díuítíari effectricem,eam artem adamaffet,ín partesagrum omnem diuífit, quas pagosappellauít,& figillatím qui obferuarét,quíq; círcüírentftatuít, Interdá quoq & ipfeinfpectans,& ex operibus cíuíii mores coniectans,alios ad honores& fecreta con» filia promouebat, ínertes ueró& neglígetes uítuperás& abíjciens caftígabatatqy inftítue 1 bat,Ex alijsaüteíus inftítutís,multitudinís pro opíficijs díftributio maxime ín admíratíoe Plutarchi ! C habetur, Nam cümcíuítas duobus expopulís(ut dictum eft)conftare uideretur,quín divi | fa potíus foret, ac nullo pacto una effe uellet, neg fierí poffet utfactio fímultasc delere, fed offenfíones afsíduas& partíum cotentíones pateretur; cüm anímo fecum INuma ver, faffet,folere homínes ea corpora,qua& díuerfa natura€ dura funt, perfríngendo& divi dendo comífcere,quippe qua ex paruítateilla conueníant ínter fe magís,ftatuitín partes plures cunctá multítudínem refcíndere, ut ex ijs ín alías cotentíones cum íníeci(Tet, prío, rem& magni íllam ín mínores dííIemínatá penítus tolleret,Fuítauté pro artibus ea difti butío, Tibicíni,aurifícü,archítectorü,tínctorü,cerdonü,coríaríorü, fabrorum, fígulori, Relíquas uer artes fimul colligens,unum ípfum ex omnibus corpus reddidit, focíetates & conuentus,ac deorü honores cuilibet generípro dígnítateimpartíens, Tum primuümil, ludamouít ex urbe, dící habericg alios Sabínos, alios Romanos,& íllos Tatij, hofce Ro muli cíues,Itacg ea díuífío fuit perpulchra quada omníü ínter fefe copofitío atqj comiftío, Laudatur etíá ex eíus inftítutis emendatio eíuslegis,qua patribus filios uendere petmiítte bat, íllos interuertentibus, quí uxores duxiflent, fi patreapprobante fubenteqy nuptíefz Cz effent, Giraue nang;& iniquum exiíftímauit,eam mulierem feruo congredi, quae utli beronupta effet, Praterea cceleftii rerum ftudíum Numaattígít, nonaccuraté quide,fed neq; omníno imperíté tamem; nam Romulo regnante prater& ratíone& ordínem men fibus utebantur,alíos quídem neq; dierum uiginti, alios quincg& triginta, alios uero plu. rium fupputantes, Lunz autem folísqy ínzequalitatís cognitionem habebant nullam, fed unum duntaxat obferuabant,utdíes trecentos& fexagínta annus cotíneret,[Numa uero Macrob.1,$4. íngequalitatis uicifsitudínem díer& undecim fierí colligens, utlunarís trecentos quínquz thai.— gíntaquatuor haberetdíes,folarís ueró trecentos fexagintaquíngg,undecím hofce diesdu plícans,adíecítad ann&ín menfe Februarío embolemühoc eft, íntercalarem,quem Mer cedínü Romani uocant,eratq; dierum duorü acuigínti. Equidem quam hís adhibuít,inz qualítatís medela ea tunc fuít,quae maioribus olím curatíonib.indigeret, Mutauit& mer: fium ordínem, Martium em,quíprímus erat, tertíum fecít: prímum aute Ianuaríum, quí eratundecímus fub Romulo:duodecim& uero& ultíimü Februaríum,quo nunc fecundo utuntur, Multi etíam funt quí duos hofcemenfes addítosà INuma ínquiunt, Ianuaríd atg D Februarium, Ab ínítio ením decem men(ium ín ufu anni extítífTe,uelutí quídam ex Bar Amorum diuer. barístrium, ex Girzecís autem quatuor Arcades, fex Acarnanes menfium anno funtufí, fitas. Aegyptijs menftruus annus fuít,deínde men(ium quatuor,utaíunt:quare quí uel nuper Pomp. Mela de rímé eam regionem íncoluerínt,uetufti(simi uidentur effeoannorumq incredibili multi Aepptijs, tudíneín familíart deductionibus dífferunt,quippe qui menfes ín numerü annor collo cent, Quódaute Romaní menfes decem in annü ordínarínt,& non duodecím, coníe&v ram affertultímiappellatío: eum enímDecembrem etíam nunc uocant, Quód auté Mar tíus prímus ín ordíneuocabatur, obfcurü non eft;nam quíntü ab illo Quíntilem, fextum Sextílem nomínabátac relíquos deínceps fíngulos eodem modo. Nam lanuarío Februa ríocgante Martíum pofítís, cotíngebatmenfem illum Quuíntilem díci quide, feptímáue ro numerarí,Pratereaueró non eratà ratíonealienum, Martium quí Marti à Romulo f cratus fit, prímum nomínarí; fecundum ueró Aprílem,quód Aphrodítes,íd eft, V enerís habeat cognoment&, quo menfe& dez facrífícát,& ad Calendas mulíeres myrto coronz tz lauant,Quídam ueró non ex Aphrodítenomínati Aprilem dícunt,fed quemadmodí fimplexfe nomen habet, Aprilem menfem uocatum,quoníam uerna temperie arridente, plantarum aperíantur germína,Maíum quídem à Maía uocant: eft enim Mercurío facer. Iuníum uero abannítempore,Sunt etíam quíhofceab atate maíore& iuniore cognom natos dícant. R elíquos ait figíllatim ab ordíne quafi numerátes nomínauere, Quintilem, Sextilem, Septembre, O&obrem,Nouembre, Decembre, Poftea Quintílis à Cefarequi Pompeíü fuperauítIulius:Sextílís ueró ab eo quí Auguftus cognomínatus,fecundus im Septembrency perauít,nomenaccepit.Relíquos autem deínceps duos Domitianus fuis fibi cognomen Octobrem,Ger- tís afciuit,negyíd díu,fed qui rurfum íllo iugulato fua refumpferunt nomína:ítacg alter Se nm e dll ptember,alter October appellantur.Solí poftremi duoappellationem ab ordíne,ficutíab mum npe initio habuere, feruarüt. Qui ueró à Numaaddiíti mutatíue funt, Februarius quídem, ue ' lutíluftrationis expíatíonísqy menfis quídam fit:etením ipfa dictio hoc proprie fígníficat, acnouo tunc facríficant germíne,& Lupercalíorum celebrítatem,qua plurimum luftrz tioní eft proxíma,peragunt.Ianuaríus autem quí prímus eft,ab Iano dícítur, Martium ut ro quafía Marte cognominatus fit,eó é prima fede tranftulít Numa(utarbitror)quoniam in omnibus uelletrem urbanam bellíca ín honorepreferrí, Ianus enim apud uento: mos ílios Metensis rq pm Pm n MMC ME c xu i "2-— AM WA t. C SHE Numa Pompilius. T i mos illos fiue geníus fiue rex fuerít,dícítur ferü& fylueftrem cultum ín urbani cíuilemqy mutaffe,proiíndetp ipfum bifrontem fingunt,tanquá alteram exaltera& formá diífpofitio nemq reddíderít, Ef£& eius templum Romz duabuspotrtís, quod bellí ianuam uocant, Legítimá ením eft ipfum aperiri, cum bellum fit, ín paceauté claudi; quod certe difficile aut etíam raró factum, cüm aliquo bello femper imperíü fufpenfum teneatur. INam cum propter eíus magnítudínem barbarís natíonibus undíg circunfufum ac feptum effet, hís repugnare cogebatur, V eruntamen Augufto Czfareimperante, poft Antonij profliga,— tíonem claufum eft,& antea M, Attílío& T. Manlio confulibus, haud multum temporis; Liuius. deindecontínuó íngruente írrumpentecp bello apertum eft, At Numa rege neque ullum díemapertü uífum,fed trís& quadragíntaannos cotínuos claufum manfit,ufqueadeó bel lícasres undícg prorfus abftulít, amouít, perdídít, Non ením Romanorü populus modO Sapientie Nuregis tuftitia& modeftía;ad manfuetudinem ac pacís amorem traductus eft, uerumetíam meus quanta, urbes vicinas,quafi alíqua índe feauta falubri ue fpirítu ferente, mütatíonís príncípíü ce^ pi, X ínomnes defideríü ínfluxit tranquílle pacatedg uíuendí,& colenda terre; nutríen dorum ín quiete pignorü,uenerandorumq deorum, Feftíuítates autem& couftuía,& eo rum quifecure fe íínuícem adirent,miftímg uer(arentur, hofpitalítates, ac benigna exce ptiones,ltalíam tenebát, períndeatcg é fonte INumze fapíétíz ín omnes honefta íuftacg ín fluexer,& illius animi ferenítas in uniuerfos diffunderetur, Quapropter& fuperlationes poétícas ad eius tempotiís ftatum congruiffe dícunz; Hicfitus& facto confumitaranea nído Ancipítes gladíos,& longo cufpidepila, Nectuba terríbili fomnos interftrepít ore, Namnegbellá, necy fedítío, neq; tumultus rege Numa ín repub. fuíffe traditur, At nedj aduerfus eum ulla uel ínímicitíze uel ínuídía,feu ob regnandi cupiditatem ínfidiz, uírorü confpiratio, Sed fiue deorum metus,quíuírí curam habere uíderent,fiue uírtutís uerecun Tanti fucceffus dia,(íuedíuina fortuna queda, omni uitío íllibatà puramqy homíná uitam fub illo feruans, ce. perfpicu& exemplum zdiídít,atq; coniecturam Platonícz illius uocís, quamillenóparuo^. temporis currículo íuníior de repub. emittere aufus eft: V nam malorü quiete effefolutío&Siqonut. b nemdhomínibus, fiex díuína quadam forte philofophico anímo regía poteftas coiunga tur, quz uirtute uítij uíctrice fuperíioremqconftituat. Sapiens ením ipfeprofe&tó beatus eft:beati eti ílli funt quí uerba ex ore fapientis profluentía audiunt, Feré ením neq; ulla uí Íibíneg; mínís aduerfus multítudínem opus eft. Ipfi etíam manifefto ín exemplo,& ín cla ra uita príncípís uirtutem íntuentes,& ultró cotínentíz ac fapientia ftudent,& cum íufli^ tía& moderatione ad probatáac beatam uítam amícé inter fefeac coócordíter conforman tur,ubitotíus pugna auxilijg; pulcherrímus fínís eft:atq; ís omnii auguftiísimus eft, quí hancuítam&hunc affectü fubditis inferere quíuerit.Hzec igit NNumalongé melius quàm alius quifquá uidetur confpexiíTe. Cruos autemfilíos ís habuerit, quasq; uxores duxerit, Liberi, diffentíunt rerum geftarü fcriptores. Alíj nantp neqy aliam eum uxorem quàm Tatíam ac cepiffe, necs alter filíum preter una filiam Pamphilíam habuiffe dicunt, Alij preter banc, filios quatuor eí adfcríbüt:Pomponé,Pínum, Calpum, Mamercíi; quorü quemlibet fuc ceísionem familíze honefticg generís reliquiffe. Fluxiffe nang; à Pompone Pomponíos, à Pínoueró Pínaríos, Calpo ueró Calpurníos,à Mamerco auté Mamercíos: quos ob hác rem& reges cognomínatos efTe. Tertij autem funt qui hos reprehendant,utpote quos fa^ milis eratificatos inquíunt,& hís nó uera fuccefsionísab INuma infignía addidi(Ie. Pom piliam ueró nó ex Tatía natam, fed ex altera uxore Lucretiía, quam non priuatus, fed iam rexduxerat, Omnesautem confentíunt Pompilíam Martío nuptam,lVlartíus ueró ex illo Martionatus eft,qui Numam ad regnum fufcipiendü índuxít.Etením fecum unà mígrauit Romam,&ordine fenatorío ornatus eftac poft obitü INumze cüm ín regni di(ceptatio nem cum Hoftilio ueniffet, fuperatus fe uíta príuauít. Eíus uero filíus Martius cuí Pom pilía nupta erat, Roma cómoratus Martíum Ancum genuítqui poft ullum Hoftilium regnauit, Hoc,ut fertur,quínquennirelícto diem obijt Numa, non celerí,neqj repentino obitu, fed fenfim fenio ac lenídeficiens morbo,utfcrípfit Pífo, Obijtauté non longeodcto- Obitut non difti genario maíor, Oftenderüt ex fepultura uitae eius defideríum, Nam tum focíj& amíci po» mili; uie fupcpu'ipublícís fímul concurfibus& coronis ad ínferías couenere,tum Patrítij letum fuftu riori. lerunt;tum deorum ímmortalíá facerdotes& prafentes fuere& deduxerunt, tum deníg reliqua turba míftís foeminis ac puerís,no ut regis feniorís exequijs affiftétes,fed uelutíex Honor quismor Cartisimis alique, quem in ztatís flore defiderarínt, finguli fepelíffent, cum eiulatu& fle^ tuo babuw. d ] | C Monumenta relicta, Sententia, 'Gloriaregkt ce terorum copara tione, Valer. Max.lib. 3.(4p. 4. D Mein lib.o.ca,1, Verg. 6. Aenei, Comunes türtutes, preclara utridque, Plutarchi tibus funt fecuti, Atqui cadauerígnihaud dedere, quoníam ís cauíffet,ut díciturrfed dux bus arcis lapideís factís, eum fub lanículo condídere, quarum altera habebat corpus, alte ralibros facros,quos ipfe fcripferdt,quemadmodum tabulas Girzcilegü conditores con, fueuerunt, Cüm autem adhuc uíuus facerdotes que fcrípferat edocuiflet,& eís habiti om níum mentemc imprefsíffet,íufsit facros libros cum corpore fepelírí,quafinon re&eina nímíslíterís arcana ferrentur, Q)ua quídem fententía aíunt, neg; Pythagorícos líterís co, mentaría przceptatip mandare, fed ipforum memoria atqj difciplinam fíne fcriptis dígnis uiris ínferere. Cumt eorum tradítío preceptorum,qua ín Geometríaambígua fecretad dícuntur, cuípíam indigno zdíta effet, portendere figníficarecg dícebant, utmagno quo» dam X communí maloac pernícíe, numen admífTum fcelus atqy ímpíetatem ulcifceretur, Itaq; magnahís uenía danda eft, quí eodem tempore Pythagorz Numam ín tanta rerum fimilítudíne congreffum effe contendunt. Antías autem tradit duodecím libros de iure pontífícío, duodecim ueró alíos Cirzecos de difciplina fapientia, ín arcam repofítos effe, Cüm autem quadríngentí fere annípraterijffent, P, Cornelio,& M, Bebío confulíbus, magno imbrium facto ímpetu,tumuloq; díruto,arcas ui ínundationís excuffas,decídenti, busq operculis,alteram quídem uífam ínanem prorfus, neque partem ullam, neque reli. quías corporís habuíffe: ín alterà uero cum libri ínuenti effent,eos legiffe dicitur Petilíus, quí per íd temporís Prztor erat, ad Senatümq retulifIe, non uiderí fibí.nequefas neque píum, ut quz ín libris fcripta efent, audírenturà multitudine, proíndeqg delatos illos in comítíum ígni tradídiffe, Nempe íuftos omneis ac probos uíros maíor índepoft obítum laus fequitur, Inuídía nanque non díu fuperftes eft, ante plerofque etíam ea ínterít. Pr terea íllius gloríam, regum pofteríorü calamitates clariorem illuftríoremqg fecere. INam cüm quínque poft íllum regnauerínt, poftremus ex íimperío excídens ín exilio confe nuit.E reliquís uero quatuor,nemo naturali morte defunctus eft,fed tres ínfidijs círcumuentí necati funt, Hoftilius ueró Tullus qui INumz fucceflitin regnum,& pluríma exi lius honeftís facínoríbus,ín príimísq acpotíffimum pietatem ín deos;írrífionibus& cor tumelijsínfectatus,utí rem ínertem& mulíebrem,cíues ad bellum uertít, Ne ipfe igitur audacíbus hífceac ftultis facínoríbus ínftitit, fed graui& uarío morbo mutata mente, ín deorum metumatque relígíonem conuerfus eft, quz nulla tamen fimílitudíne ad INumz pietatem accederet, Q uínetíam eo magiís alios huiufmodimozbo ínfecít, quad fulmíne íctus conflagrauít,ut fertur, NVMÁE ATQVE LYCVRÁÓI COMPARATIO, Ez ED pofteaquam Numa& Lycurgi uitam expofuimus;hífce in medio pofitis, KS Q6: eríi difficile opus fit, no tamen pígueritípforii dífferentías colligere, INam qua XC| hís comunía paríagy funt, ex iplis rebus apparent: ueluti uirorum contínentía, Eiu2299 pietas, ciuílítas,dífcíplína;ut utergy ínítít unum legum condendarià díjs fumv pferít. Quibusautem priuatím bonis uterque przítíterit, primum INuma quídem accepit imperíum, Lycurgus uero tradídit,Etalter cepitíd haud petens, alter cüm poffideret refti^ tuít.Ac Numam quidem ex príuato€ peregríno,domínum alíj fibi conftítuere: at Lycur gus ex rege fefe príuatum fecit, Pulchrum eftcerté regnum fibí iuftítía comparaffe, pul chrum eft etíam íuftítíam regno pratuliffe, V írtus ením illuftrem adeó illum reddidit, ut dignus imperío habítus fit: huncueró íta magnü effecit,ut ímperíum cótempferít, Quod autem fecundum eft, quemadmodumharmonicilyras folent, Lycurgus díffolutam& de lícijs dedítam Spartam ííntendit: Numa ueró Romz uehementíam intentíonemq remi fit, Difficultas quidem operís Lycurgo addítur: non ením thoraces exuere, enfestp depo nere cíuíbus fuadebat,fed aurutn argentumq dímittere,&flrata precíofa;ac meg: etjce re; neque à bellís celebrítatum facrífíciorumqg caufa defiftere, fed coenís compotationb bus:g omíffis,ín armís& palzftris laborarí&exercerí, C) uapropter gratía& ueneratione quadam alter ornnía fuadendo perfecit, alter aute ínter periculaatque í&tus uíx obtinuit, Mianfueta ígítur benígnaqy Mufa Numaz,quíad pacem& íuftítíam cíues ex íntemperam tibus& feruídis traduxitac leníuít.Sí ueró quod demancipijs dícitur,inter Lycurgi infi? tutaquís ponerenos coegerít, fzuí(fimum íllud quídem& íniquiffimum facinus, longe INumam prudentíorem& humaniorem legumlatorem extítífle dicemus, quí dum etíam manífeíle feruos cum herís fímul ín Saturnalibus epularí confuefeciffet, liberi honoris ijs guftum prabuít, Etením unum ex Numa ínftitutis effe dícunt,quódad annuas fruges per aie)EW i EEREEEEUNE Numa Pompilius. 26 A perfruendas, eos quibus und operarijs effetufus,affumeret, Quidamautem monumentü ídferuarífabulantur Saturnalis illius zequalítatís, quafi nemo feruus,nemo herus,fed co» gnati omnes& zqué digni putarentur, Omnino autem üídetur ad frugalitatem utergy& contínentíà,multítudínem zequé egiffe. Exalijs autem uirtutibus Lycurgus fortítudínem magís, Numa ueró fuftítíam uídetur coluíffe,non ob alíam caufam,;nífi quód ob propofi^ tarü utríq rerumpub. diífsímilem uel natur& uel confuetudíne, difsimili tudío opus fuít, Namneq Numa rembellícam prae metu dífToluít,fed ne fui íníuríam ínferrent: neq; Ly curgusad íníuftítía bellícofoshomínes ínftruxit, fed neíniuríam paterent, Ambo apud fuos cíues,& quod nímís effet auferendo,quod parum fupplendo,magnis uti mutationi^ bus coa&í funt, Atqui diftríbutionis ín ordínes, díuifionísqy rerápub.& popularís nimís Numa mutatío,& plurímü multitudini erata,quí ex auríficibus, tibícínibus, ac cerdoní^ bus, promífcu& quendam& uaríum admodum populum reddíderít, At Lycurgi auftera & fenatoría,quae ín feruorum& accolarum manus couerterit uulgaresartes,cíues autem ipfosad clypeum& haftam coégerít,belli opifices, Martísqy míniftros: aliud uero neque Ícientes neg; medítantes quàm parere príncipibus,ex hoftibus uíctoríam reportare. Nam neq reí pecuníaríze ftudere liberis homínibus lícebat,quo liberí prorfus per omnia eílent; fed quodad res parandas pertíneret, feruísac mancipijs datum erat,uelutí coena& opfo. nij mínifteríá, Numa uero níhilhuíufmodi difcernit, fed militares auídítates abftulit; ali ueróqueftum haud uetuít,neg; huiufmodi amouit ínzequalítatem,fed ad fummum ufcf di uítijs progredi permifit, Ecpauperum curam, quorum magna multítudo conflaret,& ín urbem ínflueret,nullam habuit: cüm ftatím ab ínítío decuíífet,cüm nondum magna ímpa rítas effet, fed par fubfttia,& fimiles cíues inter fe forent, eos ficutí Lycurgus,& ínftrue^ re aduerfusimmodícum appetítum,& ea cauere detrímenta que non mínima fecuta funt, fedquz plurímorü maxímorumq; malorum, quecung ínuecta funt,femen príncipiumt prabuerínt, Soli autem díftributio"ed facta Lycurgo uituperatíone affert, nec; Numa non facta, Alterí enim ipfa zequalítas fedem fundamentumq réipub. preftabat:hecautem quoniam fortítío recens effet,nullam alíam díuífionem índucere cogebat, nequemoueré primam diftributíonem,quaz,utí confentaneü eft,fuis locís maneret. Cüm connubíorum educandorumq liberorum ílla cómunío, utrídy uiro uxoríz pudicítiz fufpicíonem ríté ac cíuiliteramouiffet,no per omnía ín eandem rem confenferüt; fed Romanus quídem uir, cum fatis fibi filij educati effent,alteríus fuafionibus qui filijs índígeret, uxorem, cuíus de denda recipiendaegy fus haberet, cedebat, AtLacon, qua domi apud fe effet, manente etíam connubio ín antíquo iure,uxorem eí impertíebat, quí ad fobolem fufcípiendam fua. fife, Multíquogg, utdíctum eft, uel exhortando rogandot eos ultró accerfebant,€ qui^ busputaffent maxímé formofos pueros ac probosnafci, Quz ígíturalía dífcretío inftítu^ tionum huíufmodi,nífi fortís ín hí(ceac uehemens erga nuptam equanímítas:que profe: ctà& perturbátplurímos,atqs ad uíuendum ínter dolores ac zelotypías admodum íncenz dunt& ftímulant, In illis autem INumz tanquá erubefcens€ pudibüda* humilítas quz dam ueluti uelamen defponfione coníugij obtendít,& eam comuníonem íntolerabilem fatetur, Przeterea& cuftodía uírgínum INumz, magísad muliebre ingeni atcp uerecun^ díam,cohibita eft; At Lycurgi uírgo omníno etía aperta,& foemína, de fe poetís dícendü praftítit, Nam& qawopnoidlac à patentíbus femorib, eas appellant,ut Ibícus;& e/djouowar, qued uítos infaníant, ut Euripides ínquíens: Domosaperto cum fuuenta femore Peplís folute deftruunt ez fundítus. Nempe ením tuníce uírgínalis pínnze, confuta non erant abínferiotíparte,fedaperiebantur,fimulqs nudabát totum femur ínceffu, Quam quídem remperfpícuédixít Sophocles hifceuerfibus: Kaizaw veapyyüv dtvT. GsoAG yrzàv, Ovpaior dui uhoov, vifu mvron soukovow, Quapropter& audacíores dícuntur effe,& ín ipfos uiros ín prímís uiriles, utpote qua tum negocijs domeftícís prorfus dominentur,tum ín publicís& fententiam dicant dema ximís rebus,& autorítatem habeant, Numa ueró eam nuptís apud uíros dígnítatemhono remi feruauít,quam à Romulo habuíffent,cum rapta delenírentur obfequíjs: fed pudo^ ris s plurímü adíecít,curíofitatem remouiít,fobríetatem docuít,tacere,& abftemias pror^ fus effe, neq; deneceffaríjs rebus, abfente uíro, quicquam loquí eas affuefecit, Ferturigi^ tur cum mulier alíquádo propríam caufam ín foro dixiíTet, mififfe Senatum deos confuL tum, quídnam cíuítatí ea res portenderet, Atq; obedientíz quidem ac manfuetudínís ea^ rumpermagna eft coníectura, malarum memoría, INam ficut apud nos hiftoríci prímos 2 Seuerius Lycurgi inflitutà, fcd equius, Contraria facta ex caufis defenditur cotrarijs. I difciplina fexus muliebris longe Numa graftat. *»^ *aTv Qi c Nubédi tempus diuer[umt,«7: utriufq; ratio. Educádis liberis c uictuprefcri bédo, Lycurgus melior multo, Aristot, 8. polit. D Abeuentu probat. Vis difcipline quanta, perfpicuum exempli, Obicctio. felis Nume maior, aut certé gratia. Plutarchi fcribunt, quí uel cíuilem necem perpetrarínt, uelbellum fratribus íntulerínt, uel patrem matremue necarín;íta Romani memoríztradíderunt, Spuríum Coruínum prímuni ex títií[e,qui poft urbem condítam ducentefimo trígefímo anno,cum uxore díuortíum fece, rít, cüm níhílpríus huíufmodi factü effet, Príma quog; Pínarij uxor Taleanomíne, Tar, quínío fuperbo regnante, aduerfus Gitaníam eius focrum íurgía fecit: ufqueadeó hone, íttac decore,qua ad nuptías pertínerent, ab legumlatore conítítuta fuerant, Qua autem deztate nubilí ambo tradíderunt,reliqua uírginum ínftítutíoni congruunt. INam& Ly curgus maturas íllas& uirorum appetentes defponíat, quó cogreffus expetenteíam tum natura, gratíz fit beneuolentizc principium magís, quam odij ac metus aduerfus íllos, fi antetempusyuiolentur:tum etíam corporib. robur ínfirad coceptus partusqy dolores per, ferendos, períndeatque ob alíud níhil illis nubentibus, quam ad fobolem procreandam, AtRomaníduodennes€ iuniores etíam íllas nuptuí tradunt,fiíc ením maxíme& Corpus & índolem puram& íllibatam uíro przftarí poffe.Itacy liquídum atq; perfpectü eft, illam quídemad procreatíonem prolís magís fequí naturam,fed haec ad uítae cotuberníum mo, ribus formandiís accomodatíor eft, Atquíde liberorum gubernationibus& cófilijs& ín. ftitutíonibus& focietatibus,praterea& círca coenas& gymnafía& ípforü iocos, dilígen tioríbus tum ftudíjs tum ordínibus, Lycurgus preftanttorem legem quouis alíolegumla toretulít, nihíl parent aut defiderijs aut necefsítatibus índulgens, ut pro uoto liberos ín. ftítuerent,fíue quísfilíum uellet agrícolarí,fiue fabrícare nauím,aut fabrum docere,autti bícínem: ceu non adalíquem unü fínem agiab ínítío fuuenes deberét, ac moribus fjfdem utí, feduelutí uectores ín nauím alíus alio ex ufu atqp fententía uenfentes, ín perículís fo lümpríuatí metus caufa, ín comune confulunt, alías ueró quilibet rem fuamattendit. Ac plurimís quídem legumlatoríbus índígnum eft crimini dare,fi quid aut ignorantía autím becillítate omíferínt; V ítoautem fapientí,qui populí nuper conftítutí& ad nihil reluctan tis ímperíum fufcepí(Tet, cuí reípríus ftudendum fuít, quàm filijs educandís,exercendisg; iuuenibus,quó neg; díuerfi, neg; turbulentí moribus fierent, fed ad unum aliquod comw ne uírtutís ueftígiaftatím ab initio compofíti formatíq ínuícem congruerente Quod cer té cüm ínalijs rebusplurímís, tum ín conferuandíslegibus Lycurgo profuit: mínímus e/ ním íufiurandí metus extítífTet, nífi dífciplina& inftitutioneíngenijs puerorum leges ue lutí ínfudi(fet,&€ cum alimento unáaffectum reípub, cócílíaffet. Quo factum eft,ut fupra quingentefímum annum ualídífsíma illius coftitutíonis& maxima perdurarint, quippe cuíuelutí color uehemens& acer ínuftus effet, Qui uero cíuilís coftítutionis finís fuerat, utín pace X amícítía Roma exífteret, extempló cum INuma und defecítiacpoft illius obitum,ubi íam templo,quod ípfe claufum ufcq tenuerat, ad belli, quafi íllic detrufum effet, fedandum placandum(g, utríngy patefecíffent íanuas, fangnine atcp cadaueríbus Italiam compleuere,Et ne patum quídem temporís pulcherrimus ftatus iuftífsimusqg permanfit, utpote quidiícíplina careret, qua mutuo beneuolentíz fcederedeuíncírétur. Cy uid igítur quifpiam díxerít,nónne ad fummum uftpín melíus Roma rebus bellícís procefsit/Qua^ ftío eft,prolíxa refponfione egens,ad eosprafertím homínes,qui fummum bonum ín di uítijs& delítijs& imperío magis, quàm in falute& manfuetudine,& ín ea quz cum íufti tia fit frugalítate,& ponant& locent,Quínetiam íd Lycurgo opítulatí uídeatur,quód Ro maní, ubi ftatum quem fub Numa habuerant, ímmutaffent, mírífíce rebus excreuerunt: Lacedemoníj ueró quamprímü Lycurgifanctíonem exceffere,é maximís humillimi funt effecti, Grecorumq; amiffo ímperío, periclítati funt proprium quod; folum amíttere, Sed illudín Numa magnum eft& díuínum profecto, quód peregrinus accerfítus in regnum fuerit,& omnía fuadendo ímmutarít,& urbíqua nondum confpírarat,dominatus fit:negy autarmís aut ulla eum ui uti oportuerit, ut Lycurgus regi populi optímates egit,fed fapientía tantüm& iuflitía cunctos coégerít atq; compofuerit, ; SOLON MR MM Solon 27 LAPO FLORENTINO INTERPRETE G&IIDYMVSgrammatícus ín comentarío* tabulará Solonís ad Afcle SOS piadem, Philoclís cuiufdam fententíá pofuít, in qua Solonem, prater X aliorü opiníonem quícung; Solonis memínerunt, Euphorionepatre i natum affirmare uidetur, Ex Eceftídeením ipíumgenítü omnes uno ^ oreconfentíunt,quíuír quídem medium cíuíum ordínem obtínuit,ge m"] nerísuero nobilítate cíuítatís facilé prínceps,A Codro ením orígínem hor. 3j fanguínís habuit. Matrem aute Solonís tradidit Heraclídes Ponticus confobrínà Pififtratí matris fuiffe, Fuít autem ínter eos amicítía, tum propínquítate,tum maxímeexuíta confuetudíne, quibus ferunt quidam Solonem uehementer Pififtratum adamaífe, Qua ex refactü eft, ut cüm pofterioritempore derepublíca ín dí(fenfione ue. nifentnihil durum, níhilímmíte eorü ínímícítíz ímportarent, fed eade amícítíz fura ín eorü femperanímís ínuíolata manerent,'antüm apud eos priorís amícítie recordatío& gratíaualuít, utíncenfam adulto& corroborato igni face perpetuó feruarent, Solon igi^ tur cüm eíus pater, ut tradícít Hermíppus, ad humanítaté ac benefícentii propenfus pa^ tímoníi mínuifTet,nec unquam tamen deeffent,quí eum fuís opibus fuftentare uellent, fed neabalijs acciperet, pudor quídà deterreret, ut quí ex ea familia natus effet, qua fub uenirealijs confueuerat,adhucadmodum íuuenís ad mercaturam fe cotulít. Sunttamen nonnulli quíSolonem dícant peregrínatíonem huiufmodi fufcepiffepericlitandi atqy uí dendímagís,quám lucrí cupiditate ímpulfum, Sapíentíz enim fertur apprimé ftudiofus fuiffe, quippe qui cüm gradíor am natu foret, dícerefolítus eft, femulta quotidie difcen tem fenefcere, Díuitías aute míníme mírabatur Solon, fed aíebat nihil differre eum, qui uim magnam auríatcp argenti, agtí íugera, multos ítem equos& iumenta pofsíderet, ab eocuíhecfola effent, fcilicetutuentrí,ut laterí,ut pedib. fít bene: cuíq? fítamafius& ama fía,modó huc accedat uígor corporís,tum occafío feaddat,que concentum harum rerum faciunt.Etalío ín loco;Pecunías quídem habere defídero, per iniuriam aüt parare nolim: omníno ením ín pofterumpoena confequítur.Prohiberautem nihil bonum uírum egre gium cíuem nec affluentíz rerum nímie luxoriofeqg ftudere,necopportunítatem necefsí tatemq; contemnere, Temporíibusautem íllís, utínquít Hefiodus, nullum opus ígnomi^ nía erat)necullus artís delectus atq; dífcríimen, Mercatura ueró ad barbarorü necefsítudi^ nes regumq amicítías comparandas plurímit ualere putabatur;ex eadem quoq; homines multarum€ maxímarü rerum ufum experíentíamq; percipere, é quibus nonnullos con Gitores maxímarü urbíum extítííTe,ut Maffalias prímus, quí à Celtís íuxta Rhodanü ma^ ximéobferuatur, Thaletemquoqj,& mathematícum Hippocratem exercuiffe mercatu^ ramferunt,Platoní etíam oleí ín Aegypto exportatíonem, peregrínationis uaticum fup petijffe,Solon igítur,ut profufíor& fumptuofior,& mollior effetín uíctu,utdq liberius ac licentius ín fuis po&matís de uoluptatíbus loqueretur quàm philofophum deceret,ex ílla mercatoría uítze rationeaccepífTe dícítur, qua cüm ex multís acmagnís perículís recipit cle, anímí quietemremifsionemq; repofcít. Quódautem tenuior, quàm locupletíor effe uoluerít,ex hís efus uerfibusperfpícuum eft; Multidítanturímprobi,^Probíautempauperesfiunt,^ Verümnonpermutabímus Diuítisuirtutem quidem,^ Quoníamhocftabíleeftperpetuum, Illud mutatur tem^ pore, Aliàsaliterfefecg habet,^ Eíusueró poéfísabínitio nihil graueautferíü habuit, fed iocis potíus(utuidetur)referta fuít,ut facile circumfluere atque abundareocío uidere tut. Pofteríoríautem tempore fententíjs eam phílofophicis refperfít, Suis quoq poématis ciuilíum rerum permultas complexus eft, nec íd tam híftorize& memoriz gratía fecít, quam uthortatíones quafdam,admonitíones,obíurgationesqg Athenienfibus adhiberet. F letícyautem affirmátSolonem tentaffe leges edereueríibus, Harum etiam príncipium huíufmodi proferunt: Legibushís oro prímüm rex Iuppiter adfit, Fortunamgq ferat felíx, nomeng, fecundet. Eamauté moralís phílofophíz partem,quacíuilís ratio ac dífcíplina cotínetur, ut plurímí tuncphilofophorum, potifsimá fecutus eft, Sed ín phyficís uehementer fímplex fuít atgg uttuftus,quantüm ex íjs eíus fcriptís facilépercipi poteft; übe níues tenues& grando gignítur atra, Ettonítrus alto fulgur ab axe cíet, Fltibus afsiduis mifcentur& aequora, quafi * dédvuyy, uide Suidam, Genus, Tempus. Patrimonium, Studikex fortufia comparatum partum, partint €x naturd. Defeudit conditione exemplis. Ariflot. Polit. lib, 4. Doctrine geuus Sapientumcongrefjus. Lucian. vróox yia lay. D Num procreádi liberi, aduerfus Tbaletem, pro Solone. E.— MEME ad Plutarchi Non moueas,íuftum nil magís efTe queat, Atq; omnino Thaletís fapíentía tantü eo tempore uífa eft cótemplatione termínos necef, fítatís excedere, Czteríautem phílofophí ex cíuíli uirtute fapíentíae nomen traxerüt, Di, citur autem ín Delphis unà fuiffe,acíterá Corínthí,cüm eà fere omnes comuni Períandii accitu couenifTent,conuíuioqy ab eo excepti forent, Maxíme aüt eorü gloríam& autoríta tem trípodiís círcidatío auxit, quí quafi círcuítu,manfuetudíne,& quadam pro cófuetudí ne fubmífsione per fingulos íuít. Dícit em Cois pífcatoríüretetrahentíbus, Milefios ho, fpites iactum emííTe ficímmanifeftü; tag aureü tripodem retí tra&ü apparuiffe, quem fe runt Helená cüm é T'roía nauígaret, quodá oraculo admonítá ín hís locís depofui(fe. Pri, mum ígitur inter hofpites& pifcatores de tripode cotroueríía exorta eft, Deinde fuícipic, tíbus ciuitatibus caufam,que ufqyad bellum procefferat,utrífqg à Pythía refponfum eft fa píentílsimo trípodem darí oportere,Prímü ad T haletem Milefi& miffus eft;permittentib, Cois illiuni,ac largientibus íd, cuíus gratia cam uníuer(is Milefijs antea belli gefferant, Cüm ueró Thales fe fapíentiore Bíante effeaffirmaflet,ad eum eft delatus, ab eog rurfus adalíum,utad preftantíore fapíentía uirum ueniffe dicit, Poftea circüiens,atq íta per ma nusreuocatus,ad Thaletem fecundó peruenít, Ad poftremü ex Mileto exportatus, The basqg aduectus,Ifmenio Apollini confecratus eft, V er Theophraftus alíter fentit, A íte, nímprímü ín Príenam Bíanti etie delati, fecundo ín Miletü T haleti iuffu Biatís effemif fum, fícty peromnes uadés, ad Bíantem íter reuertíffe, tandem ínDelphos effe aduedti, Hac funt igítur omníü feré fermone celebrata. In hoc tantü dí(fentíunt, quód alij munus pro tripode,ij quídephíali à Croefo míffam Bathídis poculá reli&ü fuiffe affeuerant, Pri uatím uero Anacharfis Solonísqg,ac rurfus Thaletís congreífus quida& colloquía huíuf modifuííle memorant, Anacharfíiseníim Athenas Solonis domá accefsiffe fert, oftíumg pulfaffe,nücíaflecp(e peregríndá efle,cotungendaq; cum eo amícítíe atqj hofpítalitatís ora tía adueníffe, Refpondente Solone,domí cómodior£ effeamicítíz fírmande locum. Tum igítur Anarchafím diíxiíTe ferunt; Domiamícítia nobifcü& hofpitalítate íneas, Síc Solon eius iíngeníit admíratus, humaniter ac benigné hominem accepífTe, eumqy apud fe poftea quoddam tempus habuiffe,cüm íam publíca negocía tractare,& legesdeícribere ageret fus efTet.) uz res cüm apud Anacharfiím percrebruiffet,íimpenfam Solonis,opera& ftv dium ueheméier írríiffe quippe qui exíftímaret fe íníurías cíuía ac cupiditates líterís coér cere poffe,qua níhíl ab aranearütelís differrent:fed quemadmodá íllz,fic he ex captís de biles atcj ímbecíllos detínent, à potentibus ait atq; locupletib, rumpunt, Ad haec Soloné reípondi(e dicunt: Conuétiones tame& pacta homínes feruare folere,quae tranferedi ex contrahentib,nemíní coducatieodem modo feíta cíuibus leges accomodare,ut eas feruz re,quàm nó,utilíus& falutaríus omnibus effe uídeat, V erühaec no eum quem Solon fpe rarat,fed quem A nacharíís coiecerat,exítá habuerunt, IIlud etía,inquít Anacharfis,fema xíme admírarí, cüm concíoni íntereffet, quód apud Girecos homines fapientes dícerent, ftultí ueró fudícarent, Ad Thaletem ueró in Míletum Solon cüm uenííTet, admirati effe, quod íllenuptías& filiorá procreatíone penitus contepfifTet,'haletem aíít tunc quídem tacuífIe,fed paucís díebus ínterpofítís, peregrina quendam fubornaffe,qui fe Athenis nu per decímo poft dííceffum díeaduenifle diceret, quí rogatus à Solone nüquíd noui Athe nís effet, ut doctus erat, níhílaliud refpondiffe, nífi qued adolefcentís cuíufdà efferret fw nus, ac cíuítas tota cofecuta effet, quod eíus pater ín uírtute atq; exiftímatione ínter cíues prímas obtíneret,qué runc míníme affuíffe,fed íandíu ab urbeabfuífTe diceret. V ae illi mi fero Solone díxi(Te.Sed quomodo ille uocabat Audíui(refpondiffe)nome, fed memoría xcídit, nífi quód ob eíus íuftitiaac fapientia, omnibus effetín ore. Síc fingulis refponfis, Solone ín metit magis cóoiecífTe, Poftremó íam turbato animo ac folícito,ipfum peregríno nome fubíecííTe,cotendíffegg ab eo num illi cíui Soloní nome effet, Annuéteaüt homíne, copítfeSolonem caput czdere;atqy alía facere& dicere,qua ab hominibus afflictís& cv lamítate aliqua perfunctís fieri folent, Tum Thaletem rídentem hís homíné aggreffumfe runt; Hacmeó Soloná nuptijs& à procreandisliberís dehortantur, qua te homíné for tifsimnum& coftantífsimá infríngunt, Sed bono anímo, fpe optíma confirmatus fis, nec huíul modi te uerba cómoueant,no ením uera funt, Hac Hermippus memoríz mandata affírmata Patzco quodam,quí Aefopí anímàá habuifTe dícít. Demiffo igitur animo atdab fecto eft, quí amíttendí metu, rerá poffefsione refugít:fic em nec díuitrs ullus, nec gloría nec fapientía parta perfruat,fi ea quotídíe auferri pofTe pertímefcat.Etením uirtute ipfam, quanulla poffeísío maíor,nulla íucundíor,uídemus morbís quíbuídamac medícamentis ínterdum Expos Solon 28 A interdáauferri folere.Ipfeatit Thales níhíl magís obhoc metuliberatus eft,ni fortaffe nul laneqj amícorü necg familíaríü nec; patríe charitate tangebat: uerüm Cybifti(utaíun tex fororenatü fibi ín filíütadoptauít, INec em erateius anímus omnino ab humanitate rem o^ tus,fed utad fentíendü, contemplandü ac memorandü optíméàá natura ínftítutus erat, íta ínamorcfacílís X perhumanus.Infundit ením femper aliquod externum,& naturalí qua damratíone ingerítur íjs, quibus príuatü aut domefticü nihil eft,& ueluti ín domumat agrum uacuü legítímís haeredib, ferui alieni atg; ínquilíniínuadunt& pofsídent, atqj una cumamore curam quog& metü earum rerum grato anímo induunt, Ex quo íntuerí licet homínes natura duríores de coiugibus ac liberis dífferetes,eofdem tame ín ancillarà filijs acpellícibus itaanímo effefracto,ut quod defiderí& eorum ferre non queant, ín morbü fe píísimé íncídát,moríanturqg,& uoces humiles& effoemiínatas emittant, Alij ex canti atqg equorü interítu turpíter& foedéad dolore fe habuerunt, Alíj cüm filios gnauos& probos amífiffent, fu& cafum moderaté tulere, necfuntob ídadalíquá turpitudine deformítateqg prolapfi,fed relíquá uítam conftanter fapienterq uixerüt; infirmitas ením ac debilitas, no amor& charítas,ínfinítos atqj ímmenfos dolores& metus affert homínib. quí minus ex^ ercítatiratione, fortune íímpetü ferre dídícerüt,quibus nec re optata,etiá fí adfit, perfrui lícet,quódamíttedi ín pofterü metu,anímo femper folícito fintatqy fufpenfo.Decetaütr nec pauperíe fibi cotrapecuníarü amifsíone remedíü querere, nec amícorü conteptu prefidia contrapriuationé parare, necfilíorü ínopía orbítatí profpicere, fed omnía ratione confi^ líoq; moderari, Sed hecad prefens fatís fupercy effe uident, Cüm ueró Athenienfib,ex gra uidiuturnogj bello,quod cum Megarenfib.pro Salaminíorü infula gefferát, fatigatis, capítaleapud eos effe coepiffet,fí quís lege de uíndicada infula ferre auderet, eam labem atqy ígnomínià grauífsíme tulit Solon. Cum íntueret plurímà iuuentuté maxímé ad bellum fpectare,fed duce ei€ autoxe deeíle: nà ipfam neaggrederet, legis metu deterrerí: furere fe(imulauit,eaqg fama ex eíus domo tota urbe uehementer inualuít, Solone defipere, Ipfe interim cüm elegi clàm edídícifet,exercuiffetqy, quó memoriterrecítare poíTet,coeno foe datusrepété domo profilíés, magnouulgí cocurfu€ frequentía ín for& defcedit,& pra^ conis lapídé cofcendens,elegíaadhibítís modis& numeris recítauít,cuíus inítíá huiufmo Ipfequídem praeco chara Salamíne relícta(di eft; Aduenio,uerfus concío noftra feret, Hoccarmen Salamís infcriptü eft, cuíus funt finguli uerfus multo lepóre,uenuftate,urba nítaterefertí, Cumgi íam cantuífíne ímpofui(Tet Solon, approbantib, eius amicís, ac col laudátibus,ín prímiscg Pififtrato ciues ímpelleteatcg adhortáte, Solonís autorítati parere, leg&abrogarí, rurfus inbellum incubuerüt,eig; Solonem ducem prefecerüt, Ex hís igítur qux maxime popularía funt huiufmodi fuiffe ferunt; Soloné cum Pififtrato ín Coliadem nauígaíle,ubi cüm mulieres omnes offendiífet facra Cereri patrío rítu perfoluetes, homí nemfídum quitransfugàafe fimularet Salaminem mífiffe, monente Megarenfes,fi príma^ rías Athenienfiü foeminas uellent capere,ín Colíadem quáceleríter nauígarent, Cum ue ró hzc Megarenfibus placerent, eó uíros claffe emiferunt. Quos ubí confpexit Solon ab infulaeó cotendere,mulíeres longé abire íufsít,ex íuuenibus ímpuberes delígens,earum ueftítuymítrís& calcíamentís ornauít,gladíosqgparuos, quibus cominus uti poffent, accí pientes occultos habere, atc íta ínftructos ludereín líttore,& choreas ducere imperauit, quoadhoftes defcenderent,& capiendi nauígij facultatem praeberent, Quíbus íta diífpofi tis,afpectu decepti Megarenfes,cum fepropíus admouíffent,exilientes uelutí ín mulieres fubító inuaferunt:certatím íllíne quis effugeret, fed omnes caperentur, contendebant: mox ínftrucaa claffe inuadentes ínfuli, ín ditione Atheníenfi&à redegerüt, Alij uero dícüt hxcnon eo pacto quodíxímus effegefta, fed ex Delphís huiufmodi oraculum allat effe; Ductores fupplex heroas ueneraberefacrís, Quosager Áfopi gremio complexus amoeno Condit,€ occiduí profpe&antluminafolís. Solon&ueró noctu Salamíne nauígío adductü,heroibus Períphemo& Cichrí hoftías mactaffe: deínde quíngétos ex Atheníen^ fibusfequi uolentes accepifTe,facto anté decreto, utfi infulam caperent, ín repub. príncí^ pes effent, Síc cumplurimís pífcatoríjs nauiculís,& una triginta remorü confecuta, poft promontorí& quoddà ad Euboeam uerfum ín ínfidijs fe collocauít.C)uod cüm Megaren^ fes quiSalamíne erát, ex quodam rumore homínü nó certó accepiffent, ipfos tumultu& trepidationead arma cucurríffe,nauem etia ínftructa ad fpeculandü mifífle, qua appropin quante Solonem effe potíti, Megarenfibusq ín uinculacoíectis, delectos Athenienfít ín d 4 Solon favorem fimulat, De Coliadis Veneris téplo,Strd bo lib,. Strategema elegans Solonis. eques cC Herod,lib. s. ** Ceuvag Seng Suid, in dictione xsguzát: Plutarchi eam impofuiffeiufsiffecy,ut quioccultífsime poffentad urbe curfum arríperétiipfum ue, ro cum reliquis copijsaggreflum, cum IMegarenfib. pedeftrí certamíne manus coferuit fe:quibus adhuc pugnantibus,eos quí naui aduectí erátjoblata occafíoneadortos, urbem cepíífe. FIzc íta gefta effe res teftariuídetur, INauís ením quadà Attíca prímü filentío na, uigauít;deíndeubí uocibus&€ bellico clamorefe íntulerunt,uir quídam armatus maxímo clamore ad Síradiü tumuliià terra ingruentibus,cítato curfufe obuíam tulít, Extat autem fanum Solonís íuxtalíttus pofítü; fuditením eo ín loco Megarenfes,& quos relíquos fe; cítpugna calamítas,;íníto foedere míffos fecít, V eri IMegarenfibus etíá acríus incumben tíbus, multís íllatís acceptíscp ín bello cladibus,compofitores& iudíces Lacedemoníos fe cerunt, Qua ín caufa multí aíunt Homeri zftímationem uehementer Soloní fuffragatam effe, Nam cüm ín nauíum catalogü uerfum quendam ipfe coníecifTet,in íudício recitaffe; Bísfenís Salamíne Aíax cum nauibus ibat, Cecropídá quà caftraloco pofuerephalanges. Ipfiaüt Atheníenfes hzc pro uanís acfíctís ducunttuerü aíunt Solone ipfumoftendiffe iudicibus, Phíleà& Erífacem Aíacis filios ab Atheníenfibus cíuítate donatos ínfulam ipfis tradídiffe, habítaffeqgghunc quídem Brauronem,illum autem Melita, Attícz regíonís locos, Curíam quoq; Phíllaidarü Athe, nís effe Phílzí nomineappellati, ex qua Piftftratus fuit, Magís etíà Megarenfes arguere uolentem de corporibus defunctorü,defenfioni fuz fidem fumpfiffe, quod ín fepeliendis corporibus Salamínij, non Megarenfiü, fed Athenienfíü morem feruaret, In fepeliendo ením Megarenfes mortuos ad orientem conuertüt, Athenienfes atit uerfus occidentem, Inftat contrà Hereas Megarenfis, aítq; Megarenfes etíá mortuorü corpora ad occidenié uerfahumí mandare. Illud praeterea maíus adiungit, Athenienfiü fingulos fingula fepul chra habere, Megarenfes tres& quatuor uno fepelírí, At Solonidícitur Pythica quadam oracula permagno adíumento fuífTe, ín quibus Ionía Salamís uocítata eft, Hanc caufam delecti íudíces iudicarüt, quíncguírí Spartíatze, Crítolidas, Amonpharetus, Hipfechidas, Anaxílas, Cleomenes.Exhís git Solonís gloría& magnitudo magis ílluftrata eft, uín^ etíam permaxímü ínter Cireccos nomen& admirationem confecutus eft ex illa oratíone quam pro Delphis habuit, qua fuafit occurrendá effe, nec Cyrrhaeos cotemnendá quí t& plum fatidícá uíolaffent,fed eíus dei eratía Delphos fubleuandos effe, Ab eo enim impul íi Amphictyones belli fufceperüt, quod cüm alij permulti, tum Ariftoteles ín Pythíz ui, Corü defcriptionefentireuidetur,quí hoc Solonis fentétía& autorítate factü dícít. Haud tamen eft ei bello Solon imperator prepofitus, ut Hermippus ex Euantís Samij teftímo nio affírmat;neg enim hoc Aefchínes orator approbat,& ín Delphícís monumetís Alc mzonis ducis eft,no Solonís,nomen ínfcripta, Cylonisaüt piaculum folícítà íandíu cíui tatem tenuerat, ex quo focíj Cyloníe coniurationis Megaclís orationeaddudií,ítudicio fe commiíferüt,C)uos cüm fíimulachríueftem fecum adduxiffent,eaty feinuoluiffent,ubiad ipfas*Erínes uenti effet,ueftísqy fponté laceraret, Megacles unà cum collegís coprehen: dere aggreífus eft,quafidea fupplíces renuente,quor( partím forís lapidibus obruerunt, partím cüm adaras confugiffent,ibí íugularüt, Illi tantü dímifsi funt, quíab eor& uxorib. fupplices opem implorarüt,Ex hocímpíatorá nomé fubeütes, odío atqj ínuidíz fuerunt, Exillaaitt Cylonís fa&ionequirelíqui fuerat, cüm rurfus eorti corroboratz effent opes, à Megadis fuccefforibus capitali femper odío difsiderunt, Eo auté tempore plurímü ínua luerateafedítío,&ad ultímü pene difcrimen perducta erat, Itacp difsidente etíam plebe, Solon cüm íam permultüautorítate ualeret,ad eos motus fedandos unà cum príncípíbus Athenien(iü procefsítín medíum,& partím obfecrando,partím comonefaciendo,tjs qui píaculofi dícebantur perfuafit,ut de ea re iudicio decerniuellent,Trecentís igitur optíma tibus delectís fudicibus, accufatore Myrone Phiei filio dánatífunt, fecefferuntgg qui uíta fupererant, Defunctorü autem corpora effoffa extra fines exportata funt,Hos motusatd perturbatíones obferuantibus Megarenfibus,Nífeam& Salamínem rurfus Athenienfes amiferát,S metus quídam ex fuperftitíone& oftenta folícitam cíuítate habebant,uatesqi in facrís pollutíones& píacula apparere,& expíada nuncíabát, Síc Epímenides Pheftíus ex Crzta Athenas uenítaccerfitus ab Atheníenfibus,quem feptímit quídam ex ijs qui Pe ríandrum reíjcíüt, inter fapientes annumerát, Exíftimabatur autem híccírca res díuinas permultü religione fapientíacy ea praftare, queafflatu numínís myfteríjscg cocipitur:íd círco Balthze Nymphae filíum,& Curetánouü,per íd temporís homínes uocítabant.Cum fgit fe cotulíffet Athenas, ín Solonísamícitía receptus, ín multís illiadíutor fuítad legum condendarü ratíone, Nam& expeditíora facrificía fecít,& círca luctü mítíora, cüm facra qua^ Solon 29 A quedam ad exequías adíunxifTet,omné horridum aüítac barbarícá morem, quopríus mu lieresutebant,fuftuliffet;& quod permaxímá fuít,placatíonib,expíationibusq ac ftatua^ rum collocatíonib. ad myftería ac relígíone urbem ínftítuens,iuftitíecg obnoxia& ad con cordíam proníoré propenfioremc reddídit. Dícítur etía cüm Munichià uidiflet,ac díu lo^ cumipfum coiemplatus effet,dixiffe, C) uanta czcítate funt homines rerü futurarü; Athe: nienfesením fuis dentíbus efuros effe locum,fi quot ex eo ímpenderent mala cíuítatí,pro fpícerent,Símíle aüt quídam& Thaletem coíectaffe ferunt: fe ením ípíum quodam ín lo^ co Milefij agri uilí ac contempto, mortuü fepelírí íufsífTe,cüm praediceret ín eo forum alí quando Milefiorü futur&, Epímenides ígít magna ín admíratione habitus, opes multas & honores largíentib, Atheníenfibus, necaliud quàm exfacra olea ramos poíces atqy ac^ cipiens,dífcefsit. Athenze atit, Cylonía turbatione reftincta, fummortiísqy piaculofís, ín an^ tíquam rurfus de repub.fediítíone ac diífcordià recíderüt,quotq difcrimina regío habebat, totín partes díuíía cíuítas eft, Eratením Díacríorü genus maxime populare, Pedieortüi au^ tem paucorü adminiftrationi uehementer ftudebar. T'ertij uero Parali medíum quendam acmíftüregendí modá coplexi,& utrí(q; íimpedimeto erát,& ne altera pars ín repub.uínceret, prohibebat, Bodem tempore exorta uehementí pauperü aduerfus díuítes cocerta^ tione,cíuítas undíqy laborabat, His tot cíuítatís íncomodis ac fluctibus fola tyrannís reme dium petebat, Omnís ením plebs premebatur à díuitib, magniítudíne zrís alíení, Aut eri illisagrá colebát,fextam fructuü partem foluentes,& t«z44ee:1ac mercenarij nücupaban turautuerfuram facientes nexü inibant. Atq; horüalij feruiebant;alíj ad exteras regiones uendendíemítteban£,Permultí at propríos liberos cogebant uendere(nulla ením prohí bebatlex)& exilío creditorü crudelitate effugere, Sed plurímí eor ac robuftifsimi& ipfi rem innouare agereffí funt,& ceteros folícítabantrem no cotemnere,fed unü príncípem homínem fídum creare,afferere eos,quí quód ad díem no fatís fecíflentbonís excíderent fuís, agrüdiuidere, atq; omnino rempub. immutare, Hoc ex Atheníenfibus hi quíaltius perfpiciebantintuentes, Solone foldm ab omní errati fufpicíone remot&, nec díuítibus ín fure focíum,nec pauperü necefsitati obnoxíit,hortatíeum funt ut remp.capefferet,& eas tantas díffenfíones coprimeret,Phanías Lesbíus Solonem fcribit ín utrofcy fraude efTe u^ B fumprofalute cómuní,Egenís em clàm díuifíone agrorü,locupletib, uero tabularít ftabilítatempollícíti efTe, AtSolon ipfeaitab ínitío rempub. attígiffe, etfihorü cupídítatem& illorum infolentíam noffet, Creatus eft autem*prator poft Philombrotum:eí coponenda rumdifcordíarü& legum ferendarum comiffa poteftas eft, díuítibus eum fummo ftudio utlocupletem homíne, pauperíbus ut probum uírit acceptantíbus, Fertur aut efus quae dam celebrata uox, Aequalítatem mínímé bellum efficere, ídqy opulentis inopibusq pla^ cere,cümhí quídem menfura ac numero, illí uirtute& dignitate equum fe habíturos effe opinentur, V nde cüm utriq; ín ípem permagná adduci eflent, quí factionibus praeerant, Soloníiplurímá& ínftabant,tyrannídem ultro offerentes,fuadentescqy ut audentíus ciuítate índitíonemaccíperet,oblatapotíundi facultate, Multi autem é medío ordíne cíues hone ftamaclegítímá cíuitatís mutatione intuentes, díffícultatís plurímum ac laborís efTe habí turam, non recufabant unum íufti(simum ac fapienti(símum uirum fumme reí prefícere, Nonnullíetiam tradunt Pythícum oraculum huíufmodifuiffe; Puppegubernator medía ftans diíríge curfus, Subfidío multi uenient,ne díffer Athenís,| IMaxímé uero eíus neceíTarij homínem obiurgabant, quód ob nomeh tyrannídís ímperíum recufaret,quafí no domínantis uírtu^ te,regnídígnitate ftatím fitaffecuturum, nec; íd príus Euboeenfibusufu uenerít,qui Tyn nondz,€ nunc Miítyleneís, qui Pythaco tyrannídem permiferüt, Horum níhíl 5olonem defententía dímouere potuít,fed amícís íta refpondiíledícít: Amoenum effetyrannídem locum,uerüm exítum non habere, Ad Phocum autem ín carmíne quodam ítafcribít; Quod chara placuít patríztg& legibus olim Parcere,uíqy fímul dira tyrannide cefsí, Nominís ínfamíam metuens, nunc nulla remordent , Fadctaanímum, praflatt reor fic uíncere poffe, Xquo manífeftum eftante condítas leges permagná illi eloríam accefsiffe, Ea uero quae in eum multi, quía oblatam tyrannídem refpueret, rídentes díxerunt, íta confcripfit ipfe: Cerebro Solon caret,caret ílle pectore, Muneradeorum quoníam oblata refpuít, rzdami leuis nactus, non traxit retía, De Mutiiclia Strabo lib,$. Vide Suidam im dict.zrzgai, Opiriio, Induftria in c0» ponendarepub. Sententia, Scite et orauiteg dictum, Plutarchi C Mens excidit prorfus, prorfusqy animus abeft, Regnum cepiífetpotíus& tantas opes, Diem uel unum czdípoft inftar utrís Sefe pateretacuníuerfumgenus,| Hecdefeipfo loquente multitudine ímperitam introduxit, Atquítametíi tyranníde refpuiffet, haud tamen ín gerendís negocíjs& admi, Grauitas nopbi níftranda repub. diffolutü fe prebuit, necpotentibus& factíofís ob ignauíaac mollítiem lofopbica foli fibiconcedendum putauit, nec ín ferendis legibus eorü qui eum delegerant, uoluptati eft fci ciuilis etiam. obfecutus;fed utoptímü fibi factu uidebaturmedícinam& innouatíoné rerum omníum míníme probauít, metuens nefi omnía penítusírríta feciffet, turbata cíuítate ímbecillior fieret, quàm ut eam rurfus conftituere,€ ín optímü ftatumuíndicare poffet, Quibus aute dictís exiftímabatcíues fibi obtemperantes,X ad fubeundà necefsítate paratos efficere, ipfe quogpfaciebat(ut ipfeaffirmat)uím fímuliuftitiamq coaptans, Quare cim pofteríori tempore quzfitü efferab eo,num optímas leges Athenienfibus defcrípfiffet: uibus ipfi obtemperant,ínquít,optímas, C) uod aute funíores dícere folíti funt, Athenienfes mitibus nomínib,& maníuetís rerüíuftitíam obtexifTejurbaneq; minuendo uím atq atrocítaté mí tígaffe,meretríces focías,tríbutü coordinatione cíuítatis,cuftodes aüt prefidía ciuitatum, carcerem ueró domáü nuncupantes,Solonís autorítate prími conftítutü eft, qui remifsio, nem erís alieni sees leav,id eft onerís leuationem appellauit, Hoc ením prímüab eo in te, Negodorum ra. pub.conftitutü eft,cüm debita decreto refcidiffet,nec ín pofterum cuípíamliícere corpore tioné quomodo obligato pecunía fcenerarí permififfet, Etfi quidam prodideríntlíteris, ín quibus eft An. temperari.— drotion, no debítorü remífsione, fed foenorís mediocrítate leuatos pauperes, fatís fibí fa. cum putaffe,illamq; humanitate, quam cófecutü& menfura íncrementü,& numifmati maíor zcftímatio fuit, seit, desw uocaíTe. Cent ením drachmarüi mínam cóftítuít, cüm a, té feptuagínta& tríum foret, Quare cüm numero quídem zquü foluerct,precíoueroó mí, nus,foluentibus utilítatís uel plurímüattulit detrimenti auté accípientibus nihil, Plurimi ítem funtquí dicant,abolitionem omní& tabularum sec feov fuíffe,atcy cum hís poemata magis coueníre uident:gloríat ením ín illis Solon,fepríiorís agri multis locís fixos termi nos fuftulífIe,& quod prímü feruíes effet,nunc libera. Conftitutis aüt cíuib. ad exportan D daspecunías,ab eo munere peregrínos reiecit, quí Attícéloquínefcírét, quippe qui fepif fímé aberrarétiquí atit feruítuteíndígna premebant, aítfe libertate donaffe, Ex hacreplv rimum turbatíonís ac moleftía Solon cepiffe dícit; ut enímagereffus eft salieni refcin/ , dere, cum& uerbaídonea,€ honeflüpríncipiü quaeret, camícís comunicaffe, quorá Prudehti4, fideiputabatfe tutó poffe coómíttere,Ferunt autem hí quorü confilio ufus eft, Conon,Clí nía,X Hiípponíicus,inquies feagrü mínimé mouere,fed debita refcindere ftatuífTe,Illí aw tem preuenientes flatím preoccupantesqy,multas pecunías à díuítibus foenore acceperít, agrumq ex illis permaximü emerüt, Síc poftea cogníto decreto, cü m illi frueren£ poffe fionibus, pecunías aute mínus díffoluerent, maxima Soloniínfamiá ac calumníá ínuffe runt, quafíno ipfe íníuría affectus, fed partíceps iníuriz extitífIet, V erüm eo crímíneft tím quíngp talentis fe líberauít: tantàm ením fibi deberi ínuentü eft, quod debítum ftatim perlegem remífit, O uídam ueró quíndecim fuiffe dicunt, quor& unus Polyzelus eft Rho dius, Ateius amici ye«wxozidlas ex debiti decifíoneperpetuó nuncupati funt, Fuítaute eíus Vulgiisgetii, atio cm grata nemini, tum díuitibus permolefta, quód tabulas írrítas fecítfet: ínopibus etíimoleftíor,quoód fperantíbus agrüno díuífiffet,nety omníno ut Lycurgus zqualesítv terfeac fímílesuiuerecotgiffet, V eráille cüm undecimus ab Hercule foret,multosq; La cedemonijs imperaífetannos,amplifsimís amicitijs plurímü,opibus& autorítate ualeret, hís munítis quz fibi reíp. caufa optimé fuppetere effetopinatus,ui tamé magís dj fuafioni bus ufus,utoculus fibi effoderet, rem omníü maxímáa& efficacífsimam ad falutem& con cordíam cíuítatis peregit,nemíne ex cíuíbus paupere nec díuite effe, Hoc Solon,qui& or dinemedíuserat,& reip.popularís,mínimé eftaffecutus:níhil ait eftaufus ultra prefentes facultates fuas,cüm ex fola uoluntate cíuíG, qui illi fe cómiferant,ad rem gerendá effet ex citatus. Quódatit multos offendiffetfpe& opinione deceptos, ipfe oftendit hís verfibus: Quàm blandífuerantolim,nunczftuat íra Omnibus, atq; hoftem uelutí metorua tuentur. Aftalius(i quís talí fit munerefunctus Imperij,haud uulgum potuit cohibetefurentemi, , Anteaturbato, quam lac fubduceret tlli. /:5 Veruntamé cognita ftatím utilítate,omfffa paitiata calünía,fupplícationes publícé ftatue —Á j runt, | EE DUE. 2a (o-— Aa 6—— muB. Au— A DR Ro pe qp) wx Solon. 3o k runt,id facrífícit eee dem uocítites. Solon& uero moderatoré reipub,& legumlatore defi cnarunt, necíllíalía quíde,alía míníme,fed omnia,magiíftratus,concíonée,forü,fenatumcg permíferüt,eorundemqy fingulís precii& numerü& tempus prafíniendi, tum quod fibí uífum fuerítabrogandi probanditg poteftate, Prímü ígítur omní& Draconísleges,preter^ quàm quedecede erant,omnes propter afperitate magnítudiínemg poenarü,abrogandas curauít, Vna ením fere omnib, mors poena defíníta erat, utetía qui ocij damnatí effent,caítemuldarent;& eís quíolera aut fructus furrípuiíIent: ídem fupplícíü facrilegis quod *[peculatorib.& homicidís conftítut effet, Ob quam caufam íllud Demadís laudat ín pri mis,quí Draconem nó atrameto,fed fanguíneleges defcripfiffe díxit.Tpfe atit Dracon ro» gatus,quamobre plurimas íníuríarü capíte plectendas ftatuííet: refpondiffediícit, fe pra^ ua quídé delícta morte dígna cenfere, magnís atit maíorem poena ínueníre non poffe, Secundó,Solon cum magiíftratus omnes, ut erant,locupletib. relínquere uellet, relíqui aüt reipub.gubernandz part permífcere,ad quà anteplebs afpírare nó poterat,ad cíuíü cen» fus fe cotulít,& quíín fíccís atg humídís quíngentis ceníi effent, ín prímo ordine locauit, & eyzeonpidiurse uocauít,íd eft,quíngentorá medímnor.In fecundo autem eos quí equos alere poffent, aut trecetís cenfi foret,& hos izazádla TeABvuG ab equís nücupauit. z^ yi uerà tertij cenfus homínes uocatí funt, quí trícenorü utríuf cenfum explerent. R eli quí9iz4»,íd eft, debítores aut mercenarij funtappellatí,quibus nullü magiftratü adire fas erat fed cocíonís habendae& íudícidi munus ín repub, tanti obibat:quod ab ínítío níhil, ínpofterá aute maxímü uífum eft: pluríme ením controuerfíarü deferebant ad iudices.Et quzcun fudícijs magíftratuá fubí«cít, deijfdem ín fori adeundi uolentibus poteftatem fecit, Dicit etíi, cüm leges obfcuriores tulíffet,&x que multos contraríosfenfus reciperet, uim fudiciorü auxíffe, Cum em non poffentíus fuü legib, obtínere,ad iudices neceffe erat femper confugere,& omnem cotrouerfííam ad eos deferre,quí quodammodo ínterpretaz dislegibus preeffeuíderentur,Portendítautem ipfe fíbi hoc pacto adequationem legum: Quantag fat fuerat populo permiffa poteftas, Necdetractus enim nec datus ullus honos. n Afthíidíuitijs magnís opibusq; fuperbí, b Quis ego fuprazequum munera nulla dedi, Sedualídaamborum muníuí pectora parma, Vincíer& neutrum,uincereneuetulí, Magis etíam cümputaretfubueníendum efeimbecille multitudini, omníbus lícere ftatuítde iníuría alterííllata fupplícía fumere, Nam fiue quis uerberib.cefus, fiue lefus alíter,fiue eí uis effet íllata,lícebatalterí cuícung, cuífacultas& uoluntas foret,reí nomen deferre,& íudicio iniuríam perfequí, Affuefacie^ batením rede cíues legumlator,ueluti unius corporís íncomoda zquéfentíre, eísqp parí^ terangí.Huíclegi confonareeíus uerba memorant, Rogatus ením qua cíuítas optime ha bítaretur;Tlla,ínquít,ín qua nulla affecti íníuría,nó mínus quámaffedtí reos peragunt,ul, dicunturg; eos quí íntulerunt, Cüm autem ín Areopago fenatü coftítuifTet ex anníuerfa^ i1] magiftratib.ipfe quog; quód cum magíftratu tunc effet;ín eo cócilío fuít, At cüm ple» bem ob debítor& abolítione, ínflatam& confídenté uideret, fecundá fenatum adíüxit, ex fingula trbu,que quatuor erant,centum delígens uíros, quos preíre confilio multítudiní atuit, nec permittere fineprzeconfulto dealiquaread populü ferrí, Superíoré aute fenatum,fpeculatoré rerum omní& ac legá cuftodem uoluit effe,ratus fore,ut duobus fenatiíb, ueluti anchorís fírmata cíuítas,mínus falo ac fluctibus íactaret, magísqife ob eam caufam fedatà& quíetam plebem habiítur&, V ulgatior ígíturfama eft, Areopagítará concilíá( ut diximus)à Solone effe conftítutü, Cuz opínío eare maxímé coprobari uídet,quód de Areopagítis à Draconenulla ufquá mentío facta eft, Quín apparet eum derebus capítalib. cum Ephetís femper coómunícaffe.In tertíadecíma atit Solonís tabula, octaua lege,íta ípfís nomínibus perícriptá eft: Quícung ignomíniaaffe&i erant ante Solonís magiíftratit, eís honores caperelícere,praeterquàm quí ab Areopago, autab Ephetís, aut ín Prítaneo ho^ micídij,autíueulatíonís,aut appetenda tyrannídís damnatiíà regib, effent,cüm ealex lata elt. Exhís ígítur rurfus uídef etiam ante Solonís magíftratá Areopagítas extítífTe, Cyui e nim tuíffentante Solone ín Areopago damnati, fi Solon prímus ad Areopagiítas íudícía det"itetiniíam fortaffe ex(criptorü defectu obfcurítas queda exíftit,ut quí eís crímínib, dánatifuiffent,de quib. Areopagítae& Ephetz pretores fudícarét, quo tepore heclexlata eft, prohibiti effent honorib,reliquís omnib.honore donatís, Sed hec ipfe uíderís, Ex alijs astetus legíb,illaprecipueíncredibilís atqyín prímísadmiranda eft, que honoríb, abdicat Lm mts Leges; *idarifeie Magiftratus, Ordines, Adliottes, adi sera uide Suid, Anticipatio, equus e. "dire a | | x^* T Vlt dH wmm wu r 9 ' Plutarchi C eumquíortafedítíoneneutram factione fecutus fit, Voluítquidem,utuidetur,nemínem cümpríuatas rationes in tuto locaffet,nulla comuni cura ac folícítudíne cotinerí, elorían, tem quódalíorum íncommodis difficultatibus; mínimeangereturiuerüm optímís ac íu, ftiísimís uirís effe propofitum, cum alíjs pariter periculo fecóomittere, atq; opemaffliáis rebus ferre magís, quàm abftpericulo quíetü exítum uíctoríze expectare, Illa ueró abíur Matrimonia, da atcp ridículofa uidet, quae permittebat orbe, fi qui lege cognatíonís eam obtínuí(Tet, fa, ctusq; effecdomínus,ad rem atit uenereà efTet minus ídoneus,maríti propínquos admitte H*" H-—" H. Jd; re, Atqui hancrecté fe habere quídam putant,cótra eos quí coíreipfi nequeunt, pecuní;, Quid aix rumauté grátíauxores*cognatíonís legeaccipiüt,& lege contra natura nítunt, Intuente; v9" fit,uideBu enim eum quí cumlibítüpuelle,quam lege cognatíonís fibi uendícant,cocumbere fít,aut dun, míílam facient,aut cum dedecore& ignomíníaretínebunt, cupíditatísqy pecuníarü& co, tumelíz poenas dabunt.Illud etíam probat;utnó cum omnibus coíret uxor, fed ex maríti neceffarijs unü fibi deligeret,nealien& effet quod nafceretur,& generís necefsítate attín, geret, Ad hocídem illud fpectat, ut fponfa cum uíro occluderet, unatg cotoneo málo pro bellarijs uefceretur,utcj terín menfe omníno congrederet uír cum uxore. Nam fi minus liberi nafcerentur, fore putabatut huiufmodi honor ac benignitas uíríaduerfus pudicam muliere, permultas frequenter collectas índignationes tolleret, nec fineret penítus odio Dos. abalíenaríanímos,Et ceterís aute matrímonijs dotes fuftulít,tres tantü ueftes,& quedam paruo empta uafa,alíud preterea níhil,nuptá fecüi ímportare iubes, V oluítením uírí uxo rísq; confortíínon precio ac mercede, fedliberorü chatítate,gratía,beneuolentíag cóiun gi.Dionyfiüenímtyrannü cüm rogaret à matre, ut quandá ex cíuíbus ín matrímoníü acd peret, refpondiíTe ferunt; Cíuítatís quídem leges abrogaría tyranno,naturz aüt leges co gínullo modopoffe, fi preteratate uxotí fe iunxerít, Hancaütabfurdítaté ac deformíta tem fibí ín cíuítate míníméínducendam uíderi,nec permíttendü ut affinítates alíeno tem, pore fierent,& qux neg gratíz quippíam,necofficij,nec finem nuptíarü eflenthabíture, Itagj ín fenem,puellam ducente, à diligente príncípeaut legum latore íd íure optímo dicí queat,quodin PhiloGete díctámemorat: Quàm beneigítur nubere potes mífer,ac habi tans ín thalamo diuítís uetulze,utperdíces ex cocubítu pírguem te cóperíiens,tranfibís ad D uírginem fponfam uíri indígente,Hzc ígitur fatís ad prefens.Illaueró Solonís lex laudat precipue quz prohibet ín defunctos maledícta conijcere, Nam& pium eft,eos facros du cere quí à uta dífcefferínt:& iuftum,hís qui effe defierunt,abftinere,& cíuilia inimicitia rum aliquando modum füatuere,nec ín ínfinítü progredi(ínere.In uuum autem fi quía, Iniuriariéattio. crisin locis, uelín íudícío, uelapud magiftratus, aut cum certamína fpectaculü ínftaret, Teflantenta. Lucius. maledictís effet ínuectus,ís príuatím illi tres drachmas, erarío duasalías foluere cogebaí, INufquá ením íram contínere, imperiti efthominis atqyínteperantis: ubíc uero, difficili mum, quibufdam etíà ímpo/^sibile effe uidet, Decet auté ín ferendis legibus pofsibilitatis & facultatís ratione habere,fí quís uelítutíliter ín paucos, quàm fine utilítateín multos nímaduertere.Illa etíilex quateftamétís profpexit;autorítatís plurímiü habuit ín cíuítate, & fummo ín honore fuít, Anteaením nó licebatalíó deríuare hzeredítates, ueri pecunias fimul& domá ín defuncti familía manere oportebat. Solon aüt cá permififfet prouolun tate cuíuíqgy,nífupereffent filij, haeredé coftítui,uifus eft amicitia propínquítatí,& gratíam necefsítatípreferre,pecuníasq; poffefsione effe habentía ftatuifle, NO tame temere acnul lo habíto refpectu,huiufmodi lícentíipermífit:at finó morbo ingrauefcente,aut medíca/ mentorü uf impellente, aut uínculís& cruciatu coactus, aut cofugis fuafionib, ac blandi tijs e(letadductus: exiftimabat ením,& quídérecte& fapienter, preeter decus alíquíd ho neftatemq fuaderí, níhtlà uíac necefsítatediífferre, In eodéueró cum necefsítate fraudé, in quo dolore cum uoluptate ín coparatíone íungebat,qua omnía paríter homine à metr te ac ratione diftraheretEgrefsionib, quoq; mulíerü,ac fletíb.& celebrítatib.lege profpe/ xit, utomnem ímmodeftía intemperantíamqy cohiberet, exíre cum tribus tantü ueftibus *u&wre iubens:nec cibumacpotum plufqu&obolíafportare, nec* calathi cubito maíorem habe re,nec noctu íter fufcípere,nifi preelato lumíne in uehículo deferretur. Laceratíones ueró fe cacdentíum,& quz luctum prouocare folent, ploratus quog;€ lamentationes flebiles, ín alíeno funere penítus fuftulít: nec ímmolarí bouem permí(it, nec pluribus quàm tri bus ueftibus uti: necad alíena monumenta accedere, nífí quo tempore efferretur funus, quorum pluríma ne fíant, noftrís quoquelegibus probíbentur: nifi quód noftrís legibus illudaddítum eft, ut quí hzc faciunt, à cenforíbus mundi muliebrís,ut molles atquecf foemínati homines,& his perturbationibus ac delíctís,que círca bec genera funt,obnoxfj damnentut, Solon. T Àj damnentur, Càm autem íntueretur urbem refertam hominibus, quiin Atticam quotidíe :] H hj;, N lícentíz atqpimpunittatis gratta confluebant, maxímam uero agri partem íncultam ínt£ru^ &uofamq effe, X quí nauígatíoni rebusq; marítímís íntentí effent, nihil js ímportare con s fueffe,qui nihil cotra auferrepoffent,ad artes cíues traduxit, Lege etiam fanxit,filí haud i atri neceffaría uítze fubfidía debere,a quo nullam artem accepítet.Lycurgo ením datum d laudimerító eft, ut cüóm urbem uacuam haberet ab omniperegrínorü& conuenarum coe d tuac comercío,amplam etíam regíonem acbís totídem fuppetente, ut Eurípídes ínquít; i feruorá preterea multítudíne Lacedzmoni círcunfufam,quamoptímü factu erat haud o^ S ciofam dímíttere, fed operefatigare,& laboreafsíduo humilíorem efficere, ciues ab omni» Kt bus ílliberalíbus artífícijs& quaftíbus remouere, contínerecy ín armís,& eam unam íllís j| artem dífcédam atq; exercenda proponere, At Solon leges rebus magis, ij res legibus ac» à cómodauit,regíoniscy fitum& natura contemplatus, qua uixlaborantib,ac agrum colen Á tibusad uictum fuffíceret, ocíofam autem multítudínem alere non poffet, artibus honoá remhabendum ftatuít, Areopagitis quocg negocít dedít, utunde cuícy neceffaría forent, S profpícerent, de ínertibus ac defídíofis fupplícíum fumeret, In eo autem uehementíorem feprabuít, ut quí€ meretrícíbus natí effent, parentes alere nontenerentur, ut Heraclídes d Pontícus fcríptum relíquít, Qui eím ín cogrefsíone& comercío mulíeris decorum non n feruat, is facile declarat, fenon liberorum gratíaad eam rem impellí, fed uoluptatí potíus í indulgere,Itagp mercede fe príuat,nec fibí íus parentís ín liberos reliqua facit, quibus ipfa | procreatione dedecus& ignomínía attulít, Omnino tamen Solonís leges derebus uene^ reís, deformítatís plurímü contínere uídentur: Moechum ením ínterimere fas efle depre, i hendentiuoluit.Síautem rapte libere mulíerí uím attulíffet, eum decem drachmís mulca l uítSin proftítuiffet,uíginti drachmarum poena ftatuit teneri: preterquám eas quz palàm , uenírent,díco autem meretrices, Nan ille manifefte fe permíttunthís quí precium affe, : runt, Suftulítautem fus uendendifilías& forores, nifi quí cum uíro coéuntem uirgínem i deprehédilTet.In eadem uetó re puníenda nunc fefeuerd& immite, nunc clemente& fa^ , cilemprabere, eic quancunqp fors attulít poenam defínire, à ratíone profecto admodum i diffonareuidetur; nííam quód nummi penuria ín cíuítate tum foret, pecuniarías poenas íi B reddebatpenuriía ipfa grauíores. Ad precía quidem zftímatíonesqg facrorum pecus com i putabat,& pro medímno drachmam habebat. Eí qui Ifthmía deuíciflet,centum drachmas , darí placuit; Olympía ueró, quíngentas. Quíuero attuliffet lupum, quínquedrachmas , iufsitaccipere;upam autem,tantummodo unam, ut Phalereus Demetríus tradít;hocbo^ , uis precí,illud pecudis effeftatuens, Quas enim ín fextadecima tabula xftímatíones exí^ míjs uictimís praefiníuít,confentaneum eft multiplices extítiffe:attamen ez quoqy pra íL / lís quibus nunc utímur,exiles parczqy funt. V etufta eftautem cofuetudo Atheníenfibus bellum cumlupís gerere: pafcuo uero agro índulgere quàm agrículturze, fatíus effe du^ cunt, Eftetíam opinio quorundam,nomína tribuum non ab Iouís filis tribus,fedà gene^ tibus, ín quz díuifze uítze ab ínítío funt, nomína accepiffe: bellicum quídem$zAizae ab ar^ mís,operís intenti 4y&Z'ec duarum autem reliquarum,hos quidem quí agrum colebant, abagrícultura y«yove,íllos qui reí pecuaríze operam dabant azysop&icá caprís,cognomen tatraxíffe, Sed cüm nec perenníbus fluuijs,neclacubus quibufdam, nec uberibus fontíb, | regio abundaret fed plerícg Attícortt puteís uterentur manufactís, lege ftatuít, ut ubícun^ queputeus publícus effet, eo íntraizzieyhomínes uterent:(eft autem Híppícit quatuor / Ítadíorum díftantía) quíautem abeffentlongíus,propríam fibiaquam exquireret.Sín au^ / tem effodientes decem palmarum profunditate haud iínueniffent aquam, tuncaccipere à uícino liceret fex hydrias,bís diebus fingulís.Indigentie ením ac necefsítati fubueniendi, inertie uero ac defidie mínimé opítuládum putabat, Definíuít etíam plantatíonis pruden^ í ti(sime menfuras:cüm quí ín agro quíduís aliud plantaret, quinq; pedibus à ufcíno abeffe iufsiffet:qui uero fícum uel oleam,nouem. Longíus enim hae arbores protendütradícem, í necfinedetrímento cxterís plantís propíus admoueri poffunt,uerüm nutrímentum aufe | runt, X quibufdam humorem nocíuum tranfmittunt, Scrobesautem& foffas effodíendi : uolentíbus poteftatem fecít, modó quantüm foffe faftigit foret,tantüm abefTetab alieno, ( Quicung autem apum aluearía coderet, huncab alteríus anté condiítís trecentis pedíbus | abire Solonís lege íubebatur, Ex fru&ibus autem oleum folum ad peregrinos exportari | licebat, aliorum nullum fus erat afportandí:& ín eum quí exportaret, fanxiít etíam ma^ | giftratum execrationes facere,aut ipfum zrarío centi drachmas diffoluere, Ac príma qui ! dem tabula ea eft, ín qua lex huíufmodi contínetur, Nec íllis ullam omnino fídem ad« Árta Atbenienfium cum lupis belligerandi uetus ios. Hippicum quid, vide digeft. fznium regund, leg.ult. Exportatio rer eaquse Plutarchi C hibendam quís dixerit, quí aiunt fuperforeztatefícos etíam exportare nó lícuiffe, Ido ex| eo maxímé perfpicuü effe,quód hí quí fícus exportátes oftendendo detulíffen tfycophan Noxe deditio. tz apud ueteres dícerentur,Noxz etíam quadrupedum legem tulít,qua canem quí quip, píam morfuaffeciíTet,trunco quatuor pedumallígatum dedi íufsit,cómentum ad fecurit; tem elegans, Eft autem de ílla quoqj dubia, qua ex peregtínis, nifi quí perpetuo exilio pa, tría pulíus effet, aut quíad artemalíiquam exercendam cum tota domo dijsqy penatibus A thenas mígraífet,nemínem cíuítate donat, Hocautem fecifTe dicítur,non ut caeteros dete! reret,feduteos repub.promiffa Athenas allíceret,& fimul exíftímantem eos cíuítati fídoy futuros,€ quí necefsítate patríamamififfent,& quí fua fponte& uoluntate relíquiffent, » 3** H Li. 4*, H "evrvnt sid Dlludetiam propríum Solonísínftítutum putatur, quo* ínzerarío epulum praebuit, quod ocio, Zi$ansàv ipfe quafiaccubare uocauit, INO ením eundem permíttebat cíbari eo loco fepius, Síiisautécuiforte obuenerat recufaffet, plectebatur, quód íllud plus equo appetentís ef fet;hoc fuperbi& faftídiofi nimis& comunia contemnentis putaret. Statuítautem ín cer, tumannos leges omnes ratas haber, qua ín ligneis tabulís defcripta funt, quos dfovasap, pellauít quorum paruz quídem relíquíz ín Prytaneoad noftram ufq; memoríá peruene runt; eos ut Aríftoteles tradítxvete; nuncupabant,Et Cratínus comícus quodam ín loc deSolone&€ Draconeaít:Q uibus nuncíam leguminà& ficus cyrbibus fíccant;Q uídam ueró opínantur,ín quibus facra tantüm folenníag cotínentur,xvpCar, Z£orc aute reliquos appellari. Comuni ígítur fureíur&do adítrínxít fe fenatus,Solonis leges ratas habíturum; priuatím etíam unufquifcs pretorü ín foro ad lapidem addito furamento, fe,fi quid contu eas conftítutíones comíttat,auream ftatuam pondere fe equantem ín Delphís pofiturum effe dixit. His ígitur peractís,cüm animaduertiffet Solon dífproportíone menfium,& ci; mutationem uaríetatemcg lunz,qua neque ín occafu nequeín ortu cum fole conuenítet, fed eademplerung díe& affequeretur folem& prateríret eum, ftatuit trícefíimam&ul tímamappellarí, cíusq; partem ante cogreffum lune cum fole, finito menfe,& que fuper, effet,uenientíatq, inftantí menfi deberi arbitratus eft;ut quíantea id(ficutapparet)Home i'vs£,. rum audiffet dicentem, definentís menfis atcy ínftantís, Quaeueró deinceps fequeretur De Solis uide Stepb, díes,eam vauluiav,id eft, Calendas appellauit;nec uícefimo die menfem finiuit,reliquumq D fequentíiadíunxit, fed auferens atcp diffoluens ufqy ad tríigefimum, quatenus luna lucem retíneret,annumerauít, Latís igiturlegibus cüm fe quotidie quídam adirét qui laudarent, uelímprobarent, aut etíam irc Ícriptis adijcerealiquíd aut detrahere: permultiau tem adeflent qui peterentrefponderentq, ubentes ut quo pacto fingula fe haberent, eo rumqp fententíam edoceret;atque declararet, perfpicíens hec& negareabfurdum effe& facereínuidiíofum futurum, ftatuit hís fe difficultatibus liberare, oftenfíonemque cíuíum & calumníam effugere. In magnís ením rebus admíniftrandis difficillimum eft( ut ipf inquít) omnibus pofie placere, Itaque quó errorís fuí caufam tegeret, fortítus nauís ad míniftratíonem abnauigauit, cüm impetrafTet ab Athenienfibus, utab urbe fibi decem annos abeffe liceret. Sperabatením eotempore, leges ufu& confuetudine cíuibus grv tiores fieri, Primüm ígiturín Aegyptum applícuit, ibí que aliquandiu moram traxit, ut ipfe prímum affirmat; Oftía qua Nili refonant uícina Canopi, Quoddam etíam tempus apud Pfenophem Helíopoliti,& Sonchem Saítam eloquentif fimos& fapientífsimos facerdotum, phílofophie operam dedit, quibus Acdantícü fermo nemaudíuít,utà Platone fcribitur, eumqy eft carmínibus gracís conatus exprimere, De inde ín Cyprá delatus, à Phílocypro quodam eius locí rege honorifícentífsímée exceptus eft, quí paruam ciuítatem à Demophoonte Thefei filio conditam habítatamqy tenebat, ín locís munítis quídem,uerüm dífficilibus& incultis pofitam, Suafit ígitur illi Solon,utna Cus amaeníore locum,cíuítatem eó traduceret,eamqy iucüdiorem& maiorem pararet; ipfead eam rem adíutoremfe prabuít,& unà cíuítatem optímé& ad difcíplinam,& adfe curítatem inftítuít, Quz res habítatores complures Philocypro comparavit,& caeteros re ges ad emulatíonem concítauit, Quarecüm Soloní gratíam referreuellet, utbem anteí tempus Epenam appellatam, ab eo Solos nuncupauít,& ipfe Solon huius condítzurbis mentionem fecít. In elogiis ením Philocyprum uocans, íta alloquítur; Totnuncfceptra Solís tenes per fecula felíx Regens,hanctg urbem tum genus hocce colís, Me Cyprísantíquo celerí cum pupperemiíttat, Líttore quz uiolís frondea ferta gerít, ex An P i(a d^ 0$ lt, IS, , 7 ( / - C^. m9—-—(wo uA CS. Solon. 3 Etmihi poft tanto nomen pro munere grates Soluat,& ín patríam díua fecundet íter,: Eiusautem cum Croefo congreífum& colloquíum, quídam ut ficta temporíbus arguere uidentur, Ego aute famam adeo celebratam& tot grauífsimis teftibus comprobatam,& quain primis Solonís moríbus conuenire,& ceíus anímí magnítudine& fapientia digna eífeuídetur, annalibus quibufdam Canonibus nuncupatís permiíttendam non arbitror, quos infinítípenéufqg; in hancdíem emendare conati, repugnantías eorü tollere ullo mo donequíerunt,Soloní igítur cüm rogatu Croefí ín Sardos fe contulíffet, ídem quod terre fttíhomíni cümad mare prímü defcendít,eueniffe ferunt, Illeenim ut quif fe obtulít flu víus, mare effe ratus eft;íta Soloní peraulam tranfeunti,multosq; ornatu luxuq, regío in^ ftructos íntuentí,& cum magnifícentía quadam& maieftate, magnat ftípatos turba fer uorum& comítit íncedentes,(ingulí Croefus uidebantur, quoad ad eum perductus effet, B utquícquid effetín lapidibus precíiofum, quícquid coloris ín ueftibus, quícquíd ex auro attífíciofe laborat, quícquíd ornatus aut magníficetíze aliquid prz fe ferret,quícquíd de^ níg optandumforet, íd omne regem círcunftare uífum eft, ut Ípectaculum fplendidifsi^ mum, fumma uaríetate ornatífsímá, Soloni oftenderet, Poftea ueró quàm Solon harum afpecurerum nihil comotus eft, necp ínquít aliquíd eorum quae Croefus expectabat, ut facilé appareret prudentibus, eum illa omnía,utuílía abiecta; contemnere,íiuísit eí Croe^ fus fuos thefauros aperírí,& cateram fupelle&tílem& magnificentiam regíam níhíl roga ti oftendinecyappetentí, Coeperat ením ípfefecum ingenium Solonís agnofcere, Ad po^ ftremum rurfus cüm perfectis omnibus ad eum reuertíffet, rogaffetqg illii Croefus, num quem alíum homínemfebeatíorem uídí(fet:tum Solon, Tellum fe fuum cíuem uidíffe re fpondít, Vtueró expofuit illi Tellum optím& uír&fuiffe,filiosqs probatífsimos habuí(Te, & eumintegerrime fanctíffimet uíxifTe,ftrenué pugnantem pro patría,parta pugna glo riainterifle,putauít Croefus urbanítatís penítus íllum& humanítatís expertem, fí nó ma^ gnauiauríatcy argenti felícitatem metíretur, fed plebei hominís& príuati uitam uel ínte» ritum potíus,tantís opíbus ímperíjanteponendam putaret. V erütamen ab eo rurfus con tendít;num poft Tellum alium beatiorem noffet? Iter Cleobem& Bítonem dixit, uítos cim mírifico ínter feamore, tum ín matrem fumma obferuantía, qui tardantíbus bobus; ipfitugum currus fubeuntes, ad Iunonís templum matrem traxerunt lxtam,& ab omní^ bus cíuibus felícéhabitam, Deínde cüm peracitts facrifícijs epulatiaccubuiffent;poftdíem nunquamaflurrexerunt amplíus,fed defuncti uíta, ui(i unt ín tanta gloría& expectatio ne,mortem omnii dolorum& moleftíarii expertem& uacuam oppetíífe.At nos,ínquit, Crofus iraíncenfus, nullum ínnumerum beatorum reponís? EtSolon cüm necblandi^ tijs& affentationibus delíníre homínemuellet,nec ulteríus prouocare,O rex,inquit,L y^ dorum,nos quidem Graecos homínes ad alía qua nobís Deus ipfe medíocría coceflit bo» n2,X fapientize cuíufdam fíducía(ut uídetur)optímée cofírmatz,& popularis magís quàm regie,necadmodum ob medíocrítatem fplendídz,participesfecit: quz cum perfípícíat uí tamhomínum uaríjs fortunz motíbus affidué agitari, prafentibus bonís efferri non finít, nec felícitatem.cufufquamadmirarí, quz tempor& mutatíont fubíecta fit, Confequentís entm temporis uaríetas ex incerto unicuícj fubít, Cuí autem felícítatem fuam Deus ad fi^ nem perduxerít, eum nos felicem opínamur. V ífuétís uero adhuc felícítasac periclitantís in uíta,utdecertantis denuncíatío uictoria& corona, íinftabilís incertacg eft.Poft hec So lon ftatím confecto fermone dífceffit, cüm turbaffet magís oratio Croefum, cf admonuif^ ict.Perídtéporis Aefopus híftoricus forté Sardis aderateó accerfitusá Crocfo, magnísqg honoribus affectus Solonís caufa vehementer índoluit,quiítaínhumane à rege effet acce ptus: cumgy folaretur illum, díceretqg regutn confuetudiíne aut quámínime aut quamma^ d v H ximé utioportere;Imó, refpondit, mehercule aut quammínimeaut quamoptíme, Síc ígí^ tirtunc Croefus Solonem defpexit, Poftea ueró quàm cum Cyro collata acie,przlío fupe ratus eft,& amiffa urbe captíuus íncendíoq; deftínatus,pyram inftrudta allígatus confcen diet fpe&antibus Perfisac Cyro, quanti maxíma potuítuoceter, ó Solon, exclamauíit. dmiratus igit Cyrus, mífit qui rogarent,quífnàhominü autdeortü ís effet Solon,qué ín dubiis cafibus folüm imploraret, At Croefus nihil díffimulans: V nus eft,inquít,ex Girzecie apientib,que ego accerfiui noaudiendí aliquid dífcendi'ue ftudío eor& quíb.maxímé indigebà fed ut míhi fpectator adeffet,teftisiy eius felicítatis abiret,íin qua amíttenda plus calamitatis erat, dj ín confequenda boní, V erbo enim& opiíníonebonü erat, reauté uera Ci comutatayomnes eíusíucüditates ad íntolerabiles dolores& calamitofas zerünas recíde Conlemptid rerum. Sapientia, Val. Max, lib. 7 Cap.z. Sagacitas, Conflantia. * iudi éic Suo sov legiffe uidctur. Plutarchi runt. Atqui ís uir ex íllís fecundiffimís rebus,hzec omnía miferríma futura cófjciens,con. fiderari uitae exitü iubebat, nec inflatum opinionibus incertís petulanter& temere exulia re.Qua ubiad Cyrum perlata funt,ut qui& fapientior effet quàm Crovfus,& Solonis mo nítü exprafentíbus exemplís comprobari effe perfpiceret, nó folum Croefum miffumfe cít,fed fummo etia honore quoad uíxít,apud fe habuit, Ex quo uífus eft Solon eadem ora tíone alter& feruaffe éregíbus,cautíorem& prudentiore alterum reddídifTe, At poftSolo nís dííceffum Athenís ínter cíues grauíífimz feditiones excitata funt,ac Pediorum fado ní Lycurgus, Paralori autem Megacles Alcmeonís filíus prefuít; Díacríorü autem Pifi ftratus,ín qua debítorü turba contínebat,qua uehemeter díuítibus ínímica ínfeftatp erat, Quare ftabat quídem adhuc cíuítas feruandis inftítutís Solonís& legibus, fed rerü noua. rum ímmutádzg cíuítatís ftatum cupído íncefferat, fuis rationibus melíus confultà iri ea mutatione fingulis opínantibus,& aduerfa fa&ionís fuperanda fpe optíma confirmatis, His ígítur malis difficultatibusqy turbata cíuítate, Solon reuerfus Athenas,ad honore fui, factorum uerecundíá couertítomnes,Sed ne ín repub.eo quo folítus erat ftudío& affi duítate uerfaretur infirma uíres affectaqy íam aetas prohibebar, fed príuatím príncipes fa, cíonü adíens,à fedítione abducere ac pacare nítebatur, C)uam ad rem Pififtratus uídebat apprímé Soloniaffentirí,Etením ín fermonib,collocutíonibusqy, affabilitatis& humani, tatís plurími habebat eius oratíorapparebatip eum pauperti caufz ímpenfe fauere, ad íni micítías auté clementem ac moderatá effe, X quz ílliànatura mínus ínerant,hís affimulz tís,facílé putabat eos quibus ílla infitaatgj ínnata erant, uírtuteac probítate fuperare.Itag oítendebat fe equitatís amantifIimü ftudiofiíTimumép,& prafentís ftatus mutatione gra uiffimé effe laturum,obuíamqy íturum,fi quís ftudio nouarü rerum eum mouere effetag, greíTus. His igitur moribus decipiebatciues.Solonem tamen fimulatü eius íngeniddíula tere non potuit, eícy ínfidíz Pififtratí prímüm patuere, haud tamen odio eum profecutus eft,(ed leniendoadmonendoq; conabatur homínem ex ea mente depellere: ipfogy Pififtra to epe dixit,& alijs multis audientibus, fí quís ex eíus anímo expelleretamoré príncipv tus,& domínandi cupidítate fanaret, nemine eííe eo melíus ad uirtutem natura inftítutü, neq; probíorem cíuem, Cüm autem copiílet T'hefpís tragoedíam zdere,ea res ob nouítz tem multítudínís ftudía ín fe conuertit. Nondum ením ín x mulationé certamenqy cíuium uenerat. Tum Solonínnata quadam audiendi dífcendídp cupídítate, quotídie magnate te ingrauefcente,liberali ocio& difciplinze,& mehercule potatíonib.& mufica indulgis, 'Thefpi fpectatorem prabuít,cüm ís tragoediam,ut mos ueteríbus erat,ipfeageret.Poftíd autem fpectaculum cüm Thefpim appellaffet;yrogauít,num puderet eum tot praefentibus atqj audientíbus talía ementírí?Cumzqpille díceret,haud abfurdum efTe efufmodi res perío cum dícereac facere:baculo uehementer terram percutiens, A tínquít, talem dííciplinam qui laudamus€ ueneramur,in cotractíbus mox fentíemus, V biautem Pififtratus, illatis fibipfiuulneribus, curru delatus defcendít ín forum, multítudíníscg anímos concítauit, cüm diceret ca fe ab ínimícís per ínfidías accepiffe,multoscp(ibí rei indignitatem agre fe rentes clamítantesq; comparauít,ad eum accedens Solon aíliftensqy, Non recie, inquit, o fili Hippocratís Homericum V lyffem affimulas:eís ením ad ciues decípiendos abuterís, quibus ille feipfum czdens,hoftes deceperat.Iamcg erat Pififtrati gratía in praelid defcetv fura multítudo,& populus ín concíonem cóuenerat, Aríftone decernéte,ut quínquagitv taarmatí, quí ab armís quibus utebantur Corynephori dícebantur, Pífiftrato darenturad cuítodíam corporís,affurgens Solon contradíxít, permulta hís fimilíaín mediíü referens, quz poft carmínibus zedídit: Afpicíte in linguam& blandi fallentía cunctos V erba uírí,*quí nos uulpínís paffibus ambit, Frigidus at nobís pectora fanguis agit, Sed cümanímaduertíffet pauperes ad gratíá Pífiftrati propenfos,rem aggredi tumultu& trepidatione,díuítes cotrà metu perculíos díffugere,abíjt,ínquíes fe íllis prudentíore,hís fortioe effe; prudentíoré quídem hís quí rem hanc haud profpíceret, fortiorem ueróillis quí tyrannidi quá profpícerent,quó mínus obftarent,metu prohiberent, Comprobatoa! tem ín plebe decreto,haud ultrà folicíta fuit multítudo de paucís Corynephoriís Pi(iftrato decernédís.Sed cüm quotuelletnutríret,fecüqs palàm haberet,paruifecit, quoad arce po títus eft, Quareturbara cíuítate, Megacles ftatim cum Alcmeonídis fugit. At Solon(erat enim íam ualdefenex) necadiutores habebat,attamen ín for& procedens,fua oratione paf tím ciui amentíam&€ fegnitit obíurgauít, partím íncítareatqg adhortarí conatus eft,ne l berta/ Solon. 33 A bertatemabij cetét.Illud etíam celebrat& adidit: Facílíus certe íllís anté fuiffe tyrannidem furgentem opprímere,nuncautem maíus gloríofíusq futurü, confirmatam íam ac corro boratam euertere acdelere. V bi uerofibiob metum nemo mentem adhibuit, digreífus e loco domum fe cótulít,accípiensqyarma ín angíportu ante fores depofuít;Ego,ínquíens, quoadáme fieri potuít,patríae aclegibus opem tulí;ex eog inpofterü quieuit.Adhortan^ tíbusqp ad fugamamícís,nunquam parereín anímum induxit, fed carmínibus zedítís uehe menter ín Atheníenfes ínuectus eft; Tríftía commífTz luítís fi premía noxae; Neuos ín fuperos concítetíra deos, Veftrauiros auxít quoníam cuftodía dudum, Subdíta quí uobís fub íuga colla premunt. Pofthzcmultís comonefacíentíbus mortem fibi àtyráno impendere, querentíbusqy, qua re fretus íta profalute defidiofus effet, Senectute, refpondit, V erüm Pifíftratus rerü potítusíta Solonem obferuauit;ítaín honore habuít,adeó benignum ín eum& manfuetum fe prabuít,ut& accerferet,X(ibí etíam ín cófilium adhiberet,permultacg ex eíus autorítate gereret;etením plurimas Solonísleges feruauít,íjscy ipfe antealios parens,amícos parere cogebat, Nam cedís ín Areopagum accerfitus,modefte& temperate ín íus uenit, fe defen futus,"fed caufam accufator deftítuít, Leges etíam ipfe tulít,é quibus eft ílla, quz iubet;ut*3x bmixsot qui oculos ín bello amífifTentpublícealeren£, Atqui hocantea,quo temporeTherfippus«7152/0 cccatus eft,decretumá Solone,Pífiftratum ímítatum efle tradít Heraclides,Scríbit etíam "Theophtaftus;ocíj legem Pififtrati,non Solonísfuíffe,qua€ regíonem cultíorem,& pa^ catiorem cíuítatem reddidit, AtrSolon cüm Atlanticum fermonem, quem ex fapíentíbus Saí, urbe Aegypti;acceperat, remmultz operze multicg laboris Athenienfibus maxíme fol zutoc ui conducibílem fcriberet,ab íncoepto deftítíit,non occupatíonibus,utinquít Plato,fed fene destrab. c» ste &ute potíus ímpedítus,& uolumínís magnítudínem reformidans, Ocío enímillumtunc pbanum. abundaffe declarant huíufmodi uoces: Seneca eg Dum propero ad feníum,di(cere multa libet, obitus, Gratag funt Veneris nobís& dulcía Bacchi, B Quaq uirís Mufa muneralzta ferunt, Vtaütamoenz& fertilis regionis folum defert quodammodo& incultum Plato,quíSo vide Platont in lonierat propinquitate cotunctus, Aclantícam íllam materíam excolereatepexornarecu Atlastico,uerfi píens,magnis quíbufdam quafi ueftíbulís& círcuítib.& aulís círcundediít eius ínítíii qua wltimo. libus necoratío,necfermo,neq; fabula;neg; poéfís ulla reperít: fed cüm feró admodáü coepiflet,opus íd mors uíríanteuertít, Quanto igíturplus fcríptaattulerant uoluptatís,tantó pluseorü quz fupererant defideríj relí&ü, Vtením Atheníenfium cíuítas Olympízü,fíc petemplotouis Platonís fapientía ínter multa przeclara& exímía hoc tantü opus ímperfec&tü reliquít, Vi obmpij, Plin.li xitSolon poft inítíaPífiftrati yrannídís,ut Ponticus Heraclídes prodidítymultü téporís; bros. cap.16. utat Phanías Ephefius fcríbitmínus duobus annís, Comíj ením temporibus Pififtratus inuafittyrannidem. Hegefiftratíautemzetate,quí poft Comíü regnauit,affirmat Phanías diem Solone obijffe,Eíus autem cínerís circa Salamine difsípatío ac dífperfio,abfurditate reiincredibilis,admodumdq fabulofa effe uidet, Idatit cüm altj homínes autorítate dígni( fimiliteris prodiderunt;tumAriftoteles philofophus ín prímís fcriptis fuis comprobauit, Publicola. LAPO FLORENTINO INTERPRETE, zu v Migiturhismoribuspredítus fuiffet Solon, no immeríto,ut míhí ut^ 8 deor,cum eo Publícolam coóparamus,cuí hoc pofteríus nome honorís 7| gratía Pop. Rom. ínuenít, Antea em Publío Valerío eí nomen fuerat, momen, 4 quodáprogenítore Valerio uidet índítü, quí uír unus exueterib. íllís Genu. 4 maxímé autor fuít,ut Romaníac Sabíni,cüm anté hoftes fuí(Tent,ín u- Liviuslib.a. inum populá coiret.Illeem ín primís fuadendo regü fedauitdifcordías, Decad.t, ZW ad eiufmodifcederís pactione índuxit,Huíus igit,utaccepímus, Va le rus exgenereneceffaríus,cüm adhuc Roma effet fub regibus,díuitijs& eloquentía cla Fue quarü cum altera re&é femper& libere pro xquitate íuftítíag; uteret, quippe qualíbe ratiter humanecy fupplicib opem ferret,haud dubie uidebat,fires traduceret ad populare e € 4p Liuius lib,a, Decad, T. Plutarchi príncipat&,prímas ín repub.partes habíturus, Cómautem Tarquíníus Superbus regno; non uirtute,(ed ímpíetate X fcelere parto,no regío more,fed tyranní,cotumelíofeq; Utere cur,eíg infenfus odío populus,atq) egreferés ad defectionem fpectaret, cuí rei Lucretiz, que fibí uíaccepta mortem cofcíuí(Tet,cotumelía occafíoneattulerat; Lucíus Brutus cüm ín nouandís rebus adieciíletanimü, ad Valerium prímü rem detulit, eoqp adíutore acerri, mo fretus,reges exegít.Et quandiu opinio fuít,populü pro rege Confulem unum effe crea turum, quíetus fuít Valerius, eó quod Bruto magís deberi conífulatü exíftímaret, quíaw tor& prínceps recuperandz libertatis fuerat, Cüóm uero ín unfus domínío offenderentur anímí multítudínisuiderenturg; omnes diuífum ímperíü libentíus laturí,& duos confu les pofcerent,fperantem Valeríü poft Brutum creati írí fe,collegamgy illí ín confulatu fu turum,fefellít opínío, Creatus eft ením pro V alerío,ínuíto Bruto, Lucretia marítus Col latínus Tarquíníus,haud quídem V alerío uírtute fuperior/fed patrítij metu regi, qui mut ta extrà molíebantur quotídie, cíuítatemq; blandítijs delínibant,ftatuerüt quamínteftífsi mo íllís hoftí,utín hoc nunquá conceffuro,confulatü mandare, Flac re V aleríus ueheme ter permotus,fi quód nulla príuataíníuríaá regibus effetaffectus,no putaretur omnía pa tríz caufa facturus, fenatu fe abdícauít,patrocinía renuncíauít,& à negocijs publicis peni tus feremouít, utrumor& cura folícitos multos haberet,metuétes ne ob íram addítus re gibus,res omnes,& cíuitate fimul nutantem euerteret, Poftea ueró quàmBrutus alíorum quoq fufpicione offenfus, ftatuit caefís hoftíjs iureiurando fenatítaftríngere, diem pra» finíuit, Valeríus lata admodá fronte defcendit ín foríi: ubí cümíiuraffet prímus, feanímo femper ínfracto ín Tarquinios,propugnatoremqQ libertatis acerrímü futurü,uoluptatem fenatui,& fpem optímam confulibus attulít,ftatímq iufiurandá opera confecuta funt,Le gati enim uenerantà Tarquínío cum líterís,mandatísqg mítibus,& ad demulcendos mul títudínís anímos accoómodatís, quibus fperabatmultos, cüm ex tegís uerbís ducerentur, poffe corrüpí,fiuideretur moderate rogando, fpirítus illos regios,& cotumaciam pofuif fe.Cenfentíbus autem confulibus legatos ín concione producendos effe,nó permifit V, leríus,fed ínftitít uehementer,prohibuitq; homtníbus pauperibus,& bellum magís quàm tyrannídem formidantibus,nouítatís initía& occafione dari, Poft hzc legati terumá re geaderant, íllum regnüremittere, à bello dífcedere, bona tantüm amicis fuis ac familiari bus repetere,quibus exilíá fuftentare pofTent,Inclínantibus iam multís,& Collatíno ma xíme fuadente,Brutus uír acer& uehemens ad iram,in forum excurrít,prodítorem colle gam, materíam& adíumentü tyrannídís per gratíam largíri clamítans, quibus índígniffi mum effet uíaticumfugz decernere.Conuenientíbus ad hoc cíuíbus, Caius Minutius ho mo príuatus ín concíone oratione habuít, Brutum admonuit,Romanosq adhortatus eft, prouídendá effe,utbona profe magís contra tyrannos, quàm pro íllís cotra fepugnarent, Vifumeft tamen Romanis parta libertatepro qua dimícarent,bonorü gratía pacem abíj/ ciendam no effefed ea unà cum tyrannís exígenda,Eratautem Tarquíníus debonís recu perandís míníme folícítus,fed ea petítione experírí populi animos uolebat,& fimul prodi toni occafionem parare,quam legati clàm ftruebant,bonorü praetextu moram trahentes, hzc feuenderejílla afferuare,mitterealía affírmantes,quoad duas domus corruper&t Vi tellíiorum,Aquilíorum ueró tres, quí omnes patrueles Collatíní confulís erant, Príuatímt etíam V ítellijs alía cum Bruto neceífítudo fuít:eorum ením fororem Brutus ín matrímo níohabebat.lamgq fibi ex ea filij plures erant;adolefcetes duo, Títus Tiberíusqg:quos cóm V ítellij haberet neceffitudínein familíarítate coniunctos, ín focíetatem quoq; confilij a£ fumpferuntfuadentes ut fe ín genus magnum Tatquiníorü,& fpes regías darent, demerv tíam&durítiam patris effugerent,feuerítaté eíus ínimprobos durítíam appellantes;ftulti tíz enímuero( qua per fímulationé propter tyrannorü metum díu tectus latuerat) cogno mentumne ín pofterü quidem effugit, Compulfis autem ín fuam fententíam adolefcentt/ bus,& in colloquium adductis, placuít comuni fententía fureíurádo magno& horrendo omnes adíigere, iugulato homine fanguinem libare, exta eíus attíngentes, Horum gra tíaín Aquiliorum domum cóuenerunt,Fuítautem domus ín qua hzc tranfigenda erant, deferta& fubobfcura,Latuítígítur eos feruus quídam, cuiV índícío nomen fuit, qui ibife occultarat,non ex índufltía,nec quód ea tractari fenfiffet, fed cum intus foret, íllís ingredi feftinantibus;tímens fe oftendere,fubftítít,& capfa quadam quz fortéaderat,fe protexit quare profpexít res omnes, confilía eor excepit, Decreuerüitaute confules obtrunca/ re,reges noctu ín urbein arripere:& hzcper líteras legatís tradítas Tarquínio fignifca/ bant. Etenímlegatí cümad Tarquíníos proficifcerent,& apud A quilios coenatá erem copiuta' ed Publicola. 34 4 coniurationí aderant. Quibus confectís,abeuntibus illís, Víndicius clàm domü egteílus, quíd cofilij ín hís rebus caperet,no fatís fcíebat:dubítabat ením,nec fas effe ducebat,apud Brucum patrem filíos accufare,aut apud Collatíni auunculum,fororís filios, Príuatü autem neminé Romaná tantís ín rebus fatís fidei habíturü atbítratus, rein omne quoad po tuítocculram habuít. Impulfusauté confcientía tandem ad V aleríü rem detulít,adductus maxíme facilitate& humanítate uírí,quàd ad eum índigentíbus facilís effet aditus, eiuscg femper domus aperta, aures omníü fermonibus& querímoníjs paterent, utnecunquam tenuís cuíufquam colloquíü aut neceffitatem repudíarit, V tígiturad eum V índícius ue^ nít,atqy omnía patefecít, Marco eíus fratre folo& uxore ptafentibus, ftupore affectus ac metu Valeríus,no ultrà homíne dímifit, fed cüóm domí occlufiffet,cuftodiendi fores nego cium uxori dedít, fratrem domü regíam círcunfedentem, epiftolar& curam, ne íntercíde^ rent,iuffit habere,& feruos fifieri poffet,obferuare.Ipfe autem cum magno clientum atqj amícorá feruorumz comítatu,qui illi affídue prefto erant, ad Aquilior domum conten dit,ipfisabfentib, C) uare ex ímprouífo, nemíne prafente, impulíís foribus domü íngret^ fus, ín literas íncidít ibí à legatís relíctas, Cyuibus cüm eflet intentus, Aquilij cítato curfu aduentantes, cóofertís ad fores manibus,nítebantur líteras auferre, Hi ueró repugnabant; íaisqy ad collum ueftíbus, uíac magno cumlabore impulfi ímpellentesqg per uícos ín fo rum pertraxerunt, Eadem fermé círcum regíam gerebantur, Nam Marcus alijs deprehen fis literís quz ad legatosdelatz erant,ex regíafamilía quotquot potuít coprehenfos in fo^ rum pertraxítubi copreffo à confulib.tumultu; V índícíus Valerij íuffu domo eft produ &us,conftitutagg accufatíone,lítera apertae& recítatze funtnec íllícontradícere quicquá funtaufi;moeftitía uero& filentíii omnes habebat:paucí tamen uolentes Bruto gratífíca^ rí,exiljapudeum mentíone habebat, Collatínusi ípfe fpemiíllís clemetíz fuís lachrymís afferebat,quas V aleríus confírmaretacíturnítate ua uídebat, Tum Brutus nomíne filíos fingulatim appellans, Age,ínquit, Títe,age Tiberí,cur no accufatíoni refpodetís? V t aute ter rogati nihil refpondiifent,ad lictores couerfus: V eftrüm iam;ínquit,reliquá eft opus: quí ftatím coprehenfos fuuenes nudantes,actísG ín tergü manibus,uíreis czeciderüt; ubí cümalij oculos auerterét,nec atrocítate rantam aífpícereaut tolerare poffent,pater ímmo^ B tosoculostenuíffe dícit, nec miferícordía quíci de tríftítía uultus& feueritate remífi(fe, fed filiorü fupplicij fpectatore fe prebuiffe,quoad lictores fecuri caputa ceruícibus abftu lerunt,Inde reliquis ín poteftate collegz tradítís,affurges abijt,re eiufmodià fe gefta, que necuolentíbus laudandí pro dignítate,nec uítuperandí cuíqua locü relíquí(Tet, Aut enim eíus uirtutis celfítudo fedatá anímü praebuit, aut calamítatis magnítudo fenfum dolorís eripuítquorá neutr&ne-parü,neq; humani eft ingenij, fedaut díuinitatís cuíufdam,aut immanitatís, Aequíus eft aute pro ufri eloría probare íudíciü eíus,quàm uírtuti diffidere, Romaníením haud tantam rem geffifle ín condenda urbe Romulü opínantur, quantam Brutüin recuperandalibertate coftítuendagp repub.Igítur poft eíus éforo dííce(fum, diu exrebusab eo peractís;ftupor fimul X horror ínter omnesac filentíü fuit, At Aquilij mol lítíe Collatini confírmatí, petíeruntad refpondendü tempus, V índíciü feruum fibi reddí iubentes,necapudaccufatores afferuari.Inclínantí ad hec confule, dímíttenteq; hac con^ ditione concione, Valerius turbzpermíftá homine non poterat dímíttere, neg populum dimiffis prodítoribus abire finebat, Ad poftremá ítaq; cum ínieciffetín hos manus, Brutam ímplorabat, Collatín& clamítans rem índígnam facere,fi ímpofita colleoz neceffitate occidendi liberos,zequü ipfe duceret foeminis per gratíam proditores patríae& hoftes co^ cedere, Quibus permoto uehementer confule,& coprehendi V índiciü iubente, lictores repulía turba ceperunt hominem, conantibusc eripere íncufferütuerbera, At amící V a^ lerij repugnantes aderant, populusq; Brutumadeffe iubebat: quí cüm íterum redíjffet ír concione,omnibus audire iuíffis,iudícem fe ínquítidone& deneceliberorum fuiffe; de cae terísaute liberis am cíuibus fuffragiü permittere: dícatígitur fi quís uelít,& populo per^ fuadeat. Atquíníhíl ultrà uerbísopus erat, quin omni fuffragijs condemnatí,fecuri per^ cuffi funt, Collatínus aute, quí iam antea ob neceffitudínem& familiarítate, qua illi cum regibus intercedebat, ín fufpicione uenerat, íam quoq; nomínís ínuidía, plebí, cuius ani^ miaTarquinío ueheméeter abhorrebát,ínfeftus erat, V bí ueró hac íta íncíderüt,omnibus omnino odío atque acerbítatí fuit, Ita confulatu fe abdícans,cíuítate exceffit.Síc rurfus de fubrogando confule comítijs habítís, V aleríus ín Collatíni locü fuffectus eft, promptitu^ dinís ín rempub,eratía, Quícüm dígnü putaret, V índíciü gratiam alíquá reportare,eum fuo decreto libertate&cíuitate donauít,& ferendi fuffragij in quacágy uellet tribu,potefta e 72 Plutarchi C te, Alijs autem libertis obeundi fuffragijmunus ad popularem gratíalongé poft Appius Digrefiio, Valer. Max lib, 1, cap.6, conceílit, Manumilfioni auté,ob eum V índícia,ufcg ad noftram ztate, V indíctze nomen manfit,Pofthzc,bona regum diripiendaplebi funtdata, domus aute€ atríum dírutü, A, gerTarquíníorü confecratus Martí, Martíus deínde campus efthabítus,Forté ibí tum fe, ges farrís dícítur fuiffe mature meffis,quem campi fructá,quód ob confecratíoné religio fum putarent confumere, cocurfu facto defecta cum ftramento fegete, addítís eódem cz, fis arboribus, ín Tyberím coníecerunt,íncultumq; penítus ínfoecundumq deo locü dími ferunt, Ftumentíauté aceruí ín uadís haefitantís flumínís federunt, caeterís deínde confe, quentibus exítu prohíbítis,& círcumapplícantibus fe,uírí permultü& firmamenti con, geríes cepítquotídieaucta à flumíne, Materíem enim multam deferebat, qua nutrímen, tum€ íimpedímentü afferebat: ipfz ueró illifíones folüm mínímé mouebant, fed leuiter prementes,eó omnía coportabant, Ex magnítudíne aute& firmitate alía fuperaddita mo, les eft quz ex fuperuenientibus íncrementí accípiens,nunc infula facra intra urbem eft, templaq; deorü ín ea,& portícus funt, Latínorü língua,medía duorü pontíü dicta, Hoctia menaíunt quidam no tunc éuenííTe,quo tepore Tarquinij ager confecratus eft,fed pofte rioribus teporibus, cüm Tarquínia finitímü ei loco agrü reliquit, Fuítaute Tarquínia fa, crauírgo una exV eftalíbus,qua hoc facto maxímos honores confecuta eft:ín quibus ille fuithonos,quód ex omnib,foeminís,eíus folíus teftímoniü recepti effet, Permiffam uetó fibí nubendi lícentíam repudíauíit, V erümhzc ítafehabuifIe fabulofe dícuntur, Tarqui níum ígit fruftratá fperecuperádi prodítioneregní,Hetrurij pro parte exceperüt,& ma gnaui&copíjs reducere aggrefsifunt, ContráRomanas copías eduxerüt cófules,facrísg inlocís confederüt,quorü hunc Arfíumlucum,alterum A efuuíit appellant, Iamcg manus conferreíncipíentib.Aruns Tarquinij filius,& Brutus Romanus conful, non temeréaut fortuítu in fe íncídentes,fed odío& íra incenfi,hícut ín patrie hoftem, ílle ut ín autore exí lij fuí,cítatís equis, furore magísdratíone€ confilio cocurrerüt,alterníscp ictibus transfí xí,moribundiadtetrá cecíderüt. Tam crudeleaute pugna ínitíium non mítíor exítus con fecutus efL,fed paribus affecto cladibus utrog; exercítu, ímbrí pugna direpta eft, Dubíus igitur animi erat Valeríus,cum finís fibi pralij effetíncognítus, uíderetrg anímos militi, fuori cedíbus cocidífTe,inímícorü aute detrimentiís elatos efle, fíc confuía& permita ex multítudíne ftrages erat. Ad hzec,utrifq; fua quz ín confpectu erant, angoré magis affere bant, dg opinate res hoftíum uíctoría confirmabant, Cüm íta ígítur pugnatü effet,fuperue níunt tenebre:quiefcentibusq exercítibus,cómotum effe lucum,uocemi ex eo maxímá zedítam ferunthís uerbís, Vno plures cecidifle Hetrufcorü ín acíe, quàm Romanorü,Di uina certe illa fuít uox, Statím nang; Romanís anímí creuerüt; Hetrufcos auté tantus ter ror íínceflit,utegrefli caftrís díffiparent, Qui uero relicti funt,non multó paucíores quàm quíng millia homín&,inuadentib. R omanís capti funt,& caetera omnía dírepta,. Cüm ue ró cadauera enumeraíTent,undecim millía&trecenta ex hoftíü acíe,ex Romanis aute uno pauciora funt inuenta, Ferunt hocprzlía prídíe Caleii, Martías fuiffe,'ríumphauítuero exeo V aleríus prímus ex confulibus, curru quadrijugo ínuectus, Qua res pulcherrimé & magnificentifimü fpectaculi plebí,fineulla ínuídía prebuit,& fine offenfione intuen tíum, Non em erat eius reí tanta emulatío,nec gloría,utín multos annos permaneret.Ho nores à Valerío collega habiti funt,funusqp eíus quanto cum potuit apparatu fecít, fune bremgq; oratíoné de eíus laudib.díxit,que adeó gratatucundaq; Romanis fuit,ut ex eo con fuetudo manferít,ut quiftrenué pugnando obijffet,ab optímatib.laudaret, Dícítur etiam funebríbus Girzecorü oratíonibus íllam uetuftíore fuifle;ní(i am forté antea Solon huíus reiautor extítít,ut Anaxímenes oratortradít, V erüm ob eam rem maior ínuídía V alerío conflataeft;fíquídem Brutus,quem patre libertatís exíftímarat populus, haud dignü pv taffet fe folum regnare, fed fociü fibi ímperíj adiunxiffet; híc auté;aiebat,cüm ad fe omnía tranftulerít,no Brutí confulatü,níhílad eum pertínente,fed Tarquínt tyrannide fortítus eft, Ouíd opus eft ígítur Brut& quídem uerbís extollere,reauté l'arquiní& emularí,& ex tam magna domo cum fafcibusfolü defcendere, quàta illa regís no erat, quam demolítus fueratcEtením reuera V aleríus ínfolentíus aliquantü,pratergy more habítabat fub domi Viítellíam nuncupat&,ímmínente foro,& defuper omnía defpectante, difficili acceffu atdj arduo,ut eo defcendente ipfeafpectus pompa magnífícus ex locozedíto apparés, regíam dignítaté Xfaftü pre fe ferret, Quanti igit referat,homíne ín magíftratu& ín maxímís am pliífímísg; munerib,locati&,aures habere quz loquedi libertate, uerosqy fermones pro at^ fentationeadmittantperfpicue ínV alerío lícetíntueri, CUm enim éferm enit amiet 3 ceptiiet; A T Publicola. 5 cepiffet,fe imptobari fudicio multitudínis,neq pertinax ín eo fuit;hecp feadmonétíagre culit fed ftatim no&u adhibítís fabrís,domü demolítus eft;ac fundítus totà euertit, Quare cumprímü illuxiffet,conf urgentes Romaní;af picientesgy,uirianimi magnítudínem dilí gere,admiraríq,& domus demolitíone indigne ferre, eíus fpeciem& magnítudínem de^ fiderare,que quafihumana quadam forte iniufte ob inuidíam íntetifTet, Augebatreí indí gnítate confuljquí ueluti eiectus domo apudaliós liabítabat, Exceperantenim V aleríum eíus amici, quoad populusillí locum adiífícanda domus dedit, domum«q; multo ílla prío» te celfioté zdificauit, ubínunc phani, quod uícum publíci uocant, fítá eft, Sed cüm fta^ tuíffet cim feipfum,tum confulatá ex formídolofo placidum reddere,& gratit mültítudi^ ní,fecuresabaculísfeíunxiít, fubmíffisq) populo fafcíbus, ín concione proceflit: qua quí^ dem repopularem dignitate reducere atq; augere uífus eft:idgyà confulibus poftea obicr^ uatá, ufq ad noftram peruenít memoría, V erüm no ut multitudíni uífum eft,feípfürn de» prelfit aleríus,fed ea moderátíoneab inuidia fe,& offenfione populi Itberáauít.Sibi aut poftex íllare tantur opum coparauít, quafitü fibi lícentíz abftuliffe uídebat. Incendit e^ nimínfeftudíauulgi,& fibí obfequetíora effecít,ut cum uoluptate ei fe furnmítteret, eius dí&to imperíog pareréc, V nde Publicola etiam, id eft,publíca edens,ex eo eft appellatus: quod nomen ín poftetü,dímií(fo príore,ufutpatü eft: quate eodem& nosdeínceps ín ho» mínís uita defcríbenda utemur, Permífitením uolentib.fubrogandi ei collega poteftate, Ante ueró fubrogatíone, cum futuri íncertus effetmetueretg; ne inuídíaaliqua autteme rítate aduerfarij ín fe excítarent,poteftate confulís,quam folus obtínebat,ít optínís& ma xímís rebus adminíftrandís locandam ftatuít.Prímü enímpatrü numerü díniinutá exple^ uít, Alij enim príus regís cedíbus fublati erant, alij ín pralío nuper ínteríerant, Qui uero abeoadícripti funt, fexaginta quatuor& centü fuífletradüt, Latze deínde ab eo leges,qua: rum plurimá roborís plebí adiecit ea, qua permífit reísa confulibus prouócatíone ad po^ pulum.Secundo,qua ftatuit capítale effe, fi quis íníuffu populí magíftratá adiret. Tertio, quapauperibus profpexit,& cíuiü uectigalía fuftulít:hac ením eos multó próptiores red^ diditadartificía quaeftusqg obeundos,Q ua ueró ín eos anímaduertít qui mínus cofulibus paruifTent,adeó popularis fuít, ut pro plebemagís quàm pro patrítijs latauídere£: quíngg enimboum&duartü ouíum precium mulcta fuít;eratueró precíü ouís obolí decem,bouis autem centum. Cüm ením nondum nummori ufus apud Romanos per íd temporís fre^ quens effet,pecudibus& iumentis plectebantur fontes, Ex quo inualuit, ut patrímoníaa pecudibus ufgy ín hanc díem peculía dícantur:In uetuftiffimis quoqj nümis,bouís aut pe^ cudísaut fuis iignum íncífum appareat: Ipfis quog; Romanorá filijs, Suillus, Bubulcus, Capraríus ítem,& Porcíus cognomenta fuerint, Síc cüm ín hís legumlator popularis,mo deratusqyfuifTet,in ea modeftía fupplícía etíd auxít. Statuít enim lege, fas effe tyrannidem appetentem indemnatü opprímere:percufforé autem à crímíne cxdís alienum eíTe:& pu rum,fiprobatíones iníuríeattuliffet. Cüm ením fierí no poffet;ut qui rem eíufmodiagere deretur,lateret omnes:poffibile autem factu uideretur, uel nolatentem,tamen fuperiore; iudícíori uim perpotentíi praueníre atq; effugere:preoccupandi iudícíá(quod plerun^ que uíolentía tollítur)€ opprimendi iníuriü cuilibet ualenti liberam fecít poteftatem, Irt quzftoría etíam lege ferenda maxímam eft laudem cofecutus, V bí ením opus erat ad bel lum pecunías pro facultatibus cíues coferre,cum neq ipfe íd munus obíre uellet,& ab eo obeundo amícos dehortaretur, nec omníno publicas pecunías ín príuatam domá ínferrí qui duceret, zraríá Saturni edem conftítuit, qua hodíe etíam manet, Conceflitautem populo,ut quzftores duos crearepoffet;creatíq) funt prími P, V eturíus,& Marcus Mínu tíus, X pecuníze permultz coactz: centum enim& trígínta míllía ín zerarít redacta funt, orphanís ac uíduís remifTo tributo, Hís íta dífpofitis, comitijs deínde habítís, collega fíbí Lucretium Lucretíz patrem fubrogauit, cuí quód feníor effet, prímo loco cedens, fafces tradiditqui honor ab eo prímüm obferuatus,femper poftea hodietp fenibus habetur,Sed intra paucos díes Lucretius morítur.Itacg habitis iterum comitijs, fuffectus ítt eíus locum eft M. Horatius, iscg reliquá confulatus tempus V alerío collegafuít, Tarquínío ín Hettu ria fecundi R omanís bellum molíente,magná fignum extítiíle dícítur. Cüm ením regna retadhuc Romz Tarquíníus,templumd Iouís Capitolini feréíam ad finé perduxiffet, fi^ ueuatícínío admonítus,fiue quód eíalíter uífum effet,currü fuperné fictilem T hufcís quí ufdam ex V eíori gentefigulis fingendü mandarat,nec ítamultó póftregno exactus eft, Cümautem Thufci cura illum confectá ín fornace íntulíffent, alíud longe euenít, quàm lutoínignem ímmiffo accídere confentaned eft;codenfaríenimatq coíre expreffa humi e 5 Val. Max. lib, 4. C4p.i, Noniéhís Digrefito, C Eutropius lib.s, dc gdflis Rom, Appian, lib., de bell, cil. ToorrtAxuoty De Epicharmo Diog.Laer. lib. 8.7 Suid, Plutarchi ditate folet, tücaute relaxatü eft& íntumuít, eoq; magnítudínís cocepto robore duritia increuít,ut uíxfublato fornacís culmíne;deiectísq; paríetíbus ullo modo efferri poffet,Cig ueró cecíniífentuates eíufmodií currü ijs,apud quos afferuaret, felicitate& ímperíü divi, nítus portendere,ftatueruntV eij Romanis flagítantibus haud remíttendü efle,refponde runtcg currum ad Tarquíníá, non ad eos quí Tarquiníd eíeciífentpertínere, Paucis poft díebus equeftres apud íllos ludí agebant. Fic cüm alía fpectaculo& ftudio digna ex mo, reaffuerunt,tum quód cutrum uictoré cum extra híippodromü auriga ímpelleret tílía co, ronatus,perterrítí equí nulla manífefta caufa,fed fatalí quadam forte aut fortuna, cum aw, ríga ínfidente,cítato omni celerítate curfu, Romàuerfus ferebantur, V bí ueró nulla eius annítentís uíretínerí autretardarí poffent,ímpetu raptum,atgy afportatum ufqy ad,Capito lium,ibíhomínem íuxta portam deíecerunt,quam Rhatumeníàa nunc uocant, Hoc fado Veijftuporeac metuperculfi,fígulís currü reftítuendü curarunt, Templü quidem Capi, tolíniIouís, Tarquíníus Demaraui filius Sabíno bellozdificaturü fe uouerat; Tarquínius autem Superbus zdiífícauít, filius uel nepos eíus quí uouerat, confecratíonem ueró non obijt: parum ením adhucabfolutioní deerat,quo tempore tyrannide excídít, Cüm igítur templum omníbus partíbus abfolutum effet, decoraty omnía&Cornamenta adhibita,con fecrandi efus Publícolà maxíma libído inceffít;fed pleríg; ex patrítijs, ob alíos eíus hono» res maxímos,quos ex legíbus ferendís,& íimperijs militaribus confecutus fuerat, ínuidia atqj emulatíone acceníi, hunc,prafertím alíenü,mínimé illíaddendum exiftímabát Itag Horatío collegz eíus fuaferüt,ut Publicola de confecratíone non cederet, Bellí íígíturne ceíitate Publicolz íincumbente,Horatíü cofecratíoni fuffragijs deftínatü ín Capitolium duxerunt,quí prafente V alerío,haud utiqy obtínuifTent, Alíj referüt,cüm effent V aleríus Horatíusqy fortíti,uter dedícaret,expedítionem V alerío ínuíto,forte Horatio cofecratío nemobueníffe, V erümquo pacto fehabuerít res,ex hís quz ín ipfa confecratione euene runt,coníectari licet, Idibus igítur Septembribus,quo temporeluna plena eft,cógregatis ín Capítolio Romanís maxíma frequentía,índícto filentio,poftem ex more tenenti Hora tío, X dedícationís(olennía quzdam uerba proferenti iam,frater Publicola: Marcus,cüm iamprídem íuxta portas manfiffetjobferuato tempore,fozdum nuncíü íncuffit; O conful, inquíens,fílíus tuus ex morbo ín caftris íntertjt. ua res omnibus moerori fuít, At Hora tíus níhil comotus, Cadauer ígítur,ínquít,quó uultís proíjcíte: ego ením míníme luctum admitto; fic poftem tenens confecratione peregít,& dedícauít templum. Eratautemíd nuncíum haud uerum,fed id Marcus fuerat ementítus,quó Horatíü ab eo munere deter reret, Mirificeigítur coftantem fe prebuit.fiue quía nó crederet factum,confictamq rem breui cognofceret,fiue quía tantü roborísanimo íne(fet,ut credíta re non moueretur, Vi detur autem fecundum quog templum fimili fortuna fuiffe, Prímum enim, ut díxímus,à Tarquínío exzdificatum dedícauít Horatíus, bellís autem cíuilibus ígní confumptá eff, Atfecundum ínftaurauít quidem Sylla, dedícatíoni aute Catulus ínfcriptus, Sylla morte intercepto.Hocautem rurfus ín V ítellij fedítionibus euerfumac dírutum, Tertíü V efpz/ fianus ea quaín caterís felícitate ufus,de íntegro refícereagerefTus,opus perfecít, Sed ín ftructí deindeà fe templi euerfionem non uidit, fed tantó Syllze fortuna praftitít, quód il lum morsante confecratíonem eripuithicante defolationem deceffitzunà ením cum Ve fpafiani interítu ínflammat& Capítolíum íncenfumq eft, Hocautem quartum à Domítía noperfectum&€ confecratum eft, Dícítur autem Tarquínius ín fundamenta templí quz dragínta míllía argenti librarit impendiííTe, FIuius uero quod noftrístemporibus Rome eft,príuatihomínis amplíffimz opes,fi quís ratíocínetur,nead deauratione quídem fuffi/ cerent, cüm duodecím míllía ralentorü ímpenfa excefferít, Columnz eíus templi extPen telefio lapide excífzefunt,craffirudinemtg habent optímélongítudini cogruentem, V ídi/ mus quídem ípfas olímAthenís,fed rurfus Romz extenuatz atdy expolítae,no tantum ex fculptura ornatus acceperíit, quantum menfurarü conueníentíz amíferunt, cüm fuo de core& fpecíeuacuzatg exínaníte appareant, Sí quis igitur Capitolij fumptuofitaté mt ratur;ís(íunam ín Domítíani domo portícum,;aut bafilicam,autbalneum,aut concubina rum coenatíonem uidí(Tet, profecto quale eftíllud Epicharmí contra prodígum dictum: Nonbeneficus tu quidem, morbo afficeris,diílapidare gaudes: tale aliquid in Domitíaná ufurpet: Nonrelígíofustu quídem, aut honorís cupídus, morbo afficerís, xdiíficare gau des,&€ ut Midas ille,aureatibí omnía& lapídea efTe cupis, Sed de his fats, Tarquíníus igit poft magni íllud prlíum,ín quo filium cum Bruto pugnanté amíferat, Clufium fupplex ad Laértem Porfenam cófugit, quí períd temporis& uiribus& virtute cateris Italío al pues bus lor OO ONUS NES. À B Publicola. 26 buslongiffimé praftare putabatur, Hic fe illípollícítus eft opem laturii,acprímü Romam derecipíendoTarquínio legatos mífi:quod ubi denegatü eft à Romanis, indicto antc bel lo,denuncíatop temporeac loco in quem inuafurus effet, Romam magno cum exercítu aduenít, Publicola fecundo,cum Títo Lucretío confuleft defignatus.omáàauté rediens cumprími Porfenam anímí magnítudineac elatione uellet fuperare, cüm íam díuítijs ua lerecplurímá, Síglíuriam urbem exaedífícauít maxímís fumptibus, eocy feptingentos de^ duxitcolonos,ut oftenderet fe nulla bellí cura aut metu cotineri, Attamen ab hoftibus ím petuacerrímo facto, refecta funtà Porfena przfidia Romanorü:quibus ín Rm conuer fis,parumabfuít quín infequentem hoftem ac permiftá unà ín urbem recepíffent.Sed Pu blícolacum fubfidio pro portís occurrít,& íuxtafluuíum comiffa pugna,díu hoftium ím-^ petum fuftínuít,quoad multís acceptís uulnerib,é pugna reportatus efi:quod ipfum cm eius quoq; collegae Lucretio accidíffet,aními Romanorü uehementer concíderüt, fugaqy adurbem facta,falutem quz(ierunt.Impellentibus autem per lígneum pontem hoftibus, magnü perículum urbí,necaperetur,ímpendebat, Itac; prímus Cocles Horatius, cumd eoduo, Hermeníius&tLucretius,ambo clarí genere,ad adítum pontis fe offerctes,impe tum hoftíum fuo corpore exceperunt, Horatio ueró,quód alterum oculum ín bello amí^ filfet,cognomentü Cocles eft indíti. C» uidatamen íd ex fimitate nafi tractü autumát,quía fub ipfatrote ita depreffus demífluscg erat,ut nullumfereínter oculos dífcrímen extaret, ipfag fupercilía comifta inuícem confuíacy forent,Idcírco uolentibus eum plerifcy Cyclo pem appellare, delapía loquendí cofuetudo obtinuit, ut am Cocles a plurímís diceretur, Hicigítur ftans pro ponte acríter arcebat hofté,quoad fociíj poft feponté interrüpunt: fic armatus ín Tyberím defiliens, Tyrrheno telofaucius ín nate,íncolumís ad altera flumínis partem tranauiít, Eíus uirtutem Publicola admiratus,ftatím omanís perfuafít, ut pro do meftícis copijs quantum alícui ín die fatís effet ad uictum, tantü ei quifqy conferret, dein» deagrí quantituno die círcumarauit, datum, ftatuaq; eíus zreaín ede V ulcanípofíta, Sic detrímentum corporís acceptum ex uulnere,ex quo claudus poftea fuít)his rebus folaba^ tur Immínente gitur urbí Porfena ínfefta obfidione, frumenti cum fumma caritate íno^ pia Romanos ínuafit, Ad haec,alíus'hufcorum exercítus feparatim ín aprum Romano rumimpetá fecít,Interím Publícola tertíó conful, Porfenz quidem íntrepidé refiftendum effe,& urbem feruandam putauít,Intentus uero ín occafíone,repente egreffus urbem, re pentíno tumultu Tl'hufcos adortus eft,ex quibus ín fugam ueríis quíng? millia hominum occidit De Mutío autem multa funtuarízy fententíz, quarum eam nos fequemur, qua probabilior uídebít, Erat Roma adoleícens nobilís,omnií uirtute predítus,& clarus,maxime ín rebus bellícis:hic cüm ftatuíffet Porfenam occidere, Thufco habítu indutus, Thu Ícoqy fermone fretus,penetrauitín hoftiü caftra,ac prope regís tunc fedentís tribunal có. fiti, Sed cüm regem nó probé noffet fcifcitari autem, quís Porfena effet, tímeret, unumi exhís qui íuxtà fedebant,quem regem effe putabat; pro rege obtrücat:quo facto compre: henfusáfatellítíbus ad Porfenam eft ductus,& eius facti caufa interrogatus. Hic íncenfo adfuturum facrífícíá foculo,dextram inijcít,quam cüm torreret, truci€ horrido oréatqj uultu Porfenà intueba£,tantífper dum rex attonítus míraculo, ab altaríbus íuuené amoue rituberet:cumi à fede fua enfemilli porrígeret,ille lua extenta(undeetiá dícítur Sceuo Iz cognomentumtraxíffe, nam oxoexórgraece leuum& finiftrum figuificat) recepit,& aie batfeà Porfena,cuíus metum ípfe dudum exuiffet omnem uiciffetq;;nunc uírtute fupera rí:ea ígitur feílliper gratíam indicare uelle,qua nulla neceffitateauttupplicío coactus in» dicaffet, Trecentienim;ínquit, Romani ín tuís caftrís errant, qui eofdem ín te anímos ge runtoccafionem temporis obferuantes: mihi autem forte euenit,utrem primus aggrede» rernecfortunz tamen fuccenfeo,quód meo errore feruatus fit uír probus,& dignus quí amicus magís Pop.Rom.habeatur quàm hoftís. His uerbis Porfenafidem habuit,&ad pa cem uehementer ccepítafpirare,pacís conditionibus ultró Romanís oblatis,non tam(ut miíhíquidem uídetur) metu trecentorü permotus,quàm uírtute Romanorá& aními ma^ gnitudíne adductus. Huncuírum Mutíum Scauolam nuncupatü ab omnibus, Atheno^ dorus Sando, ín ijs quae ad Octauíam fcripfit Cadfatís fórorem, tradít Opfigonum etiam ele nuncupati, At Publicola non magis grauem hofterh Porfenam foreopínatus, quài utdignum etiam Romanorumamicítía fudícaret, nott tefügitapud ipfum ínter Tarqui nium€ Romanos íudícíum fierí, fed fpeoptíma fretus(pe íri colloquio hortatus eft, üt arquinium nequítiofiffimum homínem& íure pulíum regni; argueret, Kefpondente autem Tarquínio afperíus,nullius iudicio fe minímeq; omnium Porfenz coimimíffurum, € 4 TLiuius babel; Laertius, Val. MaX, lib, 5; T TT ÁmÀ Pi 4 C Plutarchi fiquidem factá focietate immutari, quod refponfum Porfenazg:e ferens, S fimul filio A. runte,ftudiío Romanorü obfecrante;bellum compofuit,agro à Romanís quantü Thufcis abftulerant,captíuísug reftítutis,ac receptis transtugisHorü gratía decem pretextatí,totí demé uírgínes ex patrítío genere obíides datí;ín quib.& Valería Publicola filía fuit, His conditionibus copofita pace,fublatocgy à Porfena omníbellíco apparatu, perfídem uirgi, nes Romanorü lauandigratía defcendunt,quá rípa fluminis zqualítate fua placidü amne & quiere fluentem reddebat, V bí cüm uiderent cuftodem nemíné adeffe, nec aliter fe nifi natantes euaderepofle, aggreflz funt natando magnos flucius€ profundos uortíces fv. perare, Quídam dícüt ex hís unam Chlcelíam equo fluuíü tranaíle,alíasqy ad íd facínus ad hortatam effe, Cüm aut ad Publicolam incolumes ueniífent, haud admiratus eft, neq; fa. ic&umprobauít,fed uehementer índoluit, fi deteríor quàm Porfena ín feruáda fide appare Plin.lib.sc, cap.15, Liui,lib,z, dec.a ret,& Romanorü fraudem,uírgínii audacía tueretur:quare íllas comprehendi, ad Por, fenam iterü reduci íuffit. Hzc cümanté agi fenfifent l'arquinij familíares,ínfidias ducen tibus locarüt,€ ín ipfotranfitu eos adorti funt, Cotraftantibus autem illís GC feacríter de fendentibus,Publicolz fílía Valeria permedíos pugnantes effugit, quam tresferuulí con fecuti ex eo perículo feruarunt: alíz permiftz mílitibus no fine magno perículo fuerunt, Quz cümapud Aruntem Porfenz filium íincrebuifTent, fumma celerítate eo cum auxilio decurrít,atcg hoftíbus fufís Romanos tutatus eft, Aft ubiuirgines ad Porfenam perducta effent,quanam fugz autor& hortatríx extítiffet,fcrutabatur, Audíto autem Chloelíz no máíne,ín eam míti atg;alacri fronte couerfus eft:tum íubens unum ex regijs equís pulcher rimé ornatíí ad feducíeeum dono uírgínidediít,Hocteftímonio utuntur bí,quí Chloelíam tantüm aífeuerant equo fluuíü traiecíffe; quod alíj tamen nó probant fed,utaíunt, regem uíríle efus facínus premio decorareuoluíffe,Pofíta aute efteíus equeftrís flatua,qua facra uia ad palatíum ítur, quam quídam no Chloelíz,fed V aleríz effe aíát.D einde Porfenadi, fcedens,alío operefuianimi magnitudinem Romanis oftendit; íufIis ením T'hufcís arma tantum acciperejaliud praterea níhil fecü exportare, caftra opulenta multo& uarío com: meatu Romanisreliquít.Itacg mos ufg; ad noftrà memoría manet,ut cüm publice auctio nantur,príma quzq; Porfenz bona per przconem denuncíant,honoremq uiri celebrant beneficij memoría fempiterna,Statua etíam Porfenz íuxta curíá pofita eft aerea, Poft hac Sabínís dífcurfionibus agrum uaftantibus, M. V aleríus Publícolz frater,& Pofthumíus "Tubertus confules creati funt, Cumqy res maxiímé gererentur fententía& autorítatePw blícolz,duobus przlijsà Marco bene pugnatü cum Sabínis eft,quorüfecüdo nemo Ro: manus cecídít,tredecímqg míllibus hoftíum captís tríumphauit,eícy inhonoré uírtutís,do mus publicís impenfis in palatío zedífícata eft, Cumqg caeterarüt aedíum fores intro aperíen doimpellerent,huíus domus tant& extrà fores aperiendíufus erat, utex hac honorís cor ceffione appareret quotídíedomus ea publícéaliquíd admífTura. Giracas uero domoseo pacto more Comíco.fuperiorí aetate huíuímodi ferunt,ut íntus fores fuas pulfare fint foli tí,quo fonitu ante fores ftantibusaut accedentibus fignificaretillas aperiri,ne ills impul fisinanguftü deprehenderent ímprudenter, autíncurrerent, Pofteríorí anno Publicola quartó conful defignatus eft,expectatíoq, belli erat Sabinis Latíníscqg ínfurgentibus,& f multrelígío quzedà urbem ínuaferat. Omnes ením grauída mulieres ímperfectos pueros zdebant,nec ullus partusad fine exactís menfibus perduci poterat, V nde Publícola cim ex librís SibylHinís Orcü placaffet,ínftauratíscg quz ex Pythíco quondam oraculo accepe rant certaminíbus,fpes cíuitatís ad rem diuina erexiífer,toto anímo ad fedádos metus, quí abhomínib.ímpendebant.fe cóuertít. Magna ením bellí moles,magniq; motus ab hoftib. pararí ferebantur,Eratigítur ín Sabínís Appius Claudíus,uír quídem díuitijs& corporis uiribus clarus,probítatís ueró exíftimatione€ eloquentíaregionís íllíus facilé prínceps: quí quídem,quod ceterís magnis uírís euenírefolet,neínínuidiam uocaret,euitare no po tuit, Caputauté eíus ínuídíz atq; atrocítatís erat, quód pacís autor fuiffet, rem; Romans uíríbus auxifle diceretur, quo fíibíadítum ad occupandum patríam muníret, Híc cumac cepiffeteam famam haud ínuíta multítudíne efferri, uehementerqgà turbatorib,bellí pre meretur,necparfactioni effet, formídans iudiciü, collecta magna& clíentüi& amícorum manu ad tutelam fuí corporís,fedítíionem concítauít;qua res moraac dilatio belli Sabínis fuít.FIxc Publícola nó folüm cognofcere ftudebat,uerum eos magís magíscf incendere, actioni adíutor efTe, certos uíros etíam ad Claudiü míttere,quí hzc ex fe illí nunciarét;Pu blícolam.íllum uíri probum& iuftá ducere,necfe,lícet íníuríaprouocatü,ullo tamé ma lo cíues íllíus uelle ulcíci;quod fi aluti fue confulere ín animo effet, Romam migrare ínimi^ Publicola. 37 j inimicoráfeínuídia liberaret,à fe publíco honore,pro íllíus uirtute,& populi Romani dí gnítate accepti irí, Flac Claudio fzpíus cogitanti,ex ínftantibusneceflítatibus optímum ta&uuífum eft, Síc hortatus amícos, illis alíos fibiadíungentibus, quíndy millia domor& unàcum cóíugibus ac líberis índe abducens, quod genus ín Sabínís míníme turbulentü; fed mitis quíeteqy uítae ftudiofum,R omam traduxit: quibus Publícola humaníífimeacce ptís.ad omnia fura cíuítatís&' munera confequenda adíutorem fe promptiffimü prabuít, Omnibuseíus opera cíuítas&C aedes datae,agerip trans A níene fingulís duo fugera, Clau dio uero quíng;€ uiginti tradíta, Idem quoc ínter patres lectus. Hocilli reipub.admini^ ftrandzínitíum fuít,ín quo uír prudens cognítus haud multó póftín príncípum diígniíta^ tem peruenit,plurímumti opíbus&potentía ualuít,genus etíá Claudíorü Romza nulla re deteríus relíquít, At rem Sabínor( íta díuifam eorum fecefTione, non finebant populares feditiofíqg cíues ín ocío& pace quíefcere,uerüm angebant índíes magis, indignati(íi Clau díusqua prafens obtínere nequiffet, ea exul& hoftís tranfígeret,Romanis,quos fumma iniuríalaceffiuerat,fupplícíá luerent. Magno ígítur exercítu ex Sabínis profecti íuxta Fi^ denas confederunt,&€ ín confpectu urbís in ínfídijs locaruntínlocís círcumclaufís&con cauís duo míllía militum,qui cumprimuüm ílluxiffet,palàm cum paucís equítíibus praedam acturi ert, Hís eratmandatü,ut ímpetu ad urbem facto, retrocederétterga dantes, quoad intraínfídías RomanüadduxiíTent exercitü, C) uibus eodem díead Publicolam pertranf^ fugas delatís,ftatím contra illorum fallacías fuas ipfe ufresoppofuít,copías diftribuit, Ge neripfius t Gialbus Pofthumíus tría millía pedítü&agens, anteluce occupatís tumulís fub tGrecumexesquibus fubfederant Sabíní,eos praefídío obtínuít, Collega autem Lucretíus relictus ín ur. plar babet£4. becum copíarü parte leuiíIima& fortiffima,ut Sabínos equites auertentes pra dam adorí CO^Liuiu, Alrentur,ipfe cum relíquo exercítu ínímícos undícg círcundedít, Acforté ín aurora obortís bu, nebulís,Pofthumíus eos quíín infídijs erant, ab ipfís tumulís ínfeftare telís cepit; aduer fus uero equítes quí przeíerant,Lucretíus fuos emífit: Publícola hoftium caftra agereffus eft.Sabínorü igítur resfumma clade&exítío undíq petebat:quí aute cedendo pugnabát, ftatím Romani obtruncauerunt,cum res multó aliteracrati fuerant,cecidiííTet. Nam cüm alisalij falutí fe futuros putarent,manendipugnanditg curam abiecerüt, A tq; hí quídem B dumeffuftecaftrís ad eos quí íninfidijs erant, ílli rurfus ad caftra curfu ferebantur, ín eos adquos confugiebant inciderunt, eoscy opeegentes ínuenere,à quibus ipfi auxilíà expe^ Gabant, V erum ne ínteríréromnes,quibufdam Fídenatü ciuitas quz prope aderat, falutí fuítatcyhís ín prímís quí captis caftris effugerent;quí uero errore alió lapfi Fídenís aber^ rarunt,ínterempti funtomnes,aut captíui abducií, Hanc rem(etfí Romaní omnes res ma^ gnasínfatum autorem referre fint folíti) tam faufte felíciterqy folíus confulís uírtute ge^ Ítampradícabant. Atgy etíam ex ijs quí conferuerant manus audíretum primum erat, Pu blícolam claudos, caecos&& modó non uínctos hoftes fuís enfibus obieciffe, utillíis proarbitrío uterentur, At populus Romanus ex hoftíum fpolíjs& captíuísemaxímís opibus& copíjs locupletatus eft, Síc Publicola habíto tríumpho, defignatís poftfeconfulíbus ur» bemtradens,utftatutum eft homínibus pauló poft é uita dífcefsit,cüm peromnem uítam integetríme(anctífsímec uixiffer, Populus uero Romanus, uelut fí níhil ín eum prodí^ gnitate cotulííTet dum uíueret, fed omnem ei gratíam adhuc deberet,publícum honorem tuneridecreuít,ac quadrantem ín íd funus ornandum contribuir. Mulieres quoq; fuo prí uatimfudícío permote,annum íntegrum fummo honore& defiderío uirum luxerunt.Se pultus eftaute,& hoc decernentibus cíuibus, intra urbem íuxta V elíam,eíuscg fepulchrí tota familía partíceps eft facta. Noftra autem zetate nemo ex eo genere iftíc fepelitur: uerüm fiquís moríatur,cadauer eó feruntatq; deponunt,ubí quidam facem flagrantem fer^ mé fubijcitmox retrahít, declarans hoc pacto lícere quidem fepelíreíftic, fed honori par^ cendum:quo facto,cadauer índe rurfumauferunt, PVBLICOLAE ET SOLONIS COMPARATIO, v M igiturínhísuirís comparandís príuatím alíquíd fupereft? necad ungue ín hís que memoríz mandata funt,alterfotte quadá alteríi eft ímítatus, alter eft te && ftís alteríus?Intuere ením eam Solonís ad Crocfum de felícítate legem magís dj Tello,Publícolz couenire, Tellü enim,que ipfe mortís opportunitate uírtutecg robítatefelícem dicit,negy filíos fuiffe ufquam ínter claros uíros à poétís memo Tatur,nec eiufdem magiftratus ullus aut imperium gloríofum fuit; at Publicola€ uíuus A d & filiorü p -— C Tuftinus etia Pift flrato tribuit bel li Megarenfis ui ctoriam. Plutarchi opibus& gloría ob uirtutem, Romanorü prínceps eft habitus,X poft morte ínter clarify mas familias& genera, Publícolz, Meffalz,ac V alerij fexcentosiam per annos,pracclare originis gloría reponunt, Tellus rurfus ab hoftibus ut uír ftrenuus ín acíe manendo, pu gnandoq; morte occubuít, Cotrá Publicola interemptís hoftibus, quod profecto felicius eft quàm morí,patría fua uírtute uictrícem afpíciens, confulatc; imperator tríumphoho. noríbusq auctus, optabilem ac beatü Solonis opíníone exítum confecutus eft, Ac etiam ijs que de uita tempore ín Mímnermo refutando tradít, Nemíhi fupremo defintín funere fletus, Turbag; amícorum moaefta fluat lachrymís, Publícolam felíce teftatur. Moríens enim non modó amícís€ neceffarijs luctus& lachry mas,fed etíam trífte defideríü fuz cíuitati reliquít, Nam eum Romanz mulieres nóaliter gemitu profecuta funt;ac fi filíum uel fratrem uel cómunem parentem omníüami(i(fent, Diuitías quidem habere cupío,ínquít Solon:per íníuría confequí poffiderecg nolim, con fequitur enim fupplícíum, Publicola ueró nó modó ín parandis díuítijs ab íníuría abfuit, uerumetíaeas ín pauperibus íuuandiís fubleuandisq; confumpfit;ut fi fapientiffimus om. níum Solon eft habítus, felíciffimus Publícola fure exíftimarí poffit, Qua ením bona ille uelut maxíma optarat,ea confequi& conferuare ufq; ad finem Publícolz contígit, Sic So lon Publícolam,illerurfus Solonem lluftrauít:& exemplum homini rempublícá mode rantípraeclarííimüs ad imítandum expofuit,cüm confulatum detracto faftu mítem& man fuetum conftítuens,ab ínuídía atg; offenfione hominum uindicaffet, E legibus autem$o lonís permultas Publícola ad ufum fuumtraduxit, Nam ín conftítuendís magiftratib.po tefítatem plebi reliquít,€ crímen deprecantibus prouocatíoné ad populum, ut Solon ad iudíces,dedit.CQ uod(í Senatum non conftítuít ut Solon,at Senator numerum auxiít, ac fermé duplícauit,Quaftorum quoq conftirutio inde accerfiíta eft, ne conful,fi uir acer& ftrenuus effet, hís occupatíoníbus à cura rerum maiorti abduceretur:necfi ímprobus, re bus pecunijsqy permíílis, occafionem fibiad ínferendam íníuríam oblatam efle exiftima: ret, Quodaute ad odíum tyrannorü fpectatjuehementíor nempe Publícola;fiquídem de prehenfoín tyrannide affectanda poenam conftítuit,Solon autem de índemnato permifit fupplícíum fumí,In quoueró Solonrecteacíure gloríari folitus eff, tyrannidem fibi om nium cíuium confenfu€ uoluntate delatam refpuifIe,haud eft íd quidem cum Publicolg fa&o ullo modo comparandum,quí nactus tyrannícum príncipatü,moderatíorem effecit acpopularíorem,nec hís quibus iure poterat,ufus eft. Atqui id quidem fenfiffe Solon ut, detur cüm díxít,itapopulum optímé ímpería principis obire, fínec folutus nímís& liber e(Tet, necferuilem ín modum deprefífus. Propría autem Solonís remíílio zrís alieni fuit, qua nihíl ad retínendam confirmandamq ciuium libertatem przfentíus ac efficacius effe potuit, INíhil ením legum zquabilítas proderat, ad quam pauperes prohibebatzes alieni accedere,fed in quo maxímé liberi e(Te uídebantur,in eo maxíme Íeruiebant,quod diuítes in rebus íudicandis,ín gerendís magiftratibus, ín fententíjs dícendís, eorum nutu aclibi díne níterent, A tillud cerié przclarius,cum refciffioné zrís alieni fedítío femper confecu ta fit, illa tant& ut occulto quodam, fed ualído ueneno fretus,inftantem feditioné fopiuít, conceptamQ ín rebus labem atgpígnomíníam uirtute& autoritate fua fuperauít. V erüil la maxíma reipub.potaítate permiffa, facilc Publícola uincíturà Solone, Parebatur enim eíab omníb. ip(e ueró parebat nemini,ac per feipfum nullis adhíbítís plurima& maxima in repub. gefsít. ipfo tame fine alter felícíor ac beatior. Suá ením ipferempub. Solon fub latam& eueríam uíuus afpexít; Publicola autem repfublíca, ufq ad cíuilís bellitempora fuum decus& fpecí? feruauít. Hic ením latís flatím legibus, eíscy ín lignis ac líterís fine in terprece aut míníftro derelíctís, Athenís diícefsít; ille manens cum poteftate ín gerenda repub.eam fírmauít,&tutífsímü ín locum conftítuit.Ille Pififtratum cüm preuídiffet,non potuitprohibere, fedab ípía eft tyranníde ínfurgente uíctus:híc regn totíam annos op£ bus&€ potentía ptaefides eíecít atgpfuftulít:uirtute quidem Soloni& uoluntate par, fortu na uero X uíribus ad perfíciendü fuperior. C'uod ueró ad ratíoné bellícá fpectat, nec qux aduerfus Megarenfes gefta funt, Daímachus Platzenfís Soloni adfcribít,utà nobis fupe rius dí&tü eft, At Publicola&ipfe manu dimícans,& cum imperío,pluríma& maxíma bel la confecít, Quínetía& in rebusciuilíbus illeper iocü quodámodo fimulatíoneínfanig de Salamíne fententíá díxít: hic aut maxímarü rerü(ufcepto perículo, no dubítauit ín Tarquíníá ínfurgere,.Idem cum coniuratione detexiffet,(umedií fupplicij,& neeuaderent inv probí;prohibendiín prímís autor extítit, Nec corporafolüm tyrannorü de cíuítate eíecit; uerumetíam A B Alcibiades. 38 uerumetíam fpes ómnís tyrannídís ín pofterü fuftulít. Síc rebus certam atqj ímpetü que damaními& concítatíonem ad refíftendum flagítantibus, acrí; prefentícg fe animo offe^ rens, haud deteríor uífus eft, quàm ínermís ín colloquío& congreffu,cedendo& fuaden^ do.Quibus rebus Porfenam uírum metuendum& ínuictum,placatum reddiídítatq; amicum.Atením díxerít fortaffe alíquís,à Solone Salaminem Athenienfibusamiílam,reftítu ram effe, Publícolá ueró Romanos parto íam ante agro cedere coégífle, V erüm decet fem per prafentium temporü rationem habere, Quíením rempublícam gerít, dubius quopa&o cuncta tranfigí queant, fzpe parte remífTa,uníuería conferuauit,paruacy íactura facta, maíora confecutus eft:quod Publícola runc ufuuenít, Cüm ením ceísí(fet alieno agro,falutem& íncolumítatem peperit cíuítatí,€ quibus magnum fueraturbem retínere, ín eo^ rum poteftatem fua opera obfidentíum caftra uenerüt, perm iffog; hofti fudicío,ui&or ea uoq uíctoríae addidit, quibus amífsís,optabilís fuííTet uíctoría. INam extímatíone uírtu^ tis& probítatís,quam fibí preter caeteros ín confulatu pararat, prafens bellum deleuít, Gc belliapparatum Ikomanís fummifit, Alcibiades. DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE, EÜLCcIBIADISgenus;fímaífor( íllius memoríarepetatur,paternum ?*quídemab Aíace, materni ueroab Alcmaoníde, qué ex Dínomacha enítü aíunt,oríginem traxifTe uidetur. Feruntautem pau ípfius Cli^ níam,tríréme fuis fumptibus ftípendijsqy parata, cüm aliquando Athe J nienfes prope Artemifi&i cum hoftibus decertaffentjingenté ex eo prae ilio gloriam reportaffe, Deínde ín eapugna quz apud Coroníam cum AFP 97 Bootijs comítla eft, dum ftrenui milítis€ optímiímperatorís operam nauaret,dignaá uirtute fua mortem oppetijílejatqj poft eíus interít&, Periclem& Ariphro nem Alcibíadís tutores fuiffe relictos, uíros ea tempeftate praeclaros,& magna cumtCli níaptopínquítate coíunctos, Tradunt ínfuper, quod mea fententía uerifsímü eft, amici» tíam Socratís ad charítatem& gloríam confequendam,nó medíocrem occafionem Alci bíadi prebuiffe, Nam Demofthenís mater,tum Lamachí, l'heramenís,alíoruma& multorum,qui eatempeftatehonoribus€ rerum geftarüi gloría floruerunt,neq; cogníta nobís eftneq cuíufquam líterís celebrata, Alcíbíadís uero nutrícem quoq; genere Lacena,no^ míne Amyclam,& Zopyrü pedagogü fuiffeaccepímus, quía eorum nomina grauí(fimí autores, Antííthenes atcy Plato,líterarti memoría prodíderunt, V erüm de pulchrítudine Alcibíadis quantaaut qualíaà probatiffimis fcriptoribus, quí eíaequales fuerunt, predi cent,nemo(ut ego arbítror)medíocríter doctus ignorat.Itaqalijs omifsis,illud tantum dí cereaufim, fua tepeftateomníbus Athenienfibus,& dígnítate orís,& totíus corporis for ma,unum Alcíbíadem praftítiffe, Neq ením illam Euripídis fententía probanda putem, quaafferít,adultam homínis ztatem effe pulcherrími, Hoctamen Alcibíadi precípue eft largita natura, fibíqy cum paucís fuít comune, quód non modó ín pueritía, aut adolefcentia,fed etíam ín omnizetatís gradu,maxímü femper decore,ac formofam homínís Ípeciem pratulit. Addunt praterea quandam eí ín dícendoaffuífTe balbutí£, quze uócí illius fplen. dorem,& fermoni gratíam afferre uidebatur, Aríftophanes ftacj ín hís ín quibus mordet I heorá,fic Alcíbíadem balbutíente índucítiCelnís Theola caput adulatorís habentecEt Archippus filíum Alcibíadís mordens,Ambularínquit,diffluens ueftem trahendo,&€ ut maxtme patri fímilíseffe uideatur,frangit nefcío quo pacto ceruícem balbutítgg. Naturam ucroAlcibíadis ferocem ac audacem fuifTe,tum maxímís cupiditatibus affectibusq; fubie m ctam, exuaríetate€ díffimilitudine rer& quas poftea geffit, facile íntelligilicet, Virenim quiett ocíocp ínfeftus,contentíoniscg fupra modum amator,níhil fibíín uita expetendum autmagnoperelaborandü putabat,nífi utdomínatu famag;,€ rerum geftarum glotía cae teris mortalibus antecelleret:quod fané eíà prímís íncunabulís, ut ex comentariolís pue rilis eius inftitutíonís percipi poteft,infitü fui(Ie uidetur, Etením cum alíquando ín palz. ftracum puero quodam luctaretur,íamá aduerfaríus eum ad terram deprimeret, volens Alcibiades quocunque pacto hancígnominíam euítare, manum illius cepít, dentibusq; momordit, Dímíttente autem puero Alcibíadem, atque clamante, tanquam mulíeres €um mordere; An, inquítille, mulíerum,& non leonum potíus,morfus Alcibíadis funt: Nobilitas ex ge» tieris celebritaté rebus geftis maiorum, cy cond &oribus, Txantbippo. Pulchritudo, Inftin.lib.s, Factttdia, Pro,Cernis Tbeorun. «€ Ls px V^ 0A&c GtoA9y, Opa. Ctopoy, Ingenium, Jaorentifeti Flagrantifsimi ingenij fpecimix quedam narrat C Amor«d difcendum. vide Platonis Alcibiad.1, Occa[to qua ap pulitad pbilofo phian, fed parit con[tanter. Plutarchi Preterea cimaliquando more puerorü aftragalís cum fuís equalib.luderet;fecg ad factum pararet, quód fors ad eum íacíendí peruenerat,forté currus per eam uíam,ubi ílli ludebàr, onuftus agebat, Conuerfus ad aurígam Alcibiades, prímü rogare coepít, ut quoufq, ipfe lufiffet, currum cohiberet; deinde cüm homo agreftís puerü afpernaretur, currumq per. mítteretob ruftícítatem fuo more labí,cedentibus alijs puerís,folus Alcibiades hac(utfi biuidebatur) íniuríalacefsítus,fefeante curr& extenfum fupinumq; proiecít,aurigam iu. bens eo pacto(i uelletulteríus pertranfire. At ille pueríaudacía multorum(g clamore con, terrítus,qui tollere Alcibiadem properabant, currum extempló cohíbuít,fumentaq retra xít. V erüm pofthac Alcibíades cüm omí(lís puerílíbus ludis, ad liberales difciplinas ani, mum conuertiffet,nihil fib erat potíus, quàm ut magiftrorü praeceptís monitísqg pareret, eorü doctrina ímbueret,acin ea omnía diligenter íncumberet,que uidebatur ad affequen dam eruditíone&€ excolendum íngeníü pertínere. Artem modulandi tantüilliberalem,& ingenuo adolefcente índignam fugiebat, magíscy tibíarti cantum quàm alium fonü afper narí uidebatur,Lyram enim neq; fermonem eíus auferre dicebat quí ílla uteretur,negy uul tum deturpare:tíbías uero& fodalium colloquía tollere,€ tantam hominí deformitatem afferre,uttíbicen quandocung os canendo buccasq inflaret, uíxab ijs etíam dignofcere tur,qui íntíma eí efTent famílíarítate coniuncti, Canant,ínquit, Thebanorü liberí,loqui e ním nefcíunt;nobís aute(fíc ením patres noftrí dícere folent) Palladem, qua fíftulam fre gít;& Apollínem, quí& modulatorem fíftule excoríauít, adeffe fine ínuídia fínant, Hos Alcibíadís fermonesíoco partím, partím feríó habítos, ubíínter omnes adolefcétes fama uulgauít, cunctís eíus fententía ut generofam& egregia comprobantibus, tantz turpítudínitibícínes haberifunt coeptí,ut quam prímit ex omni íngenuorít coetu cómuni confen fufufz acfugate tíbíz fint.Scribítur ín accufationibusAntiphonts, Alcibíadem aliquan do,cüm effetadolefcens, clàm domo egreffum fead amatore Democratem cótuliffe,cor, feftimg AríiphronemuoluííIe eum,quía nó reperíretur,publíco preconío indagare,pro híbuifIe Períclem, Sí ením, inquit, ó Aríphron, íignorantíbus nobís Alcíbíades mortem oppetíjt,una faltem díe eíus ínterítum díuulearí oportet:fi uero faluusatcp incolumis eft, cur adolefcentís uítam ínfami praeconio notandam cenfescAddít etíam ipfe Antíphon,in paleftra Síbyrtij ab Alcibíade quendam comítum baculo czfum ínteremptumcg fuiffe, Verüm hzc cümab ínimiícífsímo homíne, qui potíus infamíam Alcíbíadis quàm uerit tem hiíftoríze perquírebatymandata memoríz fint, nec; perfuaderí nobis, neq credi facile poffunt.Jamueró cum pleríc; homínes,quorü opes& díuítíe ea tempeftate ínfignes erát, Alcibiadis amore turpiter deperiret, Socrates philofophus uir doctus ín prímís huíusado lefcentis miferícordía motus, ftatuitegregíam íllius indolem, quz tanquam praeclara ar bosampliílimos fructus parítura uídebatur,quantum ín fe effet,malís amoribus auocare, & ad optímamdifcíplínam rectamqy uiuendi rationem traducere, Atq; eó magís íd fibifz ciendum putauít, quód Alcibiadem nonalienütab hac fententía,ut fufpicabatur, ínuenit, Nam etfi opulentía,uoluntates multorum,adulatíones,& alía mala pené ínuícta Alcibíz díaduerfarentur,íngeníü tamen adolefcentís quod ín eo uehemeter uígebat,breui fingw larem modeftiam Socratís,uírtutemi cognouit, Itag difcendi ftudio& fapientíze amore pellectus,extempló cunctís amatoríbus adulatoribusi repulfis,ad Socratícá difciplinam animum uertít,atcy omnibus pofthabitís rebus,coepitillius familíarítatem iníre, fermont bus íntereffe, neq; à latere fapientiffimi uíríunquam difcedere, Cernebat enim Socratem nongratíam puerorü,utalij amatores;autíllecebras blanda uoluptatís confectarí,fed mo deftíam& uírtut& quzrere, atqy ín eo przcípuelaborare, uthí quí erudíri aut uellent, aut poffent,omní corruptela infolentíag; depulfa,bonis moribus ímbuerent.Demiffa eft ígi tut fuperbía gallí;ut ille poéta inquit,& alae ad terram depref[z. Alcibíades enína putans Socratís dífcíplina quafi munus effedeorá, ad ínftruedos erudiendosq fuuenes miffum, feipfum defpícíebat,íllumadmiírabat,uirtutem amabat;uel imagíné potíus, utínquít Pl to, gerebatamorís. V erüm plerícg Atheníenfiá íllud admirari precípue uidebant, quod cum Alcíbíades nunc cum Socrate fímul ceenaret,nüc ín palzftra luctaretur,nunc ín eo dem tentorío moraretur, relíquos amatores quí quotídíe eíus ueftígía fequebantut, negl! geretatqp contemnetet,€ ereanonnullos fupra modum ínfolentía uteretur, uelutí aduer fus Anytum eueniíTeaiunt. Is quibufdam hofpiítibus ad coena ínuítatís, Alcibiadem quo que,cuíus amorenó medíocríter deperíbatprecibus multis rogauít ut íntereffe huíccon uíiuío uellet, Afpernatushomínem Alcibíades, domum difceffit, íbítg ebríus factus pot coenam cum ad Anytum reuertiíTet, peraula oftium, ín eo enim conftíterat SERIA con. Alcibiades. 39 A ftipatus poculís aurets argenteísqy refertus, capta opportunítate feruos celeríter fuffit, ut cori dimídíam parte fubríperent, domumg perferrent; quo facto Alcibiades confeftim eos fubfecutus fugáarripuit, Accufantibus uero cunctís quí ín couíuío aderant,ímpuden tíiamacinfolentíam Alcibíadís,folus Anytus,Non modó no impudenié,ínquít,fed huma numetíamatq liberalem Alcíbíadem efleaffeuero, quí cüm fibi líceretomne hanc fupel^ le&tílem fuo arbitratu capere, dímídíam nobís partem relíquít. Síc fe grauem Alcibíades omnibus amatoríbus difficilemqy praebebat, praeterig cuídam aduenz& ínquilino homi^ ní,quí utgratíà Alcibíadis beneuolentíamqy iniret,omne fuum patrímoníü uendidit,cen^ tum ex eo collectas ftateras ad Alcibíadem detulít,multís precibus rogans ut acciperet, R.í dens Alcibíades,ne amatorís muníficentía afpernarí uíderetur,accepta pecunía cüm hüc homínemdomá perduxiffet,poft coenam aurü eireftítuit,iufTitcy utíequenti díeín forum accedens, publícanorü precíum,quí uectígalía cíuítatís empturíà prefídíbus erant, ín au^ &ionefuo precío fuperaret, Renuentem homíne ac tergíuerfante ob magnítudínem rei; qua uires fuaslongé uidebatur excedere, Alcibíades nunc mínís, nuncadhortatíonibus compulit, ut huíc fuz cupídítatí obfequeret; nam cum publícanís íandíu Alcibíadi príua tím fimultates íntercedebant, Aduenaígítur fummo mane ín forum profe&us,publícano rum precio unum adíecit talenti, Hanc peregrini homínís audacíam, uelutinoui& íno^ pínatiadmírantes publícanigrauítergy ferentes,clamítare coeperunrut uades aduena ífte praberet, quafi eum ínueníre nó pofTe arbitrarentur, Horü clamore aduena,qui fuas uí^ res nó ignorabatfupra modum abfterrítus, fugam íam arrípereuidebatur, cüm Alcibía^ desadinagiftratü conuerfus, Meus, ínquít,eft amícus,me(fi uobís libet)pro familíari meo uademaccípíte, Publicaní qui nouís emptíonibus folíti erantueteres femper diííToluere, Alcibíadis fallacía cognita,que ín füummü dífcrímen fidem fortunasqg eorum coníjcíebat, nonmediocríteranímo defecere. Nullum ígitur remedíumnífihunc homínem de medío fummouerent,fuís rebus effe cernentes,eum orare hortaríq; coeperunt, utpecunía acce» piaillincabiret,Prohibenteueró Alcibíade minus quàm talentum accípere,non príus dí Íceffit,quàm publícaní,ut Alcibíades uoluit, íntegtü talenti dederunt, Atcg eo pacto AL, | cibíadesfíneullo fuoíncomodo peregríno& familíarihomíniprofuit, Verümeatempe B ftateSocratesín erudiendo Alcibíadeftudíum adhibens& diligentiam, multís etíam no2 bílibusaduerfantibus uírís,adolefcentem ficad modeftíam€ temperantíá concítabat, fie abomníturpítudine deterrebat, ut ille pleruncg multís cum lachrymís fe falutem fuam Socratí cómendaret,níhilzg ín uíta expetendü arbitraretur, nífi quod effet cum uirtute& honeftate coniunctá, Interdum ueró etíierga Socratem folum reuerentía quandam ferua reuideretur,tamen fuperantíbus cupídítatíbus,ratíoné cotínereno poterat,quin à fapien tillimo dieredíens uíro,ad uarías illecebras& omnís generís uoluptates dílaberetur, V n^ deíllud Cleantís memoríz prodítum aiunt; Alcíbíadem,inquit,ex auríbus tantííà Socra^ te,abalijs ueró amatoríbus ex multís cotporís locís, que honefté nomínarínon poffunt, folítá effe deprehendíEratením ei íngení&,utr Thucydides indicare uídetur,ad íncotínen tíam X luxuríam, atqp ea omnía quz uoluptate paríunt,uehementer proclíue, id quod ex ínzqualítate uictus potuít iudicari, Sed ínter multos Alcíbíadís amatores reperiebantur nonnullí,quíuanís adulatíoníbus ante tempusaures adoleícentís ímplentes, aíTerebant ipfum effe uirum ad omnía fumma natudt;nemínemq; Atheníenfium autanimi magnitu díne,aut eloquentía,aut íngenío,cum Alcibíade conferendum, Itacy fí ad rempublíca gerendam acceíferít, non modó alíos oratores& duces, fed ipfum etíam illum de quo tanta famaapud omnes gentes haberetur, gloríaatqg potétía fuperaturi effe Períclem. V erüm utferrum antea mollítum igne, denfarí deínde frigore folet, ficingení& Alcibiadis uarijs blandímentís ín uoluptates delítíasqg prolapfum,cohiberi fapientía Socratís,& ad frugali tatem reuocarí uidebatur, Nam& hortari adolefcentem,& monere,etíam líberíus accufa renondef(iftebat, multís uerbís oftendens nullam ín eo prudentíam, nullam modeftíam, nullumdeníg, ueftígium effe uirtutís, Ita; eum quí omnem fuz uíte cutfum ín mollitie corporís,atgy ín animi libidine collocaret,non effehomínem, fed monítrum potíus,& im mane quoddam anímalappellandü,Hís utebatur Socrates ad immoderatam adolefcentís audacíamac ínfolentíam comprímendam, qua ea ztate quanta ín Alcíbiade effet, ex hís quzfuperíus expofita funt,& alijs quz adduci ín medium poffuntfacileíntelligilicet,Fe runtenímhuncadolefcentem, cum ftatuiílet erammatíce operam dare, nactum efTe ma^ giftrum quendám nó fatís erudítum. Ab hocprimá Homeri poemara petens, cum íllenegaffet fe FHomerí quícig habere,nontulitígnorantiá hominis Alcibíades, fed pugno cum Ferocitas, Indoles. Haclenu ingenij[becimna, nunc vesgeflas adolefcetis tra» dit. Militia, Fortitudo, Wricontinenta, Leuitas, Plutarchi percutíens,abíjt. Ad alterum deíndeprofectus,cüm ílle Homerílibrum habereà feemen datum dixiffet Ec tu,ínquítgrammatícà doces, cüm fís aptus ad poétam tam egregíü cor, rigendum: Traduntinfuper Alcibíadem aliquando cüm Periclem alloquí uellet,domum illtus profectum antedj aulam ingrederet,reípofum tulííle, eum effe magnopere occupa, tum;íecum ením agítare quonam pacto ratíoné Atheniíenfíbus redderet, Diícedens Alci bíades, Num, ínquitfatíus effet Períclem cogítareatg; perquírere, quomodo rationes nó reddat:Poft hec Alcibíades ad bellícas laudes anímáü uertens,uná cum Socrate,in quom ximam femper fpem fua uítz collocarat, ad Potídzezam urbem ín exercitit Athenienfíum uenít;paulog deinde acerríma conferta pugna, etíi ambo egregie felícitercg certaffent, ta, men parum abfuit quín Alcibíades extrema fuae uítze perniciem eo die ínueneriít, V ulne, ratus ením ín praelío fe ulteríus tutari no poterat, cüm Socrates extempló accurres hoftes fummouít, Alcibiademq;feruauit, Quapropter duces exercítus pra míü Socrati iuftara, tíonedebebant. Sedcüm gloríz& dignitati Alcíbiadis plurimum fauere uíderentur, cu píens Socrates potíus honeftamillíus ambitionem ín rebus generofis atqg praeclaris auge ri,quàm(ibi honore tribuí, ante omnes egregiü teftímoniü de Alcibiadis fortítudínetw lítatcp eos duces multis eft uerbís hortatus,ut corona eum íntegrísqy armís donaret, Nec multo cempore poft,cüm Atheníenfes ín ea pugna qux apud Delum cómiffa eft, re male gefta,citato graduarrípuiffent fuga, Socrate ín magno perículo conftítutü, quód àtergo multa zedíta cede urgebant hoftes, Alcibiades folus protexít.Sed ante boc tempus nónul la funtab Alcíbiade perpetrata, qua ad hanchiftorià noftram pertínere uidentur, Hippo, nícum ením Callíz patrem,cuíus magna Athenís ob díuítias€ nobilitate generiís,autori tas atqj potentía erat, Alcibíades no odío,non íníuría,aut iufta ulla caufa lacefTítus,fed lu. fu quodam cum fodalíbus íníto,pugno percuflit, C) uod ubi ediítü ín populum eft,& mul torü fermonibus díuulgatü,grauiter ferentibus cüctis claríffimiac praftantiffimi cíuis ín iuríam, Alcibíades pauore cofectus poftrídie fummo mane domü Hípponici p roficifcit, oftíumc iíngreífus, ubí ín confpectüillius uenít,depofíta raptim uefte, corpus nudü uer berandü homíni obtulít,multís precibus rogans, ut debítis uerberibus cederet, Hicauit íníuríz confeftím oblítus,non modó ueníam Alcibíadíprabuit fed ut pleríq etíà afferár, in uxorem illi Hyparetam filíam dedít:quandg nonnulli no Hípponícü,fed Callíam fuiffe tradunt quí dederít filiam, adduntqy eam Alcíbíadi cum decem talentis ín coniugium effe locatam,ipfumq; deinde cüm Hypareraliberos peperiffet,alía decem,quafí haec anteape pigiffentà Callía patre extorfifTe talenta,Callià uero poft haec adalías huíufmodi fallacias euítandas,patrímonij fortunarumqy fuarü, fi forté(ibi fine prole mori cótingeret, populi Atheníeníem ínftítuífTe heredem. V erü cüm Hypareta,que&uirtutib.& bonis moribus fuerat à prímís íncunabilís ínftítuta, multas cotumelías quotídie ab Alcibiade pateret(e ratein illefcortís tum peregrínís,tum urbanís palám manifeftecg dedítus) nó potuit egre gía mulier hanc uíuendí ratíonemà fua natura alienam ulteríus tolerare. Itag; Alcibíadís domo excedens, ad fratrem, quem unícü fuís rebus putabat effe refugiü, prímü fecontv lit, Deínde càüm Alcibíades hunc eíus dífceffum,& omnía alía qua ad illam pertinebant, afpernatíi uíderetur,rogabat ut ipfímet, quemadmodü leges iubebant,apud magiftratum repudij libellum deponerelíceret. V íxq;ad eum locum dbi magiíftratus cogebatur,perue nerat,cüm fuperueníens Alcíbíades,fpectantíbus cunctis coniugé rapuit, eamq; nemine repugnante,mediío toro domum perduxít, Hzc deinde mulier uíq; ad extremü uite diem cum Alcibíade uíro permanfit. Defuncta eft autem fub ídem propé tempus,quo Alcibiz des cum fua claffe Ephefum nauigauít, V erümAlcibíadis uiolentía, qua ín coiuge rapien da ufus fuiffe uidetur, neg) íníufta à populo Atbenienfi habita eft,neg; ab humaniítatealie na. T'raduntením hunc magíftratum ea ratione inftítutü fuiffe Athenis, ur effent quí con tentíoníbus dífcordijscy fublatís, uxorem uíro publíca autorítate adhibíta, uírumqy uxorí conciliare níterentur,Illud ueró ab hís qua funtà nobís fuperius enarrataynon admodum alienumfuiffe uidetur, Dícunt ením Alcíbíadem ínufitata magnítudíne canem,quem mí nis feptuaginta emerat, abící(fa caudaper urbem dímififfe, Hoc cüm multis ftultumatd ineptum utfum negocíum efTet, monentibus eum amícís,ac fermones quídeeo círcunfe rebantur enarrantibus,rídens Alcibíades fícínquít; Res,ut ego íntenderam, ex uoto fuc ce(Tit: hanc ením Athenienfib.prebereuolui loquendi materíam, ut eos à peíoríbus qux de me dicere audírecy(olitifunt, nouís hís rebusauerterem, Prímum ueró aditum ad rem publicam gubernandam(utalía omittamus) ex nummorum largítíone, non confílioaut arte, fed forte cafugy facta, affequutum Alcibíadem aiunt, V olunt enim hunctranfeun tem propt Alcibiades. 4o y tem prope locá quendam, ubí ingens Atheníenfiü multítudo magno cum firepítu clamí^ tabat, cumpercepíffet quafdam íbí erogatas effe pecunías, indeqg huíus tumultus caufam proueníre,eó celeriter efTe profectum,atq;j nummos magna cum liberalítate populo Athe nienfi fuiffelargítü: exceptum deínde plaufu popularí, coturníce quahabebat fub pallío, inconfideraté ob ímmoderatam lztítíam dímífiflerad cuíusuolatü,cunctís quí ibí aderant magís quàm antea coclamantibus, nítentibusqy certatim auículamgratía Alcíbíadí scape re,tandemab Antíocho captam dícunt,ac Alcibíadi reftítutam, fummamg inde famíliari tatem ínter eos fuiffe exortam, Caeterüm cümopulentía,genus,amícorü copía,alíaqy per^ multa, quz fíneullo labore fautores eí quam plurímos coparabant, addiegnítate ín repub, acquírendam Alcibíadi uehementer cóferrent, tamen nihil erat quo ipfe mallet apud populum Athenienfem, quàm eloquentía& dícendírationevalere, INec uídebat hac ín eo uana effe cupiditas, Quanta ením dícendí uís ín Alcíbíade fuerít,& Comici ipfiteftantur, & Demofthertes ac Theophraftus locupletí(fimi funt autores,quorü alter ín ea oratíone, quam contra Midíam habuít,uehementiífimá otatoré Alcibiadem uocat; alter uero cum ín multísalíjs, tum ín faueníendí facultate eum magnopere extollít, tantumcpeí tríbuít ín hocgenere laudís, utcunctís Atheníenfibus anteponendü cenfeat, Erat auté Alcibíades optimusnó modo rerum íngentor,qua caufx fi ua conferrent,fed eorit etíam uerbor(ü fabricatoratqj magífter,quze cum ipfis fententíjs couenírent,& ad perfuadendum accómodatauíderetitur, Interdum ueró nafuccedente uerborü copía,ut res exígere uídebantur, refumereea qua anteadíxerat confueuit,ut fine ulla íntermiílioneíntegra oratío fequere tur,Sed ínteralía quae de Alcibíade referuntur, illud quoqj compertü habemus,eum ín alendis equís,quíbus pofteaín Olympía uteretur,tantá curam operamq pofuíffe,uttemporibusfuis,uel regum uelpríuatorü fuerít nemo, qui maxíma ílla quínquennali celebrí2 tateludori,ad Olympum feptem,ut Alcíbíades,quadríeas perduxerit, l'hucydídes uerà quí& Athenienfís fuít,& rerumgeftarü fcriptor egtegíus,fecdum& quartü ín certami^ níbus íllis uí&torem fuifTe Alcíbíadem refert, Euripídes uero tertíum adíiecít omnem eíus glotíz fplendorem excelluíffe, Sícením ínquít: Formofa proles Clíníz te nunc canam, Quamíllo fuperbam praemíjsuídítdíe,^Graíorá Olympíaclarusctim uiceras, Et B moxparatastres quadrígarumtíbi^ Víctoríaslabentíum curfu,rotís, lam uocepraco tuncadaftratetulit, Bíscinctumolíuz frondepallentíscaput.|O gloríam tantam e£ ferentem,quod tibi^ Profecto folijneminicertanttum^ Eueniret Graíorum Olympía rots, FiuícuictorízAlcibíadís magntü decus attulíffe uidentur honores illi ab Atheníen fiumhoftíbus magnifice liberalitergg tríbutí, Ephefij ením tentorí&ad eum eleganter or^ natum, Chíj uí&ímas facríficijs,ac pabulum equis, Lesbíj uínum,& ea omnía quz ad ce lebrandum conuíuíü pertínebant, grato anímo obtulerunt. V erüm paulo pófthanc glo» ríam ex uíctoríaOlympíca parta, labefactauít aliquantul& calumnía quedam,in infamiam Alcibíadis líyore& maleuolentía díuulgata. Ferunt enim ea tempeftate fuiffe Athenis Díomedem quendam Alcibíadi familiarem, quí cupidus Olympícz uíctoríz confequen da,eumrogauít, ut publícá currum quem A rgís effe perceperat,fuí caufa emeret:fciebat enim Alcibíade factione gratíaqgapud Argiuos uehementer pollere, Hís auditis Alcíbia^ demaíunt curr&ab Argíuís empti,fibí poftea adíudicaffe,nulla Diomedis ratione habita, fed eo neglecto atq; repulfo,querente clamátejy, hoc ímprobihominis dolum,no familía^ ris uiri officium efle, Dícuntpraterea,ut ex orationelfocratís proAlcibíade fcripta intelli gilicetdehacre quoddam fuiffe iudicum conftítutt,in quo Tífías, no(ut pleríq; putant) Diomedes,aduerfaríus extítít, Poftea ueró quàm Alcibiades exacta íam propéadolefcen ta fead eubernandam rempub, contulít, extempló curfum alíorum oratorum acducum quifummá in cíuítate gradum occupare properabant,fic ingenío,audaciaqy fua repreffit, Ut nemo ea tempeftate Athenís effet, quem iíllízquéac Alcibíadem formidarent, Aufus eltením nuncaduerfus Phzacü Erafiftrati filium, nunc contra Nícíam uírum opulenta, przclarü ín milítía duce,acerrímas cotentíones certamínatg fufcipere.Erat aut& Nícías maior natu quàm Alcibíades, Phaacus ueró propé zqualís,ac tum prímó,ut ílle, dignita: tis fundamenta iacereuídebatur,eícg nobilítas generís,aliag; permulta,ut A lcíbíadi,adiumento& przefídío erant, In coronís autem cíuíum& famílíarí quotídíanoc fermone ele^ Sans admodum Phazacus habebatur€ perpolitus, ín dícendo ueró orator parum uehe^ mens, Vnde Eupolis optímtü ín loquendo, debilem ín dicendo Pharacum ipfum appellat. uerunt autem nonnulli quí cám multa de Alcibíade& Phaaco fcripta reliquiffent, il^ «d quoque memoríz prodiderunt, Alcibíadem aliquando uafaaurea atqjargentea, quae Adrempüb.pyo mouit, cafus, opes nobilitas e»' eloquentia. Magtificentih, Virtilis etas, In repub.raultjg formidabilis. Cum ftumimnis cà tentio, Plutarchi C Athenienfes inpompís fupplicationibusc ferebat, retínuífTe quzedá,hísq; deinde ín quo, Tbuod.lib.7. Vide in uita Arifüdis. Afus, Aemulatio grauis, Impietas in patriam. tidíanís conuíuijs fic uti folitü effe;ac fi propría fupellectili uteretur, Erat autem ea tempe ftate Hyberbolus Períthoedes,cuíus utímprobi& flagitiofihominis, Thucydides memi, nít, Is cür ftudiofe collígeret ea qua ínalteríus ínfamiíam dícerent, Comícís quí audaciffi métemporibusíllis mores homínü increpabát,magnam fubminíiftrabat uítuperandi ma, teríam,In eo praterea gloríari plurímü uídebatur,quod gloríam neglígeretatq; cotemne rettiquam quidem rem nonulli audacíam&€ fortítudínem,ego uero impudentíam& focor diamappellandá cenfeo, Hoc ígítur míniftro populus Atheníenfis fepenumero utebatur adeos díuulgandos fermones, quí príncipü reipub.& potentiflimorüi cíuíum crímína, ui tuperatíones acínfamíam cotínerent, Eo ígitur temporeab Hyperbolo multítudínéper. fuafam,cuidam príncipumreípub.Oftracum parare fama uulgauerat, Illud ueró eft exilj genus,quo populus Atheníenfis potentes ac praftantes gloría uiros de ciuitate expellere confueuít,ínuidiz magís folatí;quàm tímorí remedíum quzres, Alcibiadem hae ínfidiz quas unííllorum tríum machinabat Hyperbolus,mínímé latuerunt,Itagp perículo cogni, to, Nícíam,uel(utnonnulliali uolunt) Phzacum allocutus,omni fímultate poftpofita,ín eíus amicítíi redijt,illiusq; potentía fuis uiribus addíta tantüm ualuit,utOftraci nota ínau torem conuerfa, Hyperbolum Athenis expulerit, nihil mínus eotempore quàm tale exi líum formídantem, Nemo ením fordídusneg; ignobilis, aut ínfignis infamía uír,ut Plato comícus ínquít cüm Hyperbolí memíní(Iet, confueuít huíufcemodi poena fubire, Díona eftígit illefuis moribus, índígna uero ignobilítatefua& feruili codítione perpefTus, cum Oftracanobilíífimorü cíuíum,no fordidorum homínü caufa ínftítuta uídeantur. Sed hec inalijslocís funtànobís latíus pertractata, Alcíbíade ueró eatempeftate gloría INícizac potentíze ínuidentem, quam cernebatno fine magna hoftium admíratione& fuorum ci uium beneuolentía fupra modumaugerí, díenoctud affídué angebát curz, atcp animum ambitione ardentem, uaríjs femper confilijs íncítabantad ea omnía machinanda, quíbus & autorítatem auferre INícíz,& dígnítatem fuamamplifícare poffet, Contraxerat autem fummácum Lacedzmonijs familiarítatem:quía de Spartíatís,quos Athenienfes ín infula ceperát Pylo;beneacprzeclaré pauló anté meruerat, V erüm cüm pofteaautore INícía,pax data Lacedamoníjs effet,&captíui libertati reftítutí,obfcurato quodammodo Alcibíadis nomíne, magná eft Nícías apud Lacedzmoniosautorítate, omnesq; Girxcos beneuolen tíam confecutus,[tag crebri afferebant fermones,quibus Periclem excítaffe, INiciam fw ftuliffe bellum dicebant, multicg hoc foedus ínter Athenienfes Lacedaemoniosq initi, Ni ceam pacem uocabát. Hacígítur Alcibiadem aemulatione&€ gloríz cupidítateincenfum ade uehementer urebant, ut níhil alíud agítare molírícg uíderetur, quàm uthanc pacem, qua tantam fama Nícíz pepererat,perturbaret,& INíciam ipfum à Lacedaemoníorü gr tíabeneuolentiag; auerteret, Ad hocaute agendum, A rgíuorü res& aními à Lacedamo nijsalíenati,occaíione eí& quafíanfas praebebant, Percípiens ením Argíuos no fatísLo cedamoníorü fídeí credere,atq; ídeo alías fpectare refpublicas, quas azbítrarentur fine ul la exceptíone fuís rebus prafidío fore,occulté príncipes Argiuorü hortari coepit, ut reli &tís Lacedemonijs ad Atheníenfes fe uertant,fibí perfuadeant, Athenienfes, quos íam pacís cum Lacedemonijs facte poeníteret,íllís pofthabitís,no modo Argiíuos ínamiícitía, fedín focíetate etiam fí uelínt, recepturos. Et forte Lacedamoníj per íd tempus ícto cum Boeotíjs foedere, X Panacto,quem antea locum integrum florentemcqg acceperant, deleto penéacdeferto, Atheníenfibus reftítuto,fíc eor& animos írrítauerant,ut íam ínuifum La cedemoníorü nomen, fufpectumqg Athenis effet, Alcibiades hanc nouandarum rerum occafionem nactus,quotídie alía atqj alía difcordíarum femínaper cíuítatem ferebat: Ní cíam íam aperté palamq;accufans, quód hoftíum partem, quam delere fine ullo dífcrimi ne potueratfponte fua íntactam dímiífiffet:partem uero captam ín populi Athenienfis ma nibus conftítutam,non reipublíce caufa,fed ut Lacedaemoniorum beneuolentíam íníret, reddendam liberalíter cenfuiffet, Adijciebat praterea, ín dicendís conditionibus pacís, Lacedzemoníorum gratía, dígnítatis Athenienfium adeo oblitum fuifTe Nícíam, utnon modo£quo,fed etíam libentíanímo paffus fit Lacedemonios,ínfcijs Athenienfibus,cum Bootijs uel Corínthíjs focíetaté poffe cotrahere: Atheníenfes ínuítís Lacedemonijsnon poffe,Dumhzc Alcíbíades apud populüíra acíndígnationeaccenfum,cotra INicíam ma chínabatur,forté Lacedaemoníotáü legatí Athenas uenerunt,gratos(ut ípfi dícebant)acbe neuolos afferentes fermones; uulgauerant ením, fenon modà confírmandi nuperrime ictum foedus,fedfocietate etiam faciendi,fi Athenienfes uelínt, plena porfaiem habere, p s rímum Alcibiades. 4l A Primüm igitur hi oratores adeuntes fenatum, cüm gratíffimís uerbís expofuifTent manda ta, ficbenígna cunctís audientibus uífa funt,ut magná gratía apud fenatores, qui frequen tes eodie couenerant,fua reipublicae comparauerint, Sequenti díe cim alloquí populum uellent,metuens Alcíbíades ne eadem oratíone auríbus multítudínís blandíentes,omnía fuaconíilía multo tempore agítata, uno momento peruerteret, argutam fallacíam machi, natus,clám ad eos acceffit, comemoratísq; prímá multís amícítíz caufis, qua fibi cum Lacedemoníjs intercedebant;deinde, Quíd,ínquit;uiri Spartíate huius cíuítatís noftrorü: homíná mores,ueftras aures latentA n ígnoratís quantum ínter fenatü populumg; Athe níenfem ínterfít: Hefterno die cüm frequentífenatu tam grata tamqy benígna expofuiftis mandata,extemplo prudentiffimorü hominum mentes, qua modefta oratíone períuade^ ri facile(olent,ut ueftrís fermonibusacquíefcerent copuliftis;nunc fiapud populá qui te merítateX ínfolentía quadam loquentíü uerba metítur,eundem dícendí modum feruabi tís,íntantam fuperbíam eorü animos efferetís, ut fruftra deínde à uobís&ab íjs omnibus quíueftrz cauíze fauent, laborandum effe uideatur. lam ením percrebruit, uos fic fuppli^ ces,(icdemiffos ad hanc urbem cófugere,utíam imperíte multitudíni perfuafum fít,Lace dzmoníor& rempublícaa,ni(i Achenienfiü focietate fulcíatur,faluam effe no poffe. Agi^ te igitur fapíentía ueftra,& confilio amiciffimi homínís, quí mínime huíus populínatu^ ramígnorat,credíte;popul& adeuntes non fícalloquíminíac fi mandata libera,&cum om ni poteftate permíífa ueftro arbitrio fint,ut coram fenatu prídíe egiíftis: fed hancampliffi mamautorítatem prudenti confilío tegíte;ut fenatus deínde populum mínímé ueftrís uer biselatum,ín hanc focíetatem,quam uterg noftrüm intendit,perducere finelabore cona tug poffit. H c cüm dixíffet;iureiurando adactos ut ea omnía filentío coprímerent,dími fit multa de Nícíaadijciés,quibus& fídem erípuít ílli,& fibiapud eos gratíam coparauit, admírantes eximíam quandam acpropé fingularem eloquentíam Alcibíadis,Poftero díe congregataconcíone, ueníentes Lacedzmoníorü legati, amíciffiméab Alcibíadehuma^ níffimeg rogantur,utea quz uellent, dícerte, Extemplóilli expofuerüt mandata, remiffa fanéac frígida, longe: ab expectatíone populí,& ea fama qux uulgata erat, alíena, fum mamautoritatem quam habebant tegentes,ut A lcibíadis confilium fequerentur, At ueró Alcibiades,poftquam illí finem dícendi fecerunt, non utís quí legatos fefelliffet, fed tan» quamdolo fallacíaqg deceptus, íncrepare eos coepit duplíces,ínfidos, mutabiles appellas, neg fan&iquícquam ín uerbís fuís integricg habentes, Híncpopulus,illíncfenatus índi^ Perfidia, gnabatur, atcp hanc legatorü uaríetatem quafi derí(ione quandam efTe putabant, INícíam uerà ftupor fímulatqg moeftítia occupauerat,admírantem hanc ínopínatam legatorü per^ mutatíonem,ígnorantemq dolum& fallacíam Alcíbíadis, Reiectis gitur ob heecLacedae 4f; ev fenten moniorum legatís,bellum fubitó magnum exarfit. Nam poftlegatorü dífceffum,extem.(i; cfi, pló Alcibíades dux mílitía frequentifenatu populoq electus, prímüm fagací confilío ni tendum putauít, ut Peloponnefum uarijs factionibus laborantem aduerfus Lacedamoníos,quoadper eum fieri pofTet,cocítaret,Erant enim Argíuf; Elij, Mantínenfes,alíjg; po puli Lacedzeemonijs fínítímí,ad fpem nouarum rerum erectí;quos fi ín huíus bellí focíeta^ temtraxiffet, magnü momentü rebus ín Peloponnefo gerendís, allaturü fe effe cernebat. Hos ígitur multís modis ratíonibusqg aggreffus, tandem cópulit, ut armís arreptís fímul cum Atheníenfibus eandembellifortunam experiri uellent,fibícg perfuaderent hanc ex^ pedítionem aduerfus Lacedaemonios fufceptam,no mínus ad fe,quàm ad Athenienfium rempub.pertinere, Quibusrebus effe&um eft, ut bellum deínde comuni confilio excita^ tum,fíc prope Spartam€ longéab Athenienfiü finibus gereretur, ut perículofum Lacedemonijs foret,eo ín loco cum hoftibus decertare, magísc eís extremt patríae malum for mídandum inaduerío przelío,quàm medíocre comodum Íperandumín uíctoria effet, V e rum ínter hzc,mille uíri ex nobilitate, republíca Areíua occupata,€ populari ftatu deíe^ &o,cümaduerfus Lacedaemoníos przlium cómififlent,fufi fugatiiy magna accepta clade in urbem pellantur, ibízg iterum aduerfus armatam multítudínem, cuí ad capienda arma anímü fecerat Lacedamoniorü uí&toría,decertandum fore uidebatur, cüm fuperueníens Alcibiades multítudínís patrocinío,ftatum popularem ín cíuítatem reftituit.PofthzcAI cibiades populum Argíuum, de quotam bene pauló anté meruerat,extempló fuís adhor tationíbus compuliít, utab Argís nouís moenibus ductís, quafi duobus brachijs iungeret mariurbem,quo facilius&ciuítatem tueríab Lacedaemonijs,X tutíus ipfi íuuariab Athe nienfib.poffent. Cüm ueró idem Patrenfibus fuaderet,díxí(Te quendà ferunt: Sibí deínde li hioc egerint, caueát Patra;illa enim moeníaanfas fore pradíco, quibus Athenienfes pro Plutarchi C fuoarbitratu noftrá capíant urbem, Ad hzc Alcibíades;Forté,ínquit,Ó amíce euenírepo teft quod dícís,& ex pedib,Patra à nobís,atueró ex capíteà Lacedamonijs occuparípof. fe uidentur. V erümíí mínus hocprafídij genus íllís placeret, hortabatur faltem ut amíci, tía Athenienfi& quafí uallo quodam munití, ftatum fuum firmarent, Rempublicam tue IE n5 paulódi. rentur;latq; pro maíorí amoris índícío comunem uíuendí ratíone fufcíperent, Couibus ad uerfa fentétisin. hortationibus perfuafi Patrenfes,neafpernaríliberalitatem Athenienííü uíderentur, AL exiplarigreco, cíbiadís uoto confilíogy parentes, pro more patríz fureturando promíttunt,frumentayui, neta,olíueta, agros deinde Attícos fic feín pofterü habíturos, acfí ea omnía fibi fuag rei ublícz effent comunía, Sed dum hac fumma cura ac dílígentía gerebant,ínterím tamen Alcibíadem aíunt,nímít cedentem cupiditatibus fuís,folítü effe nunc V enerí& Baccho frequentíus índulgere, nunc egregie ftratís lectís ín tríremibus pernoctare, nunc purpv, reis acprecíofis ueftibus utí, multa deníq; quae luxum& pompam ímmodicá pra fe fere, bant,íngentí ambitione ftudíogg perquirere, C uinetíam dícunt ínter alía quz de illo refe runtur, clypeum aureum, non patrío ullo ínfigni,fed Cupidíne fulmínifero ínfcriptum, folitum effegeftare.Q uibus facílé apparebat,aními uírí multis corruptelís à prímís íncw nabuliís deprauatü,ad uarías deíndeíllecebras& omnía oblectamenta,qua turpem uolw ptatem parfunt,fuiíle proclíue, V erümnonulli praftantes uiri& cíues ín republica prin, cípes,hanclícentíam Alcibíadís fupra morem& confuetudíne urbis elatafn, no hominis ín libera cíuítate ufuentís, fed tyrannidem affectantis indícíit efTe putabant. At populíani mus qualís ergaeum effet, probé Ariíftophanes hís uerbis oftendít,cóm de Alcibíadelo, queretur; Defíderat,ínquítpopulus atq; odít,uídereqy rurfus hominem cupit. Amplíusq fufpicione grauans, Leonem ín republíca nutríre non decet;aut fí nutríatur, eius deíndeli bídíniferutendü eft, Sed exaltera partelargítíones, ludorít fumptus,& íngenserga renv publícam magnificentía, qua maíorü fuorum gloríam fuperabat, eloquentía ínfuper, rei miílitarís difciplina, genus, forma,alíagg permulta,quibus Alcíbíadem mírifice naturaín, ftruxerat,eam fibí gratíam apud populü uendícabant,ut multi impura íllíus facínora& li berum uíuendí modumzquo anímo tolerarent,hzc non flagitía, fed adoleícentíz ludos, atqj feruentís ztatís lafcíuíam nuncupantes,ueluti ea qua de píctore Agatarcho,& Tav rea íllo aduerfz chorez príncípe referunt, quoritalterum Alcibíades uí domí detentum, donec fuas píngeret edes,poftea cum donís dímifit; alter uero cüm fe ín chorea fupera fetuictoría Letítíagg elatum pugno percuffit,.Item quód Meliam captíuá extraxit,& cor greíTus ex ea puerulum fuftulit, Hlud autem permultos offendít, quod Atheníenfibus de interfíciendís Melijs,quí capti ín przlío fuerat,confultantibus,prater opínioné omníum Crudelita.. Alcibiades cenfuít,utde qualibet atate fupplicíum fumeretur. Cüm autem A ríftophon De Neueefa- INemeam pínxiffet, qua ulnís Alcibiadem geftaret, cum admiratione plebs fpectatii cor, ie pic currebat,.Sed hos Alcibíadís mores,& ímpuram uiuendi ratione, imperíti homínes mo de /.,t4(4l deftís nominibus excufantes,zquíus fortaffe quàm decuít,tolerabant.Prudentes ueroac wibuéNicit.— inionesnobilítateutri;& incontínentia efus íniquo ferebantanimo,& ínfuetam libera di uítatíaudacíam,uelutí ípecíem quandam tyrannídís perhorrebant, V nde íllud Archeftra tino abhorrens memorízprodítum eft; Duos,ínquít, Alcibiades, quafi unum defignans tyrannum,nedj Attíca,neg; Girzcía tulít.Et Tímon ílle, quem antíquí fcríptores,ob natu rz afperítatem, ínhumant& ac ínhofpitalem appellant, Alcibíadi aliquando à concíonere deuntí obuíam factus, IMacte,inquit,uirtute adolefcens,autorítate tuam potentíam auge: magnam ením huíc reipublice perniciem augebis, FIzc Tímonís uerba quibufdam uelu tíínfana derídentibus, quibufdam grauiterferentíbus, prudentes uíros quí audaciffimi adolefcentís& íngeníá&t animum formídabant,perturbarüt,Síc ígítur ob natura uarie tatem,alía atcp alía de Alcibíade habebat opínío, V erüm cüm Atheníenfes,uíuenteadhuc Perícle,magís etíam poft eíus interítum,amplificandi ímperij cupídi,de fubígendaSicilía cogítarent,prímü ex alíenís dífcordijs(utplerung fit)occafíonem nactí,defenfionem eo rumfufcípiendam putarunt,qui Syracufanorüt uim tolerarenon poterant, Ita; pedetet Egeflanas ey. tím mífsisanteauxilijs, amicitia deíndeacfocíetate cum illís iníta,eum íam aditum fibi ín Leontinosinteli Sicilia patefecerant, utappareretpopulum Athenienfem fundamenta maíorís milítiz i2 gitTbuodlib,ó cere,maíusq molíri ínanímo bellum, Hanc populi cupídítatem Alcíbíades fuz quoq; li bídini& ambítioni cogruentem,quoad per eum fierí poterat,accendebat, rationibus mu tís oftendens hanc expeditionem íngens ímperíum, perpetuam gloríam Athenienfium reípublíce paríturam, Audendum aliquando ulterius progredí,nec pedetentím utante2, Íed totís uíribusagerediendam Síciliam effe, Ipfe uero longe etíam maíora quàm Mab profe Alcibiades. PT A proferebat, mente conci píens,non Sícilíam ut pleríque fínem belli, fed alteríusexpeditío nis ínítíum,adeog(fi dijs placet)commeatum fore putabat, lam ea occupata prouíncía, Carthagínem deínde,ac Líbyam,tum Italiam,Peloponnefumq; anímo deftinabat, At IN í cías longe alíter fentíens, magho conatu hís confilijs aduerfabatur, huíus expeditionis difficultaté Syracufanorü potentíam, uicínabella ín medíum afferens, Sed zquioriani^ mouerba Alcibíadís audíebanturà cüricta pene ciuitate, quz tanta huíus bellí cupiditate flagrabat,ut eam in maníbus exploratà uíctoría habere uideretur.Sedebant ením in thea^ vísacpalaftrís feníores uírí,& alij fuuentutem ad hanc expeditione multís adhortationi bus concítabant:alij Sícílíat formam,fitumqy Carthagínís defcribebant: alíj narrabant ex^ empla malorum,quí rebus praclaré ac magnifice geftis amplíffimam eloríam fuis pofterís reliquiffent, Fuere tame duo preeftantes uiri, Socrates philofophus,& Metonaftrolo^ gus,quí longéa fuperíorí fententía alíeni;ílle quídem folito fortaffe damone, geníocy ad^ monítus,híc uero autratíoneaut uatícínio quodam cópulfus,cíues terrebátymonebantag utabhoctanquam furiefto ac perníciofo abftínerentbello. CQ uínetíam Metonem dícunt folicitum deperículo filij profícifcentís ad bellum,quafi przefagíenitem calamitatem futu^ ram,ínfaniam fimulaffe;alij quadam nocte domum propríam combufliffeatcs deínde fua (ortunaín concione deplorata,(ic populi ad miferícordíam cómouí(Te, ut przeter confue^ tudinem fili fuum receperit benefícío populi, ab omní mílitía ac expedítíone exempti, Caterimomníum anímís ín bellum Syracufani conuerfis, Athenienfes níhíl ultrà díffe^ rendumratí, duces mílitía INicíam, Alcíbiadem,ac Lamachü elegerunr. Renuentem ue 10 Níclam actergíuerfantem propter collegarum focíetatem,populus Atheníenfis publí Thbuod.6. caautorítate adhíbíta coégít;íimperià utaccíperet, exíftíimans Lamachíac Alcibíadis fero cítatem cohiberi tardítate Níciae,ac temperarí modeftía pofTe.Lamachus enim etíi íam ad fenédtutem uergebat,erat tamen ín perículís adeundis longe audacíor, quàm ztas fua po ftulareuíderetur.In medío deíndeapparatu belli, tentantem rurfus INícíam hanc expedi^ tonem turbare, Alcíbíades contra enítens fuperauit,peruícítg, ut populus Athenienfis totíus adminíftrationem futuri bellí,ad duces quos nuper elegeratmagna cum autorítate deferret; Deínde poft paucosdies fatis iam omnibus comparatis ad bellum,cüm foluere à B Pyrzopro fuo arbítratu poffent, noua repenté relígío cíuítat ínuafit, nuncíantibus cun^ Gísfefta Cererís quz appellant Adonía(eo enim tempore celebrantur) multa foeda hor^ rendag; portendere,& matronís paffim per urbem fimilia cadaueribus quz ducuntur ad rogum,fpectta obuerfarí,ipfas ante fepulchra procumbere magno cum gemítu,more lu^ gentum& funera celebrantüi, Adijcíebant praeterea, Mercurij ftatuas, quar& Athenís ma gnacopíaerat,ex omnibus locís cíuítatís una nocte fuiffe deíectas, capitibusqgg perfractís; adterram proftratas facete, Perturbataígitur cíuitate, atcp ín íd folum íntenta, utautores huíus facínorís reperiret, íncertí rumores famam uulgarunt;/boc Syracufanorti, quód co^ lont effent;eratíafuiffe à Corínthijs perpetrata,quod fperarentá praefentibello populum Atheníenfem aut retardarealiquandíu,cura religionis íníecta;aut auertere penítus pofTe. Quibus necaffentíri Athenienfes uídebantur,neculla ratione adducí,ut crederet Corín^ thíorum fraude uífolatos effe Mercuríos, fed potíus ex flagítioforü iuuenum corruptela, quí confueffent coíuratíone íníta ín ludís& conuíuijs coueníre, hoc ímpíü facinus prodí reatbítrabantur, Et forté per eos díes captífuntaduenzacferuí nonnulli, quí coram fena tupopulog addudtí, huíus facínorís culpam in Alcíbíadem conferebanz, afferentes eum| impiciatis infehaberefodalium coetum,quí domí cogregarentur,ueluti ín fcena hiftríones, ad facra Ce. mulatus Alabia rerísimítanda,& ea referenda myftería,qua magna cum reuerétía celebraríab Atheníen des. fibus folent, Addebant praterea,eos ínter feceremoníarü munera effe partítos, Polytío, nemquendam effe eum qui facras teneret tedas,&C'heodorum praeconem uo cítari,& AT cíbiadem ueluti facrorum antiftítem reliquos fodales arcana myfteríagg docere.Hazc funt quzptzcípuéà Theffalo accufatoreín Alcíbiadem,uelutiímpíum& execrandum homi nem,fcripta effe coperímus, Atueró Alcibíadís ínímící,Androclesprefertím quí huíc uel maxímé ínfenfus erat, hanc nocendi occafíonem nacti,cüm ubícj€ ueteres íllius mores, G anteactam uítam no contentam medíocrítate cíuílíad fidem praefentíum criminüretu^ liffent;fic populum ad íram ac odium concítarunt,ut fautores illius, no fuftínentes aduer fatorum uím,primüm deomittenda Alcíbíadís caufa cogítarent.Deínde cernentes nau^ tàsremíces,omnes deniquemilítes tum domeftícos tum petegrínos aduerfus Alcibíadis inimicos palàm manífefteq; infurgere,anímürurfus quem propéabíecerant, receperunt. Omnes enim auxilíares, fed pracípue mílítes Argíuí,& mille pedítes Mantínenfes, fe ad f 2 1 1 Plutarchi C hancmilitíam ueniíffe dícebant, ut Alcibíadem terra maríiqj,aut nullum aliá ducem feque rentur, Hzc cüm uíderent Alcíbíadís aduerfarij,uerítí ne multítudo ín expectatíonebelli erecta,horü uocibus, quorü opera nífibello pofthabíto carere no poterant, ad tollendum iudicíü flecteretur,nouis confilijs uirum aggredíuntur, Inftruuntoratores nonullos, quí et(íaduerfus Alcíbíadem occultas ínímícítías exercerent, non tamen mínorí odío quàm aperti ínímící eum habebát, Hí populum adeuntes ueluti cíues quibus curz effet reipub, falus,multís uerbís oftendunt,quàm índíignumAtheníenfíiíum prudentía fit, fíimul& cla, femingentemparare,€ multítudíné penéímmenfam cüm ex urbanis,tum ex focíorü co, pijscollectam,adbellum armaregrauí(fimum fortafTe omníü,qua unquam ea refpublica geíTertt, X eodem temporetanti exercítus ducem reum conftituí,tudicío diftíneri,ac po pulum Athenienfem,quíanímo Buropam Aphricamq cócípíat, ín audíendís accufatio. nibus fruftra tempus terere, Nauígandum igítur effe,quod beneac felícíter eueníat,& ín alíud tempus iudícíum diífferendum, Confecto ením bello, cum Alcíbíades per ocí& adef fe fuze cauíze poterit, íudíciá conftítuant,rem caufamqy cognofcant,& opportuno reípub, tempore fecundumleges fententía ferant, Non latuerunt ingeníü Alcibíadis hae ínfídia, quas ínímicí, fub amorís fpecíe,apud ímperítam multitudine ín fud caput machiínabani, Itag precibus,querelís,omnideníc cotentíonís genere enítíad populum cepít,ut de hac accuíatíone ante profectíonem fuam decerneretur;índígnum efle clamítans,fub redítum fuum íntegram caufam referuare,& ín magnam expedítíonem ducem míttere,quem om nes Grzecíaccufatorü crímínibus obnoxium putent, C) uam autorítatem ín exercitu habi turum eum credant,quem miílítes(gnorét,an ut ímperatore,an ut reum fequanturcHanc igitur caufam; ínímicorum odío attj ínuídía excítatam ante omnía cognofcant, ac fi Alci, bíadem(ut ínímíci uolunt) nocentem ínuenerínt,ei fecundum leges poenas cóftítuant:íin ueró manífefté cognouerínt felongé ab hocícelereeffe alienum, tum in lucem proferant iínnocentíam fuam, ut fídentíanimo profícíícaturad bellum, INon ením decere populum Atheníenfem,nec reipub.expedire, necy maxímís rebus quas gerere tantís conatibus pa rent, utile effe,(ic ducem Athenienfem ín expedítíonem accedere, ut magís domefticos hoftes quí pofttergum relínquantur, quàm externos quí aduerfa fronte dimícaturí fint, formídandos putet, Poft longam contentíonem re integta ín alíud tempus referuata,quía prafentí bello moram allatura uidebatur, tríumuíri íubente fenatu populo& Athenienfi claíffem confcendunt;nec multó poftea,tempus ídoneum ad trafjciendum ín Sícilíam nz &i dato profectíonísfieno cum magna fpectantíum uoluptateà Pyrzo foluunt, ducentes fecum non multó mínus quàm centum& quadragínta tríremes, centum& quíng millía pedítum,tum fagíttaríos acfundiítores leuís armatura mílle,& trecentos, tormentorü pre tereaac machínar&i expugnandis urbíbus copíam íngentem, Secundo uento ad Italiam delatí, Rhegyum quod ex propínquo Sicílíam fpectat,prímo aduentu occuparunt, Deín de cofultantíbus ínter fe deadminiftrationeimmínentís belli, Alcíbíades fuadente Lama cho,repugnante uero INícía, íngenti celerítateín Sícilíam traíecít, ac nulla ínterpofítamo ra Catínam( ídeftoppídum non admodumlongeé à Syracufís fitum) príus occupauit, quàm oppídaníaut fuíspraefídijs urbem tueri;aut acceríírealíunde fubfidía poffent. Hoc initío profpere felíciterqg fecuto,íamad reliqua peragéda milites Alcibíadís fefe parabàt, exiftímantes omnía quxcuncy forent,illo, non alio duce,fuperare€ confequi poffe,cum tríítinuncíoallatü eft,eum Athenas ad fudícíü reuocarí, INam poft difceffum íllius maío ri parte(ut plerung fít)ymeliorem uíncente, ínímíci omni contentíone adhibita, populum concítaruntad eam confpírationem príus ínueníendam,deínde extírpandam,quamauto repríncípecg Alcibíade fa&tam effe dicebant,Itaq; coeptum eft de coníuratís qui ínfimula bantur modícé prímüm agítarí, deínde crefcente odio atqj ínuídía, tantaextempló rabies ciuitatem ínuafit,ut ín quofcunq;amícos ac fodales Alcibiadís, fine ullo difcrímine faut tum ít. Nulla ením feruata fudícij forma,alij necabantur,alij trudebátur ín carcerem,nec quífquam erattam ínnoces quífi ín tenuem fufpícione huíus crímínis íncídiffet, furentis populi manus poffet effugere.Eos ueró quí primum hanc culpam ín Alcibiadem contule runt, l'hucydídes pratermifit,Phryníchus autem Comícus,alíjg; nonnuili Díoclidemac Teucrü fuiíleteftantur,ut ex Phryníchi fcriptis intelligilicet; T'e,ínquít,amicifsime Mer curííntegrumatg; incolumem ferua,ne fi cecíderís,& amíco ínfamiz fis,& Díoclidi pr beas facultatem nocédi, Cauebo,ínquit,ne Teucer aduena pofsít obefTe colono. Scd iam fatís compertit habemus nemine fuilTe ínter eos, quí Alcibiadem oppugnabát, fic fibipil conftanté,utaliquid unqua ftabile aduerfus eumfirm?g protulerít,quín potius omaia i a | | IURE. GNE Alcibiades. 43 a ctaproatbítrio crímina& cómentitía uídebantur, Rogatus quídam accufatorii,quonatri pacto eum qui Mercurij ftatua percu(Ierat,conf pexífiet: refponditfe beneficio lunz per cufforís uultum facrilegits nouiffe, V erum cüm Iuria noua;qua tenebrz uígere praecipue (olent, íd facínus perpetratü effe conftaret, fatis perceptü fuit a prudentiflimís uirís, eum & pugnantía fecum loqui,& maleuolentía adaccufandum Alcibíadem,non uerítate coim pelli.Populus tamen f:c Alcibíadi erat infeftus, ut nonargumenta,non teftes, non deníqj homínemullum,quí illius falutem ac ínnocentíam tueretur,audirezequo animo poffet;ac cufatorescontrá, atqp eorum crímína in abfentís perniciem fabrícata,& libenter admitte ret,& fuis fentetij s compróbaret, Quibus rebus effectü eft, utamící Alcibíadis leui etíatri fuípicione notatí,furentís populi rabiem metuentes,alij occultis in locis feabderet,alij fa^ lutem adipifcerent fuga, nonullípríufquam opínabantur oppreífiíncarcerem trüderen^ tur, Inter quos fuíffeaiunt Andocídem qu endam uirum genere ac maíorü gloría clarum; cuíusorígínem ín V lyffem autor Hellanícushíftoricus refert, Huncpopulus Athenien fis,quía ipfe multitudínem afpernabatur,ut inimicum íam multó atitea oderat, Credírum ueró facile eft, eum ín hac caufa effe nocentem, quía Mercuríj ftatua quzdam ampla atqj magnifíca domui eíus propinqua, caeterís difíectís atqueperfractís, fola peneíntacia per^ maníerat,Huic ftatu Andocídeniad euitandum fufpícionem peperci(le dicebantrunde nomédeínde quod hodie quoqj féruat, fottíta effe uidetur,& à pofteríorib.titulo indicat te Andocídis Mercuríus uocítata, Hüíc ígítur Andocidi iuífu populi ín catcerem trufo; Tímzus quídam nobilítate impar, prudentia uero audacíag fuperior, ín eodem carcere cóftitutus perfuafit;ut pfe unà fecá aliqg nonulli nocentes fe e(Te confiterentzmanifeftan tienim feipfum,dícebat fecundálécemimpunitate conftítui.Itacp fatius effe paucos opti mosac przftantes uíros,quíbus precípue tormídandum erat, mentíendo falutífuze cofu lere, quàm cum plerífg; homíníbus fordídís per inuidia foede curpitercg nécarí, Hoc fua^ dente Tímzo cümaffentíretur Andocides, ín medíü prodiens coüfeflione fua ipfe alijG nonnulliàapopulo liberantur, Fuerütautem ab eo X proptij feruí,ut maiorem fidem fuís uerbís acquíreret,& plericy alij focij facínorís nominati, de quibus omnib.przter eos quí fugamarripuere,fumptum fupplícium eft. Poft baec populus Atheníenfis in Alcibiadeiri íraacíndignatione couerfa,quofdam elegít qui falaminíamad Alcibiadem mitterent,mo$alaiinia qitod deftéalloquerentur,multís ratíonibus fuadentes,utad díffoluendum íudíciü& diluenda genus naugi] fit crímína quz fibi ínferebantur, Athenas redíret, Metuebantením quod erat zmnagnopere"idc Sid. formidandum,nefií uis eiafferretur,homo feroxacrurbulentus aliquam fedítíone ín cxer cítuconcítaret, Iddp fi tentare Alcibíades uoluiífet, facile ín hoftili terra potuiffet efficere, Namfua fponte milites poftquam perceperuntpopulí Atbenienfis edíctum, paílim per exetcítum fremebant, clamabantqr, nemíné efTe A theníenfii preterunum Alcibiadem; cuíus duciu aufpicíoqg bellum Syracufanü confíci poffet: eo abeunte fíniendam tnilitiain effenec ulteriusán eaprouincía tempus effeterendum, Cernebant ením Lamachá üírutii impígrum,& in rebus gerendís ferocem,probiberiautorírate Níciz,quó mínus fua aüda cia uteretur, INícíze ueró ín bello gerendo tardítatem quandam effe innatam, quam folus Alcibiades potuíffet fua uirtute atcp ingenio excitare, Dífcedens igitur Alcibíades ira atqi indignatíoneaccenfus, Meffanam prímüm quae certam defectíonem parauerat,ex maní^ bus Athenienfium abftulít, clàm Syracufanis rem omnemapetíens, ac detegens eos, quí tradere urbem populo Athenien(i decreuerant, Deínde cüm ín Thuríos peruenifTet, de^ ceptis cuftodibus,é tríreme,qua Athenas ducebatur, repentéprofilíjt,ac celeriter fe é pro pecu nautarü erípiens, cüm certo ín loco delítuíffet, facilé perfequentít manus effugit, Atueró poft hecroganti cuídam,num patríam fufpectam haberet,refpodi(Tc aiunt, fe pa uríplurímum credere,uítz autem dí(crímen ne matri quídem fuz comíttendum putare: fieríenim igaorantía pofTe,ut nígrum pro albo fetratlapillum,INec multó poftea cóm per^ cepiflet, feuna uoce àpopulo Athenienfi torte damnatum: Át ego,ínquit, oftendam il lis Alcibiadem uiuere, Accufatíonem uetó ficfe habuiffeaiunt, Theffalus Címo nís, Alci^ bíadem Clínize ín íüdícium uocat,quoníam conttaíus fas&p Cererem uíolauit,cüm in pro priadomo fodalium coetum haberet,quotü alij preconís tedarumq; míniftrí, alij difcipu: lorumofficio fungerentur, ipfeueluti factorum antiítes arcana myfteríaqg doceret, atque &comníafaceret contra edicta& leges,qua olím fueruntab Euimolpidis&Eleufinz fa^ cerdotibus conftítutze, A thenienfes igítur publícatís Alcíbíadís bonis, eocg abfente datn^ Exiliusi« nato,ne alíquíd quodaduerfus illum fíetí poffet, íntactà relínquetent,decreuerunt ütóim nes míniftri míniftrzeqg facrora, Alcibíadem ueluti impium ac nefandum hominem exe» f; —— EE CURE MU MO Yneredibilis inge vij uaricias, Plutarchi cratentur, Earum unam decreto populi ímperíoc; neglecto, díxifTeaíunt, fupplícationg adfe,non execrationü officía pertínere,Inter hoec Alcibíades ex Thurijs ín Peloponefum profectus, fe Argos contulerat, atque inde cüm à patria fuíscp inimicis omnía mala expe. Canda effearbitraretur, fortunam tentandam ratus, ad Lacedaemoníos míferat quidice, rent/(ipublíca przftita fidefibiadeundí Spartam poteftate fecerínt,allatur& fe multa;que ad coómunemurtilítatem magnopere pertínerent, Facta poteftate, Alcibíades etfi antea La cedemoníjs uehementerfui(Tet infeftus, tamen mutata fortuna rerum, comíter hofpitali, terc fu(ceptus, prímum eos de bello Syracufano confultantes multís rationibus compu. lit, uc Gilippum ducem ad ferendam Syracufanís opem,cotra Atheníenfíum exercitü mit terent;deínde,utíllinc aduerfus Atheníenfes propínquáü mouerent bellum:;poftremo, ut Decelíam urbem,quo nihil pernicíofiusafferrí Acheníenfibus potuít,moeníbus círcunda rent,przfidijsq; muniret, His atc alijs permulrís breui tempore factum eft,ut Lacedzmo nij no modó ín publicis rebus,fed ín rjs etíam que ad príuatum uíuendí ufum pertínerent, Alcibíadís íngeniü admiraretur, Nam cüm uiderent ipfümad tondendam ufcq ad cutem barbá more laconíco tonfores adhibere;& frígídis balneis uti,& duro panenigroty iure ueící, uix adducí poterantut crederenteum efle uírum,quém acceperantín omni delicia rum generefuitfeuerfatum,Sed tanta ínerat Alcibíadi comítas,atqy ad omnía naturalisín genij dexterítas,ut facile diuerfis contrarijsqy hominum moribus, quodalij feaffequi pof ie diffidunt,fuü uíuendi modum accomodare uideretur, ceu Chamzleon quídam, quem aiunt, albedínetantü excepta, ad omnes colores fufcípiendos aptü effe natura, Eratením in Lacedemoníahomo grauís,feuerus,& quod apud Spartíatas plurími fit pugnatoregre eíus.In lonía,íners,mollís,ac multís uoluptatíbus dedítus, In T hracía quoqy nunc potan do,nuncequitando,íncredibiliarte barbarorum mores imítabatur, Cum Tíffapherneue Y Satrapadíu uerfatus,adeo faftuypompaág,& ornatu omníü rerum cunctos alios excede bat,ut Perficam magníficentíam,qua íllí plurimü ualent,fuis delícijs fuperaret, Haec cum ageret Alcibíades,non mores ínalíos mores uertebat,fed natura utens,ínterioribus cupi ditatibus tectis,(emper ad eorum confuetudinem,quibus cum uerfabatur,fuum accómo dabat ingenium.Itacy fi quís ex eo ufuendí modo,quem illeapud Lacedamonios prafere bat,mettrihominem uoluifTet,non filiumAchillís( ut ille Poéta ínquít)fed uirum Spartía ) tam, fub difciplina Lycurgi àprimís incunabulís ínftítutum Alcibiadem effe dixiflet, At uero exaltera partefíi idem potuiffet occultum illíus íngeni& abditamqy naturam diligen tíus íntuerí, eamprofectó fententíam protuliffet, quam de Helena, quz ín funere matrís nímíum fuíspepercerat comís,ille Poéta retulít; Mulier eft,ínquít, que femper fuit, priflí num íngenium feruás,príftínamq; naturam Poft hzccüm AgisLacedemoniorum rex in expedítíonem e(fet profectus, ferunt Tímzam illíus coniugem adulationibus Alcibíadis blandítijsq: pellectam;prímü familíariter fecum fuiffeuerfatam,deinde ímpudentía fimul cumamote creícente, eó temerítatís atqj ínfaníze procefsi(Te, ut cüm infantem peperiffer, ipfum et(i foris Leotychídem,domítamen prafentibus ancillis, Alcibiadem uocitaret;at que eíus filium eiTefateretur. Alcibíadem quoq íoco díxíffe aiunt,nonàa fe quefitamfami liacitatem T'ímzae,quó aut cotumelía quenquam affíceret, aut uoluptate frueretur, fed ut liberos,qui deínde Lacedzmoníiorü reges futuri effent;procrearet. Fizec cüm multorum fermonibus deferrentur ad Agidem, tradunthominem nó tam accufatorum críminibus; qui fufpicionem de Alcibiade faciebant, quàm tempore effe adductum, ut uíolatam uxo vís pudícítíam crederet, Nam antea rex íngenti terremotu perculfus,relí&a in urbeconiu ge,decem contínuos abfuerat menfes,Poft hoctempus natum Leotychídem,fuum filium eife negauit, ex quo aíunt íllum uelutíàregío fanguíne alíenum, fucceffione regnià po fterioribus fuiffe exclufum, V eràm inter hzc cüm Atheníenfes,re malegefta, íngentem cladem ín Sícílía recepiffent, extempló Chij, Lesbij, Cyzíceni, ad fpem nouarum rerum erecti;uno eodemq tempore Spartam miferunt,qui dícerentfe defectionem à populo v thenien(í facturos, fi Lacedaemoniorü praefidijs fulcíantur, Lacedamonij uero his libet ter auditis, prímüm una uoce ín hancfententíam ferebantur, ut cenferent optímum effe BaotíosLesbijs,Pharnabazum Cyzicenísauxilíum ferre, Deínde autore Alcibíadecon filio permutato; Chíjs prímüm totís uiribus fubueniendum ratí claffem parant, eam magnís copijs refertam,ad tutandum Chíum profícífcí íabent, Alcibíades ín hanc expedí tionem profectus,nunc egtegíam operam ín bello nauando,nunc Lacedaemoniorum du cibus confulendo,tanto detrímento Atheníenfibus fuít, ut penétotam Ioníam ad defe cionem compulerit.Dumhac ínIonía geruntur,interímAgís tym ob ínpídíam que aní Alcibiades. 44 a mumeiusurebat,tum ob uiolatze uxoris íníuriam,díes noctesq; níhil aliud agitare uídeba tur, nifi utruína Alcibiadis odíum fuum reftingueret.Etíam Spartíatae nobiliores,qui alí quam dígnítatem inrepub,. obtínebant, eodem pacto ut Agis inuídere glorízíllius ac te^ busproipere geftís ínceperant.Itag; perniciem eí comuni confilio machínantes;ad przefe &os claflís ín lonfam mittunt, quííuffu regum Alcibiadem demedio tollant, Sed callído ingenío uir,cum íllatz íniuríz,& quanta inuidía gloríam fequeretur,no ímmemoxr effet, Prouideitiá; femper Lacedzmoníorü fídem fufpectam habens, ín bello gerendo eorum mandatís ob» temperabat,uítam tamen alíaqj fibí charanegillorü fidei, neqiarbítrío comittebat, Cate rum cognítís js que fibi parabantur ínfidijs,extempló ad Tíffaphernem Satrapen, ueluti ad falutis fuz patron& confugíens, barbarum callídítate ingenij, cuius ílleerat fupra mo dumamator,fibi ín prímís cocílíauít, Nulla ením erat natura tam afpera,tam difficilis, tam abhumanítatealíena, quam Alcíbíades non fibí beneuolam redderet, ltag; T'iffaphernes et(ihomo fuperbus effet atqy ímmanís,& fupra omnes Per(ías Graecori generi ínímicus, comítatetame Alcibíadis fagacítatecy pellectus,fíc eum díligebat;utno mínus homine co Gratiz. lere,quamab eodem colí uideret, C uínetíáhortum quendam omníü fuorum pulchertrí^ mum, ín quo& fontes perennes erant,& prata falubría,€ umbracula regijs ornamentís infructa,appellarí Alcibiadem íuffit, Hec cum íta effent, Alcibíades pofteaquam uidit fe gratía apudTiíffaphernem autorítateq; plutímü poffe,&amícitiam Lacedaemoniorü cüm obpríuatum odíum regís,tum ob cómunem cíüítatis ínuídíam, in perpetuam maleuolen tiam effe conuerfam,fuadere barbaro ccepít,neLacedamoníos tantís uíribus,quantiís an» tea íuuerat,aduerfus Athenienfes foueret, fed paulatím pecuniá fubmíniftrando, dífcor^ diarummateríam aleret,bellum quoad poffet nutrítet:fore ením ut ambze refpub.díutur^ níatebellíaffliétze,fupplíces deíndead regem fuum humílesq; confugíant, Tiffaphernes admírats íngeníum ac prudentíam Alcibíadís,fíne ulla exceptione ín bello gerendo eíus confilíafequebatur, Giraecí autem ftupebant, quód cüm effet Alcíbíades tanta cum igno mínía pulfus Atheniís,induftría tame& callídírate íngenfj, eamautoritatem apud exteras gentes affecutus foretjut non modà Atheníenfibus,fed etíam Lacedaemonijs non medio criformídíni effet, Achenís uero paffím per urbem querebant cíues, quód fortem uirum| Vulgiincei B&egregíum ducem, alíeno reípub,tempore,de cíuítate expuliffent, odio magísatqpínui^ fitWdo, día, quàm meríto ullo, perníciem eí machínatí, paulo poft ín ceruícem patríze redíturam, Nametfiperídtempus ín Samo res Atheníenfiumnecprofpetz fatís, nec adueríz admo dum effent, praefectís claffis ín íd folum intentís,ut récupérarent rionnulla quz pauló an^ té defecerantloca,& alía quz defectione fa&ura uidebantur,in fíde retínerenttamen ma gna eos íncefferat cura, quód crebrís nuncíjs rumoribusq; acceperant, Tíffaphernem cen tum quínquagínta tríremes ín Phaenícía paratas habére,que fíaduerfus Athenas(ut fama erat)à batbaro mítterentur, íam acti frídelibertate credebant, Alcíbíades Atheníenfium formidinecogníta, celeríterad praefectos mífit ín Sama, quí díceret, priuatis fimultatíb,fe potiorem femper habuifle rempub. Nunc cüm feruare eam poífit;paratum effe Tí(Tapher nem,quí grauiífimus hoftís immíneat, ab eorum ceruícíbus remouere, fí ex altera parté optimates Athenís,ut uíros fortes decet,rempub.capefferites, ímperítae multírudínis po^ tentíam deprímát. A(Tentientíbus cunctis nobilibus quí res Athenienfíum ín Samo rege Tbucyd.lib,8, bant,fuafionibus confilijsqyAlcíbíadis,unus tantüm Phryníchus fufpicatus íd quod erat, Alcibiadem hzcomnía molírínon tam ut paucorum potentíam ín utbe coníftítuat,quàm utínter Senatum& plebem contentionem índucat, aduerfaríalijs coepit,& huíc confilío quacung ratíone obuíam íre,Itagy Aftyochum quem Tiffaphernes fuz claffi praefecerat, occulté monuit, utab Alcibiadís dolísíinfidijsqg caveret:fed duplícata uttíncg fallacía dece ptus eftprodítor,cüm prodítorem deciperet. Tímens enim Antíochuspotentíam Alcibia Fallacia fal dís.quem fcíebat gratía& autorítateapud Tíffaphernem plurímum poffe,omnía quefibí laciam, àPhtynicho fuerát delata,homínipatefecít, Alcibíades hís cognítís,extempló mífít in Sa mum monitum praefectos claffis, utà Phrynichi perfídía caueant: opera eriír illius, om» ntaconfílía quae pro falute Athenarü agítentur,perturbariatgy euertí, Hzc ubi relata funt Athenienfium ducibus,adeó grauíterin Phrynichum exarferunt,ut comuní cónfilío con Pirarentad homínem ueluti hoftem& proditorem pattíe perfequendum,Phryníchus fi^ I uehementer metuens, antequam opprimeretur alíórum ínfidíjs, experirí conftituitan uperiori fraudí noua fraude poffet occutrere. Itaque rurfus ad Aftyochum mífit,quiprí^ Caliditas, mumapud eum quererentur, quod ea otiinía quz fidei fuz comiferat, contra ius fasqy pro día Alcibíadi effent;deínde operam fuam magis quàm undj antea pollícerentur: fe etíam 4 mg^ c Meritumde ba& Plutarchi paratum effe dícétes ín manibus fuís,fi uelit, claffem atcp exercítum Athenienfiü tradere Verümhecquog fraus cümab Aftyochorelata Alcibiadi effet, euent& qué Phrynichus anímo deftínauerat,habere nó potuit, Nam ubi Phryníchus iterum ab Aftyocho fuas in, fidíasdetectas fenfítmetuens fecundamAlcibíadis accufatíonem,celeríter ut pracoccupa ret Athenienfítum anímos,duces cóouenít, monet ut rilítem ín armís habeant:fibi enim compertü effe,hoftes paulo poft cum omnibus copíjs affuturos, eo confilio ut Athenien fium exercíti,quem illi ímparatumatq ínermemreperíre confidunt;ngéti ímpetu agere díantur,atgp fi fieri pofsít euertant.Sub ídem propétempus ad eofdem duces lítere ab ÀL cibíadeafferuntur,que Phrynichum proditionis ínfímulabát,monebantg utà fallacia ho mínís quí tradere exercítü hoftibus fimul cum claffe parauerat,díligenter cauerent, Hisli teris non crediderunt praefectí clafsís,exiftímantes ea cómentitía effe crímína,& ab Alci, bíadeín perniciem Phryníchi fabrícata. Dícunttamen cüm paul poftea feruus quídam Hermonís Phryníchü peremiffet,cenfuifle Athenienfes eum ob prodítíone iurenecari, & interfectori Flermoníacfocijs eius uelutí benemerítis de repub. uiris premía detuliffe, Poft hzcamící Alcibíadisqui ín Samo claffem habebat, fuperiores facti,extempló Pífan, drum Athenas míttuntquí prímores cíuítatis conueníatatqy eos doceat, T íffapherne AL cibíadis operaamícum fibíacfocium fore,fiilli populari ftatu deíecto reipub.gubernatio nem fuíceperínt, V erüm Pifandrí aduentu quadringéti uírí occupata repub.preter expe cationem eorum quí uerfabantur ín Samo,fegníus quám antea gerebant bellum,& Ali bíadís rebus parüm fauebant,fiue non audentesmaíorem motum ín urbe concíre,fiuear bítrantes fe Lacedemoníos,quí paucorü ftatum femper adíuuerant, magís pacatos habi, turos,Síc igítur fe habentibus rebus, urbana multitudo nonnullorü fupplicío conterríta, quí fuerantquadríngentor(t íuffu necatí,quietemactura uídebatur. Hí ueró quiapud S2, mum ín exercítu erant,grauiter ferentes hzc quz gerebátur Athenís, nulla interiecta mo ta,reperere cum omní claffe Pyrzum ftatuunt, Alcíbíade antea duce exercítus appellato, monito utomnib,rebus omífsis,ad delendam paucorü tyrannídé Athenas ueniret, Cz terum Alcibíades,etíí eorum beneficio dux fuiflet tot naufti, tantícg exercitus declaratus, tamen non tam cupiditati illorum,quám faluti patríze confulendum ratus, prudentía fuaà erníctofo íncepto multítudínem reuocauít, V ndeaíunt confenfu omnium fuiffe poftea lícatum, confilio atc opera Alcibíadís eo tempore cíuítatem feruatam, INam fi utcot ftituerant,claffem Athenas& omnem exercítum reduxiffent,primümHlellefpontum,ín fulas, Ioníam denícy omni praefídío nudatam arbítrío hoftium reliquíffent, deinde ínur bem,quo níhil funeftíus euenirepoterat,cíuile íntroduxiffent bellum, Hzcne fierent AL cibíades propé folus prohíbuiffeuídetur, nó modo fímultotum exercítum leniendo, fed etíam unumqueng; militem feorfum uocando, rogandotg, nedum paucorum potentíam delere ftudent,eodem conatu cífuítate euertant, Thrafybulus quog,quem aíuntínter om nes Atheníenfes magnítudineuocís plurímum ualuiffe;uná cum Alcibíade clamando in l 1 í i Li 4 Q 1 * crepandogpmultitudínem leníebat, Nec multà poftea Alcibíades Phoeníffas naues,qugà "Tertium, Perfarumregein Lacedemoníorü auxilium mittebantur, callídítate fua cohíbuít, neulte rius progrederentur, Tíffapherni fuadens,ut permitteret Girecos cumGrecís dímicantes fibí mutuó ínternecíoné parare, Nemini enim dubíum effe, quin Lacedamonij illius po^ tentía fultí Athenienfium uires euertant: debellatís Athenienfibus, Lacedamoníosnon folüm relíquís Graecis,fed etíam Perfarü regiformidandos fore, Tíffaphernes hís ratíoní bus perfuafus,prope Afpendum claffem contínuít, Quod ubi Athenis nuncíatiü eft, tav am repentégratíam apud multítudínem Alcíbíadi coparauít, ut eum extempló quadrín gentorum ftatu deleto, ín urbe recipiendum cenferent, V erüm Alcibíades, ne uideretur mífericordía quadam& beneficio plebis fuiffe ín patríam reuocatus, ftatuítredítum fué aliquantó dífferre,ut fi fieripoffitmaíori cum gloría reuertat, Itaqy paucis nauibus exS2 mo profectus, ingenti celerítateín Choam traiecit,]bi audiens IMíndarü Spartíatam Athe nienfes cum omní claífe infectantem, uerfus Hellefpontü nauígare, extempló decem& oco tríremibus Lacedzmoniorum ueftigía fubfecutus,cóm Abydum propé ueníffet,of fenditutranc claffem uchementi certamíneoccupatam, V ífus prímum Alcíbíades,Lace damonítjs fpem, Athenienfibus formidine attulit, Poftea ueró quàm Atheníenfes notum conípexerefignum in puppí pratoríz nauís füblatit,contínuó anírü quem prope abiece rant,receperüt,R edíntegrato acríus pralío, Alcibíades ea parte, qua Laceda moni fupe riores uidebant, tanto impetu hoftes ínuidit, ut illi prius fermé quàm pugna confereret, fuis uiribus diffidentes fugamarripexét, Namín proxim( líttuseubí Pharnabazus sm pe ; deftribus .A B Alcibiades. 45 deftribus confederat copijs, raptím auertertit claffem, Inftabatà tergo Alcibíades, noui fimum queng y aggredíens, Nec príus à perfequendo hofte dífceffum eft, quàm A theníen fes multís tum uado, tum ficco líttore interceptís, multís etíam ferro necatís, integram ui^ &oríam reportarunt, Captz trígínta hoftíum naues,€ nónulle quas Atheníentes pauló ante amíferant,recuperatz, l'ropheum quod pro memoría huíus uíctoríe conftítutum, His rebus profperé geftís, Alcibiades nullam mora ínterponendam putauít, quin ad Ti^ fapherné redíret, fecum ferens egregía munera ac precíofam fupellectilem ex hoftíü fpo^ lijs diligenter collectam, V er cüm Lacedaemonij ante confertam pugnam de T íffapherz necum Perfarü rege queftí magnopere eflent, quód magís cofilio Alcibíadís, quàm man datís fuís obtemperás,hoftíum rebus faueret, T iffaphernes ad hanc fufpícíonem purgan^ dam, uenientem opportune Alcibíadem capíextempló íuffit,& in carcerem condi, nihil mínus eotempore quàm talem íníuríam expectantem, Caterti poft paucos díes Alcibía^ des occafionem nactus;deceptís cuftodibus,quí excubandí diligentià remiferant, fugam artípiens,ad Clazomeníos fe cotulít, Ibíut T'iffaphernem calumniíjs oneraret.paffim uul cauít feefus benefícío effe dímiffum, Profectus deínde ín Athenienfí exercítum,cuüm co gnouiffet Pharnabazü ac Míndarü cum omnibus copíjs fub Cyzíco cófediffe, extempló milítes ad prelium accendens, multís rationibus compulít, ut illíneceffaríü effe putarent, autnaualíautterreftri pugna cum hoftibus decertare, Deficíéte ením pecunía, comeatu, & omnícopía neceílaríarum rerum,aut dímicare cogebantur,aut cum magno detrímen^ toabíre Alcibíades ígíturínlocum quemProconefum appellát,cum milite omni defcendens/iuffitprímü parua nauígía fortibus uírís referta, à magnis nauibus circundari: dein» deprafectos diligenter curare,uthoc pacto ínftructa claffe, quanto maxíme cum filentío pollent,aduerfus hoftes progrederentur. Et forteíngens imber grandíne miftus, quo ní^ bilaptíusad fallendum hoftíum profpectum euenire poterat,opportune cecídít.Prímüm Atheníenfes,occupante omnía tempeftate,bene gerenda reí fpem propéabiecerát, deín^ dehorrante fubentecg Alcibíade, ne tantam occaíionem pratermítterent,recreatí animo iteadhoftes pergunt. INec multó poftea mira ferenitate coorta, claffem hoftium antepor tum Cyzicenorum confpíciunt,que uidebatur foluentís acabeuntis fpeciem pra fe ferre, Verítus Alcibíades ne hoftes confpecta multítudíne fuarum nauíG, milites ín terram ex^ ponerent,€ cotinenti applícarent claffem, extempló praefectos íuffità tergo fua ueftígía pedetentím fequí, íta utà fuís poftremís nauibus mediocri ínterualloabeffent, Ipfe qua^ dragíntatríremíbus celeríterante omnes progreffus,hoftem ad pugná elícít. Lacedazmo nij paucítate contempta,fidentiatimo prelium íneunt,nondumalía confpecta claffejaut firepítu nautíco exaudíto. Poftea ueró quàm alías atqj alías fuperueníentes cofpexere na^ Us, tabtus repenté terror pauord; omnes occupauít,utnon modó prímum impetum,fed neconfpectum quidem adueníentís claffis fuftinerent. Itac; ín proxímum líttus effufam arípuerefugam. Alcibiades centum nauibus fubfecutus, copijs ín terram expofítís, ma^ gnam fugientium partem excepit. Míndarum deíndeac Pharnabazum quí praftó cum copristerreftríbusaderant, auxílíum fuís laturi,eodem ímpetuagereffus fudit fugauiigr, necpríus uíctoríe modus impofitus,quàm Miíndarus fortiter pugnans cecídít,& Pharna bazus cítato gradu fugam arripuit, Cyzíco in poteftatem hoftfum derelicto: ingens ením homínum copía& prztlío caía, magna infuper capta, INauíi ueró neuna quídem ex tantonumero euadere potuít, Atheníenfes hac tam íngentí uíCtoría parta, non folüm confir» maffe ín Hellefponto ímperíum uidebantur, fed etíam ex altero marí Lacedaemoniorum uimacpotentíam depulíffe,Statím poft baec, capta eft epiftola quadam Laconicís líterís fcripta,qua uícti paucís uerbis calamítatem fufceptam Ephorís nuncíabant: Perdíta funt bona, Mindarus ínteríjt, efuríunt quí fuperfueruntuíri, Vos quíd ulterius agendum fit, confulíte, Poft hzc milítes Alcibiadís fibiafTumentes huíus uicoríz laudem, focíetatem aliorum milít&i, quí Thrafylli regebantur ímperío.tolerare non poterant. INam Athenien fes nómultó antea eodem'Thrafyllo duceapud Ephefum tam ingentem fufceperant cla^ dem,utab Ephefíjs fito ínloco ubí conflixere, trophaeum ín eum conftítutum, Hzc ex^ Probrabantillís Alcíbíadis mílítes,uírtutem fuam ac fuí ducís prudentíam extollentes,eo Tumignauíam íncrepantes,afferentesQy Alcibíadem nunquam fuiffe praelio fuperatum, il losueró du&u aufpícíog; T hrafylli fzpíus fufos fugatosqy.Síc igitur infolentía horum mí (tum eoufqy procefsít, ut necs ínacíeneg, ín caftrís communem cum Thrafylli exercítu Screremilitia uellent, Ceterüm cüm Pharnabazus reparato exercítu Abydenorum fines eietíngteffus, Alcibiades adatcendá populationibus hoftem, cum T hrafyllo obuíam fa 5 Prudentia impe ratoria, Cauti imperato ris exempla. Plutarchi C&us, confertapugna homínem ín fugam uertít,& cum omni exercítu perfecutus ufgiad noctem fugientiumagmen íngenti adíra cede;miílítem ín caftra reduxit Ibí utríufqy ducis milítes,quod comuni opera remfelíciter géfferant,ínuícem gratulantes,fumma lztítía ui Goríam celebtarunt,breuícg tanta concordía coaluerunt omníà aními ut príftínae conten tiones beneuolentíam peperííTe uideretur, Poftero díe Alcibíades infigni erecto tropheo, inregíone Pharnabazi exercítü ducít, aclaté depopulatus agros omneis, magna cum cz ptíuog: copía,X omnís generís preda ín caftra reuertit,dimiísis antea fine ullo precío cun Cis quos ceperat facerdotíb. Cüm uero Chalcídonij fpem prodendz urbís Alcíbíadiat, liffent, extemplo ílle ad eos profectus,utautoríbus defectionis anímà faceret ad expel, lendum de cíuítate Lacédaemoníorü praefidíum, prope moenia cum exercitu cóftítit, Cer tior deínde factusChalcídoníos quecunc precío digna haberent,fub aduentum fuumad Díthyníos detulíffe;parte copiarum ad obfídendam urbem relícta;ipfe ín fines Bíthynio, rum relíquum exercitum ducit,premifTo antea caduceatore,ut nífi omnía que Chalcído níjs habuere;ad fe detulérínt, ínfeftum agmen in fuo agro expectent, Metu conterríti Bi, thynij,extempló paruerunt mandatís, amícítía príus cum Alcíbíade àc focietate íníta,Pau 1o poft Alcíbíades ad oppugnandamChalcídonem reuerfus, cüm ex ea patte qua maríab luítur, aggrederetur urbem,ínterím Phartiabazus ut obfídionem folueret, cum exercítu uenítftatímt cum Hippocrate urbís prefecto fuís copijs iunctís pugnandi poteftatemfe citinec Alcibiade detrectante certamen,ad pugnam deuenere, Certatum aliquandíuand pítí przlío;:demum fuperato Hippocrate, cüm Pharnabazus ímpetum hoftium fuftínere rion poffet, cítato gradu fugam arrípuít, Alcíbíades poft hanc utctoríam praefectis Athe níenííum ad obfidíonem relíctis,ipfein Hellefpontum traiecítppecuníam qua maximéín, digebant,undics coacturus, A ccídítautem ut per occafíonem,cuí nunquam deerat, Sely bríam caperet, Nam autores quidam dedendz urbís cum Alcibiade conuenere, ut cum medía nocteígnem cófpexíífet,cítatum agmen ad portas duceret, V eríti deíndeneunus coniuratorum qui mentem ín contraríum uerterat, omnía patefaceret, ante conflítutum tempus ignem extollunt. Alcibíades confpecto figno trígínta tanti uírís affumptís, non D dumením exercitum armauerat,quanta maxíma celerítate poteftad urbem contendit,iu bens alios raptim fequí, V ígínti alij accefferat uíri,cümAlcibíades patefacta porta,urbem :Repentinumin íngredítur,Interím prodítíone detecta, Selybtíani obuiam denfoagmíne ueniebant,para vebur periculo^ tiomniratíone conflígere,uthoftem de ciuítate expellerent,Hos ubiappropínquare Al jsconjium.— cibíadesfenfít,cüóm pugnam íníretam paucís militibus témeraríG effe cenferet,& pedem referrenimíumturpe uíderetur ufcy ad illam diem duciinuicto, extempló nouo confilio Selybrianosaggreffus,caduceatorem mifit, qui tuba filentío facto, fuo nomine eos mone ret, nepríus aduerfus Atheníenfes arma hoflilía ferant, quàm anímum confilium& Alc: bíadis norint. Hoc mandato fíc reprefsi funt Selybríianorum conatus,ac fi omnes Alcibía dís copíz adfuifTentín urbe, Prottactí deinde Alcibíadis opera utríncy fermones quoufi armatus exercitus ad urbem perueníttum metu uíctís Selybtíanís, cum fidem Alcibíadis ímplorarent,liberalíter data eft pax,& Thracibus imperatum, quí frequentes ín exercítu Alcibíadis erant, íandíu fua fponte huíus imperatorís figna fecutí, neurbem dirípetent. Paucos díes ibí Alcibíades commoratus,accepta pecunia praefídiocg impofíto,cum orní bus copíjs Chalcídone reuertítur, Hancurbem ínterím Athenienfíum duces ad deditío nem compulerant,ac foedere cum Pharnabazo íníto condítíones díxerant pacís,ut Chal cidonij certa pecunía perfoluta, ín poteftate Atheníenfium efTent,& omnís Pharnabazi regio íntegra ab íníurijs feruaretur, aper eam Atheníenfium legati quandocunq; mítte rentur ad regem, commeare libere poffent, Alcibíadís aduentu fíde ultro cítroQ data, fu reiurando foedus confírmát,Síc igitur cum Pharnabazo compofitís rebus,cüm A thenic fesexeaparte magno belli onereleuati uíderentur, prater expectationem percipiuntDy zantíos nouandarum rerumoccafionem nactos defeciffe. Quod ubi ad Alcibiadem perla tum eft, extempló íllenon ignarus quantum momentíad res gerendas in celerítate colló catumforet, diu noctuq non íntermííTo curfu, ad recuperandum Byzantíd proficífcítur, Primo aduentu oppidani celeríus quámarbitrabantur opprefsi,utin re trepídafítpauen tes perurbem difcurrüt,deíndealij alíos hortantes conftítuüt inter fe quo quifcqy loco cíul tatem defenderet. Alcíbíades ecotrà fic terra marit Byzantíü obfidet,ut nulli aditus, neq exitus effent qui nó firmiter fuís prafidijs tenerentur.Itag; breuí tempore factü efl;utop/ pídani debilítatí cómeatus inopía,famem tolerarenon poffent,nec fatís fcírent ín tanta pe nuríarerum;quíd fibíagendà autparandà foret, Erantea tempeftate Byzantij is à naxi/ | M DENTES Alcibiades. 46 A Anáxilausateg Lycurgus;qui magis cupidítate feruandae patriz, i fpe ulla priuate utilíta tísalle&i, deprodendaurbe cum Alcibiade conuenere, tali príus iníto confilío, Amboeniin proficifcentes ín forum, tum ad ea cíuitatis loca ubi aliqua ciuíü frequentía erat, pat fim uulgaruntfe compertü habere Alcibíadem ad comprímendas populorü fedítíones, qua magníponderís effent,ín loníam reuocarí, Resà multitudínefacile credita, quía eo^ dem díe Alcibíades uelís ín altá datís, íngentí celerítate uerfus Ioníam nauigauit. Sequen tínoctequanto maxímé cum filentío potuít,ad occupandam urbem reuerfus,cum íam co pofitaomnía ad proditionem efTent, ipfe cum parte copíarum ín terram defcendit, ex alte ra parteprafecti claffis(íta enim conuenerant)portü íngreffi magno clamore urbem ínua dunt;fimulením& oppídanís metum,& autoribus dedendz urbis ad recipiendum Alcí^ bíadem animum factebant, Primo tumultu Byzantij& externi milítes, Peloponnefíací, Baotíj;ac Megarenfes facto agmíne ad portum occurrunt,& hoftes íam defcendenes ín terram íngenti impetu ín naues compellunt Iamc fperabant defendi Byzantii poffe,nó fatís charí eorum quae gerebantur à tergo, cum nuncíatum eft Alcibiadem cum armato exercitaurbem íngreffum,extemplo multítudo omnis relí&to portu ín cíuítatem rceredí^ tut,adarcendum hoftem,& opem fi quam poffetíam prop? capte urbi ferendam, Prímo congreffu atrox comíttítur prxlíum, A lcíbiade dextri, Theramene finiftrá regente cot» nu,itetitg alíquandiuoppidanorit ímmota acies, Tandem urgente uehementius Alcibía^ dehoftesín fugam uertun£, Alcibiades urbe uíctoríag; potítus, curam adhibuit ut omnes Byzantij àcede;ac eorü bona à díreptíone milítum feruarentur,Sicenímantea cum Ana xílao Lycurgo? conuenerat. Quod quídem ad diluendum proditionis crím en,ipfís deín denon parum profuiffe uidetur, Nam cum hi poft hanc dedítíonem,Lacedzmonem pro fectíín iudicium uocarentur, Anaxilaum díxiffe aiunt, nullum turpe facínus à fe perpetra tum Etením cüm Byzantíus,ínquít,nó Lacedamoníus eífem,& patríam meam,nó Spar tam;terra maríty obfeffam uidere, cerneremtq preterea omni frumento quod reperiebat ínurbeà Bceotijs,Peloponnefiacísà confumpto.reliquam multitudine fame perire,fuc^ currendum Byzantiorum filis duxi, tag; non hoftibus cíuítatem prodidi,fed ab hoftíum cxde,íncendio, ac omníbus malís quz uicti à uictoribus perpetifolent, patríam liberauíf, optimatum Laced:zmoniorü(ecutus exemplum, quibus femper maximze cure fuít, qua^ cungiratione cíuítatem feruare, Hís auditis, Lacedzmonij Anaxilaum atqj Lycu rgü om ni fupplício abfolutos dímifere. Czeterü Alcibiades tot xebus terra marit feliciter geftis, cim íam reuifendz patríze incredibili cupiditate traheretur,níhíl ultràdifrerendum ratus, claffem cofcendít, multís hoftium fpolijs acomniarmorü genereexornatam, INam pra^ qloriofininpatéríngentem captiuorum copíam, fupra ducenta nauíumroftra, qua partímà fecapta, triamzeditur, partim delete praelio fuerant,(ecum habviffe Alcibiadem tradunt, V eróm Duris Samius Iuflituis ib.s. [2270 quioriginem fuam inAlcibiadem refert;Callipídem quoq; híftríonem fuiffe ín naui illius Strateoenns egregium. fcribit, enfe, hafta, ceterísqy armis, quibus uti ín certaminibus folent, peregregié infiru^ Gum:&Chtyfogonum quendam Pythíonicen modulatorem,qui tanta arteremígum ma nus dirígebat,ut cüm ílliremorum pulfum cum Chryfogoní cantu coniu ngerent,iucun^ dam audíentíbus redderent harmoníam., Addiítetíam.pratoriam nauím, qua Alcíbíades uehebatur, uelutí ex bacchanalíbus redeuntem, cum purpureis uelís portum ingrefíam, Hazcego affirmare non aufim,cum neque Theopompus,neque Ephorus, neque Xeno» phon, quí grauíflimiautores fuere, harum rerum quícdi meminerint, Praterea nectem^ pusilludpoftulare uidebatur, ut Alcíbíades ab exilio ueníens Pyrzum cum tanta pompa ingrederetur,& Atheníenfium ínuidíamconcítaret, quam illeetíam ín tam fecunda pro^ perag; fortuna magnopere fufpectam habebat. Nam cümportum íntraffet, non príus ín terram defcendere uoluít,quàm fedens ín puppi Euryptolemü nepotem&familiares per» multos confpexít hortantes, ut fídentíanimo ín urbem ueniret. Inter hzec multitudo om^ nis obuíam effufa ftudío uífendí A Icíbíadem poft tot uíCtorías partas, certatím extra cíui^ Gratiaciuitm tatem exieratztum ex tanto ínteruallo prím& confpectus,oraomní&ínfe oculos; conuer noua, tiitag ipfum uenfenté, caeterís pracfectís omiffis,alij falutabant,alij ofculabantalíj ei defe tebant coronas, Senes quíappropínquare no poterát;proculafpicientes uírü funioribus oftendebant, Erantetíam quíprafentem felícítatem cum przteritís calamitatibus confe "ntespraníimío gaudio lachrymas tenere nó poffent, Multi quog reperíebant,qui cóm ermonibus füuís res anteactas repeterent, palàm fateten£, ínc!ene iníuríia populo fadia, "agnoq, id damnofuíffe dicerent, quód Syracufano bello nec opera nec confilio talís ui^ tt ofarefpub, effet. Quid enim Alcibíades fu uirtute potuiffetefficere, manifeftt ex illius C CZ. iV C WNoud diórilat, Plutarchi geftis poffe deprehendi,qui cüm Athenienfii rempub,fpolíatà ímperío maris,terrauerj uix fuburbanatenente ínuenetít,extemplo cum magna hoflíum clade, no modó ínprifi nam potétíam reuocauetít, fed etiam gloría ac magnitudíne rerum geftarü claram floren temi reddíderít, Nam plebifcitá quo reuocabaturab exilío,confirmatü erat príus, Crítia Callefchro feréte,cuíus rei ílleípfeín elegis meminit;benefícij eíusAlcibiade fubmonis; Prímus ab exilío quod te reuocabat Athenas Decretum,gaudens expofuí populo, Intactaqj fuít haec tíbílíngua fide, Sícigitur Alcibíadesfrequentimultítudine conftipatus, medíaurbe in forü peruenit.]bi aduocata concione, leníter prímü de exilio queftus,omnium calamítatá quas fueratant? perpeífus,ín fuàmalam fortuna malumq; fatum cótuliít culpam,Deinde cüm expofuiffet, quo ftatu res boftíum effent,íta debello quod gerendum erat;magno elatocg anímo diffe. ruit, ut Atheníenfes eum íngenti affenfu uníuerfz concíonis coronis aureis coronarent, prafentemq terramaricg ducem exercítus declararent,decernerentqg, ut omnibus fibire ftitutís bonís,díra execratíones ín fuum caput íuffu populi facte,ab Éumolpidís& preco nibus teuocarentur, Quod cum caterí fecif[ent, Theodorus antíftes, Haud ego uero,in, quít, nani nec execraui f( nihil íncomodat urbi, Sed ín comuni lIxtiítía ciuitatis fuere non. nulli religiofí uírí, quos non tam reditus Alcibiíadís, quàm tempus reuetíiónís offendi; nam eo díe quo ílleportum íntrauit,fefta zAuvríe;s, quae colí Athenís magna cumreliío nefolent, celebrabantur, quibus templi ornamenti omne deponunt, pauímenta tegunt, & talidieab omni opere uacandum ceíent, Czeterüm Alcibíades cunctís ex fententia fuc cedentibus rebus, tríremibus centü comparatís, ad bellum paulo poft nauigare decreue rat,cum repente occafío quaedam honeftz gloríz confequendz illi oblata, aliquandíure. tardauít profectionis confilium, INam ex eo tempore quo Decelia urbs moenibus fueratá Lacedaemoniis círcundata,fíc deíndetraníitus ín Bleufinamprafidijs hoftium tenebant, utAthenienfes ad celebranda myftetía(ine ornatuaut ceremonia ulla pompam mari defe rendam curaríat,Etením facríficía, choree,alíadg per multa qua fieri terreftri itínerefolíta erant, omíttebantur, Alcibíades rem qua ad deorum cultum& gloríam homínü magno pere pertíneret,aggredíendam ratus,ftatuítper medíos hoftes pompamperducere, Cet nebat enímaut ocíofe tranfeundum effe,fí Acís Lacedzemoniorü rex certamen dctrecty ret,autfacrampugnam& acceptam dez ín confpectu patri conferendam,ín quaeffeto mneís cíues uírtutís fua teftes habíturus.Prímü igitur cüm Eumolpídas& precones con filij fui confcíos fecíffet, quofdam fpeculatoresin uerticibus montí&, quà proficifcendá erat,collocauít,quofdam etíam facrum agmead omnes adítus exítusq; explorandos prz cedere íufsit. Ipfe deínde facerdotes míniíftrosqy facrorum, armatis copijs feptos, ducere cum filentío cepít, Spectaculum egregíum& deo dignü pompa íllaac multitudo partim armís,partím folennibus ornamentis inftructa prze fe ferebat. Cám ueró hoftium nemo obuíam effet progreffus, Alcibíades facrífícijs X hís omnibus qua ad celebranda myfte ríapertínebant, ríté peradtís, facráagmenincolume reduxítin urbem, Haec res VE felicítercg fecuta, Alcibiadem ín tantam elatíonem ac fuperbíam extulít, ut íam illepalàm fíactaret,hunc exercítü, qui tandíu fuo aufpício milítauerat,fe duce ínfuperabilem effe, Erantauté ea tempeftate Athenís multiegeni& calamítofi homínes,quí rer nouarü cupí dí, Alcibiadem hortarentur,utdecretís legibustp fublatís rempub.occuparet,fuo arbítr tu cíuítate regeret,nec ínímícorü ínuídíam,qua multo anté fua gloría uicerat, formidaret. Ipfeuero, etfíhanc multitudine incredibili ftudío ad feconfluente quacung rationefoue retatqy hís omnib,quorü opes ín cíuítateínfignes erát,occupanda libertatis fufpícionem iníjceret,tamen quam ment£ erga tyrarinídé habuetítnon fatís compertü habemus.]llud aütno ígnorareuídemur,eo téporepríncipes cíuítatís ambítíone uíti ac audaciá formídan tes,omníftudío cotendíífe,utille collegis ínímperío quos uellet acceptís,d;primá urbem excedens cum omnibus copíjs proficífceret ad belli, Haec cüm effent, Alcibiades idonei nauigandí tempeftate nactus,cum centü nauíü claffe à Pyreo foluens,cótínuato curfu An drum petijt,Ibí fugato Lacedaeémoniotü praefídío,cum urbe quz expugriari poífe uídebe tur,no cepííTet,ínimíci Athenis crímínadi materia nacti huic fua ponte Alcibiade pepet/ cifTe dícebát, Res ab Atheníenfib,facile credíta,quía tanta de callíditate illius habebat opt nio,ut om nía ab eo mínus profperé gefta,nó fortune,fed culpe potíus tríbuenda putaret Itag; cümante ipfius difceffum fibiínanímü índuxitfent, Alcibíadem primo aduentualte tamfíaltem Ioníi occupaturü;ubí audíebatfegníus cuncta fuccedere;grayíter indienne ... aduenu Alcibiades. 47 1 aduérfus uírum,hufus tatdítatis culpam in perfídía homínís conferebant,nó fatis memo» perfidi» rurfus res ín quantís difficultatibus Alcibíades uerfaretur,prefertím ob pecuníag ínopíam;qua irf ínterdum cogebatur relícta claffe,cum paucís tríremibus pradatum exire,utexercítü ale reXfuppeditare mílítíbus ftipendía poffet, Hoftes uerónon folüm domeftícís opibus ful ti, fed etíama Perfarum rege comeatu pecuníagy adíuti, maíori facílítate agebantbellum, Harumterü Atheníenfes oblítí,fíc abfenti Alcíbíadi fuccenfebant,ut príftínam maleuo^ Opinio, lentíam renouareuíderentur, Et forté per íd tempus prope Ephefum fuícepta clades, íní^ micísíllíusanimi fecítad impellendam multítudínem,ut Alcibíadi abrepto imperío, du^ cemexercítus comutaret, Nam cüm Lyfander Lacedamoníz clafsís przfectus ex pecu^ níaquamà Cyro fufceperat, abunde fuis milítibus ftipendia períoluíffet, nempebeffem drachma pro femídrachma, Alcíbíades quocy ftipendíarijs fuis quacung ratíone fuccur^ rendum ratus,ad pecunía collíigendam cum paucís nauibus ín Caríam profícifcítur, Relí &tus eftautem prafectus clafsísAntíochus quídam,uír ín re marítímaac ín nautícís míni^ fteríjs uehementer perítus, fed dífciplinz milítarís penítus expers, FIuncin difceffu fuo magnopere monuííIe Alcibiades dicítur,ne abfente fe manus cum hofte confereret. Is ue ro paulo poft, íllíus confilio neglecto, cum duabus tríremibus Ephefum nauígauít, Ibí Lyfandrum quíín eo portu conftíterat,nunc audacíam fuam íactando,nunc Lacedaemoniorum ígnauíam íncrepando przlío laceffebat,L yfander prímit cum paucís tríremíbus, deinde cum claffe obuíam factus, cüm abeuntem Antíochum fequeretur, relíquas Athe^ níenfium naues offendít properantes fugíientí Antíocho auxilium ferre, Prímo congrefz fu factautríncg poteftatepugnandí,ad pralíá deuenere, Certatáü alíquandíu ancípítí mar te, demum Atheníenfes re male gefta, ín fugam auerterunt claflem, Lyfander multís ho^ fium nauibus, magna quod captíuorü copía potítus, ut magnifícentíus uictoríam cele brarettrophzeum conftítuít, Flac ubí ad Alcibíadem perlata funt, extempló ille omnibus rebus omíffis,cítato curfu Samü repetít.Ibí collectís nauibus qua ex Ephefina fuperfuerant clade,& fuz claffiadiun&tís,confeftim adlaceffendühoflem progreditur,nullam pu gnandi moram facturus,fi ílle quocy dímicare iuftaacíe uelít, Czter& Lyfander recenti uí &oríaparta,non fepíus fortuna tentandam ratus,fe claf[emd fuam inloca tuta receperat, B Eratauté eatempeftate ín exercítu Alcibiadís, l'hrafybulus quidam Thrafonís filius, uir domíac mílitíz clarus,fed Alcibíadi uehemeter ínfeftus,Is Athenas profectus, cum aduo cata cócíone quo ftatu res Atheníenfia effent expofuíffet, multís calumnis Alcibíadem onerauít, Nam paulo ante fufceptam cladem dííceffiffe eum arguebat, cuídam ex cópotatoribusfuis ignobili ac ínquilino homíni claffe relícta, Profectü deindeín Caríam no tam utpecuníam legeretpro alendo exercítu, X flipendijs militíbus perfoluendís, cj utuolu^ ptatíatg; libidini inferuiret,& reíipub.cura pofthabita,pellícibus, quarum fibí magna co^ píaerat,operam darer.Itagy difceffu fuo hoftibus quí haud proculabeffent,manifeftam oc cfionem oblatam,ut Atheníenfium claffem ínuaderent. Síc igíturfua culpa rem malége ftam, claffem díífipatam, exercítü quí fupererat lícentia lafcíuíaqs corruptum. Adijcíebat pratereaeum habere ín Thracíalocum quendam moenibus aggeribusq; munit&,quem íl lefibi;acfipatríze fuz díffíderet,refugiü comparatfet. Hís Athenienfes uehementer com^ moti;abfenti Alcíbíadíímpería abrogarüt,alijs ducíbus quí exetcítui claíIigg praeflent,ín nuperium abro eius locum fuffectís, Alcíbíades pofteaquam populí Atheníenfis decretü cognouít, mul» gaurrurfus. dtudinís iram€ íníimicorüi maleuolentiam metuens,fuís nauibus ac militibus quí ín om^ hitortuna rerum fua ueftígía fequebantur collectís,ín Thracíam nauígauít.Ibi cum popu lis quí fine rege uíuebant, bellum gerens, cümín agros eorum níhil tale opinantíum creras excurfíones fecí(fet, breui omnís generís prada etíam fuá milítem locupletauítmul tosij Grecos quí captíuíi Barbarís feruiebant,ab eorum manibus liberauit Inter hzc Ty^ deus, Adímantus,ac Menander Atheníenfium duces propeLampfacum profedií, contra porté, utdecernerentnaualí certamíne, uel fidetrectarethoftís pugnam, tímoris confef^ fionem exprimerent, ínfiructa nauíii acíe ftetere, Sed poftquam Lyfanderà pugna fuos contínebat, Athenienfes ad Capra flumínaunde profecti erant redíerunt. Ibí cüm nullo Imperío,nulla milítarídifcíplína militem coércerent,&mareimportuofum effet,facílé ho ibusbene gerenda reí occafionem pra bebant, Hanc neglígentíam obferuans Alcibía^ Beneficiiiin pades, quí ab ijslocís haud procul aberat, terreftrí itinere ad prafectos Atheníenfíum ue» triam ingratam. ni5atque eos docuit, quanto ín perículo ípfi unà cum exercitu uerfarentur, quouíque eo in loco continerent claffem, ubí nec portus necoppida effent, qua hoftibus ímpedímento, fuís prafídio forent, Accedere etíam ad haec, quód eorum milítes commeatum longe J mulatur, Plutarchi C petentesínterram defcenderét,uagiperagros fíne ullo ordíne militari dí[currerét, naues in nudís líttotibus relinquetes, hoiti arbitrio manífefte expofitas. FIgc dícente monen, temi Alcíbiadem;ut ex Capra fluuijs Seftumabírétduces Atheníenfiü neglexere affir, mantes fibí nuncadminíflratíone bellí,non Alcíbíadi effe comiflam. C'uínetíam Tydeus contumelijs prímtü deinde mínís acceptü,abíre celeríter fufsit. Difcedens Alcibiades pau lo poft nonnullis familíaribus ab exercítu ueníentibus, Nifi,ínquít,confilíum meum fpre uiflent duces)breui Lacedamoníos coégiffem autprelío decertare,aut magna fuarumma uium parte amííTa,turpíter fugam arrípere. V erum hec alij íactantís homínis uerba effe dí cebantalij contráà uehementer probabant, cernentes quanto adíumento Alcíbíades Athe níen(ibus effe poffetfi Thracum tumultuaría manum, quam ín armís parata habebat;ter, reítrí itínere ín Lacedaemonios couertíffet, Ceterüm extemplo poft hec quale fuíffetcon filium Alcíbíadis,re ipfa& experíentía patuit. Nam ex Atheníenfium claffe magnahomí num copía frumentatí egreíTa,cüm ín agrís pafsím uagaretur,L yfander íntétus in omne: occaíiones gerenda reí,íngentí celerítate hoftes inuadit,nihil mínus eo díe quàm Lacede moníotü aduenti expectantes; itaq; fuga magis quàm pugna fuít, INaues pauló inínusij ducentz,homíni tría millía capta,quos omnes Lyfander necarí íufsít, Conon tantáü cum octotríremibus ex illo tumultu faluus euafit, Nec multó interíecto tempore,pofthancui Goríampazrta,Lyfander occupatís Athenís, longa moenía díruí, X omnes Athenfenfium naues cremari íufsít, Alcibíades uero poftquam Lacedaemoníos longé terra mari domi nantes confpexit,eorum potentia fíimul& maleuolentíam metuens, ftatuít in Bithyniam proficifcí, V erüm Thraces cüm percepiffent magnam aurí uím fecum Alcibíadem ferre, iníto confilio uírum aggredíuntur,omnig ei erepta pecunía,ipfum fugíétem affequí non potuerunt, Pulfus undiq; Alcibiades, cüm multa íncómodaacfortunz permutationesil líus anímü tranfuerfum agerent,tandem omnibus confilijs ratíonibuscg fubductís,ad At taxerxem Períarü regem confugiendum putauit, ratus no mínus gratum aduentü fuum eífuturüi,quàm olím Themiftocles Xerxi fueratregí, praefertáím cüm ad íneundam prínd pum gratíam non deterior Themiftocleuíderet,& caufam pro líberanda patría honeftio rem haberet, Adítum ueróad regem facilé per Pharnabazum, cum quo antea ínierat fav dus.fehabíturum fperabat.Itag; cüm in Phrygíam ad eum ueníffet, comíter hofpitaliterg fufceptus,barbarü facundé alloquendo,fibi in prímís concilíauit, Athenienfes per ídtem puslibertate amiffa,& triginta uiris per Lyfandrum Lacedaemoniíosq concefla, fera tav dem poenítentía cepit,quod abrogatoAlcibíadí ímperio,alijs prefectis admínifltrationem belli detuliffent.Itaqy ab Alcibiade mínus erratum fuiffe dícebant, cürn míníftrí culpa no nullas amíferítnaues,quàm a feipfis,quialíenifsimo reipub.tempore,egregium ín milítía ducem patríz fuae abftulerínt:íllam cuiufdam calamítatís quze breui inftaurari potuíffet, hancuníuerfiínterítus cíuítatís caufam effe habendam, Síc igítur fimul coeuntes ín foro, càm príuatam fuz cuiufg; domus,tum publícam fortunam cíuítatís deplorabant: cundis tamen fpes quzdam relínquebatur ínanís atque íncerta, quód Alcibiudeuíuo non peni tusactum delibertate credebant, Antea ením Lacedaemoniorum potentíam fua uirtute deprefsi(fe dícebant,& nunc etiam zquo anímo laturum non effe, ut fe incolumi tanta cumígnomínía Lacedemoníj uígíntatp tyranní Athénís dominentur,INec mírandume rateotempore ímperítam multítudínem uanís cogítatíonibus laborante, omnem fpem recupetandz libertatís ín Alcibíade pofuiffe, cüm contrà triginta uírí nemínem magis quàm Alcibiadem metuentes, eum folum efTe arbítrarentur, quí przefentem cíuítatis fiv tum perturbare ac delere poffet. Itag; hoc metu curatpfolícíti, ubínam ille gentíum eflet, quíd precípueageretaut moliretur, íngenti ftudíoperquírebant, Caeterum Critías unus extrigínta tyrannís,huíctímori quacunque ratíone fuccurrendum ratus, Lyfandrum do cuit Lacedzemoníos Girzcíz príncipatum retínerenon poffe, nec prefentem Atheníe fium ftatumfírmare, donec turbulentiífsímus homo& acerrímus populí concítator AV cibiades ín uíta fuperfit, Haec Crítiz uerba parum Lyfandríanimum mouebant, nífi ftv perueníffentà Lacedzemonijs líterz iubentes, ut Alcíbíadem de medío tolleret. Hocav tem quzrebant Lacedzmonij, fiue quía hunc homínem trígínta uírí magnopere for midarent,íamprídem íngeníum íllíus ín maxímís rebus expertí: fíue quía tempus ueni fearbítrarentur,ín quo grauem pro íllata Agidi íníuría,ab Alcíbíade poenam expeterent. L yfander ijs acceptís líterís,extempló ad Pharnabazum in Afíam míttít, qui eum horte? tur,uthancrem quz ín fua poteftate collocata foret, quanta maxíma celerítate poffet,2g' gredíatur, Darbarus nullam moram ínterponendam ratus, Mageo fratrí& Su fametri p? uua | | c paene E Alcibiades. 43 4 truonegocíum datut Alcibiadem, quem unà cum Tímandra fcorto ín quodam oppido Phirygia effe perceperat;interfíciendá curent,Suntautem nónullí,quíantequam ís opprí meretur, quadam nocteuifam eí'ímandram per fomni&aíunt, uultum fibí muliebribus lineamentís coloríbusQp píngentem. Alij ueró non Tímandram, fed Mageü fuiffe dícunt, Val. Max.lib qué ille cernere uidebatur capite fibíabíciffo,reliquá corpus igne cremare, Verüm fj quí cap.s. busnecandí Alcibíadís negocíum comíffum erat, mandata impígreexequentes, cüm ad eum locum ubi ille morabatur,multís cum fatellítíbus perueniffent, prímo aduentu non funtaufí Alcibiadem ageredií,fed totíus círcuitii domus íta cuftodíjs complexi funt,ut ne moínde elabi poffet, Deinde cüm undíque parietibus applicuiffent icnem, Alcibíades re ínopínata turbatus, cumulum raptím ex ueftibus& omní genere fupellectilís fa&um fuperígnem profecit,tum chlamyde auo brachío obuoluta, dextra enfem tenens, antequam flamma ulteríus conualefceret, per medíos hoftes erupit. At barbarínon audentes auteí ueníenti obuíam progredí,aut comínus manum conferere,procul telís uirum pete bant,Itagy abundante mífsilíá copia, cum ille ulterius fuftinerenon poffet,tandem uulneribus multís confoffus occubuit, Híc exítus Alcibíadís Atheníenfis fuít,cui poftea Tíman drafunus fatís amplum atqy magnificum pro fuís facultatibus faciendum curauit, Huius filiam fuifle dicunt Laídem quam Corínthíam appellabant, Sunt autem nónulli quí non àPharnabazí militibus Lacedaemoniorü gratíaínteremptum, fed à quibufdam familiari» bus cubantem cum eorum forore príus inuentum, deínde unà cum mulíere co pacto quo enatrauimus,necatum Alcíbíadem tradunt, M.Coriolanus. GVARINO VERONENSI INTERPRETE, ARTIORVA familía Rome complures ex patrítíjs illuftres zedíditui | ros, ex quibus etíam t Martius Caius nomine nepos extítit, quí poft t Liiv,Cr. (4| l'ullum regnauít Hoftilium. Martij quoq) fuere Publíusac Quintius, Martius. quí maximi pulcherrímumt Romz aquaductüfecere, Itemq; Cen^. Gu, fj foríus, quem Romanus populus Cenforem fecundó creauít:quo fua^ 1uliu ront. de SCAN Tenes eem decretumqy tulere;ne cuibis eundem ambíre magiftratü: aqueda.lib.s, SI mr. liceret, Caius ueró Martíus de quo ifta confcrípfimus, orbatus patre, fub uidua educatus matre, declarauít uniuerfis,orbitatem, tametfialia etiam habeatínco^ Edueatio, moda,haud tamen impedímento fieri, quín excellentíffimus quifpíam uírtute uír enadat, cum alioquíipía feígnobilibus críiminandam carpendamq praebeat, quód eos cura& indulgentía deftítutos,corrumpi finat, Híc quod teftímonio uir adeft, fí qua íngenua pra^ ftansq; doctrínze indiga fuerítnatura,illam( quemadmod( malü colendi ftudiü generofa naciatellusjutílía fimul& noxía parturíre. In omnib,nand confilio eerendis,eíus fortítu Animinatura, dínem,tolerantíam,& ingentes ad uírtutís opera motus índícauít, Intemperantes item ge rensanímos, nec ufquam ín contentione cedentes, nec; homíná focíetati fe facilem, neg idoneum tribuebat, Cumt illum illecebrís,laboribus,& pecuniis ínfractum admíraren^ turhomínem, modeftum quídem, fortem acíuftum appellabant, uerüm cíuílibus ín ne 8ocrjs ínuifum,mínusq gratiofum,& nobilítatis ftudiofum íníquo anímo ferebát.(Quem veroalíum homini fructum benígna Mufarü affert confuetudo, quàm ftudio ac difciplí^ mwfarzconfor. namanfuefactam natura,mediü ratíone certa fufcipere,€ quod nímis eftabijcerezEa igi tijquis fructu, turtempeflate rebus maxímé bellicís,& difciplina milítarí, Romana plurímü florebat glo 74. 1 eitímonío eft ipfam uírtut& unico fortítudinís nomine appellatam, ídig quo propríe fortítudinem uocant, comune generís effe uocabulum. CaterümMartíus belliartíbus,& decertandí ftudio uehementer affectus,ab ineunte ftatím puerítía arma tractare manibus ccpit. Quaín re cognatos armorü ufus prafto fibíac promptos índuftría uendícaturus, nullum eorum quz comparaffet opus fore exíftimans, ad omne pugna genus adeó cor^ Pus exercuít, ut curfu peragilis, ín capiédo atq; pugnando íneluctabile pondus habuerít, «quis ieiturfecii deaními praeftantía aut uírtute cótendifTet,fuperatus,iíngens corpo^ Isrobur índomítis quídem,ac nulli ceffura laborí,caufam efTe dicebat, Poft exactum Ro fm 1 arquiní& regem;adolefcétulus adhuc príma meruit ftipendia,quo tentpore Tarquí^ nio poft uaríos przelíorum conflíctus,tanquam extremà íactantíaleam,plurími fefe Latí^ Torumaliorumty Iralorá focíos afciyere, ut eum nó fua magís eratia Romam reducexét, Studitiuuente, C Corotia quercea cur data, Lin.lib.8.dec.1, Magnitudo c7 conflantia animt nullauslgariglo ria contenti, Tuftinus libro 6. Val. Max.lib.s. eap.z. D Liu.lib, z.dec.1. Appianus lib.s, bell.cuul. Plutarchi quàm ut crefcentem rem R omanam metu ac inuidia deprímerent, In eo bello quod mul. tos excepíteuétus, Martíus fpectante díctatore,ftrenué dímícauit. Is ením càüm Romang comínus fuccumbentem uídiffet,haud cunctatus,eo protecto irruétem confodithoftem; quam obrempoft uictoríam ín primis íllum Imperator quercea donauit corona. Cuicun, queením ciuem feruaffe contigerat, hzc ex lege corona dabatur:fiue propter Arcadasis pracipué quercuí reddatur honos,quos Gilandiphagos díuínü appellare folet oraculum; fiue quod facilem militi fructum,tum ocyus,tum pafísim quercus exhibebat;fíue íd conue niens feruatícíuís exiftat praemii, quontam Iouí,in cuíus tutela funt ciuitates, facra quer cus eft. Eft praterea quercus ínter fylueftres quidem arboresfructu longe bellífsíma aig fertilifsima,ínter mítígatas autem ualídiísíma, Ab ea quocp cibus erárglandes,potus mul, fum,obfoníü paftz ex ea fere atq alítes.Inde quoq; magnum uenatoribus inftrumentum uifcus extat. In eapugna Caftoremac Pollucé apparutffe tradítur, ftatimqg poft pugnam fudantibus equís uíctoríam ín foro nuncíaffe, ubinuncadificatüíllis penesfontemtenv plum eft, Quapropter eauíctoriz díes idibus Quintilibus Caftorí ac Polluci facrafolen. ní:tg ducit, Ceterü ímmaturus honos ac dígnitas annis collata iuuenilibus,fí leuia parim qve folendídanada fit ingenía folet ipfam(ítím ac faftiditam quam prímü cupiditatem ex plere,cótínuog reftínguere, Giraues& conftantes anímos auget, ílluftratip dignítas, qu perindeac aura ínfpirante ad honefta cocitantur opera. Eos ením nó ranip receptamerce de, fed quafi dato pignore, negloríam deferant, uerecundia continet, pudetg ní proprijs fe geftis extollant.Hoc pacto ftímulatus Martíus,ipfe ibi fortitudinis emulatíoné propo fuit,íngg nouís femper geredís ardens egregijs addebat egregía,exuuíascqy cumulabatexu uijs,femperi nouifsímos cum príoríbus duces pro fue utrtutís teftimonio& cumulandis honoribus, habebat, Quamobrem cüm multa per íd tempus decertarínt bella Romani; nullo fine coronaaut praemio difcefsí(Te Martius uífus eft. Ceterís quidem finís uirtudse rat gloría,huícuero gloríz fínís materna exiftebat lctítía.id nang; íngeti tum honori,tum felícítati ducebat, ut matrí eíus audire laudes,& fe coronís fpectare pradítit contíngeret, ac ipfius prz gaudio lachrymantísadftríngeretamplexibus, Hunc quoc; Epaminondas affectü declaraffe tradit. Is ením fuá maximi fecitfelicitate, quod res geftas in Leuctrisac uictoria, fuperftites adhuc pater materty fpectaflent: enímuero ille utrogo laté ac comiter ufus eft parete, Martíus tametfi paternam fe matrí debere reuerentí putaret, ufquequag tame V olumníz honoríac latítíe haud fatís effepotuítculus uoluntate atqy precibus uxo rem duxít,ex qua procreatís liberís, cum matre fimul babítauít. Inde cüm is in cíuíitatema gnam ex uirtute gloríam& poteftate coparaffet,díuitibus contraplebem fauentefenato, crauiífima perpeti uídebat, coortafedítio eft. Fi enim qui pará poífidebant,aut pignorís aut uendítíonis nomine omnib,fortunís exuebant;quí ueroom níno ínopes erant, carceri deducebantur: quandj plures uulnerü cícatríces,quas ipfi pro patría laborantes ínter militandii acceperant, corporib,oftenderent, Poftremo cümadutr fum Sabínos bellum fufcepiffent, Marco Valerio imperatore pro íllís ex fenatufconfulto fponfore ínterueníente,díuites fefe modeflíus habíturos pollicíti funt. Poft aute eo bd, lo egregié acprofperéconfecto,uí&tores hoftíü rediere,nihilo cum íllís mítíus autclemen tíus à foeneratoríb,actum eft, fenatusqy memíni(Te conuentort diffimulans, rurfus eosin uíncula ducí,& bonís fpolíarí permífit, uocírca fuiffimus in cíuitatetumultus,& ínte ftinze fedítiones erant,Qua res cüm minime lateret hoftes,íncurfionib.factís agrum igní uaftabant, Cumq confules eos quí per aetate ferrearma poterant,nomínatím cítarent,ne míné eís audiffe conftat.Subínde ínter prímores dí(cordía flu&tuabat. Exiftímabantnor nulli diftrí&i íllum nímís rígorem aduerfus ínopes, alíquantü oportere remitti,& ageit mitius, Ceterí,quorü& Martíus erat,reluctabantur, nó zrís magnítudinem, uerüm tc tamen& fuperbía popularís initium anímo uerfans,quod adeà temeré contra legesínfur gatur idcírco ut refipifcant fedandos reftínguendosqy. Cuíus reí gratía cüm íntra paucos díes(zpenumero fenatus cogeretur,necullus propterea rebus afferretur exítus, cong! gatí repentépauperes fe mutuo irrítarüt,Inde relicta urbe,ín(acrum monié trans amne! Aniene fecellerüt, ubi quíete refídendo, uíolentit quidem níhil aut feditiofum agentesle à diuítibus urbe eiectos diu clamítabát;aérem,aquá,&fepulturz locü ubig; fibi prabíturi Italíam,níhilamplius& Romam habitantes feaffequí;d pro díuitibus militando uulnera & mortes excipiant. Ea res pauor£ íníecít patrib. Girandzeuos ítag; quí placab.liores&p* bí chariorcs erant, oratores mittere placuít, Prior orfus Menenius Agrippa, multa cum picbem orando,tum pro patribus íncufando,deníq fermone círcuíto uulgatam íllam"t qua multaa foeneratoríb,.g M.Coriolanus. 49 x raffelibulam tradítur: Omnía,ínquit.hominis membra olímaduerfus uentr£ confpira? fc,eumq quód folus níhil mpertíens ocíofus ín corpore federet íncufaffe,cüm ínterea cae teraad eius ekplendos appetitus,€ labores maxímos& míníftería perferant, Eorti uero ftuítate uentrem írrifiíIe: ígnorareenim, quód cümín fe unfuerfum fufcipiat nutrímen^ tum,caterís tamen à fe díftríbuti rurfus emíttat, Eadem, ínquiít, rurfus pro uobís ratío fe^ natus eft; queením pro debíta rerum dífpenfationeapud eum confilía funt,nobis omnib. acnoftro ufuí& emolumento refertatg díftribuit, Ea re concilíat(à fenatu ímpetrant, ut uiros quíng deligerent,quorum quíopus haberent, utí patrocínío poffent:eos nunc Trí bunos plebís uocant.Prímos ígíturcreauerunt luníum Brutum,& Sícíníü Bellutá,quos feceífionís duces habuerant, Coacta unum ín corpus cíuítate,ftatim repetítís armís,popu lus fefe ducibus ad belli ufus promptiffimos tradíderát. Eares Martío mínímé collibuit, quoníam ínualefcente plebe,optímatü dignitas díminuta uideretur, Cüm íd quoq; pluri bus ex patrícijs haud fane placere cernerer,eos tamen ne dímícando pro patría,fe à plebeís víncere fínerent,exhortabatur,nepotentía magís quàm uírtuteprzcellere íllís uíderent. Aduerfus Volícor& gentem Romaní tum bellígerabant, Ibí Coríolorum erat oppíidum longédígnítatepraeftantiffimum, quod cüm conful Comínius admoto exercitu círcunfe^ diffet,reliquí V olfci terrore perculfi(imul undícg ín Romanos fubfídià contrahebant,ut romuris dimícaturí, duobus ex locís Romaná facerent ímpetum, Comíníus ueró con^ ful díuí(is bífaríam coptjs,ípfe quídem ínaduentantes extrínfecus V olfcos fertur obuíus: 'Títum autem Lartíéum Romanü cíuem& excellentííffímum uírum,ad urbís obfídíonem reliquit, Oppídani dímínuto obfidentíum numero erumpunt, prínumq comiffa pugna uincebát,& íam Romanos ín caftrafugabant, Tum Martíus cum paucorti manu prorum pensproftratís quí fecum conferí aufi effent,& repreffo aliorum impetu,ingentí clamore Romanosreuocabat, Erat ením qualem Cato mílítem optabat,non manu tantü,aut íctu, uerüm& uocís fono,& uultus afpe&u hoftíterríbilis,omnínog; infuperabilis, Congloba iís gitur círca feplurímis,pauidiretroceffere hoftes:quíbus haud cotentus Martíus perfe quitur,& palantes ad portas ufq; fugat:ubí cüm crebra é muro míffilía conijcerentur,per^ fequideftítere Romani, Vtueró refertam armatis hoftibus urbem unà cum profugíenti^ B busíngredinullus auderet,ac ne ínanímáü quídem índuceret,ístamen tum hortando,tum incítando ínftabat, fortunam exclamans fugantibus magís quàm fugientibus urbem refe ra(fe.Paucis índe co fectantíbus,repulfo hofte, fuperatas íaltu portas irrumpit,cüm nemo prim&obftare,aut íllum írruentem excipere prorfus auderet, Poftea ubí modícos admo dum ínteríus repugnátes,aut opem ferentes, X ímmiftos hoftibus fuos afpexit, geftís ma nuum pedum agilítate,Iraními audacía íntra moenía tradítur íncredibile confecille certa^ men.Quos ínuadebat, uicti íacebant;alíos ad extrema urbis compulerat, feffí ac defperatí quídamarma proíiecerant. Quare íngens Martío oblata eft occaíío, exteríores íntró Ro^ manosadmíttendi, Sícigitur redacto ín poteftatem oppído, ubíad díripiendum& expor tandum íntentos cerneret plurímos, molefte ferens uocíferabat, Indíonü fe extímare, ut dumconfulaccíues alicubi fortaffe collato cum hoftibus marte dímícet,hi dírípíentes ob^ ambulent,& preda gratía dífcrímen effugíant, Quos ubi fibi nequatj obtemperantes aní maduertit, dele&ís quí cofectar(uolebant,quà exercítum íre fenferat,proficifcitur; inter^ dumcomílítonum anímos accendere,& ne cederent exhortarí;deos ínterdá orare,ne po Amorinciucs. fteríorad pugnam,uerüm ín tempore aduentaret,ubí coníunctus fuís cíuíbus, dífcrímen depellerepoffet, Mos tunc Romaniís erat, ut ín acíe conftítutí príufquam clypeos recípe^ rent, togast$ círcumcíngerent,tríbus aut quatuor audientibus, unà fíne fcríptís teftamen ta confícerent, hzredemq; nuncuparent. Ea ín hoftium confpecu actítantes Martíus of fendítmilítes,Q ui utprímum cum paucíscruore refperfus ac fudore plenus uifus eft, tur barínonnullí cepere, Poftquá autem gratulabundus ad confulem procurriffet,unctísqg dextrís captum nuncíaffet oppídum, Cominíus eum falutatü amplexus eft, Caterís rem profperé geftam tum cóíectantibus,tum audientibus, ingens adiecta fiducia, I íam fignü ad conferendas manus darí magnís uociferatíonibus orabant. Rogante deínde Cominíü Martío, quemnam ín modum hoftilía effent dífpofita arma,€ quonam ín loco bellaciffi^ malocata acíes:Exiftíimare fe,ínquít,medías Antíatum fortíffimas effe cohortes, qui nuL^ am ob rem,fuam remíttantaudacíam.Peto igitur ac deprecor,ínquit Mlartíus,cotra iftos nos ín acíe uíros colloca:quod conful,eíus promptítudínem admíratus;fecít. Cum prímís pilorü íactibus curfu Martíus erupiflet,nufd refiftere ín fronte V ol(cí, At cuife parti pha angts immífcuerat,ílíco difcindebat, Multi ín eum poft hzc feconuertunt, armís utríncg »€ 2 I Vox nmilitis magnaniai. Val. Max.lib, 4. eap... Continentia, Pietas in bofpité Nomeàre gdia inpofitum, D De nomink impofitione Plin, lib.18.cap.;. Macrob, Sat, lib, L,e4p.6, Plutarchi uítá círc&uenientes.Cui metues conful,quos habebat círca fe fortífsímos fubfídio ímmj, fit, Atrox ítaqp circa Martíü pugna comíttit, ubí czefís breui copluríbus, dumà Romanis uíolentíus íncumbítur,funduntur hoftes.In quibus perfequedis intenti Martium oran utis laboreacuulneríbus xger,fefe ín caftra recipíar, Ille haud eftínquitJanguere uid. ris,cotínuotp fugictes infeciatus eft;reliquus dehinc uictus exercítus,defideratís Captísqy plurímis. Pofteradíe prafente Martío congregatísqy caterís, tribunal conful afcenden;, cüm pro re benegeíta merítas fuperís laudes reddidiffet, coóuerfus ad Martíüi,mírü ínmo dum eum collaudauít,cüm rerü fuarü partím ípfe conful ín prlío fpectator affuíffet,par, tím ipfe Martíus teftímoniü attulifet, Poftmodü cüm ex omníbus tum rebus,tum equis, tum captiuís decem fibi príufquaín alíos praeda díuíderetur deligere iuberetur,pratereg ad exímíz fortítudínís premíüinfienídonaretur equo,íd Romanís approbantib,uniuer, fisprocedens ín medí& Martíus, Confulísínquít, laudibus exultare fe,equumqp fufcipe, re,alíaueró non decus,fed mercede ducere,proínde illa fe míttere,& fua quemadmodá v, nu(quiíc forte contencü fore,Precípue uero uníca,inquítpeto ac obfecro gratia, Hofpes mihi&€ amícus in V olícís erat,uír equítate& modeftía clarus,ís modó captus,ex locuple te folutoqp feruus factuseft;eí cüm magna malorum moles íngruat,unum ne uenundetur ammonut(Te fat erít, Hec ubídicta funt;íingens Martío clamor obijci£, pluresqs profedo inuí&um magis pecunijs anímü,quàm bellicam eíus fortítudínefunt admírati, Qui enim ob eius honores ínuídía aut eemulatíone flagrabant,hí uel eo amplíoríbus dígnum íudica bant,quód oblata contemneret, magísq; quares huíufcemodi paruípendebat, quàm qua meruerat,uírtutem amabant.Modeftus ením díuítiarum quàm armorü,praftantior ufus eít:maíusq; opibus no egere, quàm ípfís utíj,ornamentum affert, V bí fedatus militum dla mor eft& tumultus, Comíníus excipens, Commilítones,ínquít,hífce rebus inuítum do nare uirum nólícet,demus ueró quod illidatum adímí non pofsít, Coriolani huic cogno men decernamus,níifi príus íd íam illi res vefte uendicarunt; hínc Coríolanü tertíum no. men aílecutus eft.) ux res declaratproprium ei nomen extítifTe Caio;alterum uero Mar tium,familíz aut comune generis fuiffe:pofteríorítemporehoctertíum obtígiffe.Namá rebus geftís,aut forma,aut uirtute, aut fortuna, quemadmodü& apud Girzcos,huíufmo dí índi folebant cognomenta, A geílís quidem denominari liquet,ficuti Sotera& Calliní cum:àforma,ut Phyfconem Cirippumcq:à uírtute,ut Euergetem& Philadelphü:àfortw nz felicitate, ut Budaemona, ficutí Battus Secundus uocatus eft, Quibufdam etíam regé bus appellationem przbuítmordacitas, quemadmodum Antígono quídem Dofonem, Prolemzo ueró Lamyrum.Q uo genere ufos plurímü Romanos conftat, fícut quendam Metellorum nomínauere V íttatum,quoníam cum hulcus haberet, díutíus frontem uítta ligatus obambulabat, Alterum,quód paucis poft patrís obitum díebus,funebribus ludis, gladíatorum munus exhibuerít, Celerem uocauerunt,celerítatem ac maturitatem appara tus admirati, Nonnullos adhuce nafcendíforte nuncupant,ut Proculum, quí abfente pa tre natus eft,Pofthumü quí patre mortuo, V opifcü cüm ex gemellís alterí fuperftiti efle contigerit. Bx corporís quoq; habitudíne denomínationes ríté imponi folent, ut non mo do Syllí, Nígri, Rufíuerumetíam Caci& Claudífj:neg ením czcítatem autalíam quam uís corporís calamítatem per contumelíamarbítrabantur obíectam, quín eam perindeac prono audiebant nomína, Hactamen ad aliud magís fcríbendi genus attinerent.Fíníto ello fedítionem turbulentí rurfus fufcítauere ciues,nullam nouam tamen aut íuftam ha bentes crímínatíone ,uerüm ex príorib.difcordíjs ac díffenfionibus, malorü occafionem cotra nobiles nactí.Incultís enim ac ínfeminatís maxíma parteagris, cum nec alíunde c meatum conuectari bellí tempeftas fiuiffet,acrís annone carítas cíuítate ínuafit,cuíus etfi magna uiguiífetaffluetía, nulla tamen pecuníz facultas plebí fuppetebat. Quod ubi fedi tionis autores uident,uerbís afperís criminari díuítes, quód ínuereratae memores inímict tíz eís famem índucerent Interea ab V elíternís uenerelegatí, quí urbem tradentes eo de míttí coloníam orabant, Cum enímpeftílens cíuítati morbus íngruiffet, tantam homíni ftragemacpernícíem zdíderat,ut ex uníuerfís uíx pars decíma reliqua fupereffet.In tenv pore ígítur Velíternorum nece(sítatem adeffe prudentiores autumabant, quoníam dv bijs ínrebuscüm factíoforum tumultus íncrefceret, leuamíne indígebant, feditionemq paríter dífsipatum írí,& cíuítatem períndeac morbofa& turbulenta quadam redundátía expíandam effe fperabant, Eorü igítur quíad eam mitterentur coloníam, delectu habito, confules expedítíone relíquís ínV olícos edíxerüt ínteftínís hoc pacto tumultibus quitte &xcogítantes,ut cüm díuites ac tenuíoresplebeíg;&patrítij ínter comunía fimul md tà, M.Coriolanus. ja B. ftra,& bellí diífcrímina uerfarétur, mitioríbus inuicem cóponerétur anímís, At Sícíníus & Brutus turbulentífane homines magísín f urrexere clamotíbus,rem crudelí(simá man fuetz coloníz nomíne mandarí, quod metdíci homínes tanquam ad pernícíofam uoragi nemín urbem, aére morbído& inhumatis refertà cadaueríbus,deducerent,alíen os& le taleís quídem ac peftiferos habítaturilares, Et quaffabundé no fit quoída ínedía períjffe, alios peftilentíae obiectare,ínfuper ne ullum calamítatís genus cíuitatí defít, quae locuple tum feruítío oppreffa fatífcítur,fufcepti ultro bellum adijcíüt, Plebs hufufcemodi uerbis inítígata,nedqi coftifulum delectum inibat,& coloníà detrectabat. Quare fenatus anceps, càm palàm hís plebís ducibus aduerfantt Martíum cerneret, quí tumore& elatís íam ple nusanímís magna patríbusadmiíratione habebatur,coloníà emíttít,erauem forte delectís mulctam,nifi excedant, ínterminás, A lijs ueró milítíá detrectantibus, Martíus a(fumptís tumclíentíbus, tum caeterís quos iriducere potuít,ín Antíatemagrü íncurfionibus factis, annonz plutímü& magnam pecorü& captíuorü praedam comparans,nulla fibi prorfus redefumpta, milítibus cuncta fecum agentibus ac ferentíbus, Romáredijt, Quibus índe locupletatís,relíqui poenítentes ínuidere Martío, inimícarí,eíus gloríam ac poteftate pet índeac cótraplebem augeretur,molefté ferre.Pauló poftauté petente confulatü Martío, multiín eum proni erant,€ plebe pudor prohibebat,uirum genere ac uirtute prímaríít, poíttaliaactanta benefícía,dígnitatís expertem dímíttere, Mos erat magíftratum petentí busprehenfos dextra cíues benígnís orare uerbís,& abíq ínterioretuníca ín forum opet tos ueftedeícendere,fíue ut eo habítu ad fupplícandü humílíores accederet,fíue ut qui cí catríces haberent,manifefte figna fortítudínís aperirent, Necuetó óbplebís fufpicíonem ítarecínctos,& abfq íntíma tuníca fupplices ire cogebantur: non ením dígnítates argento,aut ullo corruptelari generetum impartíebantur, Díu fiquídem poft emptio&€ uendí doilla fera prorupit,& ínter cocionís fuffragía fefe argenti immífcuít.Hínc íudicíorum;, hincexercítuá corruptela uníus domínío fubíecíturbem, Auro captíua feruíunt armatut fapienter díxiffe uideatur, qui Romanum populum ex eo tum prímo períjffe inquit, quí primus epulum ei largítíonemqy dedít.Ea quídem peftís haud contínuó patens,czeterum clandeftína proferpens, Romam paulatím ínuafít. Non ením fcímus quifnam príor R.o^ B mz populo autíudícilargítíonem dederit, Prímus autem Athenís pecunía íudícíbus con tuliffetradítur Anítus Anchemeonís filíus,cüm circa Peloponnefíaci fermé belli exítum prodítionís Pylí caufam díceret. Tum íncorruptü adhuc genus aurei Romano obferua^ bat foro.Ceterü cümMartíus plures oftenderet cícatríces,quas afsídue per annos treis ac decem egregíus bellator acceperat,uníuerfi íllius uirtute tacíta ueneratíone profequeban tur, deg;eo cófuledefignando mutuos ínter fe faciebant fermones, Inftante comítíorum die, Martíus magna fenatorü frequetía ftipatus, honoríficé forá íngreffus eft. Tum maní fefttdeclatatum eftjnullainretantum ftüdij, cura atq; folicitudínís, quantum ín Martio gelsiffe patrítíos, Quze res multitudinis beneuolentía,ín odium inuídíamqy couertít;quip petimuerant, fí uir tantze ínter nobiles dígnítatís, maxime rei optímatü ínclínatus confu^ latumaffequeretur, nepopularem omnino tolleret libertatem. Ea cogiítatíone denegato Martío confulatu,alij defígnátur.Id zgré fenatus tulítquód ipfe magís quàm Martíus ea lacefsitus cotumelía uidebatur, Martíus neg; modefté,neq; zquanimíter illum perpeffus cafum,plurimá iracundíe ac contumeliofz índignationís aperuít,ut quí magnos fpírítus & excelíos foueretanímos, Non erat ílle uir quigrauitatem fímul cum máfuerudine,qui^ bus ín rebus cíuílís maxíme uirtus conftat, ftudiorum ratíoneaut dífcíplína temperatam haberet,ígnarus ei quí admíiniftrator ín repub.futurus eftfugíenda efTe magnopere perti naciam,quamPlato focíam folítudínís appellabat,& homínü focíetates comíter celebran das,acceptasqs placidé fufferendas iníurías,quae res multís folet effe ludíbrío.At fimplex ufqueadeó aufterusq; perftans, uníuerfos fuperare, àcnemíní cedere, omníno fortítudi^ nisofficium effe cenfebat,cüm tamen id exanímí mollitie& imbecillitate proficifceretur; àquo dum grauí laborat xgrítudíne, furor ex eo fácto perínde ac quodam ex hulcere &ftuabat,Pertutbatus ígítur& acerbífsimé infenfus plebí dífce(sit, Quí ueró in urbe&se^ tate X generís fplendore florebant, eí uiro mírü ín rhodum cüm femper affectí, tum ueró €otempore praftó aderant, fímulcg& dolendo;& indignéferendo, ad nullum honeftum facinus ipfius anímà íncendebant, Eís nanq; beneuolus ín re mílítarí dux eratatqy praece ptor,€ dumalíquod ftrenué opus perfeciffent,adíecto fine líuore ftímulo,ipfos ad uírtu^ tem Xelorís concitabat.Vlagna ínterea uís empta frumenti Romam ex Italía couecta eft, nominor ex Syracufis, qua tyrannus Gelo dono míferat;ea re plurímís fpes íníecta eft,& g2z Mos mazistratus peteutiu. Plutarchi C alímentorüpenuría fimul,& diffenfione ciuitatem liberatü iri, Frequenti igitur CUríz; có feftim círcunfufa extrínfecus multítudo exitum expectabatannone,cüm liberalem eis fy turamauctíone, tum ímpertíendam fine precío largítíone fperantes, Erant fiquídem quí eare ad fenatü referebant, Atfurgens Martíus, eos quí ad uendícandam plebís gratíam orauerát,uehementer carpfit,factiofos homínes& reipub.prodiítores appellans,quipefti fcra temerítatis ac ínfolentíz femína,& fibijpfis noxia fouerét ín plebem:qua dum ex íni tío germínabant,haud neglexiIe confilij prudentíeqg; fuíffet,ne facerent;hifce prínci ijs poteftaié plebis inualefcere,& terrori íam effe, quonia quecungy íjs collibuerínt facil: im petrant, X adnullü facínus obeundü ínuiti cogi queunt;eos nufquá obtemperare cófuli, bus,fed índomiítos effe,& patronos fuos uocare príncípes,INam quid eftalíudjinquitpro diíftribuendís populo largítíonib,fuffragía decretuméá fedentes ferre,quod ín populari, Graci príncípatibus factitant, quàm ad comunem pernícíem eorü contumacia alere: Nó ením prodetrediatafepenumeromilítía,&c deftítuta per fecefsione patría,&incufato fena tu,gratíáaccepiíTe,uerum fe permetü ímpuné dími(los efTe,& uos haec per adulatione trí buentes índulfi(Te,íaGabunt; quibus confifí, nulla autfuperbía fuz,aut fedítionis finem facturí funt, Cüm igítur hoc uehemes quídam furor exiftat,círcunfpecte agamus, ínquít, & tribunitíam íllíis poteftaté auferamus,confularís pernicíe dígnitatís, feditíonísiy ciuilis caufam,quaz nó una íam,ut olím,uerüm fciffa atqj dífiuncta,concors nunqua unanímísg futura eft, nos& non hiífi mutuís perturbatos odíjs dif. ceptatíonibustp languentes efle(i net, Talía permulta dictítans Martíus,iuuentute& uníuerfos fermé díuites míto conci tos ínftínctu,ín fuamtraxiít fententíam,folum hunc effe uírü clamantes,quí ciuitatem nul lís uínciblandímentís patere£, Nonnullí tame grandíores natu, cüm euentü profpícerét, obfiftebant,hínc ením bonínihilexorituri:quod ipfum fané ufu ueníebat, Tribuninang quíaderant,ubiuictrícem Martij fententia intellexiffent,ingentí clamore procurrebant, turbam& ad opítulandum fibí concítabant, Inde dum Martij uerba ín fenatu habíta repe terentur,turbulentífsima facta concione,ne uulgus írapreceps contra fenatum ímpetum faceret,uíx cemperatü eft, Horum culpam malorum ín Martium tribunireferentes, eum caufam dícturum mífsís lictoribus cítant,quos ílleper cotumelíam habitos à fe repulit.n detribuni cum zdílibus,ut Martium traherent profectí,uírum capiunt. Conglobatíuero pattítij,fugatís tribunis zedilíbusíncufTereuerbera, Nox ríxam díremit. Illucefcente die, confules utpercitum íra populum ín forum undíg concurrentem uident, cíuítatí tímere coeperunt, Q'uarecoacto fenatu,de placanda multitudine aut oratione benígna, aut utili bus decretísagítatü; tuncením cótentionidignitatís mínime locum effe, nec fi faperent, €o tempore pro gloría decertandum,Id fzeuum ancepsáj tempus clementíam magís gu bernandíhumanitatem expofcere, Ea tenuítfententía, Progrefsí igiturad populum con fules benígnifsímam orationé habuerunt, nuncobiecta placide refellentes, nüc intermo nendummodeftí(símís utentes mor(ibus, tum deannonz precío nihílutics cum illis fedí fceptaturos, Talibus uerbís mítígatus eft populus:quem cüm tribuni leniter ac moderaté audiendo placarícernerent, affurgentes, fenatuitemperaté quidem agentiaequit eíTeaíe bantcederepopulum; At Martium caufam dicere íubent,ut quem non nífiad perturbare damrempub, populumá deftruendum, írrítaffe patres conftaret, qui cítatus parere con tempferít,ediílibusd denic in foro percontumelíam uerberatís,ínteftínum,quantum ín €ofui(fet,bellum exuícítarít,cíuesq adarma compulerít, Eaueró ídcírco dícebant, utuci prater natura ferocem Martíj animü humilem fummiffumqy redderent,aut fi utí hís mo ribus pergeret, ínexorabilem aduerfus illum íram exercerét:idením futurum fperabant, probé fiquidem homínís norant íngeníum,Stetít tag; ut crímina dílueret Martíus,quie temac filentíá tenentepopulo, Cumq fupplex expectaretur oratío,odiofa no fold dicen dilicentía,& maíorí orfus eft conuicio, uer&& fono uocis& uultus dífpofitíone íntrepi/ dus extítít, taut eos afpernari& paruifacere uideret, Quapropter exafperatus populus, fe illius uerba grauíter& moleftepatihaud dífsimulanter tulít, Audacifsímus tribunorá Sícinius parumper habíto cum collegís colloquío,poftmodü proclamans ín medíum,trí bunos mortís damnaffe Martíá pronunciat:deínde zedilíbus, ut ftatim correptü€ faxoad ima prouoluerét,edíxitquem cüm xdiles arrípuiffent, id plurímís& plebeís etíam homí nibus,tum horrorís, tum fuperbiz pleni uífum eft facínus, Patrítíos ingens dolor íncef/ fit,quifiquíd opis afferre pofsint, clamoreac firepítu emínus adorti funt, Hí cotrá, quif quís manus admoueratarcentes,promífcuà ínter fe tenebát Martía:nonulli protenfísad popul&palmís orabant, Poftcj in tanto ftrepítu& tamdeformírerum facíe nihil peto d M.Coriolanus.$t A hil clamor efficiebant,amíci ac neceffatij tribunorit, cüm nó fine multorü cede nobilium exigiad necem Martíü poffe uíderent,eos índucebát, ut poenz nouítate& acerbítate fub» lata,non índemnatü occíderent.fed de eo populi fuffragia ferrí fínerent, Tum defíftens ab incepto Sícíníus, patrítíos rogabat, quamobrem uolenti po pulo Martíü dígna luerefup^ plícía ipfi tantopere illum conarentur eríperecContrà illi Sícíníum rogabant,quíd excel» lentiffimum Roman cíuem,caufa índicta,ad immaníffimü tamtg nefaríum pertraherent crucíatum? Tum Sícínius, Ne hanc diffenfionis acfeditíonís cum populo caufamallege^ ís, ínquít, dabítur eí quod deprecaminí,fiet de homine iudicium.''ibíaute pradícímus; inquit, Martí,tertío ut adfis foro, quote nihil aduerfum leges perpetrafle, cíuibus iudicíü dete per fuffragía laturís,perfuadeas, Ita foluto ac recepto Martío à patrítijs,fumma cum alacrítate difceifum eft. Medio autem tertij forítempore(nona ením díe, quam nundínas uocant, Romani fora conftítu&t) magnam propulfandi fpem íudícij prebebat fufceptum in Antíates bellum, quod quíaalíquandiu uidebatur duraturum, futurum fperabant, ut tabefcente& ob belli negocía elanguefcente prorfus íra, pacatior redderetur populus, Sed poftquam finíto mox bello rediere, patrítij crebros couentus agere,& confilía cape re, quo pacto nec Martío deeffent, nec factiofi rurfushomines turbulentas populí dííce^ ptatíones innouarent, Appíus igitur Claudíus plebi uehementer ínfeftus,& labefactari rempub.& fenatoríam deftruí dignitatem obteftabatur, ficontra nobilítaté ín populípo^ teftatem fuffragía fieri pateren£, Contràfeníores populo gratíores,miteachumanü exlí^ centía futurum uulgus affeuerabant, Nec ením illís fenatum effe contemptuí, fed cüm fe floccipendi putent,autorítatem fudícandi fibi honoríac folatio ducentes, fimulatcp fuffra gía cceperínt, onedepofituros íracundíam, Martíus ítacy cüm magno ínfe ftudio, tum metu plebísanciípítem cernens fenat&,tríibunos rogat,cuíus eum crimínis reum arguant; autqua derecaufam dicturum accerfantad populum,Perduellionís actionem eíle aíunt; feq illum regnumaffeáaffe demonftraturos inquiunt, Tum furgens,Iam eo,inquít,cav^ famdi&urus ad populá,nec ullum iudicij aut fupplícij genus,fi couíncar,detrectabo,mo, dóhocaccufate,níhílapud concíone ementíti,Eís id coftanter afferentibus, ipfa derecon ftitutt eft iudicia, Populi deíndefacto couentu, nó decuríz, uerum tribus ín fuffragía íré cogebant, Prímumqg; mendícá acínertem turbam,& cui nullum honeftatís inerat ftudii, antequam locupletes affuetos bello claríoresq; cíues,fuffragía ferre iufferüt.Deínde cüm ineum minime probarentur obíecia, affectat regni crímen omíttítur, Is rurfus memoría repetítus eft fermo, quem Martíus habuerat ín fenatu,cüm facili uenundarí precío inhibe batannonam,& tribunitiapopulo poteftatem íntercípere fuadebat, Dehínc nouü agi crí^ mencaptü, quod captam ex Antíatumagro pradam ínzrariü non retuliffetjuerüm fuís díuififfet mílítibus, Quae res Martíum uehementer perturbaffe tradítur,quód cum ín eam exínfperatoíncidiffet, non faciléad perfuadendam multítudínem extemporalis fuppete^ batoratío,fed eo collaudare íam milites íncípiente,inges tumultus exorítur; plures nang eam détre&arant milítiam., Demum euntibus ín fuffragía tribubus, tres illum perpetuo Fortun4 muldaruntexilio. Quod ubí promulgatum effet, populus magísprofectó quàm fupera- aduerfa, tísullo unquam bello hoftíbus,alacer exultansqy abijt,Senatus ueró doloreac triftitia gra uíterangí;íamdy poenítere& zgtéferre,quód no omnía pertentaffet,& afpera cuncta fub fj(fetinfolentemcg adeó plebem,tantaqjabutentem lícentía,contempfiflet potíus G5 pertí muíffet, Quaín read eos ínternofcendos, non opus etat ucfte autalijs dígnítatís iníienib. fed confeflím quifquís exultabat, plebeum, quifquís moerebat, patrítium effe conftabat. Ipfeautem Martíus nihilo authabítu,aut ínceffu,aut facíe contríftatus, authumilís, folus intertotafflí&os mcerorís expers uídebatur, no illum confilío aut uirtute cáfum zequo fe^ rensanímo, uerüm indignatione& grauiffima perculfus moleftía, quod à tríftítía profící fcipleríg ignorant,quz fímulac ínfurorem uerfa uehementer excanduit,humilítatem fo cordiamq; propulfat, Eapropter qüí íracüdi furentesue funt, efficaces ftrenuicg íudícant; quemadmodum& calídus quemfebrís occupat, anímus quippe utpote altius íntendente pulfu attollitur.) uam dífpofitíonem ex tempore Martíus declarauít, Siquídemdomum ingreffusutmatrem coníugemtg plangoreac ululatu lamentantes falutauit,modefte prae fentemferre cafum monuit, Mox frequenti cum pattít(orum comítatu fefeadportas pro^ ripuit.Indenihil uel capiens uelpoftulans,tríbusautquatuor confectantíbus famulis ex^ ceílit. Paulo poft cüm ín agro uerfaret, multa fecum, qualía furor míniftrabat,agítans con filia, non honeftumautuírile, aliásue utile quícquam, fed quo pacto ín Romanos graffa^ tetur cogitabat, utín eos graue€ finitima aliquod bellum accenderet, Primüm ítaqy cum d £535 Plutarchi C Volícís experíti collibuítquos& corporibus& opibus pollere fciebat, Acceptas autém TAcdus Tullius, Lipdus babet, Lin Ib.2.dec.s, perbellí clades non tantüm eorü uíres attríuiffe, quantum difceptandí cupiditate írrítaffe putabat, Czterüm ex Antío erat oppido uír ob díuítías ac fortítudinem& generis fplen, dorem, regíam ín V olfcís nactus dignitate, 1 Tullus Amphídíus nomine, huícfe magis; Romanorü quempíam ínuífum effe compertü habebat Martíus, Multoties ením zmul;, tíoneíactabundií,ut fortiffimi iuuenes folentbellí eloría&ínuidia ftímulati,alternís femi nís prouocauerant; qua res praeter publícas,príuatas etíam ínter eos auxerat ínímícitias, Atueró cüm excelfos ín Tullo(qui quoníà V olfcus erat,RRomanos etíam occafíoné cav, famq prabentes, aliqua clade cupiebataffligere animos effefcíret, certífTimi ei reliquit teftimoníd, quifquis aduerfus fram reluctari difficile efTe díxít, que perfzpeid quoduult uel morte emptá perfequítur. Accepta igíturuefte quaígnotus(quemadmodüV lyffes)de litefceret,hoftilem comígratín urbem, obuíam euntibus índe plufímís nullí cognítus(e, tantením tenebra) Tullí domüadijt,& ingreffus repenté adfocum operto capite tacítus quietusc confedít. Admírantes domeftici,haud depellereuir& audebant; erat enim qua damín eo cüm ob habítum, tum ob filentíá maíeftas, Tullo autem coenantí reí nouítatem denunciát, Tullus ad eum contendit, quísqy fit, aut cutus reí gratía uenerítperconta, Ita retectus IMartíus parüper íimmoratus, Sí menondum agnofcís Tulle,ínquít, aut cernens dubitas,me meíaccufatoréforruna cóftítuít; Caius fum Martíus,qui plurima V olfcísma la intulínec ea menegare Coríolaní cognomen fínít.Haud ením alíud mihí ex illís labori bus multísqg perículis pramíü, quàm hocínfigne uobífcum inimicitia nomen cóparauí; quod cüm míhíadímínequeat,ceterís fpolíatus omnibus, cim liuore plebís ac infolentía, tumoptímatü ac nobiliti mollítíe acperfídía,exul extrudor,tuorü penatüfupplex adfum, non falutem aut liberationem expetíturus:quíd ením mortem reformídans horfum defer rerzat uolens abhís químe épatría extorre deíecere, dígna recípere fupplícía,iamqg ab eis quedte mihí domínü conftituo, magna ex parte recípiens,Sí quís igirur deínuadendisho ftíbus tibi animus adeft, eía uír generofe meis ad íd calamitatibus utere,& ínfelíces cafus meos comunem V olícorü felicitate face, Eo enim pro uobís fortíus quàm aduerfum uos bellígerabo,quo anímofíus qui rem hoftíü nouere, d qui ignorant, bellarefolent, Quod fiíínceptarenon audes, feffusqg fubfiftis,nec mibi ulla utuendi cupiditas fupereft, nectibi meferuare códucít, hactenus quídem ínuífum ac ínimícü hominem, nunc ueró inutilem & omnís prorfus comodítatís expertem. Hac cüm Tullus audiffet,mírü ín modum lat» tus,iunctadextra,Surge,ínquít,X confide Martíinobis ením dum te exhibes,íngens bo num praftas,fed maíora profectó ex V olfcis fperare lícet,/l'um IViartí& in coena hofpítalé ter habuit.Pofterís índe díebus ínterfe de bello cofilía confer&t. Ingentes ínterím ob Mat tíj damnatíone ínter prímores plebeíosq; diffenfíiones Romam pexturbabant. Multa prz tereatum uates, tum facerdotes, tum príuatihomínes no contemnenda prodigianunda bant,ex quibus unumhuíufmodi cómendatum eft memorízx, T'ítus Latinus erat uir haud longé clarus,modeftus alíoquí,níhil alieni curíofus negocij,no arrogans,mínimetQy fuper ftítiofus, Hícínfomnis Iouem fibíadftante cernere exíítímauit, referre fenatuí fubenté, quód malum tríftiffimumtg fibí pompz prafultorem przmififfet. Quod cumprímum ui díffet,non magnopere curaffe dícebatsuerüm ubi íter& ac testíó idem uífum cotempfiffet, optímí filij ínterítà confpexiffe,& fabítamembrorü debilitate effe correptü, Hzc cümle Cíca delatus fenatui fímulatcg annuncíaffet,ilícó corporis príftína fenfifleuigorem tradi tur,exurgesq fus abijfTe pedibus, Q uareadmírati fenatores,magná ínueftiganda reícu ram ac diligentia habuere, Eaueró erathuíufmodí;(Quidam fuum feruü,caterís feruís ce fum ínforo uerberibus trucídandáü tradiderat;cui dum plagas íncutíunt, eumtg feuís mo" dís& uartjs poenarü doloribus afficíunt,pompa forte fubfequítur. Qui aderant,triftefpe Caculum& índecoros motus grauíter ferebant, dífcedebat tamen nemo, folummodoín amarulentum adeó tortorem maledícta atqj conuicía gerebantur, Erat quippe plurímaín feruos tum temporís humanitas,ob przcípua illorum míniftería& uíctus comunionem, Maxímaueró hzc peccantí feruo inferebatur poena, ut plauftrílignü cuí temo affigítur, fpecante uicínía ferens,círcumageretur;quod ubí factum erat,infidus à domeftícis& ui cinís exíftímatus, furciferappellabat; quodením Graci$2osstrloo) síez)jux, hoc Romani furcam nomínant.Cüm ígitur Latínusuifa renunciaffet,fenatus dubíus ínquirebat, quí nam tríítis ille malusc;przefultor pompam anteceffiffet; hic nonnullí índigniffimos cíus feruí crucíatus memoría repetíuerunt, quem ín foro plagis affe&um poftea necauerant Comprobantibus ítag pontificibus, fumptü eff de domino fupplícíum; deotg inftaure dM. a 3 oj qum M.Coriolanus.$2 1 tum eft folenni cum pompa fpectaculum, Numa quídem cumalíarum rerum,tum pontí ficij uris prudentífsimus expofitor,hoc Romaniísad fummü religionis ornament infti^ tuiife uídetur, utcüm príncípes aut facerdotes rem díuinam faciunt, precoíngentíuoce Videfuprain ui pracedenis clamet, Hocage:anímos facrificío Ícilícet adhiberííubens, neullís interíectís t«Nume Pomp. operibus, qua plurímahumanis ín rebus uí& necefsítate quodammodo fíerí contíngit, díuinusauerteret cultus, Sacrifícía uero, ludos& fpectacula, non hac tántummodo, fed pufilla quoq? de caufa inftaurare Romanís mos eft,nam olím Theníam ducétibus equis, cümunus eor attonítus refiliíIet, auriga habenas manu(íniftra corripuit, quocírca eam denuópompam inftaurarídecretü,Inferíoribus temporíbus unícütrigefies actum accepí mus facríficí,quód aliquis femper aut error aut fcrupulus íntercefsiffet.''alís diuínís in rebus Romanatelígío eft. Martíus aute ac T'ullus obníxé cum V olfcog: prímoribus clan deftinaferebát colloquía,inftígabantqy ut Romanis,fí quando mutua fluctuarent fedítío^ ne,bellum ínferrent, At hí molefté eam oratíoné admittebant,quonià annue illis cum Ko manís índíctze fuerantínduciz,Dellí tame caufam poftmodum prebuere Romaní,qui ob cuiuípíam fufpícíoné calumníz, in ipfo ípectaculo per praecone indíxere,ut urbe V olící anteíolís occafum excederet, Id quidamMartij dolo ac fraude peract& afferunt, qui fubor natum quendam fenatuí nuncíatum miferat, V olícís Romanos ínter fpectandum adori^ ri, utbend incendere confilium eíTe.Id igitur deexcedendo fenatufconfultum, omnium infe Volícorum uehementifsímü conflauít odíum, Tullus atrocius rem uerbís attollens, inftigatos demáü índuxit,ut urbes&€ quantü agríbello eísadempt& erat, à Romanis perle gatosrepeterent. Audits Romani legatís,ínique ferentes reíponderunt,príores quidem Volícosatma fumpfi(fe, pofteríores ea Romanos depofituros. Tullus aduocata publicé cócione, ubi decretü bellà effet,accipí Martíá confulít,eíqy depofitis inimícitijs fídem ha^ beríutquod príus bellando non uaftarít,íd nunc propugnando fummoperé íuuet, A cci tus Martíus habíta ad populum concíone,non mínus orando grauís, quàm armís potens, plurímumq fapientía& animímagnítudine preftans habítus,unà cum Tullo dux belii C imperator díctus eft, Times ígitur nedum V olfcí neceffaria bello tardíus pararet(ibibe^ negerenda rei furríperetur occafío,íufsis príncipibus& ín cíuitate potentíoribus cetera cóparareatq inftituere, ipfe nullo milítize ordíne expediti(simos fecü trabes, ex infperato Romaná repente ínuaíitagrü: unde tantà preda uimabftulít;ut cum agendo,tum feren^ doatq; uehendo V olfcorà laffaret exercítus. Is ueró nihili faciebat quód praedam abunz deconüedaret,lateqy uaftaret agros:cuíus ueró gratía ea gerebat, permagni exiftimabat, quoderat,ut carpédos plebi obiectaret patrítíos.INam cum alíorü uníuerfa díruerer,folos nobilis agros fumma ope feruabat íntactos,ac eorum nihil finebat intercipi, Quapropter turbulétísíme ínter eos íncufatíones&íurgia excandebát, Hi quide plebeios iniquiflime uítum fortem eieciffe críminabant: hi cotra patrítíos recrudefcétibus ínímícítijs cocítafTe Martíá querebátur,& afflictis bello caeterís,eos fpectatores federeacacrís fortunarücy fua rum cuftodes nactos,extra bellí alea effe.'i'um Martíus uehemetifsímam ferem cofecifTe ratus,quódad cótemnendos hoftes audacior íam V olícus effet, praedà tutus abduxit. Vt ueró non mínus mature quàm anímofe coacte funt ingentes V olfcorum copiz, partím urbibus prafidio relinquí, partím belligerare Romanis cenfuerunt, Martio aute alterius optionem imperij ipfi deferente Tullo,ille Martium cüm fe nufquam ínferíorem uírtute, tum ueró melíore femper belli fortuna ufum affíirmans,ducem forís effe flatuit,fe interím ciuitatum cuftodem futurti,& exercítuí cómeatus&neceffaría fuppedítaturü.C uibus re busacríorfactus Martíus,ín prímís Círceü Romanorü colonía petít,cuí ultro ín eius po teftate fe dedentí,uíolentum níhil intulit.Inde Latinorü depopulat fínes, ubí pro Latinís focis pugnaturos Romanos opínabatur, Athí quandjà Romanís multoties fubfídium imploraffent, tamen ad íd ferendum fegníor erat populus:confules uero extremoíam co fulatustempore pugna perículum detrectabant,eapropter uacuí Latini remiísí. Martius ad eorá urbes caftrís admotis, Tolerínos,indeV icanos,Pedanos,Bolanosg contrà feren tesarma ui cepít, Corporaín feruitutem redacta,bona eorum dírepta funt. C) uí ad eum ín Clínabantur,eos magna cura protexít,&ne quicquam detrímentí eouclínuíto pateretur, ab illorá agro qualongifsíme caftra dímouiít, Pofea Bola ftadíjs círcíter c, I.oma diíftan^ tepotítus, omnibus fermé ufq; ad ínnoxíamaetatem czfis, ingentem nactus eft pradam, l'um Volfci quíad cíuítat prafídía depofiti erant,quamprímü cum armís deferuntur ad Martíum, huncunum imperatorem folum fuumq agnofcere díctítátes: ítacpínclytt efus nomen& gloría admirabili uirtute per uniuerfam ferebatur Italíam, uníus tralatíone cor^ ? 8 4 C T Liuius habet Ciuilias, Plutarchi porís tam ínexpectatá rebus allatam effe nouítate, Romana res nullü feruabat ortiamer; tum,nullabellí cura,quotidíanz dífcordize,fedítiofzqg cotentiones,donec obfidione cin. gi Lauínij urbem nuncíatü eft. Ibíauita deorá templa Romanís erant,inde prímordia ge nerís,quoníam íd primum Aeneas oppídum códiderar, ducebant, Tum mírü ín modum populi repentína mutatío, abfurdü ueró ac incredibile patrítiorü confilíü apparuit, Soli, citus enim dereducendo ín patríam Vartío,cum fumma uí damnatione eíus zefcíndere:, patres habíto fuper plebís uoluntateconfilío,íd prorfus ínhibuere, fiue ut omníno ínfefli populi uotís obfifterent,fíue quód plebísgratia reuocarí uírü nolebant, fiue quód iam ílli graues ínfenfiip effent, ut qui cüm nó ab cüctís íníuria laceffitus effet, unfueríos tame of, tenderat,& hoftem fe patríz declararat,ín qua& potentiffimos& praftantiffimos codo, luíffe cíues,fecumq paríter uíolatos fcíebat, Lata de íllius redítu rogatione;abfcp fenatuf, cofulto ín ferendalegeac fuffragís inanis erat plebis autorítas, Id ubí Martíus accepit,a, crioríra fubijt,omiffacp obfidione furoreftímulatusadurbé íre pergít,& ad! Cloelías fof fas quadraginta ab urbe ftadijs caftralocauít/Tumifusterribilior,& quandfíngentesan teatumultus attulíffet,omnís tamen ín prefentía fedata diffenfio.INemo eim aut prínceps, aut confularis audebat de Martij redíturefragari, Cernere eratmulíebres cócutfus ínur be, ín deor&á templis, feniorülachrymas, fupplícesqy precatus, cuncta pertrepida, nufqu falutís aut confilij locus.Tum prudenti(simü plebís de concilíando Martío cofilium exti tííIe intelligebat,íncufando omníno patres, qui dum placato opus erat,odíum iram ma gis incitarent,Legatos foítur ad Martiü mittereplacuít, quí redítum eí dantes ín patríam, inftantísbelli perículum foluí exorarent.Miffiaute à fenatu equales Martij, Hícdmpri mum Vartío occurrerent, fefeab eo tum familíarí,tum amíco,ingenti alacrítate fufceptá iríputabant:quod fecus eft fa&tum;nam per hoftíum caftra deductí,eum ínter confertíffi mam turbam íntolerabíli grauítate fedentem offendunt, Circunftantíbus V olfcorá pri moribus,legatos caufam aduentus íufsít exponeresquam ubi mítí(ut decebat)& humana plurímü oratíone expofuíffent,Martíus refpondit, pro fe quidé ex acceptís íniurfjs,acer: beirateqypro V olfcís utimperator,urbes€ quantum agríademiffent,reddi iubens, Vol fcoscp ficut& Latínos cíuítate donari, Nullum ením nífi qui equís fuftísd conditionibus fíatfirmumac ftabilem belli finem effe, Ipfis ea dere confultandi trígíntadierü(pacidde: dit, Abeuntibuslegatís,índe exagro caftra mouít.Hínc V ol(ci qui eius potentíc grauíus inuídebant, prímü crímen nacti funt, exquibus& Tullus erat, príuatím quidem nullís Martio lacefsítus íníuríjsuerüm quí humanorü morbus animorü eft, obícurata penítus famafefe V olfcís effe cotemptuí moeftus uidebat,qui omnia fibi Martíü effe putabant, re liquoscs, non nifi quantühonorís& potentíz IVlartíus erogaret,ufurpare dignum íudíca bant, Hínc príma crímínatíonü caufa occultís ín íllti modis diíffeminari coepta, Hínc com fpirantesín eum V olícifuccenfebant,ipfumtq(quía caftra mouíffet)proditionis ínfimula bant. INecueró prodítahoftí moeníaefle,uelarma,fedtemporís opportunitatem, cuíus ea uís,eaqy natura effet,ut fuperiorailla uel conferuare,uelín perniciem dare poffet, Non mí nus quàm trígínta dierá fpacium hoftidediffe, ín quibus nihilo maius rebus gerendísmo mentum ccetfiffet, Quanquá id temporís ínteruallum Martíus non ociofus, nec fegnís exigens,focios Romanorü ínuadens,ferro ígníq; uaftaffet, INam fepté íngentes& popw lofas cepíturbes,quíbus nullá Romaníiferrefubfídium prorfus audebant;adeó cundoorá anímos terroraffecerat,& refolutorü ac rígentíum more membrori, fracta uíres ad bel: lum erát, Inftantedíe dicta Martius cum toto rurfus affuít exercitu. IMiffi denuo legatío^ rare,utíra pofita,ex agro V olícos educeret,quaqy utríufcg magis ín rem uiderentur, díce retfaceretcg: níhíl metu ceffuros Romanos efle; quód fi quidzqui& V olfcus aut human poftulet,fa&uros feomnía,modó arma deponat, Ad hecnihil Martíus,utV olfcorü ímpe ratorem fe refpondereaiebat,uerüm utíadhuc Romanum cíuem:proindemoncte fe;ora reqy,utzquíora fanioraq; confulerent,& fi eíus poftulatacóprobarent,tertío id díereuct/ fi indicarent;fín mínus, nullam amplíus fruftraneis ín caftra mandatis migrandií ueniáeis fore pernofceret. Senatus ubí re infecta redeuntes accepit legatos, perínde acfzua cíuita tem tempeftas ac procella uexaret:tanquá adextremá anchoram,ad numínís opem implo randam cófugit, Vníuerfos nang; facerdotes;arufpices,zdítuos, uates, ex uetufto Ro manorít ritu augures, folítís pro cuíufty facerdotío ornatos ínfignibus, ad Martíü írede cernunt,orarecy ac deprecarí,ut cum fuis demi rediens ín gratía cíuibus, ímpitadeó be lumabducat,Hifce viris intra caftra fufceptis,nihílo mítíus autplacabilius egítaut refpó dit quicq,fed eadem qua antea;aut imperata faceret,autbellà fufciperet, Reuerfis indefa - cete M.Coriolanus. 53 1 cerdotíbus,fedatis in urbe motibus dífponendas effe cenfuerütper muros vigilum ftatío nes,quí fubeüites propulfaret hoftes,Suam dehínc ín téporeac fortune ínconitantía Ípem collocabit,omnís falutarís remedij confilíjcg expertes. Cuncta ígitur cíuitaté turbatío, pa uor,& ditus occupat rumor,quoad,quod ab Homero perfepedic eft,talealíquíd obue nít, quod nequaquá multítudínís anímo fedet, Is ei magnis ín rebus& mínime ufitatís, huncinmodumínquít,clamatg:^ Ollipectoribus pofuítdea candída Pallas, Atfaperümquífquam mentem conuertit,& indít Famamanímispopul,^ Irem& alíoínloco: Cogítatutmentem díuorü íuffamonebant,—Quatanquam ímpofsibilía&haud fané credenda fabulamenta,funt quí paruífacíant,cüm tamen ea cOueníentía quidem,& ab hu manz cófuetudínís ratíone profecta, Flomerus cecínerít:quippe cüm multotíes íta dicat, Aft ego confilium hocanimísíngentíbusorfus, ltem; YViad.:, Sicaít,at tríftís multüm turbatur Achilles, Ambiguasfortíuerfansfub pectorecuras.— Etrurfus:— Atnihililla lied. Suafithoneftaanímo uerfantí Bellerophontí, In magnís fiquidé admirandísqg rebus, quz impetu& ínfláàmato quodam índigere uídeant ínftínctuno adeo delectá noftrü ele^ uarí,fed moueri excítariqg uoluntate facít.]|Nec ueró ullos nobísappetítus,uerü appetítuü duces ingerít ímagínes, quib,cüm ad ínuítá míníme opus cogat, fíducía certa fpecy fimul adiedtarecufantí preftant ínítí&, Aut ením à noftrarü caufis actioni atgy príncipijs,tollen daprorfus díuína funt,aut quon alío modo opem adíumentumg ferüt homínibus? Nec enímdij nobís corpus effíngunt,necad res gerendas manus nobís€ pedes cóponuntac promouent,fed efficaces animi uires atcy delecta, quibufdam prímü ímagínibus& cogíta tionibus excítant,aut contrà auertuntacreprímüt fiftuntq;. Roma autem matrona uaría deorá templa tenebant,plurímz tamen& longé quídem claríores, Capitolini louís aram fupplíces adorabant, In quíbus& V aleríaforor Publícole,quí Romanísíngentía perfz^ petumforís,tum íntus attulerat adiumenta, Publícola íam mortem obíerat, quemadmo^ dumíneíus uíta confcripfimus, V aleríze autem uíta non dedecus,fed fummi potíus ftírpi | fuxgloríamaddebat.Eaigítur repenté quo fuperíus dixímodo cócíta,& nó fine numine B publice calamítatís cogítatione tacta,exurgít,fecumtg ceteras trahes,ad V olumnía Mar tíjgenítrícé contendít,cuíus domum ingreífa,eam cum nuru fedeni&,paruoscgfinu nepo Liuius etValer. tesfouentem ínuenít, Circunfufis ígitur mulieribus, V olumnía,inquit tug V ergilíanul Max.diter, Vo lofenatufconfulto aut príncipü edicto nos matronz matronas adímus, fed Deus noftras. lumnia. uxoré, (utatbítror) míferatus preces,hoc íníecit anímís,ut horfum tum pronoftra cíutumqy fau Vetruriam qnae te, tumproueftra gloría obfecraturz ueníremus, claríorí profecto, fíanimü induxerítís, ji fuiffe ferifutura quàm Sabínz concilíatís ex bello& amícitíam& pacem marítís ac parentíbus uen."^ dícarunt,Eía fupplíces unàad Martíü pergíte, ad que ueri fuftumq de patría perferte te^ ftimoní&, quód ípfalícet multís oppreffa míferijs, nihil tame ob fram graue uobís aut ínfe ftumíntulit,quín illí uos reftituit íncolumes,tam etfi nullam índe fitaíffecutura clementíi, Eaorante V alería,reliquae acclamauere mulíeres, Tum V olumnía íta refpodens: Et pu^ blícari,ínquitmatrone calamítatit equa nobis portío eft,& príuatísaffligimur malís,que cim Martí) gloria& uirtute amiferimu s, hoftilib,magís armís círcunfepti, c faluü auc lí berum eíus corpus afpícimus, Ingens ueró uobís calamitas íncumbít, fi adeó patríz uires relanguefcüt,ut fua ín nobís fpem collocarít. Enímuero neícía fum quantí nos facíet, qui adeó patríi afpernet, ut nihili facíat, quam fzpe antea matrí& uxori& liberís antepofuir, Verüenimuero ad íllá nos deducíte,ut(i níhil aliud, falte pro patría fupplices expíremus, TumpuetosacV ergiliiunà cum relíquís fecum mulíerib.ducens,caftra Volícorüadijt, val. Max. lib.s. Earümiferanda facies hofti reuerentía íníecítatqy filentíd, Hlíc Martius ín fuggefto ínter cap.4. Liv. lib. olfcorü proceres fedens,ubí eas aduétare mulieres uídit,admíratíone eft captus: cumtg dccadas. inprímis ueníenté uxorem nofceret,immoto& obftínato perfíftereanímo uoluítuerüm cofternatus affectu,& ad ipfarü cofufus intuitü,haud tulit ut fe fedente adírent, fed perní cídeuolans gradu, obuià prodíjt, Et matre prímo díutiffimec falutata,índe uxore acfílíjs, nulloíam pacto frenare lachrymas poterat. V tueró dulces ínceptí funt amplexus,uírü pa rentís amore períndeac fecüdo fluminis curfudeferriuídiffes. Czeter& ci ínchoante íam uerbamat:e intelligeret,acceptís V olfcorüprímoríb. Volumniíàtalia orante audíuit; Etfi ili taceamus,ípfetü uefte tài miferí corporís apparatu cernís, qualé domeftíca reí codítío netu&nobís cofecerít exiliá,Exiftímaueró dp ceterís loge mulíeríb,infelíciores accefferí^ mus;quib,dulciffim8 afpectü fecítfortuna terribilé:te míhifiliG,huíc uero mariti, patríze : g5 Plutarchi C murosobfidentemafpícímus,Et quod ceterís calamítatis& malori folet effe folatí& dep, D Pietas in matre. orare,omníno nobísablatum eft;neq; enim uel patríz uíctoría,ueltíbi falutem im plorare à dijs fas eft, fed que atrocíora quifpiam nobís ímprecaretur hoftís,eanoftrís infuntpreci bus. V xorem ením acliberos aut patría,aut te orbarí neceffe eft,Ego uero dum hocuiuen ti míbibellá fortuna díjudicet,haud morabor,te& nifi pofítis inímícítijs ad pace atqj con, cordíam concilíauero,íta ut utríq; potíus beneficü, dj alterí perníciofum te reddas, hocti. bíperfuade,fictp confirmatus X paratus accede;ut no antéhoftiles patríg manus conferas, quàm cefam calcauerís parentem, Necením ea míhí expectanda díes eft,qua filium autín tríumpho tractitá cíuibus, autde patría tríumphante alpicíam, C)uód fipro conferuanda patría proflíearià te Volfcos exoraré,grauefilí iniquum tíbi fateor immíneret confilis, Namneg cíuesperderebonum eft;neg tuos cómiffos fidei perdere iuftum, Nunc malo, rumfínem imploramus, fimuliy populis utrífapfaluté, Quz res maxima V olfcis eloríam comparabít,quód cüm íngentía nobís bona& uíctores quídé tribuerínt, nó mínus iucun damípíipacem&amícítíam fint confecuturí, Que(i effecta fuerínt,tu tantorum profeág duxerís Xcaufabonorum;fín eaínfecta permanferínt,utríg; noxam ín te folum crímeng reijcient, Cumq incertus belli(ít euentus;hoc certí fecum affert,ut fí quide uíncas,imma nífsímus patríz uaftator appellandus fis;fin uictus fuccübas,ob tuam uídearís íracundis, benefactoribus& amicís íngentíü orígo malorum extítiffe, Hec dum oraret Volumnia, nullum refpondes uerbum Martíus,íntentís excipiebat auribus. V t ueró defierat,cümis diuturni teneret filentíd, rurfus V olumnía; C'uid files,inquít, nateznum irze receptaríít iniuríarü memoríx omnía concedere fatius arbitraríszan deprecanti talía matrí largítípul cherrímum muniticentíe genus nó efte Magni'ue efTe uírí putas acceptor meminitfe ma lorum:Sufcepta autemà parentibus beneficía eorum cultuí ac ueneratíoni reddere, num excelfoacbono dígniísímum uiro munus effenon cenfescCaterum gratiam habere,tue rí^g magís quàm tu debuit;nemo,cüm tamé per acerbíffimam adeó ingratitudínem eas cüm permagnas íam patríz poenas exegerís acceperísq;, nullas adhuc matri grates retu/ lifti, Exatueró equifsíimum atc fanctífsimum, utabs te uel nulla ingruente necefsítate, tam honefta tamg íufta poftulans ímpetrarem. Quód cüm ín meam teuerbís fententiam defiecterenequeam,extremz íam parco fpei. Fac effata, cum uxore fimul acliberís pedi bus aduoluta procumbít, l'um conclamans Martíus; Quibus,inquít me afficis mater;& iacentem fuftulít,& preífa dextra aít; V íciftí patriz quidem profperá nimis, perníciofam auiem inihi uíctoriam. Abs te tanti fuperatus abfcedam, Inde folus matríac uxori pauca locutus,easremifit ín urbe, Deínde fímulatgy noxabijt, V olfcos abduxit, haud equidem omnes eodem quo príus ftudío;aut paribus dífpofítos fententijs,Hi nanq; uírü& geftam rem improbare,illiueró quíbus ad pac ínclínabatur anímus,íncufare neutra, Alij qua quam íd zgrc perferrentfactum,haud tamen Martíá improbum malígnumue opínarího mínem, quoníam tantís fractus necefsitatibus concefsiílet, Contradícente ígítur nemine, uníuerí( uirtutem magís quàm ímperíü& poteftatem eius admírantes, ipfum fnt confe Gatí, Romanosautem quantus bellíterrorac perículum cunctos opprefferit,ex eo foluto facílé cognofcilicet,Populus enim fímulatq; mouere caftra V olfcos confpicatur, refera tís deorum templis,coronatí períndeacparta uíctoría,pafsim immolabant,Precípueuero ín compenfandís honoremulíeríbus, fenatus populusd lxtítíam declarauít, quas falutis initíum extítifTe,egregié tum arbítrabantur,tum praedícabant, Decretum igitur eftafena tu, ut quicquídilla uel ad gratíam uel ad decus repofcerent, íd confules effectum darent, Hz uero alíud níhil quàm fortunze mulíebrís templum zdificarí popofcerunt,fumptüfe collaturas,facrifícía€ dinínos honores publícé ciuitas dedicaret. Patres earti magníficen tía collaudata,zdem publícapofueruntfmpenfa.lllz collata nihilominus Fortune fimula crum pecunía compararunt, Quod dum confecraretur,ítalocutá Romanímemoríz pro diderüt: Girata medíjslege, ríteg; ne matronz dícaftís, Eam fecundó uocem audítam ej ferumor eft, Ardua hec quídem,& quae egre credamus:attamen é fímulacrís fudorem,la chrymas&cruetas apparuíffe ftillas,autuoces audítas,nequaqua ímpofsibile;ligna enim & lapidesplerung oríundam ex humore putredíne contrahüt,fubínde multos ex fecolo res emíttentía,uaríasqy ex acre tíncturas fufcipíentía, Quee res quó mínus deoráü íimmorta lium prodíaía fint,nihílímpedímento effearbítramur, Parte etíam aliqua fciffa uíolentíus aut dífiuncta penítus,gemítui aut fufpirio perfímilem queuntadere fimulacra fonitü.Ex ínanímís at artículatam uocem, manifefta uerba,abfolutamq; aut integrá formari oratio nem proríus effetabfurd&,ní(ianima,& deum abfq corporís ínftrumentis certa partíum ratíone M.Coriolanus.$4. à rationecompactís,fonumadere nonnunquá loquíq conftaret. At cüm uerifimilinos te ftímonío multotíes urgeat híftoría,id profecto eft, quod ínnatus affectus& egrítudo quae dam,(imilem fenfíbus rerum apparétíam ímagínante anímo,índucít, quemadmodum ín (omnis audire no audiendo,& afpícere no afpícíendo uídemur.Haud igitur mortalíG tol jendareligío eft, At quí beneuolentía& píetate íta díuínís afficíuntur,ut ne quíd ex hís de onereaut dímínuere queant, horum fídeí permagnüi momentü addit, quód míram Deí uimeffe cognofcunt, Nec ueró pro noftra,díuína penfanda potentía eft, quz nullo pacto humanz,uel natura, uel motu,uelarte,uel uiríbus aquíparanda eft,Sí quid nobís impofsí bileefficíat,aut nobís ínexcogítatum excogítet,abíonum uíderí non debet, eó quód cüm omnibus ín rebus plurímü fuperetnos, tum uero ín operíbus maxímé difpar& difsimilis exiftat, V eráenímuero(utplacet Heracleto)díuína plurímum ob íncredulítatem ígnota delite(cunt, Vtueró Antíum Martíus redijt, l'ullus ín ípfum grauiísímo ftímulatus odío, eíconfeftim necís molitur ínfidías,uerítus nefi ín przfentía etfugerít, nó alía(ibi praeftare turoccafío, Confpírantes ígitur& ínftructos ín illum coplures íncítans, ratione V olfcis reddere,& magíftratu fefe abdícare iufsit, Martíus adhuc imperante T'ullo, quí maxíma ínter cíues fuos pollebat potentia, príuatorit fortem obíre metues, imperíofeabdicarurü, fi V ol(ciedícerent,afebar.Illad enim fefe íubentibus uníuerfis fubij(Te, neq; nunc recufa^ re(iuelint Antíates,ratione quod; imperij reddere, Aduocata concione, ímpígri aderant fa&iofihomínes plebem ínftígantes, AfTurgente poftmodum Miartío, íngens tumultus obprzcipuam eíus reuerétíam compreflus,utíntrepíde díceret, fíuít. Antiates quoq prí mores quí pace magis latabant;aperta dabaftt figna fe comíter audíturos,Xíuftam pro laturos fententíam, At uírí excufationem T'ullus extímuít: erat ením ín dicendo grauifsi^ mus,& magnáín caufa dícenda gratíam príorailli gefta coparauerant:quín eius homínís grate magnítudine,certiffimo teftímonio ipfum declarabat crímen, INec ením alíás tan» tasaccepílle coquerípotuiffent íníurías, quod fcilicecín fuam poteftatem redacta Roma non effer,nífi ut íllam fibi prope fubijcerent, Martij uírtus effecí(Tet. V Iteríus itag;immo^ rariauttentandos efTe multitudínís animos, audaciffimí nequaquá cenfuere compliíces, & neorans audíretur, ingentes fuftulere clamores:Haud paruitacíendum ,non neglígen dum,huncprodítoremV olfcís dominante príncipatu fe abdicare nolle.'Tum fímul ador^ tí,opemferente nemíne, uirum trucidant. Idautem facínus no omnibus collibuiffe mox declaratü eft, Ad eíus ením corpus honorifice humandum é cíuítatibus concuríum efr. 1 líus fepulchrü tanquam preftantífsími& bellatorís& ducís,armís&fpolijs exornatá. Ro maní illius audíta morte,nullum aliud uelhonoris uel odij fígnü aperuere, Poftulanttbus matronísuteum decem lugere menfes liceret, coce(fum:qui mos lugendipatrem, filíum acfratrem erat. Id ením longifsími fpaciá luctus ab INuma Pompilio inftituti erat, quem admodum cum res illius fcribebamus expofuimus, Inde V olfcorü res eueftigió Marti defiderauere, Primum nanq ínter eos atc Sícanos tum focíos tum amícos de ímperío or tafedítío,ad uulnera ufqy cedestg prouecta eft. Pofthac prelío à Romanís fuperati,ín quo & Tullasoccubuíit,& fuam flore copíarum ínternecíoní dedito,turpifsimit percuffere foe dus,ubi ex propría libertate delapfi, parere,& fe imperata facturos adftipulatí funt, COMPARATIO ALCIBIADIS ET MARTII CORIOLANI, | 2 Aeterü expofítís omnibus rebus, qua ín fefunt nobís cognitíoneatqy mémoría (€ a digna,nunc operzpreciü effe exiftímo, Mardij€ Alcibíadis mores,naturz at jh Vies3 que totíus uíte curfum breuibus uerbís conferre. Atfí prímü res bellícas confpí D icereuolumus, reperíemus paríter ab utrifqg, cüm duces exercítus eflent, multa preclaraatqsegregía facínora edíta:nifi quis Alcibiadem ín eo anteferendum putet, quod plures quàm Martíus uíctorías confecutus, ín cunctís certamínibus quibus terra maríq; hoftes fuperauít,fic confilio,di(cíplina atq; ordíne militari omnía gefsit,ut nibil ab eo prae termiflum effe appareat, quodá perítifsímo duce expetendü foret. Illud autem paríter am obus tribuendum puto, quod eorum praefentiía res femper florereaugerítp uidebantur, a»ientía ueró aut debilitarí,aut corruere, At popularé uíuendí modum adulationib,blan^ dítijscy referta, quibus ílleadaucupandam gratíam multitudinis fzepíus fortaffe, quàm de^ Cuttutebatur,ín Aleibíadeplerique reprebendunt:ín Martío econtrà fuperbiam arrogan tamg redarguunt,quam ad paucogíemper potentíam conuerfam,odiofam fuiffe dícunt op.Xom,INos uero utneutg: ín his laudandum;fic homínem multitudini blandíentem, C Lib.7.c7 8, Val.lib. 6, cap.5. Plutarchi mínus quàm eandem afpernátem,uítuperandü cenfemus, Turpe eft ením adulationibus imperítam multítudínem capere,ut opes quàmaxímas confequarís;at populum deprime re ín eumínfurgere,uím quocp afferre, ut potentía uehementer excellas, nó folüm turpe eft; fed etíam íniuftum, Habítus eft autem Martíus motibus ínteger, ac ín omni uíta con, ftans; Alcibades econtrá uerfutus,callidus,& ín fallendís homínibus autor egregíus, Vn deíllíus dolum quo Lacedaemoníorü legatos decepít,quemadmodum tradít l'huoyd,ami cítíam labefactauít,pacem diffoluit,omnes uítuperant; quáquam excítato poftea fua ope rabello,potentíoré rempub.reddidit, Mantínenfíü ac Argiuorü focíetate adiuncta, Mar tíum quoq apud Díonyfiumhíftorícá ín maxímailla celebrítateludorum,qui Romain, ftaurabantur,cüm falfís calumnijs populorü anímos concítaíTet, autorem fuifTe coperio, utgraueínter Romanos& V olícos oriretur bellum, Caufa uero qua Martíus arma hofti lía in patríam uertít, turpíorlongé quàm Alcibíadis fuifTe uidetur. Non ením cótentíone dífcordíatp cíuilí,fedíra ac índígnatione quada,à qua no eft cur quifqua(ut inquit Díon) gratíam fperet,prouocatus,tum patríam,tum multas Italíz urbes,que nullam ín eum cul pam cótraxerant,fcedé turpíterG afflixit, Atquí Alcibíades muktís íníurijs lacefsitus,fuis ciuibus ínferens bellum, maxímarü calamítatü caufa fuít:poenítentibus tamen poftea no modo ignofcebat,fed etíaperíclítantib.fzpeadiumento ac prefidío erat,& coómuniícando & monendo& fauendo,planeq; quod A ríftídes fecííIe cotraThemiftocle fertur, hocille contra czeteros patríae duces, IMartíus praterea cíuítate ín prímís totam uexauít,cüm non à totaíníuríam fufcepíffet,fed maxíma atq optíma cíuíum pars ín eadem caufa,ín qua ipfe fuiffet,& contentíonís& perículí uerfaret&tr, Deínde multís legationibus mifsís, fupplíca tíonibuscy decretís,ut uníus homínís íram lenírent,fic feímplacabilem prebuit,utbellum fufcepífle uideretur nó quó ín urbem rediret, fed ur funditus cíuítatem euerteret, Prater hac Martíus optime de fe merítos V olfcos,qui eum exulantem fufceperát, dignitatem éí detulerant,ímperíum ac totíus bellíadmíniftrationem comíferant,ín medio cutfu fecun. darum rerum deferuít; Alcíbíades uero ab Argís Lacedaemonem ueniens, ptíuatus ín vr. be,príuatus etíam ín exercítu manfit, Et cüm egregíam operam ín bello nauaffet,prouoca tus Lacedzmoníorü ínfidijs, animi fímul cum caufa permutauiít, Itag; ad Tiffaphernem fe contulít eo confilío tantüm,utbarbarum qui grauífsimus hoftís tmpendebat,ab Athe nienfium ceruícibus remoueret,acurbem Athenarum,ín quam redíremagnopete cupíe bat, íntegram íncolumemgy feruaret.Sed pleríq; homines quí utríufq; mores confiderát, Alcibiadem aíunt nímíü cedentem cupiditatibus fuis, pecunía ex corruptelís folitum effe accipere, eamqy deínde ad uoluptatem líbidinemqy conferre, Martíj contrá íntegrítatem acanímí moderatíone fic fuís laudibus efferunt, ut ipfum plerunq; ab ijs etíam pecunijs, quz& honefte eí deferebantur,& íuftéaccipi poterant,abftinuifle dícant.Itacy ín contro ueríijs dezrealieno,& nexorum caufis iudicandis, non lucrí fpeautcupiditate alícuius commodi confequendií,fed arrogantía& afperítatenaturz difficilis Martíus& moleftus multis habebat,& quod Antipater ín epiftola quadam de A ríftotelis obítu fctibitpotuif feuírum etíam parere, hoc Coríolanus mínímé callebat. Itacg hí etíam de quibus íllebene meruerat,homínís morofítatem, cuíus(ut ínquít Plato)comes folítudo eft, íníquo animo tolerabant. Alcibiades uero fibi omnes homines quibus cum uerfabatur, íncredibilíarte concilíabat,& ín rebus gerendis id affequí uídebatut, ut quod arduum apud mottalespu tant,gratíam fímulcum gloría fungeret, Quínetía cüm magnis calamitatib.ínterdum rem pub.affecíffet,fua tamen affabilítate fíc Atheníenfium anímos capiebat, ut illi íniutíarum plerungj oblíti, ímperíü eí magna cum autorítate deferrent. Martíus ueró honorem quarens ob multafortítudínís opera fux uírrutí congruentem,affequí non modo non potuit, fed repulfam quoq; cum ingenti ignomínía tulit, Sícigíturíllum gratia homínem feque batur,hunc admirabantur omnes,amare non poterant. Illud autem ueré díci poteft, Mar/ tíum cüm effet Romanorít dux,femper Romana reípub.obfuiffe, profuiffe nunqua:Al cibíademueró& militem& ducem copijs Atheníenfíum,maxíma fuz patrize cómodaat tulíífe, Alcibiades preterea przfens femper aduerfaríos fuperabat,abfens inímicorum ca lumníjs crímínibusty obrutus fine controuerfía uíncebatur. Martí&ptafentem damna runt Romaní,przfentem quoq; V olfcíínfuría necauerunt: quanquá ipfe caufam fuccen fendízquamillís prebuiffe uídetur,cümíd bellum quod publícé fufceperat, mulieribus períuafus príuatím depofuít, Illud pretereanó recte Martio facti effeuídet,quód potius pietate matrís C$ cíuitatis, cuíus ílla quod pars erat, míferícordía motus, patríz fuz ígno^ ícendá putauítinam orator precibus,facerdotü fupplícationib.fpretís,qui fuís inten Ueiai Themiftocles. 5 uclatifupplicesín caftra accefferant, totíus denícy Pop.Rom.luctu gemítucy neglecto,unius mulieris lachrymís ceffit, acfi patría illius caufa, non per feipfam feruarí mereretur, Patríz igítur fuze pepercit, neg; à Romanis perfuafus, contra quos arma fufceperat, nec perfuadens Volfícís,pro quibus gerebatbellum, Horum omniíü natura homínis infolens & fupra modum ín rebus gerendis elata, caufa fuiffe uídeturque quidem multítudíni per feipíam molefta, cüm eí bonorumlibído cupídítasqy accedít, íntolerabilis fierí folet, Itag; huiufcemodi uírí cüm ín petendís magiftratíbus à populo repelluntur, dolent, índígnantur ferrenon poffunt,nec fatís memíniffe uidentur, no tam illos preeferrí qui uirtute pru dentíagg excellunt, quàm eos pofthaberí, quí neg; populum rogandum, neg; multítudíné ci; pro str, colendam cenfent, ut olím Metello, Aríftídi,€ Epamínondz eueniffeaiunt: quanquam: pe met. val. hiapopulo fzpereíectí, nó admodum fuz reipub.fuccenfebant, fed illatz íníuríz poftea lib. 7. cap. s. de poznítentem magís quàm unquam antea amplexabantur,nítebanturt ín omnibusrebus ceterisuide poft gerendís,ut uíros optímos decet,bene de cíuítate mererí, Quíd ením ftultíus,quàm multi. Plutarch. tudínem afpernantegrauíter ferre,fià multitudine neglígaturz Alcibíadesigitur cernens populum fzpe gratía flecti precibus cedere,affabilítate capí, cum ín obferuanda multítu: dineftudíumac díligentíam adhiberet, mírandumno eratfípoftea honoratus gaudebat, pofthabítus autem íníquo anímo íníuríam tolerabat, Martíum ueró fiue nolentem, fiue nefcientem colere eos, quí fuze ambítioni obfequí poterat, mínus grauiter ferre decuit re^ pulfamfua propé culpa contractam, Atq hzc funt quz ín eo uíro reprebendenda effe pu tamus, Relíqua omnía fplendída ín Martío& fumma laude dígna comperío, fed prafer^ tímpecuníarum abftínentíam,ac uítz íntegrítatem: quibus no cum Alcíbíade,quí ín hís neccontínentíz unquam, nechoneftatís rationem habuít,fed cum optímo quocg Girzco rumconferrí poffe uidetur, Themiftocles. LAPO FLORENTINO INTERPRETE, ]HEMISTOCLIÍnitiagenerisparum fanegloríofafuere.Patreenim Ge obfcu' ipfum INeoclehaud claro quídem homíne, ex populo Phrearío,trbugg: rum. 7*5 Leontíde,ex non íufta matre natum perhibent,eamq Thréicíam gene S re; Abrotonum nuncupatam, Sed magnum Graciís(ut mihí uere uí NW;9! deor dícere) Themiftoclem peperít, Phanías autem Themíftoclís ma^ £8 trem tradit non Thréicíam, fed Caríam: neque Abrotono, fed Eutertocitemha-"| penomen fuiffe. Neanthes quoque Halícarnaffum Caríz cíuitatem patríamilli adfcríbit, Quare ín Cynofarges coéuntíbus nothis( id eft autem extra urbem Herculis eymnafíum, quod neis quídem legítímus deus, fed degener extítiffet, ob ma» trem quz mortalís erat) perfuafitíngenuís quibufdam adolefcentibus, ut ín Cynofarges defcenderent, atq; unà lecum ínungerentur, qua re üídetur nothorü ac legítímorü dífcrí^ men callide fuftuliffe. ud uéró Lycomedas generís propinquitate atti getít, ex eo ma» xime apparet, quód Phlya vA«sezoid eft,ínitíandi locus,quod erat Lycomedarum com^ mune; barbarís antea íncenfum ipfe ínftaurauít,S& pí&urís illuftrauitut Símonides tra»« dit. Adhuc etía puer uehemes admodü,anímí plenus atcp fpirítus fuiffe dícitur. Cumt fo Ingeniumucbere natura prudés,elato anímo,magna femperatcqy exímía fpectabat, Nam cüm eí ín difcí^ sens, prudens, plínis percípiendís quíefcere, acanímum relaxarelícebat, non utreliqui folent puerí, lu^ fiblime. dis& inertiae fe dedebat, fed excogítandis orationibus quibufdam, componendiísq affi duéuerfabatur,Erantautem ex uel accufatíones cuíufdam,uelpuerorü defenfíones, V n» de& magiíftrü dícerefolíitum quandog ferunt: Nihil equidem te paruum,o puer.fed cer» temagnum alíquodautbonum aut malum futurum auguror, INamad ingenuas difcipli^ nas ílla$, que ad gratíam& líberalem educatíonem quzruntur,perdifcendas, tardojhebe ucjingeniofuít,O uibus autem ad prudentíam& rem gerendam informantur homínum mentes, eas certum eft non effeab eo fupra aetatem, natura bonitate confifo, defpectas, xquo effectum eft, ut cüm pofteríorí temporeín ijs dífceptatíonibus, quas liberales& urbanas uocítant, írríderetur ab eruditis, grauíus atque afperíus fe defendere cogeretur, cum diceret fe lyra canere,& pfalterío utí nefcíre,ueruntamen cíuitatem paruam& obfcu ram,maxímam ac claríffimam poffe reddere,Etfi ením Stefímbrotus affírmet/Themifto» dem Anaxagorz audiendi ftudíofum fuiffe,& Meliffo quoquephyfico operam dediffe, iemporib.tamen errauít, Contra Períclem ením Themiíftoclenatu multó iuniore Samíos ISEEA Plutarchi C obfidentem, Meli(Ius pro Samijs imperator pugnauit,atquíís cum Anaxagofhuerfatu,: eít. Magis igítur Mnefiphilo credendü uídetur,qui Themíftoclem Phrearíj auditore fuif, feaíleuerat,qui neq orator fuít,nedq; phyficus,fed eam fapíentíam quam uocant,re autem uerabellicam facultatem,X quandam rerum gerendarü prudentíam& cognítionempro, Difiplip. feffuseft, Solonís fe&tam quadam quafi fuccefTione fecutus, quá pofteríores cüm ad uim íudícíaríam adiüxí(lent,& à negocijs ad ufum dícendií oratíonescy traduxiffent, Sophifts habiítí& nuncupati funt, Sed ad hunc, cümíam rempub, gerere aggreffus effet, ferunt(e contulííle.In ipfius autem íauentutís prímordijs,natura tantüm muneribus adíutus,elo, quentíz uero penítus& eruditionis expers,nec fatis fibi conftare,necíníjfde fempercor, fiftereui(us eft, cim natura ípfaín agendo magnas ín utrang; partem mutatíones induce ret, X ad deteríus fzpeferretur,utípfum ínpofterü faterí non puduít,afperos inquiens& immítes pullos ín optímos equos euadere, cüm ídonea íllís dífciplina&ínftítutio adhibe tur,In quíbus aute alíquífingendo diffentíüt,à patre illum repudíat& effej& uoluntaríum matrís ínterítü ex filij ienominía conflatü, ea& falfa uidentur,& cótraríz quoq autorita tes adíunt, Dícunt ením patrem,cüm eum à capeffenda repub.deterreret,uetuftas illitrire mes abíectas in líttore& contemptas oftendere confuefle, quafi eodem modo à multitudi nepopulíftudíofibomínes,cum inutiles funt,tractarentur, Celeríter aute& audader ui, fus eftrempub.íncenfus cupídítate gloríz, attígíffe, Q ua ftatím ab ínítío, cám uendicare fibi(tuderet princípatü, duras inímícitías fibí potentá& príncípü cíuítatís conflauit, M» xime ueró A ríftidem Lyfimachí filium contraría ín repub, fententía aduerfaríum habuit, etfi uidetur Themiftoclís cum eo fimultas fuuenile ínítíum habuiffe, Amabatuterg Stef leam Chíam genere,mulíerem fané forma praeftantem,ut Arífton philofophus tradit, Ex hacpoftea ín repub.perpetua ínter eos dí(Tenfio manfiít: quancj uítae ac morum diffimili tudo, non parüm eamauxifle uídetur, INam Aríftides cüm uir probus foret& natura mi tís& manfuetus, nec ad gratià aut gloríam ínanem rempub.gereret, fed fecurítatí cíuíum, Studium glorie habita honeftatís& iuftitíz ratíone,confuleret, cogebatur cum Themiftocle quí ftudío no ingens, uarum rerum populum affidué cocítabat, ín certamen cótentíonemq; deícendere, eíusqy crefcentem potentíam cohibere,Dícitur ením adeo inflammatus ad gloríam,adeó rerum D maxímarum ambítíone honorís cupídus extítíffe, ut quo tempore fuperatís ín Matatho ne Darbarís, Miltíadís ducís eloría celebrata eft, íuuenís adhuc cümad fe redíens díutíus omnía uolutaret anímo,& nocturnís uípílíjs índulfiffet,confueta couíuía repudíaffe.Ro antíbus ueró admírantíbusqg eíus uíte mutatíonem, refpondifTe, Miltíadís trophzum Prouidestia,(ibifomnos adímere, Cüm ígitur caterí exiftímarent à Barbarís ín Marathone re malége fta, bellum feínpofterü fuftuliffe, Themiftocles eam rem maíorá certamíná initiumdw cebat effe,ad eaqy obeunda pro Girzcía uniuerfafetanquam ín palzftram unxit, aí(iduedg cíuítatem exercuít,quamlongíffimé futura profpicíens, Cumq; mos effet Athenienfibus, magnos ex argentífodinís prouentus ín plebem díuídere,folus ín populum adíens fuade re aufus eft,ut ea díuífio tolleretur,& ex pecuníz ín tríremes ad bellum Aegínenfe paran dasatgp zdífícandas conferrent, Nam íd in primis tota Girzcía maxímtü maxímeq atrox fuit, Aegínetacy nauali potentíamare quondam tenuere, Quare Themiftocles,cómnon Daríum,autPerfas formídandos díceret(longe ením híaberant, nec magni de fe metum prafentes íníecerant) fed írz ín Aegínetas,& contentíonís cíufíum opportunitate nactus; ad parandas tríremes leuíter eos& facilé ímpulít, Centum ením ex illis pecunijs triremes aedificat, poft cum Xerxenaualíprelío dímícarunt, Ex hoc paulatím deducendo,ad rem marítímá cíuítate traduxít,ut cüm pedeftrib.copijs haud pares Barbarís forent, marítímis uiribus eorüímpetus coércerent. ltag; ex fortíbus ftrenuísq; mílitibus,& qui digni Grz cia imperío putarentur,nautícos homínes,ut ínquit Plato,&& matítímos fecít,& maleuo/ lis occafíoné ad reprehendendum relíquít, cüm dicerent Themiftoclem hafta& fcuto c" uibus fuís adempto, Athenienfíum populum ad nautarum opera& remígum traduxille. Eag omnía, uicta Míltíadís repugnatís autorítate, ex fententía geffit, ut Stefímbrotusaf Facti eflimatio. firmat. Quod fihís geftís deueraac fyncera gerédz reípub.ratione deflexít,altíus perícru tantíum fítíudícii, Quódautem tum Gracorá falus ex re marítíma coferuata fit, quodq Atheníenffum cíuítatem dírutam fundítus&euerfam tríremes uíndícarunt, càm alía tum Xerxes ipfo teftímonio effe poteft. Integro em terreflri exercítu,nulla pralij offenfiono poft íllam naualé cladem in fugà couerfuseft,quippe cuí mínus ad decernendüprelíofup peterent uíres;ac Mardoníi magís ut perfecutíone Gracorü retardaret, dj ut eos fubige ret,ut míhí quíde uidet, dímifit lllius uero in parádís pecunijs ftudia&diligentisli ralitat qnn Themiftocles. T: 3 ralítatis& beneficentia laudibus deprecant. Nam munificü quid em uirum& fplendídit, Deliberaliate ad ipfas peregrínorü&hofpitum ínuttationes,fumptu permaxímo aíuntíndigere, A lij ín. dubium. dereríore partem parciítatis atqj exilitatís cómemoratione traducunt,quíppe quemferunt ctíam cíbaría f(ibí muneri miífa uendere confueffe, Cüm autem à Philíde nutrítore equo rum dono poftulaffet equum, ac ille felargiturü negaílet, mínatus eft ille, fe domum eíus contínuó lígne& equum facturum; obfcure uidelicetper xnígma mínatus propinquorü crimína& accufationes ín homíne fe coníecturü. At fplendorts& gloríz cupiditate mor^ ialesomneís exuperauít,quí cüm iuuenis adhuc effec& obfcurus,dícirur Epíclem cíthari ftam,qui tum colebatur íummo ftudio ab Athenienfibus,rogaffe ut apudíeartem exerce reccupiens domü fuam à multís queri& frequentari,Et Olympíam cum ueniílet,coena^ rumq& tabernaculorü apparatuac caetero luxu magnítfícentíacg cum Címone certaret; ínuidíam in fe Grecorum& offenfionem concítauit: illum ením funiorem& ampli(Tima familíanatum, eas res omneís decerearbitrabant;ís uero uíxdum fatis notus, fed quí uíde retur mínus fuppetentibus facultatibus prater dignitatem efferrí,oftentatíonis ac íactan^ tíefubijtnomen, V ícitauté fabellas tragoedís fuppedítando, cim magna íam ftudía eius certaminís atqy ambítíones forér, tabulam fixitín qua erat fcríiptü: l'hemiftocles Phrea^ rius exhibuit, Phryníchus docuit, Adímantus prafuít, Attamen gratus multitudini fuít, tum quód unfufcuíufqg nomen memoriter referret, tum quód ín iure dícendo conferuan^ dag rerum contractarü fíde,triftem& feuerum íudícem fe praeberet, ut fuít illud ín Símo nidem Chíum;quíab eo cüm fub fe milítaret,praterequü quíddam poftulauit; Nam ne^ quetu,ínquít,bonus poeta effes,fi modos& numeros in canendo contemneres:neq; ípfe bonusprator,fí gratíam cuíufqua legibus anteferrem, Ac rurfus ín eundem Símonídem cauíllísínuectus,ínfanire illum díxit eüm Corínthíos obíurgaret,magnam incolentes urbem,ipfeftatuas ex membrís fuís expreffas fingi pateret, quí íta afpectu effet foedo ac de^ formi. At poftremüm auctus magnís opibus& gratía popularí, exortís ínter eum Aríftí^ demg fedítíonibus,oftraco cíuítate eíecít, Càóm ueró íam Medídefcenfus imminere ciuí^ tatíputaretur, Atheníenfescg de imperatore ad íd bellum deligendo confilia ínijffent, fe^ runtrelíquos omnes periculi metu perculfos, munus imperij fponte recufaffe, Epícidem B anti Ephemidzefilíum popularem hominem,& dicendi facultate& copía przditum, fed luxuríofum€ nequam& quaftui pecuniarío deditá,imperij cupídínem ínuafiffe:cumqg idíam tum obtenturus fuffragijs omníü putaretur, Themiftoclem uerírtum,neille deman dato flbíimperio, Atheníenfiü res euerteret, pecuníjs de ambítione Epícidem deíecifTe, Laudaturautem eíus illud ín prímís, quod ín interpretem dícítur fecí(fe. Miffisenim àre^ ambitus L«udagelegatís, marís& terr imperium flagitantibus, illum publíco decreto comprehenfum bilis. iulTitínterími,quàd Grecorum línguaad Barbarorum nutum& ímperí& uteretur.Eft e tiam preclarum illud ín Arthmià Zelitem, quem Athenienfes líberoscy eíus& genus o» mneautorítate Themifítoclís,infamía notauerunt,quód ex Medís aurum ín Gracíam in^ tulílfet.Sed omníum maxímit atq illuftriffimum, quód bello tota Girecía compofíto,cíui atesínter fe pace amícítíaqs coniunxilTet, perfuafís omnibus hofte íimmínente, domefti^ cas fimultates ín aliad effe tempus dífferedas: quam ad rem confíciendam Chileum Arca demadiutoremdícítur habuiffe, Iníto autem ímperío ftatím ciues agoreffus eft ín naues compellere, fuafitqy relicta urbe djlongíísíme à Gracía claffibus hofte exciperent: cuius fenténtíe multís reclamantibus,ín Tempe unà cum Lacedemoníjs expeditiones eduxít, utpro The(falía dímícaret, quód nondum ad Medos inclínare uideret. Poftea ueró quàm indereínfecta abierunt,ac Theffalis regis focíetatem fecutís,ufqg Boeotíam Medic ami^ diti: contagío occupauir,magís tum apud A theníienfes Themiftoclísad rem marítímam adhortantís ualuit autorítas.ltacp mí(fus eft ín Artemífíü nauibus,eíus loci anguftías prze lido habíturus,quo ín loco Eu rybíadí Girzcís,maxímeq; Lacedemonijs ímperíá deman dantibus, Atheníenfibus uero quód relíquos fimul omnes nauíá numero anteírent,indi^ gnum putantibus alijs concedere, Themiftocles cognito perículo,ípfeímperi& Eurybia^ wdydriamiradi tradídít,leniuitqg Athenienfium anímos,affirmans fíadbellum ftrenuos feuírosoften bilis c» patrie derent, Grzecorü ín fe ftudía& uoluntates ín pofterum couerfuros effe, Cuaunareappa falutaris. Ie; eum unum omní&ü maxíméautorem falutis Graecís extítifTe,effeciffeqg ut Atheníenfes fortítudíne hoftes, manfuetudíne autem& facílítate focíos uicííTe uiderent, Sed cüm íam atbarorü claffe fe ad Aphetas inferente perterrítus, multítudínenauiü quz íü fronte e^ rant,acalijs ducentís fupra Scíathon círcáannauígarenüciatís,decreuifTet Eurybíadis ín tà Grecia fines reductís copijs,ínPeloponnefumq, appulíis,terreftrem exercíti nauíb, eat gne T mtus tat re pond E LU F ; M C Princip,lib.8, Calliditas, Plutarchi undíg círcundare,quod inexpugnabiles regís maritimas uiresduceret.Eo metu ac formi dinepermoti Buborí,ne eos defererét Girací,atqg hoftí proderent,iníto clàm cum Themí ftocle colloquío,magndad eum pecuníarü uim perPelaguntem míttunt,quibus acceptis (utfcribit Herodotus)eas Eurybíadí tradídít, Ex ciuibus uero fibíaduerfante A rchítele, quíín pratoría naui T ríerarchus erat,quíG deficientibus ad nautarü fumptum pecuníjs, adredítit properabat,ín eum ínfenfos iam ante cíues magís Themíftocles concítauitjadeg utimpetu facto,coenam eí díríperent:qua íníuría permoto homíne,€ índígnéferente;pa nem illí& carnem ín cífta,fummiffToargentí talento ín coenam mífít,íubens& ín prefenii caenare,& príma luce tríremíü curam fufcipereiquod fi recufaffet facere,fe ciuibus delay rum quodargentumab hoftíbus míífum conditum apud fe haberet, Hac ex Phaníz Lef, bij monumentís accepímus, Q)uz autem tunc ín ipfis anguftijs aduerfusBarbaros nauili bus przlíjs gefta funt,haud magnum ad fummambellí momentü habuerütfed ipfa expe rientíapermultü GCirecís profuere,qui ínípfís perículís edocti re ipfa dídicerunt,ned; mul titudínem nauíum,neg; luxus& apparatus,neg fígnorum fulgorem,ned, clamores íaci; bundos, neg; barbarica tripudía quícquam formidolofum habere uírís fortíbus,& perite audacterip praelium íneuntibus, uerüm hís omnibus contemptis ín ipfa corpora inuaden dum eífe,& cum ipfis cofertís manibus decernendü. Quam fententíam Píndarus in Arte mífij przlío fecutus uídetur,cüm díceret Atheniefium liberos manifefta libertatis funda menta iecííTe; V íncendí enim initia fíducía eft, Eft autem Artemifium Euboez fupra He ftízam líttus ad boream uerfum,cui Olízonit gens é regíone oppofita eft, quae fub Philo, &ete quondam fuit,templumd ín eahaud magnüArtemidís a9»exooo,íd eft,oríetalis nun cupatz,&locus círcüm arboribus confitus,columnatp ibídem exalbo lapide ere&z,L» písautem ípfe manu attrítus contracto croceo colore, odorem quoq, exhalatcrocí perfi mílem,In earum una elegum carmen huíufmodi eratíncífum; Innumeros Afíz populos ex finibus actos, Cecropídum foboles fudít ín hoc pelago, AcubíMedorumbellocecídere cohortes, Hxc Phoebe ftatuít uirgo trophza tíbí, Extat&ín littoreíngens tumulus, atrum ab ímo puluerem uelutí ígní aduftum emiíttens, ín quo clafsís relíiquías€ cadauera cremaffe uidentur.Igítur ut primü de Thermopylar pugna nuncíi ín Artemifíum eft allatum, Leonídam oppreífum,& terreftri tranfitu Xer xem eíTe potítum,ínGirzcíam fefe receperunt, Athenienfibus fuper omnia conftitutís,X ob uirtutem€ rerum geftarü gloríam ad preclara omnía obeunda anímo femper paratís, 'Themífítocles uero regíoné nauibus ambíens,quà íntuebatur defcenfum aut prafugium hoftibus futurum,grandiíbus líterís ín faxa que partím ibí círca naualía fortefortunainue neratpartím quo ueníreaquatit uídebantur conftítuerat, íncífis, Ioníbus per literasman dabat,ut fi fieri poffet, ad fe,relictís Barbarís,progenitores fuos,qui perículii pro eorum libertate fufcepi(Tent,concederent;aut fí mínus id facerent, Barbaris ín praelío cladíacde trímento forent, Hís fperabatfeaut ímpulfurum Iones ad defectionem, aut turbationem allatur&,Ioníbus Darbaroín fufpícionem adductís, At X erxe Phocídem perDorída cum exercítu ínuadente,Phocenfiumq; urbes íncendío deuaftante,haud reftíterüt Graciinec Athenienfibus quídem rogantibus, ín Boeotíam pro Attíco agrohoftibus obuiam(íere, utipíiín Artemífium maríopem tulerant, Cum nemo ígítur eorum precibus&$rati moueretur,;fed ad Peloponnefum omnes íntenderentanimum,& íntra Ifthmum copías omnes cogere properarent, abalterog; maríadàlterum murü perducere,proditos Athe nienfes&deftítatos ab omníbus íra fíimulac moeftítía coepit, Sed cüm mínusdecreuiffent cum tanta uíf homínü ac multítudíne confligere,íd tantum ad prefens neceíTaríum erat;t licta cíuítate naues confcendere,A qua re uehementer multítudínís animi abhorrebant, quafi nihíluíctoría,níhil falute opus effet, deort immortalíà templís,patrumq; monum tís amifsis, Hícigitur Themíftocles cüm populum humaniís cófilíjs ín fententía fuamtra ducerepoffe diffideret, ut ín tragoedía attollens machina, fignís diuinis, prodigijsqu& 0 raculis folícítare ccepit, figntü ex dracone nactus,qui uídet illís diebus ex templo euanut" fe, Sacerdotesq; ubi ínuenere íntactas prímítías quas per díem ei appofuerat,ín populum nuncíarüt,rumorea Themíftocle dífsípato,deam urbe excefsíffe,&ad mare fe illís ducem prabuiífe. Oraculo a&trur(us populi mouere aggreffus eft;Lignea,ínquitmoenía,nihi aliud fignificare quàm naues,atg; ídcírcoSalamínem díuínam nó tímidam neg infelicem áàdeo nücupari,utqua exmagno Gracorü fucceffu cognomenín pofterü effeshabinm Themiftocles. j7 a Sedcüm Tliemiftoclís fententíaualuífTet, decernit urbem Palladí,quz tutelze Athenien^ fium przerat,comendare,íuuentutem omnem ín tríremes(mponere,liberos ueró& con; fuges,mancípíaqg,ut facultas effet,per fe qu&cy feruare, Comprobato decreto,plurími A. Herod.lib,.ex theníenfíá parentes& uxores ín'1 roezenem exportarunt,perhumane excípientib,Troe 9.Iufinus lib,z., zeníjs.Decreuerüt enfm uthí publícéalerentur, duobus obolís fingulo elargitís:puerísqg Orof.lib.z, facia poteftas, ut aded liberet pomaacciíperet,X pro hís magiftrís merces perfoluta eft, Hufus autor decretí INícagoras fuifTe tradit, Cüm uero publícae pecuníz Atheníenfes deficerent fcribit AríftotelesAreopagi fenatum cuíq; munus mílítíze obeuntí octo drach mis tradítís,caufam cóplenditriremes uel potíísímà fuifTe. At Clídemus hoc quoda The míftoclegeftum affeuerat, Defcendentibus ením ín Pyreum Athenienfibus,ait ex Palla dio Gorgonís uertíce amiffum effe, Themiftoclem uero perquírereac perfcrutaríomnía finulante, uím argentí permaxímáa ínuení(Te in ipfis thefaurís recondita, quo ín medium prolato,naues cofcendentib.abunde uíatícü fuppetíuiffe. Enauigateautem cíuítate, alíjs miferabile íd fpectaculum,alijs admíratíoni eorü anímí magnítudo fuít,cüm parentes quí demàfe dímittentibus,inflexosq; fead luctus, lachrymas,coplexusqy íllorü preftantíbus, inínful difcederent,multícg ex cíuib.infirmís uiribus affectagy iam ztate relícti,dígni mí ferícordía uíderent, Brat etíá quaedam quz fpectantes fle&terepoffetaními dulcedo ex cí, curibusanimantíbus,cüm clamore&€ defiderío ad líttus undíq; confluentibus,eorü nutrí toribus naues cofcendentíbus.In quibus memorat Xanthippi Períclís patrís canís,quód abeuntísdomíni defiderí&&folitudíne ferre nopoffet,ín mareínfiluifTe,natando tríreme affecutus in Salamín£ effe delatus, ibitg expírans cotínuo interfjífe:quo ín loco etíam hís temporíbus, Canís tumul& uocant, ubífepulchrá eíus fuiffe tradítur. lam ueró ea magna &preclaraThemíftoclís uidentur effe, quod cum fenfíffet cíuesAriftidem defíderareme^ Chaitaspatrie tufolicitos, ne feob íramín barbarí amicitia daret,rescg Girecorü euerteret(uíctusením à maior quampri Themiftoclefactione ante ínítíum bellí,compulfus ín decénale exilium fuerat) decernít"ataJimultas. hislícere quíad tempus exulaffentab exilío redíre,Sccum alijs fimul cíuibus libere dícere acfentíre quae Girzcíx ín prímís conducerent, Pofteaueró quàm Eurybíades ob Sparta dignitaté clafsi prepofítus imperator, ad perículum ígnauus& tímídus decreuítad Ifthmumclaffem reducere,quó Peloponnenfium exercítus terreftrís coferat,cotradixít The miftocles, quo tempore celebrata illa dixifIe prodítà eft, Cüm ením dixiffet Eurybíades: O Themiftocles,ín certamínibus qui íntempeftíueafTurgunt,alapís cedi folent,lta eft,ín quít Themiftocles,fed nechí qui deferunt ordínem,coronant. Tum eo baculum ut cede retattollente, Cade,ínquít Themíftocles,uerütaudías.Hiceíus manfuetudínem Eurybía desadmiratus,dícendí quod uellet poteftatem fecít;quí cum ad príorem oratíonem fe re^ uocaffet;affurgens alíquís,Hominem,ínquít, cíuítate orbatü norecte eos quí haberent, addeferendas patríasadhortari,/Tum Themiftocles ad eum conuerfa oratíone;INos,ó ho mo;ínquítnequíffime, domos& moenía relíquímus, índígnü efTe ducentes, ínanímato^ rum caufaferuítutem fubíre: ciuítate ueró nobís ducenta triremes maximá Girzcorü cí^ uitatum przeftant, qux nunc nobís przefidío adfunt, falutem per eas retinere uolentíbus: quód finosob ígnauíam prodideriítís, ftatím fentíet alíquís ex Graecis, Athenienfes libe ram cíuítatem,X agrum amifTo haud deteriore poffidere.Hzcloquente l'hemiíftocle,Eu rybíadem ad feredeuntem uehemens formído ínceffit, ne ceteros Grecos defererent A^ thenienfes atcy dífcederent, Ad Bretríeum autem ab eo fententíadíflidente,Etíam uobís, inquít,debello eft fermo,qui ínftart Theutídum gladíü quídem habetís,cor ueró nullum gerítís? Produnt quídam autores Themíftoclíde rebus ex fuperíorí nauís tabulato dífferenti,noctuam uífam ad dextram nauíum partem uolatu delatam malo ínfidifTe:quo omi^ neineíus fententíá ierunt omnes, decertaturí(g nauali przlío parabant. Sed ubí hoftíum claffis ad Phalericum delata ín Attícam círcunftantía occupauit littora;& rex ípfe cum pe. Herod.lib. s. defttibus copijs defcenditad mare,exercítusq; omnís coactísín unum uíribus apparuit, hemiftoclís ftatím excíderüt moníta,& rurfus Peloponnenfes ad Ifthmum fpectare coe perunt,& fi quís alíter fentíret aut díceret, erauíter ferre. Decretum eft ígitur ab hís pro» ximanoCte dífcedere,gubernatoribusq;imperata nauígatío, Hic Themiftoclesangi uebe menter anímo,fi Girzeci ab anguftíjs abductísprafidijs,per ciuitates díffoluantur. Itaque inítofecum confilio, quo pacto ímpedímentum aliquod moliretur Gracís, per Sícínum negocium conficit, Fuítautem Sícínus captíuus quídam generePerfa, Themiftocli ín prí mis charus, quem liberís pedagogum prafecerat, Hücad Perfas cum mandatís míttit;ut Commentum Themiftocles Athenienfiü dux regís amícitía patríe libertati preferes,prímus omni illí. callidum. h Sepiarum le Prouiaentiamilitaris, Deloco c9 tempore ad pugná éltgendo, Plutarchi nunciet, Girzcos ad fugam inclínatos effe:proínde admonet,ne fugiendi illis praebeatE, cultate,fed dum eos cófufio& trepidatío habetà terreftríbus copíjs long? feíunctosado, ríatur,& marítímas uires opprímat, Hac Xerxes utab amíco homine dicta accipiens Iri tíatg plenus,poftremó id nauíum ducibusfignifícauit,& alías quídem complere ímpera, uít, ducentas autem tranfítá paí[im círcumeuntes claudere, infulascy praefídiío atTeruare, nequis ex hoftibus poffit euadere, Hzc Aríftídes Lyfimachífilius ut prim agí fenfit,ad 'Themiftoclis tabernaculum uenít,etfi illi effet infenfus,ab eo;utante diximus,ín exilium pulfus. Obuíam prodeuntí T hemíftocli confilium barbari de círcuitíone nauium aperít, ille& uirtutem uíri,& probítatem íam ante perfpectam& cognítam habens,& eíustum prefentía maxíme lztatus,qua per Sícínum egerat,cuncta enarrat,h ortaturqp ut Graecos obíurgando abfterreat, ftudeatq; unà fecum eíficere,ut ín anguftijs praelium conferatur, Ariftides igitur laudato Themiftoclejalios duces& Tríerarchos adiens,ad pralíum exci tateatqj incendere conabatur, Nondum fídem adhíbentibus íllis,ecce una T'enediatrire mís transfuga,quam Panetíus nauarchus habebat, círcuítionis nuncia interuenít, Quare íra fimul& neceffitas Girzcos ad perículum ímpulíc, Príma aute luce ín locizedítum Xer xes confcendens defpícíebat Grzecorü claffem;atq; omne pralíj apparatum, ut Phanode mus autor eft,fupra Heracleü,qua ínfulaab Attícaangufto freto dífiungit; utueró Ace ftodorus, ín fínibus Megarenfísagtí, ín loca quae Cornua uocant, fede aurea conftituu, fcribisq; permultís adhibitis& negocio íllís dato, qua ín przlío gererent, fíngula confcri berent, Àt Themiftocliad prztoríam nauem hoftías mactantí, tres exímía forma captiuí adolefcétes produci funt,ueftefplendída& auro ínfignes: hi Sandauces regís fororís& Autarái filij dicebátur effe;quos Euphrantides uates íntuítus, ubi magna& clara éfacris flamma refulfit,& fímulfternutatío ab dextexafígnum dedit, Themiftoclem manu appre hendens,iufsítadolefcentes prímítías,uotís nuncupatís, Omeftz Dionyfio immolari, fic falutem cum uíctoría Girzcísfore, Obftupefcenteautem Themiíftoclerefpofum magn atcp horrendá,ut ín magnís certaminibus ac rebus perdítís euenire folet,multítudo exím prouífisac repentínís magís quàm confultis& cogitatís,ad fpem falutis erecta, una fimul uoce Deum ínuocauit,captíuísqy ad aram conftitutís, uatisiufTu facrífictum peregerunt, Hzc Phanías Lesbíus uir in philofophía clarus, nec ín hiftoríarii monumentís rudísaut imperítus,literís prodídír, De numero autem barbarícarum nauíum A efchylus pocta, ut Íciens atq affírmans in tragcedía Perfis;fcribít hís uerfibus; Xerxi(etením nouí) mille fuere rates, Atquaz fuga naues praftarent celeríalijs, Septem ducentz,ficfamafrequenstenet,^^ Attícarfuerónauíum qus centum& octogínta erant numero,unaqua«q uiros dec£& octo ex tabulatís pugnantes habuit,quo rum fagíttarij quatuor,relíqui grauís armatura milítes. V ideturaute T'hemíftocles haud deteríus occafione temporísnouifíe atq obferuaffe, quàm Jocü,neanté tríremes fuasop poneretbarbarícis,quàm tempus per freta fecundü uentum&fluctum impellere folitum adeffet,quigtacas, quód demíffiores humilioresty forent,níhil lzefit;barbaras ueró, infur gentes puppíbus,& tabulatís altís,& onuftís,dum ínferrentur, auertít,& grzcís nauibus latera prebuit, T'hemiftoclis iuffu ut prudétís ducis, celeríteringruetibus:& fimul quod eodem tempore Aríamenes Xerxís nauarchus ínuaferat, quí cüm nauem magnam habe xet,ueluti€ turti fagíttis telísqy infeftabat,uír fortís& ínter regís fratres probitate maxime iuftítiacy infignís, Fíuncígítur Amenías Decclenfis& Soficles Pedienfis unà fe infere tes,utnauesin feínciderunt,acdíuerfis prorís catenísty íniectis heferunt, illum fuztríre ^ a» miímminenté,fubeuntes;ac lanceís ínftantes, ínpontum deturbant: cuíus corpusiact tum fluctibus dignofcens Artemifía,ad Xerxem detulít.In eíufmodiífortuna pugneflam mam magno lumíneab Eleufineilluxiffe ferunt;fonít quoq;& uocé toto Thríafio agro admare ufq; exauditam effe, uelut exhominíbus multís myfticá Iacch& educentíbus. Ex multítudíne ueró uocti referri à terra paulatím nebulam,& ín tríremes rurfus reuertí de cídereg uifam. Alij imagines& fímulacra affirmátab A egina apparuiffe armatorum ho mínum,manus pro gracís nauibus attollentíum,quosA eacídas eííe cóiecerant,à quibus ante pugnam precíbus& uotís ímplorarant opem, Prímus ígítur Lycomedes Athenien fis tríerarchusnauem capít,cuíus infignia refciffa; poftea laurígero Apollini confecravi Alij ueró barbaros, quorü multítudíni pares erant, eó quód parte nauíum ín anguflíam feínferrent,& ín(eínuícem íncurfarent,uefperi cüóm ufque ad id tempus reftíciffentin fa gam compulerunt,ut Símonides tradídít pulcherrima ac celeberrima parta uictoria d : ee à nullü Themiftocles.$8 A nullum marítima claríus opus,neqjà Graecís neg; à barbarís geftum memoratut,fortítudínequídem comuni ac promptitudíne pugnantíti,fed cofilio prudentíaq;'hemiftoclis, Poftprzlíum Xerxes remalegefta, adhucanímo plurímüt medítatus,agereffus eft pedeftres copías Salamíne cotra Girzecos traducere,przclu(o ageeríbus traníitu,quí medij ín» ter Attícam& infulam erant, Sed Themiftocles Aríftídem tentandi gratía copellauit, fta tuifIefe deductís ín Fellefpontü nauibus ponte foluere, ut(ínquíens)in Europa Afía ca^ píamus, Quod cüm improbaret Ariftídes, díceretqz, nunc quidem cum barbaro luxuría diffluenti coferuímus przlía:zquód fi ín Girecía occluferímus homíne tot uíríbus freta,& metu perículí ín neceffitatt copulfum, haud ultrá fub tabernaculo aureo fedens ociofum fcpugnz fpectatort prebebít,fed audebít omnía,& ob perículi omnibus praftó fe offe^ rens,que prolapfa cotemptadg funt,corríget atc emendabít,& omníno defumma rerü fa níus coftlíum capiet, Non ígítur nobíshicpons, o Themiftocles,euertendus eft,fed alío fifieripoffet CHAR a ex Europa celeríter exigendus.Síergo hec tibi, ínquitThe miftocles,uídentur conducere, íamillud nobís omnibus cogitandum eft ac prouidendi, utex Graecía gcelerrímé dífcedat.Itacy eo probato cofílío, per Arnace ex regíseunuchis Aliudcomínter captíuos ínuentü,regi nuncíat, Cirzecos parta marí uíctoría,ín Hellefpontü quàíun meh. &us erat nauigare;pontemdqy foluere decreuiífe:proindeThemiftocles de recís falute folí cítusad mare ftatím maturareadmonet,;ac tranfire, quoad ipfe fociort perfecutione mo» raret.Hís audítís barbarus,ac metu correptus,cótínuo ad difceffum properauit, A c The máíftoclís Ariftídisqs prudentía ín Mardonío maxímé manifefta fuít; fiquidem exígua ma nu(ícum Xerxís coptjs cotulí(les,iníto praelío,de rebus omnibus ín dífcrímen círca Platzas uenerüt, Quo praelío ex cíuítatíbus Aegínetas potítos pugnádi Iaude,affirmat Hero dotus, At Themíftoclí,etfi ob metum ínpídíze recufanti,prímas partes detulerüt omnes, CümínIfthmum fe recepiíTent príncípes,lato ab ara fuffragio,fequí(qg uirtute prím, fe^ cundum ueró Themíftoclem cenfuerunt, Lacedzmonij quoq; Spartà eum deducentes, Eurybíadipraemíü fortítudínís dederütlauream,fapíentiz aute Themiftoclí,eumc; pra cíipuototiusurbís curru donarüt,& Sparta abeunte,trecetze naues à Spartíatís miflz ufq; admontes confecuta funt, Dícítur Olympíz inftante celebritate, cüm eó profectus The 5 miftoclesín ftadíium proceffiffet,cotemptís certamíníbus omnes oculís ín illum effe con^ Iensobres uerfos,ín eocpfpectando díem totü cofumpfiffe,& eum cum plaufu& admiratione often. gefis gloria. diffeperegrínis& aduenis.Quareipfe letus ad amicos díxiffe fertur, tum fuorüTaborum quos pro Girzcía fufcepíflet, fructum fe ampliffimü reportare. Permagna ením illi eloríe cupido natura ínfita erat, fi ex ijs quae deíllo monumentis líterarti produntur, coníectare lícet, Claffi enim praefectus negj priuatim necp publícé ullum obijt munus, fed qua ínfta bant,ín eandiem qua nauigaturus erat,omnía díftulít,ut multa fimul cófíciens,& uaríos ad colloquíi admíttens homines, plurímü opibus& potentía przftare putaret, Cüm ad interfectorü cadauera ad mareuifenda acceffiffet, utarmillas paffim& torques abíectos afpexítprateríens ipfe, amíco quíeum fequebatur, Collige tibi, inquit, tu ením nequad Themiftocles es, Ad Antiphanem formofumolím adolefcentem, quí eum anté fuperbe admodum& faftidiofe accepiffet, fed tuncob eíus eloríam obferuaret, O adolefcens, di^ vide Apophthe xit,O adolefcens,feró quídem,fed tamen utrígr refipuimus. Dícere etíam folítum ferüt,fe gmata Plutar neq honoríbus ab Atheníefibus afficí,neqy apud eos ín admiratione efTe, fed procella ue^ d. xatos,ímminente perículo;ad fe ueluti platanum fubterfugere: reddíta autem ferenitate, cuellereatqs deijcere.Seríphio cuídam in iurgíorefpondit,cüm ille díxi(Tet,non eum fua, fed patríze eloría fplendorem affecutá:; V era,ínquítherculenarraszueruntamé necfíego pidafaSeriphíus,íenobilís,nectu fi Athenienfis effes,clarus und fuíffes, Alio quodam ex duci^ pienter. :usquodalíquod ín rempub.benefícium contuliffe uíderetur,elato,& pre Themiftocle c e'ierente, quód fuas cum Themiftoclís rebus geftís conferendas effe diceret, refponz *." M 23" a"[4 ditt Operofum diem cum fefto aliquádo certaffe, dicentem fe negocíjs aclaboríbus per^ 1 vstpaiey maxímís refertum effe;ín íllo autem paratis rebus per ocium frui. Ad hzc feftum refpon^ diffe: Vera loqueris fed nifi fuiffem,tu nunquá extitifTes.Ita fí tum ipfeà uobís abfuíffem, ubt nuncuos omnes effetís?Filiumautem quód matrí,& per hanc ipfi quoc patritín deli' cts foret, falfe urbaneg; notans,ínquít,plurímü íllum potentía Girzecís omnibus anteceL renim Grzecís Atheníenfes, Athenienfibus ipfum, ípfiueró illius matrem, matrí ueró . JImperare. Cüm ueró ín omnibus prxcipuü fibi quoddà uendicare cuperet, agrumq;; tende profcriberet,per praconé nuncíari íuffitprobá illi effe uicínü,Ex hís qui filiam Vai. defe, DXoré petebant, frugiac modeftà antepofuítlocupleti,ínquíens fe uiri pecunijs indi, Plenum eic. h» Cic.lib. s. Offic. D Lib.8, Insidia conflata, ob auaritian, Plutarchi enté magís,quàm fine uiro pecunías quzrere. Atcg ínipfís quae Apophthegmatailliug cant,falfis uídelicet&dícacibus,eiufmodi fuiffe memorat. Fufis igitur fugatísqy barbarís, opportunítaté nactus,inftaurandz urbí ac muro círcundandze anim Ítatím adiecít, cüm antea ne impedíretur pecunijs,ut'heopompus tradít,cum Ephoris tranfegiffetzutautem plurímí fentíre uídentur,dolo fretus,fimulata legatíone Spartam profectus effet, Cum; quererenít Spartíata oppídum ab illis muro círcu ndarí,accufante Políarchoab À egine, tís eó deínduftría mifTo,ínfícías iuítíubens certoshomiínes Athenas fcifcítatü mítti;ur& tempus unà ex ea cunctatíone adijceret operi facítido,& hí qui mifTi effent pro feobfide; fub iure Atheníenfiü forent:nec eum fefellit opinio, Reením cogníta ut erat;,Lacedemo nij nulla eum íníuría affecerunt;fed diffimulata íraíncolumem dimiíferunt,Ex eo tempo, re Pyrzum,quód perípexiíTet eíus loci ingeni&opportuníitatée,zdíficare coepít,atq; ani mos ad rem marítímam cíuitatís difpofuitatqy accomodauít, contraríi quodammodo ve teríbus Atheníenfi& regibus regendz cíuítatís ratione fecutus,llliením,ut fertur, cümín eo uehementer elaboraílent,ut cíues à marí abduceret,affuefacerentqg,omifIa nauígatio, ne,arboríbus regíone conferere, fabula locum dederunt, Neptunü deagro cum Pallade dííceptante,cum ílla oleam oftendiffet íudícibus,ab ea effe fuperatü, Themíftocles autem no,ut Aríftophanes comícus aít,ad urbem Pyrzü adíunxit,fed ad Pyraü urbem,Sadma reterram aptauít;qua res populi opes contra nobilítatem auxit,eumcqy audacía& cont macía copleuít,ad nautas& remíges gubernatores translatis uíribus, Idcirco& Pulpi tum quod ín Pnycefítum eft, ad mare fpectabat, quod poft trígínta tyranní uerfus conti nente conuerterüt,ratí ex marítímo imperío popularem potentíam conflarí;agro autéítv tentos homínes paucorüímperío mínus feínfenfos habituros, A t Themiftocles ad nauii cam marítímamop potenti maíus quíddam excogítauit,Poftea enim quàm Xerxeabeun te in Pegafas hyemandi gratía, Giraecorü claffis fubducta eft, Athenienfibusad cocíonem uocatís,ínquítíe habere cofilium reípub.falutare,fed íd fcírí no opus effe, Iubentibus av tem Atheníen(ibus cum Aríftíde tant comunícarí,ac fi illeprobaret,negocíü coficí, Da to ígitur ílli ín cofilium Atíftíde,huic'Themiftocles,excogitaíTe fe, inquit, Girecorü caf fem íncendere; quod ílle cümaudiffet,ín concionem magna expectatione uenit, díxítq, earequam Themiftocles díceret,nullam fibí neg; utilíorem,neg; íniuftíore uíderí, quare Athenienfes iufferunt Themiftoclem ab ínccepto defiftere. Cumq; Amphíctyonícis con uentibus Lacedzmoniíj níterentur cíuítates qua cum Medo focíetatem ínierant,eo co cilío prohíbere, uerítusne Theffalís& Argíuísac l'hebanís eíectís, ad Lacedaemonios delatís(uffragijs,res eortíarbítrío gereretur, patrocíniá cíuítatü fufcepit, Pylagorarumqg mentes ímmutauít,càüm docuiffet, unam& tríginta fuifTe ciuítates, earumqg plurimaste nues, quz Medico bello confpiraffent, Proinde indignum effexelíqua Giraecía à foederis focíetatereíecta,ad duas uel tres maximas cíuítates confilium deferri. Exhocígitur maxi mé Lacedz moníos offenfos habuit, ídcírco honoribus prztulerunt Címonem,eumqiín requbl, Themiftocliaduerfaríum excitarunt, Premebatur etíam per íd temporis ínuidia focios, quód ís infulas obíens nauibus;abhís pecunias coégíffet;ut conftat ex íjs quee bit Herodotus,apud Andrum cüm argentüpeteret, dicta ab eo& audíta, Duos ením, ínquít,ad uos adduco deos,uím,ac fuafíonem, Athí contrà duos apud fe quoq; permagnos eíTe deos refponderunt, paupertatemacímpofsibilitatem,à quibus prohíberi fe íllí pec nías date, l'ímocreon ueró R hodíus poéta quodam carmíneín Themíftoclem grauiter X uehementer ínuectus,aít íllum pecunijs adductü alíos quide fugitíuos reducere,fe ucro; hofpitem& amícü propter pecuníam prodere, Eftautem carmen huiufmodi; Sítu Paufaniíam Xanthíppum Leutychídamd E Laudes, Aríftídes merító quem facra tulerunt Moenía Cecropidum,nobís laudetur ubícy, Latonz quoniam merító eft ínímícus& hoftís, Improbus,ac mendax,íníuftus,prodítor ídem Hofpitij,quííura facri contempfít,&c amens Lalyfum,uilis precij dulcedíne captus, "T ímocreontalares uetuít remeaffe paternos, Attribus acceptís argentíimpuneétalentís Aduocathos,illos patría deturbat íníqué: Et conductalfthmí quzeftum fecíffe taberna, Hofpitibusq fuis gelídas apponere carnes ][ hemiftocles.$9 Aufus,tidiculé hi pofítís epulantur,& ipfum Indehoram uotís nullam fuperefle precatí, Multó etíam procacíus ac petulantius poft eius fugam ac damnatíonem ín Themiftoclis viram ínuafit/'ímocreon,zdiíto carmíne,cuíus eft initíum; Mufa hoc Graíugenum carmen uulgato per ora, NV tdecet& fas eft, Dícíturautem Medíca Timocreon amícítíz inuídía,a Themi ftocleconflata,damnationeín exílíum effe compulíus, V bi igitur eandem Themiftocles infamíam fubijt, hzecínillum coíecít, lam uero cíuibus ob ínuídiam atq; obtrectatíone ad. Indinatio eius calumníam ínclínantíbus,coactus eft pauló grauíus agere,eíusq; rebusgeftís fzpíus fortue. cómemoratís ín concíone,ípfis prafentíb.inuidis atqj obtrectatoribus dícere;Quíd bene ficia eiufdem ín uos fzepe locata faftídítís;Offendítaute ueheméter multitudinis animos, cüm Díanz templum dedícauít,quam Aríftobulam, íd eft; optíme confulentem appella^ uít, utqui optímécíuítatís Gracorumty faluti confuluiífet. Secus autem domá ín Melíta templum zdifícauít,quó nunc populi corporamorte damnatorü proijcíüt; ueftes quo &laqueos eor& quí fufpendío interíerüt,eodem efferu nt.Fuítín AriftobulztemploThe míftoclís fignum, idt ad noftram ufty permanfit etatem,ac uídetur non anímo tantif,ue^ rumetiam ore ipfo ac uultu heroícus extitiffe, l'eftularum igitur íllum fuftragijseciuirate val.lib.s.de eiecerunt, eíusqy dígnítatem ac nimías opes depreflerunt, ut folitíerantfacereiín omnes, ingratis, quorüpotentíam grauem& míniméferendam putarent, X popularem zquabilítate men furamq excedente, Necením eiuímodi exili animaduerfío erat,fed lenítio leuatíog;ínuí díz,que claros uíros,&depretlos lemper X fordidatos elfe cupít,& in huíuímodi íignomi níamuelutíflatu quodamodí& omne X acerbítaté contendít, Exacto ígitur urbe'Í hemi^ ftocle,& Argís moram trahente, Paufanize confuetudo& comercíü adueríarijs eius ac» cufandi occalíonem praebuit,& à Leobote Alcmeoniís filío, tribu Agrauleta, prodítíonis eftaccufatus,accufationi fauentibus Spartíatís. Paufanías ígitur cüm prodítíoné ínftítueret,ab inítío celauit Themiftoclem, etít ínter eos amícítía eflet, Vtautem uidithomíne cí^ uitate eíectum,& exilíum fuum íníqueferentem,ín fpem uenit poffehomiíne ad eius con filij(ocietaté copellere,Itagp regis literas ílliaperuít,eumq ín Girecos utímprobos acne» quamhomínes concitare conatus eft,Ilierepudiatís Paufaníz precibus,partícipem fe fce lerís eíus fierí negauit, V erüm ea confilia occulta perpetuo habuít, nec prodíitíonem indi cauít, fiueett defítur& opinatus, fiuealíter deprehendi potle,quí nullalratíone ad res ade dubías& incertas raperetur,Sícigítur Paufania capitis damnato,epiftol qua dam hísde rebusadínuentz ín fufpicionem l'hemiftoclem adduxerunt, Lacedamonirjs ínfamia dí(^ fipantibus,eíuscg nomé ínuidi detulerunt, cüm ís abelTet,€ príora crímina deprecari per literasniteretur, Cüm ením aduerfarij ín eum calumníam coniecíífentfcripíit cfíuibus,fe quidem dominandi alijs fortaífe gratía,feruiendi uero nundj adducípotuítie, ut feipfum Gracíamq unfueríam barbaris atqp hoftibus proderet, Attamé populus delator ímpuL fu homínes certos ad eum coprehendendum mifit, ut ín íudícit adductus Girzcorüi fei tentijs damnaretur. Quuíbus precognitís Themíftocles tranímííit Cercyram,qua cíuítas fibibeneficío deuíncta erat, Arbiter ením Cercyreis& Corínthijs cotrouerííarum datus, fopiuit ínimícítías càóm uíginti talentís mulctaffet Corínthios,íuffiffettg Leucadem com^ munem utrífg; coloniam tn medí&ü ponere.Inde ín contínente fuga profectus, Atheníen^ fibus ac Lacedemonijs perfequentibus,coniecít fe ín fpes dubias& íncertas,ad Admerá Molofforüregem fe conferens:quí cum ab Atheníenfibus quíddam petiffet,à Themifto clecimín repub.floreret, írrífus, uehementer homíni femper ínfeníus fuit, putabaturtg iníurías, fi aflequi pofTet,hauddubié perfecuturus effe. In eaaute fuga X perfectione ci^ uílem magís& recentem ínuídiam, quàm ueterem regís íram metuens, huícfe credídit, fupplicemq; Admeto prabuit,proprium quendam regíonís morem fecutus, A rrepto e^ nim Admetíparuulofilio,cum eo in facraríum,quod fumma colebatur relíoíone,fe con^ tectt, quod fupplícandigenus maximü ac fermé folóm nunquam repudíandum Moloffi opinabantur, Suntigítur quídam quíaffirment Phthíamregís uxorem hoc Themiftoclí fubicciffe,S& cum eo in facraría perduxiffefiliá, Alij ab Admeto hoc ipfum edoctumThe miftoclem ferunt, ut expofcentibus Athenienfibus& Lacedamonijs fe excufaret,& ne fupplicem dederet,religíone diceretimpediri.Illucaute ad ipfum uxorem&líberos clám tenís Epícrates Acarneus mifit, quem huíus gratía poftea Címon ín iudicium accerfí tum capitis damnauít,ut Ste(ímbrotus affirmat, Sícnefcío quo pacto horum oblítus, aut oblítum Themíftoclem faciens,ín Sicilíam aítdelatum effc,& ab Híeronetyranno ín ma h 3 s M aM em ———ÀÀ ———— QÀ€ Grauis fortuna inimico patrie fupplicem effe cogit, V: fefe infinuarit bofti, Plutarchi trímoniit filiam contendiííTe,pollicitum fibi ín dítíionem Cirzecos fubacturüirecufanteue ro Híerone,in Afíam nauigaíle. Haec parum confentaneauídent effe, l'radítenímTheg phraftus ín librís quos deregno ínfcripfit, cüm equos ad certam ín Olympíam Hieron mifi(let,tabernaculumcqy magnificentiffime in ftructá ftatuíflet, l'hemiftoclem aduocan cócíone Graccís fuafiffe,tabernaculumq tyrannídíripiendü effe,equosc certamine pro, hibendos, At l'hucydídes addít,ípfum ex Pydna ad alterü mare omnib. ígnotü nautís de, fcendiffe,quoad oneraríanaue,qua uehebat,ín INaxum uento delata,que tum obfídíone ab Athenienfib.premebat;quo loco metu perterrítü domíno nauís feac gubernatoríape ruit,ac partim precibus& obfecratíone;partím mínítando,falfo feillos A thenienfib.dc, laturü,quód no ímprudentes,fed corrupti pecuníjs ipfum excepiffent,coégit eos preter, uectos infulam ín Afíam nauígare,Ex eius auté bonis permulta clàm per amícos export; taín Afiam fecü detulit. C)uae ueró prolata ín medí& ac publícata funt, Theopompus cen tumtalenta, Theophraftus octogínta numero fui(Teperhíbet, càüm mínus tríbus talentis habuiílet ín bonís, príuftg rempub.attígíffet, Cüm uero ín Cymà prouectus, à multís fc capíendiígratía, maxímeq ab Ergotele X Píthodoro obferuari fenfit( erat ením uenatío maxímé quzftuofa hís,quí nullum quaftus à fegenus alíenü putant, propofitís ducentis per przconeà regetalentís,eí quí homínz ad fe coprehenfum perduceret) A egas íoítur, quod eppídum A eolícá,clám omnibus fugit, prater Nícogenem hofpíté fuum fugz co ícíá, qui Aeolídes cunctos díuítijs& copijs anteibat,& Afiz potentibus& factíofts peri familíaríter utebat, Apud hüc latens paucos díes díuerfatus eft. Pauló poft cüm femel ei fetccenatus,peracto facrífício quodam, Olbius filiorá Nícogenis pedagogus ínfanusac numíneafflatus,huiufmodi cum clamoreeffudítuerfum;| Noctiuoce,nodíconfilí, nociuicríidato, Pofthac Themiftocles perquíeté uídere uífus eft dracone fibiuen tríobuolutüac furreptantem fecollo attollere, mox cüm prímü facíem attigiffet, ín aqui lam uerfum,ab hac círcumfufís alis fublatü fe ín aérem,deínde djlongiffimé afportatüpo ftremó oblato aureo baculo,perfímili hís quos caduceatores ferrefolet fefe inníxü,metu omníü ac folícitudíne liberati effe, Emittítur ígitur aNícogene,cum huiufmodi fraudem eíIet machínatus. Barbarorü natío pluríma,maxímecg Perfari, uehementer mulíerüpw dícítíam fufpectam habet, ín eaq; readmodüagreftís eft ac difficilis, Non ením coníuges modoó,uerumetía auro emptas& pellices curíofe afferuant,& ne ab aliquo extero uídean tur,folícítí funt,fíc domi aísíduéocclufas habet, In itíneríbus obeundis,fub tabernaculís claufís undíg ín uehículís ferütur.Síc ígitur ínftru&ü currum íngreffus Themíftoclesla tus eft,íufsís comítíbus dícere omnibus occurrentib. rogantíbuscp, fe grz cam mulícrem exloníaad quendam ex regís príncipibus ducere, Thucydídes ígitur& Charon Lampfz cenus traduntpoft Xerxís obitum,ad eíusfilíum, Themiftoclem effe profectá, Ephorus autem X Dímon ac Clítarchus€ ítem Heraclídes,alijqg coplures,ad ipfum X erxem ue nííIe aíleuerát. V erítannales magís l'hucydídes fequiuidetur,etfi non exquífíté admodi & dilígenter xdíti funt, Themiftocles igítur ereptus perículo ad regemt profectusjinÁr tabanumtríbuni militum íncídít primit, Cumq diceret fe Girecum effe,& cum regema gnís derebus cómunícareuelle, X quz ílleueheméter expeteret;at ille, O hofpes,ínquít, homínü ínter feleges plurimü dífferunt,aliag; apud alíos honefta habentur, fed omnibus pulchrá domeftíca inftítuta feruare ac retínere, V obís igitur propofítá eft líbertatematq sequalítatem maximéadmiírarí;nobís ueró cüm multz atgy pulcherrima fint leges,illaom níum bonefti(síma eft.obferuareregem,fímulacrumq; Dei omnía ferustis adorare,Sí igí turnoftrís legibus parere uoluetís,regemqy adorabis, fas erittibi intueríregem, atgjallo/ qui:fin aute tibialía mens eft,ínternuncijs tibí cum rege utendum erít; non ením patríum eft regí homine mínus adoranté audíre, Hzc ubi audiuit T hemiftocles, Ego, ó Artabane, inquit,gloríam huc& potentíam regís aucturus accefsí,ítag;& ipfeobtemperabo ueftris legibus, pofteadj amico propítíog; Perfis Deo íta uidetur,& mea opera plures etía ex hís quínuncregnant,ueftrü adorabunt regem. Cy uarenihil eft cur hoc fermones noftrosre moret,quos cum eo collocuturi fumus. Tum Artabanus: Quem te ex Gracís adeífe dice mus:namhaud príuatü quendam& obfcui; hzc mens te efle declarat, Ad hoc ínquícThe míftocles:Nemo Artabanej;anteregé audíet.Hecá Phaníafic prodita funr, Eratofthenes autem ín librode díuítijs tradíditper mulier Eretríacam,qua tribunus utebatur,cóogre" fum hic& colloquí& ínter eos effe conftítutü, Pofteaquá igituríntrodudtus eft, atqj ado rato rcge filentíi egitper interprete quífná effetrogatus Themiíftocles. Atheniefís 0 rex, ínquitadfum,;exilía áGirecís& perfecutioné perpeffus;cní cüm multa Perfis malarum maíores Themiftocles.«o a maíotes etíá gtatía debent,cuüm Graecos à perfecutíone auocarim,tum cüm líberata Grae cía& in tuto conftítuta,íneundí aliquam à uobísgratíam facultatem praeberet, Mihi omnía prafentibus malís conuenientíaadfunt, INam& paratus accefli tibí gratias debere, fi iniurías remíferís:fín mínus,iram exorare.'Tuautem cüm adueríaríos meos teftes benefi ciorum habeas,quíbus ego Perfas affecerím,mea fortunaad ílluftrandam uirtutem tuam magis quam ad explendam íracundíam fruere;hínc enim fupplícem tíbí hominem& amí cum feruabís, índe hoftem Crraecís infeftií[imum occides. Hís díctís Themiftocles ora» cionifux díuínitatís fidem adiunxit, càm illud apud Nícogenem fomníum,& oraculum Dodonzí Iouísín medíum protuliffet, à quo fuffus ad deígentílem accedere, augurari fe diceret ad íllum potiíffimtü miíttí;magnü ením utruncp& efle haberi regem. Pería audita Themíftoclís oratíone;níhil tum illi refpondit,etfi illíus animi elatíone ac magnitudínem uehementer effetadmíratus:fed couerfus ad amícos,ut maxima functus felicítate beatum fe efe profeffus eft,tum precatus Árímaniü utíd hoftibus fuís ín mentem poneret,utàfe Numen Perfieiufmodi uiros expellerent,díjs facrifícía peregiíIe dícítur, acpoculaad poti conuerfum cm, ftatimpopofcíffe, Ad hzc noctu ter ínter dormíendüpra gaudio exclamaffe, Habeo A^ thenienfem Themiftoclem, Acpríma luce aduocatís amícís, ipfum ad fe íntroduci íuffit, omnííam fpe clemétíz deftítuti, quód íntueret regíos íanitores, fibí,audito praefentís no mine, uehementer infenfos effe,maledictis etía laceffiffe, Accedebatetíam Rhoxanes trí^ bunusmilít&,quí ubíad eum peruenit Themiíftocles;affidente rege;alijsq; contícentíbus fufpirás fummííTa uoce, O Grace,ínquít,uaríc ferpens,hucte regís geníus perduxit, V esuntamen cüm ín confpectü ueniífet, ac regem rurfus adorafTet, conrà falutatus ac beni» gnís& perhumanís ab eo uerbis exceptus eft,cüm díceret feíam ducenta íllí talenta debe re Illum enim feipfum agentem fas effeaccipere premíi,quod eí qui duxiffet deberí per praconéedíxerat.Sed multó hís plura pollícítus eft,bonog illum anímo effe,& quz uel letdegracís rebusaudacter& libere eloqui iufsít. Ad haec Themíftocles,fermonesrefpo dithomínütaulzís uarícoloríbus perfímiles effe.Etením ut ín illis càm extendunt, ita& ín his formas fígurasqy apparere,contractís autem abfcondí eafdem atqj corrum píquare fi, bitemporeopus effe. Cum ea fimílitudine admodum latatus rex effet, tempusqy eum fibí B quant& uellet fumere íuffiffet,annuü tempus flagítauít;ín quo quantíi erat;percepta Per^ farumlingua, per feipfum cum rege nullo ínterpreteín colloquium uenit, exiflimátibus hís quíaberantíllum de rebus Grecorum cum rege comentatum effe, V erüm cüm& cír caaulam& círca amicos regís permulta confilio efus ímmutata effent, magnam fibí àpo^ tentibus conflauít ínuídiam,ut quí de illis apud regem líberíus loquí aufus foret,[Nam ho nores eíà rege habíti permulti ceterorü hofpítum honoribus differebant, Venatíones Infzwratafor^ ením& domeftíca quoq ftudía cum rege fibi comunia erant, Quare& regís matreadíjt, tua. & ín eíus fe familíarítatem ínfinuauít, Magorü quoq fermonibus íuffu regís ínterfuít,Po fteaueró quàm Demaratus Spartíata munusá rege petere fuffus,petijt ut fibi fas efTet tía» rafublataín capite,regío more,per Sardos incedere; Mitropauftes regís patruelís appre^ henfa Demarati manu, Hc,inquít,tíara haud cerebri quod uelatura fit, habet;nec tu Iupiter propterea fores, etíà fi fulmen accíperes, Cüm ueró rex ex eapetítíone íra incenfus Demaratum repudíaffet;nec cum íllo unquam rediturus in gratíam putaretur, Themífto clísprecibus placatus ac delínítus eft. Ac ferunt pofteríores reges quorum temporibus cómercía ínter Perfas Girzcosq frequentíora fuerüt, quotíefcung petentes ex gracco ho míne impetrare quid uellent,nuncíjs ac líterís pollícerífolítos;íllum apudfemagís quàm Gratiaapud Themiftoclem ualitura.Ipfe autem Themíftocles dícítur,cüm fam permultum opibus& regen. gratía ualeret,à multísq; fummo ftudio colere£,fplendidiffime apparata menfa prafentíb, tilós,Interíeramus díxiffe,o filij, nifi interijffemus. Tres etíá ciuitates plurími traduntilli àregedono effe datas,qua ad panem uínumq atqy obfoní fumptus fuppeterent, Magne fiam& Lampfacd,ac Myuntem.Hís alías preterea duas, Cyzicenus INeanthes&Phanías addunt, Percotam& Palzfcepfím, ad ueftem ac fupellectile, ac caeterát cultum& ornati, P oft hzc cümad res gracas cofíciendas ad mare defcenderet, Epíxíes uír genere Perfa,fu periorís Phrygíz praefectus, díu ílli paratas tetendit infidías, Pífídís quibufda dato nego^ cio;utílli cüm ín urbe Leonis capíte n&cupata diuerfaret;obtruncaret, At ílli fertur meri diano tempore dormíentí, deorü mater per fomníü fe offerés, O Themiftocles exclamaf^ fe,effuceLeonü caput,ne ipfe ín leon£íncurras.Ego ueró prohocabs tebenefícío Mne^ fiptolemámíniftrà míhílegi efflagíto, Turbatus igit Themiftocles acanímí dubíus,preca tus eft deam;dímiffag; priore uía,quz Leophoron dícít, acalíaprofectus, cüm loc&illum nh 4 c Pirtas in patria. Val,lib.s.cap.6 Obitus, Plutarchi declínaffet,ac íam tenebra effent,tabernaculo mutato caftra pofuit. Ex iumétís enim ten, toríum ferentíbus unti ín flumen decídit;quare Themíftoclis famulí aulaea madida exten fa ficcabant, At Pífidz accíncti gladíjs oblatam fibi occafíoné ratí, eo feíntulerunt, acay, laaqua ficcabantur,uífu decepti ad lunam, Themiftoclís tentoríü effe opínati funt, fecyil lum íntus quíefcenté ínuenturos, V tauté ad locá propíus profectí aulza deíecerüt, cuflo des quíaderant ín eos impetü facíuntac coprehendunt.Síc eo perículo liberatus Themi, ftocles,dexqy uífíionem uehementer admiratus,ín Magnefía templü zdíficauít Dindyme nz matrí, acfilíam Mnefiptolemam ílli facerdote legít, Cüm ueró ueniffet Sardos, ac per ocium templorü apparatum ac donorü multitudine contemplatus eíTet,afpexít ín Matris deümtemplo puellz fimulacrá ex ere,quam Hydrophoram uocant,duorum cubítorum magnítudíne,quam ipfe curandis aquís przfectus Athenís,deprehenfis hís qui aquialio traductam fubduxerant,ex eorü fupplício confíci& ín templo collocari íuffit, Síue igitur indolens figni captiuitate,(iue Atheníenfibus oftentare cupiens quant apud regem íam gratía& autoritate ualeret,cum Lydíz prafecto fermone contulit;ab eog; cotendítpluri bus,utfignü illud fibiAthenas exportandü permitteret, Tum íncenfus barbarus remi digné ferens,ínquit, fe de hís regem per epiftolam certíorem factura. Themiftocles uerà metu perterrítus ad mulíeres confugiens, pellicibus donis muneribusqy affeciís, illumab íraad manfuetudínem& clementíam reuocauít;íamqg barbarorü ínuídíam reformidans, caterís ín rebus in pofterum cautíorem fe prebuit, Non ením Afíam pererrans,url heo pompus affirmat, fe IMagnefia íncolens,magnís auctus muneribus, jídemeg quibus Per farum prínciípes functus honoríibus,permultü temporísliberam ab omní metu uítaacfo/ licítudíne uíxít,cüm rexA fíatícís turbatíonibus impedítus,uel míníma graecarü rerumcu ra contíneret,Sed pofteai Aegyptus fauentibus Athenienfibus defecítà rege,& Graco rumtríremes Címoneduce,fubacto marí,ufceg Cyprum Cílícíamq ínuaferüt, íuffit illum Grazcís occurrere, ad eorum(g uires, quz quotidíe ín regís perniciem magis ínualefce/ bant,reprímendas accedere, amt potentíz coómotz erant,ducesqy ad bellum cum exerd tu mííIi,cum de íllís Themiftoclía rege nuncí& eft allatum,iubente ad bellum Graecis ínfe rendum fe conferre,;acillí promíiffa perfoluere, Hicillum necíra conciítauit ín cíues fuos, D nectantí honoresatqy opesad bello patriam laceffendam impulerunt, fortafTe quidem rz tus opus maíus quamáfe conficipoflet, magnís przefertím tum ducibus abundante Girz cía,& Címonísgloría ínter Girzcos praclariffimís rebus geftís maximé florefcente, Plv/ rímum ueró prioríslaudís uerecundía adductus,ex íllís moríbus confilium cepít,uíta ho neítum ac decorü fínem íimponere.Itag; cüm peradtís facrífícijs ín unum couocaflet ami cos,manud apprehendiffet(ut uulgatíor fama tenet)epoto tauríno fanguíne, quemadmo dum opinantur quidam,ueneno ínfufo,ín Magnefía mortem oppetijt,cuüm quíntumíam & fexagefimü xtatis fuae abfoluíffetanni, eiuscgaetatís plurímü ín admíniftranda repub. & militaribus íimperijs cotríuífTet, Regem ueró cüm& mortís caufam fimul& modiüac cepíífet,magis tum hominem admíratü ferunt, eíusqy poftea amícís& familiaribus perpe tuó benigniffimé& humaníflimé ufum effe, Relíquít autem'Themiftocles ex Archíppa Ly(andri ex tríbu Alopecia, Archeptolím& Polyeuctum& Cleophantü, cuius& Plato philofophus, utoptími quidem equitis, fed cxteris ín rebus ígnarí atcp hebetís, mentíone facít.Sed ex natu grádíoribus Neocles equí morfu ínteríjt, Díoclem uero Lyfanderauus fibíín filíum adoptauit. Filíz ílli complures fuerüt, quarum Mnefiptolemam ex fecunda uxore natam Archeptolís ex alía matre frater ín matrímonío habuit, Italiam uero Panthí des Chíus duxít uxore, Sabarím INícomedes Atheníenfis, Nícomatem Phrafídes'Fhemi ftoclis exuxorenepos:qui cüm poftillíus obítum in Magnefíam nauígaffet,eam cum fra tribus affinitatem contraxít,mínimam ueró omníi filiarum natu Afíam educauít, Sepu" chrum uiríín foro Magneti illuftriffimü extat, Sed de relíquijs mínímé Andociído fidem habendam puto,quíad amícü fcríbens aítíllas deprehenfas Atheníenfes proieciíTe; men dacío ením potentes€ factíofos aduerfus populi íncítare conatur, Philarchus quoqj ue lutí in tragcedía machína, híftoríam feré attollít, productis INeocle quodam& Demopolí Themíftoclis liberís, uím& tempeftateaffe&tuü fufcitare cupít, quod quídem ab cofiàd quíuis facile íntueripoteft. At Diodorus híftorícus ín hís que de monumentis fcrípfit, o piníone magís adductus;quám cognítionealiqua fcíentíá ue fretus, tradidit ab eo quodiu xta Alcimum eft promontorío fuxta Pyrzeum porti, extare atq; emínere ueluti quendam cubitum,atque íntus quá mare tranquíllum eft,fundamentum eximia magnitudine effe, nec proculínde quíddamín fimilitudínem are, hoc fepulchrum T hemiftoclis fuif OH : ETT nantur Camillus. ) nanturautem& Platonem comícum hoc ídem fentíre hís uerfibus: Tua tumba apté eft erecta,mercatoribus Vbig falutabitur nauígantibus, i Venientíbus abeuntibus femper uírís, Sxpeetíam nauium certamen tuebítur, Hisueró quí à Themiftocleotígínem traxeranthonores quídam ín Magnefía ufqy ad no ftrammemoríá habebantur,quibus functus eff Themiftocles Athenieníis,quo ego apud Ammonium phílofophum famílíarifsimé amícifsimeg fum ufus. Camillus. LAPO FLORENTINO INTERPRETE, | v R1V$SCamíllus,dequo multa magnaq extát fcrípta,ea re uehemen er admírandus uidetur, quód pluríma& maxíma ímperádo clara fací orageflerít,& Dí&atura quínquíes,ttíumpho quater potítus fit,acfe 74 cundus Roma conditor habítus fuerít, Confulatü uero nuni attígit. 4 Huíus reí caufa fuit cíuílís perturbatío, quód populo aduerfus fenati&. Liw.lib, s.dec.t; !de creandís cófulib,difcrepante,tribuni milítares qui exercitui praeef- 1 Seal fent,defignabátur,quí etfi omníaautorítate confulari admíniftrarent, taméminus molefté magiftratus, propter multitudinem ferebat. Nam& fex uíros,& no duos rebus prafecíffe,leuabat moleftíam illorum quí príncipati paucorü graui animo tu lerant, Pereatemporacüm magnopere rerum geftará gloría Camillus floreret,íníquum ducebatínuíto populo confulem defignarí,etíiínterea refpub.comítía confularía egiíTet. Inalíjsautem multís uarijsqg magiftratibus talem fefe praebuít,quam uís unus imperaret, utautoritas publíca,gloría ueró príuata effet: quanquam collegas in magíftratu haberet, quorüalteríus modeítía,quía(ine inuídíaimperabat,;alterius prudentía,quía prímas par^ tesomníi confenfu obtínebat,caufa erat. Nondum enim tunc magno mílítum apparatu B círcadomum exíftente,ipfeper feipfum ad gloríam prímo emerfít,NNam ínmagnoprelio,,, quod gerebat aduerfus Secanos& V olícos,fub dictatore Pofthumio! Tuberto merens, Tatwsurse cüm exercitum perequítaret,Scuulnus ín coxa accepíífet,haud dolore uíctus eft,fed euul Trudertó foé corporetelo,fortiter cum fortíífimís hoftíápugnando erumpentíit ímpetum retrufit, Gia, & tergauertere coégit, Deindealía munera obíuít,&c Cenfurá magíftratüi magna eo tem^ porelortítus eft autorítate, Memoríz tradítur,cum ipfe hoc munere fungeretur,pulchro facinoríoperam impendi(Te. Ferütením cüm rationibus perfuafifTe, tum poena homínes mínando deterruiífe, ut minus uiduarum mulierum nuptíz deuítarentur, quarum profe &àpropterbella magnus eratnumerus. Magno plane emolumento illud fuit, quod eíus operaorphani quí prius immunes erant;ad uectigalía pendenda coércerentur,Foc acci^ deratquía ob aísíduam rem mílitarem refpublíca magnis impenfis uexabatur,& maxime Veiorum eos folicitabat obfefsío, Hos quidam Oenetanos uocant, Nam hzcurbs Thu cie propugnaculi erat,& armís milítibusqy eque ac Roma potens, Opum ením ac deli ciarum fplendore claríísima,fzpenumero egregié cumR omanís pro gloría& ímperío dí mícauerat. Verüm ea tempeftateíngenti uexatíonebellorum feffa atqj attríta,nó amplius deimperíj excellentía certabat, fedaltís muríslongísq; ac durís oppídani urbem cingen^ te, X multaarmorá& frumentí,telorumcy uí, ac uníuerfi denígy apparatus complentes, íntrepido animo longam ferebantobfidíonem, qux nó mínus& laboríofa& molefta ob^ fidentibus,quám obfefsis fuit, Confueti enimRomaní hyemare domí,nec multum eftíuo temporemilítare, tunc prímumà tríbunís coacti funt propugnacula ftruere,€ cafiraín hoftiliagco fub ipfa zeftate atqy hyeme vallo foffagg concludere. Iam feré feptímo belli an^ nofiniente, tanquam duces accufandi effent, quod molliter obíidíone agere uiderentur, remotís prímís ducíbus nouí tribuni milítares adbellum deíignatí funt, quorum tunc fe cundé unus Camillus erat; cuí cm obtígíffet ín Faleríos& Capenates expedítíonem du cereníhileo temporein eaobfidione peregítqui tunc, quód Romanis aliz ínceffer&t cu r2, multis íniurijs regionemlaceffentes,& prafertim Tyrrhenum bellum moleftantes,à Caniíllo opprefsí funt,& multí ín murü cotradi ín precipitíüdatí, Deínde círca paludem Al ani cum uehementer belli ínftaret,fimilís monftro res ueniens,quía nihil mínus cre endá eratinter ea qu admíranda& fide indigna uident, quoníá comuni caufa ac ratio" 5 m h.5 Blütatch C nenaturalícareret,terroré iniecit, Eratenim tempus autumnale,& íam eftas defierat,) Linlib.s.dex. neg imbribus,ned auftralíbus uentís moleftaacaduería fuerat,fed multa paludes Itaji, acfluuij, fontes partim omníno,partím ualde exaruerant, Omnes autem fluuij qué: femper humiles acdeprefsi perzftatem fluebant,Palus ueró Albana qua ex femetpríni píum acfíne coparauerat, fepta montib,altís, nulla de caufa nífí aucto fulphure tumebar, atqj cacumína montii fine agítatíoneac fluctu elata leníter attíngebat, Quod prími ín;d mirationem paftoresadducebat,Poftquam autem palus fefe no amplíus capere poffet,& magnus aquarü fluxus peragros aratos plantatosq ad mare effet, no folüm aními Rom norum ftuporepetcul(i funt,uerumetíam omnes qui Italiam incolebant,magna ílludpo: tendere cenfebant,Plurímus de hac re ín caftrís Romanon: quí contra V eios obfidionem habebant, rumor exortus eft; ítacg manifefte illis id quod de palude accíderat, cognítum eít, V erüm uteueníre folet ín longaobfídíone, quód multe ínter hoftes conuerfatíoneg oriuntur, factum eftut Romanus quídam famílíarítate cum quodam cíue cóofunxerít, qu ueterum fermonü perítía pollebat,& plusaliquíd quàm alij, ex uaticinío fcire uidebatur, Poftquam ígiturR omanus accepít elatione paludís,uídít& huncobfidíone defpicientem derídentem&,nó hoctantàm admírandá,ínquit, euenifTe, fed hís multó abfurdíorafigna fzpeimmínere,& hecillí cómunícaturü fe pollícebat, fi quid remedij ín cómunibusma lís adhíbere uellet, Cumdattentas aures homo prabuifTet,& mutuo fermone uteret,tan. quam latentía quedam audíturus effet,paulatímR omanus fic fabulans,& ílla fubducen;, ut longíus ab urbe abíerat, càm magnís ualeret uíríbus, fublíme illum rapít,G multis ex caftrís cocurrétibus militíbus prebuit, Ille coactus acuídens id quod accidifTet fibi fatale & ineuítabile effe, occulta uatícínía de pattía protulit, Inquít enim non príusilla capipof fe,quàm perfufam paludís Albanze aquam hoftes retró reflecterent,& ne marí promifce retur,obítarent. Hzc cüm fenatus accíperet,& dere dubitaret,uífum eft ín rem foreApol linis confulendígratía quofdam ín Delphum legare,Fuere legatí Coffus Lícinius, Vale ríus Pontítíus,& Fabíus Ambuftus uírí magní, V bí confuluere, nauibus delati domum redíere,alía uatícinía ferentes, qua quorundam apud Fefta Latína nuncupata neglígen tíam pradiíxerant, X aquam Albanamarcereá marí quantü poffent, ad príftínumü mez tum reducere íuflerant;(iautem hoc minus efficere poffent,ín planícíem per foffas dedv cere,& ín unum congerere, Hiís relatís ab oratoríbus, ea quz ad rem díuína pertínebant, facerdotes abfoluerunt;populus autem ad opera facieda fecefsít,& aquam díuertit,Sena cus ueró decímo belli anno depofítís prímis ducibus dí&atoremCamillum creauit.Illeau tem magiftri equítum dicens Cornelíü Scipionem, prímó uouit fi felicem exitum belli haberet, magna fpectacula fe facturti,& templum dez quam Matutam matre Romanivo cant,confecraturü,Heccerté ex facríficijs quibus colít, Leucothea uiderí poteft. Etenim ancillam ín templum adducétes alapa pulfant, deinde impellunt, fratrum filios profuís ín ulnís gerunt,& círca facrífícía currunt. Hzc fímulacra funt ear rerum que ín ínfantía, & quz Nioépellex pafsi funt. Poft uota Camillus aduerfus Falífcos copías duxit,&hos atqj Capenates, quíauxilío illis erant, magno przlío uícít. Deíndead V eforum obfidío/ nem flectít ter;ubí cm durum afperumd promontoríum íntueretur, cunículos cítcaut bem ín locís quí aditum íntra muros praberent,fodíendo parauít,per quos occulteatque profundéfub terra ad hoftes ducerent, Quapropter cüm fpes uíz ineffet,ipfe extra pugná laceflit,&ad muros hoftes prouocat. Alíj autem clàm per cunículos irrumpentes latenter inarcem penetrant,quz erat iuxta templum Iunonís,quodín urbe& magnitudine& rdi gione pollebat, Ferunt contígiffe eo temporeducem Tyrrhend híc facrificijs operam ím pendere, X augurem ínteftina cotemplantem altety exclamantem díxiffe, Deum dareuí Goríam eí, quí facrífícia illa fubfequeretur, Quod audíentes Romani qui ín cunículis e rant.ftatím pauímentü fregerunt,& cum clamoreatq; armor ftrepítu egredientes,exter ritis hoftibus ac fugientibus ínteftína rapuerunt,& ad Camíllum detulerüt. Sed hzcfor/ fan fabulofa effe uídebuntur. Captaautem urbe, cüm Romani incredibiles díuítías pra dandoagerentferrentqy, Camillus càóm profpíceret ab arce ea quz gerebantur, prímum quídem collachrymauít, deínde felícem fe ratus ex raefentifortuna, manus ad coelum ac deos fupinas tendens,ínquítSummelupiter,cateríq;omnes dij humanorum op erumiU dices,non pro merítís, fed pro rerumneceffitate Romanam fortunam afpexíftis: iniquo rumacnefariorühoflíum urbem accepimus, Síaute X nobis equaprafentis felicitatisu tío debetur,obfecro omnía quz ín urbem&exercítü Romanorü mala conferenda effent; in meípfum paruo malo termínarí, Cüm hecdixiffetut mos eft Romanís preces i ad dexte Camillus. 62 & xddextrá uoluete, circ&uertens cecídit, Turbatís illís quí aderát, cum refurgetet, ínquít: Quàmbene pro meís uotís ac precibus accídit hoc parui malü ín maxíma bona fortunz, Direpta urbeftatuít Iunonís ftatuam Romá,ut uouerat,transferre, Conueníentib.in hoc artificibus, Camillus dea hoftías mactans cüm precatus effet cam ut Romanog curam íu fciperet,& unà cum alíjs dijs Roma babítantíbus firma ftabilisq; maneret, ferunt fímula^ crumlocutü díxiffe,hoc uelle atqg afferere, Líuífus aute ínquit, cum ipfe Camillus dez fta» tuamcontrectaret,& precibus eam prouocaret,quofdam ex aftantíbus refpondiffe,uelle & approbare,& Romam prompté profectam effe, Quí autem uehementer afferendo rei huícadmírandae fauent,fententíz fuz fuffragatrícem habent fortuna urbís,quam ex par^ vísmínimisg; príncipíjs ad multum gloríz atd; potentíz emerfifle fine dea,qua multís u^ big fignisapparuerít,impoffibile erat, Itagy alferendo ferunt multotíes fudorem ftatuam acfufpíría emifíffe,quandog; fefeauertí(fe,quadocqy expurgafle,;de quibus multi ex maío^ tibus ín híftoría fcripfere, Multa etíà qua nos accepímus admíratíone digna coómemora^ repoffemus,qua non temeré contemní poffent.Sed huífufmodi rebus permultá credere, uelnullam fídem adhibere,propter humanam ímbecillítatem, quz nec terminos, nec ím^ períum fuí habet,&fertur quandoq ad fuperftitionem& fuperbíam,quandog; ad cotem pium facrorá à ínfolentíam rerum diuínar&,perículofu m eft.Píum autem atqj optímum eft, ut Níhíl nimís, Camillus,fiue quod magno cum labore decímo obfidionis anno urbe hoftilem occupaffet, fíueàb 1js qui eumbearum díecbant, ín tumortatq; aními elationem addudus eflet,quadrígam albís equis tra&am afcendens,alíjscg fuperbe utens; pro legíti^ mo cíuilicg magiftratu molefttus& infolentíus tríüphauit; quo trl'umphandi genere nuL lusexducibus neqj antea, neq; exínde ufus eft, Nam putant facrum huiufmodi currü re^ gipatríq; deorum effe celebratum, In hac ígitur re quíanondum lauté luxuriofecg uiuere ufurpatum erat, necnó quod legí de díffociandís habitatoribus urbís fe oppofuerar, apud ciues Camíllum quídam calumnijs profequebant, Rogatíonem ením tribur.i plebís tule^ rant,populum ato fenatum díuífum habítare,X alterum Romz duds fortibus, alterum incaptiuam urbem coloníam agere,tandj opulentíores futuri effent,& ex duabus magnís pulchríscg urbibus altera dítatayunà regionem cuftodírent, Populus cüm íam numeto cre B uiffetymunera obibat,& fuffragium petens ín cócione frequentes tumultus agítabat, Se^ natusatqy optimates cenfentes no díuifionem Romz, fed perniciem futuram, fipopulus folusadmíniftraret,cüm hocíndígno anímo ferrent,ad Camiíllü refugit habuere,Ille cer^ tamendeprímens,occafiones ínijciebat populo atq; occupationes, quibus femper legens repellebat, His ígitur de caufis moeftítía afficíebatur Camillus, Sed apertíffimze íng£tes: inimicítiz ei contra populum erant ex fpolíorum decímís:qua non abfurda fuiffent,nift multitudo iuftiffimá principium fufcepifTet, Nam,ut uídetur, Camillus ad V eios expedi tionemagens,fi urbem caperet,huic dez decímas uouít, Captaautem díreptatg urbe,fiue quód tzderet cíues fatigare impenfis, fiue quód obliuío quadam ex íncumbentib, rebus eum cepiffet,uotum per negligentiam habuit: pofti$ magíftratü illum depofuerat,de hac teadfenatum retulít, Augures monebant ín facrificijs deorü iram apparuíffe,que propí^ ciatione€ gratíarum actione placanda effet, Decernentefenatu predam nó díuídendam effequídem(nam difficile erat) fed íllos quí ín partem pradze uenerit iureiurando adfttí^ os decímas ín medíü afferre,multa moleftía uíoletíacy affe&i funt, cum pauperes effent, & muit& laboribus exhauftí fuíffent,&ad tantam collatíoné earum quas cópararínt poffe deríntzg, cogerétur. Hís rebus Camillo tumultuante,deficienteq; probabilíoriexcufatio^ neadabíurdiffimam ratíonem fefeapplícuit, Nam profitebatur(euotí oblíuione cepiffe, llliillud molefta fibí dicebant, fi ea quz effenthoftíá tuncuouílfet, nunc ea quz cíues ha^ berent,folaerent, Itacp utquifq quantü erataquum ín medium contulerunt, uifum eft aü reamciaterem ín Delphum miíttere,fed paruaauri copía erat ín urbe, Cüm illi quibus hac pracipua cura demandata fuerat,deauro ínueníendo confilía agítarent,mulíeres ínter fe^ fe fuafponte confulentes, omnía ornamenta aurea, quíbus círca corpus utebant, ín obla» üonem cótríbuerunt, Aurum fuítpondereocto talentorum. Hís mulíeribus referens fe^ natus honorem,pro earum dignitate decreuítpoft morté quemadmodá pro uírís,íta pro cemínís ín funere laudatiuam oratíonem haberí, INon enímantea mos erat apudRoma nosíhulíeré mortuam laudare, Parataautem longa ornataqj nauí, tres ex optímatibus ín elphü miffi funt.Hyems erat,& ín marítranquillitas, Sed opereprecia audíre,quemad^ modá illi maxímü diícrimen incidentes, ex ínfperato ftatím pericul& euafere, Nam Lipa tzorütriremes círca Aeolíinfulas deficíenteuento, eos manus tendentes orantesqr, tan^ Plutarchi € quam praedones aggredíuntur,€ captos eductosq; é marí pro píratís habuerunt, tesqyt corpora uenundanda fub corona expofuerunt,Sed tandem cüm creditum effetuirtuiia, potentíz uníus uírí Tímafithei ducis,dímiffi funt, Hic paratis fuís nauibus in Delphümi lit,& utdonaría fufpenderent, operam nauauit, quapropter eí Romz condigni honor relati funt, T ríbunis plebís rurfus de díuidendahabítatíone& míttéda colonía legem ex citantíbus,bello cotra Falíícos exorto, quod opportune cecídit,uífum eft prímoribus co, mitía fecundum legem agere.Itagy Camillum cum alijs quíng, tribunis mílíta elegerunt, tiani res ipfa ducequi dignítate&gloríaacrerum experíentía polleret,indígeret.Populs fanciente, Camillus fumptís copijs aduerfus Falifcos ímpetü fecít,&c Faleríos uxbéad bd lum munítà omníbus rebus bellícís habentes, caftrís círcuíuít, Quam non facílem Captu, ned; eotempore capíendam putauít, uer quaerebat cíues ín caftrís retínere, atqy ad bell; exercere,ne domíin ocío uitam agentes,factionibus fedítíoníbuscg urbem foedarent Re Géenímfemper Romaniíhoc(uelut medíci)remedio ufi funt, utcíuiles difcordiasac(edi tiones uítarent, uel extra urbem ea mala ad hoftes couerterent,Síc certé obfidíonem Fale rijs defpícíentibus,& ratís undíqy fe munítos effe, prater eos quí murorü ftatíonestene bant,cateríomnesper urbem ín ueftibus uerfabant:filij auté eoriad ludum ítabant Sr camuros deambulareatqyfefe exercere cogebant, INam publico doctore, Grzecorü more utebantur Falerij. V olebant ením ab ipfa adolefcentía filíos unà erudíríatcg congregari, Hoc modo magifter ludi infídías Faleríjs tendens per pueros,fingulís díebus íllos primó fub murís per pomceríü feducebat,deínde ipfos poftig deambulando exercuerat, inuré reducebat, Poft paulatimíllos fubducens, audeze, tandi tuto proficifci líceret, affuefecít, Tandem cüm omnes fecum haberet,ad przcuftodías Romanorü profectus, iubet íllosad Camillum deducere, Ipfetríftís grauístg cóm ín medium ftetíffet, fepuerorü magiftrum effe declarauít,& ut íllí zvatificaret,curafTe per pueros,inquít, urbem fibi tradere, Camil lo uifumeft rem indígnà effe; unde przefentíbus inquit, íniquà effeíniuriaac dolo hoftes uincere. Nam& leges quafdam bellíínterbonos uíros effe,nectam incendíum,quám pra uam& fubdolam gratíam uítandam effe, Sancíti ením erat,nonalíena íniquitate,fed pro príauírtute magnum fortemqy ducem oportere mílítare, Itagy fuffit homínís ueflíment ícíndi,& manuspoft tergauincire, pueris aut£ uírgas flagellatg darí,ut prodítorem uerbe ríbus attícfentes ín uzbemagerent, Subító Falerij poftquam proditionem magiftri ludí fenferunturbe,ut confentaneum eft, ín talí queítu ac calamitate occupata, clari homínes acmulíeres ad muros portasq; pleno gradu ferebantur;ubí cüm magíítrü ludi, quem pue rinudum uínctumt ín urbem ígnomíníofe agebant,íntuerentur, Camillum feruatorem atqj deum,patremq appellabant. Quare nó folüm parentes ipfi pueroris,uerumetíam cz terí cfues, quí hec íntuebantur, Camilli equítatem ingentibeneuolentía admirabantur, Itag ftatím congregato fenatu oratores ad Camillum legauerüt, quos Camíllus Romam ad fenatü mifit, illi cüm ín fenatu ftetiffent,inquíunt; Quoníam R omanípluris fuftitiam quàm uíctoríam fecere,edoctos fe effe ut captiui quàm liberi effe malint, confitentes non tam ui Romanoráü quàm uírtutefuperatos effe, Senatus ad Camillum illos remíttit, utde hacreproanímí fui fententía decerneret, R edactís ín dítione R.omanorü Faleríjs, faciag pacecum omnibus Falí(cís, Camillus uafa colligere iuffit, atqj dífceffit, Milites qui pre datumíri Faleríos expectabant, poftquam Romam uacuís manibus redíerüt, Camillum tanij populus ei odío effet, ac pauperi utilítati ínuíderet, apud alios cíues accufauerunt. Poftquam de díuidenda habitatione tríbuniplebis legemtuleruntac decretum,rurfus po pulum ad fuffragía accerfunt. Camiíllusnullius inimicitiis, nullius audacíze parcens, pri mus omníü multítudíné coercuit ut legem abrogaret,Multítudo contra Camillum ira itv flammabatur, Sed cüm laboraret ex filíolí calamitate(nam alterum ex filijs morbo confe Cumamiíferat) níhil tamen írz in eum dímiffum eft, Quam calamítate ipfe uir manfuetus atcj optimus,haud equo anímo tulít.Sed cüm indicta fibí accufatío effet,ínclufus cá mv lieribus propter luctum domi fe cótínebat, Accufator erat L.Apuleius;crímínatio autem defpoliorum Tyrrhenorum expílatione, Nam fama eratportas quafídamzeneas exHetru fcis fpolijs apud eum effe ínuentas, Populus íra affectus f£atuebat quacunqy ratíone cotra Camillum decernere,Itagy cüm amícos& cómilítones Camíllus congregafTet,& collegas quing pauci erant,fummís precibus íllos orabat,ne fe falfo accufatum, acab ínímícfs de rífum defererent.Amícibene prudenterq re ínter eos agitata refponderüt aduerfus accu fationem eíus nullum przftareauxilium poffe, Cumdq; íudicium fententíamqg defe feren dam haud expectare uellet, ductus ira;ftatuít ex urbe decedere, Familíaríter igit binis appe al Camillus. 63 a appellata uxoreac filio, tacitus domü ufq ad portam egredítur, Ibí cum ftetiflet, conuer^ (us retró& ad Capítolíum manus fupínas tendens,deos precabatur, fí íÁnnoxius ob inu£ diam populi poenas luens urbe excideret, quamprimü Romanos poenítétia capi,& ipfius operain omni mortalíá afpectu indigere, atqj Camilli defíderío teneri, Illeígitur quem admodum Achílles ímprecatíones uoues aduerfus cíues;abfens damnatus eft quindecim iade, millibus affium,qui numerus adargentiratíone conítituít mílle€ quíngentas drachmas, Namas erat pecunia,& híc exdecem zreís, denaríus uocabatur, INemotuítex Romanis quí nó putaret Camilli preces ftatím exaudítas fuiffe,€ ultione de íníuría non quídem iu cundam, fed tríftem ac celebrem& paffím díuulgatam fumptam effe, T'anta deorum R o^ mam círcundedit ultío,& tam ígnomíníofa opportunitas belli ínuidízqg ac perículí aduer (usurbemapparuít,fiue quód talís fortuna immíneret,fiue quód deor& opus efiet, qui de ingratítudíne contra uírtute ultionem non retardant,Prímü quidem uifum eft íngredíen telulij menfe, magni índícíd mali apparuíffe,morte uídelícet cenforís, Nam Romani pu^ antescenforíum magiíftratü fanctum efle,plurímá íllitribuebant.Secundo,ante Camíllí cxilium, Marcus Ceditius uir nec clarus nec fenatoríus,fed manfuetus atqj optimus appa 1ens,rem folícítudínís plenam ad tríbunos milítum retulít, Nam inquít,cumín prateríta Lislib.s, deca nocteíter faceret per uíam, quam noui uocant, quendam alte fe appellante audiuífle, re^ fpicientem uídíffe neminé,audíffeqgg uocem humano fonítu maiorem, dícente; ge Mar ce Cedítíad príncípes diluculo ueniens ínquíes,breui tempore ín urbe Gallos habíturos e(e, Hzc cám tríbuni milítum audiffent, tandj ridicula acíocofa habuerüt. Paulo póftea quz ín Camillum acta funt euenere, Gailí Celtíco genereortí,quía domípropter multítu dinem haud nutrírí poffunt, forís fedem ac uíctá quzruntt:quorü cum multe effent myría des,tum fauenü bellícoforumqy homíntt, tum liberorü mulíerumq, quas fecü ducebant, quidamad Boreum oceani tranfeuntes fuperatís Rhíphzís montibus,extrema Europa occupabant, Quídam ínter Pyrenzeos montes€ Alpes fedem ponentes, prope Senones acCeltícos díu habitabant, Tunc(ut fama eft) prímü guftantes uinum ex Italía delatum, ficillirsadmíratíoneac nouítatefuauítatísametes facti funt omnes,ut collectís armís fum pis: filijsad Alpes concefferínt,quafierintgg eam terram, ín qua huiufmodi fructus orí returalíam autem ínfructuofam atqj ímmítem arbítrabantur. Prímü qui ad íllos uínit de^ tulit,acín Italiam eosaccerfiuít, Aruntem Tyrrhenüfuiffeferunt, uirum& fplendore& naturapreftantem, V erü hac laborauít calamítate, Curam gefíerat cuiufdam pueri orpha níqui& opibus& praftantía formz omnes cíues anteibat; nomen erat huíc Lucumoní; hicabipfapueritía fub Arunteuíxerat,Et cümadoleuíffetatas,domum íllíus haud dímít tensquíauxorem Aruntís deperibat,fingebat cum eo uítam lzté agere uelle.Permultum temporis horum mutuus amor& confuetudolatuít.Sed cüm demum ítaambo amore ín» flammarentur,utíllum non amplíus celare p offent, iuuenis palàm irruít& mulierem ab^ ducit, Ille cà ín tus LL'ucumoné uocaret, uictus cüm multítudíne amícorü Lucutnonís, tumpecunis, uxore fuam defetuit, Hiícigiturrumore accepto de Gallis, ad illos feceffit, atc inTItalíam exercítü duxit, Illí frruentes quampriímü uníuerfamantiquamg regionem Tyrrhenorü fub eorum ímperíumab Alpibus ufcp ad utrag; maría redegere,utípfiusno mínís appellatio teftatur. Nam mare quídem Doreum Adríatic&,;a Tyrrhena urbe Adria; qua ad Notum ínclínatur,íllud ueró quod éregíone eft, Tyrrhenü appellant Perhancre gionem arboribus plenam,multa flumína fluunt,& lztus eítager pabulo, Hzc octo&de cem pulchras magnasqy urbes habet,& ad queftum& ad uícum ampliffimas, Has Caalií Tyrrhenís eiectís occupauere. Sed hzc multó anté gefta funt, BEaautem tempeftate Gallí ad Clufium Tyrrhenam urbem caftralocauerunt, Clufini ínftituto refugio ad Romanos, utlegatos líterascyad barbaros exararent. Legauerunt Romaníiex Fabiorum familía tres uiros, quí honore& claritate ín urbeínfignes habebantur, Hos Galli ob Romanor&üno^ men nó iahumaníterfufcepere. Quí, poftquam prelium quodad muros erat ceffatá eft, íncolloquíum cum Romanís uenerunt,ícifcitantibus Romanorumlegatís,qua iníuríaa Clufinis laceffiti effent,quód íllori urbem obfidione premerent;Brennus Gallorum rex ridens,Iníuría nos afficiüt Clufiní, ínquit, càm parum terrze& regíonis íncolere poffint, & djplurima occupare anímus fit,& nobis aduenís multíscg ac egenis níhíl ímpatrtíri ue^ int.Inhocplané,ó Romani, uobis íniuría intulerit prímü Albaní,& Fídenates, atcp Ar^ deate;nuncauté V eiorum ciuítas,atcg Capenates,multiqy Falífcorü V olícorumqy,aduer Us quos caftra mouetís,& fi uobís ex rebus fuís no ímpartíunt,ín feruítute agítís,deftrui tis,eorumurbes euertítís icy haudquadj grauenecíníquum ducítis,fed antiquam legem Plutarchi C iubentemtes minorütribui maíorí,abufc Deoíncipientem,& ad beftías ufcp fínientem, De nefa flis dieb, Macrob.Satur, lib.1.cap.i, imítamíni, Nam hoc nature quodam ínftínctu infitü eft;uiuendi gratía, plurahaberepo, tentíores ínferioribus,Defínite igitur obfidíoni Clufiínor& mífererí,nec doceatís Gallos optímos ac miíferícordes amícos tíeriillis, quí à Romanis íniuría affecti funt, His rebusco enítum eft, Brenno flare fententía bellandi. Legati ex colloquio dierefTi, cum ín Clufium uenííTent,fiue utuíres illorum experírentur,fiue quía bellando fefe oftentare egregiü du cerent, Cluíinís ad conferendas cotra barbaros manus anímos fecere, Impetu faGoàa Cly finis cüm pralíü íuxta muros mífceret,unus ex Fabíjs Quintus Ambuftus equo ínfidés, fubdítis calcaríbus cotra egregíü forma uíir&i Giall multo antéalíos praequítante irruit, Prímó cum ex uelocítate ímpetus, tum fulgétibus armís facíem tegentib.íncognitus fuir, Poflig uero uictor euaferat& Gallo fpolíatransfíxo pectore gladio detrahebat,Brennus illum cognofcens,teftabatur deos, Quíntum Ambuftum oratorem prelío feadmifcuiffe, & contra ius gentíü egiífe, Quarecüm receptui canere iuffiffetprelíumq fubító díremit, fet; collects uafis, Romaáuerfus íter íntendit.Sed poftij Romam exercítü ductauit,nevi deretur Romanos íniuríalaceffere;acillis nolentibus(ine caufa bellum mouere,nullís f, &ís íncurfionibus;bella índíxit Romz cóuocato fenatu,multísqy alijs, gefta à Fabíoaccy fabantur, Sacerdotes facta re díuína íubebant fenatü fcelere ín unü translato, caeteros re ligioneliberarí, Hos Foecíales Numa Pompilius manfuetudine iuftítíag; rex preftantiffi mus conftituít,qui pacís cuftodes,cognítores,atq; fudices forent caufarü, qua iuftum di cerentbellum, Rem ad populá fenatu referente,& facerdotíbus acta Fabij accufantibus, multi ex ipíís rem díuínam neglexerunt;ac ludibrío habuerunt,adeó ut Fabium cum frz tribus eíus tribunü milítarem etíam defignarent, Celtze cüm haec audírent;ferrentty erauí ter,níhil contrà egerunt, fed Gjproperé adipforum multítudínem,& ad prímaríos ipfius exercítus conceflerunt, Et quandj uím& anímü eorum quiin medío erant perterreface rent,quí uiderent region uníueríam atq; urbes celeriter deftructuri effe, nulla ín reíllos Iz ferüt, necj ex agris quícquam uaftatum eft, fed propínquis neglectís urbibus Romam profícifci,€ tantü Romanís bella ínferrícóclamant,alíos autem populos mínímé hoftes cenfere, Cüm ítaqj barbari R omábello infeftarent,tribuni militares Romanos ad pugná eduxere,quí numero haud tenues,non paucíores quadragínta míllibus erant, fed ínfueta armis multítudo tunc prímü arma capefferat, Quo tempore neclítató, nec au fpicatórem gerereín memoria fuít, tantü turbationís ad res difponendas ea obfidione fufceptum eft. amante pugnáíneundam acperícula aggredienda,deos confulere mos fuerat,& ínmí noribus perículís fepíus monarchas,quos díctatores appellabant, eligere confueuerant, non ignorantes quantum ín fe utilitatis perículofa tempora haberent, fi unus ín principa tu,una fententía ac libera,& impuní magiftratu fungeretur,& in manibus ad res pulchre ordinandas íudícía retíneret, At nó parü profectó rebus obfuít Romanis Camilli íngrata feuerítas,quí cüm uír grauis effetjneg; ad gratía,neg blandé magiftratii gerebat, Cüm igí tur prope urbem ftadijs nonagíntaueniffent barbari, haud proculáfluuio quí Allianum cupatur,qui no longeab exercítu ín Tiberim prorüpebat,confederüt. Hic apparentibus barbarís,cum malé pugnati effet, quod haud ftructaacíe dímícabant, fufa extempló acies eft. Ad ripam fluminis quó finíftrü cornu defugit,à Celtis magna ftrages facta. Dextrüau tem latus ínclínans fuperiore part ex planítie ad colles,mínus czdís patiebat.Hínc mul tífuga peragros faltuscy diflipatíad urbem rediere, Alij omnes quí barbarorü manus eua ferant,ad V eios hoftíum urbem fugam arripuere,tand? Roma capta effet,& Romaníom nes ibi trucídati, Fuga ueró nocturna fuít,Eo temporequo pugna comiffa eft,inftabatz flíuü folftítiá círca plenilunia;& fuperiorídíemagna calamítateFabíana domus perculfa fuerat.NNam trecenti exeorü familíaín Tyrrheno bello cecíderant, Decretü eftà fecundo conflictu díem Allíaci ufq; nuncá flumine nuncupari. De nefaftís diebus fiue opus fitfi uenoaliquos ponere(Heraclítus Hefiodü quofdam probos, quofdam malos facientére darguít,tandj non teneretnaturi omniü díerum effe und,quod alíbí dubítauit)ín hacrealí qua comemorare exépla forfan haud íncongruü erít, Tunc quídeBceotijs inftantemenfe imro/Pou's, at ueró fecundá Atheníenfiá appellatione, t mu&uovG^,quínto díe duas coti git claríísimas uincere uictorías, quz Cirecos liberos reddidere, unam fcílícet apudLew Cras, alteráueró apud Gerzfton, Ac príus pluribus ducentís annís quando Lettamyáac "Theffalos uícerüt,Perfe mefe Bow»opuGvG" fexto díe,in IMlarathonis tertío,apud Plateas et apud Mycalen à Graecis fuperati funt,Et uígefímoquínto díe eíufde menfis círca plenilu nium, Arbelís Athenienfes pugnam Chíam;ín qua Chabrías dux erat.uícerüt, In Salam naautem Camillus é4 y naautem círca uígefimü diem(utnosín annalib.legímus)attulít& menfis 3«pyuAióv barba tís manifeftü infortuníü, Nam Alexander ín Graníco duces regís eo menfe uícit,Et Car» thagínenfes in Sícilíaa Tímoleone uíctí funt, uígeíimotertío die huíus menfís, quo tépo veuidet Thargalíon cepíffeIíum,ut Ephorus& Callifthenes& Damaftes atque Philar^ chus in híftorta fcríbüt,E couerfo pereyaruor, que Bozotíj sa/qusr uocant, no felix Girzcís foit. Nam hufus menfís feptímo die, ín praclío quod geftlum eft in Cranone Antipatro fu peratí, tandem fugati cafíícy funt,& prius ín Chaeronea aduerfus Phílíppü pugnantes ui^ ai Eodem die menfis uerxyerusvG" per eundem annü,quí cum Archídamo ín 1talíam tra^ iecerantá barbaris ibi exíftentíbus necatí, Carthagíneníes autern uígefímumprimü díem huius menfís tancg plurimas maxímascqg omníü calamitates attulíflet, ínfauftum habent, Scd nó mefugit,per eatempora quibus myíteríaagebantur, íterii Thebasab Alexandro dírutas effe.Et poft hacpropugnaculü Macedoná fufceperunt Atheníenfes círca uígefi mam diem£or(eopu i9", quo tempore clàm Bacchi facrífícía peragunt, R omaní quoc eo demdíe prius quidem à Címbrís uici,Scipionis exercitüamifere: fed poftea Lucullo co^ piasducente, Armenios& Tígrané uicerüt. Attalus ueró rex& Pompeius Magnus eor& natalibus díem fud obiere. Sed tamé haud ín anímo eft demultís qui fuis períodísufifunt (cibere, Ver& Romanís hzecdíesuna eft dier nefaftoriü, X propter nihil quolibetmenfe duxalterz ad plus religionis& labentis fuperftítíonís,ad ea qua forte accidunt(ut cofue^ tum eft)addítz funt, Haec profecto ín librís de Romanís caufís curíofíus dígerunt, Confe &oítagy preelío(i confeftímGalli fugientes Romanos confecutí fuiffent,níhil prohibuif^ (etRomá funditus delere,& omnes quí ín earemanferat,capereatcg obtruncare:tantüter rotís ex cacalamítate fugíentes,tantumq turbatíonis ac amentíz retró attulerüt, Barbari magnícudínís uictoriae ignarí,conuer(i ex uíctoría ad díripienda ín caftris fupelleciília, fa culiaté fugiendi ex urbe multitudini prebuere,& remanentibus przparationís& tutelae fpes infecta eft, Nam relí&is ceterís urbís partibus, omaníCapítolíi magna uí magnotg prafidio telorámunierüt,Prímü ex facrís quzdam ín Capítolíü fuftulere, V írgínes ueró Veftales rapto ex laribusígne cum facrís fugerunt, Sedà quibufdam memoríz traditum efnihil preteratern& ignem effeferuatü, À INuma ením regetandj omní& príncípid ef 3 fetignísuenerari ínftítutü eft, Nam nobiliflimt quoddáígnís exíftitín ipfa natura,& mo to quadam eft;uel cum motíonetotíus generatio, Alía ueró matería qua calore uacat,o^ dofeignauíterq) íacens& cadaucri fímilis,ignis uirtuté tandj anímà cupít,& paulatim fu^ Íceptoígnead agendum quid uel patíendá uertit, Numa Pompilius uir doctus ac fapíen^ üfsimusqui ín colloquíá cum Mufis per fapientia ueniebat;ratione quadam philofophíe motus,hunc feruarí cuftodírícg perpetua uígília, ne corrumperetur, uoluít, tancj zeterna iírtusquz omnía feruaret, effer, Aliqui ferüt, quemadmodü apud Grecos ante facras z^ despurüienem pofuíffe,& quz funtíntus, omnibus nifi ípfisuíreiníbus V eftalibus, ef feabfcondíta, Magna praeterea fuit fama T roíani íllud Palladii quod in Italiam Aeneas afportauerat, ibi refidere, Sunt quidam quí deSamothracijs fabulantes ferunt Dardani Ttoíam aduectü cüm urbem conderet,facrificía egiffe,atep illud confecrafíe: Aeneam ue rà in ipfa urbís captíuitare furtím fuftuliffe;feruauiffeqy ad íd€porís,quo ín Italia urbem condidít, Cuidam ut multa ín hacre fcire oftentent,duoínefle no magna dolíaferüt,quo rum alterum apertitacuacuum, alterü plenum ac claufum:amborü uero afípectus nti» modo fanctís uírgínibus patere,.Sed quídamhos métíri arbítrant, quód pucllas muita ex lacrís corripientes fertur duo dolía abícondiffefub terra ín templo Quuíriní, undelocus íl leadhucdolíort appellatione retinet, V irgínes maíora ac dígniora ex facrísfumetes ultra fluui& fugerit. Tunc Lucius Albinus uir popularís cüm etia ípfe fugeret, infantes filios, uxorégac neceíTaría utenfilía fec habens,ín curru uehebat;pofki uídituirginesin fínu deorum facza ínculte ferentes, folasqy, ac labore uíze fatígatas, confeftim uxoré cum filijs atq fupellectilía terra exponit,& íllas currum ingredí, atcj ín aliquà Girecorü urbem fu^ gereiubet, Indignum fuit Albíni nó obfcuram píetatematqj honore erga deos ín grauif^ imis temporíbus, fínealíqua memoría prateríre. Alíorü facerdotes deorum acfeníores, quiconfulatu& triumpho potítí fuerant,non tulerunturbem rclictá írí. Crui cüm facras fplendídascg ueftes fumpfilfent,prafidente Fabio pontifícemaxímo;pacem deorü expo^ fcentes, fetp ipfos pro patría fortunz deuouentes,€ fortuna ínftantes, ín cburneis feilís inforoornatíconfederunt, Tertío díc abípfa dimicatione Brennus cum exercítu ad urbe aduentabat,quí cüm portas offenderetapertas,& nullas ín murís ftatíones difpofitas,pri mim infidias dolum formidauít admiratus paflim ín urbefolitudinem, Sed poftquam A^ n Plutarchi C perfpeculatores rem cognouit, per Collínam portam ingreffus Romi occupauit, Ang; trecentefimo& fexagefimo ac paulo plus ab urbe condíta, Roma à Gaallís capta, fi fidum eftaliquam temporü dílígentíam feruare ín hís rebus,quibus illa rerü perturbatío dealis nouíoribus dubítatíoné iníecít, Capta urbe,ut confentane& eft, celerís dehacre famaper Gracíam peragrauít, Heraclídes ením Pontícus, qui pauló anté quàm Roma caperet obíerat,ín comentaríjs de aníma ínquít,uefperi fermonem habuiffe,quemadmodumR, ma graeca urbs qua íacetad magnü mare, ab exercitu ultra Hyperboreos montes aduer, tante caperet, Non admíror plane Heraclídem fabulofum homínem uera orationedec, píenda urbe montes Hyperboreos acmagnü mare extulí(fe, A ríftotelem autem philofj, phum certó díxifTeferunt, urbem à Celtis capiendam, feruandam uero à Lucio, Erathic Marcus, non Lucíus Camíllus, Sed hzc coniectura quadam dicta, Cum igítur Brenny;, feruato Capítolío Romam occupaffet, uidiffetcy inter tranfeundum per forum, quofdam uíros infigni habítu& federe& tacere,magnaadmiíratíone captus eft,quad tanquánully reípublícz uulnere faucíarentur,necy facie,necy colore mutati funt,fed cüm effentanímo intrepído flexi ín fcabellís quae fecum cotulerant,fefe ínuícem íntuentes filentiü agebant, uare hacrerum nouítate admíratío Gallos habuít,& tandj defortioribus dubitaret, diu acceffu tactuqy abftínuere.Poftquam autem quídam fidens anímí iuxta Papyríi Marium ftetit,manumq; manfueté extendens, promiffam barbam demulfit, Papyríus fcipiontin capite feríendo cotríuit, barbarus ftrícto gladio íllum necauít, deinde caeteros facto impe tu mortítradíderüt,Ectandem laté uagatur enfís,& ànullo reuocatur pectoreferrum Po Ítea íratícontra eos quí ín Capítolío erant,domos per multos díes fpolíant,paríetesq eru tí,faces tectís illatz,quód Capitolíü feruantes eorüi fmperí& negligerent,& íaáis telis pu gnarent, Quapropter urbem rapína€ íncendío mífcent,& uírorü ac mulierum fenum acpuerorü atrox zedíta cedes,ac multam ín medío fínenomíne plebem obtruncant,Lon gaobfidíone,opus Gallís erat uictus gratía frumentatü íre, Itacg díuifi,inter eos alíquícit ca Capitolium cum regeafsídunt, aliqui regionem peragrantes írruentescg díuífim villas depopulantur, Alij bonafortunaelati ducem ordinemtpnegligentes,fparíícg nullo tetro re uagabantur.Plurímí ipfori& maxímé ea pars quz inftructior erat, Ardeam ubí Cami D lusexulabat,& príuaté ocíofecy uíuebat,fecefferunt, Camillus fpe quadam confilíaagítv bat,non de hoftibus fugandis,fed fi daretur opportunítas, quomodo R omanís auxilio eb fepoílet, C'uapropter cüm perfpiceret Ardeatas multítudíne quidem fatís numerofos, fed propter ímperítia mollítiemcg imperatoriimínusaudaces,prímüm ad(uniores oratío nem habuit; INon cenfendum efle Gallorii fortítudineRomanos perdítos fuíffenedpto pter ea,quibus ín eum nó recté fenferunt,íllapati contígiffe: neq; íudicandü operamefle eor& quiad uíncendum níhil prebuere, fed putandum íd fortunz oftentatíone accídiffe. Quare egregíü facinus fore, fí unà cum ipfo dí(crímen, barbarorü aduenarumá bellum à le repellerent,cuí uíncendi finis ídem fit quí igní,nempe fí quod uíncítur,totum peffum ferít,Itacg(iauderent,habitatemporis ratíone;tutó uíctoríam fe prabíturü. Hís fermoni bus perceptísá íuuenibus, ad príncipes urbís uentü eft, Camillus ad fenatores Ardeatas .cocefsit. Poftquamà fenatoribus ín fententía Camilli dífceffum eft, Camillus omnes quí busad ferenda arma adoleuerat aetas,íntra muros collectos ad pugnam ínftruít, Nam hec ignofa effe hoftibus quínolongeab urbeaberant,meditabatur. Cüm barbari peromnem regionem pafsim uagarentur,& multam homínum pecudumq pradam agerent, íntrepí déacpetulanter ín caftrís militabantiadueniente nocte, fomno uínocp fepultí,fufi per cz ftra ííacebat.Dehís Camillus per fpeculatores certíor fatus, Ardeatas ducens;poftquam fub medía nocteper ealoca qua íntererantab hoftibus tacíté pertranfiuít, uallum magno clamorefuperat,€ undíg tubarum fonítu omnía mifcet, Illípet crapulam uíx c fomnoà fonítuacftrepítu excírantur;pauci tamen ipfo in tumultu expergefacti,(efe ad bellumac cíngentes,tanquamad ftragem fuam níterentur,contra Camíllum ínfurgunt:quampluri miautem ex potentíoríbus fopore uínog grauatí ceduntur ínermes,quot uero€ uallono ctu fugam corripuere, quí no multifuerunt,per regionem diffufi fub lucemab equitibus trucidati,Fama huíus reí extépló díuulgata,multos fam atate adultos unà collegit,& pr? fertim Romanos quiexpugna qua apud Allíam fluuíum comífTa eft,ad V eíos confuge rant,qui inter feípfos lamentantes dícebant,fortem Romanis ímperatore fortuná abftt/ life,& Ardeatís Camillires benegeftas ornamento glorízty fuíffe,& urbem quae talis ui ri& mater& nutríx fuit;períjffe, Nos ueró imperatoris penuríaalienis ín urbibus fedis Italíá deferímus, Eíaad Axdeatas míttentes;velípforü ducé petamus, uel nofípíi fumpt's armis Camillus. T 4 armís ad ipfum ueníamus, Non enim am plíus ípfeà Roma exulat, neq; nos patríe ín dítío nemhoftíum redacte,quae nulla eft,cíues ífumus,Cuüm in unum fententíc omniü congrue rent, Camíllum per oratores fummis precibus ducem accerfebant. Ille non príus inquítfe magíítratum accepturüt,quàm cíues qui ín Capítolío erant; ídipfum legibus decernerent, &(e ducem ex confulto dícerent;eos enim cenfendos patriam feruare, quí fiiubeant, uo« luntatem ipforum non grauatím feruaturü:fi autem ciues hoc mínus agerent,níhilínuitís íllisfa&urit. Camilli religionem probítatemq omnesadmírabantur.Sed quomodo hec in Capitolium denuncíarentur,facultas deerat:nam impofsibile arbitrabantur, hoftibus ur^ bemhabítantíbus ín arcem míttere nunciü pofle,Erat quidam adolefcens Pontius Comí^ dius nofummo genere, nectamen obfícurís parentibus ortus,uerüm honoris gloríag cupidus: híc fua fpontead Capiítolíá íter fine literis, ne fiabhoftibus interceptus effet, Gral limentem confilium(g Camillinofcerent,íngredítur;qui uiliuefte índutus,S fub ea fube^ tum ferens,aliamruíam íntrepíde peregit, Cum uetó íam uefperíad urbem appropinqua^ ren& per pontemà barbarís feruati iter Begreescanid ueftem ínuoluens,quz breuís le uíscg eratfübero peraquas nando delatus flumen tranauít&ad urbe afcendit, C) ui ftatím uigilijs ínfidentibfugientíbus,quas coníectura& tumultu cogniouerat,ad Carmentalem ortam cótendít. Hic quid ageretur per filentíü díu fpeculatur;nam huíc Capitoli maxi mi& directó incumbit,&petrá magno círcuítu atqyafperítate natura ipfa locauit;peream enim latenter afcendit,& eos quibus cuftodía arcís demandata erat, magno labore perlo^ cum uacuum petit: quós cüm falutaffet,& fuum ipfis nomen índicaffet,receptus ad princi pes Romanor contendít,Q ui ad conuocatiü fenatum íngrediens,ftatím uictoria Camilli quamnondum acceperant;denuncíauitinarrauítq mílitü fententiam;ac perfuafitCCamil, lodí&aturam deferrí,cümíllum ímperatoré tantüm expeterét omnes cíues Romaní, qui effentextraurbem.Illí hísaudítis,agitato confílio Camíllum díctatorem defignát,& Pon tium retró eadem uía remíttunt, Quíut príus;bona ufus eft fortuna:nam eíus tran(itus ho fteslatuit.Itag; Romanis qui Romaaberátnuncíatea que à fenatu acceperat, Illi libenti a^ nímo Camillum pro díctatorefufcipíunt, Camillus iam duo millia militum, ítemc plures ifocijscoégerat,&ad hoftes ageredíendos preparauerat.Hoc modo fecundam Camillus B dí&aturamadijt: quí dum ad V eíos contendit, militibus occurrít,& à focijs tanquam ad^ uerfushoftes iturus effer,plures milítes collegit, Quídam ex barbarís quí Rome erát,cum fortétranfirentper ea loca,quibus noctu Pontíus ín Capítolium af. cenderat,&fape uefti^ gíadifcernerent manuum acpedum ínafcenfu& regreffu, fepe autemattrítam femiítam atqj dilapfus, ad regem hoc referát, Rex cim ad loci ueniret prof piceretqy,tunc obtícuit: uefperiauté couocatís hís quileui effent corpore, ac maxímé quibufdam ex Celtís, quitg ad fupetandos montes ídonei, ínquít: V íam nobis íncognitam hoftes ad ipfos oftendunt eaparte qua nec afcenfus nec redítus apparet hominibus, V eheméter erubefcendum eft, urbem ín dítionem noftram redegíífe,&c hunclocum tanquam ínexpugnabilem neglige^ rejipfis docentibushoftíbus qua uíaarcemaggredíamur.Ea ením parte qua unus facíléa^ fcendít,nec multís fingulatím difficile, quínimó mutuo auxilío adítus difficultas leuabit, Itag muneraachonores pro cuíufqg merítís referentur.Hac à rege habíta oratione,multi exGallís alacres ad mandata peragenda fefeaccíngüt,& medía nocte per petram;ac ínuía preruptacg loca tacíti ín Capítolíà ea parte qua afcenfus mollíor uídebat,euadunt,& iam arcéftationesq; dormientes apparát ínuadere, Sed nec abhomíne,neq;à canibus hoftíum ingreffus perceptus e(t. Sacríanferes iuxta Iunonís templum inerant, quíantea affluenti cibopafcebantur. Tunc quía uíctus carítate laborabant Romaní,neglectíanferes fame ue xabantur, Eft hoc animal natura pauídum,& fenfu audítuqy acerrímü,.lIlli propter famem uigilantes actumultuantes,ftatím Gallorum íngreffum percípiunt, Quí cüm ínter fe clan gore& curfü feruntur,omnesá fomno Romaní expergífcunt.Barbarí quía íam non late bant;tumultuando uíolentíus írtuunt: Romaniarma quz fors obtuliffet,rapíát,eC clamo remattollunt, Manlius uir confularis,& robore corporís atqj aními magnitudine clarus, omníum prímus duobus ex hoftíbus unà occurrens, alterum eleuantem bípennem cz famanu obtruncat, alterum umbone percuffum ín facíeretró per petram prcípitem de^ dit, Alis concurrentibus Romaniís,ipfe ínftans ín muro cum hís quí eíaderant,quícy con Curterant,ceeteros ín fugam egít,cóm nondum multí murum fuperaffent, nec quidlaude dignum egiffent.Cüm íta perículum euafifTent Romaní,& íamlucefceret,illum quí uigi^ lijs przerat, émuro ad hoftes per petram pracípitarüt.Manlío uíctori prsmíum decerni tur;& potíus dignitati illius, quàm necefsítatí confultum.Quantum ením cuilibet díztím i Plutarchi C aduíctum impartiebatur,illi contulerunt. Nam confuetí farrís felibras, uíní autem quar, tam partem menfurz grace, quam Cotylam uocant, tribuerunt, Sed Galli, quód res mi, nus profpera erat, uíctu laborabant. INam Camillí terrore frumentatü írearcebant; nec, nó peftís,cüm ínter cadauera, quz pafsím proíecta íacebant,& ruínas caftra haberet, tum altitudo cínerís euaporantís flanteuento aérem ficcítate tenuítateqy malit, corpora homi, numex refpíratíone corruperat. Maximéautem huíus rei caufa fuít mutatio uictus, quod ex locís umbrofis,qui ad zítiua agenda leta refugía praebent, necnó accefTus ad humilem depreffamq regione, qua autumnali tempore íngrata eft, ueniffent,illorum ualetudinem cómouít,Díuturna íam facta Capitolij obfefsio,feptímum menfem attígerat. C) uare adeg magna homínü pernicies ín caftrís orta eft;ut propter cadauerit multitudine multa corpo rafepulchrü defíderarent, Nectamen propter hoc melíus res obfefforü gerítur. Fame em moleftíag illi angebant,quoníam quod Camillus ageret, cognofcere non poterant, Nam ex eo quod íntentíus barbari prafidia ftationesqy ad'uxbem cuftodiendam locarant,adítus ín Capítolíum negabatur.Quibus rebus fic fe habentibus,prímü fortuítü per flatiónes de cóponenda pace uerba fiunt,deínde optímatum fententía Sulpitius Romanorü tribunus tFaduntcoron, milit ad colloquía cum Brenno profectus,ín pa&tioneuenit, T míllepondo aurí pendare, & íllos ex urbe regioneg; decedere, Ad hancrem iureiurando adhibíto,&auro delato,Cd tz dum aurü ponderaret,cüm adeffent,& clàm prímum,aperté deíndelancem premerent atcg grauarent, Romaní ín eos dehacíníuría querütur, Brennus rídens ponderí gladium atq; cingulum ferreü appofuit, Sulpítíus cüm ínterrogaret,quarehoc: Quid aliud;ínquit Brennus, nífi dolor uíctis? qui fermo ín prouerbit ufurpatus eft, Romanorit autem qui dam hoc grauíter ferebant, dícebantqy fumpto auro retro ábeundü,& barbarorü expedi tíonem ferendam, Quídam cocedere,necad maiore iníuría prouocare faníus arbitrabar, tur. Nam habiítatemporíi ratíone,íniuríam tolerandam effe,atc; aurum conferendü,quan quamnó pulchrum,fed neceffari, Cüm de hís aduerfus Celtas altercatio à Romanisori retur, Camillus ad portas cum exercítu aduentauít.()uí ínterrogando, poftqua derecer tíorfactus eft,exercítü ut eratfequi íufsit,. Ipfe cum primoribus properás,ftatim ad Roma nos concediít.Sufceptus honorífícé€ cum filentío pro dictatorís dignitate, aurumexue D hículoarrípíens feruís contulít, Celtas uehiculumatc lancem capere& abíre imperauit, dícens Romanís patríum morem effe,non auro,fed ferro patríam tuerí, Brenno grauíter hocferente,dícenteg; íníuría affici, quód foedera uíolarentur; Camillus contrà ínquít.pa, Ciones non ratas,neclegiítímas effe iníuffu fuo factas,cum ipfe díctator fít,nec alter fupra eum magiítrati gerat,quí non habentibus facultate pacífcendí cum hoftibus autorítatem prabuerit, Nunc quod uelínt dícendum,cum legitimus domínus adfit,quí ueníam peten tíbus daturus eft, atq; fupplícía, nífí eos pro ííurenóo egi(Iepceníteat, Flís uerbís Brennus «umultuans bellum acuít, Itagj ftrí&ís utríng gladijs ínuícem miftítumultuando perdo, mos& angiportus,utres pofcebat,díuertunt,cüm pro ipfo reí milítaris ordíneloca occu parenonpoffent, Brennus recte fentíens,ftatím no caefís multís, Celtas ad caftra deducit, INodu dato figno uttacíti omnes uafa colligerent, urbem reliquit,& íter fexagintafladio rum profectus, haud longé Sabína uía confedit, Poftquam díes illuxit, Camillus egregio cum exercítu Drennü petít, fecum Romanos tunc magna audacía fretos habens;& cum íamdiíu fortíterq; pugnatum effet,multa clade occupatís caftris, Gallos fundit fugarqy.Fu gientíum quídamà perfequentíbus cefi,quofdam uero€ plurímos per agros palantes;ut cínz urbes uillaeg occídere,Sic Romá captam,profectó admírandum: fed mirabilius pet feptem menfes fub dítionebarbarorü pofitam,faluam efIe factam, Camiíllus, ut dígnares erattanquá ílle qui amífTam recuperaffet patríam,& ín priftínü ftatum reduxiffet, trium phauít, Quí éRoma cum filijs propter bella fecefferát,ftatím rediere,Illí ueró quosin Ca/ pitolío per obfidíonem fames penéabfumpferat,occurtétes,ex ea prefenti& íníperatatu cundítate ínuícemlachrymantes amplectebantur.Sacerdotesatcg templorü aediles omnía qua ín fuga corrípuerát facra,uel occultando uel fecum ferendo,ut ílla ab hoftibus feru/ rent,cíuíbusqui illorum defiderío uíidendorum tenebantur,oftenderunt. Hacillílztoa nímotanquam deos fuos Romam redeuntes cóofpexerüt. Camillus factare díuína,luftra tacy urbe;ac remotís hís quz índígna uidebantur, facra fuis reftítuít.Fama templáüno tn merító eoloco,ubi díuína uox cecídít Cedítíio Marco,qui exercitü barbarü denücíauit,in ftruxít,fed magna cum difficultatemultoqy augurü labore, V rbes gloría Camilli in fídem Romaní populi redíere, V erüm cüm opus effet urbem omni ex parte corruptá edificatio/ ne ínftaurare,anímí moleftía ad opus faciendi multitudine inuafit,& fegnities Romans ínerat, 112000, Camillus. 66 h inerat, quibus in omníá rerum difficultate pofitis,tunc ocíoac laboris remífsione propter recétía mala potíus erat opus,quam moleftía premíatqy grauarí,cüm neq rebus,neq cor^ orís uiribus ualidi effent, Sic ígitur coueríis ad V éíosanimís, urbem omnibus rebus or natam, clàm magiftratus illís qui ín admíniíftrandarepub. ad gratíá agunt, tradebant,& fedítiofas contra Camillum uoces libenter audíiebant,illum honorís glorízc fue caufa fa« tisídoneaurbefe fpolíareuelle,curareq; fummo conatu utdíruta loca habitarét,& urbem quamferé fundítus ignísabfumpferat,renouaturü effe,utno folü duxatqy ímperator Ro» manorum,uerumetía condítor, cotempto Romulo, appellaretur. C)ua ex re cüm magno inuaderetur tetrorefenatus,ne tumultus urbani fierent, Camíllo quanquá ínuíto in annü Dictaturá prorogauít, etfi mos effet nullo modo ultra fex menfes Díctaturà retínerí, Sena picaturemagi tusueró blandíendo atqj exhortando populum placabat,&facra patríacy fepulchraatep lo frau fexmencos fan&os,quos Romulus,uel Numa, uel quíuís alíus regum ipfis facrauerat dederatgg, fuer. oftendebat,& ín prímís caput nuper ínuentü ín Capitolio dum fundamenta foderent,tan quam fatís dati effet locum illum caput Italíz futur&,& zternü ignem àuírginibus V efta libus cuftodititobfcutarí rurfus ac reftínguí, relicta urbe ad dedecus ipfis acceffurii, fiue quód eamab aduenís habítata uífuri fint,fiue quód deferta pecoríbus paícua fit prebítura. Haccümad fingulos príuatím&publícé multís perfuafioníbus apud populumiagiítarén^ ur,rurfus à multítudíne de ínftauranda urbe ín querelas itum eft;& fummís precib, aii, neipfostanquá ex naufragio nudos egenostqp factos, ad reliqua proftratze urbísmolienda coércerét,cm alterá ufbem paratá haberent, Camillus fenatus concilii aduocauít,& mul nipfepro repüb.exhortando differuít, multa etíaalij,quibus oratione ín fenatu habereli^ buit, Tandem ipfeaffurgens Lucium Lucretíd, qui prímo fententíam dícere cofueuerat, iufsit oratione prímum habere, deinde ut ordíne ab alijs fententíz dícerent, Facto ígitur filentio,cüm Lugeretíus príncípíi dícendiaggreffurus effet fortefortuna centurío ex prae fidijs diurnis cum cohortibus reuertens prateribat, quí magna uoce figniferü appellans, ínquit:Signífer, ftatue figni, bic pulchré manebimus.Eodem momento confílíó de futu. to,cíncertítudo exortz uocís fuit, quando Lucretíus Deum adorauit,fupplicauit' cum omnid aftantium áffenfu,ut eum ad id dícendá afflaret,quod bonum fauftum felíxqy fena B tui;populoq; Romano foret, Admíranda fuitexhocomínepermutatio anímorü multítu^ dinis deurbe requírenda, qua fefe exhortando ad opera facíenda confequebat, fednoor dinealiquo,autlabosisimpartítione,uerüm ut quífc paratus erat anímo,ducebatur ad lo^ camolíenda,Itag; urbem edificijs dirutam,cíuibusqy defolatam, celeri ftudío acfolicítudi^ neinftaurauerunt, Feruntením íntra anni murís publícís& príuatís dibus illam fuiffe renouatam, Illí quibus à Camillo negocí& datum erat, utfacras ades fuís locís rezdiífíca^ rent,tütbatis omnibus tebus,poftquá ín zdem Martís uenerunt, círcumeuntes palatíum, (nam& hocutalía ferro ac ígne dírutit à barbarísapparebat) cum operam purgandis locís & moliendís murís impenderentforté ín baculi Romuli profundifsímo ín cinere demer fum íncídunt,Híc ambas cufpídes flexas habettuocat ueró Lítuus,& ipfo dumauibus au güría captant,in defignandís futuri aedíficij locis, iaciendístg fundamentis utuntur,quo& Romulus;quíníhil nífi aufpícató faciebat, ufus eft, Sed poftquàm é confpectu hominum euanuít facerdotes baculum fumentes tanquam rem facram íntactá feruauerüt. Cüm hoc abigneferuatum offendifTent,caterís rebus corruptis, magnam de Roma fpem fufceperunt tanquam aeterna illís falus futura effet,feruato figno, Nondum hís rebus nauata ope r2erat,cüm unà Secani, V olícíqyac Latíni ínagrum Romanü ímpetum fecere,& Tyrrhe nícirca Sutríü, quae focíetatem cum Romano populo iníerat, caftra pofuerant, Cum trí? bunimilítum quí belli príncipatum habebant, apud montem Martíum àLatínís ferro fa^ meg premerentur,& in difcrímíne amíttendorum pofiítí Romam mítterent, Camillus ter tió Di&aturam índuít,Dehoc bello duplex fama eft:fed príus eam qua uulgatíor eft,nar^ randam duximus, Ferunt Latínos fiue utoccafionem belli quarerent,fiue ut fic plané uel lentrurfus fanguinem Romariorumfuo admíifceri,à Romanís uírgines mulíeres petíjíIe, Dubítantibus R.omanís quidagendum effet, cüm nondum horrídü bellum fufcípere au^ derent, necíam uíres recuperaffent, tímerentq; ne Latíni dum Romana connubía pete rent;obfides per ínfidias quererent,ancílla nomíne Títula,uel ut quídam dícunt,Phílotí^ da, príncípes monuit, ut ancillas in morem nobilís fponfe ornatas,& maxímé eas qua& pulchritudine&líberaliafpectu exífterét,cum ea mitterent, relíqua ueró fe curatura, Prin cipesperfuafi habíto electu ancíllard;pro rei opportunitate&uoluntate íllius,illas&auro & uefteornatas Latínís quínonproculurbe confidebant,miferunt, Nod catere ancílle "e i 2 Liuius. Cg D Predareres dle. Plutarchi ladíos hoftibus fubduxerüt. Títula ueró fiue Philotída capríficum excelfam afcendens, poftterga ueftereíecta, Romam uerfus,quemadmodü cum príncipibus couenerat, flan, mam eleuauít,quod nemini alíorü cíuíü conftabat. Quare poftáj principes feftínando m; lítes ad ínuíce exhortantes, uix ín ordine fefe conftítuentes couocauere,magno cumty multu íllíad pugnam egredíunt, Cüm ad uallum uenifTent hoftíü, qui fomno te dederant, hoc mínus expectantes,caftra occupat,& plurímos ferro trucídant, Haec nunc Iulíj, tunc Quintiílís nonís gefta funt,& folenne illud certamen cognomen íllius rei factum eft, Dri mum ením perurbem congregatíambulantes,multorü nomína& patría& comunía,m gna uoceappellant,ut Caíum,ut Marcum,ut Lucíum,& his fimilía,imitantes eam appe: latíonem, qua tunc mutuo copellando ex induftría utebantur, Deínde ancilla magnific ornate círcumeundo luduntín occurrentes fcommatís,certantqg, ínter fe,ímaginem eíus certamínís quod cum Latínís eft habítum, effíngentes, Cüm uero conuiuant, umbra fici tegütur,X díemiíllum Capratínas Nonasappellant,ut putant, propter fícum íllam quam ancílla afcendít,ac flammá extulit, Nam fylueftrem ficum,caprifícum uocant, V erümalj horumplurimaín morte Romuli facta dictag; effe arbítrant, Eodem em díe ipfum extra portam repentéprocellofa calígíne círcunfeptum,uel(utalíj putat) eclípfi folís orta, abo, culís homínü euanuiffe ferunt,eamc diem ab hoc INonas Capratínas appellatá: nam aye capram appellát, Ec Romulus apud paludem Capream oratione ad fuos habens euanuí, utín comenrarijs rerum ab eo geftarum fcriptum eft. Plurími fcriptorum hancalteramo piníonem magis afferüt, Camillus tertíó Dictator defignatus,cüm accepiffet tribunosmi litum atq; exercitum obfidione arceríà V olícís Latiníscg, non folum ztate florentes, fed quofdam etíam quí íam annís graues er&t,ad capíenda pro patría arma coégit, Cómigítur longo círcuítu ad montem Martíü clam hoftibus ueniffet, poft ipfos caftra locauít,& pe magnos ignes eíus aduentum fignificauit,R omaníigitur quí obfidíonem patiebantur,au dacíores factí,de prouocandísad pugnam hoftibus anímoagítabát. Latíní uero V olícíg cüm de hoftíbus fufpicarent,fefe intra uallum magna lígnorü oppofitíone tuentur,& un dig; exercítü obftruunt, ftatuütqg uallo claufi, Tyrrhenorum atque ea qua é domo futura erantauxilía preftolarí, Hoccüm Camillus preíciffet,tímens neíd quod hoftibus, fibiac cíderet,neclauíus ferro teneretur,rerum opportunitatem accelerauit. Cüm íngensligno rum dftaretaceruus,& magna ex montibus flamína fpírarét, parata ingenti pyra,dilucv lo copijs eductís,iufsít quofdam fumptiís telis,ex una parte, fublato clamore, cotra hoftes ruere:ípfe fecum ducens eos quibus negocíum erat datum,ígnem ea parte uallí profjcere, quauenti uehementíus flarent,opportunítatem temporís expectauít, Pugna atqy foleven tog; ingenti exortís, dato irruendi figno, repenté círcumcirca flammas íactant ín uallum, Itag; ftatím accenfis magnís undícy obícibus lígneis,nulla Latíní medela, nullis przparv tís rebus extínguere fenem potuere, Sed poftquá ignis quafiuniuerfa caftra corrípuerat, cum íam non amplíus uíres igneas ín anguftí(símum locum coadái fufferre poffent, ínar/ matas acies hoftíum quae prouallo adftabant.fefe praecipites íacíunt: horum paucís fuge relícuit, Deprehenfosauté íntra uallum omnes ignís corrípuit, donec Romaníiutresho ftíum raperent,flammas extínxete, Hís confectís,relícto ín caftrís Lucío filío,quem cufto dem captíuorüi hominum ac rerum prapofuít, ipfe ín agrumhoftilem incuríionem fecit & Aecanorum urbe capta, reconcilíatísq V olícís, ftatim copías ad Sutríum ducit, Non, dum ueró ea quz illís accíderant,didícerat, fed exiftímás illos à Latínís ín rerum dífcrímt ne claufos obfídíone tenerí,auxilía properabat, I[lí ueró íam hoftíbus urbem tradíderant, Ipfiautem exceptis ueftibus czeterís rebus omníbus fpolíatí, cum filijs atqj uxoribus for tunam fuam deplorantes, Camíllo aduentanti occurrunt, Camillus eo afpectu míferícor/ día motus, cüm uíderet etíam Romanos collach rymantes, atg9huncrerum euentü mole fté ferentes, Sutrínos inherentes Romaniís,ftatuít ultionis abíecta dilatíone,eo díerepetv téadSutríum iter corripere. INam exiftímabat hoftes Sutríum urbem diítífsímam omnes ingreffos,illam fine tímore íncuftodítam habere, Plané uera anímo confilía agitauít; nofi ením folüm efus aduentus regionem, uerumetíam utbem latuít, Itag;& portas& muros nullis prefidis feruatos occupauít:nam illi per domos fparfi,uíno ac V enerí indulgebát. Poftquam fenferunt urbemab hoftibus iam captum írí, ta uehementer crapula gravati paísímíacebant,ut paucis fugamarripientibus,omnes domi expectantes, fefe hoftibus prebentes,turpiter ferro perírent, V rbs Sutríorum, qux bís uno díe capta eft, hoc modo Camilli operahoftíbus fugatís,à cíuibus recuperata eft, Hic tríumphus non mínus eíga iz atqy gloríae comparauítquàm prímiillí duo.INam cíues qui ipfum odío infectabantu omnia Camillus. 67 A omnia potius bonaquadam fortuna,quàm uírtutegeri dícentes,tunc res geftz prudentía acfortítudíne Camilli, coégerütutuiri gloría extolleretur, Marcus Manlíus, quí prímus Celtas Capitolíum noctu aggredíentes exarce expulerat, unde Capítolínus appellabat, Camillum ínuídía odiog; apertifsíme perfequebat,Híc cüm putaret fe&gloría&autoríta teprimum ín repub, effe,& non poffet Camillum optíma natura uirum gloríafuperare, eíta Camilli ad tyrannídem crímínando extorquebat,& multítudínem ac prafertím ere alieno onuftos per factíonem fibí concilíabat: nam quofdam ín íudícijs contra creditores patrocinio tuebatur,quofdam ueró uí erípíebat,& pro legibus contra eos agi non permite tebat, Quarebreuí multorum, quíbus res ampla domínon erat, beneuolentíam fíbí con^ flauerat:quí audacía petulantíagy forum uexantes,multü tertorís optimatibus íniecerant, Poftquàm eorü caufa Quíntus Capitolinus Díctaturam ínijt,ín carcerem Manlium de trufit, Sed cüm populus ín fignit moerorís ueftem mutaret, quod ufurpatü erat ín magnís ublícíscg calamítatíbus, fenatus pertímefcens netumultus ín cíuítateoríiret, iufsitIMan^ lium dímittí, Manlius dímiffus nihilo modeftíor erat,fed ínfoletíus factíones feditíonescqg inurbeagítabat.Itag; Camillá rurfus tribunum militarem fenatus elegít.Cüm igitur con^ tra Manlium accufatíones adducerétur, magnopere accufatoribus afpectus obfuíit. Nam íslocusquo noctu ín Capitolium afcendens Celtas pugnando propulfauít, ín confpectu eius dum caufam oraret, erat: híc ad mifericordíam mouit animos Romanorti, Ipfe ením manusilló extendens, lachrymasq; effundens,pugna íllam ante oculos dífferendo pofuit, Quareíudíces pendentes reddídit,& íudícía dífferenda praebuit, qui ipfum ín manifefto críminedeprehenfum dímíttere nolebant: neg; legibus utí poterant, quód locum ín quo prorepub. fortíter pugnauerat, ante oculos fitum habebant. Camillus cüm rem pruden: te perciperet, íufsit mutato oco(uris, ut extra portam ad lucum Petiliá íudicía agítarent, Vndecüm non effetafpectus ad Capítolíum quando de eo iudícía tractarentur,& íudíci^ busmemoríarerumab illo geftarü animo excídiffet,dígnum pro merítís fuís fupplicíum tulit. Manlíus igítur damnatus ín Capitoli deductus eft,& per petram deíectus,eundem locumhabuit& pulcherrímz gloríz,& íngentís calamítatismonumentü, Romani díru^ taeíusdomo,zedem dez quam Monetam appellant, ibi dedícauerunt, fanxerunty decre B topublíco, ne quís ín futurü ex patrítíjs arcem habítaret, Camíllus cüm íam maturus xui effet,& quodammodo ínuídíam& odíum fuz felicitati tanta eloría extímefceret,fexto trí bunatum milítarem renuít, Sed manifeftí(siíma erat excufatío corporís mala ualetudo:illís enim diebus ínmorbum íncíderat: nec mínus tamen magiftratü eí populus praebuit, ex^ clamansquanquá nó equitaret necarma ferret,tamen ín bello effet terrorí hoftibus,Itagp tantummodo praefidere uolens,magíftratü ínijt,&Ccum uno ex collegís Lucio Furío con^ trahoftes pergit, Hi Praeneftini V olfcicg erant,quí magno exercítuagros fociorü Roma norumdepopulabantur, Cum igítur non longe ab hoftibus caftra locauíffet, quandj pu» gnandum effet;putauitbellum terendum tempore,ut corpus ad cóferuanda prazlía robo^ raret,Lucíus collega efus ingentí glorie libidíne ad perícula aggredienda fummopere tra Gus,perfuafis centurionibus acturmatü príncipibus,timens ne íínuídía quadama iuníorí busfibigloria eríperetur, ínuíto Camillo ín aciem copías eduxit.Ipfeueró quód mala ua letudinelaborabat, ín caftrís cum paucis relíctus eft. Lucio przlíü uelocíter temeredy ín» eunte, cüm Camillus percíperet Romanosín fugam uerfos, fefe no contínuít, fed ex toro profiliens,& per fugientes írruens ín hoftes,cum feruísad portas uallí obuii uadít, Qua^ teítatim quídam conuerfiíllum fequuntur, quídam autemextrà profectí ante eum ftan^ tespugnabant,& fefeínuicem hortabantur,non deferendum imperator, T unc hoftes fic àperfecutione deftíterüt,Poftrídie Camillus eductís copijs, prouocatísq; ad pugna hofti^ Us,egregié ipfos deuicit,& ín fugientes facto impetu, uallü occupauit, quamplurimosq ferrotrucidauit,Poft haec cüm audíuiffet ciuitatem Sutrínorü à Tyrrhenís captam,& om nes habítatoresquí Romani erát,tugulatos,eos qui mínus apti eflent ad conferendas ma^ nus,Romam dímífit, Ipfe uero fumptis hís quí atate& audacía uigebant, contra Tyrrhe^ nos qui urbem occupauerát,irruít;quos cüm uícífTet,partím expulít, partím necauít, Ca^ millus Romárediesmultacg fpolía referes,declarauítprudentífsimos effe eos quí nec; ím becillitate corp orís,neq fenectutem pertimefcerent,fed uel ínuít&&'grotantem potíus, quam florídos etate íuuenes,& magiíítratü fummís uíribus ambientes príncipem belli de Igerent eum; quiímperator& audacía& perítía reí militarís clarus effet, C'uapropter fa maexorta Thufculanos deficereá fídepopuli Romaní,bellü Camillo demandati eft.Ca^ millus cüm fibícóceflum effet,ut un&ex quíng collegis optaret: pretermifsís alíjs roganti í 3 Plutarchi C bus,Lucium Furium prateromni( fpem optauít, Hic erat ille, quí nuper prater Camill fententía pugnauerat,€ rem malegeílerat, V erüm cüm uellet ínfamia ac ruborem huiy; uíri obfcurare,eum fibí collegam aduocauít. Thuículani ut malefacta difsimularent,tege, renti, íam ín eos motis à Camillo copijs, adagros colendos tanquam tempore pacis, ho, mines ad opera facienda egredí íubent;porta patefacta adftabant, pueri ín ludo literis in, dulgebant;populusín tabernis officínísqy artes fuas exercebat, ciues togati foro utebaní, principes tanquánecbellum expectarent,nec bellandi fententía extítíflet,amicitia Rom, nís pollícebant.INectamen Camillus credídít,quodillíà populo Romano defcifcere nog inftítuiffent, V erüm cüm miferatus effet eorü poenitentia, iufsítutad fenatum ueniret, c íram eíus placarent;quod fi factá effet fe ín fenatus fententíá conceffurum,& tanquaá eius efletomnía crímína urbí remiffura. Hec clara facínora fexto eius militari tribunatu gefta, Poft hcLicínío Stolone magnas ín urbefeditiones excitante, contra fenatum populus fummiís uiribus annítebatur,conftítutís duobus confulibus, utalter popularis crearetur, nó ambo patrítij, tribuni plebís creatí funt: nam multítudo comítía confularía haberinon permiferat. Itacy cum res propter contumacia principatus adminiftrarent magnis feditío níbus,quartó Díctatura; inuito populo, à fenatu Camillo demandabatur: fed ipfead hoc non fatís prompto anímo erat,necg aduerfus homines propter multa magnacg bella cótw maces fibi futuros,tanqui pluribus bonis cum hís forís,quàm cum patrítijs domírempu blicamaffeciffet, cotentiones fufcipere uolebat,praefertím cüm per inuídíam electus eífet, ut uelpopulá uíncens opprímeret, uel à populo uictus opprímeret, Itaqy conatus Camil lus przfentibus rebus repugnare,cüm percepiffet díem quo tribuni plebis legem laturíe rantnumerü militum recenfuít, populumc ex foro ín campum accerfíuít, mínaturg nó obedientes magnas poenas daturos, T'ribunís populí ex aduetfo Díctatorí repugnantib. indicentibustg poenam quínq; myríadum argenti, nifí decretum ac legem contra populi zditamabrogaret;fíue quód poenam exiliumq tímeret,feíam fenectute confecto minim dignam,fíue quod uíres populi ímmenfas ínfuperabilesq fuperare poffe mínus confide ret,domum concefsít,& fímulata corporís mala ualetudíne, Dictaturam depofuit. Senz tus alterum defignauít Díctatorem, Ille magiftrum equítü elígens Stolonem príncipem D feditionís, caufa fuítut ea lex qua magnopere patrítíos tríftítía afficiebat, approbaretur, Hic ením legem tulít, nemíni plura quíngentís iugeribus haberelícere, Tunc quídé Sto lon hoc decreto clarus habítus eft, fed pauló poft ipfe eo crímíne damnatus fuít,quodctte ris prohibuerat,€ fecundum eam legem quam zdiderat poenas dedit, Cüm íam contro ueríiz de comítijs confularibus deficere ínceptarent,quod grauifsimum genus feditíonis prímaspartes ín urbe habuerat,&fenatui aduerfus populum féntíentí maxímas moleftías przbuerat, claríín urbe rumores nuncíantur, Celtasíterum ab Adríatíco maritraijcíen tes multís myriadibus Romam celeríter contendere, Paríter cum hoc rumore belli opera inceptantur, Nam ín regioneíam agríab hoftibus uaftantur,& quibus non facile erat Ro mam confugere, ad montes euafere, Hoc terrore omnis cíuílís feditío fedata, Et cüm onv níum fententíe ín unum concederent,quíntó Camíllum unoanímo dictatorem delígunt. Hiíciam fenectute uehementer íngraueícebat,& quafi octogefimü annum attigerat, Qui cum necefsíratem& periculum anímaduerteret,neg gloría,ut antea, allectus, ned; excufa tione ufus fed ftatím fefeaccíngensmilítum delectum habuit, Anímaduertens uíolentum barbarorum robur pofitum effe ín gladíjs,quos barbaríco more nullaarteferebant,& cv pítahumerost cedebant,galeís ferreís leuibust círcuítu plures armabat,ut ipfo i&tugle dij debílítarenturatcy frangerentur, Clypeos autem lamína ferrea círcundabat, cümligni uires fua fponte ad íctus perferendos mínus ualide e(Tent.lpfe milites docuít, ut longis co mínus uenabulís utentes,& ictibus gladiorum hoftílium fubijcíentes, impetus fuftine rent.Poftquám Celtead Anienem fluuíum caftra locauerát, ingenti preda onuftí, Cami lus eductís copijs ín mollibus tumulis undíd fere claufis, ftatíua habuit,& plurímam pat tem caftrorum celarí,paruam ueró afpíci poffe uoluít, utcüm ab hoftíbus tabernaculaat/ duis in locís inftructa perfpicerentur, tímere uíderentur, Hanc opínionem cüm Camil lusaugendam cenferet, nulla illís, quos hoftes depopulati fuerant, auxilía tulít, fed uallo fefe claudens nihilagebat, ufquequo pabulí caufa quofdam uagos à caftrís progreffos ín ceílanterad fummam ufque ebríetatem gulz índulgentes cognouít, Tunc cum íam ad hucnox effet, expedítos praem íttens milites, qui barbarís ín ordínem conftítutis impedi mento effent,& egredientes tu rbarent,díluculo exercitum eduxít,& latís ín campís mul tosfortesqy,no quemadmodu m barbarí expectabant;paucos atqj ígnauos, ínacíem rede git, T coop d Pf,, ^ Camillus. 62 4 git. Hoc prímá anímos Celtarü deterruit, quód Romaníad bellum eos elíciebit. Dein de quód expedití mílítes irruentes príus quam copia ín ordinem redigerent, ac per turmas díuiderentur,irrítarent,Sc uí ad cogregatos milítes írrumpentes,fíne ordíne dimícare co» gerent, Tandem Camillo iubenteordínes prelíum conferere,illí gladios attollentes celericurfu ferebantur. Iftí autem haftís occurrentes,S partes ferreas t ctibus fupponentes,fer rum molle illorum ac tenue longum fuftínuerunt. Quare ftatim fle&untur gladij atque duplicantur,S cuta autem harentíbus pílís perforata& grauata funt, Quapropter priuati proprijs armís barbarí,nítebantur armís illorum rem gerere,& píla manibus eruereatque auferre, Romani anímaduertetes eos ínermes eíTe,gladijs utebant.Itacg míferrima orta ce de,corü quí erantín frontibus,alijs per campos fuga diísipatís(nam promontoría CamiL lus occupauerat)caftra quía íncuftodita erant,quód magna fíducía pugnatü eft; non diffi^ culter capta funt. Hanc dímícatione tertío fuiffe anno poft captam Romam ferunt,Roma níquí magno barbarorü terrore perculíifuerant,hac uíctoría maximà contra Celtasauda ciam fufcepere,tanquam mala fortuna aduerfante,& non ufrtute ac uiribus prímó ab íllís ví&ifuiffent,Tantus autem tum erat terror, utlege caueretur,facerdotes immunes à mili^ tia effent,nífi urgeretbellum Gallíca.Huncitacy fínem habuerunt Camilli certamina mí^ litaría,cüm ín hoc magiftratu urbem V eltras obiter fine bello cepit,Erga Camíllum in re pub.maxímo odio afficiebatur populus, quípotens ex uíctoría rediens, annítebatur con^ tralegemalterá ex confulibus inuito fenatu popularem eligere, Senatus ueró Camillum deponere magiftratü non fínebat,tanquamillo Díctatore maiore autorítate pro príncipa^ tuoptímatü pugnaturus effet, Poftquam fedente Camillo ac ín foro iura dícente,líctor trí bunorum populi nomíne íufsít Camillum fequí,& tanquam illum ducturus manum cot poríadduxít,& maxímus clamor ac tumultus forum occupauit, propulfantíbus líctorem exfuggefto hís quí erant círca Camillum,multítudíneaute retro ut traheretur dícente,du bíjs przfentibus rebus Camillus magiftratum non depofuit, fed a(Tfumptis fecum hís quí ínconcilío erant, fenatum petít,& priufquam dícere aggreffus effetad Capítoliá conuerfus deos teftatur, ut ea dícturus fít que tandem bene vertant reipublicae,& fi editio cíuilís tollatur, templum Concordia edíficaturum fe pollícetur, Cüm multz ín fenatu uaría cg B cótentiones effent,quód ín uarías fententías cíuíum mentes trahebantur,tandem ín hanc fententiam itum eft, utalter ex confulibus popularís crearetur, Dictator cüm ad populum hocnuncíaretftatim(utzequum erat)populus cum fenatu reconcilíatus eft,& Camillum plaufuac clamore domum ufq; remittunt, Poftrídíe autem congregati decreta tulere, ut Concordíz, quemadmodum Camillus uouerat ín foro& ín concione, ingens pro rebus benegeftis templum moliretur, In celebrítatibus quas Latínas uocabant, addita una die, perquatríduum folennítates ínftítuerunt,X deíndeftatím Romanos coronas ferreacreí díuínz intendere uoluerüt. Comítijs à Camillo habítís, Marcus Aemilius ex patritijs, Lu cius Sextus prímusex popularibus, confules defignatí, Res gefta à Camillo huíufmodí exitum habuere, Anno deínde fequentí cüm Roma graui peftelaboraret, ex multitudine innumera uís cecídit,ex príncipibus ueró plurímí, inter quos Camillus omniü annís gra uifsimus,maturo funereobijt,& plus defíderíj acluctus quàm caterí omnes, quí ea tempeftatepeftílentía cecíderant, Romanís reliquit, Pericles LAPO FLORENTINO INTERPRETE, SAESAREM cumperegrínos quofdam Rome locupletes homínesca appichria 414 num& fimíarü catulos círcunferentes gremio, eísqy deditos íntuetet, orditur. 17] interrogaffe ferunt, nunquíd apud íllos mulíeres liberos párerent, Sa^ | piensprofectó€ digna principeadmonitío,qua arguunturhí qui prae ter naturam,eam índulgentíam& charítatem qua maximédebeturho SS E 2 S míníbus, ín feras impenderent, Itaque quía canum& fímíarum catu^ | 775 li& docilítatis aliquid& attentíonís in fead res ínfpiciendas habere uídentur, idcírco animus nofter adducítur ratione ad eos reprehendendos, quí hocad res, necauribus cuíufquá nec fpectatíone dígnas, cótemptís honeftis& utilibus ftudijs, abu^ antur, Nam fenfuí quidem,quí perturbatione ad omne quodfe offeratatqy occurrat,mo« uctur fortaffe neceffariiteft;id quod obíe& eft,fiue uule(iue ínutíle fit,cotemplarí;mene í 4 Plutarchi C teautem€ tatíoneunícuig; natura eft datum((iuelít)uti,& feipfum uertere femper, aj id quod uídet optímü, facíilímeimmutare, Quocirca decet cotemplationes circa optíma occupatas tenere,ne contemplent folüm,uerumetíá cotemplando nutríant, V t enim Oqj lis is color eft cogruens, cuíus fpecies ipfa& uenuftasafpeciü pafcít,fic oportet ad ca fpe Cacula intendere anímü, qua fuo& proprío bono uoluptate& delectatíonem prabent, Hzc funtín hís operibus qua à uírtute proficifcunt, quz afpectu ipfozmulatione quan. dam& ftímulos ad ímítandü ínijcíunt, At czterís ín rebus nó flatím admiratione fadife, quítur,utad ipfumopus excítemur fed plerácy etíam contraríü euenire folet.Opere enim ipfo delectamur,eíus autorem contemnímus ac defpícímus:quemadmodü in fuauifsimis unguentís ac purpurís;ijs ením oblectamur, tín&ores ueró& unguentarios illiberales& fordidos effe ducímus, Ex quo fapiens illud Antifthenis,qui cüm audifTet Ifmeníam opti mum efletíbicinem, At homo nequam eft, ínquít: non ením fi probus foret, tibicen efle, EtPhilippus cümaccepíffetfilium fuauíter quodam ín loco cecíniffe;urbane eft obíurga, Philippi didum tus, INon tepudet, ínquíens, quód íta pulchré canere fcíaszfatís eft enim regí, canentibus in Alexandri. alijs audiendi ocíü fuperefferac permultá quidem uidetur impartíri Mufis,fi ceterís hís de rebus concertantíbus, ipfe fpectatore fe praebeat, Ipfum aute per fe opus explerehumilig atqj abíectarit rerum, ex labore illís ímpenfo defidíam fuam ad praeclara opera& ínertíam facile arguít, Necullus unquam ingenuus adolefcens cüm Piífz Iouem effet íntuítus,Phi, días fieri cocupíuít,aut Iunonem Argís,Polycletus, nec Anacreon aut Philemon aut Av. chílochus,etí(iuehementer eorít opera fítadmiratus, Non ením neceffaríum eft, etfiadmo dum oblecteropus quod iucundum fit, ídcirco ftatímartificem eius probari, V nde eani hil pectantibus utilitatis afferunt,quibus níhil excítantur ad imitandum,nec adducuntur ut fimilía facere concupí(cant, V erüm uirtus eíufmodií eft, ut ipfis ftatím rebus geftís ita afficíathomínes, ut non modó admirentur opera,uerüm ín autores quod; fummo ftudio acdefíderío íncendantur, INam ín bonis quídem externís, pofsíderetantüm acperfruijt ín uirtutibus res ipfas geftas expetimus, Adhac ílla quídem nobís ab alijs, haecautema lijsà nobís fuppeditarí uolumus. Honeftas ením ad fe allicít, atqgyad agendum flatímínv pellít,necímitatíone ipía fpe&atorem probum,fed ipfo opere confpectio efficítutantepo D nendacazterís íudicetur, Quapropter nobís quoq; faciendum effe uífum eft,utuítas claro rumhomínü(ut coepímus)mádaremus líterís,& hoc decímo libro Periclís ac Fabij Maxi mí, quícum Anníbale bellum gefsít, uitam coplexi fumus, quí cüm caeteris uirtutibus ín, terfe(imiles,tum manfuetudíne,íuftitia,patíentíagy ín tolerdís populí motibus,& ín col legarü ínfolentía perferenda,utili(simi patríz extiterunt, An autem recté conijcíamus, ex Gems. ipiis quz dehís traduntur, lícet fudícare, Perícles ením tríbu quidem A camantídes,cutía ueró Cholargeus, familiaautem& generetum paterno tum materno clarus, Nam Xa thippus quí ín Mycale regís praefectos deuícerat, Agaríflam ex Clíftenís genere in matri monio habuít, quí Pififtrati filios expulít,& generofo animo tyrannidem fuftulít, leges etam tulit, optimeq; rempub, temperauít,& ad concordíam& ad conferuationem,]pfa autem flatím per quietem fibi uifa eft leonem partu zdere,& poft paucis díebus Períclem Corporis babi- peperít,(pecie quídem corporís haud indecora;cápíte ueró oblongo,nec cateris partibus tus, reípondentí.Ex quo omnes feré eíus ftatu uelantur cafside, quéd uídelícet nollent fcul ptores earehominem deformioremuíderí, Et Attícípoétz eum aquvoxegaAsp, contumelia gratía, appellare folíti funt, quía«ivy fcyllam interdum uocat, Cratínus ígitur, Difcordía, inquít,€ longzzuum tempus admífta ínuícem, magní procreant Tyrannum, quem Ce phalegeretam dij nuncupant, Ac rurfus: V enísh ofpítalís ac boneTupiter.Teleclídesue ró ínterdum difficultate rerum dubíum, federe ípfüm aít in cíuítate grauato capítetemu lentum,nonnund ex capíteundeclínío tumultà magni exciítarí, Eupolís aiit cum ínterto . garetde fingulísoratorib, quíab ínferísafcendiffen Gpoftqua ultáímus nomínatus eft Pe inititutio. xicles, dixit; Vtiqscaputinferora eduxifti.Ipfius at ín Muficis preceptoré Damonéplw rimi fuiffe cofentíunt,cuíus nomé aíunt correpta prímafyllaba proferri oportere, Arifto/ teles a(it affírmatapud Pítoclem Mu fice operam dediffe. At Damon uídet cüm maxímus fophiftaeffet,quó multítudínelatéret,uím artís,Mufíce nomíne tegere flatuífTe, V erfabat aiít cum Perícleafsidué,ut cum athleta cíuiliá rerum gymnaftes ac magifter. Haud tamen Damonc lyra potuít occultare, fed ut homo fa&tíofus& dominandi cupídus, ciuitate eit Gus, Comícís matería prebuit, Plato igitur quendam íllü íta roganté inducit; Prímü igitur díc mihi expetentiatgy optantí, Tu ením, utaíunt,ó Chíron,Períclem educafti, Zenonis etíam Eleatís phífici,ut Parmenídes,audiítor fuít,quíartem quandam dícendí, quz is e tradíctíone Pericles.| 69 à tradí&ionein ambiguitatem concluderet,edocebat, ut ín hís Timon Phliafíus inquit: Ma^ gnauís ín utrangy parte dífputandí,nó captíofa ílla Zenonís omníareprebendentís, Plurí—— müueró Clazomenío Anaxagora praceptore ufus eft;qui ílli magnifícentía anímíateg e^ Laér.in Anexalationégrauíoré ad popularem potentía capeffendam iníecít,eíusqy íngeníü maxime excí 89r. tauítatqy incendit.FTunc eius ztatís homínes mentem appellabat, fiue quód eíus prudentíamín cotemplanda cognofcendag; rerü natura excellente& fingulare admirarentur.fi uequód rerá príncípía nó ín fortuna ac necefsítate, fed ín mente pura atqj fecreta ab omni commíftíone locafTet, qua comiftís caterís& concretís, quales partículas díftribueret. Huncuírum cd m ín fumma admíratíone Perícles habuiTet, in eo generedoctrínz quod nores. (ublime& excelfum uocant, maxímé ínftructus, illam anímí celíitudíine non modo in uita atqj oratíone feruauitab omní turbulenta& malitiofa fcurrílitate feiuncta, fed ore quoq; & uultu ipfo tríftíorac feueríor fuít,nulla íucunditate aut uarietate, quihabítu etía cor^ poris abomníanimi perturbatione ínuíctus uideretur; fono aut£ uocis X conformatione maxíme placídus atqy fedatus,ac czeterís quz funthuíufmodií,mírífice perterrebat omnes. Jgiturab imperíto quodà& íntéperante homíneper díem totü conuicfjs ac maledíctis la^ cefsitus ínforo,filentío pertulít,nocte ueró modefté&'temperate domü di(ceífit,cm eum maledícus ille fequeretur,& cotínué magis maledícendo feruefceret. V tautem ad ipfam ianuam uentü eft, quód íam tenebra effent, quendam ex feruís accepto lumíne deducere homíne,& domá fiftere fufsit. V erm Ion poéta dícít morem Petíclís ín congreffu€ confuetudíne fuperbá ínflatumqg fuifTe, eicg elationi contentione& defpectíonem aliorá ad^ míftamfuiffe,Laudatauté Címonís ad omné motum facilitate, Sed lonem, quí uirtute tra gica quadam dífciplína przedítá effe,& fatyríci quíddam habere uult,omníno omíttamus, Éosauté quí Periclís erauítate& feuerítatem elatz opinionis& ínflatíonís nomíne crímí nanturjhortatur Zeno, ut eiufmodi fibi aliqua inflatione pergant parare,ut ípfa fímulatío nehoneftorü fibi emulatíoné quandam latenter fuggerát, Ned hos folüm ex Anaxago^ rz confuetudíne Pericles fructus percepituerumetià fuperftítíone fe liberafe uidet,quae adresfublímes metü ínijcít íynorantib.caufas,& circa díuína ob íímperítfa pauídís atc; at^ tonítis,quz phyfíca ratio amouens,fecurá&fpes optimas afferentem religíonem índucit, 8 Dicitur Períclialíquando aríetís caputuno cornu ex agro effe delati, atq; Lamponem va tem cümcornu effecíntuítus,robuftum& folídá ín medía fronte fitum, díxií(Te; Cum duze effenta&íones ín cíuí;ate,'hucydídis una, Períclís altera,ad eam peruenturt efleimpe^ ríium,apud quá eíufmodi portentit effet. Tum Anaxagorá aperto capite aríetís,oftendifie cerebrüteftam non cópleuifTe, fed effe acuti ín forma oui,€ ex omníparte coiread eum loci, ubicornu radíx effet affixa. Quare Anaxagorá primum admíratíone praefentibus attuliffe;fed paulà poft Lamponem, cüm füblato Thucydide omnes populí opes ad Peri clemdelate effent, Prohibuít at nibil phyfícá ac uatem uerítateattíngere,cüm híc caufam tei ille exitit optímé percepíffet, Huius ením facultatis erat, ex quibufnà íd caufís ortü ef^ fet, quopacto ort effet,cotemplari: íllíus ueró cuíus gratía,& quíd fígnifícaretpredi cere, Quíauté caufe ínuentíoné abolítione figni aunt eife,non anímaduertüt fe unà cum diuínís conijciendi quod arte refcíndere,fragores dífcor, faculará luce, obumbrationes gnomonís, quorit unüquodq ex principio quodam& caufa cuíufdam reí fígnü eft faciü, Sed hecqueadhuíus operís fcríptione nó pertínent,ín alíud tépus differant, Pericles ígit cum iuuenis foret,uehementer populá uerebat, Etením uídebat Pififtratotyrannoforma luuenis estimaquide perfímilis effe, V ocís quoq ipfius fuauítate& uolubilítate celebrítatecg linguae, fe» tio. ntsadmodá propter fímilítudiíne extímefcebant, Cüm ueró díuítijs, X genere,& opíbus—' amicor&praeftaret plurímü,uerítus tefta exilium,nulla ex parte rempub. attígít, ín ímpe^ rs mílitaribus uír fortís& expertus, Itacg poft Aríftidís obító,&& Themíftoclis fuga, cum Címonem quotídíe feré proculá Girecía peregrína mílítía detíneret.ficíam feipfum Perí^ cles populo dedit prater eíus naturá,quz mínímé popularís erat,díuitáloco,uulgí& pau perü partes fecutus, metuens fcílicetínuídía& fufpícíone appetenda tyrannidis, Et quód uideret Cimoné maxímé optimatibus ftudere,&fumma díligentía obferuaría nobilitate, tadpopulum contulit, ut(uar rerum ftatá roboraret,& fibí contra illum opes& poten t'àm cópararet:ac ftatím ín hís quz ad uítam& uíctü pertínent,alium fibiftatuítordtnem, naenim uíatantü in urbe,quaad forum& fudicid itur,utebatur:coenarumqj apparatus, Autoritas inrecterihuiufmodi omnem uoluptaté&confuetudínem cótempfit ac reíecit,uttam lon, pu^. quibus arti gotempore quo ín repub, uerfatus eft, nunquá apud amícá ccenarít, preterquàám Eury^ Pspetacr ptolemo nuptías celebrante, ufquead libationescüm adfuíífet, ftatám díícefsit, Conuíuía ferusta. H 65 ptum C Arist. Polit. 2, In Phedro. Cogtiomé ex rebis preclarifiise geftis. Dicendi uis, D Motunmenta, Lib,z, Principatus in republica. Plutarchi enimad omnemanimí elationem deprímendam ualent, nec facile eft in confuetudineor; uítatem& feuerítatem conferuare. In ueraautem uírtute quz maximeapparent, quay ín promptu funt, omnibus pulcherríma uident effe;& ín bonis& probís uiris nihil eft quod tam moueatexterís admirationem, quàm congredientíbus quotídíana uítze confuetudo, Hícautem populífrequentíam& fatíetatem, quam ínteruallís explebat, fugíens,non om nídere dícebat, neg; accedebat ín concíonem, uerüm feipfum, ueluti falaminiam tríre, mem, ut Crítolausaít,ad res maxímas& opportunifsíma tempora referuabat: caetera per amícos& oratores alíos gerebat, quorum Ephíaltem unum fuiffe ferunt, quí Areopagi, tarum potentíam fuftulít,€ magnam(ut ínquít Plato)& immoderatá ciuibus libertatem parauit, ex qua populum uelutí equum ímmítem& índomítü, Comiciaíunt ímperíare, cufare,mordere Euboceam,infulís ínfílire.Ad ipfum porro uítae cultum& apparatum m; gnítudínegy anímíídoneam orationem, ueluti exzedíficatum fibíquoddam organumac. commodans, Anaxagoram frequenter ínfulfit, fuco oratorío philofophicam difciplinam uelut permifcens.Hanc ením mentísaltítudínem omni ex parte perfectam& abfoluti(ut díuínus ílleínquít Plato)ad ipfam íngeníj naturae bonítate, coparauit fibi ex philofophis; quam comodítatem cüm ad ípfam dícendíartem adíunxí(Tet,permultü ceteris oratoribus pracítítít, ídcírco X cognomeneí Olympíü&additum ferunt. Tametfi pleríq; ex monume tís locísgg publícís, quíbus urbem exornauit, alíj ex ui& acrímonia qua praftítitín admi, níftranda repub.ímperijsqy militaribus, Olymptü ipfum nuncupatü effe opinantur, Nec immerito quídem uidetur ex multís eíus uírímaximísqg ornamentís hanc illi gloríamac: ceísiffe, Flocautem cognomentiü ex eloquentía ímpofitum declarant poétarü eíus atatis comadíz, quorum funtilla tumferío tum íoco ín eum uírum coníectz uoces, quibusil lum cüm concionaretur corufcatíones effundere, ciere tonitrua, horrendü ín linguaful, men gerere díxerunt, Eft etía illud Thucydídis Milefij ín Períclis uím dicendi falfeurba necp dictü, Eracením Thucydídes nobilis uir,quí díuin repub. Pericli eft aduerfatus, Ar chidamo ením Lacedemoníorü regerogante,uter alterí palzftra,Perícles ne, an ipfepre ftaret: V bi ego,ínquit,homíneé pugnando deíecí,ipfe fe non cecidiffe defendens uíncit,& cernentes e fententía deíjcít, V eruntame ad dícend( tímidé accedebat, ut cüm fuggeftum efetafcenfurus,dijs uota faceret,ne quod uerbi fe ímprudenteaut ínuíto efflueret, quod ad rem ipfam mínus pertínereuideretur,Itag nihil ab eo, praeter decreta quz dam,mand tum líterís extat. Memoratur aütín hoc ípfo genere perpauca omníno,ut eft illud quo Ae gina ueluti Pyrei lippedínem delendá cenfuit,quogy fe inquit profpícere bell à Pelopor nefo impendereciuitatí, Et cüm Sophoclem collegà haberet ín przetura,ac fímulalíquam do nauigaffent,collaudaffetgg Sophocles formofum puerü:INon folüm,ínquit,ó Sopho cles,pratoré decetmanus,uerüm etíá oculos cótínentes habere, Narratetíam Stefimbro tus,eum cum laudaret illos quí ín Samo ínteríerat,díxifTe eos uelutí deos ímmortalítatem eíTe confecutos;non enim deos oculís,fed quibus affecti funt honorib,íntuemur,hísq; bo nís quz affecutifunt, ímmortales effe coijcímus. Haec igitur manereeos quí mortem pro patría oppetíerint, Thucydídes optímatü quandam Períclís rempub. fummatím perícri bit, quz uerbo quídem refpub.foret,re autem regnum,quód uír unus ín ea príncipatüob tíneret. Suntalij quoc; permultí,quí dícat ab eo prímüin mores cíuitatís inductá, utad ca ptas urbes mitterentur coloní: plebí quó zquafortefpectaculis íntereffet ex publícodan di,€ zra díuídendíautorem fuiffe, populumq; ob eam quz tum uigebat admíniftrandz reipub, ratíone maleaffuetit, íntentumg; largitionibus, atqj ímmoderatü factum effe, quí anté modeftus& mínífteríjs dedítus fuiffet, Líceraüt ex ipfius rebus geftis caufam huius mutationis íntuerí, Ab inítío eníim(ut diximus)ob Címonís gloríam,blanditijs populum capereatqj pellicerenítebatur: uerum copijs diuitijscy ínferior, quibus ille pauperes deli nierat,cüm coena quotídíe Atbeníenfíü índigenti cui; preberet, feníoríbus etíam ueftes, macerías quod agrorü fuftulí(fet,utad colligendos fructus uolentíbus pateret adítus; hís populari gratía fuperatus,ab eo ad publícorü díuifíonem conuertit, Oetzo Damoníade fuadente,ut Ariftoteles tradídít. Acceleríter cüm ad fpectatíones& iudicia, facta largitio ne;alíjscg premíjs,& chororü apparatibus,multítudine corrupiffet, efus opecontra Arco pagifenatum utebatur,cuíus pfe expers erat,quód neq pretor,neqgj thefmotheta forte le cius effet,necpbellí dux, Híenim magiftratus uetere ínftituto fortító capifolebant,& pet eos cóprobati ín Areopagiütafcendebant. Quare magís Perícles cóm plurímtü fam valeret in populo,cócítata fedítíone eum fenatü delere geftiebar, Iraq multa ei ííudícía per Ephial tem oblata funt,& Címon ut Laconá ftudíofus,populo'g infenfus,ín exilium puit gi puli Pericles. 7o à pulcherrímas uíctorías ex barbaris reportaffet, pecuníjsqy multís& fpolijs hofti urbem locupletaffet,utín efus uíta fcripfimus, Adeo munitus erat Perícles opibus& gratía popu lari In eíufmodi exílío,quod Oftracífmü illí uocabant, decennij erat exulibus tempus de^ finit, Per íd temporis cum Lacedamonij infefto exercitu T'anagrícü agrum ínuafifIent, occurrentibus ftatim obuíam Atheníenfibus, Címon ab exílío rediens ín acíearmata con ftitithacopera quidem cupíens Laconíca calumníá purgare,fi unà cum cíuibus fe pericu líisobíectaffet.Períclís amici, facto ímpetu, eum ut exulem expulerunt.Idcírco uídet Perí cles decertaffe fortifsíme ín eo praelio, fplendoreg;& gloría exuperaffeomnes, quód ne corporifuo quídem pepercííTet.Interíerunt omnes in acíe Címonísamici,quos ín inuídià Pericles Laconíce amícitie adduxerat, Ac poenítétía facti, Athenienfes& Címonís defide riumcepit,regy ín fínibus Attícae male gefta,& grauiorebelli expeGatione uehemeter fo^ licitierant; quae cum fenfiffet Pericles, impigre íead leniendos multítudinis animos con^ tulit, ipfecg fuo decreto homínem reuocauit. A t illeabíens cum cíuítatibus pacem compo fuitteratením cum eo Lacedemonijs necefsitudo€ amícítía, quemadmodum cum Períi^ cle& ceterís homínibus popularibus,maximaínimicitiz, INónullí tamen aiunt nó príus reditum Címoníd Perícle decretá,quàm fecreta federa per Elpínícen Címonís(ororem conftituta eflent, ut Cimon cum ducentís nauibus permífTo fibí extra urbe militari impe tio,ad regís agrum occupandum nauigatet, cíuílium rerum adminiftratione Pericles ha^ beret, V ifus eftautem íam anté Elpínicesopera; Perícles multum deafperítatefuaín Ci monemremífifTe càüm capítís accerferetur, Erat enim& Pericles eor&t unus quí íuffuple^ bís Címonem accufabant.Itag; cüm eum Elpínicefupplex adiret, fubridens, O Elpínice, inquítuetula es magís quám res tantas tránfígere queas: ueruntamen ad eíus oratíonem fecolligens, repudiata accufatíone ex omnibus accufatorib, minimé Címoni infeftus dif cefsit, Quonam ígitur pacto Idomeneo credendum putamus, cüm Períclem accufet, dí^ caigab eo Bphíaltem homínem popularem amícü fuum,& gerendz reipublícz focíium acpattícipem confilior&, ob fufpícionem atq; inuídíam iUius gloríz, dolo effe füblatum? Hzcenimtam uírulenta nefcio unde collígens uíro obíecít, qui quidem haud írreprehen fibilis peromnía fortaffe fuíttueruntamen parum confentaneü uídetur,hominem magno B generofoq; anímo przedítá, tam tetrum& tam crudele ín fe facínus fufcepifTe, Ephíaltem igitur cüm metuendus nobilítati foret,& ín exigendis ratíonibus perfequendisqy populí aduerfarijs ímplacabilís, ínímici Ariftodico Tanagrícopercuffore clàm perínfidías adhí^ bito,opprefferüt,ut Ariftoteles affirmat. Címon ín Cypro imperator díem obijt, Optíma^ tes ueró cum íntuerentur Períclem czterís cíuibus omnibus maxime opibus antecellere, vellen&yilli uirum aliquem praepotentem aduerfa factionis opponere, quí eíus lícentíá reprímeret,nefolus omníno rerü liberé potíretur, Thucydidem ex tribu Alopecía Címo^ nisaffinem conftítuerunt Perícliaduerfaturum: quí cüm bellica quídem gloría inferior eflet quàm Címon, forenfibus ueró cíuilibusqg négocíjs longe fuperior,frequentíusqy ur bem coleretnecno cum Perícle ad pulpitum ín certamen fxpe defcenderet,celeríter con^ traríam factionem ad refiftendum ualídam ín repub.fufcitauit, Non enim nobíles& locu pleteshomínes dífsipari, nec populo admifceri,utantéà multitudine díenitatefua fpolia: to5fed fecernens omníumpotentíam iam ualidam& corroboratam,ín unum corpus coé git.Subocculta enim quzdam fimultas ab ínítío fuít,qua uelut ín ferro quandam differen ttamplebís ac nobilitatís portenderet:fed horum dífTenfíone&€ contentíone factum eft,ut altera exfactionibus plebs,altera paucí manifefté dícerétur. Quaretum Perícles cüm populo habenas relaxaífet,ad popularem gratíam& nutum rempub. gerebat, quotídíe cele realíiquod fpectaculá ín urbe inftruere,prabere epulum, celebrítatem inducere;necím^ petitis uoluptatíbus cíuítatem delíníre. Sexagínta autem tríremes quotannís emittere, in quibus multi ex ciuíbus nauigabant/ftipendíumq fingulis octo míne eratquí eas pro me ditatione& exercítatíonead nautícam& marítímam difciplina perciperent, Ad haec mil. lehomines ín Cherronefum mífit, eíus locíagrü fibi díuifuros: ín Naxum uero quíngen^ tosín Andrum dímídiam horum partem, ín l'hracíam quíng millía colonorüdímifit, Bi 2 tart urbem und cum cíuíbus habítaturos:aliam quoc ín Italíam colonia Sybarím,quos uttos appellarunt, Atq; hzc eo confilio fecít,utdefidíofo uulgo& ob ocíum rerá noua rum ftudio erecto cíuítate leuaret;profpiceretqy plebis difficultatib, ac focios colonis addi üs,metuprzfidíoqyab ínnouandis rebus probíberet.C) uod auté cíuítati magnopereuolu pati;czterís auté homínibus terrorí,& uníuerfze Gracia eorti potentíz& antíquarüi co^ Plarü certífsimo teftimonio fuit, id eft donaríorüappararus.Hoc maxímé ex Períclis actis — o iilis Ate mque Plutarchi C quz inrepub,gefsit,eius ínimiciatq; obtrectatores reprehendere crimínariq;& ín coco, Loquitur de Atbenicfibus, qui bu fe adnumerarc uidetur, nibus factarefolíti funt, populá dignitatem fuam male& flagítiofe tuerí, quod comunes Gracorí opes ex Delo traductas in rem fuiuerteret.In qua re, que honeftíísíma&proba tisíma ínerat ad refellendá calumníá caufa;barbarorü uidelícet metu índe fublatas;atin tuto collocatas, eam retulít Perícles, Ac uidetur Girecía maxímá contumelía& fuperbif, fimam tyrannídem tum pertuliffe, càm ea fpe&ante, ex hís quae neceffaríó ad bellum ig, enderat;!ílluftraremus auro& fuperfluis ornamentís utbem,uelutiíactabunda& toro Penoer lapidesprecíofos,figna& tabulas admírati,& mille talentís excedífícatas flaues; Docuítigitur Periclespopulumnon obligari focíjs ad rationem, quód pro ijs bellumoe, rerent,barbarosty efjcerent, ceterísnon equá, non nauem, nó pedítem, fed pecunias(y lüm foluentibus, quz non íneorü qui dant, fed quí accipiunt, poteftate funt, fiquidemid quodacceperát, foluíffent. Oportetautem cíuitaté rebus omnib, neceffaríjs ad bellumo, ptíme inftructà, eà ctera qua fuppetant conferre, quibus paratís gloríaimmorialis con, fequatur.Parandís uerà copíalargefüppetat/Suppetere aute, fi omnígenus quaftus,on | nigenaopportunitasproponatur,omníartíficio uarijsqy mínífterijs conftitutís,qua cim D De Paribettone templo, Plinius lib.s4. cap, 8. artem omnéexcítent,omnemi moueant manü,mercedem uníuerfzreferüt cíuítatí,quip pequa ex hís non ornetur folii, uerumetía alatur& fuftentetur.lllís ením quí zetate& uiri bus praeualebant,ex militiaopes parabantur.Indigeftum autem uulgü&ígnobilem,cim nec expertem quaítus effeuellet,necper ocíum defidiamü lucrarí;ad magnas rerum pv randarum accefsiones;artifíciofastp& multí temporís multaxp operae indígentes ínflity tiones traduxít,utne quid mínus hi quídomi forent, dj quí nauigarent; autín prarfídioef fent,autmílítarét,ex publícís bonís ratíone aliqua iuuarent,participest fieret. Vbienim materíes erat,lapis,es, eburaurü,ebenü,cupre(fustíbi quz hanc tractant& exercétartes, archítecií,fíctores,fabri,lapidarij,tinctores,quí aurü& ebur mollirent, pictores quog,& quiacu íntexeret,tornarij, exportatorestphorü& baiuli, ut mercatores, nautae,& guber natores,quíad rem marítímá fpectant,Et qui ad terreftrem ratíone attínent, quí currusf cerent, quíad iugi alerent equos,aurig, X quí funes pararét,lapídarij,cerdones,ftatuv rij,& metallorüfabrí, Vnaqueg aute ars, ueluti imperator, proprí& exercítü feruilium& idiotará homínum uulgus collectá habebant, quorü corpore ad míniftería uelutiinftrv mento uteret, Itagy ufus& artífícía díuiferüt, diffemínarütiy ín omnéztate atq; ordínem quaftus& lucrí facultate,Surgentibus aute& fe paulatím altíus attollentib.operibusmz gnítudine quidem ipfa exímijs, formaueró& gratía fingularibus, nec ímitatione ab vllo exequendis;artificibus quocp artes ipfas íngenio fuo& artíficío illuftrare certantibus,m xímé admirabilis eratín hís coficiendicelerítas, Nam quorü fíngula uíx uídebanturmuk tis fuccefsionib.atqy aetatibus confíci poffejea uniuerfa una ínnouatione reipub,adfinem perducebant, Atquíper íd temporis ferunt Agatarcho feefferente celerírate& facilitate pingendi anímalía,audientem Z:euxím dixifíe, Eoo ueró ínlongo tempore, INam ín ope re facíiundo promptítudo ac celerítas haud poteft ftabilem grauíitatem& exquifitampul «hrítudínemrebus adíügere;aclaboritempus impenfum, robur ad conferuatione€ per petuitatem operis affert. V nde Períclisopera magís admíranda uidentur breui confedi, qua tandíu eflent permanfura, INam fpecíe quídem& pulchrítudine fingula íam tumab initio uetufta erant, flore autemac uígoreufcqy ad hancactatem recentía ac nova, Sícinilli quotidie quzedam nouítas efflorefcít, quae afpectum ipfum inta&um uetuftate atqj ínuío/ latum conferuet,non aliter ac fioperaipfa perpetuo quodam fpirítu atqj animo íllís ínfito alantur€ uigeát, His autemomníbus difponendis moderator Phídías& f; pectator inter fuit,etfi przeclarosartífíces opera haberent, Nam quem oveziprsduy Paplsvave uocant, Ca lícrates&I tinus aedificare coeperüt,Et Eleufino templo quo initíatur, quod ípfi«asso nomínát, Choroebus fundamenta fecít, columnas inferiores ídem erexit,&epiftylíjsiv gauít: quo mortuo Metagenes Oxypetíus procínctum& fuperiores columnas addidit, Adytofaftíeía impofuít Xenocles Cholargeus, Atlongum murum de quo Socratesav diflefe refert,cüm Pericles fententía dixit, Callicrates faciendum conduxiít.Inuehíturaw temín opus Cratínus,ut tardé cunctanteripabfolutum. Dudum ením,ínquit, uerbís Peri cleszeditícat,operaauténon attingit, At Orcheftram ínteriori fitu multís fedib.& coluttv nís ornatá, tecto ueró pronam& declíuem,& uno tantum faftigio factam(fimulacrühoc regij tabernaculi fuifTe tradunt)duce& autore Perícle codítam effe ferür.Idcírco in Thra cibus Cratínus ín Períclem iocatur, Schínocephalus hic, inquiens; lupiter accedit Petv cles, Orcheftramín capite gerés,poftqua Oftracon praterit, Ambitione quoq im pel muli Pericles. 7 Es mufice certamen ín Panathenziís celebrarí decreuit, Idem etii praefectus exbibendis prze^ míjsftatuíit quemadmodum&quatenus tibías inflarí deceret,aut cantu&cíthara uti,Spe dabantur uero& tunc& alijs temporibus in Orcheftra mufíca certamína, At arcís ucftíz bulaquinquennío zedífícata funt Mnefíclearchítecto, Fortunaautem admírabilis,quecir Cic.offc.:. caeam fabrícam euenit,índícauít nunquá abfuturam deam, fed adiumento operi femper futuri. Nan; unus ex fabrís,quí laboríofifsimus&promptifsimus erat,cüm decídiffet ex alto,langueretq; uehementer, defperata à medicis falute, hac re mírifíce dolore confecto, Periclídeaper quíetem fe offerens curationem oftendit, quaille ufus homínem ftatím ad valetudinem reftítuít,Fluius gratía Flygíe Palladís ín arceprope aram fignum conftituit, Plis.lib. 4. ficutíantea fuerat, ut fertur, Phidías uero aure dez figillum finxit, eíuscy ut fictorís ín co^ c«p.s. lumna nomen erat íncifum, Omnía ením fereeius confilío gerebantur, atq; bís omnibus, utdíximus,fabrís ob Períclís amicítíam praefuit, Atq; hocalterí ínuídíam conflauít,ín alte rummaledícta excítauít, quód liber Perícli mulíeres cüm ad opera irent, receptarentà Phiídía,Et Comící hínc argumentü fumentesgrauiter ín eíus petulantía ínuedi funt,íníe^ Gacalumníaín Meníppi uxore,homínis Períclís amici, fecundumtg poft eum imperato» remlocü obtínentís;& ín Pyrílampíauiü nutrítíones,cuí cüm Perícli amicus foret,crímí^ nieftdatum,quód pauones mulíeribus,quíbus cum Pericles coíret, fubmiítteret, V erüm quis míretur fatyrícos homínes& uítae hominü obtrectantes, ueluti pernícíofo quodam damoneínuídía ímpulíos, ín melíores ubígy maledícta cofjcere, càm T'hafius Stefimbro^ tusdeteftandá facínusac fabulofum ín filij coníuge cotra Períclem conferre nó dubitarit? Sicperdifficile ualdeqy laboríofum uídet, uerítaté ipfam híftoría cofequi, quandoquide & pofterís ex antíquítatis memoría rerü cognítío repetenda eft,& hí quibus cótígít prae^ fentib.res ipfas geftas íntuerí, partím odío& ínuidía, partim etatía& affentatione uerita^ tem corrápuntac peruertunt, Cüm auté clamítaret Thucydides, díceretqg Períclem pecu. niasacprouentus profundere,populü rogauit ín concione,náquid uideret multa expen^ differefpodente uero, pluríma:;Sint igitur, ínquít, haec no uobis expenfa, uerüm mihi,& inipfís donís meum tanti nome ínfcribam.Hsc dícente Perícle, fiue admirati eus animi magnítudínem,fíue de operü eloría certarent,reclamarunt,iubentes publice fumptü face B retneculliimpenfeparceret,Ad poftremü,cüm de decennali exílío cum Thucydíde ín dí crimen certamencg uenifTet,íllum eiecít,& contraría fa&tíonem euertít, Poftquám ígitur (ublatapenítus fedítíone,& pacata& ín unum redacta cíuitate, ín feipfum omníno Athe nas,cópofítascg& ualidas Athenienfiü res,tríbuta, exercitus, triremes,ínfi ulas.remq; om nem marítíma, multas ítem tum ex Girecís tum ex barbarís collectas uíres& ímpería ex fubditís nationib.fufcepiffet,amicítijs quoq regi& focietatib. príncipá feptus undig; ac munitus effet,non eundem fe,nec ut anté mítem&manfuetum populo przbuit,nec ueró facile concedere,& frena cupiditatibus&quafíi flatibus multitudinis relaxare, fed ex difTo lutailla& gratiofa popularícy ratione, quemadmodá ex florída&mollibarmonía,optíma atqj Kem gubernandz cíuítatis more ín rempub.reuocavit, eoq; eft bonefté ac laudabi liter ufus, Maxime quídem docendo&fuadendo agebar populum:ínterdum eo coacto& Arsreipiblice inuito, utilítatí publicae confulebat, medícorum confuetudínem ímitatus, qui ín uaríjs ac moderande, diuturnis morbís ínterdum uoluptates quafdam cautas, interdum fecatíones& medicas' mentaad falutem adhíbent, Cum enim uaría íllí(ut confentaneum eft homíniín numero foadeó populo tantam molem ím perij obtínentí)conflarenturíncommoda, íta folus om^ ntum inftítutus erat,ut ea díligentía fua fopiret,& tollere poffet; maxíméueró fpeac me^ tutgubernaculís quíbufdam, elatum populum fibitg prefídentem reprímens,languentemueró ac labentem excítans, oftendítuerifsimum effeíllud Platonis, oratoríam uim a nimis homínum ímperare,eosq; ad quofcunq uelít motus impellere:& eíus opus perma^ ximumín morum& perturbatíonum cognitione confiftere, qux funtuelutí quídam ac» cntus€ uoces anímí, fuauí pulfu& confonantía indigentes. Caufa eft non nuda oratío^ nisuís,fed ut Thucydides ínquít, uítze dignitas atq exiftímatío ínpocentíz abftínentíaó; Lib.s, prclata, quibus ille cíaítatem magnam díuítijs& potentía amplifícauit,& ad fummum penéperduxít, Cruí cüm uíríbus multis regibus actyrannís excelleret, quod liberorum grata quídam facíuntà patre relictum(ibi patrimonium neuna quidem drachma cumulauít, Atquíieíus potentiam perfpícué declarat Thucydides, crímínofe Comicí indicant, cum Pififtratídas fuuenes, eíus amicos nuncupet,Ipfum autem furare tubent, netyrantni^ deuti uelit, quód eí excellentía quaedam& magnítudo fupra popularem ftatá ineffe appa^ reret, Teleclideg aít Atheniefes íllí cíuítatís tributa, ípfastp cíuítates, bas quide lígare, illas Plutarchi C foluere,lapídea moenía tum zdificare,tum rurfus eadem deijcere foedera, Opes,potétíam, díuítias quocp, felicitatemq; permififfe;fané nó occafione quadam aut gratía repub.floren te,fed quadragínta annos Ephialtís, Leocratís, Myronidís, Címonís, T olmidze, Thucyd, dísqg factionibus Athenís praefuit. Poft cladem& fuga Thucydidis no mínüs quindecim annís rem tenuit, Et cüm unus effet in annuís ímperijs magíftratus& dignitas, eam affec tus,feruauit fe pecunijs ínuíctü;tamet(i à quaftu pecuníarío noabfuít omnino, fed pater, nas& íuftas díuítías, neeasper defídíam& inertía amitteret, neg; círca alía occupatus ne. Domefti gocijexillis nimíü caperet,ad eam reí domeftícae rationem díípofuit, quam facillimam qi, difciplina. ligentíísímamcg putauít. Annuos ením fructus fíimul omnes uendebat,deínde fíngulane ceifaría ad uíctum quotídíanü emebatex foro, ex quo neg; íucundus pubefcentibus libe, rís erat,neg; fumptuofus ín coníugem,Q uare improbantillí uehementer hunc quotidi;, num dilígentifsimé collectá fumptum,cum nihil ín adeo magna domo&locuplete redun daret,fed omnís fumptus omniísq; prouentus ad menfuram& numerü uocarentur.Is ue 1o qui hanc omnem dilígentíam ín fe fufceperat,unus erat feruus frugi Euangelus,homo fic ucnullusalíus ídoneus íngenío, aut certéà Períclead curá reí domeftícz fíc inftítutus, Tvidentur exert t Cy uz omníaab A naxagorz fapientia abhorrebant: fiquidem& ípíe rem domeftícá non plariagrectia curauit,& agrum íncultumpecori pafcendum dímifit magnificentia anímí& díuíno quo nere, dam furore correptus.INon eadem eft enim propofita uít ratío,coótemplatiuo,ciuíliy phi lofopho: uerü híc quídem fine ínftrumento aliquo& matería externa,mentem ad res pul cherrímas ínueftígandas perfpíciendasig íntendit: illi ueró cüm ad ufus humanz focíeto tís uirtute fuam accoómodet, non folüm explendz fuz necefsitatís, fed aliorü gratíahone ftarum copíarü ratío eft habenda: quod Pericles fecít,quí pauperes multos fuís copíjs fw Íftentabat, Ac etíam ferit Períclenegocijs intento, Anaxagoram deftítutü omni cura, de crepítaííam ztate,fponté mortem fame fibi confcífcere parauíffe: eo nuncio permotá Peri clem ad eum fupplícem cucurriíTejomnescq preces lachrymis adiunxiffe,no illius, fedfua potíus gratía, fiquidem talem ín repub. focium confiliorü amitteret, Expírante ueró Àm xagoram, O Pericles,dixíffe,& quí lucerna índigent,ínfundunt oleum. Sed cüm Lacedz moníj crefcentes Athenienfiíü resaegré ferre inciperent,Perícles populi anímos excítart, & ad res magnas erígere,decernere etíam, utomnes Graciubícung uel ín Europa udín Afíahabítantes hortarent, Athenas ad colloquíü mítterent,de Giracíz templis íncenfísà barbarís,dey facrífícijs quae dijs ímmortalibus uouerant, quo tempore cum barbarís pv gnatum eft, confultaturos, Ad haeec,ut fírmata pace comuni confenfu tutum omnibuspv teretad nauígandü mare, In boc uígínti uírí quí quinquagefímü annum excefferát, mifi funt,quorum quíng Iones Doríeníesqy, quí Afiam íncolebant,& quí ínfulas habitabant ufgy ad Lesbum ac Khodum,accerfit iere, Quíng; obierunt Thracia& Hellefpontéi,ufg Byzantium. Quíng poft illos Boeotíam, Phocidem, ac Peloponnefum,índe per Locros ad proxímá contínentem,ín Acarnaníam& Ambracíá mifsí(unt;relíquí per Eubocamad Iteos,& fínü Malee,&Phyotas, Achíuos, Theffalos perrexerunt,fuadentes Athenas pro fícifcí,& confilijs intereffe ad pacandü íinnouandumq; Girecíam, Níhil autem faáó, neg cíuítates coiere, Lacedemonijs aduerfantibus,ut fertur,primumq; ín Peloponnefo depre henfi coepti conatus. Hzcaddidí,ut prudentíam eíusanimíqg magnitudine oftenderé, In Prouidentiami- ímperijs uero militarib.admiíniftrandísqy bellis maxímé eíus gloría illuftxís fuít, quód dw litaris. bíz nímíum pugne perículü non fponté fufciperet, neg; eos duces quiadeundis perículis clarí effent,celebratígy ab omnibus,adamauit, nec fibíad imitandá propofuít, cüm ciuib, quotídiedíceret,quantü ín fe effet, ímmortales eos futuros.Itaq; cüm íntueret Tolmídem Tolmei fílíum fuperiorifelicitateeximijsqs honoribus ex bellícís rebus quaefitis, nulla ob lata opportunitatetemporiís,ín Boeotíam parantem ínuadere,fuadentemqy hís quí íuuetv ta maxímé florerét, fponté mílítíiz munus obíre, íamqy ad quíng; millía ín eam fententíam traducta, abíqsalijs copijs, nitebatur ín concíoneab inccepto, fuadendo reuocare,uvlg? tum illud addens, Sí mínus Perícli parendá putaret,haud temeré faceret, fapientifsimum datorem confiliorum tempus expectans, Tuncigítur íllíhac dicentí pará eft applaufum, fed paucispóft diebusallatum eft ín urbem nuncium, Tolmídem prelio circa Coroneamt fuperatü concídí(Ie,multosq; fortes cíues ín ea clade defideratos efTe. Quz res Períclima gnam cum beneuolentía gloríamattulít, ut prüdenti uiro& faluti cíuíum confulent, Ex Res bello gefle.. eíus imperijsilludlaudaturín prímís,quo Grecos homines Cherronefum incolentesíet uauít. Non ením folüm mílle Athenienfium colonis eó deductís cíuítatum anímos co lirmauít, uerumetíam collem ínter duo maría muníens vallis atque aggeibus, dad racu h. P4|» o."-: M i Pericles. 72 à Thracum Cherronefo immínentid excepit: graueautem& afsiduü bellum exclufit, quo regío perpetuo tenebat, ob barbarorü uícinitaté latrocínijs infefta.In eo uerà plurímum apud exteras gentes cum admiratione celebratus eft, quód Peloponnefum círcünauígat, (et, ex Pegís Megarícae centum adueciís tríremibus, INon enim folü marítímas urbes, ut Tolmides anté,populatus eftfed etíam longius prouectusá marí cum pedeftríbus copijs uas ín nauíbus habuít,alíos quídem ín moenía repulit metu periculi& terroreperculíos, atín Nemea Sícyonijs excípíentib.preliumqy ftrenué coferentib, fufis, tropheum ftatuit, Ex Achaía ueró,que amica erat,milítib.ad fupplendas tríremes acceptís,ín oppofita c re^ ione cótínenté nauígauit, Acheloumtq tranfuectus, Acarnanía excurfionibus ínfeftam babuit, Oeneadasqy ín moenía compulit, Cumt agrum magnís cladibus uaftaffet,popula cusq foret, dem foluitcüm magná terrore iníeciflet hoftibus,uir bello fortís ac ftrenuus ciuibus uífus: nulla enim íncídit eo duce cíuibus,ne fortuita quídem belli offenfio.Deín^ demagna claffe optímecy ornata& ínftructa,graecas quídem cíuítates,quatü ope& fubfi dío iuuabant,benígné humane tractauít, V ícinís aüt barbarís nationíbus,regibus acty^ rannís oftendít potentía: molem lícentíamqg& audaciam quacungy libítum foret nauigan tium, mare totü fub fuam ditionem íimperiumcg redigentiü.Sínopenfibus tredecim cum Lamachorelíquít naues,ac mílítes contra Tímefilei tyranni uím:fed illo uná cum focijs& amíciseíe&to, decreuit ut fexcentí Athenienfes uolentes Sínopem przíídio nauigarent, unag cum Sínopenfib. urbem incolerent, potítídomo& agro quod anté tyranní habuerant, Caterái przetereaníhil concefsít, nec indulfitlibidíni& cupiditat cíutum,cum fortu na& uiribus aded elati anímís foret,ut etíá derecipienda Aegypto, uexandísqy regís marí timi ciuitatib,cogítaret. IViultos etíam mala ílla& infaufta Sícilíe ínuadende cupídítas ha^ buít,quaAlcíbíades& efus equales oratores ín pofter exarfet üt.Eratquoq; nonullís He truría& Carthago inftar fomnij,quas(pe& opinione occuparatmagnítudíne& nomine imperatorís,profperecg ad uoluntatem fuam fluentibus rebus, V erüm Perícles continuíft eiufmodi excurfíonem,& effrenatam rerum cupíditaté fregít cohibuitcg,maxímamty copíar partem ín rerum partarü cuftodíam& firmamentü contulítmagnum opus ac diffi cile ftatuens effe Lacedaemonios arcere, quibus uehementifsímé infeníus erat.Idaj cum a^ B lijsquampluribus declarauít,tum hís potífsim& qua ín facro bello contígerüt. Cüm enim duxiffent Lacedeemonij expeditiones ín Delphos, Phocenfibus templum obtínentibus, Delphis reftituerüt;híc ftatím illis abeuntibus,tranfmífsís eó copijs, rurfus Phocenfes ín» troduxít, Cumq; Lacedzmoníj oraculum quod à Delphís acceperant, in frontezrei lupí incidiffentaccept&& ipfe oraculum ín eíufdem lupi dextro latere incidí fufsit, Quód ue rà res Atheníenfium tota ín Gracía optímé ab eoadminiftratz fint, ípía facta teftimonio funt,Primit enim Eubocenfibus defícientib,eos cum exercítu inuafit;nec ita multó póft al latonuncío Megarenfes ciuitate exactos, copías hoftium ín fínibus effe Attícee, duce Pli^ ftonadte Lacedzemoniorü rege, Perícles exercíttad Atticum bellum fumma celeritate re duxít, fed prlío abftínuit, prouocantibus multísac ualídís hoftibus, Cüm autéanímad^ uettiffec Plíftonactem iuuenem admodum Cleandrída confilio gabernarí, quem fibí ob atatt Ephori imperij focíá&cuftodem adíunxerant,hunc cérrüpere pecunijs aggreffus, celetiter donís datís muneribusq, perfecít,ut Attíca hoftes abduceret. Vbíueró exercitus abiit& per cíuítates diffolutus eft,grauíter cómoti Lacedemonij,pecuntjs regem mulcta runt;quas cümob magnítudine foluendo no effet,ex Laceda mone fecefsít, Cleandrídes aute fugiensrei capitalis damnatus eft. Hícpater Gylippi fuit, quí ín Sícilía Atbenienfes bello fuperauit: uifacg eft illigentilem quendá morbü natura, cupídítate quaftus íniecif fe; qua ipfe quog turpíter ínícelere deprehenfus, Spartaq; pulfus,poenas exílío Iuít, Sed hecín Lyfandrí uíta latíus dixímus.Perícles cüm ín reddenda expedítíonis ratíone decem talenta quendam ín ufum neceffaríum prolata monvífTet. populus ríté egy repub. factum coprobauít,nec folicítus nimis in re obícura perquírenda fuit, Quídà prodíderüt,ín quib. eit Theophraftus phílofophus, à Perícle decé talenta quotannís Spartam míttí folita effe, Tie Sum principes cíuítatís fubornaret,fopítü bellum tenebat, nó pacem quidem mer fet C Epusin quo per quíete compofitis paratísqy rebus, robuftíus ad belli incumbe B e Bim de quidefecerát couerfus,aduectusqín Euboeam quínquaginta na^ E MAT mi bue mílíti, cíuítates ín dítíon£ redegit. Ex Chalcidenfibus, eos quos fie EORR ads tuítijs& gloría florétes exegit. Heltéifes ueró omnes cim ex regío^ RA. et, Athenienfiü colonia eó deduxit, Iís aut€ feueri(simé ufus eft, quod cüm na^ ttícam cepíffent, eius homines obtruncarunt,Pofthac factís cum Lacedemonijs trí Plutarchi C gintaannorü índucijs,nauigatío ín Samum decernít,ín crimen uocatis Samijs,quód iuf De AfPafía, Thucyd lib. s. fiabello contra Milefíos dílcedere,non paruíffent.Sed cum dícatur Afpafie eratía permo tus Samíos oppugnafle,hícíam tempus admonet ut della aliquíd perquíramus, quay ín eaaut qua uís tanta fuerít,utpríncipes ciuítatís caperet,& à philofophis tantopere lay daretur, Nam fuífTe illam Milefíam genere Axiochi fíliam,confenfu omni fatis patet, Di citurautem Thargelíz cuíufdam aemulatíone, quam unam ex ueteribus ladibus fui(fef,, runt,per ínfidíasacblanditías ín maximorüuírorum amícítíam ínfínuaffe.Etenim Thr, gelíaeximía forma&pulchrítudinefuitad hecualebat plurímü ui fuauítateqg dicendi ply rimis autem Girzcorüfeexpofuit:omnes ueró qui cum ea coierüt, cum rege familíaritae coniunxít,eorumg, freta opibus, femina quadam fuffuditciuítatibus Medicae cotagioní, At Afpafíam funt quí dícantob eíus fapientia cíuilemq diífciplinam fummo ftudio Pei cleobíeruatam fuiífe:znam& Socrates cum dífcipulis nonnunquá illam adíbat, Mulieres quoq hí quí familíares erant ei ín dífciplínam tradebát; etfí parum pudicéuítam inftituit fet:fiquidem apud eam puellzequaedamalerent, quz uulgato corpore quaftum facerent, Aitautem Aeíchínes Lyficlem ouium uenditore,& obícuro& humili natura homínem, prímum Atheníenfiü Afpafíze confuetudinem habuifle poft Períclís obíti,Etín Meneye no Platonís,etfi prímaíocofe fcrípta funt,tantü tame hifloríz ineft, exiftímatà effe muli culam ob uím oratoríá.cum multís Athenienfium congredi folitam, Apparet ígitur hanc Periclís cum Aípalía neceísitudínem amatoría magis fuíffe.Erat ením eí coníunx generi coíunctíonepropínqua,quam Hípponicusantéuxorem habuerat,ex quo Callíamgene rauit llum díuítem,ex Perícleuero Xanthippum& Paralum;deínde cüm ingrata utriqu foret confuetudo uíta,eam haud ínuítéalteríín matrimonii dedít,ipfe deinde accepit Jv fpafíam,quam unícé adamauít, Nam& cum exíret domo&'cum íngrederet(ut aiunt)eam amplexus ofculabatur;& Omphalapuella,& Deíanira,acrurfus Iuno dicebatur à Comi cis, Cratínus autem contrá,pellicem ípfam uocauíthís uerfibus; Iunonemq fibí Afpafíam parít& petulantem Pellicemimpudentem,^ Vídetur& nothum ex hac fuftulíffe, de quo inducitEv polísínpopularibus eumroganté; INothus aute mihi uiuit,& Píronídem refpondenti, Acíampridemfui(Iet uir, ni fam meretríciG malum fubmetuit. Atgiíta Afpafiino míne& gloría claruiffe ferüt,ut Cyrus quí deimperío Perfar& cum rege bello decertabat, charifsimá fibi ex pellicibus Afpafíam n&ücupauerit,cüm eíantea Milte cognomentá fui fet. Eratautem Phocenfís genere Hermotínifilía, que Cyro ín pralio íntexempto, duda ad regem captiua, apud eum plurímti ualuit, Haec quíde quae íam é memoría abíerantfai ptorum ínopía reíeciffe,ac tacíta prateríjífe, fortaffe contra humanítatem fuiffet. Quzav tem ín bello contra Samíos gefta funt, decreto Periclis ob Milefios, rogatu Afpafíafaca dícütur, Cíuítates ením de Príena belli gerebant, Victores Samij iubentíbus Athenía fibusábello diífcedere,& fibiíudicium permittere,non paruerunt, Eo igitur Pericles naui gans,paucorü príncipatum,cuí apud Samíos fumma rerü permifTa erat, fuftulít,ex prímo ribus acceptís obfídibus quínquagínta,totídemqr puerís,eos ín Lemnum mifit, Atquife runt fingulum obfidem proetalentit dediffe, multacg alía, eos quíad populum rempub, deferrinolebant,Pi(futhnes etíam uir Perfa,beneuolentía Samíorum decem míllibusav reorum ad íllum mí(sis,ueníam cíuitatí orabat, nihíl tamen Perícles accepit, fedutdecre uerat,de Samíjs tranfegit,conftítutagy populari admíniftratione,difcefsit Athenas, V er illi ftatim defecerunt,obfídibusq; per Piffuthnem fibi furtím reftitutis,parabantur ad bd, lum: ex quo Perícles ín eos necquíetem agentes, nec metu perterrítos,fed erectis anímis marítíma pugnadímiícare paratos,claffe contendit, Commi(fa igítur acri pugna círcainfü lam quam Tragías uocant,uíctor Perícles,hofte fufo,quatuor& quadragínta nauibus, ft ptuagínta hoftium naues debellauít,ín quarum uiginti, milites uehebant, ín ipfagy uí& tía& perfecutíoneportu potítus,obfedit Samios, Non tamen íllís adeó decíderantaními, quín auderent ínterdum urbem exíre,& pro moenibus hoftem excípere, Sed cum maior clafsis ab Athenísaccefsiffet,ex omniadítu claufis Samijs,Pericles acceptis fexaginta tti remíbus ad Oceanü nauígare cótendít(ut quídam ferunt)Phoenifsis nauibus feobíect' rus,quz inSamum fubfidio ferebantur,cum quíbus ínftítueratijlongifsíme prelít coníe rere;ut Stefíimbrotus aute affirmat,ín Cyprum mííIus,quod parum confentane& uídetur effe. Sed quocüg id confilío fecerít,parü eí res ex fententía cecídít, Nauigante enímiplo Meliffus Ithagenís filius&phílofophus, Samíq; imperator defpecta Atheníenfit navium paucitate, ducütp imperitia;fuafit cíuib, Athenienfes ínfidijs opprimi poffe.Ita; ene pra Pericles. 73 A pralío.apud Samíos uictoria fuit, quí multis ex Atheniéfib.captis; permultísi cotruptís nauibus,marí potítí funt, res(p ad bell neceffarías quibus anté carcbant,ímportarüt, Ab ipfo etíá Meliflo Períclem tradít Aríftoteles naualií prelío prímü effe fuperatü.Samí per^ fecuti cotumelíjs Atheníenfes,captíuís noctuam ín frontibus ínufferunt;inam Samiorum captíuís Atheníefes Samanam inufferant,Eft autem Samana nauís quzdam prorata me Samen, diocríter,fed concaua,& ín uentrís fimilitudínem formata,ut mare percurrere ac celerítet conuerti pofsít;fic dicta, quód ín Samo reperta prímüm,ibíg à Polycrate tyranno exedifi cata eft. Ad hacftígmata aíuntíllud Aríftophanís pertínere; Populus eft Samíorum per^ quàmliteratus, Pericles igitur cóm prímüm fibi de acceptaín exercítu clade allatum eft, propercauxílí tulit, fuperatocg Meliffo acriter ínftantí,& ín fugam coacto, hoftes conti» nuoaggerecircundedít, quod ftatuiffet ímpenfa ac tepore magis quàm uulneribus,fupe^ ratohofte;urbem uíctoría obtínere. V bí uero anímaduertít Atheníenfes,pertefos morze, adpralíum maxime fpectare,nec eos à fefacílé contineri poffe,diuífo ín o&to partes omní exercítu,rem traduxítad fortem,cuíG alba fabaobueniffet,epularí,atqy in ocío effe permí fit, ceterís pugnantíbus,Idcírco dicíturpofteros,dum uoluptatibus operam darét,album illum diem ab alba faba nuncuparefolítos, At Euphoríon aít,Períclem machínís ufum ef^ fejnouítaté fecutum,prafente Artemone fabro:qui cim loripes foret, ob íddp ad operale &ícadelatus,índe Períphoretí cognomentü traxíffe.F1ec ígitur ex Anacreontís poematís arguít Heraclides Potícus,ín quibus Períphoretus Artemon uocaf,permultís anté quàm eaSamiobello gefta funt feculís, Addit eíam Artemonem ípfum homínem delicatum ac mollem ín uíta fuíffeometug; fractum atqj ftupidum,plurímü temporís domí uixiffe,duo^ busferuíszereum fcutum fupra eíus caputfublatü tenentibus,ne quíd ín eum defuper caderet; quad fi quo cafu cogeretur egredí,lectíca tecto adoperta círcunlatum ferri folítum, obhocPeriphoret& nuncupatü efle. INono autem menfe Samij bellí, Perícles potítus urbe,moenía defecít,ablatíscg nauibus multís pecunijs mulctauítSamíos:quorti partem co^ tínuà díffoluerunt,partem íníta pactíone, tempore cóftítuto ad diffoluendum, dederunt obfides, Quz Durís Samíus accufans, tragícís pene uocibus ín Atheníenfium& Periíclís crudelítate ínuehítur,de qua nulla,neg; à Thucydide,neq; ab Ephoro;aut A ríftotele men tíoufquá facta literís extat, V erum ín eo potifsimü uanus& mendax fuifTe uidetur, quód abeísaít Tríerarchos& milítes Samíorum ín forumMilefiorum adductos,ibi decem díes alligatos tabulís effe detentos: cumqy íam parum admodum uita fupereffer, iuffu Períclís efleiínteremptos,lignís cofractís capítíibus,deínde quorundam corpora abíecta,exequíjs & extremo honore fepulturz caruiffe, Durís ígítur cüm neqy,ubí nulla príuata calamítas agítur,eti$ uerís ín rebus fatís fídei habere fitfolítus,magís uídeturhoc loco clades patríae contendiffe,ut hanc Atheníenfibus crudelítatis notam ínureret.Subacta ueró Samo,Perí desutprimüm Athenas redijt,ijs qui ín bello ceciderát,honoríficentífsímé funus facien: dum curauít, Cumq; ad monumenta pro more eos funebrí oratione laudaffet, fummá de feadmirationem praebuít, defcendentemtqy é pulpito aliz quidem mulieres benigne exci^ pientes,coronís acuíttís quemadmodum uictorem athletam exornabant:at Elpiníceacce denspropíus, Admíranda funt,iínquít,Pericles,& coronís decoráda,qui nos multís& for tibus cíuibus fpolíafticcüm nec Pheenícibus, nec Medis íntuliffes bellum, ut meus frater Címon,fed urbem focíam& necefsítudíne nobíspropinquam fub imperiti redaciurus ef7 fes.Hzec dicéte Elpiníce,fubrídens Pericles,diciturad eam fedato anímo illud Archilochí dixiffe: Haud unguétís,uetula cüm fis, Óblíta es, TraditIon míríficé elatü fuiffe Períclem debellatis Samijs, quód Agamemnon decemannís barbara urbem,ípfe decem menfibus lonü prímos acpotentífsímos deuícifTet. Neq; hoc fibi iniuría affumebat;adeó dubía bel lífortuna magnumq perículum fuit: fiquide tradit Thucydides parum abfuiffe, quin Sa^ miorum cíuítas Atheniefibus imperii marís eriperet.Poft hecfluGuante íam Peloponne fiaco bello, fuafit populoCorcyreís auxilíü ferre, cum ipfíà Corínthíjs premerent,& ínfu lamnaualibus mariítímísq; rebus ualídam, focíam fibí adiungere, praefertim cümíamaàPe loponnefo impendérebellum,& propéínftare uideretur, Decretotpa populoauxilío decemtantüm naues mífít,L acedaemonío Címoniís filio duce illis prapofito,quafi contume lig gratía;multa enim beneuolentía& amicítía Címonís famílíae cum Lacedemonijs erat, gitur nullo magno aut preclaro facínoreà Lacedemonío ín imperio gefto,ex Lacede montorum amícítía eum ín inuidiam magis& offenfíonem adduceret, paucís eum naui^ Usprafecit.ínuitumq;& coactü extrufit,& ab urbe quotídie Címoníos procul filios ha^ endos curauit, ut quí neípfis quíde nomínibus índigenz, fed alíeníatq; deii uide: —Lünnui an———— i | MD GST c Ariflopb.in Acarn. Plutarchi rentur,quóàdalterí Lacedamonio,alterí Theffalo,alterí Eleo nome effet, V ídentur enim omnes matreArcadíca genítí efTe, Cum igitur Perícles ob decem ei datas tríremes maléay díret, quód€ parum fubfidij expetentibus atqj índígentibus mififfet,occafione uero m; gnam obtrectatoríbus ad obíurgandumdedi(let;alías rurfus plures ín Corcyram deferen das decreuít,quz cofecto íam praelio, Corcyram appulfz funt. Hanc rem egré ferentibus Corínthijs, Athenienfesq; ín Lacedzemoneaccufantibus, accefferunt Megatenfes graui, ter querentes,prater íus gentíum,praeterq; Graecorum foedus,omní comeatu fe ac portu bus Atheníeníium prohiberi. Aegínete autem quód fibímaletractari uídebantur,atgin, dígnapatí, íncítabant clàm Lacedamoníos, quód arguere palàm Atheníenfes non aude, rent,Eodem tempore Potídza cíuítas, quz fub iure Athenienfium erat, Corínthíorüco, lonía,ob defectionem obfeífa ab Atheníenfibus,maturauítbellum, V eruntamen Lacede monijs míttétibus Athenas legatos, regec; Archídamo permulta ex crímínibus refellen, te,lenientecg animos fociorum;haud eft uí(um quídem alijs de caufís bellum Athenienf; bus eíTe ínferendum,fi adducerenturut decretum cotra Megarenfes refcínderent,& cum eis íngratíi redírent.Igítur cum Pericles huíc reímaximéaduerfaretur, conciítataqy multi tudíne pertínax contra IMegarenfes ín fentétía perftítiffet, omne belli ínuidíam in feuer, tít.Ferütlegatos ex Lacedemonis profectos Athenas,hís derebus ín fenatu díxiffe,& ci Pericleslegem quandam protuliffet qua tollí tabulam prohiberet,ín qua decreti eratin, fcriptum:Polyarcem quendam ex legatís díxííTe, Tu uero Pericles ne tollas,fed couertas tabulam:non ením hoc fíerí prohibetur lege.C)uz oratío cüm equa& probabilis uideret, níhilo magís Períclem permouít,Suberatígítur quzdam(utuídetur)priuata ín Megaren fes fíimultas, Comuniautem caufa palàm crímíni dabat, facrum eos lucum cacídiffe, De cernít ígitur legati ad Megarenfes,eundemtqg ad Lacedaemonios, quí apud eos Megaren fes accufet, Hoc Períclís decretum mítehumanumq uifum eft,& zequítatís plurimüpre fe ferre. Sed cüm Antemocrítus miffus legatus, culpa Megarenfiit, ut ferebatur, interit fet,decernít Carinus hoftiles effe inímícitiasnec anté denuncíatas& índictas, Quíciüque auté pofthac Megarenfis ín Attíca effet deprehenfus, capite ple&eretur:militescg,cümíu reiurando adígerentur patrío more,adijcerent facramento, fe bís quotannís ín Megaren fium agros ínuafuros, Ad hec Antemocrítus cóm humí mádaretur íuxta T hrafías portas, qua nunc Diplon uocantur, Megarefes ínfícías ibant,caufamqg Antemocriti necís ín Ípafíam Períclemq ransferebat. Nítebantur uero peruulgatís quibufdam A.charnaíuer fibus,quitum omnibus erantín ore,&€ ín quíbus id quodammodo fígnificari uidebatur: Símztham Megarís furreptam quídam ebrij luuenes abigunt:contrà Megarenfes turgidí Ira,duo furantur fcorta Afpafiz, Bellíhoc fcilícet fuít erauís exordium, Abinítioigitur quo pacto res fehabuerít,non facile eft cognofcere. Quódauté decretum fublatum non fit, Perícleautoreunà omnes factum effeteftantur, Praterquám quod ali, quídícunt eum magnítudíneanimi& íudício& confilío, optíma quadam ratíone infe, tentía permanfí(íTe, quód íuffum Lacedamoníorum experímentum íncoftantía, concet fionem ueró€ cofeísionem imbecillítatis effe duceret, Alij ueró magís fuperbía quadam & cotumacía oftentandz potentíz gratía, Lacedzemoníos defpexiíIe, V erüm turpífsima caufa omníá,X qua plurímos habeat teftes, huiufmodi fuiffe dicitur: Phídias pictor fimu lacrum, ut díxímus, faciendum códuxerat, amícus Perícli,& fumma apud íllum gratía& autorítate;ob eum ínuídía flagrans, nonnullas ín fe ínímícítías concítauit, Quídam mul títudínís anímos in eo tentareaggtefsí, quale de Períclefactura effet iudicium, Memno nem quendam ex Phídíz operarijs fubornatum fupplicem ín forum adducunt,petentem impunítatem íudícij& accufatíonis ín Phídíam, Sufcipiente autem populo homínem,có ftitutatg ín concíoneaccufatíone, furti quídem facta mentio non eft, Aurum enímitaftz/ tímab inítío ad fimulacrü accommodarat Phídías, Períclís fententía, utfacilé cüm uellet, demoliri atcg expendere poffet: quod& Pericles tumfieri iufsit: cuíus operis gloríaPht diam onerauítíínuidía, atque ob íd potifsimum, quód cum ín fcuto dez Amazonumpv gnam effingeret, fuí quoddà fímulacrum exprefsit, calui fenís faxum ambabus manibus attollentis, Periclís quoque formampulcherrímam effinxít,cum Amazone conferentls manus.Habítus aute& fígura eíufmodí,uthaftam ante oculos Periclis pratenderet:íddj índuíftría& fummo artíficío factum,quafi fimilitudinem occultare uellet, quz undíd 2p parebat, Phídías igitur coniectus ín carcerem, morbo uítam finiuít, V tuerà alij opium 4 tur, ue Pericles. 74. " tur, ueneno, inuidiz Perícli concitandz gratía, ab ínímícis parato. Indexueró Memnon; Glyconis decreto, immunitate àpopulo donatus eft, mandataqg; pratorí cura eft, ne quíd homo detrímenti caperet, Perid teporís Afpafía lenocinij accufata eftab Hermíppo Coe mícotobijciebatur enímilli, quod mulieres liberas cum Perícle coéuntes lecto exciperet. EcDíopithes decretum fecítutomníum qui de dijs non rectefentirent,aut de rebus cele ftibus nouos fermones índucerent, nome deferretur, uolens hancpropter Anaxagoram inPericlemfufpícionem conferre.Iubenteautem populo,delatíonesqy ad mí ttente,fic de^ cretum fít ratum Dracontíde decernente, ut ratíones pecuníarü à Perícle ad praetores re^ ferrentut, fudices autemabara ferentes fuffragíumín cíuítate fudícarent, Agon ueró ex decreto illud fuftulit,& à mílle& quadringentís fudícibusiudícií fierí decreuít,cüm quís furtíaut ambitus,aut infurfarü litem exiftimatí uellet.DeAfpafiía ígitur cüm multa deplo nffetprzeter religione fudícij, lachrymísqy fuís&& obfecratione fudíces ad miferícordíam comouiífet,ímpetrauit, Sed cüm de Anaxagora effet folicitus,eum urbe emifit, V bí uerà obPhídiíam ínínuidíam&offenfionem populi íncíditjudicíum reformidans, ímpendens bellum& ardens magís íncendít:ín fpem adductus, poffe hoc pacto crimína difsiparí,& inuídíam lenítumírí,cuüm ín maxímís laboribus perículiscy, cíuítas eí feuníuerfa ob illius autorítatematq opes comíffura effet. Caufz ígitur quibus Pericles no permífit populum Lacedemonijs obtemperare,hz fuiffe dícun£:uerítas aut£ incerta& obfcura eft, At Lace demoníj cüm íntelligereteo fublato equíores fe Axhenienfes ad omnía effe habíturos,íuf^ fetíteos urbem expíare, cjuód píaculo íampride,ut T'hucydídes ínquit,Períclís genus et^ fetobnoxíum, V erüm ea nertentatío long? contraríü dj illi opinati fuerant,exítü habuit, Nonením modó fufpicíonem Perícles& calumníam effugit, uerumetia maiorem autorí atem& honoremáà cíuibus confecutus eft; quíppe quemhoftibus odío maxíme atcp for^ midinieffe opínarentur. C uareantequàm A rchídamus cum Peloponnefijs ín Atticà ín^ uilfet, fienífícauit Athenienfibus, ut fí A rchídarmus uafatís cxterís,uetufto fure hofpi^ ii iusbellí àfuísagris abftíneret, fíueut ín urbe occafione calumnia ínímicís& aduerfa^ rísdaret, feagrum omnem atq uillas cíuítati dareacdonare.Igítur Lacedaemonij Archí^ damo duce, ín Attícam cum focijs magno exercitu impetum facíunt; deuaftatoG agro ín ? Aduarnítas profecti, ibícaftra pofuerunt:fperantes fore,ut Atheníenfes ea calamitateper^ motihaud íníuríam ferrent,fed contínuó ín pugnam defcenderent, Sed Perícli magnum acpericulofum uífum eft, cum fexaginta Peloponnefiorü millibus( totením fuerant quí prímum inuaferant)pro líbertate cíuítatís manus conferere:erectos autem pugna ndícupí díatelabemq illam& ígnomíníam índígnéferentes,leniuít oratione, cüm díceret czfías atbores celeríter renafci;ínteremptosautem homínes recuperare difficillim& effe, Popu^ lumtamen haud uocauítín concíonem, uerítus nequid prater fententíam facere cogere tutfed quemadmodum nauís gubernator, fpiranteuento ín pelago,omnibus ri té difpofi tistebus,intendens arma artífícío fuo utítur, defpectís lachrymis precíbusqy tímentíum& taufeam non ferentíum: fícille claufa urbe,prafidijsqy firmata,fuo iudicio arbítríocg rem gerebat, clamores& offenfíonem homínum paruifaciens, etfi multí ex amícís precibus, exínimícís mínís& íncrepatione frequentes inftarent, plerique obfcoenís cantíbus at^ quecauillis ínueherentur ín íllíus praeturam, utígnauam effoemínatamq,& quz res A^ thenenfium hoftibus proderet. Excítabatur etiam Cleon,fretus ira cíuium in Períclem concítataad demulcendum multitudinem fe cóferens,Hermíppi anapaftícos quofdam verfusin eum efferebat: Non tuSatyrorum rex fubibís lanceam? Autquid multa grauíter de bello dífputas? Equitis Perícles robur pollícens boni: Quid mucro quem cos durabello fufcítat, Cleonis morfu ardente fractus trepídat: Verüm níhílhorum Períclem immutare potuít, fed míti anímo ac filentioíegnomíníam ín uidiamq; fubiensperferebat, Cüm centum nauium claffem ín Peloponnefum mitteret, haudtamen ipfeunàprofectus,fed in urbe afsidué manens, cíuítatem ín manibus habuit, quoad Peloponnenfes motís ex A ttíca caftrís abierüt, Et cüm ptofpícere multítudíni'fta^ tuiffet, quos bello uexatos uidebat,rebus díuídendis refecítagriqy fortítiones edíxít, EíeGisenim Aegínetís omnibus, díuifitforte eorum agrum Atheníenfíbus, Quadam etíam ex hoftíum detrímentís cofolatío afflí&ís rebus afferebatur, Nam clafsís Peloponnefum dircumíens,magnam agrí partem uaftarat,uillasq;&paruas quafdam urbes$c puerat,& C 2 Conflatitia, Videtur effe tale quid,ná uaria exanplaria. c Animiin aduerfis fortitudo. Plutarchi ipfe Pericles pedeftríbus copijs fa&o impetu ín agrum Mlegarenfium, omnhiíex partepo, pulatus eft. Síc multís utríncy terra maritp illatis, multísq; acceptís cladibus, nunquátam longe Peloponnenfes traxíffentbelli,fed celeríter fatigatí efTent,utab ínítio Perícles pre dixerat,ní(idiuínaaliquauís humanís confilijs obftitiffet.INam contagíofa lues que ínua fiturbem,fublato fuuentutís flore, Athenienfium uires ueheméter attríuít, Cibus rebus uexatís pefte corporibus, anímís omnes ín Períclem exafperati incenfig erant, acuelutí aduerfus medícü,aut patrem,mentís errore ex morbo cótracto,ínfurgebant: fcilicetper, fuafí abhoftibuspeftemex cofluxione ín urbem agreftís uulgí, effe conflatam, multis(j muluerís tepore,confufeín paruís domibus feruentíbusty habítaculís fub tecto& ociofe uíuere coactís,quíante puro a£rí& aperto afTueti erant. Huíusqy reí autorem fuíff: equifu Íceptobello multítudínem exagro ín urbem compuliíffet,nec ullo opere tanti numerum homínü exerceret, fed ínftar pecudum adínuícem corrumpi fíneret, nec cómutarefeun, quam aut refpírare pateretur. Hís igitur fanandís hoftibusq; réprímendis cum adiíeciffet aními, c,& L. naues cópleuít, multíscg& fortíbus cíuíbus ín eas impofitís,nauígareíam properabat. Ea res cm optíma fpe confirmaret cíuíum anímos, nó medíocrem hoftibus formídinem tanta potentize mole allatura erat.Iamqy paratís í nftructístp nauibus, fuam tí remem Perícles confcenderat,ecce Solís defectío íncídí tínductísqy tenebrís attonitionv nes magno prodigio,anímís cocíderunt, Cüm ígitur gubernatorem perterritum atqgant mídubíum íntueretur Perícles,fublatam ad eíus faciem oppofuít chlamydem,uelatís lu míníbus rogauít,nunquíd horrendum aut horrídz alícuíus reí fignum putaret, Abnuen, teíllo:quid ígítur íntereft, ínquít,aut quíd diftat hoc ab íllo, ní(i quód maíusquíddam eft chlamyde,íd quod nunc tenebras agít? V erüm hzc ín philofophorü fcholís dífputantur, Itaque auectus claíTe Perícles,alíud níhíl uidetur gefsifle tanto apparatu dígnum:fed cim facram Epídaurü obfediffet;ac íam breui dedítío fa&ura uíderetur,de fpe magnapefteín/ ualeícente deíectus eft, qua repenté exortanon ipfos modó Atheníenfes, uerumetíamfi quí modoalíquo ad exercítum propíus accefsiffent,cotagione necabantur, Ex hocínfen fos fibi Atheníenfes leníre,fpeds addíta anímís,excítare atcp erigere nítebat, ETaud tamen fuftulítíram, neg; ab íncepto furore reuocauít, príufquàm fumptís ín manum fuffragiis, abdicandi eum ímperío,& pecunijs mulctandípermíffa poteftas eft:quam mulctam quín que& decem talenta quí mínímam fcribunt, quínquagínta quí maximam, fuifTe tradunt, Etcaufz fcriptus eftaccufator,ut Idomeneus teftatur, Cleon:utauté Theophraftus,Sínv mías, Pontícus autem Heraclides Lacratídam fuiffe affeuerat. Publíca igitur ínuidía,ipfa fra uelutíaculeo ín illum unà cum plaga dímiffa à multítudine, celeriter defitura uídebat: uerüm premebatur domeftícís íncommodis, quód neceffaríjs diuturna diffenfionelabo rantíbus,ex hís non paucos pefte amífiffet, Nam maxímus natu filius eiusXanthíppus& ipfe natura ímprobus,& uxorem iuuenem&profufam nactus Ifandri Epílíci filij filiam, patrís diligentíam& parfíimoníam xgréferebat,quód fibi parcénímís& exiliter fumptus fuppedítaret. Míttensigíturad quendam ex paternís amícís,Períclis nomine argentíac cepít;quo ín pofteriü repetente,Perícles homíni etíam fudicí& dí&tauit. Quareadolefcens Xanthíppus difficultate maxíma círcumuentus,ín patrem maledícta cófjcere,& primum domeftica eíus ftudía ad írrifionem efferre,fermonesq; quos cum fophiftis cónferebat; Vt cüm Epíthymíus Theffalus equumín Pentathlo íaculo interemíífet,cumProtagoradíem totum confumeretín perquírendo,utrum íaculum, aut qui faceret, aut hí quí praemía po" nunt, rectíus mortís caufa fudícandi fint, Ad hzc& uxorís calumníamà Xanthíppo Ste fimbrotus aítín multitudinem díuulgatà effejatqg; omníno ínfanabilem ufcqg ad extremum uita hanc adolefcentí cum patre fimultatem manfíffe, In ea ením pefte càm íncidiffet in morbum Xanthíppus,ínterijt, Defuncta eft etíam Períclís foror,exaffinibus quoq; com plurímí,& híquídem quorum opera ín Repub, plurimum fuuabatur, Nunquam tamen fatigatus eft, fed íllam animi magnítudínem ínuíctam femperà calamítatibus ínfractamig conferuauít:;nec eum flere, aut funus ducere,aut ad fepulturam alícuius neceffarij accede requífquam afpexít unquam,príufquàm Paralo effet orbatus,quí eí ex legitimís filijs relí quus effet.In hoc autem inflexus anímo parumper,tolerare tamen fuo morenitebatur,X folítam grauítatem& conftantíam retínere, Coronam etíam cüm mortuo fílío attulíffet, afpectu ipfo dolorís magnitudine fuperatus eft: nam& flebilem didit uocem,& uim chrymarum emífít,cám níhil taleunquam ín relíquauíta fecíffet, At ciuitas multos ad bd lum duces experta, multosqy oratores, cüm nullus nec grauítate, necautoritate ídoneus effet uífus,cuíus fidei tantü imperíum comíttendum foret,Períclemt& ipfum farmodef etí Pericles." x deríoad tribunal prztoriumreuocaret, moeftus ati exanímatus domiíacens, Alcibiade alijsq; amícís fuadentibus,eó fe contulít, Ergo poftquàmplebs fuam ín hunc íngratítudi^ nem repurgaffet,couerfus iterum ad rempub.capeflendam,pretor defignatus;autorlegís denothísabroganda fuít, quam ipfe antea tulerat, ne omnino fuccefforís inopia, familize nomen& genus defíceret, Quae uero adlegem fpectant,íta fehabuerunt, Perícles cüm ín repub.maxímé floreret multís anté temporíbus,filíosq; legítímos haberet, ut díiximus;le^ gem tulít,Solos Atheníéfes haberí,quí ex duobus Athenienfibus natí effent,Poftea ueró quàm rex Aegyptior& quadraginta míllía medímnor& frumenti dono Atheníenfibus mi^ (it;ut cíuibus díuíderet, permulta funt nothís ex ea lege exorteaccufatíones:quí cum an^ tea quidem latuíffent contemptí& effent,multi tunchorum delatores extiterunt. Qui ígí^ tut damnati íudício,uediti funt, haud multó paucíores quínggmillibus fuerüt, Relíquí quí Athenienfes iudicati ín Repub, manferunt, quatuordecím millía& quadraginta ínuentí funt Quareperíndignü uidebatur,legem que ín torhomínes ualuiffet,nuncab eo ípfo re fcindi,qui tulerat. Sed praefens fortuna domus Períclís afflicte quí uelutí contumacie ela tionisqg fue poenas luifferflexit Atheníenfium anímos,exíftímantía ipfum numínís iram perpelfum, humana ope fubleuandum effe. Itag; cocefferuntei, ut fílius nothus ín genus adícriberetur,eíufdemqy íllí nomen effer. Atqui hunc quídem pofteríori tempore ín Argi nufis, càm naualí praelío deuicíffet Peloponenfes, populus unà cum caterís ducibus in^ teremit, Ac uidetur tunc quídem peftís nó ui repentína illa ac uehementí Períclem cepit fe,qua cxteros, fed quz remíffo quodam& tenuí morbo per uarías mutatíones prouecta longíus,fenfim paulatímtg conficeret corpus,& uim anímí fuperaret.Itag; Theophraftus infuís libris,quos de moralí phílofophía zedídít, dubítans, nunquíd círca animos uertan^ tur mores,& actí corporís doloribus àuíirtute deíci(ícant, tradít Períclem cum langueret exmorbo,amíco cuídam,quí eum uífendi gratía adierat,incantatíones quafdam penden-^ tescolloàámulíeríbus alligatas oftendiffe: utappareathomínem peffimé animo affectum fuiffecüm eiufmodi ínfanías perferebat, Cumqj íam effet morti uícinus, círcüftantes prín Obitus preclaB cípesciuítatis atcp ex amicis hí qui fupererant,ín mentionem illius uirtutis uenerüt, quan ii taextítiffet;metiebantur res geftas,tropheorum numerum recenfebant, Nouies ením ui &orpropatríatrophaeum ftatuerat. Atque haec quafi íllo níhilaudíente, fed príuato omní fenfu interfe loquebantur, At íllefui adhuc compos,omníbus adhibuerat mente,&in me dium loquutus,inquit fe admirarí,fí haecín eo maxímélaude dígna&memoría ducerent, quorumfortuna fibí partem uel maxímam uendicaret,& qua multís íam ducibus conti^ gillentquod autem maximum& pulcherrímum effet omníum, filentío przeterírent. Ne moenim,ínquít, Athenienfis propter me nígràinduítueftem. V ir ígítur admíratíone dí^ rfiria ez animi gnus,non folum manfuetudíne& clementía, qua fe turbulentiffimís teporíbus magnísq moderatio. offenfionibus praeftítitjuerumetíam ob eam anímí fententíam qua erat: fiquidem ex fuís rebuspulcherrímàü putabateffe, ín tantís opibus imperij nihílnegy ínuidíz unquam,necg itacundíz conceffifTe,neq, ínaliquem pracípué inimícum crudelem fe praftítífTe,A c mi du hiquídem uídetur cognomentum íllud preclarumab adolefcentía fibi índitum,hanc una onis ratio, rempotíffimum, míte eíus íngeníum acuítam ín imperio caftiffime íntegerrímed; uería^ tm,uerum atg; uacuum ab ínuídía reddídí(fe, Quemadmodum deorum genus,quod bo norum non malorum caufa fit, dígnum ducimus rerum omníum poteftatem atcj imperíd obtínere; no ut Poétzenos ímperítís opinionibus perturbantes fuís poématís capítit, cüm locum quem à djs habítaridícunt,tutam& tranquíllam fedem appellant,ad quam neque ventíneg; tenebrz afpírare queant, fed íucunda ferenitate&€ puraluce,per omnetempus perpetuó ílluftretur: quód eiufmodi uitae ftatus,ímmortales& beatos maxime decere uí^ deatur, In ipfos autem deos autumant, defidíam,odía,inimícítias ram,alíasqy perturbatío nes frequenter cadere, qux ne ín homínes quidem, ut quí modo alíquidfapíant, poffunt conueníre, Sed hzc fortaffis uideri poffuntalteríus difputationis effe. Res ipfa porro in^ gens ftatím uírídefideríum,& profundiffimumfenfum cíuibus íniecít. Nam homínes of^ fenfipotentía efus,ut qua obfcurarétur,eo ftatím fublato€ medío, cum ín alijs oratoribus acducibus feciffent perículum,confeffi funt ín elatione modeftíam, ín manfuetudine ue^ 10 grauítatem natura efTe non poffe, At íllas ínuidíofas eíusopes quas monarchíam& ty^ rannidem appellabant falutare praefidium cíuítatiapparuft,tanta poft conta gío,toty fcelera ín republica inuaferunt,quz ille cohíbendo de^ prímendog,ne íncurabilía libertate fierent,prohibebat, Nonten. tRutiliano forteaut certe Raul lo. Studia. Ingetium, D Liuiu: lib, Decad.5. Liuius lib.z, Decad.5, Fabius Maximus. GVARINO VERONENSI INTERPRETE, |ESCRIPTISautemPeríclismoribus,quosaccepímus,quit memg $|ratu digni uídebantur, ad Fabium oratío traducenda eft, Ferunt un; Bi Nympharum hunc genítum effe, Quídam ueró Herculem apudfly, jj uium Tíberím cum muliere eíus locííncola congreffum habuiffe aff; jrunt,& Fabium uírum optímá,à quo Fabiorum familia Rome ínitium ] abuit,genuiffe, Quídam autem priífcos huius generis uíros, quódpri j mum uenandi per foffas more índuxerínt, à fodiendo Fodios olim ap, riz tradider&t:deínde mutatis líterís lapfa loquendi confuetudo Fabijs co gnomen fecít, Cumqy ea familía uiros magnos complurimos produxiffet,abt R ylao quo, dam,qui Maxímus ob eius fplendorem& magniítudíne eft appellatus, quartus ín ordine fuit Fabíus Maxímus,de quo hzcfcripturi fumus, Erat ei cognomentí ex habitu corpo, ris ractum, V errucofus,quód paruam carnís elationem ínnatam ín fuperioris labíj extre mítate habebat.Sed& Ouícula,quod paruam pecudem fignificat, cum puer effet, à mar, fuetudine€ grauitate morum cognomínatus eft, V erüm ex eo quod quietematqy tacitur nítatem adamabat,Scmulto cum pudorepueriles uoluptates attíngebat,& feríus ac diffi lius dífcíplínas percipiebat,fefecg familíaribus facilem obfequentemq; prabebat,ín torpo rís atcy infipientíz fufpicionem apud eos quí mínus familíares illí erant, ueníebat, Pauci ením erant, quí ínteríorem eius latentem conftantíam,& ínfítam illíànatura magnani, mítatem cognofcerent, V eràm lapfu temporis, repenté à ncgocíjs gerendis excítatus, id quod facilitatem iudícabant,aními ímmobilitatem:timorem uero,confilium:ignauíamau tem omnibus ín rebus,& quód níhilegregié prater caetera ftudebat, conftantiam atqj gra uiítate effe multís declarauít, Nam cüm anímaduertiffet reipub.magnítudine,bellorumg multítudíne,corpus ad rem mílítarem,tanquá fibihocinnarum effet,exercuít:& eloquen tiz ad populum perfuadendu m,quod maxímü eft uita ornamentü atq decus,fe contulit, Nonenim promptus ad dícendum,neq; omníno íneptus natus eratíngeníum nactus nó uulgare,fed peculíare quoddam acrarum, fchematibus abundans,& grauítate fententia, rum,quas T'hucydidís perquám fimiles fuiffeafferunt. Nam eam habemus orationemlau datíuam, quam poft confulatum ín funere filij ad populum habuit, Tríumphos quínque egit fed prímo deuidiís Líguribus tríumphauit, Nam ab eo in acíe fuperatí,multos ex fuis amíttentes ad Alpes fefe receperunt,& miferiacrebus fuis fpolíatí ab Italíae fínibus ceffe re.Poftquàmueró Annibalín Italíam irrupít,€ prímü apud Trebíam fluufum dímícans uictor euafít,per Tyrrh enumgjagrum przdando iter fecit,terrorem ín gentem atq trepi/ datíonem Romanis iniecit.Prodigía partím Roma confueta ex fulmínibus,partím omni noextranea atcp horrenda cecídere.Nam ex fcutís fanguínem emanaffe,& apud Antíum cruentas fpícas cecídiffe,& lapídibus igneis atqj ardentibus aére pluiffe relatum eft, Cov lum fupra Faleríos fcíndi uífum,& multashínc Ícripturas excídiffe, ín quarü unahace rant Ícripta, Mars fua tela quatít. Caíus ueró Flamíníus conful,uír magni anímí,& gloríz cupídus,magnís fucceffibus elatus,quíbus fortunz temerítate, non confilío potitus erat, nihílad baec trepídare: quippe quí cüm à fenatu reuocaretur, prater collegae fententíam, uí facto impetu, Gallos uícerat, Fabíum autem prodigia,quanquam multa inftarét, qucd nulla ineratratío,mínus turbabantt& cum paucitatem hoftium acrerum penuríamaudi uí(Tet, Romanos fortí anímo effe adhortabatur, fuadebatty, ex eo quod Annibal exetcita/ tum militemad pluríma bella haberet, mínímé cum illo manus conferendas effe: uerum focijs prefídía míttenda,& fic utres Annibalís(ftantibus ciuítatibusín fide populi Roma ni)per feípfas tanquam fplendentem flammam,quz modícís lenibusq; fometis alítur,ítv firmandas, Sed Flaminium ín fententíam fuam trahere Fabíus non potuít,dícentem non permiffurum hoftes Romz appropinquare,neg; quemadmodum Camillus olím,in urbe propatría dímícaturum, Itagpiuffit tribunos milicá copías educere. Ipfe cám in equo ínfi deret,equofremente,nulla manifefté cogníta caufa(mírabile dictu)ínter currendum cor ruit ín caput, Nectamen fententía fua deftítít, fed ut príus cófilium ceperat, Annibalíob/ uíam exercítum ducere, apud lacum T rafímenü ín Hetruría copías ftruxit, Cum milites prelía confererent,terreemotus factus eft,quí multarü urbíum magnas partes proftrauit, auertít curfu rapído amnes,montíüg ardua loca lapfu iíngentí proruít.Cuuz prodigía etii magnopere fzuírent,nemo tamen pugnantíG íllaper tumultü acceperat.Ipfe quídem Fla míníus poftquám multa facinora feciflet,& Roma& fortíuiro dígna,cum multís ex opt" Fabius Maximus. ki: 1 matíbus oppetijt. Aliorü ueró quiífugze terga dederant, ingens eft zdíta exdes, nam quín decim millia homínum eo die caía,totídemq capta funt, Flamínij cadauer, quod propter virtutem íllíus tumulo mandare atcpboneftare cupiebat Annibal, ínter mortuorü funera haudínuentü eft,& ubí occultum íaceret,omníno Annibalem latuít, Calamítas apud Tre biam(ufcepta, necp per literas ímperatorís,nedy per nücíum Romz recie cognita fuit, fed dubíaatqy íncerta opínío mentíta eft. Hancautem ut prímüm Pomponíus pretor audíuít, conuocato populo,necg ambages,nec captiones memorans,ínquít;O uiri Romaní,magnoprzlío uicti fumus,éxercítus prodítus,caftra direpta, Flaminíus cofulín acíe cecidít, Confulíte ígítur de noftra falute. Hzc oratío apud tantum populum, quemadmodü mari uísimmanis uentorü incumbens, ítatorpore quodá mentes omníü occupauift,ita uibem perturbauít,ut ín tanto errore confiílíahomínü rationesq; nó fufficerent. Sed ab omnibus amen ín unam tandem fententíam ítum eft, dictatorem defignarí oportere, quí fortítudí^ neanímí& fapíientía cunctís praftarec. Hunc ueró unum eífe Fabium Maximum;uírum huic magiftratuí parem& aními magnítudíne,& morum grauitatetum quía anímum ad confila,corpus ueróad robur ín adolefcentía ínftítuiflet,&'audacíam cum prudentía tem peraffer Poftquàm igiturín unum fententíaz omniíü congruerüt, Fabius dictator defígna tus, magíftrü equítumt Lucium Mínutíum dícens, prímü à fenatu petíjt, ut equo uti fibí dictatori líceret, Non ením antea equítare díctatori fas erat, fed per quandam ueterem le^ gem prohibítum fuerat, fiue quód maíores uíres íneffe pedeftribus copijs arbitrarentur, & propter hoc ímperatore ín phalange permanere oportere,nec locum deferere:fíue quo niam cum ad alía omnía,tyranníca magnacp fít eíus príncipatus potentía,ín boc uoluerint di&atoré populo ínferíorem uiderí, V erum Fabíus cüm uellet ín prímís principatus ma^ gnítudinem ac molem oftendere,ut magis obfequentes fibí cíues redderet,ín unum colle ctís quatuor& uígínti li&toríbus,progreffus eft. Alterí ex confulíbus occurrentí per prae^ míffum apparítore íuffit,ut dímifTis li&oríbus,infigníibusq; magiftratus depofitís, fibí prí uatt obuíam incederet, Poft heca dijs orfus,cüm populi edocuiffet,negligentía ceremo^ níarum& aufpícíorü, temeritate& infolentía confulís, non ígnauía militum, cladem effe acceptam,oftendít hoftem minímé metuendum effe,fed deíshonorís propítíationístp era tiahoftíaseffe mactandas, nó ut mentibus eorum fuperftitione ínijceret, fed ut religione uirtutem confirmaret, utq fpe diuine opís hoftilem metum adímeret, Tunc ínfpeciis mul tis ex librís Sibyllinisyubi rerum Romanarum fecreta recondita erantferunt quedam íbí oracula ínuenta effe,qua ad fortunas& ad res íllas geftas coferebant,& id quod ibí cogní tum erat, non lícebatad alterum loquí, Progreffus díctator ad plebem, uoutt dijs omnem eiusannícaprarum,fuum,ouíum,atq boum faeturam,quam Italíg montes,planitíesqg,ac flumína,& prata, ea ín regíone ed ucarent,fe mactaturü,X trecenta trígínta tría feftertia,to tidemq denaríos,adíecta ínfuper tertía parte pro muficís fpectaculis faciendís,ín ípfa im^ penfa fecollaturum, Summa totíus eft, octo myríades drachmarum& drachma ter mille quingente o&togínta tres,& oboli duo, Huíus autem numerí ratíone Xobferuantía haud inpromptu eftdicere, nífiquís ternaríj numerí uím ín medium proferreuelít,quód perfe Cus numerus natura fít,aac prímus ímparít nu merü,príncipiumq ín fe numeríhabeat,pri masqp differentías,& cuíufq; numeri elementa comífta,& inuicem cóiuncta concipíat. Fa bíus igitur cüm erexíffet ad rem díuínam cíuíü anímos,ad eam ín pofterá proníores ut ef^ fent effecit. Ipfe ueró cüm ín feuno fpem omne ui&toríclocaffet,ut qui exiíftímaret,deum peruirtutem&€ prudentíá hominibus res fequundas cócedere, ad Annibalem reprímen dum feconuertít,nó eo anímo ut dímicare uellet,fed ut tempore illius uires attrítas redde ret rerü copíamad inopia, X'exercítus magnítudin£ ad tenuítatem reduceret:unde fem per,quía fublatus equitatu hoftís erat ru ebatqy,ipfe per loca edíta exercít& ductabat,& po fitis caftrís hofti ímminebat,quotíes confifteret,cofíftens ipfe quodg:dumgqy illa moueret, permontana cum exercitu iter facíebat,& tantüfe Anníbali oftendebat,quantüm ex locí intercapedíne ad pugnandum ínuítus cogí nó poffet, itaq; hoftibus tanjj pugnaturus ef^ fet,ea cunctatione terroré incutíebat.Síc ítaq; tempora producente Fabium omnes afper nabant£,& fordída de eo ín caftrís fama uagante,hoftes eum magnopere formidante,nuL lius&precij effe arbitrabantur. Anníbalueró multa audacía uírum efIe Fabíum cenfebat: nam folus ílle Fabíj grauítatem atqj; fententíam bellandi cognofcebat, anímaduertebatt mülta arte, multa uí,íllum ad conferenda pralíaalliciendum effe: res Carthagínenfíum alíteríniquoloco fitas,cüm hís rebus,quas ad bellum portauerant,non dímícando.uti no poffent,& homínes acres quibus índígerent,mínuerentur, fruftratp confumerent. Iac 4 TLiui, Marcum Ternarij nume ri uis, Confilium. Plutarchi C Annibalomniatentans, uerfansqganimum hucatdp ílluc,tanquam fortís athleta ad omne genus dolíac fraudís,impellendi eratía Fabijad conferendas manus,ut eum ad illud dimi cationis traheret,quod preter fecurítatem rationem confiliorum eius effet,uarijs modi; illum laceffebat, Àt Fabíum prudentem fortemq; utrum nullo modo dolis fallere potuit, Sed Minutius magifter equítü,homo ferox& importunus,atq; temeraríus,& línguain, modicus,qui ftudium atq; auram exercítus quarens, illum ínfano impetu& inani fpeim pleuerat,de Fabio turbulentos rumores efferebat,Qui ín Fabíum per cunctationem ma ledicta torquebant, Annibalís padagogum appellabant, Minutíum uero magnum uiri & Roma dignum imperatorem prediícabant. Mínutíus magís in elationem animíattq pe, tulantíam ductus, íllum per montes copías ducentem deridebat, tan quam quí níhilalíuj quàm locum quzreret, unde ueluté theatro, Italíam ferro igníq; uaftarí milítes uíderen;, Scomma, Cuuinamícos Fabij interrogabat, num Fabius diffifus terris ín coela attollere exercitum uelletaut calígíne& nebulis interíectís,hoftes effugere.Hec amícís Fabio nuncíantibus, fuadentibus ut potíus perícula adíret, quàm ínfamíam toleraret, refpondit: Formidolo, fior quidem nunc uiderer,(i dum fcommata con uicíag; tímerem,à meorí( ratíone confilio rum dífcederem, Nec uero turpís eft metus quí pro patríe falute fufcipitur, V erüm terror quíadgloríam homínü& calumnías,falfosq; rumores attínetmínímé quídem díenus eft homíne huíufmodi magiftratü gerente, fed eo qui feruítillis, quí ipfum male Ímperareac dominari fentíunt.Poft hec Annibalín errorem íncidit, Nam cüm uellet longius à Fabio exercit ducere,€ ín planítíé pabulo exuberante ueníre, fuffit repenté poft coena áduci, bus ín Cafínatem agrum duci, Illíab Latínora nomínibus, propter batbarícü idíoma, ab, horrentes,ad Campaníz fines,ad urbem Cafilinum exercitá Annibalis ducunt, Hancur bem Holothronus flu uíus,quem V ulturnü R.omaní uocant,per medium fluens dírímit, Haec regío montibus círcunfepta eft,& ad mare vallis exitü aperít;bicob círcunfufumflu uium ftagna oriuntur,profundiffimasqy arenas habent,& ad líttus procellofum,acimpor tuofum terminant, Huc cüm Annibal cotendiffet, Fabíus cognítís uíarü ereíTibus, adfau ces quatuor millía milítü collocauítalío exercíru fuperalios colles pulchré diípofito, Ipfe cum leuí expedítaty armatura ín ultímos hoftía irruens, unfuerfum exercitü dífturbat,& D adoctíngentos trucídat, Qua ex re Annibal cüm uellet ex hac ualle copías erípere,cogní, to loci erroreac perículo,duces ín crucem fu tulit, fed per hoftes loco munítiffimos ferro uíam facere diffídebar, Nam cüm trepída undicy ad fuperandos faltus exifterent,& omni noerumpedum effet, ftatuítartificiofa calliditate hoftes círcumueníre.ltaq; ad duo millia Afluia, boum,quos ínter ceteram pradam agebant,capi fuffit,omniumq; ambobus cornibus f ces ardétes ex arídís mínutisqy uirgís collíearí;deínde ortís ten ebrís,zditog; figno, boues perlocaarctaad cuftodías hoftíü,& ad cacumina montíü ab illis quibus res demádata ef fet cocítarí;qua dum illíagebant;ipfe quod reliquum erat exercitus, per filentíá ducebat, Boues ueró adí,quoufque ígnís paulatím matería exarfit,nullo ímpetu ferebantur. Quo factum efl,ut ín admíratione paftores ex montibus profpicientes,ea flamma que fummis in cornibus fulgebat,traheret,randj exercitus fub uno multarü lampadum ordíneprogre deretur, Poftquá uerà exuftís cornibus ígnís carnem tetígerat,& ínuftione uexatí capi taquaffabant, ad inuícemqg fefe igne repleuerant, fíneordine gradíebantur: uerümanxfj atq exterrití,curfuper montes diffipati ferebantur,& frontes fummasty caudas íncenfas habentes,multiü fyluz ín qua fuga ínerat;íncendijs mifcebant, Quare Romanís qui adfal tus infidendos montíü dífpofitierant, horrenda fpectacula prebuerunt:nam faces illípro fpicere uidebantur,tandj à dífcurrentibus paffim homínibus comportarent,Itacy Roma ní multo terroreaffectí,ne ab hoftíbus híncatg;hínc círcumuenírent,ad maíora caftrare cedentes,tumultuando impedimenta relíquere, Interea fummis montiíü fugis à leui Anní balís armatura occupatis, relíquum exercitus multam praedam agens, íntrepídé montes conícendít, At Fabíus ipfis ín tenebrís dolos perfenfit:nam quídam ex bobus palantes ín cófpectum eíus prodiere, Quaretímens ípfa ín nocte infídías,exercitü ín acíes redacium, filentem tenuit.Poftquáàm luxorta eft, Fabius in ultimos hoftium írruít,& perafperaínt quad loca, magno cum tumultu pralía mifcuit, donecab Annibale miffi Hifpaní,homi^ nes leuíffimo corp ore,celeribusq plantís,& ad montes fuperandos aptiffimí, clamorein graue armís ftataríumq; Romanorü milítem irruunt,& magna xdíra cede, Fabíum ad ca ftra cocedere cogunt. Ex ea igítur reíncrepationes Fabio acdefpectio coparata eft. Nam cümantea pugna abftínui(Tet,ut cofilío& prudentía Annibalem oppreffurus, hís ipfis ui clus ab eo oppreffusg; uídebat, Cümaute uellet Annibalín eum magís Romanoram incenoere, Fabius maximus."zi 4 incendere,utad eíus agrum uenti efl,caterís omnibus clade atqj íncendío uaftatís, ijs tan tüm abftíneri iuffiggac etíam cuftodes adhibuit, qui inde capere quícquá prohiberet. Haec Romam perlata maiorem Fabío ínuidíam concitarüt,ín eumqy funt tribuni plebis íncon cione uehementer ínuectí,maxímé adiuuante Metello,qui no Fabij ínímícítijs, fed quód neceffaríus Mtnutíj magiftri equitum foret, exíftimabat Fabij calumnías, honor fibi& loríam effe allaturas, Nec populi modo Fabíus ínfenfum habuít,uerumetiíà ín fram fena tusincurrít, quód captíuorá cum A nníbale pactíone uehementer improbaret, Conuene ratenim cum eo ut uír pro uíro ex captíuís redderetur,Sí quí ueró fuperefTent ducente& quínquagínta ín fingulos,ab tjs quí recíperecfoluerentur drachmz, Facta igitur uirítím captíuor i permutatione, ducenti& quadragínta ex Romanísapud Anníbalem fuperefz fcínuentífunt, Horum precíü decreuít(enatus míttendumno effe,fed Fabíüi maxíme ace cufabat,quód neg; honefte,ned, é reipub.utilitateehomínes quí ob ígnauíam prada hoftí bus fuerant, redemíffet:quíbus Fabio cognítis,ciuid iram fedato animo tulít, Sed cum pe cunías nó haberet,& fallere Annibalem,ac cíuíum falutem hoftí prodere,nullo modo ad^ ducipoffet,filium Romam dímíifít,eumcqg agros uendere iufTit,& ex íllís redactum argen» Fides, tumadfeín caftra deferre, V endítís autem agrís cum celeríter redijfletadolefcens, míffo val, Max.lib.;. ad Annibalem precío captíuos recepít,é quibus in pofterüi permultís reflítuerepreciü uo cap.8.7 libi. lentibus,repudíauit Fabíus,Poft hzcad facrifícía Romam facerdotibusreuocatus,exer c4p.$ citum Mínutío tradídít,ea condítíone, ut neg; hofte excíperet ínuadente,neq; cum eo ma nus confereret, INecíd modo ut imperator mandauit, fed preces infuper& admonitíones adhibuit, Que ille omnía paruífacies,ínuadendís hoftibus animi ftatím adíecít;&t magna copíarápartem ab Anníbale frumentatü míífam, obferuata occafíone adortus,nó paucís exhís qui ultími mílitabant ínteremptiís,reliquosíntra uallum fugere compulít, metum: omaíbus futurz obfidíonís íaiecít; collectoq;ín unái Annibal ruríus exercítu,difce(Tu fe^ curítatíconfuluít, Quare Miínutíus ímmoderatz elationís X audacíe repleuitmilite,ac ce leriterRomá maíor rebus fama peruafít.C)uod cüm accepííTet Fabius, Mínutij fucceffum B inquítfe magís formídare,quàm hofte, At plebs gaudío maxímo& lztítía concurrit ín fo rum, EcMetellus tribunus fuggeftum confcendens, concíonem habuít, qua Mínutíum fummís laudibus efferens,non íam defídíze& ignauíz,fed prodítíonís Fabium accufauít, Permultos quoq ex alfjs ciuibus, qui opibus ín prímís& dígnítate praeftabát, eíus facíno ris Fabio adiunxit focíos,bellum ab ínitío traxiffe, quo populo poteftaté fuam eríperent, díctatoría tyranníde cíuítate occuparent,qua res moram X cunctatíonem confíciens,ma nendi Annibali facultate praeftaret, Addebat ad hzc,illialías ex Libya copías affuturas,ut inditionem Italíam redacturo.Poftea ueró quàm Fabíus proceílit ín concíoné,non apud ttibunum fe caufam fuam defenfurü oftendit, fed inquit, quamcelerríme facrifícía& fup plicationes tranfigi oportere,ut ipfe ín exercítü redíens à Minutío poenas exígeret, quód conttaeíus imperíü prelíum íniffet,.Strepítus& reclamatío populí permaxíma confequu tefttanquam ín mortís perículum Mínutíus uocaretur. INam& ín uíncula conijcere,& picatoría indemnat& morte mulctare díctatorí fas erat;& Fabij iram ex multa manfuetudine& cle^ porefias. mentía collectam& concítatam,grauem€ implacabílem opínabantur futuram,Itag; ca^ teris metu filentibus, Metellus tríbunitía lícentía fretus(ís enim magiftratus tantümodo, Tribuniti4 conftítuto díctatore, fuam retínet poteftatem, reliquis amittentibus)frequensapud po potefl. pulum inftabat,& ne Mínutij(alutem proijcerent, precibus orabat:néue comitterent, ut que Manlius Torquatus fecíffet ín filium, eadem ís tunc à Fabio pateretur, ut quí ex ho^ ftelauream& gloríam uídtoríe reportaffet,fecuri percuteretur, quín illam Fabío potefta V4l.Max.lib.s, tem adímerét,rerumqg fummi Mínutío,quí feruare omnía& poflet& uellet, comítteret, c3. 1i. ca, 8 Huíufmodi orationeuehementer permotíomnes,haud quidem Fabíum,etfi premeretur lini life te inuidia cíui&, addeponenda díctatorià dignítaté cogereaufi funt; Minutía ueró ílli foci eo Impetij effe decreuerüt,&ín bello admíniftrando parem díctatorilícentíam poteftatemág habere; remanteíd tempus Romz ínaudítam, fed pauló poft accepta Cannenfi clade de^ nuo fatam, Eo ením tempore Marcus Iuníus díctatoreratín caftrís,& ad fupplenda fe^ natus numeri, quí multís fenatoríbus ínpugnaperemptís admodum immínutus erat, a^ lium dí&tatorem Fabíum Buteonem dixerunt, V erüm hic fimulatg díctaturam ínijt, dele Isqpuiriscompleuít fenati, eodem díe dímiffis lí&oribus& relíqua comiti pompa, ad^ miltus uulgo, X in negoctjs domeftícís tractàdís occupatus, ut príuatus ín foro uerfaba£, Minutioad parem imperij portíone defignato, opínío erat, Fabíum tumultuaturum effe, acuehementer míferü futurum:quod de eo haud recte iudícatü eft. nam non fuam calamí : t Plutarchi C tatem illorum ínfcítíam exiftimans,fapientisDiogenís antmt índuit,qui quodam ad eum dicente, Hi teirrident; Atego,ínquít,míniméirrideor: quippe quíps folüm irridendoy Animitoleran. duceret quí uicti cederent, atqy eíufmodirebus turbarentur, lta Fabfus eíus fortuna tem porís,quantü ín fefuit,fedato placídodp anímo tulít, ueráratus eam philofophorü fenten, uam,quiarbítrarent,neccontumelía,necígnomíiníabonum& probum uírum afficipof, fe. Angebatueró eum reipub, caufa uehementer multitudinis temerítas, quz fe Mínutiy cómififethomíni ambítíone elato,& non fanís confilijs ad bellum íncumbenti, Itày ueri tus ne ille infanus€ opíníone ínflatus, preueníensaliquíd mali reípub.ímportaret, cm omnibus urbe excedens, ín caftra fe contulít: ubí Minutíü offendít adeó elatum& tumi, dum, utneulteríus quídem ullo modo contineri poffet. Ceterü cüm plus aequa fibi parte imperij arrogaret;hoc míníme Fabíus cocedendum putauít,exercítumq; cum eo partítus Contrbébet— eft: melius effe ratus, illum partíímperare, quàm prater«quum omnía obtínere, Acpri, Liuius. mam& quartamípfe rerum portíoné habuit: íecádam uero& tertíam illí tradídít, eodem modo diuífís fociorá copijs. Cüm ueró gloríaretur exultaretqy Mínutius, quód fummi maxtmi imperij columen efus caufa multü de fuo fplendore& dignitate amififfet, admo. nuítillum Fabíus,Non fibí,;fi faperet,cum Fabío,fed cum Anníbale effe certamen arbítra retur;quod fi cum collega certare ftatuíífet,cogítandum tamen efleequàd uíctum,& apud ciues contumelíofe tractatü auctus ipfe honoribus acuíctor nulla re fuperaffe uideretur, cüm eorum falutem& fecurítatem contempfiffet, Illeueró hec omnía ironíam ac díflimy lantíam fenílem putauít,acceptísqy ijs copijs que fibi forte obuenerant,;príuatím fecedens caftra pofuít. Annibal haud ígnarus harü rerum, ínfídías tendebat. Erattumulus quidam medius ínter utragg caftra,haud fanead occupandá difficilis, caftrís ueró ín eo pofítis,mu nitus fufficienscg ad omnía: hínc fubíedia planídes, propter nudítaté plana& aequaálon 9€ intuentíbusapparebatiquxdam amen haud magna foffz& concauitates inerant, Id: circo Annibal,cüm effet fibí occupandí tumuli oblata facultas, íllü occupare neglexerat, fed ut dimicandi opportunítas ín eo efTet,ín medío illum reliquerat, V bí aute afpexit Mi nutiumá Fabío feíunctum, noctu milites quofdam per ipfas foffas& cauernas difperfit, Deinde cüm prímü ílluxit,haud multos palám mifit ad capiendum tumulum, vt Mínutii deloco ín certamen detraheret, Nec eum fefellit pes, Nam ab initio Mínutius leue arma turam,necíta multó poft milites eo ireíuffit,Poftremó cüm cerneret Annibalem fubfidit ferre hís quítumulum ínfidebant cum omní exercítu ínftructís ordinibus procedit; co greíTusqy e tumulo tela íacientes acrí przelío oppugnare coepít,paría ab illís inferens,quo/ uq; Annibaldum perípícue íllum deceptum agnouit,& nuda terga ijs quí ín ínfídijs loca tí erant oftendere,(ignü dat, Quo cogníto,ínfurgetibus undig, fuís,& cum clamorefein, ferentibus, atqj ultímos quofcung cedentibus,turbatío magna ac metus Romanos ínua fit, Minutíus cum luftraret oculis omnes duces locum ín acíe relíquiffe,Gdefperata falute ín fugam fefe uertiffe,omnií aními fui ferocía cocídít. Numídze iam pugna fuperiores, pet planitie undíg dífcurrentes,dí(fipatos Romanos trucídabant, Cóm tanta calamitate Ro manílaboraren: haud equídem íd perículum Fabium latuít,fed ab ínítío, ut confentaneü eft,futura profpíciens,inftructü exercítü ín armís habebat,& ftudiofe curabat ea qux ge rebant cognofcere,non quídem per exploratores,fed ipfe fpecula,quam pro uallohabe bat,omnía cótemplans, V ty anímaduertítcírceumuentü undíg;ac turbatum exetcíti,cla/ mort fugientíum ad eíus aures peruafit,percuffo femore, fufpirijscg ac gemítu, omnibus prafentibus,ProhHercules,ínquit,cítíus quidem quám fperabam,fed tardíus quám ipfe maturabat, Minutíus feipfum perdidit, Signís deinderepenté efferrí,& copijs(ecófequi iu(Tis, Nunc nunc,ó milítes,exclamauít,quicung; M.Miínutíum memoria tenet, curfum properet. Clarus eftením uír,& patríz ftudiofus:quód fi nunc dum properaret hofté pro pellere, eares mínus ex fententía cecídít, alíás erítaccufandi locus, Itag prímü difcurren tes Numídas per campum ferociter fundit fugatqy Deínde contra eos quíá tergo Rom nos ínfecabantur írruens,obuíos trucídat, R'elíquí príufquám clauderenturá Romanis fuperuenientibus,paterenturtg,ea quibus íllos affecerant declinantes, properéfe ín fugá dederunt, Annibal íntuítus fuorum fugam, Fabiumg; profpicíens ftrenué egregieq i ter Poenos pugnantem,d efuper aduerfus Mínutíum ín tumulo pugnam cohibuit,& rece ptuí dato figno,Carthagínenfes ín caftra reduxít, Romanis quoq tentoría fua líbenterre petenti bus, Ferunt Annibalem é pugna díícedentem,loquentemq; de Fabío ad amícos iocando díxiíTe; INÓnne ego uobís faepius przedíxi,hanc nubem, quz hís ín montibus fe debat, tempeftatem& procellam nobís oblaturam? Confecto pralío, Fabius iid iU Lá, RÀ o——— Óá——ÀXÀü T j " Plutarchi 78 y ftum cadauera fpolíauit att diíceffit, nec fuperbíus quícquam eftautgrauíus de collega loquutus. Mínuttus collecto ínunumexercítu, Commílitones,inquit,nihil magnís inre» busaberrare,matus eft quàm ab homíne effici poffit, V bíueró erratum fit, recte admonen tibus obtemperare, boní uiri& fapíentís eft, Eco ígitur etfi noníhil fortunz fuccenfeam, Bteortamen magnam me íllí aratíam debere, Qua ením tam longo tempore nondum di^ díceram, eame uel parua diei parte edocuit, ut cimnorím meíp fum imperandialijs perí^ tamno tenere, fed míhí imperio alteríus opus effe,ne cumeis de uíctoría cótendam,à quí busuíncí pulcherrímá eft. Vobís ueró alijs quíde ín rebus princeps díctator eft, fed referendeillí gratíe ducem me futurum profiteor, prímumépad parendumilli,eíusqy imperia obeundum,me offero. Hís díctís,imperat aquilas attollant,& fe omnes cofequantur, Síc. Aquilaprizi cundos ad Fabíü ín caftra perduxít:íngreffuscqy ad tabernaculum contendít, utomnesín tiw leciosis f: admiratíonem fuí& dubitationem conuerteret, Hic pofítís ín confpectufignís, Fabíum£m. Vczc egredientem patrem fuum magna uoce compellat. Milítes quogp, patronos mílítes faluta aii pid runthzcautem libertorum ad manumíffores falutatio erat, Facto poft filentío,fic Vinu^ 7670670 tius Fabium alloquutus eft: Duas eodem die uictorías cofequutus es, INam€ hoftemfor Ns MEA 3 titudíne,& collega cofilío& humanitate uiciftiacper íllam quídem feruafti nos,per hanc ep ueró nosab hofte turpítet, à te uero honefté& falubríter uictos docuiftí, Patrem te ígítur optimiappello, quo ením dígníore te nomíne appellem non habeo, Maíores nanc ame tibi quàm genitorí gratíze debetur: quippe quíab eo foliim procreatus fim, abs teuero u^ nicumtothomíníbus feruatus. Pofthzecamplexus Fabium ofculatus eft, Erathoc idem facientes milítes íntuerí,Itaq; amplexí ínuícem iungebant ofcula, ut lztítía fimul&lachtry mís iucundiffimís caftra uniuerfa complerentur. Exínde Fabíus magiftratü depofuít,rur fustgconfules defignatí, uorum prími eum bellandí morem feruauertüit, quem Fabium fequutum uídebant, ut nunquá collatís fignis manus cum Annibale confererent,focijsá auxilía ferentes, ín fíde eos& amícitía retínerent. Ceterü l'erentíus Varro proueciusad cófulat&;homo genere fant obícuro,feduíta ob populi fauorem,dícendig; temeraríam li^ centíam ínfiení;uídebatur ftatím imperítía&temerítate defumma rerum aleam effe íactu rus, Clamitabatením ín concionibus bellum protrahi, quoad Fabijs ducibus cíuítas fecó B mittat;ceterü feeodem díe& hoftes uíffurum,& exiíllis uictoriam reportaturüi, Huíufmo^ díuocibus coégít confcrípfittg copías, quantas nunquam anteaín quenquam hoftem R.o maní confcrípferant, Octo enim& octoginta homínü millía ad prelium coacta funt.Per^ magnum íd Fabío, Romanísqm, qui altius profpiciebant,uídebatur;quippe quos haud la^ tebat,tanta fuuentuteamiffa,cíuitatem nullum falutís remedíum ín pofterum habituram. Quapropter Fabíus collegam Terentij, Paulum A emilíi, uirum bellicís rebus ftrenui, fed multitudini ínuífum,& à negocijs publícís abhorrentem, ex mulcta quadam ad zra^ ríum eí índícta, attollere íacentem attp excítare agorefTus eft, ut ínfaníz collegz occurre^ ret,edocens illí non cumAnnibale magís,quàm cum T'erentío,pro patría certamen íneun dumfore,maturare ením przelium hunc potentíz hoftilís ígnarum,illum fuz ímbecillita^ tisconfcium, Mihí ueró Paule,ínquíens,equíus eft credere, quàm Terentio,de rebus An nibalis affirmantí: nifi cum eo hocanno manus conferantur, aut íllí íntereundum eft, aut hínc cum exercítudifcedendum,cüm nunc etíam,cüm uíncereatg domínaríuídeatur,ne mo exhoftibus ad eíus fídem cófugerit,ex copijs ueró quas fecum domo eduxerat, neter tiaquídem pars fuperfit. Ad hzc Paulü refpondi(feferát: Mihíquidem 0 Fabí, cüm mea^ rum fortunarum ftatum confidero,fatíus effe uídetur,hoftíum me telís obíjcere, quàm ín cíuíum fuffragía rurfus íncídere, V erüm quando reipublíca ea condítío eft, conabor effi cere utabs tepotíus,quàmà caterís omnibus aduerfíantibus bonus conful fuiffe iudicer, lacfententía confirmatus Paulus exíuít ad bellum, At Terentius cüm remadalternum dieiimperium reuocaffet,prímaluce apud Aufíidum fluuíum,Cannasqéregione hoftíd pofitis caftrís, fignum przlij extulit, Bftautem id fignum purpurea quadam ueftís mílíta Signmpralj. rís fupra ímperatorís tentoríum extenfa: utínfperata audacía€ multitudínebomint, ab initio Carthagínenfes íngens formído ínuaderet,cüm ipfi ne dímídiam eorumpartem nu mero explerent, Annibalexercítuarmarí íuffo,ipfe cum paucis ín equo humile quendam tumulum confcendit, fpeculatusqg efthoftesíamad pugnam ínftruáiís ordínibus prope» rantes. Cüm autem quídam Gífcon nomíneex hís qui aderant díxifTet, admirabilem fibí loftíum numerum uíderí:contrahens frontem Annibal, Hocalíud certé te admirabilíus fugit.Rogítante uerà Gifcone,quídnam id effet, Quod ex hac,ínquít;tanta ulhomínum Aj laii nemini Giífconí nomen fit, Idque cauillum prater expectationem íncídens, omnibus mque Plutarchi C rifummouít, acdefcendentes€ tumulo omnibus expohnebant, ut ínter multos plurímu cocítaretur rífus,nechí quí Annibalí aderant, ullo modo fe recipere à rífu poffent. Quare Carthaginenfes càm perfpícerent ímperatore ín perículoíocarí,& rem paruifacere;aud, ciores factífunt.In przlío conferendo Annibalaftutia militari ufus eft, prímó ex loci fitu, uttergaad Notum conuerteret:ínftar ením fulmínis ardentis cum fragore íncidens,(ly, císarenofis& apertís ínfeftumattollens puluerem, fupra Carthagíneniíum agmen in R, manos agebat,utturbatí frontes auertere cogerentur:fecundó ex ordíne exercítus, Nam cümlectos ex oibus copijs robuftiflimos& bellaciffimos ex utraq; agmínís partelocif fet,ex imbecillioribus compleuít medí&, híscg ueluti roftro anteaciem proiecto, eft ufu, Optímís ímperatü eft,ut cüm íllos Romanirepulíffent,incedentescy delatí,recedentem, dío,ac finum contrahente,íntraacíem ueniffent,ipíi repenté couerí ex lateríbus illos ad; rirentur,ac círcunfufiá tergo íncluderent.Q ua una re uídetur magna pars caedis effecon fecta, Nam fimulac prímü medíü ceffit, RomanosG ínfequetes excepit,& acíes inlunarg Ticufr tmr à agmen comutata eft,ac lectorum Centuríonesthos quídem ín fcutum,illos ín haftam co omwx,rsed" uertiiubentes,ín nudaatqp ínermíahoftíum ínuaferunt, omnes quino praeueníendocir, Uri d'ópv, cuítíonemanté euaferunt,ín medío cai funt, Fertur€ equitibus Romanorü cafus fnopí Vocabulafunt: natushuíufmodi íncídi(Te. Saucíus ením,utuídetur, Paulí equusillum deturbauit, Tum difaplinemilita exhísquicircum adftabantunus& alter relicto equo confulí opem tulít, Hoc íntuentes ris.Pobb.c Ae reliquiequítes,ratííd omnibus comuni íuffu ímperatü effe, omnes defilierütex equís,pe lian. de instruen deftrítg certamíne cum hoftefeímplícuerunt,Ea re anímaduería, Annibal,hoc ínquitmi diac".^ biobtabíliuscecidít,quàm filigatosoffendiffem. V erum haec peregrina híftoría fcripto res líterís prodíderunt.Ex confulibus Varro cum paucíffimis aduectus equo, V envíiam uenít, Paulus aut& ín ftrageatg fuga illa confoffo plurímís telis corpore uulneri ínharen, tibus,& anímotanto marorezger,ad lapidem quendam confedit, parato ad necemiugu lo, ex hoftibus percuffor£ operiens. Sedob uím magnam fanguínis, quo caput fimulatg facies foedata erat,haudà multís dígnofcípoterat,ut amící eum&feruí multí íncognítum prateríret, Solusautem Cornelíus Lentulus adolefcens nobilis càm illum effet íntuítus, cognouíífetc,defiluítexequo,ad eumq; perducens ututeret orabat, fe fuís ciuibus dv D ceoptímo tum maxímé índígentibus,referuarer.Illehís precibus obfequi recufauít,adole fcentem'g cotgít rurfus ín equum afcendere, Tum iungens dextram,ac fimul cofurgens, Nuncía,inquit,o Lentule Fabío Maxímo,acuna teftís efto,PaulumAemilíum uícy ad ex tremum ín eius confilijs perftítiffe, nec exhís quze cum eofe facturum conuenerat,quic quam pratergreffum effe, uerüm à Varrone prímüá, poftab Annibale fuperatus eft. His mandatís Lentulum remí(it, Ipfe cüm ínter mortuos feabíecifTet,deceffit€ uita, Ferunteo prelio Romanorum quínquagínta míllía cecídiffeuíuorum quatuor millía capta. Reliái uero exutroqj exercítu poft conflictum haud pauciores decem millíbus. Caeterü Anniba lem tanta refeliciter zefta,adhortantibus amícís fortunam ducem fequi, una; cum hoftí^ bus fugientibus urbem irrumpere,quínto enim à pralío díe, ín Capítolío effe coenaturit quod cofilíum quanam ratíone auerfatus fit,nó facilé díxerím:fed fortunz, aut deícuíuf^ píaopera acímpediméto,mora& tímor& ín hac reaccidiffe uidet, Quare Barcham Car thagínenfem íra íncenfum in Annibalem dixiffe ferunt; V íncere fcis Annibal, uíáoría uti nefcís, Atqui tanta illius uíctoríam mutatío confequuta eft;ut cüm ante pralíum, non urbem,non forum;non portum ullum Italíz haberet,difficultateqg atgp ínopía rei frumen taríz eíus exercítus laboraret,necab ullíus reí certa fpe orfus: fed ueluti magnis pradato/ rijs copijs paffim uagus&errans bellum ínferret,tum parum abeffet, quín unfuerfamar/ mís Italíam ín dedítione fuí imperij coégiffet, Plurímz ením ac maxímz natíonesad eum fponté confugerunt, Et Capua,quz alíarum ciuítatüfplendore& dignítate maxima poft Romam habebatur, ea fe dedente potítus eft, Nec erat modó ea tempeftate experíriamt cosnon paruum malum,utEurípídes íinquítuerüm fapíentíum quoq; ducum perículum facere. Quz ením Fabíj,ante pugnam,ignauíaatq; focordía appellata eft, poft pralíüfta/ tím,no humana ratío,fed diuina quedam mens acfelícitas fuifle uídebatur:tanto ínteru:l lofuturaprofpexiffe, quz uix eaperpeffis forent credibilía.Quare extepló Romain eum omnes fpes reliquas cotulít,& ad eius uíriconfiliá no aliter pad templü,& aram fan&iffi má ferecepit.Idi eiprímaac potiffima manedií caufa fuít,nec ab eíus prudetía difccdendi, ut ínCeltícís cladibus. Quiením íllistemporib.ín quíbus nullü uídebat periculáü ímpende re cíuítati,tímídus díffidesg, eft habítus, tum ci omes ín luctus immefos& ínutíles macro res fecoieciffent,folus omníi gradíebat per urbe,míti ínceffu,ferena frote, humantfily tando Fabius Maximus. 79 3 tando. Muliebríbuscg fublatís fletibus, prohibítisq; couentibus ad publícü luctum exeun dum,fuafít fenatá cogi,& magiítratus fpeoptíma confirmauír.Ipfe robur& potentía cíuí utíseratiín eum omnes opes impert)[pectabàt, Portís prepofuítquí uufgü erumpentem urbemd deferente prohiberent, Fletuí locum& tempus definíuit, per domos ad trígínta dies lere uolentífas effe ftatuens, Poft haec fletus omnís foluendus erat, atq; hís omnibus ciuitas expurganda Inftantíbus ueró eotempore Cerealíbus,uifum eft fatíus efle, facrifi^ cia& pompam omnem omíttere,quam magnitudinem cladís, paucítate homínü, moefti^ cia oftendere:deos enim fortunator& honoríbus lztarí. Quz ueró ad placatíones deorü & ad tetraprodígía auertenda uates fieri mandauit, cofecta funt.'Nam Píctor Fabij necef? faríusad captanda oracula ínDelphos eft mí(Tus.Ex V eftalíbus uirgínibus due ín ftupro deprehenfz funt: quarü alteram, ut mos erat, uíuam humi defoderunt,altera fibímet ipfa mortéconfcíuít,|Vlaximé ueró tum manfuetudo€ clementía cíuítatís apparuít,cüm V ar roniexfuga redeunti, humilí habítu& lugubrí,ut cofentaneü efthomínem re turpifsímé & infelicilsíme gefta redíre, Senatus& plebs omnís falutabunda ad portas obuii prodíjt, optimatesqy ac Senatus príncípes,ínter quos erat Fabíus,índíctoffilentío, Varronem col^ laudarunt,quód poft tam acerbam cladem de patría falute no defperaffet;uerü adeíTet ad^ hucrebusftrenuegerendís ducem fe preebíturus,ufurusqg legibus,& cíuibus quibus de^ fendipoffe urbem confideret, Poftea ueró quàm Romaní acceperunt Annibalem parta uí&oríaad reliqua fubíugandam Italíam efIe conuerfum,ín fpem boná erectís animis, du ces& exercitus emíferüt, Horum clarífsími Fabíus Maxímus& Claudius Marcellus fue re, conttaríaín Repub, fentíentes, fed parí gloría€ nomíne, Híc enim, ut ín eíus uíta de^ monftratum eft,uír robore& magnítudíne anímí ínuictusac terríbílís: quippe quí& ma nuftrenuus foret, ac natura eiufmodi praedítus, quales Hometus bellícofos atq; magno anímo homínes appellat:ímpetu& audacía, quí aduerfus Annibalem uirum íntrepídum, pati contrá uultus audacía fretus,príma bellí certamína excítauít.Fabíus autem príoríbus cofilijs perftabat:ratus nemine cum Annibaleprzlíü íneunte, nequeíirrítante,ipfummet fibidetrímento fore, eíuscg uíres bellando attrít&ac debílítatum írí, ut robur athleticí cor^ porislaboríofi nímís celeríter amiffo uígore perít.Idcírco Pofidoníus huncait fcutum,iL lum ueró enfem à Romanís nuncupat& efTe, T'olerantíam ením Fabij, ac tuté pugnandi morem,audaciz& promptitudíni Marcelli admíftá,ferunt Romanis falutare fuiffe, V erimAnnibalhuíc quídem ueluttorrentí rapido& ímpetuofo fxpe occurrens, reprefsít cius uires, difiecitabhoc autem fenfim fluente&(ine ftrepitu fe afsidue inferente,przterfpem latenter oppreffus confumptusqy,ín eiufmodidiffícultatem coíectus eft,ut Mar cellopugnante fatigaretur, Fabíum prelio abftínentem pertimefceret.Plurímit ením tem porís cum hís bello decertauít, aut praefectís bello imperatoribus,aut proconfulibus con^ fulibüsue creatís, Nam quínquíes uter; confulatum gefsit. Marcellum ueró quíntü confulemínfid$s círeumuent& opprefsít.InFabíum cüm omneis dolos atqj infidías fepíus eC fetexpertus,fruftra omnía egítpreterquám femel,cüm paululum abfuít,quín eum Puní aarteíntercepíffet, Compofítís enim epiftolís, quz ex Metapontí príncipibus& prímo^ tibus allatze apparebant,eas tranfmifítad Fabium, In ijs eratfcríptum, cíuítate fiílleadef^ fct, deditionem facturam, eíus confilij confcijs& coniuratis illum tantüm aduentare atq Propeadeffe expectantibus. His líterís Fabíus permotus;accepta copiarum parte, eó pro feturuserat,fed detertítus finiftrís auíbus,confilíum immutauft, Necíta multó poft com pertum eft;eas líterasab Annibale dolo ad Fabíum perfcriptas,ab eodemgy illi ínfidías fe^ Qus utbem effe locatas, V erüm ab hac fraude Fabíum fuiffe feruatum deorum beneuolen ta quidam arbítrantur, Defectíones autem cíuitatum acfocíorum motus, exíftímabat Fa ius quíeté clementerqy cogtefsíbus& colloquijs fedandos ac fopiendos, nec omnem fu Piclonem profequendam, fufpectís penitus exulceratís. Cüm anímaduertííTet mílítem quendam Marfum fortítudíne& genere ínter focíos prímaríum, defectíonís accufaríà quibufdam quí erant ín caftrís,nullam ineumfecít animaduerfionem,fed confeffus eft iL lumilliberalíter,& prater dígnítatem effe tractatum: acprímum fe, ínquít, duces uehementer accufare, quí ad gratíam, non pro merítís,honores ímpertíantur: fecundó iL umquínec uerba fecerít, nec fe adíerit, fí quare índigeret, Hís habítisbellíco eum equo Onauít,alísqy militaribus praemíjs ornauit,Itag; exeo tempore homínem femper fidelif Imum promptífsímumtq; habuit. Abfurdum ením ducebat, fi equi& canes uenatíci pro^ Pier homín& curam atqj famílíarítate uí&tumq; potíus,quám uerberibus autcatenís,diffi^ Cultatem&acerbitatem feritatemq; deponerent;ímperantes ueró homíníbus,nó gratía& Con[Tantia, Clementia, Val. Max.lib.. cap.s. c Liuius lib.z. Decad.5, Valet aureis corofiatis 1800000, Plutarchi manfuetudíne rebelles eorum anímos fibi conciliarent,fed afperíores fe ín eos uiolentís, rescy prrftarent, quàm ín caprifícos máloscy fyluefires& oleaftros agrícola foleant, qui hos ín oleas, illas ín málos, alías ín fícus colendo molíendocg paulatím transferunt, Alt Lucanus genere per manipularíos delatus eft, quód à caftrís noctu difcederet,& ordi; fxpíus deferuíffet/.Tum Fabíus rogauít,quemuirà illum alijs rebus effe perfpicerent,AE firmantibus cunctis, haud facílé parem íllí mílíte inueníripofTe;ac fimul preclara quedam eius facinora ín medíüreferentibus,eíus erratí caufam fcrutatus dilígentíus, inuenitpud lx amore captumhomínem,longum ac perículofum íterà caftris digreffum ubíg; fufcipe re, Mifsis igitur quibufdam illoíimprudente,comprehenfam mulíerculam ín tabernacyl; occultauit, Tum Lucanum ad fe uocatü, príuatim acbenigné eft allocutus, INedglatuifti ínquíés,cum prater patríos mores ac leges extra caftra fepíus pernoctares;neganté cin ftrenuus eras,latére potuífti,Delicta igiturtíbi ob ea que fortiter gefferas,remíttant;pofy hacautem alterí comíttam cuftodíam, Admiranteueró milite,productam ín mediumm, lierem illítradídít haec íntercedet,ínquiens, tenobifcum in caftrís effe manfurá: tugghot ipfum opera oftendes, nífííam alía turpíor exeundí caufa fuberat, quam fímulato pud, lz amore,tegere acoccultareuelles,Hacígítur dehoc memorantur, Tarentinorüautem ciuítatem per prodítíone anteaab Annibale captam hoc modo recuperavit, Erat ín eius ftris l'arentínus quídam adolefcens, qui Tarenti fororem habebat fumma ergafefide& obferuantía, Hanc dilígebatuíir Brutíus,unus ex ijs qui relí&i ab Annibale, ciuítati pra debant, Hoc Tarentino confíciendz reí pem attulít,cómunícatacg re cum Fabio, fimul: tac ad forore fuga, ciuitatem íngreffus eft, Prímis diebus mulíeremBrutius non adijt,exi ftimante íllahzc omnía fratrem latére;»pauló poft ficeam adolefcens frater alloquitur; Ve hemens rumor peruafit ín caftra, te cumuno ex príncipibus congredi: quifnamíseft:$i enímuír eft ínfigníuírtute& probítate(utaiüt) bellü omnía permifcens paruífacitgenus, Turpeaute níhil,quod uí ac necefsítate fíat:uerü felicitas quedam iudícanda eft,quotenv pore parumuís ualeat;uím ínferente quamhumanifsímo utí, Ex hoc Brutíi mulíeracc fijt,eíq; fratrem cognítü fecit, Quí cüm approbatoruideretur eíus amoris effe, beneuolev tíoremcqg& obfequentioré barbaro fororem praeberet,eum fibí magis ín fidem confirm uit, Quare íníecailli(pe maxíma praemíorii,quam Fabius oftenderat militis amantlsani mum leuiter ímmutaut, Hzcà plurimis fcriptoribus traduntur. Quidam ueró mulíerem à Brutío amata feruntnon Tarentínam, fed Brutíam genere, FabijG amícà fuiffe: quz ut accepít fuum cíuem& notum Brutiorü ducem effe,rem ad Fabium detulerít,índehabíto cum duce colloquío,fuafionibus eduxeríthomínem atcp opprefferít. Dum haecaguntut, Fabius ad fraudem uerfus, quaamouerelongíus Annibalem poffet,milítibus qui Rhegf erant per líteras mandat, Brutíumagrü excurfionib,uaftent, Cauloníamg euertát, Oc míllía milítáhi erant,transfugeplurími ex ijs quíín Sícilía ignomíniofe à Marcello habítl erant,nequiísimi homínes,quos cíuítas fíne detrímento& facilé amítteret, Sperabatenim íd quodaccidít,ijs per dolum Annibali proditís, à Tarento illum fe auerfurd:ftatím enim Annibalperfecuturus eó cum exercitu dífcurrít, Septímo aute díe,ex quo Fabius Toren tínos obfederat,habito cumBrutio ante colloquío,cum forore adolefces ad eum íncaftra fe contulít,edoctus diligenter locum, qua prefídens Brutius ínuadentes immiffurus erat, Haud tamen Fabíj ín reconfícienda fimplex confilíG fuít,fed ipfead eam parte urbís pro fectus,filentío fubfedit;reliquus autem exercitus adortus terra maricg,magno clamoreat tumultu oppugnare urbem coepít;quoad illuc concurfu Tarentínorü facto,ad repugnan dum ijs quí moenibus ímmínebant,Brutius figni Fabio dedit, ínuadendze urbísopport/ nítatem adeffe: ílleadmotís fcalís murü confcendens.,urbe potít, Hic uidetur Fabíusanv bitíoninimíum cócefsíffe. Nam primos omní iugularí Brutíos ífufsít, ne apparereteum prodítione urbem ccepiíTe:quem tamen falfum habuit opínio.perfidize ením& crudelitv tís infamíam fubíjt,Interíerunt& plurími Tarentínorü:triginta míllía uenundati funtid reptaqjab exercítu urbe, tría millia talentorum relata ín zerarid. V exatis igitur, díreptisd alijs,dicítur fcribaà Fabío cotendifTe, quidnam de dijs fieri fuberet;ímaginib,& ftatus uv delícetita nuncupatis, Ad ea Fabíus refp ondiffe:Relinquamus Tarentinis infeftos deos Attamen Herculís fímulacrüá Tarento afportatü,in Capítolio íuxta zeream fuí equeftrem flatuam locauít.Permultumqpín hocuífus eft à Marcello effe fuperatus,& magis illumu! rum manfuetudine& humanitate admirabile reddídít,ut ín eíus uita fcripfimus, Annibal uero fertur ín ea perfecutione,quadragínta tantü ab urbe ftadijs aberraffe, dixiffeip palam omniíbus;Ef certealter RomanísAnnibal; Tarentinorü utbem,ut cep cramus,amilm Fabius Maximus. 20 a Ad amícos autem priuatim, Tum primü dícere fibiín mentem uenifle,utiamp ridem per^ (oexiffet,difficileipfis effejnunc autem impofsibile,prefentíbus copíjsItalía potírí, Hicfe cidus Fabij triumphus fuít multo claríor priore atcp illuftríor:qui utbonus athleta, cum Annibale repetito certamíne,facile eius omnía& cenfilía& facta peruertít,cüm iam que ;dmodumanfz& amenta, firmítudíne deftítuerent, INam pars exercítus luxuría acdeli^ cijs refoluta erat,pars afsiduis prelijs ueluti defeffa& fatigata. Marcus quidam Lucíus Ta renti obtínebat,quo tempore ad Annibalem defecít,quí amiífa urbearcé retínuít,quoad Romaní eam receperunt, Híc Fabij gloría uehementer angebatur,& femelímpulfus ínui díaatg ambítione,ín fenatu dixí(Ie dicitur, Non Fabíum,fed fe, recípiendi l'aretí caufam extitile, lum rídens Fabíus, V era,ínquít,meherclenarras;nam nifítu amififles,ego nun vamrecepiffem, Romaníueró cüm alijs honoribus Fabíum affecerunt, tum eíus filium confulem defignarunt. Cum'g ís magíftratá íniffet,& quadam ad bellum dífponeret,pacr(iueztatís uitio, fiue alía quadam ui morbí, fiue quód filium tentareuellet, ínuectus e^ quo,per medíam círcundantíum turbam íncedebat, uem cüm uidíffet íuuenís, nó tulit, miffog;ad eum lictore; patrem defcendere ex equoíufsít,ac pedibus accedere,(i quid ama gíftratu petiturus effet, Quod ímperíü caterí indigne tulerát,& in Fabíum omnes oculos animum conuerterant,quem putabantpríori gloría indígnapatí,Ipfeautem repenté ex equodefilizs,equo cítíus ad filíá properat,eumq; complexus X gratulans: KRecté,inquit, fili& fentís& agis:nec latuít te quibus ímperes,& quantam tmperr) molem fufceperis:(ic & nos& maiores noftrí Romanam cíuítatem exauximus,patría gloríam femper parentí busacliberis praeferentes, Et reuera quíderh fertur Fabíj proauus maxímaapud Roma: nos glotíaatg potentía fuiffe: quinquíes ením cófulem effe creatum, tríumphosgq claríf^ (imos ex ínfeitifsimís hoftibus reportaffe;acfilío confulatum geréti legatum fuíffead bel^ lumadminiftrandum conftat.In triumpho autem, cüm filíus tríjugo curru effet ínuectus, ipfeequoinfides cumalía turba fequebatur:ín hoc fibijpfi cogratulans, quód eum filium paterno iure haberet fubdítum,aliorum uero cíuíii maxímus& efTet,&diceretur,legíbus tamenfe Kconfuledemifsíorem gereret. V eràm ílleuir nohís folüm admirabilís fuit, Cae terum Fabíus cüm filium amififfet;ut uír fapiens,& humanus parens, cafum fuü zquifsi^ mé tulit Laudationem ueró,quod munus ín funeribus propinqui obeunt,ipfe ín foro co^ ftitutuspro filio díxít: quam poftea fcriptam dedit, Sedpofteaquàm Cornelíus Scipío ín Iberiam míffus, Carthagínenfes multis prelijs fuperatos€ prouincía efecít, gentíbus au^ tempermultís ac maxímís cíuítatibus ad ímperium Romanorü adíunciís, praeclaríísimís rebusgeftís cíuítatem ornauit, beneuolentíam€ gloriam,quantam nemo unquam alter, affecutuseft, Conful deinde factus, cüm profpíceret populum fefead Annibalem oppu^ gnandum expetere atqj efflagítare,ibi cum A nníbale manus conferere príícum nímiü& uetuftum ducens, excogitauít nauibus Carthaginem petere, Libycam regionem armís & exercítibuspopularí;ad ídqy populum pro uirili fua excitareatque impellere nítebatur. HicFabíusomníratione metum íncutiens cíuíitatí, ut qux ab ímperíto adolefcente& im prouído,ín maxímum perículum& ultímum dífcrímen uocaretur,Senatuí ne fieret per^ fufit, Populo autem uífus eft, ob ínuídiam Scípionís gloriz obtrectare, uerítusnefí ille magnaaliqua re& praeclara gefta, belli id fuftulíffet omníno, aut ex Italía eíecííTet, íners ipe& ienauus uideretur, quí tádíu bellum traxíffet, A b inítío tamen zítimatus eft, quod maximé fecurítati profpíceret,magnumép perículum formídaret,ad repugnandum acce dere:cüm ueró intenderet magis, aclongíus proueheretur ambitione quadam& pertina^ cia, Scipionis curfum ad gloríam ímpedíreuelle uidebatur, Siquídem Craffo Scípíonís collezz perfuafitut obuíam íret, nec permitteret ut Scípioniímperíum mandaretur, ne^ que de dignitate illí cederet, fed ipfe, fiuideretur, cum exercítu Carthagínem nauígaret. tueró non permífit eí pecunías ad bellum darí, Scípio coactus ípfe belli impenfam fu^ Ícipere, ex Hetruríae ciuítatibus, quíbus cum fibi priuatím amícítía erat, cotgít pecunías, -raflum autem homínem mínímé contentíofum,fed mítem& manfuetum,& quódpon tifex maximus foret,tum natura ipfa,tum quaedam díuína lexfacílé domi continuit. Quare rurfus obfiftere Scipioni alía ratione aggreffus Fabíus, tuuentutem cum eo ad bellum exeuntem prohibuit ac remoratus eft, ín íenatu& ín concionibus clamítans, Scipíonem nonmodó Annibalem fugere, fed qua fupereffent ex bello copías ex Italía quoque ab^ ucete, blandíendoq íuuentutem ínaní fpe ducere, eiqy fuadere, parentes, coníuges, cí^ uitatem relínquere,hofteínuicto ipfis portísaffiduó imminenti, Quibus perterríti Roma nbeas folá legiones quz ín Síciliaerant, Scipioni ad bellum decreuerunt: trecentos prae Gratia. velata pro rebus bene geftis. Liuius lib.4, Decad.s. Parentum fplcn dor. | | e gne C tereaexhis,quifub eoíin Hifpania meruerant,quibus fidís utebat. Hzc igit Fabius ex fus| Plutarchi | natura€ cofuetudíne ín Repub.fentire uidebatur, Sed pofteaquám Scipío traíecit ín Li,| byam,& facta ftatím eíus admiranda,&res geftze maxíme atgipulcherrímaz,Romamny,| cíatz funt,& qua famz teftímonio forent,fpolía multa confecuta funttrexuerà Numiq,| rum captíuus,X duorum caftrorü eodem tempore incendía,ínteremptíoq; multorü cim hominum& equorum,tum etíamarmorum, qua ín íllis apparata eranttum Anníbalpe:| legatosà Carthagínenfibus reuocatus eft,iubetibus fpes íllas ímperfectas dímíttere& p; tríze auxilium ferre, Ad hzc,Scípio cüm ob eos fuccefíTus omnibus uerfaretur ín Ore,ce fuit Fabius, Scipioni fucceffore effe míttenda.In quo cüm caufam alíam probabilem no, haberet,uulgatü illud ufurpabat;Perículofum effe,fpem tantí ímperij unius hominís foy, tunz cómíttere:dífficileaute effe eundem femper fecunda uti fortuna,Síc ad poftremim in offenfionem multítudínis íncurrítyut homo morofusac ínuídus,autaffecta íam etateti mídus, X fpe bonadeftítutus, ac prater modum Annibale perhorrefcens, Neq enim o cum copíjs exItalía diícedente,etfi confírmatís cíuiíum anímís,tempus quietü atcp índubí tatum relíquit fed tum maxímé ínquít cíuítatís ftatum laborare,& ín ultimü difcrime eff adductá.Grrauíorem nang ín Libya pro ipfa Carthagíne Annibalem ipfis futuri exerci tumcgScipíonioccurfurá,multori adhuc fanguine ímperatorti,díctatorum,ac confulum madente. Quare cíuítas hís rurfus uocib maximé perturbataeft;ut bello ín Líbya feceden te,bellí metus Koma propíor factus putaretur, V erüm Scipio haud multo poft tempore, cüm prelío fufo Annibale, Carthaginis occídentís animos&audacia fregi(Tet deiecifferc, maíus peomníü cíuibus gaudí&attulít,ac veréfmperíaáRomanorü magno falo&fluáip, agítatum,ín príftínum ftatum& dígnítatem uíndicauít, Sed Fabius haud quidem uíqad bellí exitum uíta fuperfuít,nedy audíuít fuperatü Annibalem,neq; patríam magnis& cer Mors, tísfuccefsibusilluftratam afpexít,Q uo entm tempore Annibal ex Italía foluít,morbo cor Val.Max.lib.s, reptus dífcefsíteuíta.Epamínondam ígitur Thebani,ob inopíam,publíco honore funeris cap. 2. Honor mortuo babitus, D Qualis uterque fucrit in bello. profecutií funt; nihíl ením eíus mortui domi, praterquàm ueru ferreum, ínuentá ferunt, Fabío ueró haud eft publícum funus à Romanís exhibitii, fed príuatim fingulís ad fepul turam conferentibus,non ut ínopíz fubueniret fed ueluti populi parentem fepulturaor narent,congruentem uíta honorem ín morte,& gloríam confecutus eft, PERICLIS ET EABII. COMPARATIO, 3 Alíaígiturdehorum uirort uítís& moríbus ex híftoríiarum mon u menísacce pímus,Sed cüm multa uterg& preclara,& cíuilís& bellice diífcipline exempla Pes reliquerit, agéex bellícís rebusillud primum fumamus, quód Pericles populi «^ fortunatífsimumacfua rate maxímum,ac maxímépotentía opibusq florent nactus, communií fortuna,& uiribus cíuítatis iure fecurus& felix per omn uitam fuiffe uidetur. AtFabíus perdítífsimís temporibus& alienifsimís cíuítatem capeffens,nó inbo nis feruauítíncolumem,fed ex malis erípíens,ín optímum ftatum reftítuit,Perícli Cimo/ nís uíctoriz& Myronidís,Leocratísqy trophza;ad hzc Tolmídís fucceffus plurimíac ma xímí,duin I eipublice przfuitímperator,cíuítatem celebrítatibus& conuentibus publi cís ornandam magís,quàm recipiendam bello& feruadam tradiderunt, Fabíus aute, cum fuge permultz& clades,multorum etíam ínterítus, íugulationescg ducum atq imperato rum;ad hec paludes campíq& faltus exercituü cadaueríbus referti, flumína preterea uf ad mare cede& fanguíne exundátía,fibiíante oculos uerfarentur,atcp hís fuo temporeilla tísà uiuo adhuchofte& íncolumí,cotemptus omnibus,ad fubleuandam cíuítatem fecon ferens, haud fundítus euerti fiuit, Atquí uídebítur fortaffe haud íta difficile effe cíuítatem multis afflíctam cladibusattollere facentem,& qua ob necefsítatem praefertim confilio prudentís ducís obtemperet,utpopuli fecundis rebus elatí,fibicy praefidentís,quafi frenís quibufdam petulantíam& audacíam cohibere, Quod uidetur Perícli de Ahenienfibus contigiíTe,Sed qua Romanís íncíderunt& pluríma&maxíma mala, magno& inuíctov nímohomínem oftenderunt,quí neque turbaretur hís omnibus, neqpá príorementecon filiocs defcifceret. At Samo quídem à Perícle captz, Tarentí receptíonem lícet opponere Eubaez ueró, Campaníz cíuítates, Ipfum poftea Tarentum Furius& Appíus confules obtínuerunt.Exapparatu ueró pugnanon uídetur Fabíus conflixiffe,praeterquám ea;e qua prímüm tríumphauít.Perícles ueró ex terreftribus marítimísty praelijs, nouies ex ho ftibus trophaeum ftatuit, Nulla tamen Períclís res gefta memoratur tanta, quanta eftà Fa bio gefta, cüm ex Annibalís infidijs feruato IMínutio,Romanorü exercítum fenamm coiU Fabius Maximus. 81 |, columem, Opus ením magnum,& cum fortítudínís, tum prudentiz humanitatisq fuit. Rurfus Perícli non quemadmodum Fabio talís bello error obtígít,cum per boues ab Annibaleaftutía fuperatus efl, qui cafu& fortuítu ín anguftijs claufum deprehendit ho ftem,noctulatentem neglexit, X luce uím ínferentem,& praueníentem, cocertatoremqj fuperantem,Q uod fi non prafentía folüm ínfpicere decet,fed etíam ex futuris optímü du cem conijcere;bellum profecto,quem Perícles preuíderat;predíxeratey Atheníenfibus, exitum habuít,Illí enim plurímis intentí,cupídiítatefuas opesamiferunt, At Romani con taFabij fententíam,Scipione Carthagínem mifTo,omnium rerum potítí funt, non fortu naquidem, fed fapíentía& fortítudíne ímperatorís, quihoftem fudit. ut huíc quidem fa^ píentís confilij patríze clades teftímonio fint, íllum male omníno fenfiffe fucceifus ipfi ar^ guere uídeantur, Paríterautem ín duce reprehendendum, prater fpem uel detrimentum accepiffe,uel ftrenué rem geffifTe, Sola ením,utuidetur,inexperientía eíenít audacia, ea^ demqfíducíam aufert, Atqy hec debellícis rebus fatís dixiffe fit, uod autem ad rempub. fpetat, Períclibellumuítío maxímé datur.dícítur ením ab eo conflati,& profectum effe contentíone quadam, ne Lacedamoníjs cedere uíderetur, Exíftíimo autem negy Fabium ipfum ulla conceffiffe Carthagínenfibus, fed magno& generofo anímo, pro ímperatorís munete, perículum fufcepífTe, V erüm Fabij in Mínutíum manfuetudo& clementía, Pe riciscum Cíimone& T'hucydide díflenfionem arguít: quí uírí optímíi cüm effent,& opti» matum apprímé ftudíofi,pulfiab eo& ín exílium coíectí funt. Sed Perícli potentía maíor, maíusg imperium fuit, quibus alíos prohibuit duces detrímenti aliquid, re malé cofulta, cíuitatiÍnuehere.Tolmides tantüm eum effugiens,ac uiolenter urgens, Boeotíco bello of fendit, Cateríautem illi fe dederunt,opumgy illius magnitudíne,fe ad eius fententiam ac^ cómodarunt. At Fabius cüm ipfeperfe effetab omni errato& offenfione remotus, poten tain prohibendis czeteris ínferíor fuiffe uídetur. INon ením tot cladibus perfunctí effent Romaní/fí quantum Athenis Perícles,tantüm Roma ualuiffet Fabius, Iam uero ín pecu^ nijs magnificentia, hic nihil à díuítibus accípiendo,ille multa ínopibus largiendo, perma ximam oftendít, cüm príuatís copíjs captiuos redemiffet, Nec Fabio quídem ampla res e^ ratfed fex tantüm talenta, Perícles autem haud facíléfortaffe quísdíceret quantís opibus, 5 cim ex focíjs& regibus iuuari locupletaríc liceret,à largítíonibus fe ínuíctum& íncorru ptum feruauít,Iam ueró cum Períclís operum magnítudíne,ac templorum edificiorumq; apparatibus, quibus Athenas Perícles ornauít, quanquamnon omnía quídem, qua ante imperatores Romz erant,decora& ornamenta coferenda funt: preftantem tamen quan dam excellentíam ac exímíam eíus munífícentía,ac liberalítas habere uífa eft, Pelopidas. ANTONIO BECARIA INTERPRETE. A T ofenior quibufdam ftrenu& homíné audacemq laudantibus, Plu à rímum differre inquít, uirtutem magní, uítam no magnífaciendam pu "| tare.& recté quídem, Nam cüm apud Antígonü quídam cofídenti aní j| mo, habítudine tamen corporís haud profpera milítaret, ínterrogatus llàregequanam effet palloris ín eo caufa;quádam zgrítudine íncogni^ iNe tam refpondit, Poftqui aut£ uirtute affectus rex, ac magnificentía qua 252725) dam motus,imperauit medicís,ut fi qua effentad falute remedía, illum curarent:cum bone ualetudíni reftítutus efet,no eo amplíusardoreatqy ímpetu perículís fefe certando obijcíebat, Quapropter admiratus Antígonuseam animi mutatíoné,nó po teratnoaccufare, Cui ille,níhil caufam diffimulas, Tu meó rex,inquít,profe&tó mínus au dactreddidiftí,cüm ex hís malis liberauerís, quibus uiuere paruifacieba, Ideo& uír quidá ybatitanus eadem Spartanis uíde£ obieciífe, ínquiens:;no multi laudís reportare, quód fortiterbello mortifefe obijcerent,ob duros eorülabores,acuiuendi difciplina& afperíta t. AtSybarítís, cüm uírtutís ac gloríeloco omníbus delicijs ac mollítiei dedíti effent,non mírüiuídeant uítam defpícere,quí mortem nó tíment, Lacedemonij ením& uíuendum libenter,& moríendum,fed utrung; cum uírtute cenfebant,ut ex hoc epícedío conftat: Iccecidere uírí,quis nec mors,at neq; uita, Sedpulchrum,pulchré uíuere,obirefuíit.^ Nonenímmortís fuga damnáda eft.fi fit Jta uirtutís ac honeftatis ftudiofa, Neq, ulla mortís coftantía reprehendenda, fi"S ex có Qualis inrepu-blica. Magtificentis, Facultates.. w Aciei ad corpus bumanum colla tio, enus. Educatio. Ingenium. Epaminonde laus. Plutarchi temptuuítz profícifcatur, Vnde Homerus femper audaciffimos ac pugnacíffimos uíro; optímedq armatos educícad pugnam, Grrzcorü ueró leges,non quí enfem,aut lanceà fed quí clypeum amíttebant, mulcta damnabant: docentes oportere mílítí magís qui no acci, píat,quàm quí detíncomodá,curz effe debere,duci przfertím urbís& exercítus.Si enim. utlphícrates ínquít,pedítes quidem manibus fimiles funt, equites uero pedíbus, ipfaga, cies pectori& thoraci,capíti aute imperator: nó exiftimandum eft fi quis fe temere pericu lis obíecerít feipfum folum negligere,fed etíam omníü,quíbus per ipfum falus conftat& contra, V nde Callícratídas uír etíí caeterà egregíus,no tamen fapienter augurí refpondif.. feuifus eft, Nam cüm íuberet,ut fibi à morte caueret,quam facra portendebant; Non inw níus, ínquít, morte Sparta falutem pofítam effe. Nam càüm pugnaret Callícratídas, unus erat, necnon cüm nauigaret milítarettg, fed profecto dux omni cüm effet, omnemq;to, tíus exercítus potentíam fufcepífTet,neq; unus,neq; folus erat, Sed melíus Antígonus fe nex,cümapud Andrum naualí prelio dítnícaturus effet,cuídam dicentíjlongeplureseff hoftíum naues; At meípfum,refpódit, quoteorum obijcíes? magnifacíés profecto, ut de. cebat,imperij dígnitate;fi cum experíentía& uírtute locatafít:cuíus pracípuum illudeft, feruare eum;quo feruato,cxtera cóferuantur, Itaqy pulchré Tímotheus, Cares enim cim nonnullas in corpore cícatríces Atheníenfíbus oftentaret, ac clypeum ipfumlanceacon, foffum:Ego uero,ínquít,uehementi pudore affe&us fum,quód cüm obfiderem Samum, prope me concíderít telum,quafi meipfo íuuenilíter magís uterer, quàm deceret ímperz torem, aut ducem tantíexercítus, V bí enim perículü imperatorís comunem omnibusaf. ferret calamitate;ibí& manu& corporepro uiribus certandum eft.Tllí quod; rect ualéit, quídícuntoportere optímü imperatore maxímé quídem fenectute,aut certe fenefcentem morí. Vbíueró parua uírtutem imperatorís gloría,certaautem rerum omníü pernicies,fi mínus illi ex fententía fuccedat, cofequatur, quís militis operam ab ímperatore exigatip/ fius perículo redemptát Cum igítur Pelopídz ac Marcelli uítà fcribere ínftítuifem, haud alieni effe,utea praedicere exíftimaui. Hi enim maxime quidem ac pugnacíífimí uiri pro fequiífqy eorum patríam ímperatoría laude extollentesjambo temere concíderunt. Aduet fumq; grauiíffímos hoftes utergjbellum gerens, alter quídem Anníbalem antea ínuíctum priímus,utaíunt,ínfugam uertithícuero Lacedzmonios marí& terra fuperantes uníuet faacie deuicít. Ambo feipfos temere perículís obíjcíentes uítam amiferüt,& potiffimü eo intempore,quo maxíme eorum uíta optatiffima fuit. Propterea nos morü fímilitudinéfe quutí,eorit uítas memoriz cómendabímus. Pelopidas igitur Hippoclis filius, fpedatiflu mo genere natus;ut€ Epaminondas magnifice educatus, ínter Thebanos maxímtpolle bat, Cumq adhuc adoleícés effet,na&tus fplendidiffima domá, petentibus quibufc;& po tiffimiü quí mererí uidebantur,opítularí coepit;ut uere fuarum rerum domínus uíderetur, nó feruus, Nam quidam funt,ut ínquít Aríftoteles,qui ob eorum cupiditatem, acanímilí beralítatem,mínime díuítijs utuntur,alij ueró per intemperantia abutuntur:feruíuniqghi quídem uoluptatibus femper,illí occupationibus tranfigunt uítam, Itag; cüm plurimi e fent, qui Pelopidz gratía& benignitate cómoti,eius liberalitate ac muníficentía facilcute rentur.foli ex amícis Epamínonda nund,utacciperet quícqua,potuít perfuadere.Cuius cotínentiz ín eo ípfe par erat, quod& ueftíumtenuítate,& cibí moderatione,tum toleran tía laborum,&ín fun gendo ímperatorío munere,fyncerítate aque exórnatus erat,quem admodum Eurípídes Capaneus:;cuíus quídem res ampliíffima erant,nó tamen ob eamre rum copiam ínfolens aut mollís,quinímó cuí foedum ac turpe uídebat pluribus utíad cor porís cultum,quámhí quíínter Thebanos minima poffiderent.Epamínondas igítur, etf ex confuetudine& ex patría haereditate haud locuples effet, longé tamen modeftioremil lum reddebat philofophía,quod quidem uíuendi genus ufcg ab ineunte xtate fibi.delege rat, Sed Pelopida quídem claríffíma uxor erat,geníti etíam liberi, uerüm níhil mínus pet omnem uítam reipub.fe dans, facultates negligebat. Et cüm quídam ex eíus amícis dice rent,rem neceffaríiab eo neglíei,accumulandarü opum ftudíü fcilicet: Remfanénecefa ríam,inquit,huíc Nícodemo,oftendens quendam claudum& cecum.Erant etíam ambo equéad quamuís uírtuté natí, nifi quód colluciarí magis Pelopídas delectabatur, difcere auté Bpamínondas, acínter ocíum uerfarí, Híc paleftra€ uenatione,ílle audienda magi philofophia clarus euafit.Cüm ueró plurima ambo cófequuti effent, qua íllos ad gloríàdi gnítatemqy euexerunt, níhil tame digníus laudeac admiratíonefuít, quàm quód inter tot comunía certamína, cómunesq; magiftratus ac prafecturas, tantam feruauerint ínterfe benéuolentíam& fidem, eamgab ínitío ufque ínuíolatam&íncorruptam obtínuerínt.St quis Pelopidas. 82 4 quis ením Axíftidis admíniftratione& Themiftoclis,& Cimonís& Periclis,& Nicíe& Aicíbíadís príncípatü ínfp exerít,quam plena dífcordíz,ínuidía ac fedítíonís ea dígnitatís acceí[ío extíterít: uertatqy terum oculos ad Pelopidz ín Epamínondam beneuolentíà& ftudium,hos certe rectíus collegas príncípatus& imperij appellabít,quam illos quí contí nuaínter fe contentione dífTidebant,no magís uthoftes,quàm ut feipfos fuperarent. Cau faením erat non díífimulata uírtus, qua non gloríam, non díuítías exrebus eeftísquare^ bant, in quíbus ínfita eft omnís ínuidíaac fedítío dí(cordíacp cíuilís; tum etía mutua qua^ dam& fingularís charítas,qua mouebantur ut eorum patríam maxímá ac claríílimá effíce ren, Ex quo euenít,ut unufquífq alteríus dígnítate quafi príuata Ietaretur,C) uam quíde amicitíam exiftímantab ílload Mantínzam bello ccepíífe, quod unà cum Lacedzmonijs gefferunt,quíbus cum tum primü amícítía& focietate aftríctí fuerant,cümauxilía Theba nimififfent.Inftructi ením ínter acíes,& unà pugnantes aduerfum Arcades, Lacedzemoniorum cornu,quod poft eos erat,íam cedente;ambo obuíam hoftibus fe cum clypeis ob^ iecerüt, Pelopídas uero ipfe feptem à fronteacceptís uuIneríbus, cüm ínter hoftíá acfuo^ rum cadauera concidíífet, Epamínondas etííhaud uíuentem redímere pofTe exiftímaret, irruens tamen folus aduerfum multos fe coniecit, ftatuensmorí malle, quàm Pelopídam prolapfum nó uíndícare, Q'uo etíamacríter uulnerato,cüm ín pectore quídem lancea,& ínbrachío enfeeffet uuIneratus, exaltero cornu Agefipolís Spartanorü rex exilíens, eos prater fpem ex hoftíum manibus líberauit.Poftqua uero Spartanifead Thebanos contu liffent, ac ínter fe amícitíze& focietatís foederaíciffent, uerbo quídem amící erant, reauté cíuítatísaudacíam pertímefcebant,& potííTímü Ifmentj& Androclída focíetatem& con fuetudínem,ín qua erat& Pelopídas,cuüm hí quidem urbanítate quadam& popularí mi fuetudíneprzeftare uiderentur, Archías ígítur& Leontídas,& Philíppus,& príncípatu& díuítijs clarí fed níhil modeftum fentíentes,Phoebídz Laconíco perfuaferunt, ut cum ex^ ercítudeíimprouifo Thebanam arcem,qua Cadmía nuncupabatur,occuparet, aduerfan temgunumqueng eijceret de cíuitate,eamcg Lacedzemonijs fubijceret, occupatti à pau^ B císprincípatü, Quoperfuafo, níhiladuertentíbus Thebaníis,ftatim cíuitate ínuafít, Arce Tbebe Pbacbi quoq cüm tum forte facra quedam celebrarentur, facile cepit.I(menías& ipfe captus eft, daoccupate. míffusgj Lacedemoné:paulo poft confectus cede ínterijt.Pelopidas ueró,& Pherenícus, & Androclídes cum plurímís alijs clám exeuntes,effugerunt.Epaminondas ípfe ea ín regionepermanfít,tancf uir defpectus,mínímeq; ad rem aptus ob phílofophiz ftudíü,ac re^ rum ínopiam impotens, Lacedamonitj ubí eafenferunt, Phoebídam à príncípatu deíectü drachmarum decem myríadibus mulctarüt, níhíl mínus tamen arcem prafídío tenuerüt, Catetíigitur Cirzecí eam íníquítate admírabantur,quód autorem reí damnaffent, rem ta^ meniípfam comprobare uíderentur, Sed Thebanis amí(Ta patríz libertate cüm Archiz& Leontídz feruirent,nulla fpes relicta erat condítíonís mutandz, ac eijciendaetyrannidiís, quam uídebantob Spartanorum prafidíum díu duraturam,ned; ullo modo finem habítu ramnifí quifpiam alíus eorum potentíá confríngeret, càm uníuerfz Grraecíz terra maríqg principes effent,Leontídas quod fentíens eos qui effugerát Athenísuerfari, ac omnibus chatos e(fe,maximecg primatü confuetudineuti, infidías illis parare nitebatur: miffiscy ab eoclám nonullís, Androclídes dolo ínterfectus eft, ceterí ueró euaferunt, Líterz etíam à Lacedaemonijs miíTz,iubentesne Athenienfes eorum rebelles accíperent,neqy fauerent, fed ecerent;tanquam comunes hoftesà focijs declaratos. Athenienfes uerà pro patría& ingenita fibihumaniítate Thebanos excufantes,eos potiíffimü qui plebiautores fugz fuerant decreuerunt,fi quis Atheníenfis per Bozotíam ín tyrannos arma ferat, Boeotü fe ne^ minem necaudíturos necafpecturos effe,nullaalía íniuría affecerunt, Pelopidas ueró etfi adolefcens e(fet, fingulos tamen ex fuís adíbat;,habebatq; oratíonem cótínuead eos,quód Ded bonum,neqj pium effet,feruientempatríam non refpícere,& fe folüm feruare,ac lae t5 uituere,pendereq; ex Atheníenfiü decretís,acuereri eos quí(emper fefubiecerüt, qui» cung loquendi& perfuadendi gratíafloruerüt:fed períclitandum effe derebus maxímis, Proponendumante oculos exemplum Thrafybuli,eíusq; audaciam ac uirtutem, quemad modum ipfe ex'Thebís prímit motus Athenas tyrannís liberauit, itaípfi ex Athenís The àsinpriftínam redígantlibertatem, Hzc cüm quotidie diceret, perfuafi omnes, ad reli^ quosamícos' Thebas clàm míttunt,quíillís eorum anímum ac confilium aperírent.Quí e^ tiam facile affenferüt, Charon uero qui inter alíos clarus erat, etíam domü fponté obtulít, oc idem& Philídas, qui fcríba effectus erateorum, quí cum Archía& Philippo przfe^ isbellimilitabant, Epaminondas ínterím íuuenes Thebanos anímo& audacia inflam la Plutarchi C mabat,(ubebat ením eosín gymnafijs ac palaeftra cum Lacedaemonijs cotendere,ac expe. ríri.Deinde ubiuidit eos nemini ínferíores effe,quínimo facile fzpenumero alíos fupera, re, íncufabat eorum ígnauíam, quí eísferuíre paterent, quos tantü fortítudíne& uiríby; antecellerent,Deínde uero dícta ad facinus díe,uifum eft exulibusPherenícü alios condy centem ín Thryafio expectare, X cum paucis poftea ingredi cíuítate,ut fi quid íllís malie, ueníffet,ipfialíos omnes tuerentur, ne eorum líberíaut parentes maíore íncíderet calami tatem,Suícepit ígítuream rem prímus Pelopídas, deinde Melon, Damoclídes,& Thes, pompus,uíri fané prímarij, fummaqy inter fe beneuolentía cofunctí, femper delaude& eloría concertantes, Híauté cüm effent omníno duodecím, amplexí quos relínquebant, pramiffo Charonínuncío,pro temporeaccíndtí fequebant,uenabula ac canes ad uenar, dum fecum trahentes,ne quís obuía factus poffet male fufpicarí,fed ut uiderent folíti eam regione peruagarí, V biueró nücíus ad Charonem peruenit,& cateros ín uía effe nuncis uít,nó tamen Charon,tametfi perículum prz oculis efTet, de fententía ceíTit:fed ut eratvír optímus,ac fícut fuerat pollícítus,íta fuz: patuerüt fores. Híppofthenidas auté uír quidam haud abijciendus,quínímó& amator patríe,&exulíbus beneuolus,fed ea animí magnítu dinecarens,quam&€ tempus& res ipfa poftulabat,fed uelut uertigíne correptus,adtantà bellííam emergentís molem tímidé incedebat;uixqy ratíonís compos,cüm uideret ob eam rem totum Lacedzmoníorü ímperíum conquaffarí, paucorit exulum acpríuatorum iri bus,domü abíens,quendam ex amícís ad Melonem& Pelopidam tacíté mittit iubens eos reuertí,& expectare maíoré opportunitate, Nuncíus uero cuí Chlídoni nomen erat, do mum petens,ac educens equü,in quxrendo freno prz celerítate animo cócítabatur:dum hafítatmulíer,& no habere,fed uicino datü efTe refpondet,íurgía prímü ínterípfosobor, ta,deínde etíam conuícía, cüm& ipfi& míttentíbus infauftum íter ímprecaretur: ítaplu, rimam diei íllius parte obíurgando contríuerunt, íterg; prorfus tanquam ínaufpícatüin, termífit,& alíó fe couertít, Tantulü aberat,quín res magne& pulcherrímze príncipioftz tím occafionem amífiffent, Sed Pelopídas ínterím,& qui cum eo erant agreftibus paluda mentís índuti,cüm íam ad urbem applícuiffent,adhuc lucente die, díuifim alij peraliamd uítatts partem ingrefTi funt, Erant tum forté obortze nebula quedá cum íngenti grandine acnymbiís, quibus pleríq; domum confugerant, quo faciliorlatendi fuit facultas, Nullus fuitprarterea ex eíus reí confcíjs,quí eís non patefaceretfores,ac ipfos ad Charonis domá comitaretur, ubí unumquenq; conueníendilocus conftítutus erat, Addití pratereaíam nonulli eoín numero erant,ufcy ad octo&€ quadragínta. Qua ueró ad tyrannos attinebát, fic fehabent.Philidas fcriba,ut dixímus,Pelopidz quidem& focijs fautor& confcius,a dem die cüm Thebani fefta quedam ac folennes ludos celebrare cofueuiffent,ea exíndv ftría Philídas Archi& focíjs denücíat,fecíteg ut maxímé dediti uoluptatibus& temulen tíz, faciliorem preberentad rem ínceptandam cómodiítatem, Nec íam longéab ebrietate diftabat, cüómnoua quadam nec obfcura quidem de Pelopída ac focijs afferuntur, quod iuítaté clàm introrífent.Philidas ueró cüm occupaffet fermonem, A rchías ínterím quen damex eíus míniftrís ad Charoné míttít,fubens ad fe uenire, Interím ea abibat díes;Pelopi dasq;,& quí cum eo erant,fe íntus contínebant,armati thorace& telo,expectantes oppor tunítatem, Cümueró nuncíus íanuam pulfaffet, ac mínifter domus ad uocem accurríffet, Charonemq à przfidibus accerfírí perterrítus díceret, rem patefactam effe, de omnibus a&um effe,omní prorfus fpe fublata uíndícandze libertatis: tamen uífum fuit prímó Chz ronem ad Archíam proficifci, fecy íllis quàm maíorí animo poffet inuíolat& ac ínfufpedti prabere, Charon ueró etfi uír grauís effet, atc; ad omnía pericula audax, uehementertv mé ea ínexpectata aduocatíone pertímuit,nealiqua prodítíonis fufpicione ínuecta, tota tantí uírí efus capite perderent:atqy accerfito ex thalamo filío quí etfi adolefcens effet, for matamen ac corporis fortitudine caterís eius xtatís preeftabat, Pelopidae ín manus tradi dit,utfi quem dolumautprodítionem eum ínnectere fentíret, ín íllum prímó tand ín ho ftemuerteret gladíum.Plurímís tum ob eam Charonís fidem lachrymz oborta, omnesd eam profectione molefti(fimé tulerunt;quafi certíffima res effet, fi íret,aperta íncurfurum necem,adeó manífeftatz rei fufpicione tenebantur:eumq rogabant,ne filíum fibí adium geret, fed é medío ímpendentís mali amoueret,ut ille& patríz,&patri& amicis omnibus ultríces gereret ín pofterum manus,feruatas modó ac furreptasá tyrannorá faucibus.^t íllefilium míniméablegandi cenfebat,Putabat ením nullam honeftiorem falutem effec ínuiolata morte,qua unà cum patreatqy amícís huíufmodi moreretur,deosty precatus, amplexus omnes;anímumq addens abijt,díffimulans fróte& oratione alid fe Spannhs qu | l NE d—A Pelopidas. 83 ) quam effet, Eo cimueníffet, Archias& Philidas obuíá facti, Agedumfare, inquiunt, Cha ron,audíftín'tu aliquos modó íntrofjífe cíuitatem,& nonnullos íam íllís confpírafie,& la ditare ínter hac domícilía? Quibus ílle turbatus prímá,mox ínterrogans quínam eflent ín greflí;aut apud quos laterent, ubínihiladhuccertí Archíam habere uídit,& à conícío ne^ mínerem prodítam efTe crederet, Cauete,ínquit, ne qua uos ínanís fama feducat: eam ta^ menremperfpícíam accuratíus, forte enim opus eft huíuímodi fufpicione no negligere, Hacquoque Phílidas ipfe quí aderat, cum laudaffet, Archíam iterum reduces ad pocula plurimo mero exhílarabat, donec eius anímá libídíne cocítatü ín mulieres acriter ínflàma uit. Vbiueró Charon domü redijt,omnes inuenítparatiflimos,no ut quí uíctoría aut falu temaliquam fperarent, fed ut quí claríffímé,fi pereundum fuiffetmulta cum hoftium ftra geperiturí effent, Affalutatísqg omnibus,Pelopidamà caterís femotum,edocuít de omní bus:reliquís uero mentítus eít,(imulans alíafecaufaab Archíaaccerfitum, qua níhilad cam rem pertíneret.Itag; elapfo primo perículo,fortuna ftatim alíud ínuexit, Nuncíus e^ ním quida ex Athenis profectus ab Archia Pontifícis fílío, ad ali A rchíam illíus cogno mínematd; hofpítem líteras attulít,nec fímulatam, neg; ínanem fufpícionem afferentes, fed(ignificatrices planéomníü rerum,ut poftea cognitum eft. Archíz uero tumínebría toliteris reddítís,nuncíus ínquít: Qui has ad te míttítjut quamprímü legas fubet,nam de rebusquibufdam haud contemnendís,feríog fcripta funt, Archías ueró ridens,In crafti^ num igitur,ínquiít, diem haec quae(eri fcripta funtdífferamus.Etepiftolam accípíens fub le&ulicapítelocauít,atqpíterum Philídam coueniens ad colloquendum,ut coeperat, per^ rexit Illud uero díctum hucufqg apud Gracos obferuati eft, V bíautem affuit tempus ín» ceptanda reí, omnes bipartíti ínter fe, Pelopidas quídem& Democlídes cumfuís aduer: (us Leontídam& Hypatem conuícínos impetum fecerunt; Charon uero& Melon in Ar chíam& Philippum, muliebríbus paludamentís arma celantes,& coronís frondentibus denfisg ex abiete& pínu capíte opertí,qua totam faciem obumbrabant, Ideo quí pro foribusueftibuliaftabant, prímü eís applaufum fecerunt, ratí mulieres eas adueniaffe,quas diuexpectaueranr Itagp íntromíffifacile, quíín Archíam& Philippum ferant, pernotatis prímüquibufcg oculís, ac deínde exutís paludamentis, cum ftríctis enfibus ín eos crapu^ Tbebeátyrany lantesadhuc impetum fecerunt,feq; quales effent facile índicauerüt,Paucos quídem Phí nide liberantur. lídas ex ijs quí difcumbebant, agere ftlentíum íufsít, Quí ueró ad defenfionem feaccínxerunt, acilé ob temulentíam ínter pocula ílla ac crateras ínterfecerunt. Sed haud íta facílís fuit Pelopidze reliquos ínuadendi facultas, cim aduerfus fobríum& grauíísímum uirum Leontidamfe coniecífTet,qui tum forte cüm claufís foribus fe quíeti dedíffet;tardandze reí materíam haudquaquám expectatam przbebat.Itaque cüm díu pulfaffent,feruo tandem uixaudiente,zegré patefacta funt fores; uibus íntromíffis,ac diftracto feruulo,cüm prí^ mm fores ceffilfent,omnes ad thalamum ufq; ímpetum fecerunt, Leontídas ueró ex ftre^ pitu&curfu ratus anímo quod erat,repenté électo exurgens enfem arrípuít, oblítuscy ly^ chnos reftinguere,quií íntus ardebant( fic ípfiín feipfos hoftes íncurríffent) Pelopída ac focijsin limine cubiculi clara luceoccurrít, Chephifodorumt prímo írruente feriens obtuncatiquo mortuo, Pelopídam fubito ínuafit, fed Chephifodorus ín medío proftratus, &anguftz fores Pelopidae ímpedímento erant, V i&ordemü Pelopídas Leontída perem pto,ad Hypatem ftatim cum ceterís fe contulít:nec mora,capta eíus domo,fugientem per uiciníam,illum eueftígíó ufqy confequutí necarunt, His peractis càm Milonífe coíunxif^ fent,nuncíos Athenas ad exules, quiibi remanferant, mittunt, Inde cíuibus ad libertatem concitatís,hoftíum exuuijs,qux publícís porticibus appenfz erant,íllos armabant.Inftru menta etíam domeftíca ín lanceas aut mucrones coaptabant, Quibus multí confeftím ex ciuitate íngenuí adolefcentes cum armís,& ex feníoríbus prímates omnes, quí cum Epa^ mínonda€ Gorgía erant,auxilio uenere,Iamtg cíuítas tota conterríta erat,tumultus ubi^ queexoríri faces paffim per domos,& concurfíones cíuíum. Nec tamen perftabat multi» tudo, fed perterrítí cüm nihil adhuc certíaudírent, díem expectabant, Vndepatü círcun^ Ipe&iLacedeemoníorá píncípes fuiffeuident,quíno ftatím neq; concurrerent, ned; ma nus confererent.Praefidía arcís,quod feré ex mille& quíngentis mílítíbus conftabatmul tís ex utbeadarcem concurrentibus, clamorem, ignes, acturbam undítp reuertentem extimefcens, filentíG egít,& ipfam arcem cuftodiebat, Orta íamluce,exules quí ex Athe^ Sacer erantíam& ipficumarmís applícuerant,populusq facta concíone,in unum ih erat, Epamínondas deínde& Gorgías Pelopídam facerdotíbus circunfeptum ac onatumíntroducebant,prouocantes contínué populum ad tutandamlibertate,& pa^ 15 C Callidum conftlium. Plutarchi triz deos,Q uibus aduentantibus omnes cumapplaufu affurgebant,eos parentes,aclie; ratores patríz appellantes,Poftea Pelopídas à Thebanís princeps defignatus, urià cá Me, lone& Charoneconfeftím arcem obfedit,tormentatg undíg cóftítuens, quó Lacedam, níos expelleret;ac Boeotíam liberaret,príufquám ex Sparta fubfidia accíperentiaceouf contendit,donec dímiílis hoftíbus Cleombrotus,quiaduerfum Thebanos íam agebatey, ercítum, illís propeMegaram obuíam uenít, Sed Spartani ex tribus, quí Thebis praeis;, Hermippídam& Harmíffum ex fententía ínterfecerüt. Tertíus ueró Chryfaorídas ingen tire mulcatus, ex Peloponefo exulauít, Hoc ígitur tam excellens fa cínus, ob uírtuiem acperículofam certamínibuscg refertam uictoríam,haud equídem Thrafybuli díffimilem, eodem cafu,parítg fortuna admíniftrat, germani illíus Grzcí appellauere:nec poffent recte aliter inter fe,ob eam reí fimilitudíneappellari,cüm ambo quidem longe alijs inferi, res effentprímatumq auxilío príuatí, folüm confilio acaními audacía uíncentes, optima rum rerum ínítíü patriz praftiterínt. tacy eloríofioré earerum nouítas Thebanorüciuii tem effecít,& Lacedzmoníorü dignítate multum cómínuítac confregit, quí antea prínd pes terra ac marís erant. Cuíus quidemgloriz íactura ex ea potíffimà nocte coepít, ín qua Pelopídas non prefidium,no moenía,no arcem deijciens, fed domum duodecimus íngre díens, uíncula príncipatus Spartanorum, ilicet metaphora uerum dícere, diíIoluit ac confregit, quz certe antea índiffolubilia acínuicta uidebantur, Sed ea fama cómoti Lace dzmonij,cum Boeotíá ingentí cum exercítu inuafiffent, Athenienfes,qui antea cum The banís fcedus íníerant, perterrítíà focietate defcíuerunt:& quícundp eas partes fequi uide bantur,autzre,aut carcere,autexilío,aut morte damnabant; V nde Thebanorü res,amif/ fa Atheniefía focietate,malé fuccedere uífz(unt, Erat tum forte Pelopídas unà cum Gor gía Boeotíz praefectus, qui fentíentes fenudatos Athenienfia focíietate,uolentesq iterum eos Lacedz monis obijcere,nouà quandam huiufmodi uíam ínuenerüt,Sphodrías enim quíprzerat Spartanorü exercítui,uír fané ad rem cíuile clarus;alíoquí tamen mínimtgra uís,uana fpeac ínaní gloría facile capiebatur,Is relictus fuerat apud Thefpías cum exerc tu,utdefícientes à l'hebanís acciperet,acpraftaret auxilia, Pelopídas ueró príuatü quen dam mercatore ex amícís ad íllum ex compofito míttít, Ec munera& uerba ferentem, que effícaciora erantad cómouendum ínfolentís anímü,utfcílícetad maiora mallet animüín/ cendere,& Pyrzum capere ex ínfp erato,quem Athenienfes mínime cuftodirent;negLa cedzmonijs capíendarum Athenarü gratía, charíus quicquam futurum, Thebanosaut pro hoftibus ac prodítoribus habítos ab Atheníenfibus,nullum íllís auxilia laturos. Hac perfuafione captusSphodrías, noctu clàm ín Attícam impetum facit,& ad Eleufínam uf que cum exercítu profectus, cüm ibimilites cognita íam re,tímere coepiffentíterá in The fpías reduxít exercitum, Tum ueró Athenienfes ín Lacedzmoníos comotí,ad Thebanos magna alacrítate iterum fe contulerunt, maríq; undíq; occupato, omnes adfe contrahere conatífunt, quos cognofcebanthaud bono cum Lacedamoníjs animo effe, At Thebani interím per feipfos hoftem íntra Boeotíam adortí,non tam íngentípugna,quàm ftudío& exercítatione quotídíe magís ad bellum incendebantur, corpusq; labori affuefaciebát, ex períentíam fímul& ufum&audacíam ex eís certamíníbus aucupantes. Q)uapropter ferüt Antalcídam Spartanum,cüm Agefilaus ex Boeotía faucius redijffet, Optímá dixíffe mer cedem pro ífta dífciplína accepiftí, Thebanos cüm nolínt;pugnare docens, Nec profedo Agefilaus Thebanorum magífter fuít,fed hí quí Thebanos ín tempore& cum ratíoneho ftibus quafi catulos fcíenter obíjciebatzunde deguflata uíctoría,paulatím anímus,& mox conftantíz ftudíum creuít, Ex quibus nó mediocrem laudem& gloríam fibi comparauit Pelopídas,Ex quo enim prímüm eum ducem belli delegerunt,nunquá deftíterunt, qui" etíam íllum quolibetanno príncípem defígnarent,Itagy omnía quz ad"Thebanos pertíne bantípfe, uel facríprzefídij praefectus,uel magifter equítum,omnía effecít, Apud Plates igitur€ Thefpías Lacedamon(íj accepta clade uíctí fugatíq; funtqua ín acíe& Phoebídas quí arcem Thebanamanté ceperat,cóncidít,Plurímos quoqueapud Tanagram ínfugam uertens,ipfum etíam Panthoedem proconfulem interemit. Sedhzc certamína utuitoti busanímos& audacía addebant, ficuictís non omníno fpirítus íllos adimebant, None ním uníuerfa acíejautíuftalegítímatg pugna conferebant, fed incurfione& fuga& perf quutíone, ubí opportunitas eueníebat, utebantur. Illudueró ad Tegyras, quod formam quandam Leudtríce pugna pra feferebat, maximé Pelopídam gloría erexít, nullampt nítus relínquentem focijs partem laudis,nec de fe ambíguitatem,neg; etíam hoftibus ex cufatíonem ullam victori amífIze, Orchomeníorum ciuitati S partanorum arma i a Pelopidas. 94 j tecum prafidio duos manipulos illor recepiffet,femper infidías parauít, expectans op: portunitatem. Sedubi fenfiteos quiín praefídío erant,in Locrída coceffiffe,perans defer iam Orchomenum inueníre,eó cohorte pratoría ac nonnullís equítibus contendit. C)uó cum appropínquaret,comperít íam aduentare ex Sparta prafídium,ín alterius fucceffio, nem,ftatímqy per T egyras reduxit exercítü, quà per colles adítus eratad planítíem, Nam Medíam uniuerfam Melas fluuius prope ex fontibus ín lacus ftagnaq; nauigabilis perflu ens,tranfeundi efficit difficultate, Paulo hínctemplum eft Apollinis l'egyraí,& oraculü defolatum,fed quod ufgzad bellum Medorü,prefidente Echecrato,uatícínijs floruít, Hic quidem ferunt deum natur eíTe; nam€ propinquus mons Delos appellatur,ad cuíus ra dices undze fluuíj franguntur. Poft templum ueró duo mírabiles fuauitate fontes copiaq acfrigiditate fcatent,quorum alterum Palmam, Olíuamalterum uíq; ad hec tempora ap^ pellamus:non quód hz inter íllos arbores fint,fed quod dea circa eafluentalatuerít./JNNam propeeffedicuntprecípitem locum,undeílla uífa apro decíderít,Et ea qua ad Pythonem & Tityum pertínent,& qua ín ipfius dei generatione facta funt, fatís huícloco quadrant, Sedplurimas ín hac re coníecturas relínquo, Neque ením ínter eos qui ex mortalibus im mortales funt factí, id eft ínter heroas patría religio huncdeum collocat, quemadmodum Dionyfium€ Herculem,quí uíttute fua immortalitate creduntur affecutí;fed unum effe zternorum numínü credít, fí modo hís credereuoluerímus, qua detantís rebus à fapienz tílimísuírís tradíta funt, Pelopidae ígitur ac Thebanis eo tempore ex Orchomeno ín Te gyraspermontana illa concedentibus,Lacedzmonij obuiam factí ex Locride occurrunt, Atq ubiprímü per eas anguftías exercitum traducentes uííi funt, quídam accurrens Pelo pída fignificauit inquíens,Incídímus ín hoftes, ó Pelopída: Cuírefpodens,Q uin potíus ínnosilli.Equítatum tandg przelium comiffurus effet, hoftem à tergo inuadere íuffit: ipfe armatos, quínon ultra quam trecenti erant, ín anguftum contraxít; perans quacunqy ír^ ruatmagnoperehoftes,quí numero preualebantperrupturü.Erantl,acgedamonijs duae cohortes, Cohorté Ephorus quingentos effe uíros affirmat, Calliftheridmef feptíngen^ tos quídam autem alij,quorum& Polybíus eft,nongentos,D uces Spartam Gorgoleon& Theopompus, magnaanimíaudacía cotra Thebanos irruerunt, Et quía fiebat im^ B preífio iuxta ipfos duces,multaqy utríniqy uí& furore, Lacedaemoniorum príncipes ad prí mumcontraPelopidam congreffum cecídere: deínde uulneratís cafisqy quí círca íllos e^ rant,omnes ftatím ín tímoré uerfi, Thebanis utring; patebant,perrumpere acíemad fron temufq conantibus, Pelopidas ueró ubi fenfítperterrítos effehoftes, ducem fe fuís pra^ bensirruebat, Omnes ítagg terga uertere compulit, nec tamen íllos longíus ínfecutus eft, quippequiínftaurata Spartanorum prefídía, d Orchomeníorü exercítus non procul ad^ modum caftrametatos tímeret. Attamen eoufqg fugientes comprefferunt, dum& uíncen difacultas fuít,& uíctos hoftes paffim dífliparent.Firmatoqy ibi trophao,fpolíatísqg cada^ ueribus,cum exuuijs elati domum redíerunt, In tot igítur bellísac tantís rebus à Lacedae^ moníjsgeftís,ut coftat,aduerfum Girzecos€ barbaros, nunquamantea fífuperiores mul titudinefuiffent, à paucioribus deuíctos effe tradítur, neque fí pares aduerfum pares acíe inftru&a dímícarent, Quarecum terríbíles infolentesq; eílent, opíníone hoftes deterrebant,cum dedignarentur paríacíe pugnare, aut parí codítione utí, Sed praelium íllud tum prímó Graecos edocuit, quód neq; Eurotas, neg; ís locus quí ínter Dabycam& Cnatione efi,(olus pugnaces ac bellícofos uíros paríat: fed ílla potíus regío,ín qua quaeg; turpía de^ decorí funt,& qua ad honefta quxq; iuuenes efficít uoluntarios,qui grauius ferantigno^ míníam, quàm perícula, Hi ením funt qui fortes& hoftibus terribiles uídentur, Cohort uero prztoríam,ut ínquíunt, Giorgídas conftítuít ex ele&tís quidem uírís quadríngentiís, Quibus cíuítas exercítatíionem uíctumdq ín Cadmeaarce Thebana milítantíbus przbuít: propterea é cíuítate przefidium uocabatur, Nam arces proprie quí tunc erant, cíuítates appellabant, Quidam etíamaíunt, eum ordínem ex amatoribus ínter feconftare, Etillud Pammenis círcunfertur ioco dicti, ubí ínquít Homerí IN eftorem ínftruendarü acíerum non fatís perítum fuífTe,qui iufferít per tríbus ac focietates Girecorumacíes cogendas ef^ fe. ficenim ínquit,Stet focíus focíj uírtute;tribusq tribulís: Ámó oportere amatores íuxta lli«d.z. € ordinare, Nam quí ex eadem funt tribu, autfocíetate, non exactam habent ín perículis rationem, Hícautem ordo ex amore& beneuolentía conftítutus,nímírum firmior ac ftailiorefficitur,cüm& quíamant,& quí amantur, facílé pro fe quifque prafentí animo ad pericula perfiftunt, Nec mirandum profectó, cum uelabfentes amatores magís reuerean ür,quàmalíos prafentes;utille, qui càm hoftís ínfideret ut fugularet, fe uerti príus roga l4 Plutarchi C uít,necínterga fibi,fedin pe&us enfemínfigi, Neamator meus,inquíes,cóm me ín terga Plutarchus in Apopb. confoffum infpexerit, pudoreafficíatur, Dicítur quoc Iolaum Herculís amattü cum ipfo comuníca(Te certamína, atgp unà cum ílloaduerfum alíos cotendiffe, Aríftoteles uero in, quit, etíam fua tempeftate ín Iolaí fepulchro amatores ínterfefidem dare& accipere foli, tos fuiffe, V erí(imile eft igítarhoc modo facrum przfidium appellari,cüm&Plato díuing amícum amatorem uocet,Ferunthunc ordínem inuíctum ac ínfuperatum extítiffe ufqye adeam pugnam,quam ín Charoníagefferunt; ubí cüm Philippus omnes trucídatos afpe xííet, tradítur eo ín loco díu conftítífle,ubí trecentiíilli cociderant oppofiti quifcqy iníedis haftís,ac inter feínteranguftíffima fpacía conferti, Atq; ubi audiuit illud fuiffe ex eís con, ftitutum prafidíum quí ita ínter feamore tenerentur,admíratus lachrymaffe ac díxiffe ti; dítur; Pereantmalé quí hos quícquam facere aut patí turpe exíftimant, Denig; hacarm;, torum confuetudo nó utpoétx ínquíüt, Thebanis Laij malum prímü inuexít,fedlegun, latores eorum naturalem eíus gentís audacíam&magnanímiítatem ftatím ab íneunteado leícentíaremittere€ temperare uolentes,crebros ferió& ioco modulos adhíbuerüt,my ficzeqg& precium€ prerogatiuam concilíarunt,generofumcg quendam amorem in pala ftris inijcíebant,comífcentes íuuenum mores,Etídeo recté eam quz ex Marte& Venere nata eft Hermíonem deam,tutelare numen fecerunt. Nam ubi íneft bellí pugneg cupidi tas,ibi etia opus eft gratía& perfuafione,adaccuratiffimà ac ornatiffimam rempub.confi tuendam, cum uníuerfa ex harmonía quadam& conueníentía conftare manifeftum fit Hanc ígitur cohorte Grorgídas in prímos duos díuídens,& íntrauniuerfam acíemarmz toruminfjcíens,haud manifeftam effecituírorü uíttutem, neq; ad cómunem rem quamli beteorum opera ufus eft,quz díuiía acuarijs locís difpartita,impotentíor erat, Pelopidas uero ubi eorí uírtus apud T'egyras emicuit, cüm eo ín locooptimé dímícaffent, haudqus quàm eos díuifit, neqy diftraxit, fed eís quafi uno corporeutens, magna acperículofacer tamínaaggrediebatur. Cuemadmodum ením equi coníugatí celerius quàm feorfimin: pulíí currunt,nontam quód percuffum aéra violentíaac impetu fcíndunt, quàm quoda mutua concertatío, ac de uíctoría contentío, maíores eís anímos íncendít; fíc fortes vi ros emulatíone quadam atgp ardorepulchrarum rerum gerendarum certantes;utili(fimos ad comune pralíá at promptiffímos e(Te putabat, Lacedzemonij ínterím facta pacecum omnibus Grazcís populís,folísq; Thebanis infenfi, Cleombroté& regem cum millibus de cem pedítum, atc equítibus milleaduerfum eos miferunt: perículumq non de ijs deque busantea Thebanis imminebat, quippe rex defolatam feurbemprabíturum mínabatur, tímorq qualís nunquam antea Boeotíam ínuaferat, Tum Pelopídas domo exfens lachry manteuxore,atip oranteut feipfum uelletferuare: Hzc, ínquít, ó mulier oportet[empet príuatis uírís perfuadere,fed ijs quí magiftratus gerunt,utalíos faluos faciat, Abíensqyín caftra,& praefectos omnes cóueníens,quíantea interfe dí(fidebant,prímum omní& Ep mínondzadhoc deftínato,ut cum hoftibus bellum míifceret, fententíam fuam comunica uít, Bceotíz imperator Pelopidas non erat, fed cim eiplurímü fidei adhíberetur,utzquá erat homini quí talía urbí fígna pro libertate dederat, prztoríze cohortís praefectus erat, Cüm igitur conftítutum fuiffet cum hoftibus períclitandum effe, atq; apud Leuctracom tra Lacedaemonios caftrametati effent, Pelopiídas terrore cutufdam uífíonís magnopere perculfus eft, Erantením ín Leuctríco agro filíarii Scedafi monumenta,qua à locoLew ctrídes appellatzfunt.ibí nang; euenít,utuíolatz ac ínterfectz à Spartanís quibufdamho fpitibus fepelírentur.C uod cüm tamnefaríum fcelus patratum fuiffet;nec pater iuftitiam à Lacedemonijs confequípotuíffet,execratíonesaduerfum íllos conftituens, feipfum po flea ad uírgínum monumenta necauit, Oracula ueró€ deorum uoces Spartanís femper predixerunt,iufferuntqy cauereacobferuare Leuctrícam íram, ne qua inde magnamuli tudo conflueret, multa curaac diligentia cuftodíre. Sed nemo eratquí rectécognofcert locum, cüm& ín Laconíca íuxta mareoppidum effet,quod Leuctrüappellabant,€ apud Megalem A rcadíz cíuítatemlocus etíam eiufdem nomínís. V erüm hoc fcelus longe Le ctrícís ératantíquíus,Pelopidas igitur ín caftris fopitus,exiftimauit eas fe uírgínesconfpl cere;circafepulchra gemifcentes,atq; execrantes Lacedaemoníos,& Scedafum patrem!u bentem eís mactareuírgínem flauam,fi uellet ex hoftibus capereuíctoríam, Qux res cur uideretur grauís atque difficílis,fomno exurgens uatibus acfocijs omnía índícauít, qu^ rum quídam erant quí dícerent eam rem míníme neglígendam effe. Quidam ex feníor" bus Menceceum illum Creontis filium& Macaríam filíam Herculís adducebant: expo fteríoribus ueró Pherecydem fapientema Lacedaemonijs interfectum, ac eius pales quo Pelopidas. 85 A quoddam oraculum à regibus obferuatam;& Leonidam etíam deorum íuffu feipfumpro uniuerfa Girecía morti deuouentem; tum etíam qui fub Themiftocle immani Díonyfio madtatí füuntante Salamínz pugnam navalem, ídqg teftaríadeptas poftea laudes& uícto^ rías, Acetíi ut Agefílaus ín eifdem locís ubi antea Agamemno fuerat, ci m aduerfus eo^ demhoftes duceret exercítum, cuí dea uifaab fe filiam iugularí cotenderat,quod quidem ín Aulídefuit, cüm effetdetentus fomno, fed cüm noluerit parere delínítus mollitie, fine gloría& laude caftra dí(Toluít, Alij ueró contrà, quafíea facra adeo effent barbaraacfera, Humane uicti utnemíni ex fuperís grata efTe poflent, Non ením Typhones illos, aut Gifgantes regnare me dco ingrate dicebant, fed omní& deorum atq; homínum patrem,Inferos effe qui letentur hominü fan guíneac cede, propterea íniquiífimü fore ea credere, quínímó omníno neglígenda eífe, cüm(int eíufmodi,ut horrorem ac quandam quafi ímpoffibilítatem prz fe ferant; ímbecil litateením& uítío quodam anímí ingeneraríac haerere tam abfurdas ac fxuas cupidiítates, Dum hzc ínter prímates agerent,ígnaro quíd faceret Pelopida,equa quedam repen^ tt degrege exiliens per medíum dífcurrít exercítum,& ín ipfo curfupra omníum oculís fub(itens,uidendam fe illís prebuít,comís flauís perlucens,audaxqy ac infolens,tum etia hinnítu ferox, Theocrítus autem augur cüm prímiü equam uidít, uerfus adPelopídam,En hictibí,o felix,ínquit,prafto eft uíctima, nealíam uirgínem expectemus, fed utere hac z^ quoanimo,quam tíbí obtulit deus. Atgy illam ad fepulchrum uirginum deducentes;fa&tís fupplicationíbus, coronaqj eam redímentes,lzetíomnes equam uírgínem lítauere,diffemi nantesper caftra Pelopidz uifionem.Iníto deíndeprzlío,càm Epaminondas ex oblíquo aciem fuam aduerfus finíftrum cornu Lacedzmoniórü egíífet, quó cterí Graecíà dextro hoftium cornu longiffimé abeffent,& ípfe Cleombrotum cornu cófertím inuadens ui re^ pelleret,Spartani eam rem anímaduertentes acíem transferre cceperunt,& dextrum cor^ nuexplícare& círcunducere, quó Epamínondam multítudíne fubactum círcüuenírent. SedPelopidas exilíens,ac fuorum trecentos concítans, Cleembrotum przuenit,affuitqg priufquafuum ílle intenderet cornu,aut cogeret milítes in unum,& uallaret aciem, Cum noníam perftarent Lacedamonij,quínimo tumultuarentur ínter fe, fuperueniens Pelo^ pidas,eos contudit, Spartani quàánquam omníum bello magiftri effent, ad nullam rem p tamdiligenter milítem inftítuiffent exercuiffenttg,quàm ut nefolutís ordínibus perturba retur;cumq femper ín hoc magiftris& decanis ufi fuiffent, ut ubícüqy periculum adeffet, concurrerent,&€ uiribus coníunctíspugnarent: tamen Epaminondas tum caterís praete^ rítísínfolos eos ínuectus,& Pelopídas incredibili celerítateacanímo ufus,eorum magna^ nimitatem& reí milítarís fcíentíam confuderunt, adeó ut fuga cladesqy Spartanorum ob^ oriretur qualis unquam antea.Ideo Epaminonda duci€ rebus omnibus imperítanti,etfí noneffet Thebanorum praefectus Pelopídas,fed modica tantüm parti przeffet,zequalem tamendeuíctoría laudem& gloríam reportauít. Ambo deínde creati príncípes, facto ín Peloponefum impetu;plurímos ex eís quía Lacedemonijsdefecerant;ad fe adduxerunt, Elín& Argos, ac totam Arcadíam, tum etíam ipfius Laconící partem plutímam: quanquam tum acutíffima erant círca folftítium frígora, fupererantqg haud multidíes menfi, qui magíftratui terminus aderat,munusq; prímo menfe futuro defígnati ímperatores íní^ tutierant, Quare íllís quí exercitui przerant;uel imperium deponendum,uel capítis poenafübeunda erat, Czeterís ducíbus hanc legem tímentibus, hyemem fugientibus, cura ftudiumg fuít,cum exercítu teca domosq repetere.Pelopídas ueró unà cum Epamínon daprimus omníum fententíam ferens,cíuíbus perfuadebatiínSpartam unanímes impetít faceré, Traductoq; per Eurotam exercítu,plurímístg ciuitatibus captís,totam eam regío^ nemad mare ufcg depopulatus eft. Septuagínta tum millium exercítus erat, quorum mi^ nusquàm duodecima portío ex Thebanís erat, Eauirorum gloría& fama,quanquam au toritatepublíca carens, fecít ut confoederatí focíjcg omnes fequerentur, Eft enimpríma, Natwelex. utarbítror, fummat lex, utqui ipfus fefe tueri oppreffus non poffit, eíus ad íllum natura redeatímperíum,qui poffit. Sed quemadmodum nautz cüm fit tranquillítas,aut líttori ap Propinquát,temeré tum folent gubernatoribus infurgere:ubí ueró exorítur hyems& pe riculum,omnes ín eos refpiciunt, fuam fpem uítzeqy falutem ín illis conftítuentes:fic Argi ui, Elj,ac Arcades, modó parta tranquillitate,in fubfellijs contendentes de principatu, aduerfum Thebanos difceptabant. In ipfis uero bellí fluctibus, ac ubiextabatperículum, ponteparentes,eos duces zquo anímo fequebantur,quí ín hac expedítíone totam Arca lam ín unam contraxerantuím, Cumq; Meffeníam regionemSpartani antea tenuiffent, Felopidas& Epamínondas ueteres IMeffeníos ad fe contraxerunt,& Ithomen coloniam 1 5 Í à | EM MMM dui— Plutarchi deduxerunt:domumq deindeabeuntes perCenchreorum regionem, Athenienfes à com meatuprohíbere fe conatos,& íntra íllaloca anguíta fecüi conferre aufos,deuícerunt, Qui bus quídem rebusgeftís, ceteríomnes eorum uírtutem laudabant;atey admirabantur fci cítatem,Sed ílle ínteftínus ac cíuilís líuor fimul cum eorum gloría coalefcens, haud cour, níentes neque fecundos prabuit fucceffus, Ambo ením cüm redijffent, capítis accerfij funt,quoniam non depofito magíftratu eo prímo futuro menfe quo lex íubebat, quem Jj, x£visy appellant,quatuorítem totos menfes prater lege eo fundi effent,quibus& ín Mef fenía,& Arcadía,& Laconíca comoratífunt, Pelopídas quía prímus ín iudicium accítus, maiora perícula fubijttambo tamen euaferüt,Epamínondas cüm ín anímum(ibí índuxif, fet, magnam partem fortítudínís&& magnanimitatis ín rebus urbanis tolerantía effe, eam calumníam máfuetéac humaníter tulít. Pelopídas ueró cüm& natura ferocíor effet,& f amíicís impelleretur, utaduerfaríorum refelleret iníurías, non ea manfuetudíne ufus eft, hanc refellenda iniuríz caufam nactus. Meneclides rhetor unus ex hís quí cüm Pelopid; & Melone in Charonis edes couenerant,ubíà Thebanís equam cum caterís gloría pat tem mínímé confequutus eífet,cüm& procacilingua,& malís moríbus plurímá valerc, fuopteíngenío ad calumníandos optimates utebatur, quí nec etíam poft críminationéil lam Pelopídz& Epaminondz quíeuít,.Itag Epamínondam imperío,cxterísty urbís mv neribus depulít, acpermultum temporís in repub, oppugnauít, Pelopídae uero apudpo pulum per calumnías inurere maculam non ualuít, fed omní conatu eum Charoní obijce retentauít, Eft ením hocínuidís cómune,ut quibus cum laudecertare no poffuntipfi,eos alijs deteriores effe demóoftrare conentur, Laudabat fummopere populo Charonis fadi; & eius imperatoríalaudem,& adeptas uíctorías uehementer extollebat, IIlíus ueró eque ftrís pugna, quamapud Plateas ante Leuctrícam uíctoríam duce Charone obtinuerunt Thebani, ipfe huíufmodí monumentá erigere conabatur, Nam Androcides Cyzícenus, cümalíam quandam pugnam depíngerepopulo pactus effet,& opus illud ímperfe&um Thebis reliquiffet, orta diffenfione, actumefcente íambello, Thebani eam tabulam, quz non multum aberatà fine,penes fe continuerunt,Hecut Charonís nomíne ínfcríptoíuf penderetur,quó Pelopidz& Epamínonda famam denigraret, Meneclides agebat, Erat autem temeraría& ftulta quídem ea cupídítas honorís,uníus fcilicet facínorís ac uidoríg, ad tot& tanta certamína,In qua quídem illius uíctoría Gierandam quendam ex Spartanis ignobilem;ac quadraginta alíos cum eo cecídiffe, nihilg;alíad actà fuiffe egregii memo ríz traditur, Floc decretum tanquá aduerfus leges factum accufabat Pelopídas, quódpa, tríum míniímé Thebanis effetpríuatum aliquem honorare,fed patríz cómunem uidoríz laudemconferuari,Et Charonem cum omní aquanímítate extollens,fíne ínuidía, ínamí, cita permanfit.Meneclídem ueró ut calumníatoremac fceleftum uírum accufans,à The banís quxrebat, Numboní quícquam eís ullo unquam tempore cótigíffet, propter quod Meneclidem pecunijs mulctare opus nó fuerít'Quas quídem cóm exoluere propter ma gnítudíné no poffet, poftremó tentauít conquaflareac concítarerempub, Haec quandam €tíam habentuítz& morum ratíonem, At poftquám Alexander Pherzorum Tyrannus multís Theílalía populíspalàm bellum íntulít,clàm ueró omnibus ínfidías parabat,cíuita tes ipfz Tyrannum formidantes,legatos Thebas míferütducem belli& auxílía petentes. Pelopídas Epamínondam uídens inPeloponefo tum gerente bellum,feipfum fponte ob/ tulít l'heffalis, necanimü,necuím mílítaris reí inutile effe uolens:necalío duce opuseffe, ubi Epamínondas praeffet, iudicans, Caterís ígitur neglectis ad Theffalos cotendit, qu pofteaquám cum exercítu profectus eft,Laríffam ilico perdedítionem accepit, EcAlexan drum ad fe uenientem, quzrentemq códítíonem, tentauít ex Tyranno manfuetumacz quum príncipem Theffalís reddere: fed erat implacabilís ac ferus,cupíditateqy& immani atrocítate uexabatur, Q uod Pelopídas molefté ferens, aduerfus illum uehementer ínce/ debatur, Alexander perterrítus,cum fuís ftipatoríbus fugam cepít, Pelopidas ueró pluri mam Theffalisá'T'yranno fuolibertatem, acínter feconcordíam relinquens, ín Laced moníam fe conuertít, Pcolemzo interím aduerfus Alexandrum Macedonum regem bel lum gerente,& utrog; Pelopídam ad fe allicere conante, ut effet concilíator,ac iudex, fo cíusqp belli, tum etíam ferret auxilíum aduerfum eum, quí íniuríam alterí facere uídete' tur, eam curam minime refellit: fed profectus, fedatís contentionibus, fugitíuos omnt ín patríam reuocauit, Philippum regís fratrem unà cum trígínta alijs ex prímatum filij in obíidem accepit, eosq; cum Thebas adduxiffet, oftendit cxeterís Graecis, T hebanos apud peregrínas gentes rerum geftarum gloría&«quitate pollere, Híc eft ílle Pile p, Pelopidas. 86 à pus,qui poftea Girzecis bell pro libertate intulit. Tum ueró cum effet adhuc puer, in The bisapud Pammenem uictítabat, unde uífus fuit Epamínondae emulator ín militari difci lina,quam ad íllíus exemplum comparauít,extíti ffe:fed in hís fortaffe qua ad belli impe rijg rationem pertínerent,qua erat fané míníma portío uírí illius uírtutum,cotínentía au tem& zquítateytum etta magnítudineaními ac nobilitate,quíbus íllepraftabat ín prímís, haudquaquam íllí negy natura,necj ímítatione coferendus,Poft hac rurfus accufantibus Pherzum Alexandrum Theffalís, quod turbatíone cíuitates fatígaret,miffus ad eos lega^ wscum Ifmenía Pelopídas,baud futurü bellü ratus, fine exercítu profectus eft, fed Theífa lispronegocfj celerítate uti coactus eft. Interea rurfus rebus ín Macedonia turbatis, Pto^ lemzus regem ínterfecít, regnumcq occupauit, Amicíueró interfecti regís Pelopídam ac cerfiuerant, Qui cüm ín rebus bellícís gloríam quaereret,nec príuatím milítes haberet, có duáis quibufdà, cum hís ftatím aduer(usPtolemaü profectus eft. V bípropéuentum eft, Ptolemxus omnes íllíus mílítes pecunía corrumpens,íllís perfuafít,utad fe confugerent, Sedcüm eíusuírígloríam pertímefceret,eí tandj fuperíorí obuíam uenit, atc; amplectens eumac rogans,pollícítus eft príncípata ínterempti fratribus coferuare, Thebanis ueró ex hofteamícum futurum:atq; Phíloxenum fílium fuum obíídem dedít,& ex focijs quínqua gínta,quos omnes Thebas Pelopidas dímífit, Sed egreferens íllorum euocatorum prodi tionem,audiensqg& filios,& uxores illorum, cum plurima fupelle&ile apud Pharfalüur bem efle, tatusfi ea obtineret, fatís fupplícij cepiffe, quofdam ex Theffalía fibi cotrahens, Pharfalum cumhís petíjt,CQuó càüm peruenít, Alexander tyrannus fefe íllí c& exercítu ob^ uíam tulit, Pelopídas uero ratus eum aduentare, ut fecum conueníret, Alexandro paríter occurtíttametííeum immanem& fanguínolentum fatís cognofceret,fed tamen propter Thebanorü nomen& ipfius gloríam,parcíturum arbítrabatur.Is ueró€ ínermes omnes, acperpaucos effe íntuítus,facto impetu facile Pelopídam cum czterís cepít,& Pharfalum obtinens,tímorem omnibus quí fub eo erant,íncuffit:tand nemini parfurus effet poft tan tampatratam íníquítatem, fed ufurus fic omnibus rebus& mortalibus ín quos íncídíffet, utqui uitam defperaffet, Thebani ígitur cüm hacaudiffent, moleftí(fime ferentes,exercí^ tuabEpamínonda índignanter repetíto,alíos declarát príncipes.Pelopídam uero ín Phe B rastyrannusabducens, prímü adíre uolentes permíttebat, ratus íllum uínculís& carcere fatigatum, miferum moeftumg effe factum, Sed Pelopidas quícung ex Pherzísad fe ue^ níebant, conquerentes de Alexandri moribus, eos contínué excítare atq; adhortarí,quafí rexpauló poft daturus effet poenas, Atqy ad tyrannum nuncíos mittebat, quí dícerent, abfurdi(fimá effe,miferos eíus cíues cüm níhíl errarínt,íta índíes crucíarí ac cedí:fíbí autem parcerequem maxímée cogtofcatulturum,fi feruetur, Admíratus Alexander eíus anímí magnítudinem,ac loquédí lícentíam, Quídnam,ínquít,accelerat mortem Pelopidas?Cuí ipfeaudiens refpondiít, V ttu dijs&homínibus ínuifus,celeríus oppetas, Ex eono eft pa^ fus quenquam ad íllum accedere. At Thebe lIafonís filia, Alexandrí uxor,audíens Pelopí dzconfidentiam& magnanímiítate,maxíma cupídítate&uidendi íllum,& alloquendi ca piaeft.uz adíllum ingrefsa,cümutmulierno ftatím eam anímí excellentíam,atcp íncre dibilem ín tanta calamitate conftantíam fenfiffet,folüm iuuentuté íntuíta,& mores,& for mahabítum,quíppe quí uefte,capíllo,barbacg demiffa,animizegrítudine fignificabat, la^ chrymarecoepít, Et Pelopídas ínfcius prim& quaenam effet, obítupuit: ubi ueró eamno^ uitmorepatrío eam compellat, nam famílíaris& amicus erat Iafoní. Et dicente ílla;: Miífe retmeuxorís tuz:Et me,refpodit Pelopidas,tuí,qua cum fis libera, equo anímo Alexan drumferas, Hís uerbís concitata mulíer,tyranni crudelitatem fuperbíamqg,& maxímé ob iuniorem fratre, quo turpíter utebatur,grauíter ferebat, Ideo fzxpenumero ad Pelopídam accedens,atcp ei aperiens quibus potíffim afficiebat,implebat anímo atqy audacía tyran^ numulcífcendí.Poftqua Thebanorü duces,facto in Theffalía ímpetu,re malé gefta,& ím peritia quadá ac mala fortuna turpíter pedem retulerüt, illorá finguli dece mille drachma rum poenas dederüit, Epaminondasqg cum exercítu míífus eft. Cufus aduentu Theffali fta tmerigi cceperüt,acín ipfius dedítione ueníre:sparumqy abfuit, quínomnes illius tyranní tesfundítus euerterent, Tantusq; terroromnibus& amícís,& eius ductoribus ínceffit, ut dedefcifcendo àregeomnibus confilíü fuerit, fpe potius futurz felícítatís,cóm uideret re gipfum propere poenas daturii,ii tímore Epamínóde uíctoríe.Sed Epamínodas ami: ciPelopidze falute fuzipfius príuatze dígnítatí preponens, uerítusqy ne perturbatís rebus lexander quafifera quedam,amí[Ta fpe ín Pelopídam írrueret,bellü fufpendebat,& cir^ tuens apparatu& tardatíone;paulatim tyrannti protrahebat:ut ne fuperbíá&cofidentía Magtta animi con[tantia. [o Alexandri Pbereicrudelitas. ZTgüTtQ inquit Suidas, $Üvog Plutarchi eius relaxaret,fímulne furorem inamícum lacefferet,& crudelítate concítaret, cüm audi, ret eíiusíimmaniítaté,omnísq; rectí&honeftí contemptum,quí homines uíuos fepeliretet quofdam aprorum atq urforü pellibus circundatos, canibus uenaticís lacerandos lanian dosq; praeberet, Melíboea ueró€ Scotufa cíuítates cüm conuíuía& amícítíam ínter fe ey ercentes conueníflent,accerfitís ftíipatoribus,eorum adolefcentulos mactarüt, Lanceam quoq; qua Polyphronü auunculum mortí dedit, confecrauit, ac coronís exornans, uelut deoobtulít, Tychonemq eamappellavit. Tragoedü cum afpexiffet Euripidis Troadas rc cítantem,ex theatro profilijt,& perínternunciii tragoedo iufTit,ne propterea deteríus tz, cedíam ageretnihíicy mali fufpícaretur:íe ením haud índe decefliffe quía íllum contem. pfiffet,fed uerítü cíues,ne cómneminem unquam quos leto dedí(fet,míferatus effet, He cuba& Andromachz mala lugere uideretur, Hic ígítur& gloríam& nomé tum etíá fpe cíem Epamínondz exercítus obftupefcens,ut gallus uíctus ínclínatís pennís,anímos re mífit, accerfítíscg ad fe nuncijs, eos ad Epamínondam deftínauít, ueníam petíturos, Epa mínondas autem pacem amícítíamqg cum talí uíro Thebanos componerenon tulít;fed pa Cís datísqg trígínta díerum índucijs, cum Pelopída& Ifmeníaredemptís, exercítumredu xít. Deindeueró Thebaní cüm fenfiffentab Athenienfibus ac Lacedamonijs ad magni regem legatos profící(cí,pro ímpetranda cumillo belli focíetate,confeftím& ípfi Pelopi, dam ad illum míferunt,& íd quidem fapientiffimé,ob efus uírí gloríam ac dignitate, Cum prímü Pelopídas regís prouíncías attígíffet, quocuncy incedebat, clarus ac fpectatus om, níbus erat, Nam earerumgeftarü gloría aduerfum Lacedemoníos,haudquacf mediocris & obfcura,per Afíz locafe coníecerat: quínímó iam per omnit ora,& maxíme illius Leu Grícz pugnefamauolítabat,femperc alíquo nouo facínoreaddito dignítatí,mírífictemi cuerat.Pofteaquám autem ad fores cum Satrapís,principibus, ac ducibus confpedus eff, admíratíone de feac fermone praebuit, quód ipfe ís effet, quí terra mariq; Lacedaemonios fugauerat,quiq; eos íntra Gietam& Eurotam acipfam Spartam compuliffer,qui paulóan té per Agefilaumaduerfum magnü regem& Perfas, de Sufis atq; Ecbatanís dímicabant, His rebus Artaxerxes ipfe cogratulabatur,& Pelopídam longéamplíus, quàm opíníoe rat, admírabatur, eumq; magnü uideri effecít regis ín illum honorís amplitudo, cum ud letPelopídam colí€ obferuarià prímatibus, V bí uero íllius afpexítíndolem, atqj oratío/ nemaudiuit, Atheníenfium quidem grauíorem,Lacedemoníort uero fimplícíorem,lon gemaíori illum beneuolentía coplexus eft, míracg ín eum regía cupidítateaffectus, haud fecontínere potuít,quín íllum palàm honoraret, Pelopidam apud alíos quoglegatospa làm magnificé tractauít, V ifus efttamen Antalcidí Lacedamonio prae caeterís honorem praftitiffe,cüm eam coronam qua ípfe in potatíone coronatus erat, unguento tíndtamad íllum mitteret.Sed cum Pelopidano ufqueadeó molliter& delitiofe egít,tametfi donade derít claríffima quídem ac preftantíffima,ultra quàm quifquam exiftímare poffet.namdi enítates ratas habuít,ut Girci liberi effent,& Meffenam íncolerent; Thebani uero patrij regís amíci exiftímarentur, Hac refpofa cüm accepiffet,repudíatís omnibus munetibus, prater ea quz erantgratíz acbeneuolentiz fignum, redíjtín patríam, C uod maxíme ce teros legatos ignominía affecit, Tímagoram igitur Athenienfes morte damnarunt:quod quídem recté factum íudícandum eft, fi íd euenítob acceptam munerum amplítudinem, Non enímaurum folümatg argentü dono acceperatàrege,fed etíam preciofiffimi que damledctícam,& Strotas feruos, quafi feruís Girecís íneptís: tum etíam boues odogínta cum bubulcís ípfís,uelut contra morbum quendam lactebubulo haberet opus.Denique ufdqg ad mare feretro deuectus eft,& quatuor talenta uectoríbus à rege foluta.Sed tamen ui detur non munera malé Atheníenfes habuí(fe,Epícrates ením líxa, cüm olím à regedota retur,haud repudíauit,dícebatqg,decernídebere, ut pronouem prímatibus elígeret quo libetanno nouelegatos ad rege ex plebes ac tenuioríbus cíuítatís,ut cüm caperent dofià ditiores fierent, Arrí(it populus.Sed illud grauíorianimo ferebant, quód rex omníaatti" buiffet Thebanís:confíderantes Pelopídz gloríam,quantís oratoribus& fermonibusfw períor extitífTet,& potíffimü apud eü uíri,quí femper fuperiores ín armís colebat, Eaíg!t legatío haud medíocré beneuolentía Pelopíde adiunxit redeunti perMeffena,ob impetr tam ei€ czterís Grzcís libertate, Càm ueró Alexander Pherazus íterit ad priftínailla feti tate redijffet,deuaftaffetq; haud modiícas Theffalíze cíuítates,fubactis iam Phthíotís,& i chiuís,tum etíauníuerfa Magnetü gente,ípfa cíuítates Thebas legatos miferüt, utadduct rent Pelopidá poftulantes eum ducem cum exercítu fibi auxilío proficifci, Thebaní utr? cüm eam rem próptiíTimé decreuiffent;paratiffimicg omnes ad íd efentac occupafltt Pclopidas. 27 ] iter Pelopidas,deficereac obfcurarifol coepít;totagg cluítas obtegí caligine.Pelopidas au» temíntuens omnes ea uífione perterrítos,haud cenfuít copellendos effe, neqy obijcerepe riculofeptem Thebanorü míllía,quos perterrefaciebant tam repentínze coeli mutationes, Itaquefeípfum folum tradens Theffalis,cum trecentis equitibus euocatís, quí íllum fpon i fequebantur,inuitis uatibus,ac fufjpfius amícis,in Theffalíam profe&us eft, Maximi e» nim& manifeftum fignum ab dijs aduerfus fpledidum uírum uidebatur, Sed ipfe eó eras in Alexandrum ardentíor,quód ipfum antea affecerat iniuría,Sperabatením domü íllius íam príus infecta,penítus oppreílam offendere, ex íjs qua Thebe pradixerat. Maxímegg cum concítabat reípulchrítudo, captum cupíditate laudís& gloriz,potíffímü cüm Lace dzmonij Díonyfio Sículo tyranno duces& auxilía mififfent, qui ex íntegro leges,mune125 ciuitati renouarét; Atheníenfes uero ab Alexandro ipfo mercedé accepíflent;ídeogg aneamilli ímagínem conftítuíffent,ut eíus in Graecos benefícíá oftentarent, Thebanifo liprolibertate Cirzecíze,utíníquos uíolentosqy potentatus delerent,bella fufciperent, V bí igiturín Pharfalum uenít, paratís con feftím copijsacies ínftruxít,ac prope Alexandrum ipfum caftrametatus eft.Is uero íntuens perpaucos admodum ibí'Thebanos effe, feg; du^ plóplures armatos habere,quam TheffaliapudPelopídam effent, obuíam fe ad Thetídia obíecit,Et cóm quídam díceretPelopida plures effe quí cum tyranno erát, Eo melíus,in^ quit,nobís,nam plures uíncemus, Cüm autem ín planum procederent,atcy uterg; ea pro. montoría,quze Canís capíta uocant, capere pedítibus níteretur,altíffimis collís obfeffa,Pe lopidas quí fuperíor erat equítatu,fuos in hoftíum equites dímí(it.C) uí cüm magna ui ho^ ftes repuliffent, fugientes illos ufcyad planítiem ínfequutí funt, Alexander deínde, íuffis Theffalis pedítíbus capere eos colles, cumhímultaui adlocaílla munita& altifTima eua deretentarent,ipfe ín Thebanosírruens, prímos ínterfecít, alij acceptís uuIneribus níhil egetüt, Quod uídens Pelopídas, reuocatos equítes ín hoftium acíem, qua magís conferti erit irruere íuffit,ipfe fe illis curfu comifcuít, quí círca colles dimicabant:ftatíimqg arrepto dypeo,& impellens à tergo príores,tantà iníecít omníbus fortítudíntac animi, ut hofti^ busuifum fit& corpore&anímo alíos exiftentes aduení(fe.Et iterum quídem tertíocg ím petumhoftíum repulerunt.Sed íntuentes hos quidem conftantiífime colles afcendere,e^ b quitatumuero íamab infequutioneredire,uerfiad eorum latera írruerunt,Pelopídas ue^ 1i2322 ext: 10 cümexzdíto collium loco uidiffet hoftíá acies necdum ín fugam uerfas, fed adhucre^ zrosuia 752 fpirantesaduerfum fuos, conftitít,quaerítans oculis Alexandrü: Quem ubíafpexit confi guy oener dentemanímo, atcg exhortantem uocatorü acíem ín dextro cornu, íra percítus haud po^ tuitfecontinere,fed accenfus eíus afpectu, feipfum ac princípatü fuum pracípítans, é me díofuorum folus exíljt,aduerfus illum, uociferans Tyrannumt:g uocans, impetum fecit, Illeueró mínimé írruentem illum expectans, per acíem fugiendo inter ftipatoresfe conie cit delituiteg,Cyuí Pelopídae obuíam inter curfítandum fiebant,eíus impetu caefí cofterne bantur, Quidam etíami uulneratípoftea occubuerunt, Interím acceptís à longé nonnullis vulneribus, Theffali tandem laborátem íllum íntuítí,repentéex collibus prorupertüt, Sed cum íamoccidiffetPelopídas,eius equítes irruentes,uníuerfam hoftium acíem euerterüt, &quantümpotueruntinfequuti,omnía ea loca fanguíne confperferunt,plus tríbus milli us cafís, Mortuo ígitur Pelopida, Thebaníqui aderant príncípís fui cafum grauíterfer& obit. tes,eum parentem ac liberatoré patriz appellabat, Nec mírum fi id Thebani,cüm Theffa iipfiac omnes focij,prater honores íllos,quos eí ultraomnem humanítate decreuerant,: ampliffimà quoqy de fe beneuolentíam& amorem oftenderínt, Tradítur ením quicüc ei relaffuerunt,negy depofuiffe arma,neg equis extraxiffe frena,neqy uulnus ullum lígauíf? fe,cim cecidíffe audiret, donec ín armis fuper cadauer aftantes,quafí adhuc fentíret círca fehoftit exuuías accumularí,eoráq; armís futi corpus fepíri,, equosac feipfos fimul prae^ ter confuetudíne comís fpolíari, Quíq ín caftra redíerant, nep ígn£ accendiffejnegy acce» pile cibum,atcg ín toto exercítu tantam tacíturnítatem cum triftítía feruatam, acfínon'uí ores extítiffent fed uicti à Tyranno ín captíuítatem ducerentur, V bi aut£ ínter cíuitates &cannuncíata funt,confeftím prímatesuna cum adolefcentibus& puerís,tum etía& fa cetdotibus ad decorandá funus affuetüt, coronas figna; uictoríe,acaurea penítus arma menta geftantes, Cum tepus acceffiffet educendi funerís,feníores Theffalorá fe ad The banos cotulerüt, rogátes fepeliendí cadauerís negocíü fibi mandarí:unusq; eor, O uirí, Inquit.amíci ac belli focij,gratíá hac àuobís petímus, qua nobís ín tanta calamítatedignt Gtcatteret& folamen, Non enim uíuá Theffalí Pelopidá comítant,negy fentienti reddent ignos honores, zd fi& tangere íllius corpus,& per manus noftras honorare, ac fepelire Plutarchi C nobis concedatur, haud uidebimur non haberefidem uobís quód maíor fuerit calamis Alexander Phe reu ab uxore eircumuetitur. Theffalis quàm Thebanís, Vobís enim folum optímo duce contígít príuarí;nobis aute à duce,€ cumeo patríalibertate, Quomodo igítur confideremus alíum à uobís ducemde, pofcere,cüm Pelopídam míniméuíuü reddiderímus: Thebanihís ín rebus Theffalís mo, rem geffere, Quídígitur hoc funere fplendídíus fieri potuiffe exiftimandum eft& port mum ab hís, quí honorem& dígnítate ín ebore,autauro, aut purpurís mínímé conflit e(Ie opínantur.Quemadmodum Phílíftus,qui Díonyfij fepulturam,quafi quendamthg tralem fumptü tyranníca Tragoedíe, laudat atqj admirat. Alexander ueró ille Magnus qi obijíffet Hephaftíon,no folüm equos totondít& mulos,uerumetía pínnas& propugna culaà moenibus eripuít,ut& cíuítates uiderentur lachrymare,quod príftína pulchritudi neprioribusgy ornamentis fpolíata nudatacy effent.Hzc profectó herilí quoda íuffu ui; lentog;,&cmulta cum ínuídía odíog facta,nullabeneuolentía,nullog; honore,fed quadam oftentatíone díuítíarü,barbarícaeqy fuperbiz,& ínani ambítioneateg íactantía ferütur, At Pelopídas uir unus popularís ínalíena regíoneperemptus, cognatorü praefentía,& uxo, rís ac fíliorü deftítutus,nemíne aut rogáte,aut cogéte,a tot populís,totq ciuitatibus certy tím agentibus coronatus,comítatus, delatusq;y,ueram felícítatem ac beatítudíné confecy tus uifus eft. Non ením pro fententía Aefopí,morsgrauíor eft eorum, qui ín felicitatemo riuntur:fed potíus beatilTima,qua ín tutíffímü locum egregíafua facinora deponit neque permiferít(eà fortuna ipfa fuperarí, Quapropter optímé Lacon ílle,quí cü falutaffetuio rem Olympícü Díagoram habentemfilíos coronatos,& nepotes ex filío filiatp, Morere, ínquit,o Díagora,ín Olympum non afcendes.Sí quís autemOlympícas,Pythtcasiy uio rías ín unum collígeret,no puto uníca uíctorí Pelopidae equandas diígntü putaret Que cüm omnía fidentilfimé geffiffet, índecy laudem& dignitatem cepíffet, per uniuerfamfe ré eius uítam claríífimus fuít,Etdenicy tertíodecímo Thebanorü principatu fundus, utty rannos cófríngeretegregié faciens,pro Theffalorü libertate ac falute interijt, Cuius mors ualdefocíorum anímos conturbauít, magis autem coómodauit. INam pofteaquám Thebe ni Pelopide mortem acceperunt,ne mínímü quidem ultionem differentes, quamprimum aduerfumillos exercítum miferüt,pedítum quídem feptem millia;ac equitum feptingey tos,duce Malcíto€ Díogitone,Q uí quídem cüm deftítutum magnaparte exercitus Ale xandrum cepííTent, coégeruntíllum cfuítates Theffalís reddere, quas antea ab eís abftule rat; Magnetas uero,& Phthíotas,& Achzos liberos effe;ac ealoca fuo praefídío exímere, eumq iurarefequuturü Thebanos aduerfum quofcung iuffiffent, Sícqg fatisfa&ühis du cibus Thebanís. Quamueró poenam de Pelopida poftea dijs dederít Alexader, deínceps differamus, Thebe eíus uxor, ac Pelopide propiínqua,prímit quídem,ut dictum eftb co edoctahaudquaquámuererí externum tyrannídís apparatum, tametfi effetínterarma& gladíos,tímenstg propterea eíus perfídiam,ac molefté ferens tantam ímmanítatem,cóvt nítdemü cum tríbus fratríbus, Tífiphono fcilicet,Pitholao,& Lycophrone, huiufmodi ulcíícendí tyranní uíam fequuta eft, Totam etenim eíus domum hí occupabát.qui cum il load eíus cuftodíam pernoctabant. Sed thalamus illeín quo dormíre maxime confueue rant,ín faftígio erat;atqyanteillum cuftos,canís ligatus terribilis omnibus,praterquàmil lis quí confueuerantibíuerfarí,& eí qui dabat cibü.Eo ítag; tempore,quo occafionemc ptabat Thebe,fratres cotínuo habuít prope fe ín domo quadam proxima latítantes.Ingre díens ueró fola,ut confueuerat,ad Alexandrü adhuc dormíentem,& mox rurfumegrefla familíari cuídam abducere canem imperat, dícens cupere regem tranquille quiefcere.Ipf autem fcalas tímens,ne dum adolefcentes afcenderent, concreparent, lana illas ftrauit, ac molles reddídít. Acdeínde fubducens fratres cum enfibus,eosq; conftítuens pro foribus fola introíuít: erípiensqy enfem qui fupra eius caput íacebat, indícauitíllis, Alexandrum fommo oppreffum detínerí, Cüm ueró perterríti effentadolefcentes,ac dubitarét accede re,ipía eos íncrepans,;atq, íracüide ínquíens,fe excítaturam Alexandrum,ac omnía illi itv dicaturam,nifi confeftím accederent;pauídos fímul ac erubefcentes eos introduxit, ad le &ulumt cum íncenfa lampade ipfamet illis uíam preftitít.Ex quibus unus pedes artipió tenebatalter ueró capite críníbus prehenfo, caputreprímebat, tertíus feries gladío inter fecít,mortísi celerítate príus fortaffe, quàm crudelem tyrannum par erat, uítam finíult Tum etíam prímus cuí à propría uxore contigit confodí,& quí cüm eíus corpus turpíterà Pherzis eiectumac conculcatum effet,dígna patíabom^— nibus,ob eíus crudelitatem íudicatus fit, MARCELLY! Marcellus 88 GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 3 ARCVMClaudíumquínquíes Romanort confulem, Marci filíá ex ? títíffetradüt,eic(ficuti Pofídoníus refert) cognomen quod Martíum 3 eft,prímü ex familia fuiffeMarcello, Exercitatíone nancy bellicofus eli rat, robuftus corpore, manu potens, natura uír ad dímícandü ardens, B& quodiillius certamínadeclarát,acer& ftrenuus, ad caeteras uíta par &4|Bl teshumanusatq; modeftus. Grace uero dífcíplinz ac dicendi ftudijs ID Sue) coufq affectus,ut ear rerum perítos honore€ admíratíone haberet, easipleper occupationes mínímé a(equutus,quandj ad ipfas perdí(cendas exercendastg propenfíus ferretur, Nam fi ullis unquam(quemadmodü Homerus aít)à deo tríbutü eft, utab ineunte etate ad fenectute ufcy tríftía bella tractarent, íd uel ín prímís ea tempeftate Romanis contígiffe arbítror:quí cüm fuuenilibus quidem annís pro Sícílía cum Cartha^ ginenfibus bello ímplícati fuíffent;adultí uero Italía caufa cü Giallís,zetate maturíorí cum Anníbaleatq; Carthagiínenfibus iterum bellum geffere;nullam tamen ob fenectute(que admodá cóplures)bellor& requie nacti, femper ad expeditiones resqy mil:ares uirtute& aními nobílíate ducti funt, Quibus ín rebus egregie Marcellus excelluít, ad null pugnae genus aut fegnís aut parum exercítatus,tum uero ad certamen fingulare fortiffimus: quo quidem ííngenere càm prouocatoré nemíne fugeret, czfís unfuerfís femper uictor euafit. Fratrem Otacilíum ab fe ín Sícilía protectü ab immínetíperículo liberauit, trucídatís quí íneumactiferebanturímpetu. C) uapropter fuuenís adhuc coronas, cateraqy ab ímperatoribus confequutus eft przemía, Cumt gloríz plurímü coparaffet, zedilís curulís à popu lo;augurà facerdotibus defígnatur,Id facerdotíj genus eft; cui ex auibus uatícínia corem platiacobferuare mos erat.Aedilítàte uer íníta,accufatore fe€ ínuítus quídé egít, Nam cim eiufdé nomínís filíum índole ac forma decorü, plurímumtq ob modeftíam ac morü elegantíam cíuibus cofpicuü haberet,eum Capitolinus Marcellí collega;uir audax ac in^ temperás, illiusamore correptus appellauit, Cuíus coriatus cümper fepuerab ínítío pro pulfaffet, terum tentante Capitolíno;rem patrí detulít. Id erauíterferens Marcellus, ho^ mínís facinus fenatuí renuncíat, Capitolínus multas caufas multaqy comentatus effugía, vibuniti poteftate implorat, Tribunís aute eíus appellatione abnuentíbus, ínficíari cri^ menpergít, Cuíus reí quía teftís aderat nemo,ad feaccíri fuuene uifum eft patríbus, Eíus produ&ícim ruborem, lachrymas,& perpetuz fimul íracüdiz pudore ímmiftü animad uerterent, nullo alío egentes íudicio,aduerfus Capítolínum pronuncíauere fententíam, Nomen, Exercitatio, Amor literart. Peritia rei militaris. Honores c7 glo ria, eum ínexoluendis mulctauerepecunts, quíbustargentei uas coparatü Marcellus deo Tayvospot^ rummínifterío dedícauít, Poft prími belliPunicí uíxdum fedati uigefimü fecádum annü,€ixy Gallici belliprímordía Romanos cotínuó ínuafere]beri nanq;(ea uero Gaallíca gens eft) quiuícínam Alpibus pafcunt Italíam, quanquam magníac potentes perfe, Gallorü tame auxilium uíresqg conuocabant, quos mercede mílítíam agentes Greffatas appellabant, Mirum uifum eft,& magnumfortunz beneficium, Gallícum€ Libycum bellum non eodem tempore incidiffe,fed Gallos uelutftatione occupata,cüm Carthaginenfibus bel lum ínferrentíbus,prorfus níhil ipfis perículí à Romanis effet, defedífTe: tum autem uictís fuccedere,& ocio abundantes uíctores prouocare uoluiffe, Atquí bello finítímo atque domeftíco congreffurís, plurímum conducere putabatur& locipropinquítas,& Gallo^ rum dignitas, quí maxíme Romanis terrori effeuidebantur, ut qui olím ab eís urbe deíe^ ifpolíatíqy effent: ex quotempore decretum erat, ut facerdotíbus mílítía munere uaca^ tliceret, nífidenuó Gallícum bellum ingrueret, Eorum autem formídinem cüm ipfe 3PParatus(nunquam ením tot Romanorum miíllía fímul ín armís extítiffe, actam nouos àcrorum rítus factos memoríz prodítum eft) tum noua illa atque ínfolíta ínhumanítas circa facra declarabat:ín quibus cüm níhíl ímmaneaut ínhumanum ab eís antea peractum CeG;utquierzecaníco more maxímépij ac mítes rem díuínam curarent, tunc eo íngruen tebello, quibufdam monítis Sibyllinis cederecoacti funt, Quapropter duos Grrzcos,uí^ Iumacuxorem,totídemq Gallos ín foro Boarío uiuos defodere,quíbus hodieq; Nouem ri méfeclàm quidem Graecís& Gallís dantur ínferíz. Príncípíioà Romanís nunc parta uictoria. nunc acceptís cladibus decertatum eft, quz res nullum certum attulít rebus exí^ tum. Cüm Flammínfus ac Fuluíus'confules ín Infubres copías haberent, fluuius qui per Iceenum agrum labítur, cruore fluxifTe uífus eft, Tres quoquelunas penes Arímínum ^Ppatuiffe traditum eft, Comítijs confularibus cüm augures malis ac infelicibus creatos Floru itt epitonis. Prodigi4. Romani fuperjttiofi. Adorandi in ini to pugne uctus 1nos, Plutarchi aufpicijs cofules affírmaffent, fenatus eueftigio illos ab exercitu literís miffis reuocand;; curauít,ut redeuntes depofíto ftatím cofulatu nihil aduerfus hoftes,utí cofuleseererey, Keceptas Flamminíus literas nó príusaperuít,quàm collata pugna, uerfisty ín fugamba bàárís,ín agrum eorum excurfíonem feciffet, Kedeuntí ígítur ac multa referenti fpolían; procefTit obuíam populus,quía reuocatus non contínuó mandatís obedíuerat, uerimq per fuperbiam córempferat, Quapropter ut eí tríumphus denegaretur,parü abfuit,quem tamen príuatum egíífe conftat: ís tamen antea, fimulatque collega, cófulatu fefe abdicar, coactuí funt. Adeo uniuerfa Romanorü gefta referebantur ad deum,ut necauguriorum, necpatríj morís defpicientíam uel ín maximís bene geftarü rerum fucceffibus fieri, par, rentut: maíus fcilicet momentü ín religionis obferuantía, quàm in uíncendis hoftibus; ciuitatis falute pertínere,arbítrantes, liberius ítaq; Semproníus míra fortítudíne& aqi tate pr dítus,plurímzq; ínter Romanos dignitatís,cüm conful fibi fubrogandos Scipio nein Naficam& C. Martium defignaffet, íjqy iam prouíncías obtinerent, anímaduerit, cum libros milítaríi preceptorü legeret,folenne aliquid infcíum preteríjfTe.íd erathuivf cemodí:Cüm quís ex optímatibus ín pomaeríodomü aut tabernaculum mercede condy xiíIet,utín eo pro captandis federetaufpicijs,poftmodum firmis nondum fignis fiquail lum in urbem caufa retrahebat;primü relinquere oportebattabernaculum,& alterü füfci pére, ex quo nouusaufpicíorü ínftaurareturafpectus, Hoc latuíffe'l'iberium uidebatur, quí bis eodem ufus tabernaculo dictos defignarat confules, Anímaduerfo poftmodumu tío,reg fenatuirelata,fenatus tam paruulum mínímé cotemnendum errorem ratus, figni ficare illís ftatuít;quapropter hí continuó é prouíncijs Romárediere,feqy magiftratuabii cauere, Hazctamen pofteríus gefta funt.Eiídem fermé temporibus duo illuftriffimi flam nes facerdotíum amílere, Cornelius Cethegus, quód exta uíctíme non ríté admouiffe Q.Sulpitíus,quód eí ínter facrífícandá apex, quem flamines ferüt, é capite delapfus effe, Cum Mínutíus dictator C.Flammíníü magíftrum equítü defignaffet,ftridore foricíscon fequuto,uterqy dignitate iuffus relinquere,alij creati denuó funt, Hoc pacto tam accurat uel ín paruis diligentia obferuantes,nullum aut nouum,aut non patríum relígionís ritum admíícere uoluerunt, Cüm ígítur cofulatü Flámínius depofuiffet, Mzrcellus per ínterre ges conful creatur, Iníto confulatu Cn, Cornelíum collegam fibi defignat, Poftmodum cüm multaá Gaallís de concordía agítarentur, ad pacem ínclínante fenatu,ad bellum Mat cellus multitudínem concítabat, qua ín rehaud tamen quo mínus pax crearetur, efficere ualuít.Pauló poft Geffatz,fuperatís Alpíbus,bellum ínnouarunt;qui prímüm caftramo uentes ín Infubres,eos fibí focíos afcíuere,quítriginta míllia numero erant, cümbílong: plures effent.Dehínc alacres& elati ín Acerras impetum facíüt;íd autem oppidum eftív peramni Pado locatum, Híncrex eorum Bríomatus decem millibus Geffatarü fecumai fumptis,círcumpadanam populat oram,Q'ux cüm Marcellus accepiffet,relí&toad Act ras collega,fimul& pedítatu ac coeterís grauíorís armaturg,& tertía parte equitG,ipfecum reliquis equitibus& expedítiffimís militibus fermé fexcentís ad hoftes cotendit,nonno &u non ínterdíu íter omíttens,donecea decem millía Geffatarum círca Capidium Galli uícum,nuper imperío Romanorü adíunctum, offendit: ubi nec fuorum corpora curate, nec ullum quíetí tempus dare lícuít. Confeftim ením barbarí cüm eum aduentaffe fent rent,contempferunt,quód pedeftres quidem copías paucas haberet, Equites enim pref níhilipfi pendebat Gallí,ut qui pugna equeftri prefertím fortíffimi bellatores effent,tum ipíaquog) multitudíne Marcellum fuperarent.C) uamobrem ftatím ín eum grauiflimam! nitantes perinde ac uí omnía dírepturí,ducerege,cóciítís feruntur equís.At Marcellusne pauci(fímus fuorum numerü diffufus círcumueníretur hoftibus, proculab equítatude ductoagmíne, donec paululum ab hofteaberat, tenuíffimo cornu progreffus eft: cumd ad conferendas manus fuos conuerteret, hoftíum clamore ac ftrepítu perterrítus equus, Marcell& retró uiolenter aufert.Eapropteruerítus ne quam ea res Romanís perturbatio nem religionis obijceret, retractís ftatim habenis, equi ín ipfos couertít hoftes:& necifi magis quàm confilío eo ufus círcuítu uideret, folem fupplex adorauít, Is ením in ínitiop gnz fuperos adorare Romanoráü mos eft, Cumá hoftibus íam ímmifceret Ioui Feret'? opíma ex hoftibus fe confecraturü arma uouit, Inter hzc cim illum Gallorum rex cof xiffet.ob ínfignía duce opinatus, anteomnes eí cócítato occurrit equo,& quaffansheltó uiri clamore prouocat, Is eratinter Gallos exímía corporis magnitudine, armatura m argentocdp ac uarijs diftíncta coloribus, fulgurís inftar perlucida. Qus ubi Marcellus po cherrima ex toto cófpicat agmíne,ea futura meditatus, quz cócepta deo uota períelvets s uiru Marcellus. 89 j virum adorítur, quem hafta thorace perfoffo, fímul equi uíribus ínnixus uírü refupinat, | íterumqpactertío uulnere repetítum ftatím exanímat,'l'um equo defilíens Marcellus,& exanguis arma manibus tangens,ad coelum conuerfus:O magna,ínquít,ducum opera et imperatorü geíta bellag ac pugnas contuens, Feretri lupiter, te ego obteítor, qui tertius Romanorü duxacimperator uírum hunc ducemfímulac regem propría manu cofoffum occidí, hac tibi príma opímad fpolía dedíco:tu nobís dum ad bellí relíquías uertímur, fi^ miléprefta fucceffum, T'um Romaní equítes pedítibus equiítibusq; fímulímmíftí,ppugna comíffa ingentem ac mírandam quodammodo uíncunt uíctoríam. Conftat enim tantum equítatüac pedítatum non antea,no poftea ufquam à tam paucís fuperatum effe, T'um ce fis plurimís, predam& arma fecum auferens ad collegam regredítur,períd tempusaduer fum Gallosinfelícíter dímícantem, ad Medíolanü ampliíffimam& populofiffimà Callíze urbem:quam Gallí Metropolím appellantes,pro ea ftrenuépralíantes,obfidione Corne liumcírcáuenerant, Vtueró redeuntem Marcellum,regemq proflígatü ac necatum fen^ fere Geffat profugíunt: quapropter Mediolanum à Marcello captum, Caetera oppida dedentes Gallí Romanis,ultró cuncta permíttunt, Hocpactotranquíllafattsutríngg pax— contígít, Poft hzec decretus àfenatu folí Marcello tríumphus: quí cum ditíffimus fpolijs, Trimnphus. acíngentibus captíuorit corporibus fplendídíffimus duceretur, non magna admíratíoní fuit, Summz ueró uoluptatis& nouítatís fpectaculum ín eo exhibuit, quód Ioui barbari, cadeferebatarma, T runco fiquidem montanz quercus abíciíIo,& ín trophaeí modum fa^ brícato, affíxa quaquauerfum fpolía impendebantornaté plurímumac decoré depofita. Moxaccedente populi frequentía, Marcellus ín currá tollitur, Cuíus rerum tríumphale fimulacrá pulcherríma per urbem pompa magníficentiffimé tranfmiffum eft, Ornatííli^ mispredítus armis affequebatur exercítus, deo acímperatorí codíta carmína& uíctoríz paana canentes.Inde procedens& ad Feretrij Iouís templa aícedens, eaillífolennidedí^— o. catíonefufpendit;tertíus,& ad noftrí ufq temporís bella poftremus, Prímus enim Romu vide fuprà in ut lusfpolíaab Acrone Czeninenfiü rege detracta retulít: fecundus Cornelius Coffusá To f«Romdi. lumnío Hetrufco:poft hos Marcellus à Giallorü rege Bríiomato:poft quénullus, Eum ue ródeumcuihzctranfmíttunt ídcirco louem Feretríü(ut quídam afferüt)appellant, quod p fecundum Gracorü línguam, quam olím Latínís plurímü ímmíftam fuifTe conftat, fere^ tro trophza ferebant. Alij ideo fícappellati louem dictítant, quod fulmíne feríat: czeterí quod inbello ferírí foleat,íd exortum nomen ínquíunt.INam& nunc quoq; ín perfequen dishoftibusdum feínuícem milites exhortantur,frequenter feríre iubent, Caeterum quz exhoftibus ceperát,fpolía uulgo, príuatím ueró opíma uocítabant. Numamtamen Pom: piliumincomentarijs,príma, fecüda& tertia nomínaffe opíma traditü eft. Prímacg capta louiFeretrío,fecunda Martí,tertíaQ uiríno confecrari íuffit:prímo affes trecentos,fecun dooctogínta,tertío centum premíum efTe conftítuit, Obtínebatautem tum opínío,ea tan tummodo illuftría effe fpolia,quae príma ín agmíne ducí dux detraxíffet, Sed de hís hactez nus, Ea uictoria& bellí exítus laetítía tantü Romanis attulít;fut librarii centum aurei cra^ tv«lebat aurcis teraPythío Apollini Delphos ufque pro earum rerumgratulatíone tranfmíferínt, Socíjs coronatis i200 quog ciuitatibus amplí(fímam exuuíará partem díftríbuere,nec mínus regí Syracufano^ rum Híeroni Romanorüamíco& focío.Cüm Annibal ín Italíam írrupiffet, Marcellus ín Siciliam cum claffe míffus eft, Poft Cannenfem ueró cladem,ín quanon pauca Romano rummillía pugnando cafa funt,paucís qui falutem fuga coparauerant, fefe Canufíum re cipientibus, ingens erat expectatío, Annibalem confeftím Romam caftra moturü: quod elattrítis Romanorü uiribus optíme coduxiffet, Marcellus ftatím mille& quíngentos ex nauibus milítes urbi przefidío mifit.Poftea acceptís à fenatu líterís, Canufit contendit, ad functisqy qui ibi conuenerant,ne líberü hoftíbus agri permítteret,deducít ex arcibus, Ce teri poft excellétiffimos acfortíffimos bello uíros ínteremptos, Romaní Fabia Maxímü plurima díenítatís fídeiac fapíentíe uírum,uelutí cunctatore,& parum ín rebus gerendis audentem improbabant,quódaccuratus nímíü€ díligens,ne quid pateretur aduerfi con fultabat,Eiufmodi aute imperatore non ad ulcíifcendum; fedad tutandü fatís effe arbítran tc5,ei Marcellum addídere,utad res tutéac cauté geredas fuam cum íllo audacíam effícacami; temperarent, V trung; igíturínterdum confulem,fzpealterutri;nonunquàm con $ emalterum, alterum procófulem creatum emíttebant, V tením Pofídoníus refert, Fa^ fen dypea, Marcellum enfem appellabát.Solebat etíam dícere Annibal, fe Fabíum quí em utpreeceptorem, Marcellum autem ut pugílem reformídare, Ab illo eníimne mali quicquam perpetraret,cohíberí;ab hocautem nonnunquàm grauíora perpeffum.Itaque m C L. Bandi Nolanus. Annibalis fuga. Plutarchi poft llam uíctoríam cüm tantü alacritatís& audaciz fuís íniectá effet milítibus,utlong: à caftrís difperfiac palantes regione occuparent,ipfos adortusIMlarcellus,uires eorum ij, gít profligauitq;. Poft hec INeapolím INolamq laturus auxilium fe couertít, Cumg Na polítanos in fídepermanentes coperíffet,eís ftabilítis, Nolam contendit, ubi dífidentem aplebe fenatü ínuenít,necplebís anífmos ad Annibalem inclínatos tractareaut COponere fenatus poterat. Erat ín ea cíuítate uír& nobilitate prímaríus,& fortitudine cofpicuvs.], Bandiíus, quíad Cannenfem pugnam obtrücatís Poenorü pluríbus, egregíé dímicauera; Eum poftmodum multís confixum fpículís ínter caefori corpora repertü Annibaladi, ratus,no folüm abíq; precío domü remíferatuerüm& donatü infuper amícum fibi bofpi, talítatís ure coíunxerat. Ob cuíus gratíamerítí,cüm Bandíus ad Annibalem próptiffim; inclínaretur,ad eum quog plebem confírmabat,ad defectíonemtp folicítabat: IVlarcell; uírum ílluftrem,X in maxímís bellorá cafibus Romanor&ü focíum necare, ducebat impis, Eratpraterea íngens ín Marcellonaturz humanítas, fuauítas, lepor,& affabilitas, iau; quemuís ad fe fua comítate pellíceret. Cüm igitur illum Bandíus aliquando falutaffet,ro, gabat Marcellus quífnam homo effet, quamuís íllum probé norat antea,at fermonísini tíum occafionemq quazrebat, Eo auté refpondente,L. Bandíum efTe fe,quafi laetatusmz gnopereadmíratusqy Marcellus, Tu ílle Bandíus es,ínquít,cuíus maxíma inter Cannas bellatores fama Romz eft,quód Paulum Aemylíá confulé folus non deferuerís, ín quem cum denfiffima conijcerentur miflilía, ea corpore fubiens excepiftiA(Tentiente Bandio, & uulnera quzdam oftentante: Talía,ínquít, cüm in nos amícítía figna perferres, adno: cur non cófeftím íbase An ueró nos ad retribuenda amícorü uírtutí prz mía, quibus&pe nes hoftes tantus habetur honos,ínídoneos cenfuifti;Hacbenígne loquutus,cóprehev fum dextra exímío ad pugnam equo,& quingentis argentí drachmís donat, Quasobre effectü eft,ut Bandíus conftantíffímus Marcello focíus propugnatorg fuerít,& eorü qui díuerf factionis erant,grauiffimus accufator& uíndex. Erant cóplures,quí cüm Rom ni in hoftes egrederetur, farcinas€ impedímenta dírípere ftatuerant, Quod ubí Marc lus accepítíntra maeniía praefídio dífpofiíto,& íntra portas ímpedímentis locatís, Nolanis per preconé ne muros adirent,inhibuit, Erat igitur ín murís armorü folítudo, Eapropter tumultuantes ín cíuítate ratus Annibal, círcunfpectíus ad moenía cum exercítu properv uit. Tum Marcellus patefierí portam fubens, cum ftrenuíffimís erupít equítíbus,redag concítus uía conferítur hoftibus, Paulà poft peralteram portam ingenti curfu& clamore peditatus emíttítur,Poft haec cüm acíes Annibal partíretur,tertía porta recluditur,quare liqui procurfantes undíg; Paenís ínfperata ftupentibus íncumbunt,cüm uíx confertis,ne dum fuperueníentibus refífterepoffent. Hic príimü AnnibaltergaRomanis oftendit.Po: niítag;terrore ac uulneríbus confectí;ín caftra copulfi funt.Inea pugna plura quínqmil libus hoftíum defiderata tradunt, ex Romanis ueró noplures quíngentís:quandj Liuius tantam hoftium ftragem fuifTe nequadj affirmet, fed ea pugna ingentem Marcellogloríí partam,&€ auctos Romanosanímís, Nonením cum inexpugnabili& ínuícto prorfusho/ fte,fed quí uíncí& cladíbus affici poffet,certamen effe dídícerant,Poft haec mortuoalteto confule, Marcellus ín demortui locü fubrogandus abfens,accítus eftà populo, quídonec ab exercítu redíret, inuítis optímatibus dilata comitia funt, Marcellus cunctorü fuffragio defignatus cófuleft, Ob crebra deíndetonítrua cümaugures mínímé laeta pronücíáffent figna,palamg íllum ob plebís metá cohibere torpefcerent,ís fe magiftratu abdicauit.A re tamen haud fe trahens milítariproconful creatusNolamad exercítum profectus,eosquí Puníce factionis extíterant, fupplício affecit, Poft hzc Annibal magnas fecum uírestre hens aduentat,cui ex acie laceffentí mínímé certandum Marcellus cenfuít,Cüm uero ma xímam copíarum partem pradatü dímififfet,eum perínde pugnam detrectantem Marcd lus adorítur, Diftribuerat autem naualísbellilongíora píla militibus, eminusqy illis ferire Carthagínenfes docuerat, qui cüm íacularí nefcíant, breuíbus utuntur manu fpiculis. I circo quí tunc manus contulere, terga Romanís dederunt,& írreuocabilem fugere fug Ineoprzlio Poenorum quínque míllía cafa, cecíderüt elephantes quatuor;ufuí duo capti funt:quod autem maxím& extitít, Hifpani equítes míftíq; Numidae fupra trecentos tertio poftpugná díead Marcellum transfugerüt, Isnuncpríma Annibali cafus obtigerat, qU! extam díuerfis multifaríjsqy moríbus ín unti quídem& barbaríc congregatas gentes ex ercítum,unanímes randíu conferuaffet. Hi ígitur Marcello czeteríscg ducibus fideles ado mne poftmodü facínus permáfere.Mlarcellus tertíó cóful creatus, in Síciliá traiecit, Annt balis enim res benegefte,Carthagínenfes ad uíndicandam íterum ínfulae dois eme Marcellus. 90 A hementer extollebant, praefertim cüm Híeronís tyranní morte, Syracufis tumultuatü fit, Quamobrem eo pramíffus exercítus praetore Appio, eam cum Marcellus recepíffet, ei adgenua Romanorü multítudo procumbít, Hí fuerat huíufcemodí calamítate ufi, oma norum,quí aduerfus Annibalem ad Cannas ín acíe pugnauerant, cüm nónulli fugiffent, totcapti uiuífunt,utquí pro murorá cuftodíalocarent,uíx relicti uíderent,.C)uos cü An^ nibaluel modícis precijs redímí pateretur,tantaR omanís anímímagnítudo,tantumq; ela i pirituserat,ut ne reciperentur publícée decretá fit,eosqy tum necarí,tum extra Italia ue^ nundari paruifecerínt, Qui ueró profugerant,ín Sícílíam relegati funt,& ne,donec aduer (us Annibalem belligeraretur, ín Italíam reportarentur, edíctum eft, Marcello ígítur ad^ uenaantihi fimulprocubuere,fecg humi cofternentes probata offícíü milítize depofcebát, clamore maxímo lachrymísq; pollicerí,fe fua declaraturos opera,magiís ex ínfelícítate qua dam,quàm eorum ígnauía eam cladem efTe factam, Hos mííferatus Marcellus,ad fenatü lí teras dedít,ut eís ad militiae fupplementü utí líceret deprecans, Poft multa in fenatu agíta^ ia decretum eft, Romanís ad rempub.ígnauís míníme homínibus opus effe, Marcello ta menfieorum uti opera uoluetít,líceat, modo nullam uírtutis gratía coronà aut pramíum affequerentur.Floc decret& dolore Marcellum affecít, quód aduerfís cíuíum cafibus me^ deri,& ín melíus coftituere pro eorum multís ac magnís ín rempub,merítís, haud permit tereturà fenatu;idqg poftconfe&tum ín Sícilía bellum ín curía queftus eft, Hae aute ín Sící líaresgeftz funt. Marcellus ubi prímá ab Híppocrate Syracufanorit duce uíolata foedera comperit quí occupato domínatu,ut Carthagínenfiü gratíam iníret, coplures ín Leonti^ nís Romanos ínteremerat,uí Leontínorü urbem expugnat: oppídanorü nemo uíolatus, transfugas,quícungp ín poteftate redacti funt,uírgis caeíos poena affecít. Nuncius ab Híp pocrate Syracufas míttítur,quií referat Leontínos omnes ad ufq; teneram zetate à Marcel lotrucidatos,Qàua re accepta tumultuantibus Syracufanís, aduentat Híppocrates,& ur^ bemoccupat. Marcelli motis caftrís Syracufas profectus, haud proculab urbemetatus, legatos qui resin Leontínís geftas denuncíarent,miíttít:quod aduerfantibus Syracufanís, conduxit parum,íam ením Híppoctates rerum domíni& obtinebat, Inde terra mariíqg Sy^ racufasadorítur, Appíus quídem terreftres copías admouít; Marcellus fuper octo íunciís mutuà nauibus,íngentemattollens machínam,índe quinqueremiíbus fexagínta omnifa^ ríamtelorumarmorumg; genererefertís,murís adnauigauít, quibus facilé potírí,cüm ap^ paratus magnítudíne atqy fplendore,tum propría fretus gloríaanímü índuxerat. Ea ueró przfuísmachínamentis níhílí pendebat Archimedes, quz olím no utíftudío dígna ope^ Arcpinedes ma ra feduti quedam geometríz ludícra extra ordinem uír ille condíderat, prefertím CUmire tbematicus, gemHiíeronem hifce delectatum cerneret,quí Archímedem utà cogítatíoníbus ad corpo reaquícquamartís uerteret,induxerat:ficqg rationem preceptorü ac ufum acneceílitatem couerfam& illuftríorem reddítam fenfibus aperuít.Flanc ením uulgatam& paíTim com^ placíam machinamentorüartem prímü Eudoxus& Archytas ínchoauere, geometríiua rietate quadam exornantes, Ratíones ac difficiles demoftrationes,occultasq; fcíétíze pro^ politionesper fenfumacínftrumentort exempla edidere: ficut irrationabíle propofitío^ nem qua circa duas medías dícítur,quzeqy ad multa perfcrípta neceíTaríá quoddam eft ele mentum,híambo ín comparandís produxerunt ínftrumentís,femifcriptísquibufdam li nes figurísqy ceometrícís machinamenta formantes.Poftquáautem ín eos molefté coc ttuseft Plato, quód geometríz praftantía fuftulifTent,dum à cogitatione& rebus íncor^ poreis ad fenfibilía ímperíte tranftulerunt artem,quafíad fuí ufum corporea mole& mer cenaría ííndígeret ínertía,Hoc pacto organíceà geometríaauulfa fecernítur,ac diu à phílo fophía neglecta, mílítaríbus annumerata eftartibus. Ceteri Archimedes ad rege Híeronem.cui€ neceffitudine& amícítía iunctus erat, fcripfit, quoduís onus quibuslibet mo^ utripoffeuíribus;cumqg fuze demonftrationís uí fibi fíderet,íactare folítü aiunt,fi alteram terram habeat;hanc ad íllam fe translaturü,Id admíratus Híeron, orat,ut quod proponít, educatín actum,& magnü quíppíampufillis moueri uítibus índicet, Nauem igítur one^ raram ex regíjs mercatus eft unam, quà fímulac folíti adíecít onus, trahí labore maxímo ingentihomini manu folíti,hominibus multís& pondere impofito,proculaffidens nul/ locorporís níxu, quíeta impellens manu, uf quadam multífide machínz, tranquillé pla neq quafimaríperlaberet;adduxit.Eo ftuporeperculfus Híeron,artís intellecta potetía, Ichimedem exorauít, ut cüm ad propugnandá, tum ad laceffendum omne tormentorü Senusbellicorü ínftrueret. Quíbus cüm pacífícam tranquíllamq; omnem fermé uixiffet «tatemhaud fuerat ufus Híeron,at tum Syracufanís ín tempore& machínz fimul& ma^ m 2 C Lin,lib, 4.dec.3 Archimedislaus egregie, Plutarchi chínator obtígerát. Romanis ítaqy terramariqy urbem adortis, Syracufanos terror iny;f,, tat,pauídaubicfilentía: haud ením tanto roborítantísqy obfiftere poffe uiribus exiftim;, bant, Vtueró machímas ínftruxít Archímedes,uaría miífilí genera&ímmenfz magnitu dínís íaxa, íncredibilífragore ac celerítateíaculata, aduerfum terreftres emíttebat Copías, uain re cünullus omníno fefe ab hífcetueretur molíbus, cüm cofertím profternerety utquifig íncídifet,totaqs diffiparent agmína, inde trabes é murís repenté libratz, firmiff; mod defuper íactatz pondere,nonullas ín profundum naues pracípítabit, quafdam fry, reís manibus& ín roftrí gruíníimodum, forcipibus per proram ín fublime raptas cümfy ftulíífent,ín puppím ímmergebant, Alíz oppofítís rotataemachínís,cum íngentinauni ftrage,przcipítíbus íllídebant fcopulís, Celfíus interdum à marí fufpenfa nauís nunchu nuncillucagítata,horrendum prabebat fpectaculum, quoad eíectís prouolutisq; uacua uírís,dum qua fufpenderat catena remítteretur, muris íllifa recideret, Deínde cum fuam Marcellus machínam íunctís fíimulnauíbus muro admoueret(eam aute ob mufici fimili tudíné ínftrumenti Sambucáappellabant)ín hanc dum adhuc proculabeffet,primó uni, dehíncalter&,mox tertíum decem talentorá pondetís faxa profiliunt;que magno fragore & quodam tempeftatís ímpetu írrumpetía dí(iectis clauís, ipfius bafím díffipaueremachi nz, Eacoactus neceffítate Marcellus,nauibus ut abfcederenteueftigió fmperauit, terre ftriqy oppugnationifolutíone fpopondit. Confilío habíto,noctu muros inuadere ftatuit, Archímedem ením tormenta ut longe telum emíttat ínftruxi(Te,at cüm ínteruallum ídu; nonhabeat,eorit omnem conatum ineffícacem futurüi. V erumenímuero haud mínorem ad hecdudumanté fecerat apparatü:omnís inftrumentoráü ímpetus pro fpacij magnitudi ne per telabreuía crebroq repetíta,paruí(corpíones etíam dífpofiti,qui plurimís frequen tiffímísqg uuIneribus ex occulto peteréthoftes, C) uapropter cüm clanculum muro fucce derearbítrantur,miffiliboccurrüt ingeftís lapidibus, capite faucij,& undíg é muroperín deacadperpendículá collabentíbus telís obrutí:Qd fi retro cederet, pro fpacio locata acu la& uafto cadentía impetu íntercípiebitabeuntes,IVlaxíma ígítur& uírorü ftrages,& nv uíum facta uexatío,cum interím permanfiffent hoftes íntegrí, Cuncta enim ferméínftrv menta poft murum locarat Archímedes,ea propter grauíffíma ex occulto perpeffi Roma ní,aduerfumdeospugnareuidebant, Marcellus igitur fuos fabros& machínatores cóui cijs carpens,fímulcq fugies; Num defiftímus,inquít, contra hunc geometrá pugnareBría reum,quífedes ínlíttore ludensqy,noftras naues cum íngenti dífiecit gnomínia:]pfos ue 1o fabularü centímanos fuperat;tot nos telís uno petens í&tu, Etprofectó uniueríi quit Syracufaníad machínas pro Archimedis corpore erant, quí ueró cuncta mouebat ueríz batcqy,unícus exíftimabat animus.Caterorü quídem arma ímmota quíefcebant, folís Áv chímedis armís perculfi hoftes,€ prote&í cíues, Deníg; Marcellus Romanos, quí quo tíes é murís funeaut malum quendam confpícarentur,quampíam ín fe machiniab Archi mede motáarbítratos,implícítos terroremilites clamantesq;& retro fugiétes abducebat Ab eaígítur oppugnationeomnií conatuabfiftere,&ín pofterü hoftem obfidionecíngere ftatuít. Hoctam profunde mentís acume,& tam ímmenfum fpeculandi thefaurü affequu tus Archímedes,ín quibus non humanz, fed díuínz potíus fapíentíze gloríá comparauit, necunum eorü pofterís fcripto comendare uoluít:uerüm ipfam machínamentorá nego cíatione,totamtf neceffitatí coníunctdartem mínus íngenuá ac mercenaría ducens,ea tan tummodo relíquit,que ad fuí nomínís propagatíone pertínere cenfuít, quibus ci pulchri tudo acexcellentía,nulla certé íneft neceffitatís admiftio,ac nullis quide alijs conferenda & ín quibus cumarte matería certaret, ci haec magnítudíne& formi, illa acumen GC uim quandá íngenté pra fe ferret, Difficilíores ením grauíoresq; ín geometría materías fimpll cíoribus autpuríoribus defcríptas elementís concipere mínímélícet: quod nónullíhom" nes de índuftría,nonullilaborís affiduítate, ci facile& fine occupatione abfoluere quidg potuiffet,fa&ü autumant,Quifquís ením perfcruta£, nullam per fe demonftratione inu nít:utueró earü rerum difciplina acceperit, planam copendíofamgqy eíus fcientíz ufá abit quod reperírepotuíffe íudícat.Q uapropter íjs quae de ipfo comemorari folent, habenda fides eft:propríe cuíufdaac familíaris amcenítateSírenís allectá, cibum& corporís curam neglexiíle,Sepenumero ínuítus du&us ad balnea& unctione, dum perungedus ín crat re conftítueret ín focís ducebat líneas:mox uncto corporeper corporís unguenta geont tríz figuras ac lineamenta dígíto ínfcríbebat,tanta eíusrei dulcedíne capiebat, ut uere! Mufar&ínftíncu correptum díxerím,Is c& multa pulcherríma excogítaffet, amícos ac* ceíTaríos oraíIe fertur,ut poft eíus mortem,círcundatüfphera cylíndrü eíus F hr, onere E í Marcellus. 91 4 ponerent,in fcriberentqg ambienti fphatrze folidz, ad contentürintus cylindrum, quanam exceífus eifet proportio, Talís igitur Archimedes, quantü ín eo fuerat, fe fímulac urbem inuictam conferuauít durante obíídíone, Marcellus Megarenfiü longé Sícularum uetu^ ftiffimam urbem cepít, Híppocratís quocp exercítum,dum caftra penes Accíllas poneret, cepít,occídítqg homínü fupra octo míllía, totamqy fermé Siciliam excurfionibus uexauít. Ciuitates utà Carthaginenfibus deficerent, effecit, V niuerfos auté rem acíe decernereau íos,ui&orprofligauit. Poft haec Spartani Damíppum à Syracufiís nauíganté cepit: quem cümSyracufani redíimereuehementer optarent,& íllíus reí eratía frequentiora traherentur colloquía, turrím quandam contemplatus eft, accuraté parum obíeruatam, qua quo^ níam comodus afcenfu murus exíftebat, clanculü excipere uíros poterat, EO ígitur cüm Liui.lib.s.dec.s multoties colloquuturus acceffiífet,illíus altitudine coniectura permenfus,fcalas compa rat Perídtempus Syracufanifeftum Díanz celebrabant,uíno ludisqy dediti. Qua re Mar cellus obferuata, no folum turrím cepít, uerumetíam murü furtím undíq; armato comple uitmíliterquod no anté factum oppídani intellexere, quàm díes illuxiffet;& fractum effet hexapylum, id ubífentíunt,mouerí ac tumultuarí coeptum.'T'um Marcellus íuffis canere tubís, terrore ingentem ac fugam íngeffit uníuerfís, nullam no ab hofte partem occupatà ratis, Fortíffima uero ac pulcherríma ampliffímag; erat Acradína, quae quód ín exteríorí^ busurbís partibus murata extabat,nondum capta reftabat;!IN eam& Tycham nomínant, TLiuiu,NcapoMoxperhexapylum íngrediente uniueríieíus prímoresbeatü uocabant. Is ín fuperiori? lim. buslocis coftítutus,fubiectam oculís magnífícentíaac fplendorem urbís cofpícatus,díu^ Val.lib.s.cap.1, tíusillachrymaffe traditur, Cümt ftatus eius íamíam futura permutatíont animo uerfa, Clementia. retcafum íncumbenté míferatus eft,quód dírípíenda à milítíbus effet. Nam cüm prz dam milites efflagítarent,ín eosreluctari prorfus audebat nemo, Nonullí delendam íncendio, funditus; euertendam hortabantur:quem fermonénullo pacto Marcellus admifit,ínui^ tustamenac coactus, bona tantü ac feruos praedam effeconceífít, Ingenua uetó corpora conftuprarí,autoccidí,aut denígy attíngí uetuít,necSyracufanorü quempiam ín feruítute redígipaffus eft:qua ín re tametíi modeftíus egíffe uíderetur,no miferanda tamen nO patí ciuitatéexiftímabar,ín tantocy fucceffu compatíentís ac codolentís animiemergebantín^ B dicia,cüm íngentem felícítatis fplendoré paruo momento cernebat extínguí. Nam nó mí nushancopulentam,quam quz poftmodum Carthagíne fufcepta eft, praedam fuiffe tra^ dunt. Reliqua ueró urbem cüm pauló poft prodítíone cepiffent, ui totam díripuere, prae^ tergazam regiam quz in zraríü translata eft,.Praecipué autem Marcellum cafus Archíme disdoloreconfecít.Is ením ín contemplandis líneamentis,oculís ftudío ac cogítatíone fi^ mulíntentus,non dí(currentes Romanos,nó captam urbem fenferat: cumqy repente mí^ lesquidam adftítífet, feqg utad Marcellum fequeret imperaffet,no antéuoluít Archimedes,quàm rem propofità applícata demonftratione perfecífTet, uam ob rem íra percítus mileseum nudato mucrone confodít, Alíj tradunt Archimedem cim Romaná fufpenfo infuamnecem oladío confpíceretne quam coepííTet rem,ínueftígata,imperfectam,índif^ culam telinqueret, mora paululit oraffe, eíusueró rei fecuri mílíte illum obtruncaffe. lertíus de íllo iactatur rumor, Ei ad Marcellumhorologia,fphzras,angulos,& quadam aliamathematiíca ferentí ínftrumenta, quibus folís magnitudine ad afpectü accomodare folebat, fit obuij milítes,eumq; aurum uafe portare rati necauere,Id ueró Marcelli gré tuliffehomicídamzg períndeac cde pollutü abomínatà effe certà eft.Illíus quocp neceífa tioshonoribus cumulaíTe conftat, Czeterá cüm Romani bello quídem fortes,& in confe^ Per digr rendís manibus ftrenuíac terríbíles haberenturynullumautem comítatís,clementie,urba quedam i nitatisprorfus exemplum de fe exterís nationibus prabuifTent, tunc prímó Grzecís often. que feueri diffe Marcellus uidetur fuftítía quoq;& aequítatepraedítos extítiffeRomanos,Talís ením 4 videri potein hofte fuít,totqy cíuítates& príuatos homínes tantís profequutus eft benefícijs, ut quod rant,excijat, aduerfum Aetnenfes, Vlegarenfes,ac Syracufanos ímmíteperpetratü eft,eorü magís qui Perpeffifunt,quàm quí íntulerunt,culpa geftum effe cenfeatur.E multís unüimemorabo, tbs eft Sícilíze Engíon haud magna,uerüm antíqui(fima, X dearum relígione celeberri Stepb.de Vrbimajquas Materas appellant,ín ea templum eft quodà Cretenfibus zdifícatü tradítur. Ha bus. *quezdam,ex zretg caffides oftendunt tum Merionís,tumV lyflis,quí eas dearit fímula crísaffixerat infcripta habentes nomína. Hec cüm ad res Carthagínenfiá ínclinaret, Ni^ clastn cíuítate uír prímaríus,utad Romanosanímum applícarent,palàm ac íntrepídé pro concone confultabat,nonnunquám aduerfaríorum fententíam arguens:quí hominis au loritatem ac potentíam uerítí, illum captum Poenís tradere delíberabant, Quod cüm Ni m 7j C Pindar.Ode.z, Pytbiorui. D Liu,lib,7.dec.5. Liu.lib,6.dec,s, Gcll.lib.s.cap.o Plutarchi cías intelligeret,clandeftiné fcilicetfefe obferuari,manifefté fn Materas deas coepit intem peftiuus acíneptus obloquí,multag aduerfus earum díuínítateac gloría;ut incredulus q contemptor perpetrare, exultantibus mírum ín modum ínímícís, quód fuorü caufas m;, lorum prabuiíleuíderetur.Indecümad eum corrípendum fepararet aduerfaríj tantifper Nícíasín concíone cíuíum,cüm orareacpublíca confultare ccepíffet, corpus repente de, mifitadterram, Vbipaululum ímmorante,magno cum ftupore filentiü(uti par erat)exor tum eft;hínc caputattollens,I uoce fubtremula grauíqy círcumagítans,acutum paulatim protendiít fonítü, Q uarecum theatrü filentío Xhorrorefímul ímplícitü uídiffet,abíedo;, míctu&iíntímaabícíffa tunica femínudus emícans ad theatrí fores curfu feftínat,feab i; terará numíne agítatiü clamítans, Quem cum relígionís caufa attíngereuel refragarinul lus auderet,€ proíndeuníuerfi cederent, extra portas curfu defertur, nullo ínterím yn, phantis clamore,aut ínfaníentís ufus ímpetu.Huuíus aftus conícía coníunx,príus acceptis filijs ín dear templo fupplex aduoluítur, indeuirum errantem fequafítum íre fimulan;, prohibente nemíne, tuta ex urbe deceffit, Eo pacto liberati, Syracufas ad Marcelli cote, dunt,Poftea cum Engíates,ob eorü petulantiá& comiffa facinora, Marcellus uníuerfosli garí,ut eos fupplícío afficeret,iuffiffet, Nícías adftabat fllachrymans,eíus manusac genua complectens,fuos cíues& ín prímís aduerfaríos depofcebat, Qua replacatus Marcellus, miíTos fecít uníuerfos,cíuitate nulla affecit íniuría. Nicíze quocg magnís honorato mune ribus, agríplurímü uendícauit, FIzc quippe Pofidoniusphilofophus ín híftoría tradidit, Marcellus ad uícínü ac domeftícá Romebellum accítus,príufquám redíret, pulcherrima ac plurímaSyracufis figna detraxít,ut cüm fui triumphi fpectaculü,tum urbis ornamenti effent,quz níhilantea lafcíuum autluxuríofum habebataut nouerat. Nódum ín eam gta tíahaec& uoluptates fculpturz penetraueranttuerüm armís referta barbaricís,cruétisfpo lijs,trophacís,ac tríumphalibus coronata monumentiís,nullum leti aut íntrepídum,utpo te delíciofis nodum fpectatoribus,fpectaculü exhíbuerat. At ficut Epaminondas Boeotiá agrum Martís palaftram,& Xenophon Ephefum belli offícínam appellat,fíc Romátune bellíeerítemplü Martís( ut Píndarus aít) uocari potuíffearbitror.ltag; cüm IMarcellusin urbem grzecanícz íucundítatís fupellectilem,& uarías afpectu íntulíflet illecebras, pluri mum plebis fauorem coparauít, Fabíus aute Maxímus fenatus gratía confequutus,quod utbe Tarentínorü capta,nullum ex ea fient mouiffet,aut Romátranftuliffet,uerüm inde pecunijs opibusqy tranfmiffis,deorü ímagínes dímiferat,íd quod fzxpe comemorarifolet, adijcíens; Hos,ínquit, deos relinquamus Tarentínís iratos, Marcellü íncufabant, prímá quód magnáín cíuítate coflaffetínuídii, cüm nó homínes tantü,uerü deos etíam perínde accaptíuos ínter tríumphandum egífTet:deínde quodaffuetü bello ac rebus ruftícís popu lum,necdum delícías experti aut defídíam,&utab Euripide de Hercule díctü eft;rudem acmíníme lauti,fed frugi maxímé,ocío nugísqg referfiffet,qui dum círcaartísartificumg oblectaméta uerfabant,díeí plurímáü mírando terebant. Attamen gloríabatur Marcellus, quód Romanos pulcherríma& mírabilía Girecorit ornamenta, qua antea incognita llis fuerant,uenerariatqy fufpícere docuííTet. Caeterü cüm aduerfantib.inimícís ei tríumphus negaret,quía nonulla adhuc ín Sícílía nauandareftabant(erat ueró plenus tertíus ínuídía tríumphus)factü eft ut íuftum quídemacintegrum iínAIbano mote tríumphum ageret,ín urbeauté mínus fplendídá: quod tríumphandi genus Girzecí&/av, ouatíone Latíníuocát, eam no ín curru laureatus, neccírcumclangentibus tubís,at pedes patrítíjs ín calceísmo dulantibus tibijs,myrted geftans corona íta peregít,ut nulla belli facies effet,fedomníaíu cundum magis ij terribilem pra fe ferrentafpectü, C) uz res ingenti míhi extatíndicio, ra tione magís cj magnítudine rer& geftaráü diftínctos olím fuiffe tríumphos, Nam quí prz lio€ cedibus hoftemfuperaffent, Martíü illum ac terrífícáagentes tríumphum, quemad moda& ín luftrandis exercítibus fit, arma uírosqg lauro demore coronabant, At quí fine pugriabeneuolentía€ comítateperorando rem bene gefferant,íjs ímbellem hancpatifi camq pzanís cantu pópamlex finebatagendam. Tiíbía ením,& myrtus arbufculaVene rís(qua deauím bellumq; maxímé exofum habet)pacís fymbola funt, Caterit hoc tríphí genus noab ouatíone,hoc eft clamore Bacchíco, ficuti multi putauere,appellatur ouatlo, tametfiíllà ouantes canentesqg peragant:fed credüt hocá Grecís nome ín cofuetudinéde ríuatif, fimultyhuíus honorís quícq;ad Liberü patrem pertinere, quem Euan& Thríam bum nomínát,Hoc nequad uer eft,fed cüm mílites ín magno tríumpho bouem,& cum hocímmolareouem confueuerüt, índe huic tríumphigenerí nomen manfit. Operepre' cíumhocloco fuerit Spartanor& legis latorem contemplari, quí contrarío Romanorum m Marcellus. 92 A more facríficandá inftituit. Namfi quís Lacedemoniorá dux, quoduellet, dolo autper. (uafione confecifTet, bouem mactabat:fi bello res gefta fuiffet, eallá, Fli enim tametfi bel laciffimi fint,amplíora tame magísqg homíne digna,qua ratíoneacprudentía, quàm quae uiautfortítudíne cofecta fínt,íudícabant, Flac quo fe habeantpacto confiderari pofTunt, Caterá pofteaquàm Marcellus conful quartó creatus eft, eíusinimici Syracufanos iíndu^ xerunt,utde eo Roma queftum uocíferatumcg uenírent, quód grauiffimas ab eo res con^ trafodera& iura focietatís paffi forent,''um Marcellus rem díuínam ín Capitolio facie val.lib.4.c4.t, batSedentibus ítacp patríbus,Syracufani fupplíces profternunt,dicendílocü& pro uio^ Liu.li.6.dcc. latacíuítate iuftítíaÁmplorantes,C)uod cüm abfentiís gratía IMarcellizeré collega pateret, Syracufanos arcebat,]d fimulatcy Marcellus accepit.ftatím affuit, fella pofíta cüm fedit^ fctut conful ius díxit.Perfectís caeteris defcendens e fella,ín eum locit uti priuatus mígra^ Animi moderauit, quoín fus uocati folent,& Syracufanís de fe querendi facultate prebyít, C ui ubi uiri tio. diígnítaté,autotítate,maíeftate,& íinuíctum armís ducem anímo uerfaffent, cofufi pertur^ bari funt, T'errorem magís augebat fplendor purpuxz, qua nec eumafpicere audebant, Veruntamenaduerfaríoritexhortatíonibus excítati,flebilibus lamentís incufatíone ex^ or(i funt, cuíus fumma hzc fuít;Se cüm focíj amíciq: populi Romani effent, quod nec etía fub teliquís imperatoribus pertulerínt hoftes, perpeifos, Ad ea Marcellus: Eos níhilnifi quoduí& bello capti, quodqg arcerí nequíret;pertulifIe: deínde efus fibijpfos captíuitatís autoresfuíffe, quí nultís ad pacem cohortantííllos, no obtemperafTent, nec enímà tyran» níspugnare coactos,uerü& eos bello tyrannide exercuifTe, Hís peroratís,cuüm patres Syracufanos de more dímifi(Tent, Marcellus ín fenatu relicto collega fimul exceffit, ante fo. rescuríz expectans,níl aut poenze metu,aut ín Syracufanos íra folítà ímmutauít habítudi^ nem,quín fumma benígnítate X modeflía fenatufconfulti fínem operíebat. Deinde patrü decreto Marcellus uíctor declarat, C) uapropter Syracufani fefead eíus genuaproíecerüt, lachrymis obfecrantes,ut íram aduerfum fe prafentes exerceret,relíqua uero imíferaret cí uítaté,immortales fibi gratías pro ífthoc habíturam, Quibus placatus Marcellus, cüm ijs Mifcricordia. prafentibus,tum uniuerfís cocílíatus eft Syracufanís, quosín pofterü perpetuis profecu tuseftbenefícijs, Senatusquocqy reftítutà libertate illis,leges impofitas,copluraq; adíudíca B taprzdíarata cenfuít habenda, C) uorü gratía merítorii cum ímmenfosalíoshonoresáàSy— Grarisrelata, racufanísaffequutus effettum decreuere ut quoties Marcellus auteíus quífpía pofterorü babitu; bonor inSiciliam tratjcerent,obuiá Syracufani coronati prodírent,& dijs facriíicía ínftituerent, HíncMarcellusad Anníbalem uertít,aduerfus qué cum poft Cannenfem cladem czterí confulesacuniuerfi ferme duces ínftructas coferereacies nufquáauderent,& tumultua^ rijs antáímodoprzelijs uteren£, ipfe diuerfam aggreffus uía uerfabatanimo, quemadmo^ dum Annibalpoftiattrítam uaftaffet Itali, nuncpoffet ab Italía profligari, Fabíit quo haud re&é confulere, quí dum femper tutís innítebat,ut languentí patrize mederet,diffe^ rendum effe bellum cenfebat,cüm ínterím labefactatze uires contabefcerent:quemadmo^ dumtrepidíac minus audentes medici fa&títit, quí cum bona ualetudo ac uígor abfumif, opem xerotís ferius afferunt.In prímíis ígitur quafdam Samnítüi ampliffimas urbes cepit, In quibus íngentem trítíc( uim repofitam,& grandem pecunía,€ tría Poenorü millía,que ri, lib, z, dec. In eispraefidi caufa relicta fuerant,ínuenit, Poft hec càüm Annibal, Gn. Fuluío proconfu^ leín Apulia cum undecím tribunis milít& cafo,maximá exercítus parte trucidaffet, Mar» cellus Romállíteras quíbus cíues confolaretur,dedít:mox ením fe ut ea ex regione Anní^ balem expellerettranfereffuri,quemadmod& Líuius tradit, Líterz autem lecte haud ade meruntRomanís moeroré,uerumetíterrorem íníecerüt, eó magís accepta cladeímpen^ dae difcrimen ratís,quó Fuluío magis Marcellus preftabat. Caeterü ís quemadmodá fcri P'eiat,contínuó Annibalem petens, Lucaníam íngreditur, Vbí cüm ad Numiftront op^ pidum,Pcenum munítos tenere colles offendiffet,ipfe plano ín loco caftra pofuit, Poftrí^ iedumpriorad pugná copías eduxiffet,in aciem Annibal defcendit. Itag; conflíxere,in» Bensatroxcy utrínts przelíum geftum neutríuictoríam adíudicauit. Ab tertía enim hora Collatís manibus,ín multàuix noctem dírempti funt, Pofteradíe cüm prímü illuxit, Mar cellus productis copijs proacíe per cadaueraftetít,&Cut pro uíctoría decertaretur Anníba iem prouocabat: quícüm caftra mouíífet, fpolíahoftium legit, humatíscg fuis hofte iterü tá quitur, Pluribus fummiíffis ínfidijs, ín nullas Marcellus incídit, ín omnibus tumultua Jspugnis ufcy fuperior:quíbus ín rebus magna Marcellilaus erat& admíratio Inftanti^ usidcirco comítijs,fenatus decreuit,alterü potíus éSícilía cofulem, quàm ímplíciti An nibili Marcellum fübducere:qui reuerfus, Díctatorem dícereíuffus eft Q. Fuluía, Non m 4 D Fortitudo etlam bofüi admiranda Plutarchi enimDíd&atorà populo;autàfenatu delígipoteft,uerüm alter conful autimperatorpro, greíIus ad populum, quem cenfeat Díctatore dícít, V nde quía díctus fit, Díctatoré appel, lant, Nonnulliab eo nuncupatü Dícatorem aíunt,quód nó populi fuffragío autaffenfy, uerüm quód cenfeat,autorítate propría imperet; fiquidem iuffa magiftratuü qua Grad d] z&yua7u, Romaní uocát edícta.s itacg Marcellí collega é Sícilía reuerfus, cümalium qi cere Díctatorem mallet,ne ínuítus cogeretur,noctu in Sícilíam traíecít,C)uam ob rem Q; Fuluíum Diíctatore nominante populo, Senatusad Marcellum líteras dedít,ut huncdice ret. Sic Marcellus díxít,& cító plebís autorítate adíecit, Ipfe dehínc proconful defignatus cum Fabio Maxímo ftatuít, utís Tarentínos adoríretur, ipfe confertus Annibali eumdi, Íftraheret,ut quo mínus íllís auxílíum ferret,ímpedímento effet, Tum Canufium conten, dít, Poenog; fepenumero caftra permutátí,pugnamcg detrectanti,undicq; immínebat,tum uallum íacientíacríus leuíbus pralijs ínftare, Denícgy cüm ípfum pellíceret,nec pugniAn níbaldetrectaret, nox przlíii díremít, Cum prímü dies ílluxír, Marcellus ín armis ftruáa infpectabatur acíe.(Q uareanxíus Annibal coactos ad concíoné Carthagínenfes obfecr, re, ut pro uníuerfis olim geftís eam decertarent pugna, Cernítís,ínquit, ut poft totparas bello uíctorías nullanobís aut refpírandiaut quietis facultas adfit, nifi hunc propulíemus homíne.Athi(ceadhortatíonibus prelíum ineunt.C)uá quidem ad rem Marcellus íntem peítíuo ufus ftrategemate,fuccubuiffe uidetur, Dextero ením laborante cornu,cüm Mar cellus ordines ín prímà fuccedereaciem íufTiffet, turbatis ea mutatione ordinibus, collata eit hoftibus uictoría,In eapugna Romaníad duo millía&feptingentos caecídere, Marce lus ubi ín uallum redijt,couocato ad concíonem exercítu,multa fe aítRomanor&üarma& corpora,at Romani uidere neminem, Eísauté ueníam ímplorantíbus, NO uíciís, ínquit, fedí(i uiceríntdaturá; cras denuó conflí&turü,utantea uíctoríá quàm fugam cíuesaudüt, Hc loquutus uíctas cohortes,pro trítíco,hordeo pauít, Quas ob res cim plures ex eapu gnafummo cum diícríminezgrée(e haberent,nemínem tamen accepta magis uulnera, j Marcelli confeceratoratío, Prima dehíncluce fignüprelij, rubícunda depromiturtunica Tum cohortes quz perignomíníam habítz fuerant,ín prímà educi aciem ímpetrantrel quas tribuni milítü copías productas proximé collocát.Id poftig Annibalaccepit, Dij bo ní,ínquít, quíínam hüc tractarít homíne,qui nec fequundam,necaduerfam ferreforturá fcíat:Solushíc ocium nec uíncendo preftat,necfuccumbendo fufcipit.In huncperpetuo uidemurpugnaturí,cuí re tum aduerfe tum profperé gefta;audacíz ac fiducia maior pu dor caufam iníjcít. Tunc collata copíz, par utring uírorü fortitudo. Annibal contra Ro/ manos ín prímamacíem elephantos locarííiubet:íngentí mox tumultu prími turbatíordi nes funt, Tum Flauíus tribunus milíti correpto figno obuíus fertur,& prímü elephante adueríapercuffum hafta uertít ín fugam: quare dum illerefugit, proxím prímo, dehinc írruentes ceteros conturbat.Id conípícatus Marcellus,tumultuantibus concítos pro uiri bus ínferriiubetequítes,utipfos longé hoftibus írrítatiores redderet, Síc ftrenue ínuaden tes Poenos ufq in caftra trucídant.Pluríma eorum necem, dum necantur caduntq,fecere belluz. Ibi fupra octo millía defiderati traduntur. Romanorü cafa tría míllía, reliquionv nes ferme faucij, Quz res Annibali requíem acfpacíum cóparauítdjlongiffimé nodein fequentí caftra mouendí, Marcellus ením cüm ob faucíorum multitudine perfequínequt ret,ín Campaníam paulatím duxítexercítü:& dum curarent mílítes, ad Sueffam egit ati ua. Annibalut prímü fefe à Marcello abrupit, liberum recípens exercítü, intrepidus cir cum uagabat;uníuer(íam íncendenstalíam,C)uapropter aduerfus Roma deMarcelloru mor díípergebatur.Eíus ínímíci PublíumBiíbulum tribuná plebís,quiíllum accufaretitv cítabant,uírum utícy ferocem& ín dícendo grauiffimá.Is uocato perfepead concíont po pulo,deabrogando Marcellí imperío,& altero fubrogando imperatore egerat. Aícbate ním Marcelli pauló bellís exercít&,períndeacpalaftra fatigati, fefe curandi gratía corpo rís ad calída couertiffe balnea, Hiec ubi Marcellus accepit,relícto legatís exercitu, Rom? ad deprecandas uenít calumnías,quari paratà in fe fententía comperit, Díead Círcá Fl mínia przeftituto,íngens eó populí multitudo confluxit. Tumafcendens Bibulus acculi tor extitit, Marcellus pauca fímplícíaqg defe comemorans refellit, IIuftríffimi uero ciult? tispríncípes pluríma deeodilucídeacliberius proloquutí,orarene iníquíores hofteíud" ces uiderent, neg; formidínís damnare Marcelli, que is folá ex R.omanís ducibus fugia fempercum eo ímperatorepugnádetrectat,cüm cateroslaceffatad przlíG, Hís perorat adeo íudicij fpes fefellitaccufatore, utnó modó abhífce crímínibus infons Marcellusm!! 2-41 H NL um"-,-— L(| e e teretur,uerumetíàípfe quíntà cofuldefígnaret, Iníto cofulatu, íntentas ad defectíone K tU Marcellus. 93 Au ciuítates,eius aduentu fedauit placauírqy.Poft hzc cum ex Sículorii manubis Glo riz ac V írtutí edificata templá dedicare uellet;à pontífícib,inhíbítus eft, quód negaretu^ Val.lib.s.cap.s. niciduobus deísaedem haberí poffe, Q uapropter alíà exzedíficare coepít,haud facilé fe im edit& ferens, quafi íd ei dírum effetauguriá, Multa quoq; illum fígna perturbabant. INonull ením ictae fulminibus edes erant,& mures íncella louís aurü corroferant, Nuncía^ batur quoq» boue humana emífiffe uoce; infante elephantis capíte natü adhuceffe fuper ftitem.Qua cüm poftea libationibus& facrífícijs expiarent,malélítatü efizquare íllà Ro^ meaugures detínebátbellí cupiditate flagrante, Nemíne enim cuíufpía rei defiderio adeo affe coftat,quantü ílle uír,ut rem cum Annibale ferro decerneret. Hoc illi nocturnum eratínfomní,hoc unü cum amícís collegísay confiliá,haecuna uoxad deos,ut cum Anni baleftru&aconiungeret acíe;zeumc auídiffimü dixerim, ut íntramurü autuallii quodpía incufo utríng decertare£ exercitu. Et nífi uír parta ínfignís gloría,& quod teftatur expe^ rientia, omníü ímperatorü grauiffimus ídemq fapietiffímus extitiffet, eííuuenile quoddà obtigiffe uítíü,& prater íngrauefcente ipfius zetate gloríofum fui(Ie fortaíTe quís díceret, Suprafexaginta ením natus annos quíntü agebat confulatii, N6 tamen príus ab urbediíf^ ceflitquàm uatü monítu facrífícia procuratíonesqy peregiffet:quibus rite peractís,cü col» legaprofectus adbelium eft. Tumínter Bantíam ac V enufiá confidente offendens Anní balem,eum ad praelíum prouocabat:atílle pugná detrectabat. Ceter& cümad Zephyríos, Locros,confules partem copíarü mítterenr,ídqy fenfiffet Anníbal,locatís fub tumulà ínfi dijs,bis mille& p,Romanos cecidít.Ea res Marcellü irat& excíuítad pugna,proindepro píusadmouítexercitü.Inter amborü caftramunítus admodü furgebat tumulus,uaría den fusfylua A ccliuesutríngy fpeculzinde fontani labuntur ríuuli,Mirati profecto Romanií, quód hunctam comodum loci haud príor occupans Annibal, eum relíquerat hoftibus, Verü Annibalillá cüm caftrís aptum, tum ueró longé ínfidijs aptiore tudícauerat.Ipfum itag ad hutufcemodií tantümodo reí ufum affectans,fylua& cauernas iaculatoribus bafta^ tis; cópleuerat,ratus huc oblocí comodítate Romanos íturos, Nec íllá fpes fefellit. ox enim ínter Romanorü caftra fremebant, eum occupari locá oportere. Ea res cofules mo^ uitmunitiored hoftesloco habituros caftra,uelcaftello tumul& fíirmaturos.Marcellus íef B turlocícum paucís fpeculaturus equitibus, fumpto uate ímmolauit. Príma íecur hoftiz finecapítefuiffe arufpex oftendít, fecunda djimmenfum caputemícuit. Cetera quog ue hementer míranda apparuere.Q uibus cüm príor íllefolutus efTe tímor uíderet;refponde runtarufpíces.fe proínde uerítos turbatosqy,laeta ením poft fdiffima atq; moeftiffima fu^ fpicion&abfurdze mutatíonís prae fe ferre, Sed ením fatum nó ígnís,nó ferrea arcebát moe níauteftapud Píndara, Marcellus fumpto collega Ctifpíno,& filio tribuno militáegre^ díturcum equítibus ducentís& x x.ex quibus nullus Romanus erat,Hetrufcícóplures, Fregellani quadraginta fidiffimi ufquequaqg Marcello.Ceterá inter fylueftría obtecti uer ticisloca nulli uífus ínfederat fpeculator,quí omnía ín Romanorá caftrís facta profpecta^ bat Hic ínfidentibus aduentare Marcella fignificat, qui ubi propíus illum acceffiffe fcíue tuntrepenté ex ínfídijs prodeunt, fímulgy undíc circunfufi íaculant, feríüt, fugientes ín» fedanturinreluctantes manus conferüt, Híuerófolí quadraginta fuerat. Fregellaní,quí terrore cofectos uidentes Hetrufcos, protegendoríi caufa conful& pugná cómíttür, quo^ ad Crifpínus duobus íctus íaculís uerío profugít equo. Marcellálata trásfíxítlancea,quá mors, Myyu Graeci uocant, Tum perpauci qui fupererant Fregellaní,prolabente Marcellá defe runt/filíá uero faucíü ín caftra fugientes arripiunt, Cefi haud plures quadraginta, capti li^ ores quíncg,equítes duodeuiginti. Crifpinus haud multís poft diebus ex eís uulneribus diem obít, Superíorí temporetanta baud undj Romanis clades obtígerat, uno praelío u^ truncimorí confulem, Annibal ubi Marcellü cecídíffe nuncíatü eft,ceterís paruifactís,ad oci cedís aduolat, Vbi cadauer nactus, díuqy formá roburgy mebrortüi cotemplatus, riihíl autuoce fuperbit,aut uultu letus emifitquemadmodà nónullítam índomíto tam difficí i czfo feciffent hofte, uerüm necis índígnitate admiratus ei dempfitannulá, Inde corpus ne didéac magnifice ornati cremauít, Poftmodü relíquijsargenteain urna coditís, co^ mpones aurei, filío mítterecurauít, C)uz dum ferrent,ínteruenere Numídz,quíut Uascorríperet portátes adorti funttparte alía dum obfiftit;uiqy pugna comíttít,offa dífper ERN cü audiffet Annibal,adftantíbus díxiíTe fertur, Profecto nil fierídeo licet inuíto:et aliquod NE Numídis, amplíus legedas tranfmittédasq; neglexít reliquías, quafi numen oN arcellá fic uita defunctü indigné,fepultura quoqj carere fuflifTet, FTec à Corne epoteatcp V alerío Maxímo fcripta tradunt, Líuius autem& Czfar Auguftus íd ua^ m 5 Val,lib.i.eap,o Plutarchi C fculumad filium deportatum,& fplendídé humatii prodidere, A Marcello complura pre. terea quz Rom extant,díjs dedícata cernuntur, Nam Catanz Sícilíz oppídi eíus exiftit gymnafíía, Statu ac tabule ex ijs quas Syracufis detraxit, ín Samothracíapofitz funta4 deos quos Cabíros appellát, Inde Lindí,in ede Palladis,ibiín Marcelli ftatua ínfcriptum hoc Pofídoníus refert; Claudius híc Roma quondam memorabile fydus, Marcellus patrum ftírpefatus ueterum, Septenas moderans per martía gefta fecures, Czdibus hofliles fzzpe manus docuit, Nam huíusepígrammatis autor procon, fularem dígnítatem ab eo bís adminiftratam quíng; confularibusannumerauít, Eíus ch, rif(imaprogenies ad Marcellum ufqgy Czefarís nepotem propagatur,quem Octauía Cafy rís fororex C, Marcello fufcepit, Hic dum zdilítatem ageret, pauló poft quàm Cafarísfi líam duxí(fet uxorem,mortem fponfus obijt. Ad eíus autem decus ac memoría, Odayi; mater bibliothecam conftruxít, Cfar ueró theatrum Marcelli nomíne infcripfit, COMPARATIO MÁRCELLI ET PELOPID AE Qo Rv nigiturque de Marcello& Pelopida memorantur, hzc funt,quacung X digna nobís cómendatíone uídebantur.In naturae ueró& morum fimilítudíne, ubi uelut cocertatío quzdam uirís inter fefuít,hoc folum íntereffe uideri poteft 3quodMarcellus quídem in plerafq; ab fe deuictas urbes crudelior extitit, Epami nondas autem X Pelopidas neminem uictores unquam necarüt, urbémueín feruítutem redegerunt.X Thebaníhaud íta fzuíturí,prafentibus íllisiín Orchomeníosfuíffecredun tur, In ipfisauténegocijs magna& miranda funt qua Marcellus aduerfus Gallos ceffit, cümtantam equítü pedítum:g multítudine tam parua repulit fuorum equítü manu, quod haud temeréà quoquam alío factum imperatore memoratur, cum hofti ducemipfum obtruncauít.Quo quídem genere Pelopídas excídít:snam dum iftuc conatur fublatusáty ranno efl;príusg cecídít quàm oppreffit,Sed tamen hucconferre Leuctrícam&Tegyrá clatiffimas uíctorías lícet, Geftísautem per clandeftínas ínfidías praeclare rebus, ín Mar cello nihil eft quod coferamus, qualía Pelopidas reditu in patríam,'Thebísqy tyrannídee iecta,fecít:nam illud omnía quz gefta clàm& ín tenebris dolog; funt;facínus prímaslon gétenet, Erat Ànnibal metuendus grauísq tam profectó, quàm Lacedamonij tum The banis:atquí ceffiffe tame illos Pelopídze,& círca'T'egyras& círca Leuctra certum eft. Ar nibalem uero Marcellus, quemadmodá Polybíus afferít,ne(emel quidem uícít, perftitil fe enim ufty ad Scípionem Annibal ínuí&usuidetur, Quaquam ením Líuío, Cafari,Ne poti,€ ex Girxcís regi ubze, fuperatum& in fugamalicubi à Marcello Annibalem d fum credamus,níhíl tamen ín eare magní momenti fuiffe,fed im poftum Poeno ínillísco greílionibus puto.Fuít tamen nonab re,fed fure quide, poft tot exercitus Romani fugas, pofttot ducum clades,& uniuerfi illius ímperij confufione,fummsze admirationis res Ro manum audere Poení congreffum expectare, Nam quí exlonga trepídatíone& meturut fus ardorem militi ínijceret, ín hoftem accenderet, acíam no fperarefolüm, fed uocarein dubíum etíam& arrogare fibi uictoria fubrígendo confírmandot fuos doceret, unus uit Marcellus erat,Etcüm íta affueti cladibus antea fuís Romani effent,ut fi fugientes Ann balem,cffugerent,bellé fecum agíarbítrarentur, effecit ílle;utfalute ex fugareportaremt les turpe duceret)hoftí concedendum effe negaret folumqg non uící(Te doleret, Quoniam igitur Pelopidas nunqj prelio uíctus eftímperator, Marcellus autem fzpíus quàm nemo fuatempeftate cum hofte cogreffus uícit;uídeatur forfan,ín eo quód uínci prorfus nefcit cum expugnatu difficili Pelopída,multitudíneuictoríari Marcellus zequarí poffe, Equi dem Syracufas hiccepít,illeín Sparta íncídit, A cdífficilius eft;puto, Sparta bellum inf" re, X primit mortali omníü Burotam armato exercítu tranfíre,q Sicilia capere:nifi quis forfan Epaminódz potíus facínus effe, Pelopídz, quemadmodá& Leudta dícat, Mat/ cellí uero oloría focía nemínéhabere: nam& Syracufas folus cepít,& abfq collega Gal los fudit,& cotra Annibalem nó folà fubfidíá nemíne ferente,fed omnib.etía dehortant" bus fefe obíjcíes,bellíqs forma ínftauras, primusomníü íftuc conadi audendicg Romanis dux& autor fuít, Obítii ueró laudo quídem neutríus uírí, fed doleo&fuccenfeo cafui indi gno, mírorq totprzliis, quotzgré quís numerarepoffit, Annibale ne uulneratü quidem, Atg in hacdifciplina Chryfanté probo,quí cim hafta fublata ínuadere hoft£ uellet,fig?? tuba reuocatus momento hofte mífTo,manfueté& moderaté redibat, Sed tamen 29: * on [] Marcellus. 94 ) gnum Pelopidam;& calor prelio fufcítatus,& no ignobiliter ad depellendum periculum íra prolícíens facit, Eft optimü fané,uíncentem ducem uíctoríz fuperftítem effe fuz:fí ca datautem,cum uírtute uítam,quemadmodum Euripides ínquít, fíníre:fícením mors no exitium fed preclarum opus euadít, Ac praeteríram,etíam hoc Pelopiíde patrocínat,quód finembelliin eo pofitum anímaduertít,fi tyrannus cecídííet, unde non omníno ab re talí ímpetu excitabatur; nam dífficile eft alioquí tam fpecíofam uíncendí materíá oblatam re^ pudíare, Marcellus ueró,neculla magna neceffitate urgente,nec furore,qui fepelocora^ tionem mouet, obtínente, fed íncírcunfpecté perículo fefe mergens, no digna ímperatoretuína fed precurforís aut fpeculatorís cecídít ínftar,cofulatus quince, tríumphos tres, fpolía& trophaea regibus detracta, pro ftipendío uítam Carthagini locantibus Hifpanis Numídísq; prodens,adeó fané,ut íllijpfi tam preclarü fibi facínus ínuiderent,Romanorü praftantíffimá uirtute,fummum poteftate, ílluftríffimü gloría,inter exploratores Fregel lanos confumptum effe, Oportet autem nonaccufatíonem ín tantos uíros inftítutam no^ bís effeputare,fed índígnatíonem& libertatem dehís rebus,eos& eorum fortírudine(in quafolauírtutes czeteras confumunt/nterpellandi, qui(íc anímam, fic uítam abíecerunt, quafífibi,non patríze,amícísqg& fociis ínterírent, Poft obítum focios, pro quibus oppetie rat Pelopídas, Marcellus hoftes,à quibus peremptus erat,funerís habuít executores. Op^ tabilehoc& beatü:melíus autem& maius hofti uirtutem noftram etíam ínfeftam admíra tionieffequam habere quí nobís beneuolentíz gratíam reddat. íítíc enim quod commen des,honor eft folus,hic utílítas& ufus magis amatur ipfa uírtute, Annibal DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE, |I PRIMI Puníicibelli, quod Carthagínenfes cum populo Romano 8 ceflerememoríarepetatur,multi ímperatores nobís occurrent,quí ex 398 rebus geftís gloríam cofequutí,celebrem famam fuís pofterís relique^ runt, Sedex Poenor& ducibus nemo eft, quem omnes Grzci Latíniqg na fcriptores magís extollant, quàm Hamilcarem Annibalis patrem, co« Gema sire, |gnomento Darcham,uírum fine dubio preftante,& reí mílítarís, ut ín dme351 tlla quifqsaetate poterat;perítiffima.Is prímü ín Sícílía Romanorü ím^ peti; químultas ínflixerant fuz reipub.clades,díutíus dj par erat,fuftínuít.Deinde Aphrí cobello,.cüm mercenaríj mílítes fedítíone facta rem Carthagínenfíü ín extrem perículá conieciffent,fíc ftrenué íncendiü(lud reftínxít,ut fít omniíü fententía íudícatü,ea tempeflateunius Hamilcarís opera patría fuifTeferuata.In Hifpania poft hzc cum imperío mif? fus, quotempore Annibale puerum fecum duxíffe tradítur, cüm multa geffiflet memora^ tudigna,tandem nonoanno dj ín eam prouíncíáuenerat,aduerfus V etheonesfortíterpu gnans ínteríjt.Poft Hamilcaris morte, Hafdrubaleíus gener, queCarthagínenfes fauente fa&ione Barchína exercítui przefecerant,octo fermé annos imperíi obtínuít.Is Annibale nomulto temporepoft ínterítá patrís, repugnantibus etia alteríus factionis príncípibus, ín Hifpanisuocauít,utficutantea puer uiuente Hamilcare coeperat bellícís artibus erudí rificetíátunc robuftiorezetate perículís,laboríbus,ac omnibus officijs mílítaribusaffue(ceret, At ueró etfiab inítío memoría patrís nó parü fibi ín exercítu profuiílet ad fauorem concilíandi, pauló tamen poftea fua operaatqj íngenio fa&ü eft, ut ueteres milites aliorü mgenium. ducádefiderío depofitojhunc fibíanímo proponeret, quem precípué imperatore delígen üumputaret, Omnía ením qua magno futuro ducí expetenda effe uídebant,abundé An^ nibaliaderantquíppe erat eíconfilíà ad egregía facinora prompti, Confilio aute neg; ín^ uftria;necs audacía deerat, Nulla perícula,nullaíncoómoda corporís,quzx caeteros remo rati folent,& à rebus gerendís abducere ínuíctum animi uirum terrebant. V ígilare,feftí Animu:toTarecuncta obíre quze aut ftrenuo mílíte,autegregío ímperatore digna uídebant,Flís ar^ lerans. tibus Annibal fub Hafdrubale pertríenní& meruít, Quo quídem tempore adeó totíus ex^ ercitus fauore fibí cóciliauít,ut ftatím poft Hafdrubalis morte,ingentí milítà cofenfu,ím^ ihapincnappellatus, Qui praerogatíua milítaré fauente factione Barchína,populus Car ies niis ine cotrouerfía coprobauít, Sex& uigíni annos cüm eft imperator ab exercí «c aratus, Annibale natü coperío. NNouéením annor fuiffe coftat, cm eum pater ín e panti duxit'atqg ab eotempore ufq; ad interítá Hafdrubalís,autore Polybío,feptem& numerant anní, V erü ex quodie Annibal exercítü ac totíus reipub.admíniftratione Plutarchi C fufcepit,nolongam moram interponendam putauít,quín populo Romano,quod my; anteanímo agitauerat, bellá inferret, INam erat eííndígnatío prímü aduerfus Romano, obSiciliam Sardíníamq; amiffam,cum omníbus Carthagínenfibus pené comunis, Acc, debat deínde príuatum odíum,& quafi haeredítaríü ab Hamílcare patre acceptum,quone mo alter ex Carthaginenfiü ducíibus nomíní Romano fuerat ínfeftíor.'"l'radítü quoqime moríz eft, Hamiílcarem facrifícantem eo tempore quo ín Hifpaniam profectionem pata bat, Annibalem admodum puerum íureíurando obflrínxiffe, cüm príimü per xtatemlic, ret,populi Romani foreínimícü,Cuíus quídereí memoría& acerba fané recordatío,uely ti quedam paterni odij imago, ante oculos iuuenís uerfabat,animumq urgebat,utea fem per molíretur,quz ad euertendum Romanü ímperiü pertinerent.Przeterea factío Barchi na frequentibus ftímulís eum íncítare non defiftebat,utarmis&imperíoopes maximas compararet, Hz ígítur tum publiczetum príuata caufz cüm Annibalem hottarenturad fuícipiendü cum R.omanís bellum, ferox iuuenís occafíone nouandarü rerum ex talím tería cepit, Erantín Hifpaníaper idtempus Saguntíní quafimedij ínter Romanorü Car thagínenfiüg; fines, íurefoederís in libertaterelicti: hi poftea fe totos Romanis addixerát, ínítac focietate Romani imperij fidifTimi cultores habebantur, Quare Annibal cóftini anímo,níhil opportuníus fieri poffead elíciendum Romanoráü iram,ac incendíum,quod fibi optatiffimü erat,cocítandum,quàm Saguntínos armis bellocg laceffere. Sed príufqui focios populi Komaníapertéadoriretur, ftatuit ín Olcadas alíosqg trans Iberum populo exercítü ducere, ac ijsad dedítíonem cópulfis, alíquam Sagunto nocendi caufam reperi re,quanon tam medítato cofilíoà fe illatum,quàám a Saguntínís contractum bellumvide ripoffet,Prímü igitur Olcadumgentead dedítíonem compulfa, Vacceos deinde aggredi tur, agros depopulatur, oppída permulta expugnat, Hermandícam& Arbocolam urba opulentillimas capit, Acíam propé omne regionem ín poteftatem redegerat,cum pleríg Coniuratio Hi. ab Fermandiícaprotugiíeinuicem confírmantes,aduerfus Pcená coiurant, multitudint fpinorumin An. cogunt,exules Olcadü focíos fibíadfcifcunt,deindeperfuadent Carpentanís,qui fibi fini hibalem. timi erát,ut comunicoftlio Poenü ín reditu fuo níhíl tale éxpectante ínuadat Facileín hc fententía di(cedentes populi bellandí cupidí,recentibusqg iniurijs lacefTití,arma capititac D ingenti mul títudíne coacta(erant enim fupra centü milliayAnnibale redeunte ex Vacceis propeflumen l'agü adoriunt. Ad quoR: confpectü fubitó coftítere Carthaginenfíd figna, totoqy agmine pauor& trepidatio fuit, Necambigit, quin Pcenieo die infigne clademac cepturi effent ft repentino hoftít aduentu comotí,predagg onufti,cum ferocífTimis genti bus conferuiffent manus.Sed prouidus imperator Annibal hacanímaduertens,prclíofu perfedere ftatuit atqy ibí caftra pofuit, Proxíma deínde nocte quanto maxíme filentíopo tuít,copijsamné traductís,locü ea parte qua tranfitus hofti facíllimus daba£,ab omnípre fidio uacuü relíquit,ut partím fimulato metu,partím occafione oblata, barbaros ad tráfeí dum flumeallíceret. Nec uírá,quíaftutía omnes duceszetatís fuz fine cotrouerfiafuperv uit,opinio índecípíédo hofte cofiliumqy fefellit, Barbari ením natura feroces, multítudine quoqj fua plus nímío fídentes,dum Carthaginefes perterrítos efTe arbítrant, magno impe tu feinaquam proijciüt. Hos íncópofítos implícatosqi,príus quàm omníno flumen trat cíant,equítibus prímü,mox omnibus copijs aggrediunt Poení,magnocdg eorü numeroin terfecto, relíquos in fugiuertunt, Pofthancuictoríá cunctí trans Iber populídedítíone facíunt,prater Saguntinos:qui etfí Annibalem fuís ceruicibus immiínente confpiciüt,ta men populi Romani focíetate confifi, defenfione fufcipiendá putant, Roma dicelerrime legatos míttíit, quí fenatü doceant, quanto ín perículores eorá fínt,& aduerfus acerrimi hoftem íam fibi uím haud dubíe ínferente auxilí& petát, Víx Saguntínorülegatíex Hifpa nía dífcefferit Romi profecturí,cüm Poenus íam ín apertü bellü prorüpens, omnibusce pijsadobfídendá oppugnandáq; Saguntü acceffit. Quod ubi Romá nuncíatum eft,agít tum ín fenatu defociorü íníuría,míti fentetía decreuerütpatres,ut P. V aleríus Flaccus & Q. Fabíus Pamphilusad Annibalem mítterent, utà Sagunto recederet:qui fi nó pat ret, Carthacíne íreíuffifunt, ad duce ipfum pro uíolato fcedere depofcedá, Hos oratore auditos effeab Annibale,uanaqab eo tuliflerefpofa Polybius refert: Liuíus cótrà, neca" dítos,nec in caftra admífos fcribit, Ambo tamen ín eo coueníunt,dprímü ín Hífpaniam, deínde ín Aphríci profectos, Carthagine ueniíTe,expofitíscg patrii mádatis, fic aduerfam habuifle dícüt factione Barchínam, ut neglectí defpectíq re infecta Romi redírét. Erant omníno ín fenatu Carthagínenfiü fa&íones duz, quarü alteraíam índeab Hamilcarec gnomento Barcha inítíum trahens, Annibalí filio quafi ex haereditate abaenerat di cínce Annibal. uc 39$ 4 deíaceps in tantas creuerat opes,ut domí forísq; inomníre decernenda fuperiorhaberet* Altera uero príncipem habebat Hannonem,uirum grauem fummeg ín ea repub,.digníta tís,toga tamen magís quam armís egregíum, Is eatempeftate qua legati Romanorü Car^ thaginem uenerüt queftum de fociorü iniurijs,folus fuiffe tradítur, quí omni propé repu ;nante fenatu, foedus cum populo Romano feruandü cenfuít:monuítty utab eo cauexet belloquod extremam erat fuz patríae perniciem allaturum, In quo fi Carthagínenfes nó tamanimá Hannonís quàm eíus confilium refpícere uoluíffent,& pacís potíus quàm bel liautorem audíendum cenfuiffent,fanctius fibi fuzqy reipub.foret cofultum, Atílli unius iuuenis feu furorem feu cupidítatem fequutí,tantorü malorü,quz poftea ín fua capíta re^ dundarunt,ex eotempore occafíone dedere. Quocirca fapientes uiros€ optímosrerum publícarü gubernatores,fínem magís ín rebus humanís quàm ínitíum fpectare,& priufquàmadarma bellaq; prorumpant, experíriomnía confilío decet, Czterü Saguntíní per idtempus quoab Annibaleobfefli funt, cüm prater ius fascy fibi bellum inferrí viderent, plures menfes obftínatis animís obfidione tulerunt, Ad extremi multitudine hominà fu perante Peeno(ad cent ením& quinquaginta millia habuiffe ín armis credítur)cim íam magna exparte díruta moenía effent,excidíum urbís expectare maluerunt,quàm in acer» biflimihoftís poteftatem uenire, Octauo menfe quàm coeptum oppugnarí,captü Sagun^ tum quidam autores funt, quibus nec Líuíus affentírí uidetur,nec aliud certü tempus ob. fidionisillius ín medí& afferre, Atueró expugnatio huíus opulentíflime urbis,coeptíisAn nibalís multísín rebus adiumento fuit. Nam cíuítates nonullas, quz Puníci imperij per tzíz metum defectíonís prabebant, exemplo Sagütínz cladís ín fide retínuít, milítà ani» mos confírmauit,dítato exercitu íngentí praeda, Precíofa munera ex fpolijs Saguntínorü Carthaginem mífít, quibus fibí prímaríos oblígauít cíues, paratíoresqg reddídítad futuri bellum,quod cum populo Romano,non ín Hifpanía,ut multíarbítraba ntur, fed in Italía fibieratínanímo gerere, Inter hxc legatí Romanor&ü càüm ín urbem à Cartbagíneredif^ fenuana quz ibi acceperant referentes refponfa; fub ídem propé tempus excidium Sa gontnünuncíatá effet,fera tandem populüá Romanü poeniteria cepit, quód labenti reí pub fociorá,opemgp ín extremo perículo poftulanti t6 fubueniffet, Ia plebs patresq; ín^ B credibilimifericordía motí,(imul índignatione accenfi, cofules prouíncías fortirí iubent, P.Cornelio Hifpania, T, Sempronío Aphríca(hi entm tum confules erant)cum Sícilía e uenit, Legatos deínde Carthagine míttunt príncipes cíuitatís, quí coram fenatu poft lon^ gamdifceptatíone de fcederü iure, cüm femína futurae contentionis quafíín confpectum omníü effudiffentmagnacg ferocitate obtulíffent bellum, Carthagínenfes contrànon mí noreaudacía oblatum fufcepere,malo tamen confilío,ut poftea res ipfa& belli exítus de^ claruit, V eri Annibal cognitis ijs quz ín fenatu Catthagínenfíü acta erát,cüm iam tem^ puseifearbítrare£, utfícutab ínitío ínftituerat, Italíam peteret, res neceffarías ingenti ftu dioparat,claffem ínftruit, ex fidíffimís cíuítatibus auxilía accerfit,omnes copías Carthapí nem noua conuenireíubet.Poft haec Giadesprofectus,ante omnía cómodiffimum effe fta tiit opportunís cuftodíjs Aphrícam Hífpaníamq; muníre,ne dum ípfe ín Italiam conten dituacuz abomní praefidío Romanis relínquantur.Itaqy ín Aphricam prímit míttít equí^ tsmille& ducentos pedítum ex Hifpanis tredecím millia, Deinde ex diuerfis cíuítatibus Aphrícze quatuor millía pedítum euocat,quos Carthaginem tuerííubet,ob(ides fímul ha turus X milítes, Hifpania auté praeficit Hafdrubalem fratrem, eit relinquit 1. nauíum caffem,& ad duo millía equit&,pedít& ueró ad duodecím míllía, A ty íjs przefidijs utrangg prouincíam fíirmat,non quía eafufficerearbitreturaduerfus Romanas opes,fi moles bel lautín Hifpanía,aut in Aphríca fuftínenda foret,fed quód hac fatís effe exiftimet, ad ho emfuísfinibus arcendum,dum ípfe terreftríítinere exercítum ducensbellum ínltalíam transferat, Sciebat praeterea populum Carthagínenfem pro magnitudine ímperíj facile Poffe cüm uellet,nouas copías parare,necfolüm reficereexercítum domi.(i opus effet,fed ctam fupplementá fibi ínltaliam mittere, Ex quo ením graueacperículofum bellum mer eenaríorá índíenatione cotractum à fuís ceruícibus depulerant, Hamílcare primi, dein^ de Hafdrubale, poftremo Anníbale duce contínenter uíctores, íta Punícum imperíüau^ Xtrant, utea tempeftatequa Anníbalín Italíam uenit, longélateq; eorum paterent opes. 1m omné Aphrícz oram, quz noftro marí abluítur,tenebantjb arís Pbilenorum haud Puiiciin;ij Sim diftantibus E magna Syrte,ufquead Columnas Herculís, Continet ea longítudo«euplitudo. Sqomilli paffuum. Tranfgreffig; paruum fretum, quod Aphrícam Europamq; intería, 5 omniprope Hifpania potití erant, ufcy ad Pyrenzum montem, qui eam prouíncíam Saguntum ca^ pum. C Rhodanus. Lugdunum. Plutarchi à Gallíjs díuidít, His rebus in Hifpaniaatqg Aphríca conftítutis, Annibal Carthagineng, uam reuertítur,ubi íam copiz inftructz parataeqp ín armís erat. C) uapropter niliil ultra qx pectandum ratus;aduocata concíone,mílíti animos uerbís confirmat,ípem magnari re, rum proponít,fertílítatem Italize predícat,amícítíam Giallorit cómemorat,Demumhor tur ut lztís anímís profectíone fufcipíant.Sequentí die à Carthagine mouens,per maríri mam oramad Iberum ducít, Sunt quí proxíma nocte quíefcentí Annibalí íquenem admi rabili fpecie uifumin fomnis tradunt)hortantem prímo ut fe ducem ín Italíam fequeretur, deiíndecum magno ftrepítu ferpenté apparuiíTe rara magnítudínís:cupientígy(cirequid nam ídportenderet,uifum fibi audíre uaftítate Italíz effe. Nec mírandum fuiflet,fi intente Anniíbalís curz cogítatíonescg uehementes, quibus ílleuígílans bellum Italícü aitabar, quafdam nocturnas peperíffent fpecíes,nunc uíctoríz,nunc cadís&€ incendij, aliarumg bellí calamítatà fímilítudine prz fe ferentes. Fit ením ínterdum,ficut Orator ínquit,utco gítationes fermonesq noftri paríantalíquíd in fomno tale, quale de Flomero fcribit En, níus, dequo uidelicet fzpí(fimé uígilans folebat cogítare€ loqui, Annibal fuperatís Py, renzis fugis,concilíatíscy fibí multis donís Gallor& anímís,paucís díebus ad Khodanüe nít, Rhodanus amnís nolongé abIftrí Rheníq; fontibus furgens,octíngentis propéeme fis ftadijs ínlacum Lemanná fe condit:índe egreffus ín occídentem fe uertens, Gallias quandíu dírimit, Araríscy& aliorum flumínum acceffione non mediíocríter auctus, tan dem ínter V olcas& Cauares pluribus capítibus ín mareinfluit. V olcarü gens eatempe ftate círcautrandy ripam colebat Rhodani,homínü abundantíffima erat,& ínter Gallíca gentes opulentíífima, Hí prímo Annibalis aduentu amnem tranfgreffi,conftiterantínri paflumínís,ut Poenos tranfítu prohíberet, INam czterís pacatís Crallís,hos nec donis c» pere Annibal,neg; metu cópellere potuít, utamícítía experírícg uím Carthaginenfiómil lent.Igítur dolís cumtali hofte agendum ratus, Hannoní Bomílcarís filío praccipit,utoo culté Rhodanü tranfmíttat,& cum parte copíarü Gallos níl tale opínantes adoríat Isutím peratü erat,longiore itínere progreffus,ubi comodiffimü uífum eft,flumentraijcit,& civ cundudtis copíjs príus adhoftíá caftra peruenit, dj plané ab hís uiderí,aut quid rei gerer cognofci poffet, Giallí clamoreàtergo audito,cum nec cofilíj habendí neq; arma capiendi fpacítü daret,& íam à fronte ínftaret Anníbal pluribus nauigijs ad traijciendi paratis fubi tó caftrís exceffere,& quantti curfu ac uiribus efficere potuertit, feín praecipitem dederit fugam. Síc ígítur aduerfa rípa hoftibus pulfis, reliquae Carthagínenfiü copiz incolumes traducunt.Interím crebri rumores deaduentu Anníbalís ad P, Cornelíü Scípionem, qui pauló anté Maffilíam uenerat, deferebant. Qyue ut certíus cognofceret conful;alam leáif fimorü equítiiad exploranda confilíahoftíá míttít, Quibus ut mandati erat celeriter pro fici(centibus, quíngenti Numida equites obuíj fíunt, míffi&€ ipfià Poeno fpeculatt Ro mana caftra, Nulla mora ínteríecta eft, quín prelio cotenderent, Pugnatii eft acriter abu trífcg, landem fuperíores Romani multís ex fuis amífis,pluríbus ex hoftíbus cafis, reli quos ín fugamcoíecerunt, Poft haec Anníbal certíor factus quo ín loco Romanorti cott eífent,agítare fecum coepít,praeftaret ne coepti iter ín Italia profequí, an aduerfus praden tem confulem exercítü ducere,& euentütotíus rei experírí, Càm multzeutríng rationes occurrerent,tandem fluctuantem anímo Boiorü legatí ín eam partem traxerunt, ut omni bus rebus poftpofítís ín Italíam contenderet, Nam Boij íam ante Pyrenei montis rranfitó, legatis Romanorüper fraudem captís, Manlío praetore magna clade affecto, folicitatisIn fubríbus ad Poenum defecerát,ea praecípue caufa índígnati,quód Romani pauló antéPla centíam Cremonamq colonías míferant,Itaq; horum confilijs perfuafus Annibal, caftra mouít,& per rípam Rhodaniaduerfo flumíne profectus,pauciís diebus peruenítadlocfi, quem Infulam Galli appellant, hanc Arar& Rhodanus amnís ex díuerfís montibus con fluentes efficiunt, Ibi nunc Lugdunum eft celeberríma Gaallíe urbs, quam fongispofla temporíbusa Planco Munatío códítam fuiffe accepimus,Hínc profectus A nnibalreg? nem Allobrogum íngredítur, dífcordijsq; duorü fratrum de regno ínter fe certantíá fub latís,per Caftínorü&& V ocontíorüfines ad flumen Druentíam uenít, Druentía orítut c Alpibus,& cítato defcendens curfu ín Rhodanü fefe effundit,& quía uada frequéter ud tat,zegre pedibus tranfírí poteft, Eo tamen tranfmíffo amne,per aperta loca,quantá facu í tas darí potuít,exercítü ducens, Alpes petít, V erüm ín fuperandís Alpíbus tottantatgif" comodaperpeffum Annibalem tradunt,ut quídam autores quales temporíbus eiusbe lí,ex ipfo Pcenoaudiffedicant,fefupra trígintahomínü míllía, maximumq; íume numerum ín tranfítu Alpium amififfe, Non folüm ením cum montanis incolis m ntorum Annibal. 96 J ries fibipugnandá, fed etíd aduerfus anguftías afj peritatesqy uíarum fic ei laborandá fuit,: utquibufdam locís per íngentía faxa igni acetocj putrefacta fibi aperuerit íter.Q uíntodecimodiefuperatís Alpibus,in agrum I aurínd defcendít.C)uo mihi uerifimilíus uidet per montem Genuz(fic ením uulgó appellant)quí ex altero latere flumen Druentíam,ex al^ | tero exitum ín Taurínos habet,Poenü tranfí(fe.Poftqua ín Italíiam uentü eft, que aut quà tz copíz Annibalí fuerint, quía díuerfa autores retulere, díffícile ad fídem eft exacto affir^ marenumeto, Alíj centü millía pedítü,uígínti equitü:alij uígínti pedítü, fex equíti ex A^ phrís Hifpanísqgsquídam uero Ciallís Líguribusq addítís, v x x x.millía pedíti,decem equítum fuiffe ícribunt,Sed credere libet, neg íta magná illi fuiffe numerü copfíarü,ut af^ feruntprímüpoft tot emenfa terrarü fpacia,tantaqp detrímenta accepta:neqj íta exiguum, utfecundiuolunt, cüm maxímz res quas poftea geífit, mentí occurrunt, Quí ueró medía fequuntur uíam,probabilíora dícere uídentur, cum ex L x x x.míllibus pedítum,decem ! millibus equítum,que ex Hífpanía mouit,magnam partem ín Italíam duxerit, fatíscg con ftetconfluxiffead eum íngenté multítudíne Lígurum Gallorumq, quí ea tempeftate no | minoreodíoín Romanos, dj Poeníardebant, Cüm ex Tauriínís ín agrum In(ubríü uenif^ (t Annibal,aduerfum habuit P, Cornelíá Scipione,quià Maffilía íngentí celerítate ín Ita liam reuerfus, Pado Tícínoq; traiectís, haud proculab hofte confediít: breuitp interíecto pacio,ambo hí duces alter alteríus caftra fpeculatum profecti, equeftre przlium comife^ runt,ínquoaliquandíu pari propé certamine dímicatü eft, Ad extremá Romaní,cüm uu! neratus effet conful,& Numiídz equites paulatím círcumeundoà tergo ímmínerent, pedemreferre coacti funt, Itacy fenfím cedendo,& confulem protegendo,fefe ín caftra rece^ perunt. Suntquíab A phrícano filio am tum pubefcente feruatü patrem Cornelíum fcrí^ bunt.Quz quídem laus etfí maxima fít ín tam recentí teneraQp ztate,nó tamen à uero nec àpraclarís rebus quas poftea geflít,aliena uidetur. Hoc praelio expertus Scípío quantàüm equitatu praualerethoftís, ftatuit fibí ea loca petenda effe,ín quíbus pedeftres copíe&co fiteretutíus,S&z dimicare comodíus poffent, Itacg fequenti nocte quanto maxímé filentío potuit,omni exercítu Padum traducto,ín agrum Placentinü cotendít, Eódem pauló poft T.Semproníus Longus,líterís fenatus ex Sícilía accerfitus,ut ambo confules comuniím !p periocomuníg confilio rempub.admíniftrarent, Annibal etíam poft equeftrem pugná, cumomnibus copijs Scípione fequutus,ad flumenTrebíam confederat, fperans propín^ quítatecafltrorüfore aliquam dimicandi facultatem, quam fibi datum írí uehementíífime cupiebat,non folüm quía longam moram fuftínere no poterat ob cómeatus ínopíam, fed etam quíauerebatur ínfírmítate Giallor&,quí& fpem nouarü rerum,& equeftrís uictoríe famamfequuti,utfacilé ín fuam fidem atq amícítíam concefferant, fíc etíam leuí momen» tofieripoffe credebat, ut durante ín fuís fedibus bello,odíum à Romanís ín feunum auto^ rembellítransferrent,Igítur omnibus modís materíam quzrebat,unde occafío cómítten diprali oriretur, A ccídít autem opportuné per eos díes,ut Semproníus cóful nactus ho^ ftium agmen preda graue,palatumd per agros,ínuaderet,ín fugamg COfjceret,atgp ex ea teprofperégefta de euentu totíus reí coniecturam faciens, ín maxímá fpem ueníret uícto tz confequendz,fi(ufta acíe confererentur manus, Quare príufquàm Scípío coualefce^ re; nouí confules crearentur, alícuíus praeclarífacinorís edendi cupidus, ín certamen Prodiredecreuít,rem improbante collega,clamáted nihil íntempeftíuíus agi poffe, quàm omnibus propéaduerfantibus Gallis,fummá reipub.in difcrímen afferre, Horum diíffen lones per occultos exploratores deferebantur ad Poenum, Quibus cognítís,callídus ím^ perator extemplo locü ínter utracy caftra feptum undíq;& ueftítü uepribus&dumetís in^ uenítibíty Magonem fratrem cá delecta manu confíftere iufsít, Deindeequitibus Numi dis negocíü dedít,utadírent Romana caftra,hoftemq laceffentes ad przelíü excitent. Ipfe lterím relíqui exercíti cibo potu&p refe&tü ín aciem deducit,utín omne occafione gere dz reí intentus paratusq ín armís effet, Semproníus conful ad prímü tumultá, Numiídarü fubito equítatá,deínde fex míllía pedíti, poftremo omnes copías ex caftrís deducít. Erat auttbrumz tempus,& fumma uígebatafperítas hyemis, in ijs prafertímlocís quae Alpi bus Apenninog claudunt, Numíde ut preceptü erat,cítra lume Trebía Komanü fenfím pyona ad rretra^entes, ubíad eum locá uenerüt, unde fuorü figna cófpíci poterant, fubító uerterütín bism. eitulumhoftem equos.Eftenim Numídarum confuetudo,ut fponté plerüq; cedant,mox " uifum fuerit fiftant,rurfu sip maíore íímpetu quàm príus hoftem ínuadàt, Semproníus exenpi equitíbusad fubfídía reuocatis, pro neceffitate temporísaciem inftruit, pugná mhofte quíomnía ad futurum certamen praeparauerat, comiffurus, Iam ením cum ín» Me ggg P wen | ! Plutarchi € ftru&íscopijsaderat Annibalut prafenti occafione cértandi uteretur,Pugna primiüile: D Annibal altero pruuatur oculo. uíarmatura, deíndeab equítatu íníta eft, ín qua Romaní equites cüm ímpetü hoffium fu, ftinere non poflent,facile cefferuntloco, Pradlíum deínde legiones excepere, tanta CÓten tíone,tamcp paratís ad dimicandum animíis,ut refiftere pofle uiderent, fi eís fuiffet cumfy lopedítedecernendum, Sedhínc equítes elephantícy terrebant,hínc pedites inftabanta, críter pugnantes aduerfus corpora fame frígorecg confecta, Itaq; magís animis quàm uíri bus hanc molem círcunftantíum íncomodorum fuftinentesRomantpugnam extraxer quoufíq; Mago ex infidijs exortus,cum clamoreac tumultu íncautos ínuafít,& media pe norum acíes iuffu Annibalís impetü ín Cenomannos fecit. Tunc fuga ab auxiliaribuscy pia; Romanorüfregitanimos, Nam ad decem millía pedítum ex Romano exercítu fuiff dícuntur,quíiper medios erumpentes hoftes fe Placentíam cótulere.Ex reliquis copíjs fu gientes perfequuti maíore partem concíderunt Paení, Euafít tamen Semproniusconfyl fummoperículo manibus hoftíum euítatís, Nec Poenís incruenta uictoría fuit, multis ex fuis militibus, acomníbus propé elephantís amíffis, Poft hanc pugnam Annibalperom, nem regíone uagatus,cuncta ferro ignicy uaftauít,oppiída quedam cepit,ac íngentémul titudine íncolarü nullo ordíne milítarí ín certamen euntem,parua manu fudit fugauitg, Vereptímo maturíus dj tempus poftulabat ex hybernis mouens,cüm ín Hetruríam con, tenderet, X prope Apenniniíuga fxua tempeftate repulfus, exercitü ín agrü Placentini reduxit, breuig interiecto fpacio, cüm multz neceffaríz urgerentcaufz, rurfus eandem profectione ficut inftítuerat,fufcipiendam putauit, INam Gallorü infidijs propé circum uentus, callidítate ingeni; perículü capítís euítauerat, Aegré ením ferentes Gallibellüin fuísagrís diutius cofittereeunum Annibalem caputbellí petebant, Quo perículo compul fus Poenus, maturandü fibíatqp in aliam prouíncía omne exercitii traducendum putabat, Accedebat praterea, quód ad opinione gentium,& fuorum milít& alacrítatem magníin, terefle arbítrabatur,tantas uíderí Carthaginenfium uíres, tantum ducís anim, utínpro pínquas Romanz urbíregíones arma transferreauderet, Quarepoftpofítís omnibusro bus,caítra mouít, fuperatisg; Apenníni iugis, per Ligures ea uía quaad paludes acplan tiem flumínis Arni eft iter,ín Hetruria defcendit. Arnus uehementíus excreuerat per eos dies,atqy omnes círcumadíacentes campos aquís ínundauerat,Igítur Annibal tantá exe citum fecum trahens;príufquàm é paluftribuslocis egredere£,uítare non potuít,quinítv gentem bomínü ac iumentorü íacturam faceret. Ipfe quoc dux etfí elephanto, quiunus fuperfuerat ex multís,emínens ueheretur,plures tamen dies ac noctes aérísíntemperíeui gilíjsqy confectus alter&amifit oculum,Inter hzc C,Fláminíus conful exercítu à Sempro níoaccepto Arretium uenerat,inconfulto fenatu zgreqy ferente, quód relicto RomaCn, Seruilío collega, fine infignibus,finelíctoribus, furtím ín prouíncía cotendiffet, Huncuí rum natura ferocé plebis fauor fupra modum extulerat;atqy íta audacem reddiderat, utap pareretomniía íncaute ínconfultety acturum. C) uod ubí Annibal comperít,comodiílimi e(Te ftatuit,íngeniü cofulís írritare,conaríq; omnibus modís,utantequàm collega íunge retur,ad pugnam allíceret,Itacg caftra mouens,peragrum Fefulanit Arretínumq; magno ímpetu uagatur,omne regíone terroribus ímplet,cuncta ferro ígníg; peruaftat, nec príus populationibus aut íncendíjs fínem facit, quàm paffim uaftatís agrís ad motesCrotonem fes,atqj indead Thrafimenü lacum peruenit Ibi locü cótemplatus cüm capere ínfidijs ho ftem quareret;prope anguftam uíam qua ad Thrafimenü ducit, fub quibufdam tumulis equítatü locat,poft motes leuem armaturá confidere íubet Ipfe cum relíquís copijs ín pla nítíem deícendít,fufpicatus íd quod accidit, Romanti confulem non quíetur, Homines ením furentes íngenío,facílé ad omnes machínas atq ínfidías hoftium patent, fpedqfalu taríbus confilijs fpretís,fummárerum ín dífcrimen obijcíunt, Flàmíníus ubi paffímagros focíorum dírípí,frumenta fuccidí, eedificía incendi fenfit, fubító cotra omníü fententiam, qui collega expectandü cenfebant,caftra mouit, cítatumqy agmen ad hoftem duxit. Cum occídente íam folead anguftías Thrafimenilacus perueníffet,eo in loco cóftítit cotinent itinere índefeffus miles, Sequentídíe,fub prímam Iucem,nulla reantea explorata, faltum tranícendít, Annibalueró quí omnibus antea przeparatís occafione expectabat gerend reí,ubí in patentíorem campum Romanum deductum cernít, dat omnibus ínuadcndil gnum. Tuncundíg furgentes Poení, hoftem lacu& montibus claufum adoríunt, necfo lüma fronte;fed etíaá tergo& lateríbus inftant, Cotráà Romanínullo ordíne militari prz lium ineuntes,conftipati conglobatic;, ín nebula qua omníü oculos occupauerat, vclut ín umbra pugnát:ut mírandum fuerít,cümab omní parte circunfeptí tenerent, quibus Annibal."T, bus fretítandíu pugnam diftulerint, INam fupratres horas ítaacríter certatum conftat, ut | neg maxímus terrzmotus eo temporea pugnantibus audítus fit,necpríusRomana ínclí | niaacíes, quàm manu equítís,cui Ducarío nomen erat, cofulem tota acíe uolítantem in» | erícdum fama uulgauít. Tunc Romani fpoliatiprefidio ducís,ac omni fpe deftítutí, ter | rauerterunt,alij montes,alij lacum petentes,quori multí ínfugafuntcoprehenfi atgp ín. erecti, Cecídere ín pugna ex copijs Romanorüad quíndecím millia homínti,& ad dece | nillíauarijs itineribus euafere,FuifTe etíam dícütur fex míllía pedit&i, qui ab ínitio pugnae impeta facto falrum fuperartit,& in emínentí quodam tumulo coftíterunt;poftea uero fi^ nítopralio accepta a Poenís fide, prodití fraudatícqy ín uictorís poteftatt uenerüt. Anníbal | hacíngenti uictoría parta, multos ex captíuís Italici generís liberaliter profequutus, fine Calliditas in efprecío dimitti íuffitut humanítatis& índulgentíz famaper populos uulgaretur,à quibus fingendis virtuti omen uirtutibus íngeníü eius longíí[imé aberat, Fuit enim Anníibalferus ímmaníisq; na tura&adiunxítetíaà príma puerítía dífciplina,qua nóíura,no leges,no cíuiles confuetu dines fed bella cedesqg,& hoftiles prodítiones tractare didicerat. Itacy crudeliffímus eua^ fidux,& in fallendís homínibus callídíffimus, Nam ad decípiendü hoftem femper ínten^ tus,quos aperto Marte fuperare no poterat, dolís aggredíebatur, ut facilé ex preíentípu^ gna& prato quodantea cum Semproníoad Trebíá comifitpoffumus iudicare.Sed hzc maliumlocü dífferantur.Romá ueró ubi Flaminiii confulem uí&ü cefumqg cum magna partecopíat& nuncíat eft,ingens repente luctus cíuitate inuafit, Alij publícam,alij príua amquidam utrang calamítate deplorabant, Miferabile fpectaculá erat multítudínis mu lier&uitorumcg confluentís ad portas, ut priuatim quifq de fuís neceffaríjs certíor redde^ rur, Proditum quoq; memorie eft,mulíeres duas ftantes folícitís ac pendentíibusanímís profalute filiorái, cüm praeter fpem fílij occurríffent, fubíta lzetitía expíraffe,Sub íd£ tem^ pusquatuor millía equít&ad Flammini confulem míttebant àSeruilío collega,nondum (cienteprzlíumad Thrafimenü factum. Hi ín itínere au dítafuorü clade, cüm ín V mbria fereciperent,ab equítatu hoftium exceptí,ad Annibalem deducuntur, Caterüm cüm tot tamqg multiplicibus acceptís cladibus in fummo perículo resRomana eflet,placuit extra^ ordinaríum imperi quarí,Díctatoremq crearí,quodunum remedíüalieníffimís tempo I p ribusreipub, adhiberi folitum erat, Sed cüm obfeffis omnibus uíjs Seruilius conful o^ mamueníre non poffet,nouo exemplo populus Romanus Dictatoré dixít OQ. Fabía, cuí poftea Maximo fuitcognomen,qui M. Minutíum magíftrum equitum díxít, Eratautem Fabiusuír magni confilij atq; prudentíze,& fummze ín repub.dignitatís, Itacy eo tempore omnes cíues hunc unum íntuebant,íamq fibi perfuaferát eo duce,aut nullo alío, defendi fiatü ciuitatis poffe, Hizecille no ignorás,ingenti fíducía rebus neceffarijs coparatís ab ur^ beproficifcit,&Cexercítu àSeruílio cofule accepto,duabusq legíonibus addiítís,adhoftem pergit lam Anníbalà Thrafimeno lacu recto itínere Spoletumprofectus,tentauerat prí^ moimpetu fi íÍd oppidum capi poffet. Concurfu oppidanorü adtuenda manía facto,cüm egregie defenderetur, uaftatis omnibus eorít agrís,uícís, zdificijscy íncenfis,ín Pícentes, apíndeperMarfos& Pelígnos ín Apulíam cotenderat, Dictator hoftemfequutus,pro^ peArpos haud proculà Punicís caftrís confedit, eo confilio ut morando cunctandoqj bel lumtraheret, Nímía ením fuperiorum ducum ferocía ín eumlocumrem Romanamde duxerat, uta toties uíctore hofteno uíncíeo tempore prouíctoría haberetur,'Ttacy omnía repente mutauít imperator mutatus, Nam cüm Annibal primo ínacíem deduceret, dein^ dequiefcentehofteomnem regíoné popularetur;utuaftando ín oculís agrosfocíorá, Dí torem excítetad przelium capeffendum, nihilo magís motus Fabíusfuos ín caftrís con tínebat, Hanc cunctatione R.omaní ducís íniquoanimo ferens Annibal;/frequenter caftra mutate conftítuít,ut pluribus adeundislocís aliqua uel fallendihofie, uel comíttendi prae lijoccafío oriretur, Quapropter fuperato Apenníno, exagro Arpínati ín Samní& uenit; pauloc; poft quíbufdà Campanís, quosad T hrafímenum captos liberaliter dámiferat, a^ ferentibus fpem Capua potíundz,caftra mouít,períto quodam regionis admohíto, vtín agrum Cafinatem exercít& duceret. Símilitudíne nominis Cafilínum dux ítíneris pro Ca finoaccipiens,longé díuerfa uía per Calentíntt&,Calenumagrum ín campumStellatem Annibalem traxit, V bi cüm fepta undíqy montibus& fluminibus regío teneret, cognito ertorePcenus homínem crudelíter excrucíatit necari íuffit, Fabius per id tempus íncredí bilipatientía ufus, uagarí Pcenü permífit, donec occupato Gallícano€ Cafilíno monte, opportunaloca prafidijs firmauit, Quo factum eft,ut Punícus exercítus propécírcáuen^ tus;uelopprími comeatus inopía;uel turpi fuga fibi confulere cogeretur, nifi Anníbalar/ n Lini.lib.1.dec. 3 Plutarchi c gutafallacía fruftrato hofteperículá euafiffet, Nam hacre anímaduerfa, cüm fibi oppsy, tunumuífum eft,ímperat milítibus fuís,ut exagrefti praeda, quam abunde ín caftris habe, Callidita, bat, ad duo míllíaboum ad fe deducat, Horum cornua facibus uincíri iubet, deinde quof, dam ídoneos delígít uíros,qui füb prímauigiliam facibus íncenfís ad(ummos montesbe| luas concítent. Niíhíl ex hís quae imperataerant,prattermifTum fuít. Agítatiboues ardenti bus facibus fumma montíü petunt, Copía paulatím fequunt, Romani quí multo ante fir, mispre(idijs altus occupauerant,re nova perterrítí,& infidias efferatí fubito ex Opporn nís locis difceffere,Fabíus quoq; Punícam fraudem fufpectam habens, cum no fatis cófta retquidnam reí effet, fuos ín caftrís cotínuít.Interím Pcenus haud proculab aquis Sudr, nís,quem locum hactempeftate íncolz regionis Turrím balneorü appellát,faltum tranf, gredítur,atq; inagrum Albanü cum omnibus copíjs incolumíbus fefe recipit, breuígin, teríecto fpacío caftra mouet, quafirecta uía Romapetíturus, Sed poftea conuerfo ítinere ín Apulia redit, Ibí potitus oppido Glereno, opulento fané& abundantí omnícopi rerum;hyberna ín ijs locís habere conftituit, Nec multo poft Dí&ator fubfequutus haud proculà Punícís caftrís inagro Larínatí confedít, Inde reipub, caufaRomam accerfitus, cum celeríter fibiproficí(cenda effet,magiftro equítà denunciat,ut fefe loco teneret,nae abfentefecum hoíle manü confereret, Nam ficut ab ínítío propofueratanímo,íta etíápo, ftea in eo perfeuerandum putabat,utneq; hoftem ín pralíolacefferet, neg; laceffitusing ciem defcenderet.Sed accidit poftdifcefIum eius,ut M, Minutíus praceptorü ímmemor, hoftíá manü adoríretur frumentat& ab Annibale miffam,palantemq per agros cummul ta czde ín caftra conijceret, Extempló huius reí fama R.omá perlata, auctatg rumoribus, ueluti adeptz uíctoríz nomé obtínuít,ac ita multitudinis impleuít aures,utrepenté(itm gitro equítum, quodante íd tempus contígit nunif,cum Fabío Dictatore zquatüímpe ríum, Hanc íníuríam fibi indíeno illatam magno anímo feres Fabíus,ín caftrareuertítur, Iamduo dictatores uno téporeerant, tesanteeam díem inaudita, díuifíscp interfecopí;, ficuti cofulibus mos fuít,paríimperío exercitibus praeerant. At M, Minutíus ex rebustan tam fibíarrogantíam fumpferat, utquoduíx Annibal totíes uíctor auderet, aufus fitqua damdie íncoíulto collega certamen íníre,acín eum locum copías fuas perducere:ubíPu D nicísínfídjs círcumuentz ad arbítríum hoftía cedebantur,nec ullam euadendií uíamhy bebant, nííi Fabíus publíco falutís magís quàm acceptz íniuríz: memor, ín temporefub/ ueníffet, Nam recentibus copijs certamíní fuperueníens, hauddubí? terruit Ponü,&fv culiatem legíoníibus Romanís dedít,ut fefe ín locum tutum reciperent. Maxímá híncuir/ tutís X prudentíz famam cümapud fuos, tum apud hoftes eft Fabius confequutus, Nam & Annibalem ín caftra redeuntem díxíffe tradunt,eo przlío à fe M. Miínutíum,feautemd Fabio effe fuperatum,Et ipfe Mínutíus cogníta prudentía uíri,iuxta Hefiodi fententiam, melioriparédum ratus,cum omnibus copijs ín caftra Fabij uenit, magíftratuqs depofito, honoriticentiflimís uerbís patré Fabium falutauít,longecy ís fuít cunctís milítibuslatifli mus díes, Caterá utrífcqg exercitibus ín hyberna difcedentibus, poft longam contentíone creatí funt confules noui,L Paulus Aemilius,& C. Terentius Varro,homo exínfíma ple be,populati auraad confulat& eue&tus, Hís conceffum eft,ut maioribus copijs quàámcon fueuerantpríores duces, rem R.omaná gererent. Auciz legiones,& noux quoq ueteri bus addiítz. Profectíad exercítü cofules díuerfi ingenij,díuerfam ín admíniftrandoimpe río ratione feruabant.L, Paulus uír prudens,& Fabíanz artís& confilij memor;,bellü tra here;boftem morarí,pralío abftínere: Varro contrá,furere,audere, certamen expofcere, Atbreuífpacío interpofíto,patefactá eftmagna cum calamítate ac pernícíe cíuítatís,qui tum ínter modeftíam A emilij,& Varronisarrogantíam íntereffet. Nam Annibal ínopía frumenti timens nealiquís motus ín caftrís oríretur, ex Glereno profectus cüm calídíora petijffet Apulieloca,cum omnibus copíjs ad Cannas cofedít, que ínfequuti Romanícon fules,bína propépofuerunt caftra,íta ínter fe iuncta,uttantü Aufído dírímerent amne, Is folus fluuiorü,uttradunt quídam, Apennínü díuídit,atcg ex ea parte qua montes ad mare Inferam fpectant,oríens ín Adríatícum ínfluít fínum, V erüm L, Paulus cüm uíderetPo num ínalienamorantem terra, nó poffe tottamqy díuerfarum gentíum copías díutíus fu, ftínere, ín eadem fententía perfeuerabatut belli duceret:hanc unam tutam uincendíuis, hanchofti pernícíofam,fue reipub.falutare effe cenfebat. Qucd fíhoc C, Tetétíoperfuv fum effet, fatís apparebat à fedentíbus Romanis frangípoffe Annibalis opes Sed uírin quíetianiminon folüm nó mouebatur autorítate Aemilij prudentiffimée confulentís, ftd ipfum etíam íncrepabat, fremebattg per uulgus, quód ín aciem prodeunte hefiemin ociofu Annibal. 98 ^ ociofum ín caftrís contíneret, QuXobrem cüm ueníffet dies in qua fumma imperij fibi ob^ gerat(uíciffim enim exercítibus praerant)príma luce;tranfmiffo Aufido,fígnum dími^ candíproponit inconfulto collega, ínuítocg magis, quía repugnare nó poterat, quàm fpG^ q£eum fequente, Anniballeetus occafione pugnandí, quód omnem dilatíonem fibi aduer fam effe cenfebat,copías amne traducit, paratiffimas quídem atq; omní armorü genere or vatífTimas, Multa enim fpolía ex hoftibus parta materíam prabuerantad ornati, Erat au^ iem Romanorá acíes ín merídiem uerfa, Flor oculos occupabat puluís meridiano excí^ tatus uento,quem íncole V ulturnü a ppellant;hoftes contrafeptentrione fpectabant, atcg ítainacie dífpofiti erant,ut utruncy cornu tenerent Aphrí, ín medio confifterer Grallí atog Hifpani. Prímüaleuí armatura, deinde ab equitibus cocurfum eft;€ quía exiguü ad per^ vagandum fpacíü ínteramnem pedítatumig relictum erat,atroxmagís quàm longum fuit ceramen,Pulfo tamen equítatu R.om ano,pedeftrís acies przelít excepit;tanto ardore aní morum,utnullum alíud tempus ad dímícandum habítura uíderetur, Sed nímía uíncendií cupidítas ut prímo congreífu inítíum Iztum,fic etíam poftea exitum tríftem Romanís de dit. Nam Gallí atq; Hifpaní,quos ín medio locatos fupra oftendímus,non fuftínentes im petum Romanorü,fefead Aphrorum fubfídía recepere. Romaní uerà effufo curfu ín ho ftemdelati,dum urgendo cedentes ín medium coéuntoccafíonem dederunr Poenis ut ex utrappartecornua círcunduceret, Quingentí quoq Numídz equítes,qui paulo anté fi^ mulata fuga à confulibus fuerant comíter acceptí, acín poftremo agmíne confiftere iufii, ubitempus uífum eft zerende rei,à tergo fefe oftendunt,fubítog; imprudentes atty inopi nantes hoftes aggreditur, Tum undig; perturbata Romanaacíes baud dubíam Poeno uí Goríam dedit, Ad quadraginta míllía pedítum, ad duo millía fupra feptíngentos equítes, autore Líuío, eo praelío caefa dicuntur, Polybíus longe maiorem numeri ceforum affert, Sed hís ín medio relictis illud affirmare libet,hac Cannenfi clade nullam maiore unquam necprimo nec fecundo Puníco bello à Poeno hofte illatam e(Te I omanís, Nam ín ea pu^ gna cafus eft Paulus conful,uír memoría dignus,&ufq; adfupremáü díem omni offício ín patriamfunctus,Seruilíus quoq prioris anní conful,&alij cofulares,tum praetores,prae^ tori uiri, tribuni milítü,ac aedilítij quídam,alijg; permulti honeftiffimi(enatores,tum o^ p ptímorücíuiumexercítus,quíad fatietatem crudeliffimi hoftís interempti ceciderunt, Te rentius conful qui autorfuerat praclíj comíttendí, ubi ín omníparte Poenum fuperíore uí dítalutem fibí comparauit fuga.Et l'udítanus tribunus militü cum magna manu per me dioshoftes erumpens, Canuffum uenit.Ibí ad decem millíahomín& ex manibus hoftium tanquam ex tempeftate emería conuenerütfummag impertj omnid cofenfuad Appium Pulchrum,& P.Cornelíum Scípione,qui poftea hoc bellum confecír delata eft.Hunctan demexítum Cannenfis habuit pugna,Q ue celeríter Roma perlata,etfí omnem ciuitatem (utpar erat)moeftítía lu&tucg repleuít fenatus tamen populusq; Romanus ín tam aduerfís rebusdignítate retenta,non modó de feruanda urbe, fed etiam de reparando exercitu co^ gíauitíuniores ad arma concíuít,nec Sícilíam Hifpaniamq neglexit:ut hzc confiderans mirari debeat, tantü ea tempeftateuel aními uelcófilij ín illo ordíne populody fuiffe, INam utczterasomíttam clades,ad Tícinum,ad Trebíam,ad Thrafimeni acceptas, hoc poftre mumuulnus quo pene Romani imperíj opes conciderüt, quae alía gensfuftínere potuit? fe Tulíttamen populusR omanus,atqyíta tulít,ut necp índuftría confilio,necy confilium magnítudíni anímorü defuíffe uíderetur. Annibal quog uíctor ín refícíendo exercitu te pus terens,fpacíum uictís dedit ad refpirandum. Nam ft extemplo fíníta pugna,uictorem exercitum Romam duxiffet,proculdubio autfuccumbendum omníro,aut extremü fub» eundum difcrimen R.omanís erat, Huíus poftea tardítatís fepe pertzfum Annibalem tra duntpalamtg conqueftum, quód confulentibus quíeti mílítümagis eo tempore credidi? fet, quàm Maharbali prafecto equiti, qui fubító Romam caput belli petendum cenífuit, cunctantíqg Pceno illud uulgaté protulíffe dicítur: V íncere fcís Annibal, fed uí&toría utí nefcis, Verüm nó omnía(ut Neftor ílle apud Homeri ínquít)data funt hominibus fimul, alijs enímars uíncendi,alijs celerítas conficiendí,quibufdam etíam conferuandi ftudium defuit, Prrrhum Epírotarü regem, quibellum íntulit populo Romano, praftantiffimum belliducem fuiffe accepímus;hunctamé memoríe proditum eft egregium in acquirendo Imperio,in coferuando ueró míníméaptumfuiffe uírum,Síc etíam alía alijs adfuiíTe, que^ ametíam defuifTe bellicis laudibus dígna,per ueteres hiftorías cognofcere lícet, Caeter& Polthoc prelfum ad Cannas commíffum, Atellaní, Calatini, Samnítes, Brutij praterea at Lucani, alíjq; permulti Italíae populifama íngentís uíctoríz moti, ad Annibalem de n£2 Pugna ad Canitas, C Capua. Marcellus, Plutarchi fecerunt, Capuaquodqj;quod multó anté concupíuerat Anníbal, ueteríbus relictis focifs nouafe ei focietateconíunxit, idc ad opinionem gentíüi magnü momentü rebus C;:,, gínenfiá attulít,Erat enim ea tempeftate ualídiffima urbs multitudine cíuíü íncolarum;, & poft Romam florentíffima omnii Italie cíuítatá.FIanc Hetrufcord coloníam(utmuj;; qua deea referuntur,paucís uerbís complectar) V ulturnü prímó, Capuam deindeid,, ce eorum Capío,uel quod propíus uero eft,à campeftrí agro appellatà coftat,Circü enim adíacent campí omnifertilitate terre pulchritudinegy agrorü ínfignes, quos(zer appel Grecí.Hancquog regionemex omníparte illuftres populi cíngüt, Nam marítíma oram incolunt Sueffani, Cumani, Neapolítani, mediterraneà à feptentrione Calentini& Cj, nítab oríéte X merídie Dauní€ INolaní Preterea locus ípfe natura munítíffimus eft hínc mariíllínc maxímís perpetuísqy montibus cíngítur. Ea ueró tempeftate florentes míraf; licítateCampaní,cüm uíderent propéad internecionem Romani ímperíj pugnatá effead Cannas,facile,ut plerung fít,ad uictoríam ínclinarunt, Anníbalemq uictorem nó folüm fibi focíetate íunxerunt, fed etíam íncredibíli honore acceperütín urbem, fperantibus ci uíbus,confecto bello fe ínter Italos potentíaatcg opibus longé prímos fore:adeó plerung mortales ín rebus humanís fpes ac opínio fallít, V enientí Capuam Annibali íngens mu, títudo obuía effunditur, ftudío uifendí celeberrimi nominís ducem, cuíus totuídoríz& fequüda comíffà przclía ín oreatq; oculís omníá uerfabantur, IngreíTus urbem deducitur ad domü Pacuuij familíarís, uírí& potentía atqj exiftimatione facile príncípis Campano rum, Conacoquifítiffimís epulís coparatur. Ex Campanis ciuibus nemo ad conuiuium adhibetur,prater V ibellium Tauream uírum fortiffima,& fili Pacuuíj bofpítís, cuíps ter ííratit Annibalem eó quód Decíii Magium pro Romana focietate pugnanté fequutus eratmagno negocio placauít.Sed operzprecíi eft uidere, quanta& quàm varía perícul prateropínione homíni maxímís ínterdü accídát uiris, INam ís iuuenis lícet fimulatíone recocilíatus Annibali,nocendi tam occafione expectans, dum celebrat omní& fermone lztítíagy conufuiü, patrem ín ínteríore parté dium adducit,eumqy hortatur, ut fímul feci gratía populí Romani graui peccato amíffam fummo beneficio redimere uelit, Cófilium deindeaperít quo anímü índuxerat, Annibale patríz fuz,totíuscy Italíze hoftem demedío tollere, Homo quí íd autorítatís& parens effet, filij dicto uehementer obftupuít,tuuenég coplexus,magno labore,multís cum lachrymís uíx tandem exorauitut abíecto oladíodo mi fuz hofpite tutó efTe fineret, Ia Annibal quíab Oceano Hiífpaniztg ultimis orísperín gentía terrarüfpacía militem trahens,nunc hoftium telís,nunc Gallorü ínfidijs petítuse/ uaferat,parum abfuít,quín uníus íuuenís manu ínter epulas menfasty necaretur, Poflero díe frequensfenatus Annibali datus eftà Campanis,in quoille aratífTimis uerbísaudie tíum impleuítaures,multa promíttens,multa fuadens,quz facile credebat Campaní, pro ptereag fibi opinionis errorede Italix príncípatu fperabant, Quare ita turpíterfefobmi ferunt Poeno,ut quafi líbertatisoblíti,no focium in urbem,fed domin accepiffe viderer tur.Quínetii praeter alía, petentí Annibalifibi tradi Decíum Magiíi príncipem fadiionis aduerfz,nó modó feruilídecreto eft fenatus affenfus,fed etía paffus eft,ut fpedantepopu lo catenís uínctus ín caftra duceret, uír antíqua focietatís memor, reicg publícz magis, dj barbarís gentibus affectus cíuís, Dum hzc Capux geruntur,ínterím Mago Annibalisfra ter Carthagine profectus felíciffima uí&torie nuncia fuís ciuibus detulit;resq, ab Anniba legeftas magniticentiffimís uerbís ín fenatu expofuít,& ad faciendam fidem orationifuz effundiíuffit ín ueftibulo curíz aureos annulos Romanis equitibus ademptos,quorá c mulum alíj modi uníus, alíj tríum modiorit dímídijq; menfuram exceffifle cradüt, Petíti deíndefupplement&,conceffumqà fenatu eft maíore ftudio, quàm poftea miffum, Nam przfentibus rebus cómotií Carthagínenfes,ut inítíum latum,fícprofperü bellí finem fibi anímís proponentes,fauendum Annibalí,dele&ü habendum, perfeuerandumgqy ínarmis cenfuerunt:unotantü repugnante Hannoneperpetuo hofte fa&íonís Barchínzecuíusfa lutareconfilíum pacem fuadens cümalíàs fpe,tum eo tempore maximé pofthabítumre iectumqg à Poenis eft, Annibal poft focietatem cum Campanís ínítam, ad urbem Nolam exercítum admouít, oblata fibifpeperuoluntaríam deditione íllius oppidi potíundi, IN eum fefelliffetopínío,nífi pretor Marcellus concitatà multitudine fubito aduenturepre" fiffet, fuccedentemqy moenibus hoftem tribusportís eruptione facta, cum magna cadcin caftraadegiffet, Hic eft Marcellus uír bello infígnís& milítarí oloría clarus, quiprimus magnitudine quadam anímíat ingenij Annibalem docuitpofTeuíncí.Poft hec Annib: rem Nolanamín ow AMARE RC GB WR ratus, Acerras petít, nullonegocío I Annibal. 99 3 pit dítípitcg, Maiore deinde conatu Cafilína aggreffus,locum ad nocendutt Capuz per^ opportuni, cum oppidanos Praneftínosqi quitbí praefídío erant, neq; pollícítatíonibus; néj denuncíatione perículí permouete poffet, exiguam parte copíarü adobífidendü op^ pidum reliquít;ípfe relíquü exercítü ín hyberna deducit. Capuam aute locum ftatíuís delí i,urbemamoenam& omní delícíarü genere abundante, Ibi miles aíTuetus fub díuo uí^ un agere,frigus,faméfitím patícti anímo tolerare, cüm uaríz fpecies uoluptatü fibí quo^ tidieofferrétur,breuí ex ftrenuo ígnauus, ex forti tímídus, ex folertí iners mollísq; euafit, Corrumpunt enim bland uoluptates omne roburanímí,indolemcg uirtutís,íngeníü Ia^ befx&ant, confilium erípít: quo quíd pernícíofius humano generíafferrí poteft: Merito ígitur Plato efcam malorá appellat uoluptate. Etín prafentíbus rebus Campanz delícíae magis quàmAlpíum íuga,quaàm armati Romanorü exercitus, Poenis obfuerunt.Nam u^ nahyems fegniter mollitergg acta,tantü ualuit ad extínguendum uígoré anímorü,ut mílí^ tespríncipio uerísin campum progreífi,omnís uirtutis bellíce oblíti uíderentur, Annibal exacta hyeme ad Cafilínü reuertítu rfperans oppidanos poft tam longam obfidionem etía inuítosín fuam poteftate uenturos, At hí etfi omni rerum ínopía laborarent,tamen con^ fituerantanimís extrema etíam experiri, príufquàm fe crudelíífimí hoftís fidei arbítríogg permitterent, Quamobrem farre prímá, nucibus deínde per VulturnumáR omanís acce ptís,rem eoufcp extraxere,ut confectus tzedío Annibal,pactíone,quod antea recufauerat; oppidum reciperet. Czeterá hoc belli in quo míra felicitate omnía propélatta fequundagg euenerant Poenís,nulla tot uíctorijs íntercedente clade memoríz dígna,coepít per íd tem^ pusuaríos euentus uaríamg rerum conditione fortírí, INam focíetas iníta cum Phílippo Macedonü rege,& fupplementü à Carthagíne míffum,& Petilía, Confentía;alíeq: ín Bru tísexpugnatz utbes,fpes Cartha ínenfium confirmabant,Ex altera parte Romaní,ma^ ximis przlijs ín Hífpanía Sardíníatg hoftíbus fufis,animos uehementer erexerát ad fpem benegerenda rei, Praeftantíffimos eo tempore quafiuerant duces, Fabíum Maxímum, Semproníum Gracchum, X M, Marcellum uírum omni bellíca laude dígnum,quí íta ím pigrérem Romanam admíniftrabant, ut fentíret Poenus fibí cum acerrímo fímul pruden ti(limog hoftebellum effe gerendum, Prímü enim apud Cumas à Sempronío Giraccho magnaíuorum cade repulfus, coactus eftobfidionem relínquere: pauloq;poftapud No lamíuftaacíie cum Marcello magná plagam accepít, Nam ex Romaniís cítra mille,ex Poe^ nís fex millía partím przelío cafa, partim ínfuga capta dicuntur, Fizec autem pugna quati^ tímomenti fuerít,facílé ex eo intelligi lícet, quód extempló Ánníbal Nole oppugnatíoné omiffa Apulíam petens, milítem ín hyberna deduxit, Hís factá eftutuelutí ex grauí mor^ borefprantes Romaní, fummís uíribus aduerfus hoftem cótenderent,íamcg non folüm tueri fua, fed etíam alíena aggredí auderent, Maxímé ueró conueríi etant ad Capuam oppugnandam, refrícante animos frequentí Campanorum iniuria, quód extemplo poft Cannenfem pugnam,alíeniffimo reípublicetempore defecerantad uíctorem Poenü,mul torum benefíciorü oblítí,que olim Romani ín eam cíuítate contulerant. Campani contrà fuideli&í confcij,nouoqp apparatu Romanorüperterrítí, ad Annibalem ín Apuliam mít tuntoratum,utmaxíme neceffarío tempore focíz urbi fubueniat,Is nulla interpofíta mo^ rex Apulía profectus, magnís ítíneríbus ín Campanía ueniít,caftrísq; ad Tífata fuper Ca puam pofítís,maeís diftulít in aliud tépus,quàm prohibuit ímmínentem peftem Campa^ nis Sed cüm crebrís excurfíoníbus per agrü Neapolitanü uagaretur,oblata eft illi denuó fpes Noleper proditionem occupandz. Erat ením ín eaurbe,ficut ín plerífcg Italíae cíuíta tibusplebsà fenatu díuifa, Multítudo auída nouarü rerum Annibali, optímates melíores confilío, populo Romano fauebát, Poeno ígíturad occupandam Nolam proficifcerití, ut aliis fepe, fic etíam tunc, cum ínftructís coptjs Marcellus occurrit, prímog cóogreffu prae^ lium comíttere no dubitauit, In quo fuperíor Romanus tanta alacrítate hoftem reíecit, u£ fatis gpparereteo díe calamitofam fuiffe Carthaginenfibus futuram pugnam, fí equites dí uerfoitínereprofe&i,utà Marcello ínftítutü erat, ín temporeadfuiflent, Annibal no fine magnodetrímento copijs ín caftra reductís, pauló poft ex eo loco proficifcítur, atcp ín a^ grum Salentína exercítum ducít, Nam quídam íuuenes Tarentíní ín aduerfis praeliis R.o manorüíam prídem captí,líberalíterqy dímíffi, cüm ín referenda gratia memores éffeuel^ lentfpem Tarentí recípíendí Anníbalifecerant,fi propíus urbem exercítum admouí[Tet, Quorü pollícitationibus copulfus Poenus, omníbus modís huíc reí ftudendum cenfuit, utquodmultó antéanimo concupíuerat, aliquo marítimo oppido potíretur, Eratautetri exmarítimís urbíbus nulla alía Tarento commodior adauxilía ex Graecia accerfenda,& n 3 Voluptát iilos rum fca. Plutarchi C multaínexercítá tranfportanda, qua índies ad neceffaríi ufum expeteban£, Verg etf aduerfante Romanorü pra'fidío res ín longum protracta fit, tamen non príus ab incepit, deftitit Annibal, quàm INíco&Philomenus autores defectionis prodíderunturbem Ar, folüià Romanís retenta,qua tribus feré partíbus maríabluit:reliqua quarta eft, quz adi; habetàterra,quam murus X fofà muniebat, Ab hac parte Annibal fruftra expugnationz expertus, cüm ftrenuédefenderetur fauces Tarentíní portus impedire inftituít ratush; unam fupereíIe uíam,qua Romani comeatu exclufi ad dedítíonem copellantur,Seddigi cileopusapparebat futuri,cum clauftraportus poífiderethoftes,& naues quibus exitus obfidendierant,exíguo fpacio ínclufze tenerentur. Has ex portu cuí arx fupererat fubdy, cere oportebat,€ ín proxímü mare deferre, Nemo ex Tarentínís reperíebatur, quí ratío, nemhuíus reí explícandz ín medíum afferret, Annibal tantá,cüm optarent relíqui,unus uídít naues machínís ex portu fubducí, plauftrísq; ímpofitas per medíam urbem admar, deferrípoffe.Itacgadhíbíta folertíahominü, paucís poft díebus fubductze naues, ín altum delata cotra fauces portus ftetere, Annibal recuperata poft centefímüpropéanna quàm ín Romanorü poteftatem uenerat, Tarentína urbe,& arce terra mariqy obfeffa,ínSamnig redijt. Nam confules Romani frumentatoribus Campanis oppreffís díreptísqy,ad Capui duxerant legiones,ac omnía ftudía belli ín expugnationé eíus urbís íntenderant, Quam obrem Poenus cogítatíionem Campana rei ftudio ingenti fufcipiés, cum omníbus copiis adueríus hoftem contendít,breuicy ínteríecto(pacio,non detre&antíbus pugnam Roma nís,utrícp ín certamen progredíuntur,preliumqínfigne apparebat futurum, ni(i eodem teporeSemproníanus exercítus, qui Sempronio Ciraccho ín Lucanís amiffo à Cn.Cor nelio ín Campaníam ducebat,certantes díremiffet. Hís ením copijs procul uiis priuíqui difcerneretur quís effet,terríti Romani paríter PozníQg,copías ín caftra reducüt, Pofthac confules ut Capuaauerterent Poenum, cüm díuerfas regiones alter Lucaníam, alter Cw mas petijffent, Anníbalín Lucanos profectus, occafione cepít cum MI, Centenioconfl gendi,quií temerítate atq audacía ínfignis,exercitü fibi à fenatu parum prudenter credíti callidiflímo hofti obíecit, ComifTo praelio Centenius audacíffimé pugnans occiditur, ex reliquís paucieuadüt. Acceffit uugncad hocíncommodum,ut Annibal paulo póít ín Apv líam proficífcens,alium exercit Romanorü,cuí prxerat Fuluíus pretor, ínfidijs círcun uentum proflígaret,deleretcg, Nam ex uiginti millibus homini, cum ad líbídiínem crude lí(fimi ducis trucídarentur,uix duo millíafuperfuere, Confules ínter hec ex dífceffu Anní balis occafíonem nacti,cum omnibus copijs ad Capuam redeuntes, undicg cínxeruntur bem.Q uod ubi Annibal cognouit,cum expedito exercítu ín Campaníam profedtus;pri mo aduentu caftra Romanori ínuadít,monítísanté Campanis, ut eodé tempore eruptionem facíant. Imperatores Romani ad prímü tumultá hoftium, partitis ínter fe copijs ov uíam progredíuntur. Campanís nullo negocío ín urbem compulíís,duríor aduerfus Pv num dímícatío fuít,quí cüm alíás fzpe,tum eo die acerrímü imperatore fe preftítírin prz lío conferendo, T'entauít erí(i qua fallacía caperehoftem poffet. Nam cüm fuí caftra Ro manoráü irrumpereconarentur,gnífít quendam latinz perítum línguze, qui íuffu cófulum alta uocedenuncíaret Romanís;ut caftrís íam propé amíffis,ín proxímos montes cofuge rent. V ox ínopínatafacilé audíétes mouíffet,nifi Romani Punicis dolís affueti cognouit fent fraudem.ltagy celeriter fe inuicem confírmantes,boftem pedem referre, feqy íncaftra reciperecoégerunt, Annibal tentatís omníbus modiís,cüm uíderet nullam fibi facultatem relinqui,quaduces Romanos à Capua remoueret,pro focíorum perículo anxíus, confu gítadíam multó anté agítatü,& uelutíad extremü referuatum cófilium. Cunctis enimne ceffarijs comparatís,caftra mouet,& quanto maxíme filentío poteft,tranfmifTo V ulturno amne,per agrum Sídícínd, Alifanum,Cafífinatem,ínfeftís fienís Romapetit,ratus authac uía aut nullaalía,foluí tam pertínacem obfidione poffe, Quod ubí Romá certís autoríbus nuncíatüeft,tantusrepenteé terror ínuafit, ut raró fitunquáíntra moenía uehementiustre pídatum, Cernebant ením acerrímü hoftem, quem totíes ín magnis reipublicae malís ex perti erant,ínfefta íam patríz figna ínferre,& quem abfentem fuftínere nó poterant, prz fentemfenatuí populoq;Romano feruítuté mínarí, Igitur ín tam trepída re placuit,utFu uíus Flaccusalter ex ducibus Romanis à Capua accerfitus,& cofules nouí Sulpitius Cal ba,&€ Cornelius Centímalus extra urbem haberent caftra,& C, Calphurníusprator vali doprzfíidio Capitolium tueretur,& hí cíues qui fummos magiftratus geffiffent, repenti nos tumultus autorítateímperíoq fedarent, Annibal contínuato ítínere,non príus conlti tít,quàm ad Anienem,tría mílliapaffgum ab urbe pofuit caftra,pauloq; poft cum eis míllíbu Pte Annibal. 100 y millibusequitum ex eo loco profectus,ítaurbi appropinquauitutà porta Collína ufq; ad templum Herculís obequítans, fitum moníagitam ample cfuítatís non folum fpectaret, (cd etii ociofe contemplaret. Quem cófpícatus Fuluíus Flaccus,ferre indignitate no po^ tuít.Itaqy celeríter Iz2omanos equites aduerfus hofte immifit,qui ut imperatü erat, m agno impetu przlíum íneuntes, facile ex eo loco fummouerüt Poenum, Sequenti díe Annibal exercit ex caftrís educít,aciem ínftruít,nullam dímícandi moram facturus,fi allicere ho^ ílemad certamen poffít.Idem Romanífaciendu m,X prelíü comíttendum putant, Qu uaré rogredíuntut ín campum armate utríncy copize,tanta alacritate animorít,ut nullumpe^ rículum recufaturae uíderentur pro eius díeí uictoría confequenda,Etením Carthagínen fesdeimperío orbís terrae, quod ín eo uelut fupremo certamínecollocatü putabant: Ro manídepatría, de libertate,debonís omnibus, utrü fua uelín hoftíum poteftate futura ef fent,pauló poft dímicaturí erant.Sed accidit res memoratu dígna, Nam dum parati ínar^ mís(ignü dimicandi expectant,repente fuperuenítimber Írequ entíbus procellís effufus, cuiustanta uís& afperítas fuíteut cogeretur quiífquemilítem in caftra reducere, Proximo quo díe,ín quem pugna dilata uídebatur,rurfus ínaciem utríícj exeuntíbus,fimilís tem peftas exoritur, quae non mínus quàm fu perior Romanos paríterac Poenos afflixít.com^ pulitg,ut inftantís dímícatíonís oblití;de falute tantü& fuga cogítarent, FIaecanimaduert tens Annibal, conuerfus ad fuos exclamaíle dícítur, modo fibi mentépotíundz urbis Ro ma,nodó facultatem nó darí.ld quog; turbauít Pornum,quód fe tantís equítü pedítumqg copijsexpropínquo Romá urgente, fupplementü ín Hifpania miffum,& agrum ín quo ipfe conftíterat,longe maíore precío quam par erat,emptum fuiffe cognouít, Quare indí gnationeaccenfus, argetarías officínas cíuíüi Romanorü per preconemuznire íufTit, V e rümpofthzc,fíueanímo reputans quanta molís effet expugnare Romanam urbem,fiue inopíam frumenti metuens(decem ením díerum fecum cibaría tulerat)caftra mouerecon ftituít.Itag; exeo loco decedens,ad lucum F'eronize ferecipít,actemplü quod ibi opulentiffimá fuiffe tradunt díripít, paulocp poft ín Brutíos Lucanosqy contendit. Quod ubí Ca puanícognouere,defperantes de fumma rerum,dederunt urbem Romanís,Sic ígitur Ca puarecepta&in R omanorü poteftate redacta, magniüt moment& apud omnes Italíz popu B losynagnumq; nouarum rerum defideríum fecít, Mouít etíam anímos gentíum ipfe An^ nibalhoftis, quí multaoppida quz tuerí non poterat, malo confilío díripí uaftarícg iufTit, Namutantea fepe uíctor,plerífqg captíuís fíne precío dimí(Iis,multor& uoluntates libera liofficio deuínxerat, fic etía períd tempus inhumana quadam íllius crudelítas caufa fuit, utmultz urbes Puníci ímperij pertzefz ín R.omanorü fídem redíret, C uarum ín numero Salapíamfuiffe tradunt, qua autore Blacío príncípe factionis KRomanz, prodíta confulí Marcello eft,& lectíffimorü equítum ala quz urbí praefídío erat, propéad ínternecíonem deleta, Hzc efturbs ín qua fcriptores nonulli Poenum amore cuíufdam puelle captü fuíf^ fetradunt,& ímmodícam cupíditatemuírí calumníjs profequunt, Alij funt qui huíus du^ cis modeflíam efferentes,nec prímü cüm bellum ín Italía geíTít,nec poftea cüm ín Aphrí^ camredijt,aut cubanté ccenaffe, aut plufquám fextarío uíní índulfifle dícüt, Cuidam etia reperíütur,quí Anníbali crudelítatem,perfídíam, alíag; eiufdem generís uítía tríbuentes, nullam de pudicítía autímpudiícitíahomínís mentíone faciüt. V xorem tantü ei fuífTe fcrí^ bunt Hifpanigenerís ex Caftuloneno ignobili oppído, cuí ob egregíam eorum homíni fidem, Carthaginenfes índulgebant praecípue& cofidebant maxímé. V erüm,ut fuprà o^ ftendimus, Annibal amiffa Salapía pauló poft occafione habuítlonge maíore dj accepe^ ratreddendí Romanís cladem. INam per íd tempus Fuluíus procoful apud Herdoneà fe debat,fperans feurbefíneullo certamíne potíturi.Sed quia nullus ín propínquo effetho ftium metus(coceflerat ením ínagrum Brutium Annibal)neglícenter obibat munera uí^ giliarum,atgy inomníadmíniftrationebelliíndíignam Romano ducífegnítíem preftabat, Hanc Degligentíam cüm pcr occultos exploratores cognouíffet Poenus, no putauít occa lonem negocíjbenegerendi,fibi omittendam efTe.Itacy ínApulíam cum expedítís copijs profectus, tantacelerítatead Herdoneam uenít,ut parum abfuerít, quín Fuluíum nil tale Opinantem ín ípfis caftrís opprímeret.Romanítamen íngentíanimorü fíducía prímü m^ petumexcipientes,pugnam díutíus quàm par eratextraxere, Demum ficutbíennío pra^ terito cítca ea loca ducealio Fuluío, fic etíam aufpicío huíus Fuluij procofulis uíctz fupe rag Romanz legíones proflígantur,& dux ipfe cum magnaparte copiarum occídítur, ^at períd tempus ín Samnío Marcellus conful,quó cüm effet nuncíata clades ímpruden tía ducís accepta, quanquá ferumauxilíum perdítís rebus allaturus uidebatur, tamen cu^ n 4 Prodigiutt, Plutarchi C piens quodproximum auxilío erat, detrimentü farcíre,ín agrum Lucanum(eó enimpof. uíctoríam fe receperat Annibalexercítü ducit,caftrísqy ín confpectu hoftium pofitís pau ló poft ín acíem defcendít;nec Poeni dímícatione fibi fugiendam putant.Pralíum exten, plo cómíttítur tanta obftínatíone anímorii, utzequis prope uíríbus ufq ad occafum(jjj certatum(it, Nox dubíz pugnz finemfecit, Poftero die Romani iterum ínaciem exeyy, tes, tímorís confeflione exprefferunthofti, Annibal ením fuos íntra uallum tenuit,&(e, quenti nodte filenti profectus agmínejin Apuliam uenit, Marcellus quog per ueftigiafe, quutus Poenum,occaíione quzrebar, utalíqua memorabili pugna de fumma belli dec, neret.]am ením fibi perfuaferat,maxímé ex Romanis ducíbus fe confilio, fi olertía, difcipli na,acomnímuneremílitiz conferendumAnnibalíe(Te. Sed tempus íam ínftantís hyemis impedimento fuít,neíufta acíe cum hofte contenderet, Nam leuíbus quíbufdam cómiff priis, cóm nó fatigandi milites fruftra viderent,in hyberna cóceffit, Príncipio Uerís pat tím líterís Fabtj, quí alter ex nouís confulibus eiusannií erat, partím natura fua excítatus, celerius opiníone omní& ex hybernís egreditur,& aduerfus fedentem eo temporead Ca, nufium Poenum,exercítü ducít. Factum eft autem propínquítate caftrorá& certandifty dío,ut paucis díebus ter collatis fignís acie dímicarent, Primo díe cüm parí propé fpe ufg adnoctem perduceretur pugna,& ad neutram partem uictoría ínclínaret, utríc uelutiex compofito fe ín caftra recípiunt.Secundo díe fuperior Poenus. duobus propé millibus à feptíngentís ex hoftibus caíís,relíquas copias ín fugam uertít, Tertio die Romanidiluen da ignomíníz cupidi quam ex proxímo detrimento acceperant,primi pugná expofcunt, & à Marcello ín acíem deducunt, Cuíus ferocíam admíratus Annibal,dixiíTe tradit, Rem cum eo hofte fibi effe gerendam,quínecui&tornec uí&us quiefcerepoffet,Pralíadeinde atrocíus quàm ullum ex fuperioribus fuít, nitentibus Romanís recens íncomodumrefar círe, Poenís ueró índígnantibus, quód nuper ui&ti,ui&ores ultró ad pugnam prouocatét, Tandem Romaníà Marcello íncrepíti monítítg ut darent operam, utnó aütécladísd ui Goríz nuncíus Romi ueniret, gradum acríus intulere, necpríus dímícationi finem fece re,quàm tríplícata propé illata clade,hoftem ín fugam cóijcerent, Sub idem tempus fimili propératione quaamíífum fuerat, Fabíus Maximus Tarentum recepít, Quod ubíPono nuncíatum eft,dixiífe eum traduntEt Romani fuum Annibalem habent, Sequentíanno Marcellus& Críípínus creati cofules, omnibus uiribus incumbentes ad bellum, duos có fulares exercitus aduerfus hoftem duct. Quos Annibal equo campo fuftínere poffedif. fidens,cümalíás(epe,tum eo tempore omneíngeni& adhíbend& putauit;ut hoftem quem aperto Marte fuperare non poterat,dolís caperet. Hac cogitanti longé maíor quámaufus elfet optare, occafío gerenda rei obijcítur, Sylueftrís erattumulus medíus pené inter Pv nica& Romana caftra,fub quo turmz quzdam Numidarü latebant, iuffu Annibalis op, portunís locis coftítutzutaliquos ex hoftibus uagos palantesqy excíperentExaltera pat te confules cómuni omníü uoce& fententía moti,uifendum hunc tumuli, deinde fi opus foret,occupandum cenfent,ne eo neglectopotiantur hoftes,&fuís deínde ceruícibusim míneant.Sed príu(quàm exercítum moueát,ut fpeculentur naturam locí ambo ex caftris exeunt, X eó cum paucís equítibus proficífcentes, íncautíus quàm tantos uiros decebat, ín praparatas infidias íncídunt, Momento temporís círcumuentí, cüm neg; perrumpere à frontepoffent,€ átergo cederentur, neceffitate magís quàm confilío praelium ineunt, ín quo Marcellus egregíé pugnans occidítur,& Crifpínus uulneratus uíx tantumfpaci adeptus eft, ut fe ex manibus hoftium eriperet. Annibal poftquám M, MVlarcellá, quima xímé ex Romanís ducibus reprefferat curfum uíctoríarum fuarum, interfectum audiuit, fubító ín collem ubi pugnatum fuerat,tranftulít caftra:ibi ínuentum Marcellí corpusho/ notificentíífimé fepelíri íuffitEx quo percipi lícet, quantü ualeatapud omnis generísho mínes anímí magnírudo excellentíaqy uírtutís, cüm ínterítum praftantífTimi ducísnecru deliffimus quídem hoftís honore fepulturz paffus fit carere. Romaní ínterím altero co fuleamiffo,altero faucío,extempló fe ín proximos montes receperant,& ín loco tuto po fuerant caftra. Ipfeautem Crifpínus ad uícínas cíuítates montía miferat, quía collega ínte ríjffet,& annulo eíus potítus effet hoftís,à literís nomíne Marcelli compofitís ut cauerent Salapíam íam Crífpíni nuncíus uenerat, cümliterz ab Anníbaleafferütur, fignificantts Marcellínomínefeeó proxímanocteuenturum. Salapitaní cogníta fallacía uírí, náciod remííTo,íntentí(fima cura hoftíum aduentü expectant. Quarta uígilía Annibalad urbem uenít.In primo agmínelocatí exínduftría erantperfugz Romanorum, utlatíné loque tes fidem facerent Marcellum adeffe, Horum cum ad fexcentos oppidani introduxit clau Annibal. Iol Bs claufa porta reliquas copias telís repellunt,íntroductos adínternecíonem cedunt. Ita An níbalírríti íncoeptí pertafus,caftra mouet,& in Brutíos proficifcitur, ut Locrentibus ter» ramaríq; à Romanís obfeíTis auxilium ferat. Pofthzc ingentí cura patrum plebísqy nouí confules facti duo perítiffimi bellí duces, Marcus Líuíus& Claudius Nero, qui partítís inter fe copíjs ín prouíncías profi ciícunt, Claudius ín Salentínos,Líuíus ín Galliam con» rendítaduerfus Afdrubalem Barchíni,qui fuperatís Alpibus;iíngentibus pedítum equi» cmq copijs iungere fe fratri properabat, Accídít aute períd tempus, ut Annibal magnís afficeretur íücómodís à Claudío confule,qui prímü in Lucanís,adhibítís etíam Puníca ar tc infidijs, hoftem fudit, Deíndeín Apulia prope Venufiam Poeno congreffus, tumultuatíam pugnam tanto ímpetu conferuítut magnum numerti hoftíum ínterfíceret, C) uo derrímento affectus Annibal, extempló ad reparandum exercítü Metapontum fe cotulit; ibípaucos moratus dies, copías ab Hannoneaccípít& fuis adíungit,ac rurfus V enufíam repetit. Claudíus non longe à Venufía habebat caftra,& ínterceptis hoftiü líterís cüm Af? drubalemappropínquare cognouiífet,díes noctesq agítabataniímo, quibus modis effíce repoffet,ne rantorü ducum copía fimulíungerentur, ltacg omní ratione fubducta, confi lium cepit perículofum, ut apparebat,futurum, fed forfitan eo tempore neceífaria, Nam fub legati cuftodía caftrísrelíctis, ipfe cum parte exercítus magnis ítíneríbus in Picenum rofe&us, fexto díe Senam peruenit, Ibí cofules ambo íunctis copijs propter Metaurum &umen A(drubalem adortí,fequundiffimo przlío coflixerüt.Ad quínquagiíntafex hoftía milliaeo die cefa dicunt, paremq propéaíuntaccepta: ad Cannas,redditam hoftí cladem, AtClaudíus Nero poft hanc memorabilem uíctoríá no minus celeriter quàm profectus erat, Venufíam reperens, caput Afdrubalis prope ftationeshoftíü poní,captíuosq; dímit^ tííuffitqui tante calamitatis nuncíum ad Poenum deferrent, Nam eum ignorare comper tumeft,qua parata prímü occultís confilijs, qua deinde acta proxímís diebus fuerant, In quo mírarilibet, callídiffimí ducis folertíam fíc deceptam fuiffe à Claudío ín tam modico cftrorüínteruallo,ut príus cefum cum omnibus copíjs fratrem,quàm profectum reuer^ fumg íncaftraconfulem Romaná fcíret, Verüm Annibal hoc tam ingenti non folüm pu blico fedetiam priuato perculfus uulnere, uíciffitudine Carthaginenfium rerum fe agno B fcereínquítpauloqy poft ex ijs locís profectus, ínagrumBrutíum fe recepít.'Non enim la tebatperítíffimü ducem, quantum acceffionís Romana reí ea plaga ad Metaurtt accepta, quantumq; momenti ad fummam uníueríi belli fa&ura effet, Ipfe tame omnibus uíribus; qua fibíin[talia pofttot conferta pralía,tot expugnatas urbes relínquebantur,fímul col le&isínui&to animo per íd tempus bellum fuftinuit,Et quod mírum cuíque uíderí debet, exercitum ex Hífpanís, Aphrís, Gallís atq, ex alijs gentibus míftum,fic cocordem fiueau toríate(iue prudentía tenuít, ut nemínima quídem fedítío diffenfióue milítarís fit in ca^ ftrís audíta, Nec iam Romani Sicilia, Sardinia, Hiífpanítjsq; receptis, hunc hoftem aut in Itlíadelere,aut ex Italia deducere príus potuerunt,quàm ín Aphricam mitterent P. Cor? nelium Scipioné,quí ex propínquo ínferens Poenís arma, ín tantü dí(crímen rem Cartha ginenfem ímpulit,utextempló neceffitate coacti Annibalem ex Italía reuocaret, Erat per idtempus,ficutantedíctum eft,ín agro Bruto Poenus, ac excurfionibus magís quàm iu^ ftisprclijs cerebat bellum,nifi quód aliquando cum Sempronio confule tumultuaríá pu gnam conferuít,nec multo ínteríecto fpacío cum eodem íuftaacíe dímícauít, Prímo certa mínePoenus,(ecundo Romanus fuperíor fuit, INecíam ultràín Italía quíci memoria di^ gnumapud Grecos Latínosq; autores ab Annibale geftum cóperio, Iuffu ením Cartha^ gínenfiü ín Aphrícam accerfítus,poft(extum& decimü huíus Punicibellíannum]Italíam rliquít;multü prius defenatu Carthagínenfi,multüm etíam de feipfo queftus.De fenatu quidem, quód fe tam díuturno tempore ín hoftili cómorantem terra,parum fuppleméeto, pecunía, X czeterís rebus qua ad ufum bellí expetebantur,adíuuiffet. De fe uero, quód to ties Romanis legionibus fufís caefísqg,moram femper poftuictoríam trahens, fpacíum de diffethoftiad re pírandum.Memoríe quoq proditü eft,eum príufquám claffem confcen ere; prope Tunonís Lacíniz templum arcum condidiffe Punicis Circíscy líterís infcul^ Rn Ru resà fe magnifice gefte fummatím contínebant.Decedens auté ex Italía An iie atis profpera nauígatíone ufus,paucis díebus Leptim tenuit, ac omnibus copíjsín amexpofítis, Afdrumentit prímó,atq; inde Zamá profectus, cüm cognouíffet quo ín dues Cardiiginenfem effent,commodiffim& effe ftatuít definiendo bello cófilit ini, is, qj placuit ei ut ad Scípione miítteret,quí ab eopoftularent, utaliquem locii: medíü ug colloquío delígeret,uellefefe defummís rebus cum eo agere, Nec fatis coftat,utrü n$5 Pugtd dd Za» mar. Plutarchi iuffu fenatus,an príuato confilio id fa&um à Poeno fit. Colloquij renuendiScipionicay(, nó eftuiía, Quamobrem conftítuto díe couenere in patentí campo cum fingulis interpre tibus duo celeberrímí duces,& potentiffimarü gentíü imperatores, diuerfis fententíjsqe pace X bello fermonem habíturi, Nam Annibal maxímé ad pacem inclínaueratanimum quód cernebat rem Carthagínenfíü deteríore indies fieri, Siciliam,Sardiníam, Hifpani; iam effeamfílias,bellum ex ltalíaín Aphricam translatum,Syphacem potenti(limü regen àRomaníscaptum,omné fpem falutis ín hís copijs effe repofítam, quas ípfe uelutdiutur, níbelli reliquias ex Italía traíecíffet, quibus fi quíd durius contíngeret,uíx tantü Carthagi nenfibus uel externi uel cíuílís roborís fupereíTe,ut ad tuenda Carthaginis moenia fuffic: re poffet.Igítur longa orationeufus,uehementiílime contendiítScípione ín eam fentenri; trahere,utpacem quàm bellum mallet, Sed Scípío cüm ín magna fpe effet conficiendi bel lí,à pacís confilijs abhorrere uídebatur.Itag; poftlongum fermone ultro cítrog; habítum, re infecta ex colloquio dífcefferunt, Nec multo interiecto fpacío, pralíum illud memor, bileapud Zamam conferuerüt, quod fequundiíffimi Romaniís accídít, Prímo concurfu, elephanti Carthagínenfiü ín fuos conuerfi,equítatü Annibalís perturbarunt,& Leliusac Mafíniffa ex uttog; cornu pauoremaugentes, nullum equítibus Ípacíum dederütutfeex fugarecíperent.Pugnatü eft tamen à pedeftríacíe díu atcp acríteg,cüm Poenífuperioribus uíctorijs freti,ín fuis dextrís totíus Aphrícz falutem collocatá putarent, R omaníautéaní mopares,fpe etíam fuperíores effent, Sed Romanís nó medíocre momentü ad uictoriam fuit,quód Lzlíus ac Mafiniffa profligatís equítibus,opportuné ín przlíum redeuntes ma xímumterrorem íniecerunt hofti, Eorum ením aduentu celeríter factum eft, ut Porníte míttentes ardorempugna,nullum faluti fuz, praeterquám ín fuga remedíum quarerent, Suprauiginti milla hoftí eo díeà Romanís cxfa;totidem propé capta dícuntur, Ipfe An nibalduxad ultimü euentum pugna moratus, é medía cde cum paucis effugit, Accerfi tus deínde Carthaginem utlabentireípub.fubueniret, oftendit fenatuí nullam fpem ínar mis ulteríus effe ponendam, fuafítqy,ut poftpofitís czeterís rebus,mítteret ad imperatorem Romanü,quíquacungyratíone poflent, de pace agerent. Mifli dece legatí,cum pacis com ditiones Carthaginem retuliffent,ferunt Gí(gonem quendam pací aduerfantem,fentev tíam dixiffe de renouando aduerfus Romanos bello:que cim à multís audíretur,índigna tus Anníbaleo tempore ab ímperítís uírís talía ííactarí,dícentem adhuc hominem ex fupe rioreloco deturbauit, Etcüm hoc audax negocíum ac libera ciuitate índienü uifummul titudíni effet, fuggeftum afcendens, INemíne, ínquit,índígnarí oportere, fíís quíaprima puerítíaà Carthagíne profectus, ín bello& armís zetatem egiíIet, urbanas coníuetudines ignoraret, Pofthacc de conditionibus pacis íta prudenter dífferuít,ut extempló Carthagi nenfes tantí uíríautorítate commoti,accipiendas easleges quas uictor& neceffitas daret, cenferent, Fuerüitautem condítíones admodum durz, quales ui&ores uictís ín extremis rebus imponere confueuere,Sed prater caetera Carthagínenfes annuum ftípendium po pulo Romano ufq ad certum tempus folueretenebátur, Cüm ueniffet díesín quo príma penfio conferenda Romanís erat,& íngemifcerentomnesad uocem tríbutí, ferunt Anní balem coómotum ínutílilamentatíone Poenorum rífum effudíTe,& increpítumab A(drv bale Heduo,quód ín cómuniítotíus cíuítatís moeftítía tam effufe letaretur,refpondiffe,no lxtantís homínis íllum effe rífum,fed eorum ínanes lachrymas derídentís, qua eotempo/ re ín leuiore malo,quod cuíufqg príuati cíuís pecuníam tangeret, potius manarent, quam antea cüm Romaníclaffes,arma,& ampliffimarum uíctoríarum fpolíaCarthaginenfibus detrahebant,uíctíst ímponebantleges.Non meprzterítautores effe,quí dícant Anniba lem uerítum ne petentí Scípíonidederetur,ftatím re male gefta ín Afiam profugife, Sed utrum fubító hoc factum fuerít,an alíquantó poft przelíum illud ad Ziamam cómiffump? rum referrearbítramur,cüm fatís conftet,eum defperatís rebus ín A fiam profectum, ex líog; mulctatum ad Antíochum perueniffe. Fama quoquehaud dubía eft tam hofpitaliter tamqj honorífice acceptü effeárege, utftatím publicis pariter ac príuatís confilijs adhibe retur. Eratením Annibalís nome magna apud omnes gloría;cómuniís infuper accedebat Íra,comuneq ín Romanos odíum,uehemens ftímulus ad excítandum bellum, Quareop portune acceffiffeuídebatur, no folum ad ínflammandum animum regis, fed etíaad ape riendam uíam gerendíaduerfus Romanos bellí, quam unicam tant& eífe dícebat, fi arma in Italíam transferrent,& Italici generís compararentur milites,quíbus folís uíctríx aliard gentíü prouíncía fuperari poffet, Cent& nauium claffem,decem& fex míllía pedítum,m! " A 4",,-," 1^ leequites petebatárege, Hís copijsfe Italiam íntratur pollicebatur, acturbaturum mu Annibal. I02 y cas gentes, quas(círetob recentem memoría Punici geftibelliuehementer horrere Anní bilis nomen, Spem ínfuper afferebat dePuníco renouando bello,fí perregem fibi liceret Carthagíné míttere,qui factione Barchínam concítarent;atqy eor ariímos permouerent, uibus mperíum populi Romani erat ínuífum, Affentiente rege, Aríftoné quendam Ty tium delegit, hominem callidum& idoneum adhoc negociü cóficíendum, Huíc magnís przmis pollícítationibust perfuafít,ut Carthagine peteret,amícos coueniret,& mandataquedam uerbís fuís ad eos deferret, Ita Annibal patría exul per totum orbem terrarum aduerfus Romanos concítabat bellum, Nec íam ínanes ez cogitationes uídebant futurze, (i Antiochus utab ínítío coepít,fic etíam poftea eí magís quàm adulatoríbus€purpuratís fuis fidem praftítifet, Sed ínuídía, quam plerücy regíze domus alunt;multos Anníbalí ad^ uerfaríos peperit:quí cim uererentur,ne callídus ímperator hís confilijs aucupando gra^ tíamregís,ín maxímü autoriítatís& potentíae gradum aícenderet,eum fufpectum reddere nitebantur. Accídit etíam per íd tempus,ut P, V íllius legatus Ephefum ueniens,frequen^ tem cum Poeno fermoné haberet:ex quo faciledata eft obtrectatoríbus crímiínandifacuL us,& tanta fufpícío de fíde Annibalis Antíocho ortayut omnínodà confilío regio exclude reur.Suntquí dícüt,eodem tempore P, Aphrícanü unum ex legatís adAntíochü miffum cumPcno effeloquuti,& ínteralía multa, ab Annibale petfjtle, utexaními fententía dí ceret,quem maximü ímperatorü fuiffe cenferet: Annibalem auté refpondíffe,primo loco Alexandrá Macedonti regem, fecundo Pyrrhum Epírotam, tertío feipfum collocandum uiderítad hocleníter arridente Aphrícani díxíffe, Quid cetferes Annibalfi me uíciffes? Meproculdubío,ínquít,ctiáís alijs imperatoribus anteferrem.Floc refponfum placuiífe Scipioniferüt, quód fe nec pofthabíti, nec adhibitá ín comparatione, fed ueluti íncopara bilem occulta quadam affentatíoneà Puníco íngeníorelí&tum uideret, Poft hac Anníbal occafioné nactus Antíochum alloquendi,iam índea príma puetítía repetens, fic feipfum putgauít,fic de odío fuo ín Romanos differuít,ut ín príftína gratia régís,quam propé amí ferazamícitíamdg redíret, tag rex conftítuerat animo hunc ducem cur regía claffe ín Ita lam míttere,ut praeftantílfimt uír& perpetui hoftís pop.Romaní,ficutí íam fibí perfuafe ratanímiingenfumcg experíretur,Sed unus Thoas prínceps A etolorü huic fententie ad b uerfatus,feu ínuídía,feu quód reuera itaagendü cenferet mutauit anímü regis,& hác de^ liberationé que magnt& momentü ad bellum habítura uídebatur,omníno euertit. Horta» tuseftenim Antíochü,ut ín Giraecíam traíjcíens,ipfemet rem fuam ageret,nec pateret hu iusbellieloriamad alium peruenire. Rex ígítur perfuafus pauló poft ín Girzecíam profici fcituradexcítandum aduerfus Romanos bellum, V bí n6 longo ínteríecto fpacío,cüm de concílíanda Theffalor& gente comuni confilíoagítaret, Annibal nominatim fententía ro gatus, non tam de Theffalís quàm de fumma rerum íta elato anímo dífTeruít, utapprobatonem omníá qui ibíaderant,affenfumq; moueret. Non ením de Theílalis magnopere la borandum, fed curandum omnibus modís cenfuít,ut Phílippus Macedon& rex aut ín bel^ lifocietatem ueníret,autneutrí partí adherens dímicatíone ocíofus fpectaret. Adíecit pre terea confilium de inferendo expropínquo Romanís bellot(uam quoq; operam ad id co^ ficiendum amplíffimís uerbís pollícítus eft& detulit. Audítus eft Poenus fummaattentío ne fententíacy illius laudata magís, quàm poftea reaut effectu coprobata. Ex quo pleríc mirantur huncducem quí totannos cum populo Rom,omníü pené gentíü uíctore certa^ ueriteo temporepofthabiti effeà rege, quo erat eíus opera& confiliti maxímé expeten^ dum Quís enim ín toto orbeterrarü callidior ímperator reperiri poteratequís ad gerend& cum Romanisbellum accómodatíor? Hunc tamen pofthabuit rex ínítío gerendarum re^ Tum:nec multi tempus praeteríjt, cüm caeterorü confilía derídens, fafTus eft unum Anní^ balem preuídíffe ea qua ín rem effent. Nam cüm belli ín Grazcía profperé euenifílet Ro^ manis, ceffitex Europa Antíochus,& Ephefumfe recepit, ibiq; folutus curís pacem aní^ mo deftinabat,mínímé credens tímenda effe ínAfía Romana arma. Nec deerattalía coócu pifcenti adulatorü affentatio,perpetuum malum regum,quí dum ea quz uolunt,libenter audiunt feadulari(inunt,& falliequo anímo patiuntur, Sed Annibal cui notaerat poten: ta Romanorii,& dominandi cupídítas, regem monuít, utde omnibus alíjs praeterquam € pace cogitaret, Romanos crederet nundj quíeturos,nífi cüm experti eflent, an ficucín Aphríca Europa, íta etíam ín tertía parte orbís terrará extendere fines imperij poffint. Hostis uírí Antiochus, extemplo Polyxenídam homíne fagacem X marítimís iie S us affuetum,aduentantí Romanorum claffi íreobuíam fuffit,& Poenum ín Sy ;utmagnam uím nauium compararet, Huic deínde claffi Anníbalem ípfum& Plutarchi C Apollonii quendi ex purpuratís fuis prarfecit:qui cám audiffent Polyxenidam cum] s, Interitus, manís congrefTum haud profperé rem geffiffe, praelium ipficum Rhodijs, qui focij erant populí Romaní,comíttendum putarunt, Annibal ín ea pugna Eudamti przfectum Rh, diorum à finiftro cornu ínuadens,íam praetoríam nauím circumuenerat,& fine dubio fu períor erat,cüm exalío cornu hoftesfugato Apollonio aduolarüt,& uíctoríam propéíam certam ex eíus manibus extorferüt, Poft hanc naualem pugnam parum felíciter tentatm níhil feré memoría dígniab Anníbalegeftum accepimus, Nam debellato Antiocho R, maní przteralías condítíones quas ímpofueruntregi, Annibalem perpetuü fuz reipub, hoftem fibítradipoftulabant,Fizc Anníbal multó anté profpiciens,fubito poft íllamme, morabílem pugnáad Magnefíam comiffam,qua regíz opes concíderütab Antiocho dif, ceffit,&c longíus erroríbus euagatus, tandem ad Prufíam Bí thyníz regem confugit, non quódinamicítía eíus pem multam reponeret,fed quía per orbem terrarü longé terram, rícg domínantibus Komanís armís, locum magís neceílaríti quem poffet, quam tuti qué uellet,fibipetendum cenfebat, Sunt quí uícto Ántíocho ín Cretam profectum ad Gorty, níos Annibalem dicüt, bigy extempló uulgatá effe, eum magna uím aurí argentícy fecum ferre, exquo uetítum ne Cretenfes fibí manus ínijcerent, tale remediü inueni(le ad peri culum euítandum, Amphoras plumbo aurato refertas ín templo Díanze collocari íu(fi, fy mulans fe earü uelutí thefauri(uf maxima curam folícítudínemq; habere, Ex altera part Ítatuas zeneas quas pecunía ímpleuerat,domi abíecít, Dum ílli templum cuftodíüt, neam phorz fe ínfeijs auferant,interím Annibaluelís ín altum datís ín Bíthyníam profugit, Eft auteín Díthyniauícus fuxtalíttus marís,quem íncole regionis Libyflam appellat, dequo uulgatü carmen círcunferrí folítt aiunt; Corpus Annibalís Libyffa tumulabítterra, Eo in loco diuerfabatur Poenus,no ínertí quidem ocío uítam agens, fed ín nautís,equísacni litibus exercendís ftudium adhíbens.Dícuntaute fcriptores quídà hoctempore Prufiam gerentem bellum cum Eumene Pergami rege,quí focíus& amícus erat populí Romani, claffi Annibalem prafecíffe, huncueró nouo comento Eumenem aggrefílum, ex naulí prelio uicoríá reportaffe. Nam príufquám pugnam ínírét, Annibalem tradunt magnam ferpentum copíamín uafa fí&ilía conieciffe, deinde íníto przlío,dum omníumanímoso culosq; occuparetcertamen, uafaín hoftium naues ímmiífiffe, atque eo pacto implícatos hoftes& renouaperterrítos,ín fugam uertiffe, Eius autem fic geftze rei no uetuflíoresan nales,fed Aemylíus& Trogus memínerunt.Itag fides penes autores fir, Ceterum horum regum contentionibus Romam perlatís, fenatus Q.Flamíníum, cuíus ob res ín Gracía geítas celebrenomen eft,legatum ín Afíam mífit,ut( quant& coniectura affequí poffum) cum utrogj rege de paceageret. Is cüm ad Prufiamueniffet, íníquoanimo ferens homínt inimici(fimü nomini Romano ex totdomítís gentíbus populísqs cafis fupereffe, magna contentioneà rege ímpetrauít,utfibi Annibal dederetur,Tam índe ab ínítío Poenusleuitz tem Prufiz(ufpectam habes,ín díuerforío plures cunículos fecerat, feptemq exítus pra parauerat ad capeffendam fugam,fi qua repentína neceffitas copulifIet, Auxerat etii non mediíocriterhancfufpícionemfuam Flamínij aduentus,quem fibi tum publícé ob cómv ne odium urbís,tum príuatím ob memoríá Flamínij patrís ad Thrafimenum lacumínter emptí,omníüá Romanorü infeftí(fimü effe credebat. Ita anxíus curís remediía(utfupràdé ximus)ad euadendum ínuenerat,parum fibí aduerfus tantas opes profutura, Cümmilítes regtj frequentesad eum capiendum miffi undíqg cínxerüt domit,ad prím& eorumaduev tum tentauít Auniíbal per quamoccultíffimü exítü fugam capeffere. V bí eumlocü cufto dijs tenerí fenfit,omni fpe euadendíabiecta, ftatuít morte uolütaría Romanoráü manus ef fugere. Alij feru&ab eo íuffum cóprefTa gula fpirítá interclufiffe tradunt, Quid fanguíné taurí,ficut Clítarchus Stratoclestg de Themíftocle finxit,bibiffe eum dícunt, atq; eo potu mortu& concídiffe. Líuíus aute locupletíffímus híftoríz autor, Annibale fcríbítuenená ad fimiles cafus przparatü popofcíffe,& penémortiferam illam potionem tenentémanu dixiffe,Soluamus íngentícura populumR omanü,ubi mortís íam cofumptifenís tantum tamcp prafens defíderíü tenet, Romaní patres Pyrrhü Epirotarü regem ínfeftís fignísap/ propinquanté moniíbusR omane urbísà ueneno monuerüt ut caueret, Hí autores fuere, ut regie dignítatís íunctaqg dextre oblítus hofpes,hofpíte fcelere proderet, His díctís regt Pruífam multis execratíoníb.deteftata,ueneno fibí confciuiffe morte L x x.atatís anno, quidà memori prodíderüt, Defunctí corpus apud Libyffam collocatü dícunt ín lapide? fepulchro,ín quo fcripti fuít, Annibalhic fitus eft, Sed efus mortís nuncíá accípiétes Ro maní, uaríe íd prout cuiufc ingeníi erat, interpretabátur, Pleríg; Flamíníum crud M argue ant, Annibal. 103 ] urguebant, quód uelutí praeclari cuíufdam facinoris gloria adepturus, autor extítiffet op^ primendi exactaxtate uírum,à quo nullum ulteríus periculum reipub.íam propeuíctricí omníumgentíum tímerí poterat, Quídam ueró factum excufantes, Flamínío etíam trí» buebant laudí, quód perpetuü hoftem populi Rom.de medío fuftuliffet;cuí etfiuíres cor porísac robufta tas,non tamen íngeníum,confiílíum,rei militarís perítía deeffet,quibus Prufiam adarma cócítare, Afíamq; nouis bellís cómouereac perturbare potuíffet, Erant enimper íd tempus íta ampla Díthyniz regni opes, ut nó facilé coremnenda uíderentur, Nampoftetís temporibus Mithrídates Bíthyniz rex, díu naualibus terreftribusqy copíjs populum Rom.fatígauítaduerfusqy L,Lucullumac Cn.Pompeíum praftantiffimos im^ peratores cum magnís exercitíbus ín acíe ftetit.Idem à rege Prufía,duce prefertím Anní baletímeri poterat, Quare nonnulli ea przcípué caufa Q.Flamínfum opínantur ad Pru» (ammiffum effe legatum,ut Anníbalís necem fecretís confilijs agítaret, V ertt credere li^ bethoc quafítit effe à Qiuínto nó tam utprafentí morte Annibale de mediotolleret, c$ ut homo quítotinflixerat fuz reípub. clades, Romá uíuus perduceretur,ídigpopulo Rom, utile ibíueró honoríficü effe cenferet, Tali genere mortís ínterijt Annibal Poenus,uir,ut aliaomittá bellicís fine dubiolaudibus uehementer excellens: cuíus fiue anímus,fíue ín^ geníii(lueegregía rei milítarís difciplina, quanti mométi fuerit in rebus, facilé ex eo íntel ligilicet,quod Carthaginenfes bello tanta cotentíone fufcepto,nó príus feuí&os confefz (ifunt, quàm cüm fuít Annibalapud Zamam magno illo przlío fuperatus,ut bellícz eo^ rumvíres ftetíffe fímul cum Annibale duce;atqy unà cum eo concídííTe uíderentur. *& é Scipio Aphricanus DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE, SORNELIOScipioní, quiprímus nomíneuicteáfe gentis Aphríca «4 nus eft díctus,patremfuíife conftat P. Scípionem uírum patrítíum, ex Parens, "Jaobiliffima Cornelíori gente, cum quo prímum Romano ímperatore Annibal Pcenus figna ín Italía contulít.Is càm multas effet ín Híípanía "L4 uictorías confequutus, resp geffiffet memoratu dígnas, demum quo^ € dam przlíoaduerfus hoftes iníto, dum fefe offertubi plurímus labor, | 7293 plurimü perículí erat, fubító perculfus ictu occídítur. Símilí pene cafu Cn. Scipio etus trater paucís poft diebus fortíter pugnans ínteríjt. Ambo; hiímperato^ ^ esprater rerumgeftará nomen, magnit quog fídei,temperantiz, uirtutis defideríti non modo militibus fuis qui fuperfuere, fed etíà Hifpanis gentibus reliquerunt, At ueró Cn, Scipionís P.Cornelius INafíca filius fuít;uír cofularís,tríumphalisqy, quí adolefcens cóm eie; pro accípíenda matre Idza ín tota cíuítate eft uír optimus(udicatus, Publij autem fí^ | tuereScipiones duo,egregía(ine dubio proles: quorü alter ob A fíam deuíctam Afía^ ticumlterit ueró domítorem Aphrícze,ob memorabilem uictoría de Annibale& de Poe nisutfuprà diximus, Aphrícanü appellant.De quo hzc fcribenda fufcepímus,nó tam ut eusnomenà Grecís Latínistg fcriptoribus celebratü hísliterís fieret ílluftríus, quàm ut terum geftará feríes X domeftíca difciplina effetnoftra opera ín oculis homínü collocata, quam ueluti ímagíne praeclarae uírtutis ímperatores& duces cüm íntuerentur,ímítatíone digniffimaíudicarent,P, Cornelius Scípío íam indeà puerítía,cüm exímíe índolís& fum mz uirtutis fpecímen prze feferret,fab aufpício patrís ccepit difcíplinís militaribus erudí^ ri Ductus eft ením in caftra inítío fecundi Punícibelli feptima& decímü agensanni, ac Difrplina. í feuitemporís fpacio factá eft, utmagná laudem à fummo uíro&ab exercítu confeque^ tturequitando;uígilando,omnía mílítarilabore tolerando. Ea ínfuper documéta anímí E PSU gratiam fimul adípifceret,& admírationé gentium comoueret, Nam idi ID e duod ad Tiícínitamnen: P.Cornelíus cóful cum Annibale comífitinter, e DONE coltat proditum memoríz à quibufdam autoríbus eft, Cornelí& patrem Moli E CPTOp aD hoftibus círeumuentü, à Scipione filío íam tum pubefcente fuiffe fer^ m Nen de tempore quo apud Cannas cum magna calamítateac propé pernicie Ro incor A j| cerratü eft, cümad decem millíahomint Canufium perfugiffent,& omnes denies Dio Dulchro, quí proxime zdilis fuerat,€ Cornelio admodü iuueni imperia quibufdar eclarauiít Scipío quanta fibí uirtus, quantaqj animi magnítudo íneíIet, Nam J!dam tugeníbus de relínquenda Italía agítantibus,in confultantíum coetum proru^ Plutarchi C pít,acftrícto eladio iurare omnes coégítfe rempub.nó deferturos, Hzc alíatg efufdem" Honorciobliti, neris magnitudine quadamanimiatg ingenij ab eo tuuenezdíta,populum Romani pulerunt,uteí fupra ctatem,fupra etíam confuetudínem,magillratus curamqg maxima rerumdeferret, Quippeantelegitímü tempus zdilítatem petens, etíi tribuni plebís duy farentur, quía nondum fatís annorü effet, peruícít tamen ut per tribus duceretur, atjjey templó frequentibus fuffragijs Quírítum zdilís curulís eft declaratus.Cum uero paterpa truuscy duo egregij ímperatores, breui interuallo ín Hífpanía cecídiffent, curandumg; populo Romano effet, ut alíquís dux fingulari uírtute ín eorum locum fuccederet, nem reperíebatur quíad hocgraue& perículofum bellum,poft tantorü ímperatorü ínterítum proficiící andere itr habítís comitijs ut proconfulcrearetur,cum cateríreipub.prind, pesíntanta facultate filerent, unus Scípío quatuor& uígínti annos natus ín medíü prof; liens,íngentífíducía profeffus eft, íehoc munuslibenti anímo fufceptur&, Hac fortlimi iuuenís audítauoce,nulla mora ínterpofíta eft,quín íncredibili ftudio fuffragiorum impe rium ín Hifpaníam Scípíoni decernerent. Sed pauló poft fecum reputantes Quírítes ad uerfus quos Poenorü duces, ín quibus regíonibus bellum gerendá effet,uix cenfebant fierí pole, ut ímbecíllitas aetatís tantam grauitate rerum fuftineret. Quare momentotem porís,quafi íam decrete reí céturías peeníteretmagnaanímoríi comurtatío facta eft, Quod ubíanímaduertít Scípio,ftatím aduocata cocíone,fic deztate fua;ac de bello quod gerav Ph dum erat,differuít,utad feunü íntuendü omnes audíentes,Xad priftína fpem benegera Anmicrcorpo dz reipopuli Romani couerteretanimo quippe alijsqy uirtutibus ueheméter excellens, TBMAHS— Draeftans etíam pulchritudineorís,& totíus corporís forma confpícuus erat,larta atqjhíh rífronte,que plurímü ualentad gratíam homínü concilíandam.Habebat& ín geftu&in motu fummá dignítate, Ad hzcanímíbona munerady natura cüm mílitarís accederetglo ría,dubíum erat, gratíor negentiíbus domeftícis uirtutibus, an mírabilíor bellicis artibu foret, Imbuergat etía anímos multítudinis fuperftítíione quadam, quód fíngulís díebusex quo uírilem togam fumpferat,ín Capítolíá aícendere,ac finearbítrís edem íngredicolue uerat,ut crederethomínes,ficutíam multó anté Numam Pompilí& ab Aegería Nympha, fic etíam ipfum arcana quzdam ín templo docerí,qua czterís non effent comunia Pate D reautolímde Alexadro Macedonum rege, fic eatempeftate de Scipione quídam finxi feuidentur, anguem ín cubiculo matrís frequenter uifam, Caeterum ijs omiflis P, Scipio exTtalía decedens cum decem millibus peditum,trígínta nauíum clafle(omnesauté quin queremes erant)ín Hífpaníam proficífcítur,ac paucís díebus ad Emporía delatus, copias exponít,terreftriq itinere Tarraconem concedít Ibi concílio índídto, legati ex focis utbi bus frequentes couenere, quí comíter benígneq; accept, grata refponfa domá retulerit. Poft hzc Scípío íngenti curaad futurum bellum íntentus,coómodiíTimum effe ftatuit quías ueterís exercitus que uírtute L. Martí feruate erat,fuís copíjs adiungere. Nampoft duorum Scípíonü ínterítum, cüm Hifpaniz propéamíffz, Romanz legiones fuf fugetzq effentunus L, Martíus Romanus eques, colle&ís duorü exercítuü relíquijs, pratet omníü fpem exultantes uíctoría hoftes contríuit, bellumtg ín Hifpanía aduerfus tresPo norum duces íncredíbili uírtuteinduftríag;fuftínuit. Ad has ígítur copías qua ínhyber nís conílítutz erant, cüm ueníffet Scipio, excitati funtomnít aními ad fpem benegeren da reí,& ueterü ímperatorti memoría renouata,ut nemo miles effet quí fuuene intuendo explere defideríüpoffet.Ipfeueró collaudatis militibus quód de repub.non defperaffent, anteomnesL, Martíü ín pracípuo honore habuit,ut oftenderet uírum qui fuis uirtutibus confideretalteríus gloríe no ínuidere,Exactahyeme cüm nouü ueteremgq exercítü exhy bernís deduxiíTet,omníü prímü Carthagíne noua oppugnare coftítuit:nullaenim ex Hi fpanís cíuítatíbus opulentíor habebatur,nulla cómodíor eratad bellá terra mariqy gere dum,Quínetía Carthagínenfí& duces nomen, apparatü bellí,&quícquíd precío dígnába bebant,ínhácurbem cogefferantieam quoq ac eius arce ualidís przefídijs munerant.]p ueró netríbus unaregío premeret, díuería petierat loca,níhil mínus eotepored Carthag! nis oppugnatione tímentes, Scípíoíam omníbusneceffaríjs cóparatis, ad eam obfidendá cumomnií exercítu profectus,terra maricy urbe ageredit, Negocía ardui& diuturni2p" parebat futurii,quód urbs munita erat,& defenfores ítaanímati,ut no modoó tuerí Cartha gínís mcenía,fed etía erápere ín hofte,& caftra Romanorü aggredi auderent, V er mula interdá quz uiribus fuperarino poffunt,ingenío conficiunt, Compertü habebat Scipi? Íftagnum, quod haud procul abeft à Carthaginis moenibus, ftu maritímo decreícete, uado ea parte tranfíre poffe, unde ad murum facílíor effet acceffus, Talí occafione qm nu m*" Scipio. 104 " H: M—-— nulla maíorad capiendam Carthagínem dari poterat,utendumratus, cüm tempus cómo dum uifum eft, expediri acies, diftributis copijs uibem uehementíus quàm unquam an ta oppugnari iubet Ipfe interim fortiffimorü uírorü manum delígít, quibus imperat, ut fuperato ftagno,ín murü ab ea parte que mínime fufpecta erat,euadant, Athí quibus ne^ ocium datum eft;profperé traiecto ftagno cüm exalía parte urbís acerrimé pugnaretur, locum quem petebant,neglectum ínuenfüt, celerítergy Ícandentes murum hoftes à tergo adoriuatur. Oppídani& externi praefídij milites, quibus tanti repentini perículí prater opínion&acciderat,extempló moenía deferunt,ancípitíq; pauentes malo fe ín fugam con. fjciuntInftant tergís Romaní,fubítog; urbe capiunt díripiuntqy:ubí íngens prada,& om níumrerá quae ad bellum ufui erant,fu mma efi facultas ínuenta.Scipío ob bene nauatam operam coliaudatís donatísqg milítibus,cum ei qui prímus murü afcenderat,muralís coro nadanda effet,& contentio inter duos milítes orta omnem prope exercitum ín certamen traxíflet, extempló concíone aduocata, compertü fe habere díxítambos paríter murum afcendíffeatogambos coronís muralíb,donandos effe,C) uo factum eft,utomnís cótentío quziamad fumm& peruenerat,tolleretur, Poft hzcobfides, quorü ín ea urbe íngts copía ent, ciuitatibus Hifpani reftítui iuffit,ex quo maxímé humanítatís& clementiz nomen fibicomparauit,multosqy populos hac índuigentía mouít,utad Romaniü redirentà Puní coimperío, Sed omníü prímü efus famam X beneuolentíam auxit, íd quod à cunctis fcri ptoribusutfummze uírtutís exemplum celebratur, Adducta eft ením in cofpectum ímpe^ Continentia mi ratorísuna ex captíuís uírgo longe antealías fpecieacpulchrírudíne infignís, hanc& Scí rabilis, pío cuftodíddíligentiffime,X feruari integerrime iuflit:paulocg poft cüm defponfatá co| perifletLuceío príncípi Celtiberorum, fponfo ad feaccito(is adolefces erat) integram ínuiolatamcy reftítuit, Res eft profecto celebranda líterís,& ipfe Scípio dígnus ut tante man fuetudinís€ cotínentize ab omnibus fcríptoribus ferat fructum, Huíus benefícij memor Luceíus,cüm liberalitatem, modeftíam,& fingulare ín omnigenere uirtutis przftantíam Romaníducís per fuos populos díuulgaffet, pauló póft cum magna equiti manu ín Ro» manorum caftra redijc, Carthagínenfium duces, Mago, Afdrubal Barchínus,& alter Af2 drubal Gifgonis filius. Carthagíne noua amíffa, etfinon ignorabant quantum ad opíníop nemgenti& fummam uníuerfi belli effet detrímentiacceptum, tamen rem prímó tege te, deíndeuulgatam extenuare uerbís quoad poterant nítebantur. Scípíoueró multís po^ pulispríncipibusq; Hiífpanis,ínter quos duo reguli Mandoníus& Indibilis fuere, fic ad^ funcis, conftíituítanímo ín ealoca íter facere, quibus ínlocís Afdrubalem Barchinü effe audiebat, utpríus cum eo, quàm Mago& alter Afdrubal fe eí confungerent, decertaret, Aídtubal Barchínus prope flumen Befulam babebat caftra, auídus& ipfe certamínis,& fuis copis fatis fidés, V erá ubi appropinquare Scipionem cognouíft,ex planitie ín tumu^ lum quendam fatís natura munítü fefe recepít. Qué ínfequutz Romanz legíones nullam moram ínterponenda putarunt, quín cedentí ínftarent hoftí,& prímo aduentu caftra ado rirentur. Non fecus quàm(i una expugnaretur urbs,círca caftra pugnatum eft,Carthagí^ nenfes naturalocí& neceflitate,quz etíam ígnauos excítare folet, fidentes, ímpetum ho^ ftium(uftinerenítebantur. Romani contrà Ípe& audacía pleníacríter dímícabant, atque ro magís,quód ín confpectu Scipionis atq; omnís exercítus res gerebatur, ut nullum pau fortine£445 AUS:,.: lofortius factá latére poffet. Itagg nopríus remiffaoppugnatío eft, quàm omni conatu an^ nixiRomaniuallum fuperarunt, pluríbusq; locís caftraírrumpentes ín fugam compule^ runtPeengg, Afdrubalueró dux príufquàm caftra in poteftatem Romanorum ueníiffenr, cum paucis militibus fugit. Hoc prelío fa&o,Scípío confuetudine fua omnes captiuos Hí Inboftem liberaCS adfe uocarí,&c fineprecío dimitti íuffit. Adolefcentem ex hís regtj generís, litas, SUR Ns nepote, comiter benigneq;acceptumad Mafiniffam remífit,magnificentiffima E: a gacecitdontast oftenderet imperatore exercitus non mínus liberalitate& domeftí^ fusfru&tg us quam bellicís artibus ornati effe oportere. Eft ením belli fínís uíctoría, cu. Wed Num cdm ín liberalítate clementíatg cofíftit.Hínc duc gloría,hinc íimperatoríe Miis en utin prafentibus accídít rebus. Nam Hiífpanortüi multitudo qua íbi frelonoris&y at nanc indulgentíamR omaní ducís admírata,contínerí nó poterat, quin eum faeta f«tutis gratía appellaretregem.Sed Scipio hanc uocem Romanís auribus ín. confüerudi tO VERE neceum títulum fibi tribui paffus eft, quem optímorum cíuíum din ní NK I*omanze libertati aduerfum effe fciebat, Hortatus eft tantóm Hífpa We 53, ut ff ín referenda oratía memores effe uellent, fídem ín populum Romz tneuolentámque feruarent, Dum hac à Scipione gerebantur, interim alij duo Plutarchi C Carthaginenfium duces accepto nücío malé geftz ad Befulam reí,íangere copias prope, Mafiniffa. rarunt; pauloq; poft A(drubali Barchínofe coniunxerunt, ut comuni confilio de fumm, bellídecernerent.Itag ínter fe colloquutí,poft longam dífíceptatíonem ín ea fententia cs, uenere, ut Afdrubal Barchínus ínItalíam ubí Anníbal frater& caput bellierat, tranfirer Mago ueró& alter Afdrubalin Hífpanía remaneret, fupplementiü à Carthaginepeterz; nec príus cum imperatore Romano figna conferrent, quam undíg; couocatís auxilísin gentes copías contraxííTent.Poft hzc petente Italíam Afdrubale, miffus eft ex Aphrícin eíus locum ímperator Hanno,quem prímo aduentu Celtiberíam concítantem M, Sylt, nus iuíffu Scipionís aggredítur,pralíogs comiffo fuperat capítqy, Etat una urbs, quamin, colz regíonís Oríngenappellant, opulentiffima fané& accoómodatiffima ad renouidum bellum;ad hancoppugnandam cum partecopíarü mííIus L.Scípío, locum muniítíorzin, uenít quàm ut primo impetu capi poffet,Itacg corona círcundedít urbem,paucístqg diebus expugnata díreptamq ín poteftate redegit, Inftabatíam propínqua hyems,& tempusaj monere uídebatur ut hyberna utríq peterent. Quarehís rebus profperé geftís,ScipioT racone, Mago& Afdrubal Gifgonis filius fe ad Oceani receperüt,Sequeti eftatemagm cótentíonerenouato ín ultetíore Hiífpanía bello, Romani Carthaginenfescy prope Befu, lam cóogredíunt,íuftagy acíe przelí comittunt,In quo poft longtü certam fuperior Scipio in fugam uertíthoftes,magnoq; numero eorü ínterfecto,ned fuí colligendi,neq; cofiften di facultatem dedit,neg príus uíctoríze modum ímpofuit, quàm A fdrubal& Mago exci tinentí pulíi, Grades ferecípere coacti funt,omnibus prope copijs amííTis.Eratín exercit Carthagínenfiá Mafiniffa,(uuenís magnianimí,magnicy cofilij: qui opportunitate capa clàm cum Syllano congredíendí, prímos aperuit eí amícitiz adítus, fiue Scipioníslibery lítateallectus,fiuetempus uenifferatus, ín quo uíctoríbus Romanis adhaerendum cenfe ret. Hiíceft Mafiínifla,quípoftea beneficioRomanorü potentí(fimus euafit Numidiero, acmultísínrebus populo Romano ufui&€ adiumento fuit, Caeterü eo anno,qui erat deci muíquartus fecundí Puníci bellí;felící aufpícío procofulís Scipionis, Hifpania primae contínentís regionibus uícta, poftrema tamen ín prouínciíz formam redacta ab Auguflo Czfarelongo ínteruallo fuít,Scípío non cotentus maxímís rebus quas breui temporeín Hifpaniagefferat, cüm íam fibi Aphrícam anímo deftínaret, comodiffimi effeftatuitSy phacem IMaffeffulorum regem omníarte ín Romanorum amícitíam trahere.Itag explo rata uoluntate regís, cüm non alienamáà focietate populí Romani comperiffet, extemplo omnibus rebus poftpofítís,duabus quínqueremibus ín Aphrícam contendít, V enícbatà Gadibus eodemtempore Afdrubal Giífgonis fílius, ac ueluti ex compofíto hí duo clari(l mí imperatores regemadieruntcertatím quífq; pro fua repub.amícitíam petíturi,Syphax hofpitíioambos comíter benígneg; accepít,operamq; dedit, ut paríter eade menfa, eodem cubiculo uterentur,ne alter alteri praelatus ín honore uideri poffet, Tradunt Afdrubalem prafentís Scipionís animum íngeniumt admíratit, fecum agítaffe, quantum perículiex eouíro fuz ciuítatíatgg omni Aphríca immineret, luuenem ením acrem,& fummísvirtu tibus prdítum,tum multís przlijs uíctorem effe cernebatnec ín tam florentí zetateaddu ci poífecredebat,ut pacem quàm bellum mallet,Sufpicabatur etíam,ne Syphax eíusauto ritate X prefentía motus, ad Romanos anímum ínclínaret, INecíam eum fefellitopinio. Nam Syphax etfiprímo aduentu parem fe utrífque praebens, fermonem índuxílfet defi níendo inter Romanos Carthagínenfesq bello, tamen poftea negante Scípíone, incor fulto fenatu quícquam agi depacepoffe, pofthabendü Afdrubalem cenfuit, ac defidero Scípionís obfequutus, cum populo Romano foedus íníjt, Scípio ín Hifpaníam reuerfus Ilíturgí&&& Caftulonem& quafdam alías cíuítates quae populí R.omaní detrectabantin períum, partim ipfe ui expugnauít, partím aufpícío L, Martij ín ditione redegit, Ecnetot tantíscy rebus profperé geftís aliquod deefTet letítíze genus, Carthaginem nouam profe &us, ludos gladíatorü magnifico apparatufecit, quibus nó folüm fpectando, fed etíamp" gnando multi clari uíriínterfuerunt, Sed ex Hifpanis duo prater alíos ínfignes nobilítat principes, Corbís& Orfua,de regno ínter fe diffidentes,eo díe cotrouerfíam finíere;lte ro eorumalteríus manu ínterempto. Girauís fpectantíbus eorüi dímícatío, grauior etf (quía patrueles erant)mors interempti fuít,Poft hzc Scipione longé maíora quàm ca qt geíferat medítante, aduerfa ualetudo corrípuit;cuíus fama per Hífpaniauulgata,& utpe runc fit,fermonibus aucta,ad fpemnouarü rerum non folüm Hífpanas gentes fedem Romanorü exercitii, quemíllead Sucronemrelíquerat,cocitauit, Soluta prímü militídl Íciplína imperatoris abfentía Íueratmox rumores decerítudíne eíus&Cde perículo Sin exetrcitub Scipio. IO$ a exercitum delati, tantam feditionem motumgy fecerunt, ut quidam contempto tríbunorü imperio, híscg demü fugatis, duos gregarios milites fibi crearentímperatores, quínon fo limnomen imperij à uanís autoríbus delatum, fed etíam fafces& fecures prz fe ferre aufi (untadeó furor plerungy& malaambítío mortalíü mentes exagitat, INec quíeuere Hiífpa na gentes, Mandoníus prafertím atqj Indibilís, quíaffectantes Hif panía regnü,poft ex^ pugnatione Carthaginis noue;ad uictorem Scipionem defecerant,Deínde Romanorum porentíá longe latec diffufam;íníquo anímo tolerantes,aliquam nouandarü rerum occa(ionem quzrebant, A cceptís aute ru moribus nó folüm demorbo,fed propé etíam de mor te P. Scipionis, fidecy adhibita, extemplo exercitum copararunt,& Suefitanís qui focíj& amicieritpopuli Romaníntulerüt bellum, V er& coualefcente Scípione,utex fama eíus mortís falfo credítamultiplex tumultus fuerat exortus,fíc coperta ueritate reí,terríti funt omnii animí, nec quifquam aufus eft ín nouandís rebus ulteríus progredí. Scípio magis externís bellis quàm domeftícís feditioníbus affuetus, etfi militibus qui deliquerantgra^ viterfuccenfendum putabat, tamen ne dum írz índulget, exceffiffe ín puniendo modum exiftimarí poífet,de hacread confilíü refert, Maior pars in eos à quibus ínítíum tumultus ortumerat,animaduertendum,& reliquís ígnofcendum cenfuít:fic ením fierí poffe often dit,utpaenaad paucos, exemplü ad multos perueníret, Hancfentétíam fequutus Scípío, extempló exercítü, feditíonís autore, ad accípiendum ftipendíum Carthagine nouá acci rííubet.Edícto paruerunt milítes;alij fuam culpam,ut pleruncy fibí índulgent homínes,le uioremratí;alij Scipionis fretííngenío,quod míteín puníendo efle copererant,Dícere e^ Ingenium in bunimfolitus fuít,malle feunum cíuem conferuare, quàm mille hoftes perdere, Vulgatum nicndo mite. quog erat, alíá Scípionís exercítü paratum effe ín armís,& aduentü eorum operíri,utom nes copi fimul iuncte aduerfus regulos ín Suefitanos ducant. Quamobrem ex Sucrone difcedentes, magna fpe ueníz confequendz Carthagínem ueníüt, Sed pofirídieeíus díei quourbemingreffi funt,ín forituocatíac ínermes confiftere iufTi, armatís legionibus cir^ cundant, Tum ímperator Romanus tríbunal afcendens,uníueríz multítudíni fefe often^ diteaualetudíne, eo uígore,qualís ín pubefcente xtate undj fuerat, Concíonem deinde ha buitlongéacerrímá,& grauiffimís querímonijs plenà, ut nemo miles ex inermi exercítu effe,quiautà terra oculos erígerejautdícentís uult fuftínere per pudoxe poffet, Cofcien tía enim perpetratae reíac fupplícíorum metus terrebatanímos,& optími ducís prefentía noxijs pariter atcp ínnoxijs rubore íncutíebat,Itaqy triti(ilentío torpebant omnia,Poftea quàm fíné dícendi fecít,príncipes feditíonís ín confpectü multítudínís producunt. Ibí uir gis cefimore maíorá, fecuriq; percufTi, horribile fpectaculi uífentibus prebuere,Hís re^ busitacópofítis, Scipio reliquís militibus nouo facrameto adactís,expedítíone ínMando níumateIndibilem pronuncíari iubet. Nam hífecü reputantes,à mílitibusRomaniís,qui cftrenfis fedítíonis autores fuerant, poená effe repetítà,omne fpem abíecerantuenía im petrande,atd; ex eo x: x. míllía pedítum,duo millíaequítá coparauerant,ut hís copijs ad^ uerfus Romanos progrederentur, C)uod ubícognouitScipío,príufquaaugerentur regu lorum uíres,& plures populi confpirarent,maturatà Carthagine profícííci,&c quanta ma ximé celeritate poteft,ad hoftem pergit. Reguli loco fatís munito habebat caftra, ficqy fuís Copíis fidebant, ut necalíos prouocare, nec prouocatí pugná detregiare paratí effent. Fa^ Gum eft auté propinquitate caftrorü, ut paucís poft diebus à Romanis laceffiti ín praelia defcenderent,ín quo quídem alíquandíu fumma cótentíone dímiícatit eft, Tandem Hiífpa niàtergocircüuentí,acín orbempugnare coacti,fuperant, V íx tertía pars exeorü nume^ roaufugit, Mandoníus atqj Indibilís nullá remedíü perdítís rebus effe cernentes,legatos ad Scipione míferunt, quifupplícíter pacem peterent,& ueníam deprecarent, At Scípío etfi quantum ínfeatq;ín populum Rom.facínus admififfent,fntelligebat: tamen non mi^ nus decorüputanshoftem clementía&manfuetudíne fuperare,quàm armís,regulis igno üítpecunia tantiutmílítiad ftípendiü folu:rent ímperata.Per íd tempus Mafiniffa à Gia^ dibus profectus ín contínenté uenít,ut amícitíze fidem,quam per M. Syllanü abfentí Scí^ pioní obtulerat;prefentí confirmaret,fímulutípfum Scípíonealloqueretur,quem ob res *g'tgitgeftas prftantíffimü efTe uírum coftítueratanimo, V erüm necíam opíníoní Nu mída uittus P,Scípionis,nec expectatíoni(ut plerundj accídere confueuit)prafentía de^ uít. Nam praeter íngentíaanimi bona,quíbus Scípío czeteros alíos anteibat, prae fe etíà fe. Forme marebateximii forma,& omní amplo dígnam imperío, Eratpreterea uir benignus ín audie icfas. do,facundus ín refpondendo,& ín cócílíandís hominibus egregíus artíifex:habítu corpoTis utili cefaríe promiíffa utebatur, Hunc ígítur Mafiniffa falutatü ueníens,ut prímü con o Plutarchi € fpexit,(icuirt admiratus effedíciturutnecab eo dímouere oculos, nec íntuendo€xplere defideríá poffet, Ampliffimís uerbís eí gratías egít pro nepote ad feremíffo,& fíde fep; ftaturum ínítz amícítiz díxít, quam poitea erga populum Rom, ufq) ad exítü uíta cof tiffimé coluit, lam ueró omnes Hifpania populi aut ímperíü aut focíetaté Romanorj,, ceperant,cüm Gadítaníídem fibi lícerearbítrantes,fponté Romanís fe dedídere;gensu,, tufta origine, X fifame crederelibet;ut Carthago ín Aphríca,in Bocotía T'hebe,ita Gadi ad Oceanücolonía Tyriorü fuít, Scípio receptis Hífpanijs,pulfis Carthagínefibus, cim nihil relinqueret quodfibíi conftítuendum putaret,L, Lentulo X Manlio Accídio prouin cíatradíta, Romam redijt, V enieti fenatus extra urbem datus eft ín ede Bellona, ubícig Gelaquambre- yes à fe per multosannos fortíter felícítercg geftas expofuitfet,oftediffetqg quatuor hofti ufiime, duces, quatuorexercítus multis pralíjs à euíctos, Carthaginenfes ex Hifpanis eíedo;, nullas gentes ín hís terrís relictas qua nó ueniffentín populi Rom.poteftate, res amplil motríumpho dígnas effe cenfebat fenatus.Sed quía nemíní adhuc cotígerar, ut cim pro. conful€ fine magiftratu effet, pro rebus geftís tríumpháti ínuehí líceret ín urbem,necp, tribus uífum eft;necipfeScípio magnopere contendít, utnouo exemplo morem maiori fuícaufa comutarent.Íngreílus urbem pauló poft íngentiftudío populi Rom, confulde, claratur, Traduntraró unquam frequentíore multítudíne,no tam ad celebranda comiti, quàm ad confpíciendum P, Cornelium Scípione IRomá ueniffe.Itag; no folüm Quirite, [ed externí eíam homínes bunc unum íntuebantur, publícé príuatímqy dícebant mitten. dum ín Aphricá e(Tead inferendum ex propínquoCarthagínenfibus bellá.Idem cümfen tíretScipio,dehacread populüfferelaturü fígnificabat,fítam falutarí confilio aduerfará fenatus, Quídà em ex patribus, atq; ínter eos praecipua autoríratis Fabius Maxímus huíc fententíz acríter reclamabat. Scipio ín contraríü nítebat, ratíonibus multis oftendens hac unauía fuperarí Pcenos,X Annibalem deduci ex Italia poffe,cetera uana efTe cófilia,Poft longamaltercatíone Scipíoni Sícilía decreta,permiffumtg à fenatu eft, ut fi arbítraret ut le exqj repub.etfe,cum omníexercítu ín Aphricam trafjceret, Hoc fenatufconfultoinpo pulum edíto,fic erecti funt omnii animíad fpem magnarürerum,ut íam de Aphrica cogí tarent,& bellum poffe confici no díffiderent. Sed Scipioni ín rebus necefTaríjs comparan D dis maxíma difficultas proponebatur,cüm ob erarij ínopíam,tum ob iuuentutis penurii cuíus florem praterítae clades à Poeno íllatz abfumpferant, Ipfe tamen ne tanta exped tioní deeffet,ingenti ftudío in apparatü belli íntendit,Et adfuerunt ei multi Hetrutizatd V mbríz populi, quorü alij materíà ad fabrícandas naues, alij arma, quídam frumentüzc omniís generís comeatü ad íuuandü exercitü detulerunt. Quadragefimoquínto díe,quod uíx cuiquam credibileuideret fabrícata ínftructagy clafTe ex Italía decedens Scípio inSic líam cotendít.At cüm exercítü ín ordínes redigeret,eos precipué feligendos putauit qui fub M, Marcello multos annos meruerant,fummamgq ícientià reí milítarís habere exilti mabantur.Sículos aütpartím autorítate, partimgratía ímpulítad fubmíniftrandéü auxili futuro bello, quod ín Aphrícam transferre cóm prímii peranni tempus poffet, omniflv dío parabat. Tradunt prater alía Scipione ex uaríjs cfuítatibus C C c iuuenes legifletotíus prouíncíz nobiliffimos,ac eís pracepiffe,ut certa die ciarmís equísq; adefTent, Híutínv peratum erat cüm prarftó fuíffentad coftítutá díem, optionem detulít conful, qua uel ipfi fecum ín Aphríca milítarent,uel totidem alijs fubftitutís equos armad largirent, uurá uel lentacciperent.Sínguliís remiffione militia petentibus,datí funtuícarij c c c Romanifv uenes,quos Scipio inermes ex Italíaadduxerat,eo confilio ut Sículorü impenfa/ficuteue nít,armís equísqy ínftruerent. Horum opera multís poftea certaminibusfideli atq utilíin Aphríca ufus eft.Iam tempushybernorü erat cüm Scipio non folüm ín apparatíbus belli fed etíáín coponendis Sícilía rebus curáadhibendam'ratus, Syracufas petit. V bícumex multorá querímonijs cognoui(Tet,fatís magná copíam Italícorü milítü ín eadem urbe uet farí,quí res bello partas,deinde Syracufanís p^r fenatü reftítutas retineret, ftatím eos pa" tím ediícís,partím íudícijs compulít ad eaímplenda quz fenatus cenfuifTet.C) ua ex rem gnam gratíi€ íufti confulis fama apud Sículas gentes eft adeptus,Interím per C.Lelíium multa cum preda exAphrícaredeuntem certíor fít, MafinifTam regem cupídiffiméaduen tum fuum operíri,monereatqy rogare, utfi reipub.commodo facere poffit quamprím(in Aphricátratjcíatiidem cupere multos Aphrícz populos, qui odio habentes Carthagine fium imperii,aliquam nouandarü rerum occafionem expectent, Nec íam ulla Scipions fecordía eam profectionem díftulerat, cüm raró quifquam alter imperatoraut efficaci autfolertíor ín rebus agendis fuerít, V erü Sículz res& occafio recipiendi Locrosimpe diment Scipio. Io6 3 dimento fuere,quo mínus negocíüpro fuoarbitratu conficeret. Acceffítetii caufa quada P plemínijlegatí,quí Locrís àbcipione relictus,cüm omne genus improbitatis,libidinís,a^ uxrítie ínoppídanos exercuíffet,facile multitudine perpulít,ut omnía mallet,quàm impu rifsim(hominís ímperí& ferre. Mifsi ígitur à Locrenfibus Romálegatí cüm ín fenatum ue niffent,& grauiíífimas íniurías à Plemínío acceptas quefti effent, fic patres mouerüt,utno folümín Plemíníi, fed etíaín P, Scipíonematrocesfententíz dicerent, Flínc obtrectatoresScipíonis amplam materíam calumnía nactí,afferere no dubítabant, eum cognouíífe Locrenftum íníurías, Plemínij fcelera, fuorü militá díffenfiones, atd; omnía lentius tulií^ fe, quàm optimü confulem deceret, Addebantpraterea exercítü in Sícilía habere uecor^ dem,& omni dífciplina folut& militatí, ipfum ducem ofcítantem totü fead uoluptates& ocium contulílTe, Et preter czeteros Fabíus Maxímus ín Scípíone ínuectus fic modum ex céfsitutextempló reuocandum ex S iciliaaabrogandumgq eí ímperíü cenferet, Hec nímís afpera uifaomnibus fententía eft, Quamobrem Q).Metellí confiliá fecuti patres decreue^ runt, utdecem legatí ín Sícilíam tranfmíttentes, cuncta qua de Scipione ad fenatü delata erant diligenti ftudío perquírerent; finocenté ínueniffent,ftatím íu(Tu fenatus ín Italiam reuocarent:fín ueró falfa effent crimina,& uanz ínuídorü calumnia, dímítterentad exer^ citum, hortarenturqy ut fidentí animo bellum fufcíperet, Profecti ín Sícilíalegati;in díícu diendís fingulis rebus nullà Scipíonís culpam ínueníre potuerüt,nifi quódíniurías à Pleminio Locrenfibus íllatas nímís lení animo pertuliffet,Erat eníimScípio ínremunerando largus;ín puníendo mítís&C clemens,Exercítü uero,claffem,& omnéapparatü bellí cüm íntuerentur, fic admíratí effe dícuntur copiam& ordíne fíngularü rerum,ut poftea ín ur» bem redeuntes amplíffimís laudibus P, Scípionem efferrent,€ reíectís inuídorü calum^ nijsadcertíffimau£ctoríze fpem fenatum populumq; Komani reuocarent, Ceteri dome fticisimpedimentís fublatís;alíz forís fuperuenerunt curz, qua: nó mediocriter animum Scipionis mentemq turbarunt, Namoratores à Syphace míífi denuncíarunt eí,nouü fibí fedus cum Carthagínenfibus ictum,affínítate cum Afdrubale contractam,filíam eíus fi^ bimatrímonio functam:propterea monere,;ut fi fuz reipub.confulere uelít, A phrica abftí neateofdem ením quos Poení haberent, fe amícos ínímícosqy habíturir, Flos legatos Scí^ B pio,nemandata regís efferrent,extemplo ad Syphace remífit cumlíterís, quibus poftula^ bat,utínítz focíetatís iunctzeq; dextre memor, caueretne quíd nomíne Romano& regía fideíndignü molíretur,Poft hzc cocíoneaduocata,legatos Syphacís ueniffe ín Sícilía dí xit, utficutantea Mafini(Ta, fic etíà hí nimía dílatione aduentus fuí quererent: ítaqg matu^ randumin Aphrícà effe,atqg ídeo cunctís militibus edicere ut arma expedíant,& ad profe Ciionem neceffaría coparent, Hoc edí&à Romani ducís ubi per Sícilia uulgatü eft,ftatím multítudoíngens Lilybaeum confluxít,no hominü folüm quí ín Aphrícátraíecturi erant, fedeorum etíam quí fpectatü uenerat Romaná claffem, qua raró unquam ínftruciior aut omníarmatorü genereornatior uífa fuerat, Ipfe uero Scípíofatís iam omnibus cóoftítutís, éLilybeofoluít tanta cupiditate tranfmíttendi,ut nulli ei neq; remí neq uenti fatísfaceret, Deuedus eft tamen paucis díebusad promontoríü Pulchrí,atqy ibí omnes copías ín terr expofuít, Sed celerítereíus aduentus Carthaginem nuncíatus fíc cíuítate turbauit,ut con^ camatumeffe ad arma, ftatíonesty ín portís murísq; difpofitas, quídam autores fint, Nam M.Regulo ufggad eum diem quínquaginta prope annos: íntercefferat fpacium,ex quo nullusimperator Romanus Cum ualído exercítu terrá Aphrica íntrauerat. IMeríto ígitur pauorís actumultus omnía erant plena. Augebat etíam terrore Scipionís nomen,cuí Car thaginenfes quem ducemaut opponetét,aut parem arbitrarentur nó reperíebant. Afdru^ bal Gífgonis filius egregíus eatempeftateimperator habebatur, quem uíctum àScípíone ugatumq; ex Hífpanía memínerant.In eo tamen atque in Syphace potentíf[imo rege ma gnam fpem feruande patríz reponentes Poení)huncrogare,illum monere non defiftunt, ütquantamaxíma celerítatepoflint, Aphríca rebus fubuenidt, Sed dum hí copías iungit, interím Hanno Amílcarís fílius proxíma regíone tueri iuffus, obuiam Romanís progreditur. Scipio populatís agrís, dítatocg exercítu íngenti prada, prope V tícá cum omnibus Copiscofederat,ut celebrem urbem& opportuná ad bellum terra maríqy gerendü, íi qua uatierípoffet, ín poteftate redígeret, Et fub ídem tempus Mlafini(fa ín caftra Romanorü uenertardens incredibili cupidítatebelli gerendíaduerfus Syphacemregem,à quonon multóantea paterno regno fueratexpulfus. Hunc Scípío quía iuuenem acrem& manu promptum ín Hifpanía cognouerat,príufquam maíores copíz à Carthagínenfibus coge Intur/fpeculatá míttit hoftiü caftra,atqy ei praecipit, utomni ingenio adhibito Hannone o 3 Plutarchi C adpugnamelicíat, Mafinilfa utimperatü erat, hoftem írrítando, fenfimty trahendo pe, cirad ealoca,quibus ín locís Scípío cum armatis legionibus coftíterat,expectans occfiy nem gerendz reí. Defelfa am erathoftiü acies,cüm Romani recentibus copijs obuiam f; &í,przliumineunt.Prímo congreffu fuperatur Hanno, X ipfe cum parte copíarü occidi, tur, Reliqui terga dantes, quà poteft quifgg fugam per díuería petunt, Poft bancuiciori Scipione ad oppugnandam V tícam redeunte,abfiftere incepto coégít fubitus Afdrubal & Syphacis aduétus,quí íngentes peditü equítum:g copias fecum ducentes, haud proa áàRomanís pofuerüt caftra. Quod ubianimaduertit Scipio, ftatím foluta obíídíone;c;(i;; ín quodam promontorío cómuníuit,unde procedereobuíam hoftí,& uexare V tícenfa, & claffem fubductam tuerí poffet, Caeterá cüm tempus poítulare uideretur uthybern; y, tringpeterentplacuíteíad Syphacemmittere,quí tentarentanímü regís, X quant n vis eiletà Carthaginen(ía amícíttaabducerét, Hunc enim fciebat Sophonisbae nuptij: agi, tum,& quafi mulíebribus ínftru&àfurijs, eo ínfaniz deuenifTe, utnon modà Roman nó íuuando, fed etíá cotra íus fcederís oppugnandos cenferet: quód fi qua uxorís fatícrs homíné cepiíIet,íam adíanítate eum reuerti poffe arbítrabatur.Syphax auditis hís queno míne Scípiíonis ad eum deferebant,tempus íam efTe refpondit, ut no de relinquenda Po; norum focíetate,fed deabijcíendis belli confilijs agatur.fe optimá pacís autore forepolli, cetur, Huícfermoni Scipio auresadhibendas putat,folertíanímo rem nouam meditatus, Nam ex omní exercitu ftrenuos milites deligit, quos feruiles ueftes índutos comítarioia tores iubet,& quid fieri uelit oftendít. Hi ut prceptü erat,dum legati& Syphaxde condi tionibus pacís inter feagunr,€ longíorcontultó producit fermo, fpeculatü proficifcátur hoftíá caftra,omnes aditus exitusqg explorant, Hoc fepíus facto, ad Scipione reuerunt, Certü eratínducíarü conítitutà rempus,quo elapfo Scipio fímulat fe omni fpe pacísabie Ga,arma,claffem,machínasqg parare,ut quemadmodum antea orfus fuerat, V ucam oppu gnatum redeat. Hoc quàm late per regione uulgari, hocab hoftibus credíuolebatIpícue 1o tríbunís mílítum conuocatis,confilià fuum aperit, Docetbina efTe hoftíum caflra, pac uo ínter fe díuíla fpacío,quorum altera exlígnis hybernacula,altera ex arundínibus con texta habeant, utracy deleri incendío poffe,(Quamobrem MafinifTam& C. Lali&adfevo cat,atqy eís praecipit, ut íntempefta nocte Syphacem aggredíant, ignem caftris ínijcianr, feexaltera parte Carthagineníes inuafurü pollicetur. Fí mandata impigre exequentes, cóftítuta hora Numidarü caftraadoriuntur,& ignem arundínibug applicant,qua fubito incendíum effuderunt,&€ penéín omnem locum caftrorü diftulerüt, umida fortuitum prímó íncendíumarbítrati,ad opem ferendam celeríter cócurrerunt;imox ubi ín legionis hoftium íncídentes trucidarí coepti funt;ancípiti pauentes metu, fefe fuga mandarüt. 5i mílípené ratíoneabaltera parte exercítus cui Scipio praeerat, íncenfa(unt Carthagine fium caftra, profligati hoftes,tanta fugientíü flrage, utad X 1 millía homín&ü ex Panis Numídis:g ea nocteabfumpta quídam autores fint, Hzxec clades Carthagíné delata/ficier ruit cíuíum anímos, utalij ex Italía Annibalem reuocandum, alij pacem petendam Sci píonecenferét, Sed factío Barchína potens pollensq; cüm abhorreret à cofilijs país. per uícitut nouídelectus haberenturadreftítuendur bellum.Igítur Syphax& Afdrubalma gna multítudíne pedítatus equitatusqp coacta, celeríus opínioneomníü exercitum repara runt,atg; rurfus ín confpectu Romanorü pofuerüt ed Qua re cogníta,Scipiorócutv ctandum exíftímauít, dum mílítes fuí alacres effent& fiduct pleni, quin pugnadecertz rec Accidítaute ab ínítío ex propínquítate caftrorít,utleuía quadam cómitterentur pra lía:adextremá ueró omnibus copijs concurfum eft,tantusqg ardorRomanorum militum fuít, ut príno ímpetu INumídas Poenosq ín fugam conuerterent, magnami partem hi gíentíum ínterfícerent, Afdrubal& Syphax cítato curfu ex medía cede profugerunt. Pd quos cófectandos Scípío Mafiniffam& C. Lzlíum cum expedito equitatu mifit.Syphax in Numídíam, atq; índe ín antíquumregnum profectus, ex omní genere homíníf exerc" tum coégítobuíamq; Mafiníffze& Laelio factus praelium cómíttere nó dubítauír.malo?/ men confilío,cdm effethoftíbus longéínferíornon tam dímícantíü numero, quam quo nec mílescum mílíte,necduces cum ducibus erant conferendí.ltacg à bellaci(símís uírísfa cílefuperat,& quod Maf(intiffa uíx aufus effetoptare,ín przlío capitur,& cum multís no bilibus uírísad Scipione perducitur, Ceperat prími latítíaomníü animos, cüm Syphae ín caftra adduci nuncíatit eft:deindeubi uinctus ín confpectü multitudinis eft perdus tanta uíríprafentía,& priftína maíeftatís recordatio, míferícordíam íntuentibus mot Memínerant enim quàm celebre eíus regis nomen,quám florentes opes& amplilsim, * 2 on E Scipio. 107 E. gnivires pauló anté extíterant, poftea uerà ex tanto faftígío prolapfum cernentes miferebantur.Ipfe aute Imperator Romanus benígné eum affatus, quaíiuit quenam tanta cau» faanim& eius mutaffet,ímpuliffetgy ad ínferend& Romanis belli,'T'um rex ueteris hofpi, ulítatis,iunctaetp dextrae memor,fidenti animo Scipioni refpodiít,fe coiugis Sophonisbae amore captis, tantü facínus quantü omnes fcirent,ín populum Rom,admífiffe;atey extem pló eas dediffe poenas, quas czterí pro documéto habere poffent, utínfide atque officío ermanerent.Sed ín extremís malís hoc fibi folatij contígifle, quód ínímíciffima homine Mafiniffam, eade infanía, qua ípfe laborafTet,correptü uideret, Nam poft uicti captumtg Syphacem,Mafíni fà Cyrtham caput regnípetens,cüm urbemín poteftate redegiflet,So phonísbam multís precibus fibi blandientem ardere coeperat, mulíerícy fidem dederat, fe camà Romanorü maníbus uíndícaturü;& utíd comodíus praftarepoffetnouís nuptijs fibideuinctam uxorem duxerat, Hzc celeríter ad Scípíone delata, magnoperehomínem perturbarunt. Conftabat ením,aufpicijs Romanor& uictum Syphacem effe, quecung; fuz ditionis fuerantad eorum íudícium pertínere:quod fi Maftniffa ínconfulto Scipione patrocíniá Sophonísbz fufcipiendum putarat.fímul& imperium ducís& maieftatem po puliRomaní uifus fuerat contempfiffe, Accedebat huíc culpz turpífsíma libidinis caufa, quz tanto grauior uíderí debuít,quanto eratRomaní ímperatorís contínentíamaíor,qua Mafiniffa ante oculos habebat ad ímítandü. Nam Scípío praeter cetera uírtutís documentainomnibus locís quibus hoftem fuperauerat;à captíuís mulíeribus uíctríces femper ab ftínueratmanus, Indígnatus ígítur aduerfus Maafíniffam, etfíprímá ín caftra redeuntem prafente multítudíne benígnéaccepiít, poftea tamen feiunctumà czterís íta obiurgauit, utfentiret Numída moderatífsimo fímul& feuerifsímo imperatorí fibi effe parendum. Idlachrymans& cófilij inops írí tentoríumabijt; paulog; poft, cüm fídem Sophonísbae datam preftarenon poffe cerneret,atcy ex eo grauiter angeretur,uenenum eí cum manda tís mifít,quo mulíer repente haufto,uoluntaríam fibi confciuít mortem, Czeterü Carthaoí nenfestot tamdj multiplicibus acceptís cladibus,cümresíneumlocum deductas uíderet, utiamnon de propagando ímperío,fed de feruanda patría effet cogitandum, Annibalem exltliateuocarunt, Quí celeríterín Aphrícam reuerfus,fíue quód prafentís fuuenís felí citatemhorreret,fiue quód labentí& pene ínclínatz reípub.diffideret,omníü primü cum P. Scipione depaceagendum cenfuít, C) uapropter petenti locus ad colloquíum datus,ín quofimulcongrefsi,lengum fermonem detollendís controuerfijs habuere, Ad extremü Scipio eas condítiones detulit Poeno, quíbus facíléapparuít,non tederebellí populàü Ro manum,& ipfum fíuuenem fpe uictoríz magís,quàm concordíz defiderío trahí,[tag; om nifpepacísadempta,colloquíum dírímunt;atque ín pofterum díem certamen parant dua rumnobilifsímar& bello eentíum, duo clarifsimi duces, ímperí& orbís terrae breuí fpacío fuis rebufpub.autdaturí,aut erepturi, Locus prope Zamam fuiffe tradítur, ubi fupremas Pugna ad uires quafíín medí& effundentes,pugnam memorabilem conferuere:ín qua uíctores Ro. Zaman, maní;prímá hoftíum elephantos,defnde equítes ín fugam uerterunt,demü acríus ínfere ttspedem,totam acíem proflígarunt. Cacfa aut capta ex Carthagínenfíü copijs fupra x: r milliahomínum à R.omanís ferunt. Anníbalex tanta caede íncolumís euafit;nullo ftrenuí ducís eodíemunere przetermííTo. Nam fi unquam antea,tum ea pugna aciem perítífsímé inftruxerat, loco fubfidijscy firmauerat, atqj ín ipfo certamine dum manus cóferebantur, ficmilitibus fuis officium profftiteratutfümmi imperatorís laudem etíam ab hoftibus tu^ leritPofthanc uictoríam Scipio nactus V ermínam Syphacís filium, opem Carthaginen ibusafferentem,fugauít,& ufq;ad moenía portumq; Carthagínis exercítum admouit, ra tusíd quod accídít, Poenosfupplíces ad pacem petendam uenturos, INam utadbella fufci piendaalacer&promptusfuerat Carthaginenfíum anímus;fíceotempore mollís ac míní mérefiftens mens eorü fuit, Annibale praefertim fuperato, ín quo antea omnem fpem fer uande patríe collocatam habebant.Itacg confternatí anímo,legatos ad S cípíone mittunt, quí clementíam uíctorís implorent,& multís precibus pacem expofcant, Iam Romz de Prouíncía Aphríca cotentíones erant,& alter ex nouís confulibus ín exercít& properabat pari Imperío adgerendumbellum:quamobrem uerítusScipío ne tanti bellí cofectí gloría ac2umperueniret,equoanímoà legátís Carthagínenfiumfe exorarípaffus eft. Condi tones ioitur pacís Carthagínefibus datae ex uíctorís arbítrío,& przeteralía,omniís clafsís, quamaxímé cófid ebant,adempta.Ea cüm cremaretur, tam miíferabilefpectaculü íntuen^ Quinpente natbUsprebuít.ut non fecus ín urbe,quàm fi Carthago a ftirpe ínteríjffet,comploratum fit, wes Cartbaginé quingetas enim naues omnís genetís crematas quidam autores funt, Verümhzcnos flum cremata, 9 3 Plutarchi admonere debent fragilitatis humanze,cuíus nimía(ut ille inquít)ín profperis rebus obi, uío eft, Qui ením anteaampliffimis uictoríjs cofequutís,omni propeltalía in ditíone req; cta, utbe Roma audacífísímée obfeffa,impería orbis terrae anímis deftínabant, nó multo is teríecto fpacio,ín eum locá deducti funt,ut omni ímperío amiffo,nihil preter Carthaginis moaenía pofsíderent, eaq; feruare poffe diffiderent, nifi falua effe fineret hoftíü exoraia de mentía,Poft hec Scipio ex fententíafenatus, Mafíníffam regem no folüm ín patríü regni reftítuít,fed adiecta opulentifsima parte Syphacís regní, praepotente ínter Aphricz teges fecít:fingulís deinde pro merítís pramía tribuit, Demü copofitís Aphrice rebus,exercii in Italíam reportauít;fub cuíus aduentit multi mortales Romá confluxere,utpraftantifi mum belli ducem,poft tantas res geftas,íntuerent, Itacg celeberrímo tríumpho urbemeft ínuectus:quem fecutus eft Terentíus Culeo fenator píleato capíte,quía beneficio eius ex feruitute fuerat exemptus.Syphacem ueró regem Polybíus ín tríumpho ductum;quidam príufquàm Scípío tríumpharet, mortuü fcribunt. Multíantea Puníco,& poftea Macedo, nícoyatqy Afiatíco bello tríumphantes,plura us(a aureaargenteacy&maíoré copiam capti uorum pra fetulerunt,Sed unus Annibaluíctus,&tantí bellí confectí gloría,tríumphum P.Scipionís fic celebrem reddídítutfacilé ceterorit aurum pompamgp fuperaret, Aphri, caením fubacta, nulla gens poftea fuít, quz uincí àpopulo Rom, erubefceret, Quamob, remex hac prouíncíagradus ímperij ín Macedoníam,ín Afíam,atdy ín relíquas partes or bís terra eft factus. Caeterü Scipioni, quem poft Aphrícam deuíctam íam A phrícanüap, pellarelícet,Romá reuerfo,neg; cíuiles dígnítates, neqy urbaní honores defuerunt, Nam cüm Cenforíi comítía haberétur,& multi copetítores ex fuperna nobilítate cocurrerent, ipfe& Elius Petus praelati omnibus funt:;creatig; cenfores, magiftratü poftea fummainte grítate concordíag) gefferunt, Sequentes deínde cenfores alíj atqj alij príncipem fenatus Aphricanülegerüt:quod genus honoris ijs tantéi uírís deferri confueuít, quí autorítattà gloríam maximis ín rempub.merítís preftantifsimísqg rebus geftís effent cofequutí, Nec multo interiecto fpacío,creatus eft iterum coful,collegacg eí datus Semproníus Longus, Semproniíj íllíus fílíus, que Annibal magnaaffectü cladead flumen Trebía fuperauit, Fii primi fuiffe dicunt, quí ín fpectádís ludis patres à populo fecreuerüt: quá felectione plebs Romana moleftífsimé tulitaduerfus cofules indignata,qui honore fenatorij ordinísextu liffe,fuá cotempfifTeuifi erat.Et ipfum etia Aphricantalíquádo poenítuifTe tradunt,feve terís morís tollendí,nouí íntroducendi autorefuiffe, Erant per ííd tempus quaedam cote tiones de fínibus ímperij ínter Mafíní(Iam& Carthagínenfes exortae,ad quas componen das Scípío duotg alij legatía fenatu mifsí, cim caufam difcordie cognouiflent, rem totáin tegra fufpenfamg reliquerüt. Atq eo confilío íd fact dícunt, ut Poení domefticís conten tionibus occupatí tenerent,neuealijs negocfjs uacare, uelad fpem nouarü rerum erigere anímos poffent, V ígebatením cum rege Ántíocho bellum,& Annibal Poenus cum eot rat,quí nundceffabat ín populum R.om.ueteres hoftes cocítare,nouos acquirere, X om níbus modís Carthaginenfibus fuadere,ut feruítutís íugü fub título foederis fibíà Rom nís ímpofitüabijcerent,& regum amícítía experírent, V erüm pauló poft Romanirebus profperé geftis, Antíocho é Grrecía pulfo,cüm íam Afiam anímís deftínarent, Aphrícani íntuebant,uelutí homine natá ad bella magni ponderis finienda,L.auté Scipio& C. Le líus cofules erat,€ utercqy fibí Afíà prouincia decerni cupiebat, Res arbitrío fenatus per miíla erexít ftudía patrum,fenatoresq; dubios reddidit de tantis uírís iudici fadturos.Sed cum apud patres maior Lzlij gratía,maíor etía exiftimatío efTet,& fenatus ad eum ínclína ret,negocíumtpdeferret,furrexit P, Aphrícanus frater maíor L,Scípionis,& ílláignom níam familíe deprecatus eft, díxitqp,& ín fratre fuo fummá uirtute efTe fummumq confi líum, nec feeílegatá defuturü, Extempló hecuox íngentí patrum lztítia excepta, omDt dubítationé ex eorumanímís dempfit, Decretü eft igitur frequentifenatu,ut L, Scipion Grzciáaduerfus Aetolos,deíndeín Afiam, fi eí uífum effet,tranfiret, ad inferendum Atv tiocho belli,€ P, Aphrícanü fecum duceret, qué Annibalíuícto& pro Antíocho ínace ftantí uí&orem opponeret. Atueró P, Scípionís pietatem quís no ture míreturz quam o folümà primaadolefcentía Cornelío patrí, fed etiam L. fratri ídaetatís íjscp rebusegreg? praftítít. Ec quand erat Aphrícanus,quí Anníbalem uícerat,de Pcenís tríumpharat, 0 nes belli gloria& uírtuteanteibat; ímperío tame minoris natu fe fponte fummiífit,ut5 m honoreobtínendzprouíncíz gratíofo collegz preferretur,Ex eo auté bello L. Scipio€?" ful Aphrícani confilio egregío quídem& fideli ufus,maxíma gloríam ín patríam report? uír, Nam príma ín Girzcíam trafjcíens,índucías fex menfi& Aetolis dedít,fuadente Rin Scipio. 108 B ano, pofthabitis omnibus Afíam caputbelli peteret, Prufiam deinde Bithyníeregeani mofluctuanté, Aphrícani opera ab Antíochí focíetateauertít, Magnü ením erat Aphriíca ninomen,& omnes quí confulem adíbant rem aliquam impetraturi,eo patrono utebant, Cümueró ín Afiam perueníffer,& legatus Antiochi& Heraclides Byzantíus prafto fuit^ (ct;utde paceageret,& publice expofitís mandatís equas codítíones impetrare nó potui fct,priuatím ficut preeceptif erat, Aphrícanü adijfletraditur, ac multís modís tentaffeani^ mumuiri,ut ín regís defíderíi traheret, Nam& filít adolefcentem,quem captum in pote flatehaberet, Antiochü remiffurü díxít,& Aphrícanti ín totíus regni focietate,titulo tancimfbireferuatojlibentifsimé fufcepturü adíecít.P,autem Scipio ficut multís alijs uirtu^ tibus íta fide& probitate przeftans, caterís pofthabítis filii ut gratum munus fe acceptu^ rum refpondit,& propríuato offício quant ín eo effet,príuatà gratíam relaturü; fedante omníaregem hortari, utabíectís bellicofilijs,quafcüg dederítíenatus populusq; Roma^ nus codítíones accípíat. Paucis uero poft diébus, Antíochus fílía ad P.Scipione ut pollící mserat,remífit: quemalij fam índe ab ínítío bellíà Chalcide Orícum petentem,alij paruo nauigio trafjcíentem, quidam proficifcentem exploratü confilía hofti, captum fuitfe tra» duntatqjco tepore ad patr€ Elee xgrotante remiffum dictt. Ea indulgentía regis gratifsí ma(utparerat) Aphricano fuit, uifusqy ex longo interuallo adolefces animü etus folicítü & corpuszgrum magnopere recreauít, V erüm P,Scipio utaliquodgratianimi índicíum pre feferret, per legatos quíad eum uenerat, amplífsímas gratías Antiocho egít pro filío adferemifso. Deínde eum monuít,ne príus ínacíem defcederet,quàm fe ab Elea ín caftra reueríum fcíret. Motus autorítate uírí Antiochus;aliquandiu fe caftrís cotínuít,& pralíü ínlongum dífferendum putauít,fperans per Aphricanü fealíque aditum ad confulem ha bíturá.Pofteaueró cüm confulad Magnefià cofediíffet,& laceffendo atq; írrítando hofte adpugná excíuiffet, cotínere feno potuítrex, quín íufla acíe decertaret, Eí przelío inter a^ los regios duces Annibal Carthaginenfis interfuiffe tradit, V ictus profligatusqy Antío^ chus.cümperdítís rebus nullum remediü effe cenferet, ad Aphrícanü quí paulo poft com miffam ugnáleuatus morbo ín caftra uenerat, cofugit, ac per eumá confule ímpetrauit, utdepaceagílíceret, V enientíbus ergo ín caftra legatís Antiochípetentibusq ut regí fuo B ignofcerent,& quafcungy uellent condítíones dícerent pacís, Aphricanit ex comuni om^ níumfententía repondife tradunt, non effe confuetudínem Romanorü, ut uel aduerfís rebusfüccumbere,uel fequundís efferrí fcíant; eafd..^ condítíones, quas anteuíctoríam detuliffent,fe deferre, ut Buropaabftíneat rex, cís Taurü monté ufqpad Tanaim amnem poffefsione A fie cedat,ín uígíntí annostributá pendat, uiginti obfides ex arbítrío cofulís dedatEtanteomnes Anníbalem Poenum concítatoré bellí popofcít,Sedís,ut ín eíus uíta fcripfimus, terra maríqg fractas uídes Antiochi opes, femanibus Romanor& furrípuerat, Kad Prufíam Bithynig regem perfugerat. Antíochusacceptís condítionibus pacís;beni^ gnéfibíà populo Rom. factá dixit, quód magna cura liberatus, modícís regni termínís uteretur, Ampla ením íimpería& nímíe que expetütur opes,tottamqy uarías& undícg cít^ Imperia ampla cunfufas moleftías habent;ut non mínus ueré quàm eleganterá Theocríto díctumfíít;^— cnimie opes, Nonmihi fíntnec opes Pelopís, nec multa talenta, multas[cci mo^ Neccelerí curfu uentos fuperare fugaces, lefias babent. Atuacuo curís líceat cantare fub antro, Etproculéfpecula mare profpectare profundum. Conful debellato potentífsínfo rege Afize,celeríusqgopiínione omniü bello maximo con^ fedio, Romam redíjt,& fpeciofo tríumpho urbem eftínuectus, Cognomen quoq, ex de^ uicta prouíncía meruit,utfícut anté Aphrícanus ob A phrícam,fic etíam ifte A fíatícus ob Afiam fubatam díceretur. N ec P. Scípio,cuíus cófilio L.fraterrempub. felícifsímée geffe Tat,expers honorü fuít. Nam pauló poft duo clarí Cenfores T. C), Flaminius€ M. Clau^ dius Marcellus eum príncipem fenatus tertíó legerüt,ficq ijs duobus luftrís ex quo eftab Initio conftítutus, ín ea dígnítate permanfit, V er& operzprecíü eft conteplarí quàm uaría quam imbecíllís fit rerum humanartü condiítío,Erat ea tempeftate cumulata omní gene rehonorís Scipionum, Cornelíztq gentís gloría, à Aphrícaní autorítas ín eum gradum Peruenerat, utno effetpríuato uiro ín libera cíuitate ulterius expetendum, Hanc magni; min fiiere nó potuítínimicorü ínuídía, fed erupíttandem ea quae anímís latebat,& arum rerum autores fefe effudit, Nam duo tribuníplebís, Porcij Catonís(utquí^ am fufpicantur)opera cocítati,diem P. Aphrícano dícunt, etpecuníz ab Antíocho rege àccepize& non ín publícürelatazeum ínfimulant,Is fuz probítatís confcius uocantí ma^ o 4 Voluntariu P. Sápionis exilis, Plutarchi giftratuíparet,ac ingenti fíducía animi ín forum progreffus,orationem amplam magnif, camg habet de rebus à fe pro repub, geftís: quarum comemoratío non pro gloría,fedpr, fuo perículo habíta,à multítadíne que ibífrequens aderat,zquís anímis recipitur, Infjan; tamen tríbuni,multís calumníjshominem onerant,& quafi culpa obnoxium,fufpicioni, bus magís quàmargumentis accufant, Sequenti die cítatus íterum Aphrícanus ad confi, tutam horam przíto adeft, X cum magno comítatu amícorum per medíam COcíonemad roftra progreditur.Ibí filentíbus cunctis, Memíni,ínquít, Quirites, me tali die de Anpiy; le& Poenis egregiam uíctoríam confequutum:quamobrem poftpofitís lítíbus;hinc eun, dü in Capítoliu cenfeo, utpro re publícafelíci(símé gefta diuino numiínígratías agamu;, Proticifcentem deínde P,Scipionem nó modó ín Capitolium,fed etíam ad omnía templa urbís,fequuta uníuería cOcío eft, magiftratu cum folis miniftris relicto, Fizcuelutultim, profperítatis díes,& frequentíahominum& beneuolentig fignificatíone,quacuntyante cedenti felícíor Aphrícano illuxit, Nam poftea ruríagereuitam procul ambitioneacforo cóftítuít. Ita; Línternum fe contuliffe tradítur, feu uchementi indignatíone commotus, qued poft tanta beneficía ín cíuítaté collata, pro mercedeignomiínía reportaret; feuqui; fatíetate gloríze captus,generofius duceret fponte ínímícorum inuídig cedere,quàmuí& armís magnitudine fuam tueri, Accu(antíbus deinde tríibunís contumaciam uirí,acL fra tre abfentía fuz caufam ín zgrítudínem referente, unus étríbunis plebís Tiberius Grac chus,cui fíimultates cum A phrícano erant, contra opíníoné omnium hancexcufatíonem accepít,& Scipíonis caufam, modó eum fummis laudibus efferédo, modo aduerfariosde terrendo,fic egregié tutatus eft, utpoftea fenatus frequés,qui hanc iniuriam íníquo fere batanímo,amplifsimas eí gratías egerítSuntautem quí uolunt P.Scípionempriufquim Línternum concederet,librum pro reddenda ratione L.fratre in fenatü allatumfuis m» nibus concerpfiíTe, atqj íd non fraude autarrogantía feciffe, fed eadem fiducia anímí, qua aliquando ín quzftores eft ufus, cüm clauesadaperiédum eraríum cotra leges popofcit, ut necefsítati reípub, fubueniret, Quídam etíam dícunt,non Aphrícanum, fed Afiaticum fuiffe quem tribuni plebís ín íudícíum uocarüt;& P,Scipione quí ín Hetruría perídtem pus eratlegatus, hac recognita celeríterín urbem redijffe,& prímo aduetu cum offendib fet L. fratrem damnati,& paratosmíniftros quíeum uínctum ín carcere ducetét,ficani, mo exaríiffe,ut uíatorem tríbunosq, plebís uía corpore fratrís repulerít, Adijcíuntprate rea T'iberíum Giracchum tribunüplebís queftum primo, foluta eífeà príuato tríbunítiá poteftatem; deinde poftpofítis fimultatíbus, quz fibícum Scipionibus intercedebit,eo/ rum patrocíníum fufcepiffe, ut tribuni potius à tribuno,quàm à príuato uicti uíderentur, Eodem díefenatü ín Capitolio cenantem autorem fuiffe fcribunt, ut Aphrícanus míno rem ex filiabus T'iberío Giraccho defponderet,Hac fponfione facta rediens domüP. Sce pío, cüm uxorí nouam affinitatem nuncíaffet, índígnata mulíer díxí(Ie fertur, nó debui fe eum íncofulta matre filiam defpódere,etíam fi Tiberio Graccho locare potuiffet, Idre fponfum Scipíoni íucundifsímà fuit,cumuidit cófugem ín eandem fentenría, ín qua ipfe conftíterat,de locanda filía íncidifTe, Nec fané mefugít, hzc que modó dixi, nonnullos de Tiberío filio,€ Appio Claudio eíusfocero tradidiffe, Nam Polybíus.& alíjlocupletifsi míautores,Cornelíam, que Caíum& Tiberíü peperít,poft mortem Aphrícaní Graccho nupfiffe(cribunt, Fuitením Aphrícano Aemilia uxor L, Pauli filia, quí cóful prorepub. ad Cannas occubuít,Ex ea genuit filías duas, quarum maíorem natu P. Cornelío Nofica, mínorem feu ín uíta feu poft mortem patrís Tíberío certé Giraccho nuptam cóflat, Defi lís uerà pauca reperíuntur, quz pro certis afferri pofsint, Diximus deadolefcenteab An tíocho capto,& ad patié liberaliter remíífo, de quo nullam poftea fcriptores, quod conv pertum habeam, mentíone facíunt, nífi quód eum pratura gefsi(Ie,& ín magíflratu co fequendo à Cícereío patrís fcríba,adíutü fuíffe quida autores funt. Proditii quoqj memo ríe eft, Aphrícanum mínoremá filio P.Scipionis adoptatum fuíffe, M, Cícero ín eolibro; quí Cato maíor ínfcríbítur, Quàm fuit imbeciíllis,ínquíc, P. Aphricani filíus,ís quíteado ptauít:Etín fexto derepub.líbro pater A emilíus Scipione filium hortatur,ut ficut Aphri canus auus, colat íuftítíam& píetatem,De exítu autem P. Scipionis uaría fcríptores tra dere. Alij Rome mortuum,elatumq fcribunt,& ad fidem huíus rei, monumétum ad po tam Capenam eí fadtum,& tres flatuas fuperlocatas ferunt,quarum due P.& L. Scípion dicuntur eíTe,tertía Q.Ennfj pota. Huic fententíz illud Cíceronis coueníre uidet: Ch rus,inquít, Aphricano fuperiori fuít nofter Ennius: ítagp etíam in fepulchro Scipioni p taturís efTe coftitutus, Alij autores funt,& Ífrequétíor fama eft, Línterní Aphricani me tuum Scipio. I09 1 tuum,ibiqg ex fua inftítutione fepultum eíTe,nepatríaparum memorbeneficiorum,fuum funus celebraretzmonumentumgqg ei factum;ac ftatuam fuperpofit3,quam poftea tempe^ (late dífiectam Líuíus feuídiffeteftatur, Pretereaapud Caietam ín marmoreo fepulchro anexg urna hac ínfcrípta reperiuntur; MU Deví&o Annibale, capta Carthagíne,& aucto Epitaphium Sci Imperío,hos cíneres marmore tectus habes, pioniis, Cuínon Europa,non obftítít Aphríca quondam,| (Refpícereshomínum)quám breuís urna premít, Egouerà queritás quo anno ztatís Aphrícanus obíerít, 11 1 1& Lannos eum uixifTe,pau log poftínteríffeaapud quofdam oratores grecos ínuení,Fuítautt uír no folüm omnibel licalaude dignus, fed etíá domeftícís uírtutíbus praeftans, quz fic eius animü ingeníumg alebát,ut dícere folitus fit,nundg fe mínus ocíofum effe,quàm cüm ocíofus, nec mínus fo» lum,quàm càm folus effet, Interdum ením multítudíne confultó fugies, tandpín portum feinfolitudinem recípiebat,Sed ea eratrerum geftarum gloría;ut quocungiproficifcere^ tur,concuríum omnís generís homínü commoueret, Tradít fama,cüm ín Línternü fecef^ fife;przdones quofdam eum falutatü uení(Ie;ut tantum uírum intuerétur,dextramg il. liusfide& uictorijs preftantem cotíngerent, Magna eft enim uirtutís uís,&& magna apud virtutis uis omnesgentes, cüm non folüm bonos, fed etíam improbos ad fe amandumalliciat, quanta, ANNIBALIS, PVBLIIQVE SCIPIONIS COMPARATIO, EvS*EY A Muero resadmonere uíde£, ut Scipionís& Annibalis gefta,& ea qua ad do I9 Eo| meftici pertínentdiíciplina,paucís uerbís coferamus.Primá fí res bellicas cofi M derareuelimus,fatís coftatambos fuifle fummos preftantifsimosqy bellí duces, 2E Jacnomodoó tatis fuz,qua nulla bellacifsimorü uirorü feracíor fuít, fed etía fu. perioritemporü cuilibet regum imperatorumue pares. Id autem mírarí libet, cüm pote tifsimos aduerfaríos domi haberent, qui omníafua confilia oppugnare nitebanf,tanta eos inexternis bellís fuftínere aut perfícere potuiffe, Nam ut cetera omittam,P. Scipio aduer fante Fabio Maxímo,alíjscy príncípibus cíuítatis, quáta cotentíone perfecít,ut ín Aphri^ B cammítteret ad gerendá expropínquo Carthaginenfibus bellum? Annibal uero quéaut quilemaduerfartum habuít Hannonem príncipe factionis aduerfa? Ambo ígítur multís domíforíscg difficultatibus uíctís,no felící quadam temerítate, ut plerífqg cotigit,fed arte, ingenio,confilio.res omni memoríadígnas geffere, V er Anníbalís ferocíam pleríd; mi^ rantut,qui expugnata Sagunto,aufus fít ab ultímís terrarü fínibus ín Italia ueníre, ingen tespeditt equítumtg copías fecum ducere,ualídifsíma rempub.quam maiores fui no me^ diocríter formídauerant,bello laceffere,multís exercitibus,cofulibus,imperatoribus cae fis,(ub moeníbus Romanz urbís caftra ponere, externos reges, longínquas natíones comoueread inferenda Romanísarma, Hzc qui fecerítmaximüac fortiísímü duce habendum putat. Alij uero ín Scipione conuerfi,fummís eum efferuntlaudibus;quatuor nobililsimos duces, quatuor exercitus ín Hifpanía fufosfugatosq;,deuíctü& captü íngétís no minis regem enarrant, Poftremo íllam memorabilem pugnà extollunt, qua Scípío colla^ isfignís Annibalem proflígauit, Nam fi Fabío,ínquiunr, laudi dati fuit, quía no eft à Poe nofuperatus, quid de Aphrícano dícendá erit, quíceleberríma ducem magno przlío fu i;X erauífsímum bellá confecít/Hunc ínfuperaperto Marte bella gerere, cum hofte z^ quocampo congredi confueffe memorat: Annibalem contrà,infidijs, dolís,atqgy omni ge^ nere fallacie uti folitum tradát: ítaq; omnes Greci Latíntgg fcriptores callídifsimü ducem appellant, Suntprzeterea quí Annibalem laudandü cenfent, quód tam diuturno tempo^ 1^; quobellicum R omanis gefsít, exercitum coflatum ex omní generehomíná fic quíe^ tem& cócordem tenuít, ut nulla unquam in caftrís audita feditío fít, V tuperandüi econt'aatbitrantur, quód poftillam memorabilem cladem Romanis illatam,fegniter fit uícto^ raufus:quàd Campaníz Apulizq; delícijs fíc milites fuos corruperít, ut no ijdem poftea uiderent quí Romanos ad Trebíam,ad Thrafimenü,ad Cannas fudif[ent. Haec cüm om^ Desautores ín eo reprehendát, tum perfídíam& crudelitatem maxime deteftantur, Nam a Ctra omíttam,que ímmanítas illa fuít, càm homínis Arpínatís uxore& liberos ín ca» "lsacítos uíuos combufsíte Quid de íllis dicendum, quos ex Italía decedens ín Iunonís «cin delubro necari fufsit? AtScípionem, fi fcriptoribus magís quàm ínuidorum caumnijs credere libet, moderatífsímum ducem, necfolüm ín pugna ftrenuum, fed etíam poftui&oriam clementem fui(Te dícemus, Itaque fzpifsimée accidit, uteíufdem uírtutem o 5 Plutarchi C hoftes,mifericordíam uicti,fidem cztere gentes experírentur, Iam ueró contínentía& beralítas uirí quanta aut qualis fuít, qua ín uírgínem captíua, quain Luceíum principem Celtíberorum eft ín Hífpania ufus? Qatod autem ad utrügp attínet, ambo liberalibusarj, bus erudítí,ambo doctorá homínü amatores fuiffe dícütur.'raduntením ut Aphricong Ennío,fiíc Annibale Sofillo Lacedamonío familíarifsimé ufum. Suntetiam qui Ponijl; terarum gracarü non modo non ignarum fuiffe fcribunt, fed ín hoc quog genere laudis tantüm eítribuunt,ut híftoríam derebus geftis Manlíj V ulfonis graeco fermone fcripíif, Li.:. feuelínt.Ego uero M. Tullio libenter adhereo, quíínlíbro de Oratore Annibalem dici audíuíífe Ephefi Períipatetícum Phormionem, de imperatorís officío& de omní remili 1i copíofifsimé differentem, pauloty poft rogatum quídnam dello philofopho iudicarer, refpondiíffe,non optímé gracé,attamen grace, Multos fe delíros uídiffe fenes,fed químa, gís quàm Phormio deliraret, uídiffe neminem, Ambo praterea aptí ín dicendo, Annibil etiam acutus ín refpondendo fuiffe traditur, Cum aliquádo Antíochus populo Rom,bd, lum illaturus, copías ín aciem deduxiffet, non tam armís quàm auroargentot ornata, Amibdisrebó quzfiuità Poeno;an fatis hz copizefibi uiderentur, Tum ille, Satís,inquit,ó rex, quáuísho fio accurata A^.(tes auarifsimi fint, Mlud autem ueré díci poteft, Annibalem res gefsifIe magnas, attamen tothoreglfi^(ose reipub. calamitofas, Caufa enimpernicíofifsimi bellí,caufa peftís atque exítij fuit, Sd pid pío contrà fic rempub, fuam protexit, patríam conferuauít,imperíum auxit, ut quíeame infhudi» minerunt, Romam íngratam appellarenon dubitent, quz Aphrícanü Íeruatorem urbis cedere ex urbe maluit, quàm paucorum furortaudacíamq; reprímere.Ego ueró necem ciuitaté gratam appellare poffum, quz praftantí(simi uíri fímul& ínnocetifsimítam ab, iecté ignomínía tulit:nectam uítuperarefcío, quàm uítuperádam cenferem, fiad eamin, iuríam inferendam contulí(fet mánus. V erüm fenatus,ut omnes autores affeuerant,Tibe rio Giraccho opemScípíonibus afferentigratías egít:& plebs relíctís tribunis quireumd tabant,per omnía templa urbís Aphricanumfequuta,facilé declarauít,quantabeneuolen tía,quantoc; honore dígnum cenferet Scipion nomen, Quódfi ex talibus índícijs cuit anímíimetíendi fínt, non tam íngrata cíuítas ínabijcíenda benefíciorüi memoría, quàmin toleranda íníuríalenís mollísqy cenfenda erít:pauci enim fuere,quí reliquis indígnátibus, tale facínus audíendum putarunt, Caterü uír magnianimí Scipio facile contemnensín mícorum inuidíam, cedere exurbe maluit,quám ínteftínis dífcordijs cíuítatem euettere, Nec íam ípfe,ut Coriolanus, Alcibíades,alijq; permulti exantíquorü memoria,ínfeflapa tríz fignainfereda putauit, nec exteras gentes, potétí(símos reges comouendos cenfuít, uteorü auxilijs fultus, eí cíuítatíuím afferret, quam fpolijs tríumphísq; decorarat,Quar tum ením Romane libertati cofuluerít facilé intelligi potuít, cüm regale nome ab Hifpz nís delatum repudíauít: cm populo Romano fuccenfuít, quód eum perpetui confulem & dictatorem uellet facere: cüm ín comitío,ín roftrís,in Capitolío fibí ftatuas fieri vetuit, Qua omniapofterís temporíbusad Cafare, qui Pompei profligauit, à feruiétibus ciui bus funt delata, Ez ígitur alizqy eiufdem generís funt Aphrícani propríe uírtutes, max meacuerífsíme laudes contínentíz.. V erüm uthzec omnía ad unam fummam referantur, híduo celeberrími ducesnon tam domeftícis uirtutibus, quibus Scipio magnoperepra ftitit, quàm bellicísartíbus& rerum geftarumgloría,comparabiles efTe uídentur. Exítus quoq uitz fimílítudinem quandam feprz ferunt, quód ambo extra patríum folum obíe runt: quanquam Scipío non republíca damnatus ut Annibal, fed uoluntarío fibiexilio indícto uítam extra urbem finiendam putauít, Philopoemen GVAÁRINO VERONENSI INTERPRETE, Suidu,Cleue TEE TTAERASANDERGgenereprimaríus,etinteramplií(simos Mátinic cius der. u^^x. S ow egregíapoteftate pollens fuit, Is,ut fortunz mos eft,ex urbe fua profi 49:074 gusMegalopolím peruenít,maximé ob Craufín Philopoemenís pat Genus, W 2/253, uir cüm omnib, ín rebus clarífsímü, tum ueró precipua fecá famili | rítate deuín&d,ac quoad Craufís ín uíta fuít rerü omnía facultatéalle | cutus eft. Eí aute mortuoamorís uícifsitudine& hofpítij premía reddi »» di:eíus fiquidem filii parete deftitutü educauít, quemadmodü Adil m fub Phoenice enutritüá Homerus tradídít,cüm illius mores ftatím generofam quand ah 4] DYDUM Tb(i: i" À" 1$ ab Inítlo, ueredj regiam confirmatione incrementümue capefTerent, V erüm pubelcer" iai Educatio, 1. Philopoemen. IIO B un Philopeemenís Ecdemus ac Demophanes Megalopolítani ín primis curam fubiere, uiricum Axchefilao plurímü ín Academia obuerfati;maxímí omníum tatis fuz philofo^ phorüad res urbanas& actíones ftudía perduxerant. Hí cüm occultos Aríftodemi ínter» íc&tores inftruxiffent,& propríaà ryranníde patríam liberàreddiderüt,& unà cumA rato, Nicoclem quog Sícyoniü ryrannü eiecerunt, Deprecantibus deínde Cyreneís cüm per^ curbata eorü cíuítas ínteftíno morbo teneret,eó nauígarüt,preflantiíTimísqg legibus ab fe ofitís ciuilem ftat optímís ínftítutís adornarüt, Fli nímírü ínter alía eorü opera& Philo cemenís ínftítutíone plurími faciebant, ut quíín bonís huius hominisartibus publícum Gracicemolumentü efficerent, EtenímGiracía cüm poft exímías antíquiffimorü ducum virtutes,hunc uírá perinde ac extrema fenectute filium ín lucem produxiffet, ipfum pracipuabeneuolentía complexa eft, fímulcg cum gloría eíus poteftatem adauxit, Romanus quídam Philopoemenem laudibus extollens, Girzcorü poftremum appellauit, quafí Grae cianullumamplítudíniís uírum,nec ueré Grecía dígnum,poft Philopoemenem zdidiffet. Fuitformamíniíméfane turpí, quemadmodum quídam opínantur:nam eíus imagine fpe áamus Delphis permanentem. Mulíerís autem hofpíte Megareníis ígnoratíonem,ob ín dumentorü renuítatem& frugalítatem eíus euenífTe traditur, Illa enim cüm A chzorü ím perator£ad feaduentare accepiíTet,íngentí animi tumultu flu&uabat,& ín ipfo ccenz ap^ arau(forté ením marítus aberat)agitabatur,Interím Phílopoemen tenuí admodum cum chlamydefubítzedes, quem mulier ex míníftrís quempíam pracurrentem anteuertí(Te fu fpicatautmíniftranti(ibí opem adhiberet precabatur.Cótínuo Philopoemen relí&a chla. mydefcíndere ligna coepit Inter hechofpes íngreffus,ubí rem cofpicatur, Quidnam hoc eft;inquít,o PhilopoemenzCuí Philopozmen Dorica refpodens língua, Quidnam alíud, aít, quàm índecorz facíeí poenam do t Reliqui corporís effigiem'l' itus Flaminius mor» densaliquando, O Philopoemen díxít,quàm pulchras manus habes& crura,cateréü uen^ tremnonbabes,G& erat fané medijs ex partibus gracilíor, V erüm ín ipfius facultatem rela tuseft Titímorfuszrnam cum bonos equites ac pedítes haberet,ínterdum pecuníarum íno pialaborabat,Hzc quidem perlufum de Phílopozmene díctarifolent, IMores autem eíus Mores, propteríngentem honorís cupídítatem contentíofi, crimine omnino non caruerunt, nec tracundíaliberí fuere. Et lícetBpamínondz ín prímís xmulus effe cuperet, eíus profecto ftrenuítatem,íntellizentíam, íntegrítatem,ita ut nullís afficeretur pecunijs,magntü ín mo dumímítabatur. V erüm cum ín manfuetudíne,grauitate,humanítate,ad cíuiles diífcepta^ tionespermanere iracundía€ contentíone nequiret, ad mílitares quàm urbanas uírtutes accommodatior cenfebatur. Etením ut prímum ex ephebis excefsit, íngentí quodam reí Studimt, militaris tudío tenebatur,& earum quz ad hoc conducerent difciplínarum auditor erat, equitandí;tractandorum armorum,& pugnandi cupídifsímus, Cüm autem luctari com modéuíderetur,ínuítantíbus amícís& tutoribus,ut Athletarum artí quicquam opere ím pattiret, eos ínterrogabat, num quíd ex Athletarumarteadreimilítarís exercítatíonem detrimenti pateretur, Cuí ílli id quod erataífeuerabant, cüm omnibus rebus ínterathle^ ticum& militare corpus& uitam íntereffe,tum uero alíam uíuendí formulam,&aliud ex^ eciationís genus effe pugiles quidem permulto fopore;afsídua faturítate, agítationibus alcertummodum&ordínem ínftítutís,fuam habitudinem tutarí,que quouis momento, noua confuetudinís excurfíone, ad permutationem dubía& perículofa fit: militiam ucrónullíus errorís expertem,per ínzequalía cuncta uerfarí precipue ínopíam ac uígílías tolerare,& facilé quidem, folitam. Quibus auditis Philopoemen non modó per feftudiumomne pugiílum fugit& derífíonihabuit, fed etíam poftea cüm exercítus ductaret, cumignomínía& probrís, quantüm in eo fuít, habuít; quippe ciimaptí(síma ad dímíca^ tones neceffarías corpora íneptífsima redderet,& prorfus ínutílía, A pedagogorü uerà Preceptorum cura folutus, ín expeditionibus quas rapínz populationísq gratía ín Partanorum fines ciues íncurfantes faciebant, íta feipfum cófuefecit, ut quotíes educe^ Tetut exercítus, primus, quotíes reduceretur, poftremus uaderet, V bí ueró ocíumabar^ mis effet, corpus defatigabat,& aut uenatíoníbus, aut agrícultura agile paríter robuftum Jecomparabat, Aerum ením bonum uiginti ab urbe ftadía pofsidebat,& eà poft prandij TRE tépus quotídie comígrabat,ubi fuper ftramentaprout fefe obtulerant, ficut qui o ono: defectus quíetife dabat.Príma deíndeluce furgens,unà cum uínitoríbus aut DU Ire opus aliquod fu cipiebat. Inde ín urbem denuó comeabat,ubí reipub.negocíjs, d RATS aut cum magíftratibus occupatus erat. Queecungy illí bellícís artibus par ;autin equis atque armís comparandis, autín captiuis redimendis expendeban Plutarchi C tur,Remueró domeftíciexagricultura iuftifsimo fané quzftu amplificare,& collocuple tarenítebatur:illud uídelícet interfuperuacanea mínímé ponens opera, uerüm maíori i, modü ad officíá pertínere ratus, íta rem familíare pofsidere, utabalíenorü Íníuría many contineret.Eloquentíz& philofophorü operibus afsíduam curam adhibebat nectmo omnibus, fed quacad uírtuté capeffenda ufuí fibi fore íudicabat. Flomerícis uero figmen, tís,quzccundq ad íngeníá uirtute excítandum& ftímulandumattínere putabataními iy, tendebat, Caterü lectíonibus Euangelí, precipue dere milítarí, ftudiofius incumbeba, Hiftorías Alexandrí complectebat, id femper fecum uerfans,quonam modoad acíoni uerba cóuerteret, nífí quippíam ocíofe& ínfructuofo fermonevíderet abfolut&, Eteníg qua ad rerum mílítaríü fpeculatione íntalibus pínguntur;prorfus omíttens,ex locis ipí experientíiargumentumue captabat, At medítás exercitatione faciebat,procliueslocor; defcenfus,praeruptagy camporü pracípítía,& quícquídad fluenta, foffas,angiportus, c, fus,& formas ín dílatanda, rurfus ín cotrahenda ph alangeobuenírepoffet,ipfe feci dum íter faceret confiderare,aut comítibus proponerefolítuserat, Huncíiquidem uirum plus quàm neceffe fuerít,rerit milítaríü ftudío&Cornamentís íncubuiíTe,& bellícas arteísperín deacuaríam multimodami uírtutís materíam charitate complexi fuifTe cóftat, quas qui omiítteret,uelutígnauos,& ad níhilagendum natos, cótemptuí prorfus habuit, CumDhi, lopoemenannos tríginta natus effet, rex Lacedzemoniori Cleomenes Megalopolimno Curepentíno adortus ímpetu, uídeturbatís excubijs& íntramoenía írrumpens,forüom ne captauerat, Contrà Phílopoemenauxilíum ferens,quand fummísuíribus,magnoga pitís perículo decertatit,hoftem tamen reijcere non ualuít, Czeter&ü fubducít furtím exuv be cíues, aduerfus ínfectantes armís occurrens, Qua in reíta Cleomenem ín feipfum dli cuít,utamíílo príus equo,& uulneríbus acceptís difficile poftremus euaferít, Hís Meffy nam contendentibus, Cleomenes perlegatosnuncíatlocít fe illis cum pecunijs reddere, Eam congdítíonem Megalopolítani libenter affumebant, ín patríam redíre properantes, Quod Phílopoemen confpícatus obfiftit, inhíbuitqg, oratíonís erauítate comonefaciens, Cleomenem haud fané oppidum reddere;uerüm oppidanos fibí uendicare,ut firmíusop pídum tenere queat, haud ením abíturü Cleomenem, ubí domícilía& ínanes murosfe dendotueatur,uerüm ob folítudínem eueftígió abíturum, Quibus uocibus reditum ciu bus díffuadens,occafíonem Cleomeníprabuít, ut magna ex parte díruta& uaftataurbe, grandípecunía dítatus abierít, Poftea ueró Antígonusrex adiumento futurus aduerfus Cleomenem, unà cum Achzís ductauit exercítü, Quo Sellafize colles& adítum occupan te, Antígonus admotas propíus ínftruxít copías, eo confilio utuíríbus aggredereturho, ftem.Eratautem fuís cum cíuibus ín equitum ordíne Phílopcemen conftítutus, proxime fubíndelllyríj:quíbus uallantibuspro eorum multítudíneac robore extremü agmen,edi Cum erat, utrefídentes quíetíperftarent, donecab altero cornurubicundam à rege tuni cam in fublíme tolli farífía profpicer&t, At conantibus per Illyrícos ducibus uí Lacedemo níos agoredí, Achzísautem,uti fueratedíctum,ordinem refidendí feruantíbus,Cleome nís frater Euclídas cogníto quód dífíuncti hoftes dígrederentur, leuís armatura mílit properé círcummíttít, quos ín Illyrícos ímpetumá tergo facere, eosqg diftrahereimperat, feor(um ab equítum auxilio deftítutos, His igíturíufla faceflentíbus, ac perturbantibus rem,cofpícatus Phílopoemen,facilé ratus leuís armaturze milítes ageredi, praefertim cim ad íd conducerettemporís occafío, prímü quídem regís praefectis mentemaperit; poftea ut períuadere fe mínímépoffecernit, fuos fecum rapíens cíues hoftem ínuadit: nondum ením ad tantum ímperatorís facínus fatís ampla eíus fides erat& autorítas, quín ínfaníte dicebatur, Hofte ígíturab ínítío pertutbato, tum multís cadentibus fugam capeffente, ut magís regíos animaret, X tumultuantibus aduerfarijs ocyus ímmifceret, equum dímttit Ipfeper oblíquas conualles,confragofosq; torrentes ín equeftrí thorace,& armatura gr" uiore dífficulter,aclabore djmaxímo decertabat,cüm ínterím fub natibus uno per crusv trung telo tranfuerberatur, V ehemens quídem plaga, fed nequaquam letalís erat, it2vt telícufpís emíneret, Príncipíó ígítur no fecusac colligatusmanfitímmobilís,ipfius enim faculi infixa penítus acíes durum acgrauem,dum retraheretur,motum faciebat. V erent busautem quí aderantcontrectareac fubinde ardentíus fzuiente pugna, índignationca ambiítíoneanimo diífcrucíatus ad dimicandum ferebaturprogreffu tandem&alternoc? rum motu cótracto íaculo, fruftum utrung per feíufsít educí:hoc pacto líberatus,ftríci? enfe per propugnatores ín hoftem uadebat,Q ua ex re n6 medíocrem prelíantibus prom ptitudinem,& uirtutis emulationem íniecít, V i&or ígitur Antigonus IViacedones tent? at Philopoemen. n h bauínterrogans quamobrem fuo iniuffu equítatá cócítaffent, Quibus refpondentibus,fe inopinantes X ínuítos manum cum hofte conferre coactos,cüm adolefcens NMegalopoli^ unus prior íncurríffet,ridens Antigonus, Ille;ínquit;adolefcens amplifsimi opus dudo^ rís effecit, Hoc infigne facinus plurímü gloríz(utipar erat)Philopcemeni peperít:cumg Antígonus ut fecum milítaret,íummo ftudio peteret,ac prafectura fímul& grandempecuníam exhiberet, repudíauit praecipue quíafe effe eíus fciebatíngenij,ut aliorum fubijci ditionínon nífi grauíter&€ molefte poffet, V itam ueró ocío& fecordíaterere mínímé UoO^ lens reí milítarís gratía ín Cretam milítatit nauígauít, V bialiquandíu per uaría przelíandí generaínter bellicofiffimos uíros,cotínentes&uíuendí norma caftigatos,fcíentía& exer cíatione uerfatus,tanto ad Achaos fplédore reuerfi Uus eft, utquamprímü przefe&tus equi» cumdefígnaretur, Solebantequítes, fí quando in expeditione eundum erat,pufillís& ui^ lisimis equís,quí forté ad manus obuenerat,utí,ac multotíes mílítíam detrectantes, alíos ineorumloco fuffectos emíttererquare omnes& bellorü imperítí,& audaciz prorfus ex^ perteserant. FLec aute fuperíores ídcírco femper przfectíneglexerát, quía inter Achzos equeftris dignitas exímía poteftate,& honorís ac fupplicij autorítate pracelleret, Tales iagPhilopoemen accípens,haud ceflit, neq; omittendos effe fané duxit, Aturbes obíens iuuentut&ad decus& laudem ac magníficentíduíritím excítabat, quosqy neceffaríjs indi» gere cerneret, muldctabat, V bí uero frequens futurü eratíf pectacul,exercitía,ludos,&mu tuas cócertationes ínftítuere cofueuerat, Paruo igítur tempore mirandum cundctís robur, & promptíffimos adhibuit anímos,& quod ín re mílítari maxímá habetur, agiles, acres reddidit,&ín acíeambíre,circunflectí,equos uerfare,declínare,ftrenuos habilesq; ufu& induftria perfecít,adeo ut totíus agmínis dexterítas,uarias mutando fíguras,uníus corpo tísalàcrítatíínter mouendà fimillíma effet, C) uibus&ipfe exemplá erat círca Lariffum flu uiumycerríma contra Aetolos& Elíenfes conftantepugna. Elíenfium equitü praefectus Demophantus ínPhílopoemenem cítato curfuferebatur:cuíus illeimpetum excípiens,& haftaoccupans, Demophanti fortífíímo proftrauít ctu;quo collabente, ftatim hoftes fu^ gam facít Itaque íam latéPbílopoemenís ílluftre nomen erat, quippe quí neg; íuuenibus manu,neg fenioríbus prudentía cederet,uerü ín praelío& fortís militis operam,& fapien p tísducísofficíum fatís fuper; fungeretur, Rem A chzorum publícam primus Aratus ex humilifanéatep abíecta ad dignitatis faftigium potentíamqy prouexít: qui concilíatis cíui^ atibus, Greco rítu& humanis ínftítutís cíuílem induxit ftatum.Deínde quemadmodum inaquís, cüm pauca quadam& mínuta fubfiftere cceperunt, reliqua prioribus affluentía ualidiorefirmamento configuntur,& ínter femutuó implicíta ftabílius coherent:íta càóm imbecilla&' ad omníum íncurfum facilé ruítura Girzcía per cíuítates dilabererur,conftan tesatg unanimes Achaei finítímas cíuítates quaquauerfum ea tépeftate alías íuuando,& a acitofis liberando fufcipíentes,alías cocordía& ciuitatis fure fecum permífcentes, uni^ ueram Peloponefum ín unum corpus, unamq potentía redígere cogítarent, Caeterü ui^ uenteadhuc Arato, cíuítates magna ex parte moré Ptolemzxo gerentes, Macedoaicís fub Iebanturarmís, dehínc Antígono& Philippo íntra Graecíz negocia obuerfatís adhze^ rant, Vtueró Phílopoemen ad rerum culmen prouectus eft,hí cotra potentíffimos per ieam atmís pares,externís uti prafectís defiere,Aratus quidemad dímicandá lentíor, íu «undifsíma confuetudíne,comítate,& regijs famíliarítatibus maxíma rer parte abfoluit, utin eíus uíta líterís comendatum eft,Philopoemen ueróbellator optímus,& ad res armís Screndas ftrenuus,ítemq; ín negocijs magnifice adminiftrádis,& cofetís fuperiori tem^ Porepugnisfequunda ufus fortuna,unà cum potentía A.chzís anímos extulít;ut qui iam icaiecum profperé fzepiffimé é bello uíctoríam reportaffent, Principio itaq; quecunqg inacieftruenda& armaturarü formís male ac íínutilíterfe habebat,amouít, Nam fcutís le^ Uioribus& anguftioribus quàm ad protegenda corpora fatís effet;utebatur:haftilía quod long? faríffis mínora geftabant. Quocírca emínus quídem pugiles& bellatores erant agi 5comínus aute hoftibus ufquequad; cedebant.In acíe forma illís ad fpiram confuetano trat, Quotíes phalange utendum effet, cüm neq; frontem neg teftudínem rítu Macedo nicohaberenr facile detrudí dífsipari ue contíngebat, Hzc Phílopoemen alio captans or^ eineeisutpro fcuto clypeum,pro haftíli fariffam capefferent, perfuafit: utqy ealea,thora^ coOtreatectí, ftataríam eradaríamqp, pro curfatílí ac tumultuaría, pugnam exercerent, M omnes mílítarí ztateflorentes arma índuere docuiffet,primóquidem ípfos eà ex^ e fefe bellis ínuictos effe confiderent: deinde delícatas& luxuriofas eorum ímPc1/25,ad optímum ornamentorum genus conuertít, Síquídem facile non erat ínane c Taepawzivas Plutarchi acfatuum penitus auferre certamen& aemulatione, homínü díutína iam cófuetudiney, lutmorbolanguentii, fuperuacuís ftudentium índumentís, purpura lectos intíngenti; ín ccenís ac menfarülautitía plurimü fibi honorís&gloríz uendicantíü, Hos igitur cümi míníméneceffaríjs ad utilia&honefta& expolítíonis cupiditatem conuertiffet omne, Íta contínuó permouít€ índuxit,ut quotídíanis corporü dimínutís impenfis,in militari, &bellicis apparatibus fingularí decoreperornatos fpectarí concupifcerent, Ita cernerez rat refertas calícibus fractis€ paterís offícínas. Alij thoracas ínaurabant, fcutís alij&fre nísargentüimprímebát, ftadía domantibus equos, autadolefcentíbus arma tradantib plena:ínter mulierum manus galearum coní,pennz uarijs díftinctz coloríbus, equorum uelamína,floride milítá chlamydes, Earum rerum afpectus maiorem ín modum fiduciam -adaugensatcqy cohortans, ad fubeundos terrores, ímpetü,& ftrenuos ad perícula fpíritus íngerebat.Nam luxuríofa ílla ín relíquís fpectaculis fumptuofitas delítías attulerat&mol litiem utentíbus fuppediítauerat,fenfu ipfo cogítatione puncturís& títillatione Corrüpen te,Huiusautem generiís ínfpectío mentem roborabat, ac uíres exacuebat, quemadmodi Homerus nouísante oculos pofítís armís, Achillem zeftuantem anímís,& ad eatractanda prorfus ardentem decantauít, Adornatos hunc ín modum, nunc cogitando, nuncdefiti gando ipfos promptíffimé fané obtemperátes Philopoemen exercebat, Nam ipfius agmi nís ordo mírífice diligebatur, quía folida cotraqg uím obfirmata uídebatur. Tantus eratge ftantíum fplendor€ pulchrítudo,utarma íam ípfa corpori apta, familíaría,& cum iucm dítateleuia forent. Bellum ítaqg cupiebant,& mox cum hoftibus rem ferro decernere, Eo tempore Achziaduerfus Machanídam Lacedemoniorü tyrannum bellum gerebant, qui ingenti potetía cunctis Peloponenfibus ínfidías moliebatur, Is ergo ut ad Mantíneamin currííTe renuncíatus eft, Phílopoemen íllícó ín eum fuos educít, V terqy penes urbem mul tís peregrinis,omhibus cíuibus fuas inftruerecopías, Cumq; ad manus effet peruentum, Machanídas externo mílíte íaculatores Achzorum,&thaftatos equites ín prímalocatos acie uertítín fugam.Cumdgp ín confertiffimos pugnatores cítato gradu proficifcendumac perrumpendá elfet,ínfectandí cupidus íllapfus eft,& Achaeos ordíne ftatím feruantibus, Machanídas phalangem fuam turbauit ípfe,Hüc ínitío perpetratü errore, cüm res ami &admodum deleta putaretur, Philopcemen afpectans, negligere ac díflimulanterferre, níhilg; grauíus ducereuidebatur,Hoftes auté cofpicatus quantit ínfectando aberrauerát, à phalangedifíunctos uacuü praftitiffelocum,haud illis ncubuít,ceter& longíus abírefi uit:quibus magno díuulfis ínteruallo,fuos mox ín graucarmatura infert, Cernebatenim Lacedamonior& phalangem nudatá acdeftítuta, rectoq incurfans curfu íntendit,utneg prínceps preftó adeffet,neg; pugná expectarent, Nam cum Machanídam hoftes fuganté ín(pexi(fent,penes fe uíctoríam effe no dubitabant.Phílopoemen auté cüm hos multa cz defudiffet(fupra ením quatuor míllia cecídiffe dicütur)reuertenté ab ínfecutíonecumpe regrino milíteMachanidam concítatus aggredítur Ingentíac profunda ín mediarcente foífa,utríng; mutuos conatus zdebant,ille quídem uttraijciens fuga capefferet, Philopo men utímpedímeto effet, Eratautem fpectaculum, nó uti dímicantíd ímperatori, feduti belluarütota ín fe uíres neceffitateuertentíá,cüm tandj fortiffíimus uenator Philopocmen incumberet, V bí robuftus tyranni equus;anímofus,& calcaribus cruentis utring ftímv latus faltu tranfuadere aufus eft,&& admoto íam foffze pectore priores figere ulterior mar ginitibias enítebatur,Interím Símmias& Polyznus quíaffidue Philopoemeníínterprz liandum adeífe,& latus protegere cofueuerant,ínfeftis ambo íncurfanshaftís;quos Philo poemenanteuertens,obuíum fefe Machanídz offert, cuius equus càm'ante corpus caput attollerec,Philopoemen fuo paulífper feorfum inclinato,manu telum adigít,& obnixe f mulíncutíens effufum fternít homíne, Hoc facto PhílopeemenemAchzi Delphis exte locauere;& ínfigneípfius facinus,& expedítione íllam fingularí admiratione profequut funt.Cüm Philopcemen fecundá imperator inftante Nemeotü celebrítatenó longépo! Mantínez uictoría,ocíofas per díesfeftos effet,tunc primtü Girzcís phalangem ínfiructà, tum apté copofiteg; magna celerítate€ robore, quemadmodü exercítus folent, motum oftendilTe perhibet. Certátibus inde cítharcedis,fpectaculd íngreíos fecü adolefcétes m litaribus chlamydibus& purpureis índumentís ornatos habebat, Cernere eratuniuerfos & corpor& ztatís uígore florentes,magná erga ímperatore ueneratione,X(uuenilibus anímís elationé prz fe ferentes,quà multís&clarís certaminib,cotraxerát. Quibus nupt intrátibus,forté Pylades citharoedus ílluftrís TímotheiPerfas ínceptarat, Hoc duceliber ,"n: uf;;: zd€ tas gtaecas ornauerat urbes;cá uocis magnítudo,X potici ftylí paríter altiloquétía de mu Philopoemen. n2 4 mutuum afferrent,omníü fpectatorá oculiinPhilopoemenem conuerfi,& lztiffimus un» dig Gracorü fublatus applaufus,cüm príftína: dignitatís recuperandz fpes effet iniecta, &adeamanimorü magnítudiné fiducía etíam proxímé accederet. A chzorü copijs addi^ mícandum& fubeunda perícula íd cotíngebat,quod€ equís nouellís ufu euenít,quí con fuetos affectant equítes:fin alíum geftare obtíngat, ftare loco nefcíüt,emícát,& nouo quo dammodoafficiunt,Síc& milítes ípfi,fi quíde alter ductaret exercítü, tríftes erant, illum fpe&abant,illum oculís,llum mente querítabantfin eius modo confpectus efTet oblatus, confeftim oblatam fiducia, erectos& ad alíquíd agendum ftrenuos anímofosg; cerneres. Quz& ipfi hoftes intelligentes,huíus duntaxat ímperatorís afpeciü ferre no quibantob nomínís eíus gloría pauore perculfi,ut ex rebus eorum geftis manifeftü eft. Rex Macedo num Phílippus eó peruenerat opíníonís,ut(modó Philopoemen abeffec) A chzos denuó nomínis fuí terrore fubígere fe poffe putaretzítacg quí Philopoemenem obtruncaret,clan^ deftinos mittít. Cognítis aute infidijs, tantá odij apud uniuerfos cotraxit Girzcos,ut pa fimhominéprobro& conuícíio infectarent, Boeottj Megaram obfidione cinxerát,cumqg mox potíundze urbís fpe tenerent,eccerepentínus rumor íngruit,quí confictus erat,adfe rentem obfeífis auxílium'Philopoemenem propíus adeffe: quocirca hzrentes íam moení^ bus fcalas omíttentes,fuga capta abíce(fere, Nabís poft Machanídam Lacedzmoniorü t rannus derepenté Meffenem occuparat: Philopoemen peridtempus haud ullará copiarü dominus,príuatus erat, Orat ítacg Lyfíippum Achaeorü imperatorem ut Meffenijs fuccur ra:quod cümab eo ímpetrareno poffet(potítís enímurbehoftibus, resomníno perdítas eífeaiebat) ipfe nulla lege,nullo decreto;aífumptís fecum cíuib us,opem praftare confti^ tui,Eumperíndeacpreftantioré príncípem fíbí à natura conciliat uniuerfi fe&abantur, Ergoíam propíaquumNNabis audiens,tametíi caftra íntra muros haberet haud expectan dum effe duxit, uerit per alías elapfus portas celerato gradu fuos eduxit, haud parua fe ufu rum felicitate exiftímans,fí profugere contigiffet, Effugit itaqz,& Meffeniorü ciuitas prí^ ftinzlibertati reftituta eft. FIzec quidem ad Philopoemenis decus& dignitate. Ipfum uer Cretamrepetijffe, ut petentibus Gortynijs, bellufibus fe ducem exhiberet,crímíni dat& eft quaduidelícet eo potiffimá tempore,quo eius patría ab NNabide bello uexaretur,abef^ B fezautbellum fugitando, authonorem apud exteras natíones intempeftíué quaritando. Adcóautem tunc Megalopolítz bello uexati funt, ut femoenibus tenerent,& íntercepto abhoflibusagro,& fub ipfas penéportas locatis caftrís,angíportus feminare cogerentur, cim c longinquis ínterím Cretenfibus ímperator belligerans;ac domefticü euítans bel^ lum;nímícis ín feanfas crímínationis fuppeditaret.Erant nonnulli quí dícerent Phílopoz menem idcirco ocíum fuum Giortyniorum poftulantíü ufíbus ad bellum cóceffiffe, quía Achzísalios deligentibus pretores,príuatá uitam degeret. Ab ocío ením uehementer abhorrebat, pracfertim cum ímperatorías artes,& militarem uirtutem, fupra alía omnía ufu Kexercitatione tenendam fibí ele cenferet ficuc& fcitü illud de Ptolemao díctum declaruit, Nam quibufdam per exímías laudes íllum extollentíbus, quí exercítü quotidíanis exercitiis agitaret,& corpus laborum& armori ftudío haud torpere fineret, Quifnam, ín qui;regem admíretur,quí hoc ztatís non re ipfa fe comprobet acoftentet, uerum medita üone& cogítatione ducature Hocigítur Megalopolítaníi grauíter ferentes, feq; prodítos abitrantes, extorrem eum facere conati funt. Quod Achzíínhibuere, míffo Megalopo-^ lini Ariftzeneto pratore, quílícecPhílopoemeniaduerfaretur, cum eo de repub. conten^ t'onemhabere folitus, íllum damnarí mínímé permifit, Hancob caufam Phílopoemen ex tra fuos cíues habítus, multos ex adiacentibus uícís ad defectione concítauit, eos allegare ocens, quód ex ínitio necillís tributa pendíí[ent, neg; Megalopolítanorü legibus tenep atur,ne eor& furís effent.Ea dícentibus illis aperte(e patroni adiutoremqg praebebat, limultg ín À chaos fedítiofam cíuítat perturbabat, Hacauté pofteríusacia, In Creta bel^ mi pro Gortyníorü caufa gerebatnó utí Peloponenfis,aut ex Arcadia natus homo, non Implíci quoda& ingenuobellandi rítu,fed Cretenfiü mores induens,& illor& uerfutías, raudes,furta.& ínfidiofas ín eos ufurpans artes, ipfos ad ueram perítíam ínfipienti ac ína ni calliditate corendentes, puellos demonftrauit, Rebus ígítur ibí magnifice geftis, fingu ode oritione& nominis clarítate celebratus,ín Peloponefum relatus; Phílippum aT send atá offendit, Nabim oq Achzorüatg; Romanor&armís implicítü. A duerfus M Kereatus naualem aggreflus pugnam, Epamínondz cafum íncurriffe uífus eft, iii E cterius uirtutis opíníone ac gloría marítimo congreffus praelio, Attamen funt J"Iqui Epaminondamfeguiorem ídcírco extítiffe tradunt, utfuos deguftare marís Nabidis buius meminit Inflinus lib, 3o. T Liuius babet Ariflbeno. Plutarchi C emolumenta cíues pateretur,nepro ftataríjs mílítibus,nautas(ut ínquít Plato)cortupts D Nabidis tors. fenfim haberet,& íta ex Afía& infulís ultrore ínfecta reuertille. Philopoemen pedeftris pugna fcíentíam ad conferendü marí quoq; certamen fat fore fibijpíi perfuadens, exec tatío qualís uírtutís portío fit,&t quantam omnes ad res affuetís facultate adhibeat, inte], xit, INo modó ením ín ipfo naualíprzlío propter ímperítíam mínus habuít, uerumetim quandam nauem famofam quidem, czterü ab annís quadragínta peruetuftam deduce expleuit,quafatíícente magnü nauígatibus difcrímen importaffet, Ad hec cogníto,qud] hoftes per ipfius cotemptü períndeac ex marí prorfus fugati fuperbe Gythiü obfediff;, cófeftim in eosuictoría fparfos diffolutosq; haudquad expectates annauígat, deíndeny, Cu milites adduces,ímmiíffis íntra tentoría ígnibus& caftra íncédio uaftautt,& multos o) truncauit, Paucís poft díebus,cum per afpera quaedam loca íter ageret, derepeté Nabisin teruenít:qua restantü Achaís íntulit trepídatíonís,ut ex locís dífficillimis,& in hoftíipo teftate conftítutís, falute defperarent, Paululá inde fubfiftens,aclocínaturà oculísample, xus, ftruendarü acíerum folertíam fummüín rebellíca faftígíum obtínere demonftraui; paulííper nang; mota phalange,& ad prafentís locí naturáaccomodata, facilliménullon multuancípitem ftatum acperículüpropulfauit,tum hoftes agereffus laté fufos terga uer tere coegit, Poftea ueró quàm profugíentes non dírecto quídem ad oppidi curfu,fedalii alio palantes&dífperfos cernít(cunctus aute ager propter faltus& colles frequétes,ínuit fefeper fluentauallesqy przcípites praebet) fuos ab ínfequendo reuocauít,& nondumat uefperafcente caftrametatus eft; coijciebat ením,hoftes fefe ex fuga ín urbem fparfim pe tenebras recepturos. Complures igíturex Acheísperrípas& tumulos círca moenia cum pugíonibus ex ínfidijs locat:hic plures ex Nabídís comilitonibus cecídere,ut qui mínime confertí paríter regrederent,fed ut unícuícg fuga obtígerat, ínftar auium fub ípfaurbece ptabantur,ín ípfas hoftíüi manus íncídentes,C)uas ob res cüm Graeci& fumma eum chari tate complecterent,& magnificís intra fpe&tacula honoribus afficerent, Títumhonorísz uiditate flagrantem tacítus dolorínurebat, quoníam Romanü confulem maíoríquam ex Axrcadía natithomínem penes Achzos admiratione dignum iudícabat,cu m& beneficio rum maghnítudíne non.mediíocríterantecelleret, quí una praeconís uoce Girzecíam rift nz líbertati reddídiíTet, quae Phílippo& Macedonibus fubíecta feruíerat. Deínde Títus depofito cum Nabídebello,pacempepigít. Necmultó poft NabísAetolorü fraudeínter ceptus,occídít, Qua ex re Sparta perturbationeorta,Philopoemen occafíone nactus cum exercitu eo facítimpeti,& alíos uí, alíos fua(íioneadducens, Achzís cíuítatem cocilíauít, Quo facto Philopoemenís noméapud Achzos mirifice illuftratü eft, quibus extam prz clara cíuítate tantü dígnítatís tantá poteftatís uíndicaffet:haud ením parum eratSpartani cíuitatem Achaíz partem effecí(fe, Optímates Lacedaemoniorü fibi defumpfit,quifefeli bertatís cuftodes& defenfatores habiturum effeeum fperabant. C uapropter uenundati NNabidis edibus,& fupellectile ín uígínti ac centü talenta argentea redactís,eíus íllimune rís erogandíidecretü fecere. MiíTi ad eum cíuítatis nomine legati, ubi Phílopoemenisínte grítas,&ab omnílabe purus anímus enítuít:quippe quí non modó uíderí fed effeuiropt mus ftuderet.Itaqy prímü Spartanorülegatítali uiro neuerbum quídem facere delargite teuoluerunt,uerítí autem ínter fe& reluctantes, hofpitem eius Tímolaum íntercefforem pofuere, Deínde Tímolaus ipfe Megalopolím profectus,à Phílopoemene conuíuio exce ptus,cceepít grauítate eius fermonís,X honeftam fímulactenuíffímam uit frugalitatei/ tuerí.Quibus cüm d ínuíctos ipfius mores pecuníam nullo pacto penetrare poffe intelli geret,de munere quidem egít filentíum:ficta ueró alía ad fe ueníendí caufa,ex urbe coc fit. Rurfus acfecüdo míffus,ídem paffus eft. Tertio regreffus,uix affarí aufus,quam prom ptus effetín eum ciuitatis anímus explícauit. Philopoemen uerba comiter ac íucundéac píens,Lacedemona peruenít,quíbus cofuluít)neamicos&bonos uiros largitíonibuscet rumperent,quod íllorü uirtuteuel gratís fruilíceat:fed ímprobos,& eos quí cíuitatein natu& cócionequotídíanís fedítioníbus& dí(cordijs perturbat, emendos& corrumpe? dos eíTe.utacceptisprecijs,ore copreífo mínus turbari moueár, Longe enim pra ftantius e(Ie,hoftibus dícendilícentía adimere, quàm amíciís. Hunc ín modum Philopoemen!s pecunía fplendorapparuít. Diophanes deínde Acheorum ímperator, Lacedarmoníos uís ftudere rebus audiens,eos fupplícijs afficere uolebat, At illi cotráad bellá intenti, C? &am Peloponefum perturbabant, Conabatur ueró Philopoemen mítíoréhomínem 1t" dere,iracundíamq fedare,temporís condítionem docens,quorex Antiochus& Rom? tam ínílructís ín terra Girzcía exercitibus fublímes animís íncumbant? oporterep rxte áum Philopoemen. 1 j Gumeó mentem dirígere,eo cogitatione uertere,domeftícamínimé cómouere,quadam uidentem dí(símulare& obaudire,Dicta hec afpernatus Díophanes, unacqy cum T íto La» conicos fines íngrefTus, confeftím ad urbem comeabat; quod Philopoemen íníquo feres animo, opus no fane legítímá,aut ex zquítatis diligentía(ed íngens ingenti fpiritu aufus, Lacedemonem aduentat,& Acheorü imperatorem,& Romanorü confulem, homo pri^ vat iurís excludit, cíuiles tumultus fopít,cómunem utantea Lacedaemoniis ftatum íterá índucít.Pofteríore deínde tempore, cum praeturam Philopoemen adminíftrauit,quadam Lacedemoniorü culpaSpartanos reduxit exules,& Lacedemonios,ut quídem Polybius fcribítoctogínta, ut aute Aríftocrates,trecentos& quinquaginta ínterfecít,& moenía di^ ruit,& magnam agrí parte interceptam Megalopolítanorü furiadíudicauit. Quícung à tyrannís Spartana cíuítate donatí fuerit, omnes ín Achaíá miorare íufsít, tribus millibus duntaxat exceptís, Fos,cüm ex Sparta dífcedere neglecto imperio noluiffent, venunde^ dit Poftmodi ueluti ínfultans,hifcepecunijs Megalopoliportícit zedíficauit, Satíatus de. mum& expletus Lacedaemonís,& índígna oppreffos calamitate calcans, immaniífsímá &iniquifsimá ín rempub, perfecítopus. Lycurgi ením inftítutione deleta,& omníno fub lata pueros ac puberes ímmutata patríz dííciplína, Achaíe moribus& rítu utí coégít:hos enimínter Lycurgílegem& ínftituta haud unqu& mediocre quíppíam fapere poíle, Tüc igiturexmiferíarum magnítudine Philopoemene quafi cíuitatís neruos íllos excíndente, maníueti humiles&€ demífsífacti funt, Poft tamen petíta ex Romanís uenía, Achaíz inftí tutionem fugientes,rítus patríos atcp praecepta, fícut ex tot malís& tam corruptis moríb, faserat, recuperarüt& reftítuerüit, R omanís deíndeaduerfus Antíochü bellum ín Grzciagerctibus,Philopoemen angebatur anímí,quí eo potífsímü tempore príuatus, Acheo^ rumduxnon effet, quo Antíochus ipfe Chalcíde refídens intempeftíuís nuptijs& uírgi^ numamoribus ocíatereret, Syricp nullo fparfi ordine, fine praefectis, íntra oppída fegnes & delítisimmerfi federent, Ad Romanos ígitur dictare folebat: V eftrz quídem inuídeo uictoríe, Nam fi mihí ut ducatü gerere impraefentíarti obuenifTet, hoftes omnes íntra ui^ narías tabernas obtruncafTem, Antíocho deínde fuperato, R.omaní magis atqj magís Gire cierebusíncumbentes, Achzos poteftate quaquauerfum ambibant, Iam ením prímores p urbium fummífsiores erant,íam magne omníü uíres fato quodam euanefcebant,íam pro péfinísaderat, quo fortunze ambítus aduentabat, Tum Philopcemen boniac perítí more gubernatoris ad undarum íncurfum firmíter obfiftens,tum cedendo,tum fubínclínando moderabat,& plurímís dífceptationibus eos quibus& dícendi& agendi uís ínerat,ad tu^ tandamlibertatemallícere concílíareq; omni ftudío contendebat, Cüm Aríftznetus Me gilopolitaínter Achaeos promptifsíimus,& Romanorü femper ftudens partiG,nulla ín re Romanisaduerfandum,aut ín fenatu quíppíam íngratü agendum effe cenferet,Philopoe mentacíturnus audiebat,& dícenté erauíter ferebat, Tandem ftimulante íra,índígnabun dusad Ariftenet& couerfus, Quidnam homo,ínquit, Grecie fatum ínfpectare properas Pofthac Romanorit confule Manlío, cüm Antioch profligaffet,& Lacedaemoniorum exules reduci fineret,petenteacídem etíam poftulante Títo,Philopoemen ínhibuít haud exulibus fan&obftaturus, fed fibi& Achzís, nonaute Títíuel Romanorü gratíz factum illuladfcríbi uolés, Poftmodum ípfe creatus imperator eíectos ín exilium reuocauit, Síc inmagiftratibus exanímori elatione lítigatoraliqua ex parteatqj cotentíofus erat Philo» pemen,Septuagefimü iam natusannum,& octauüm íam creatus imperator,ín fpem de Vneatnon folüm bellorum expertem eam fe deducturü prefecturam,fed uíte reliquum àtebusgerendís ocíofum& quíetum fibídatum írí, INam fícut tabefcentíbus corpor uí^ ribus, unà& morbi ipfi contabefcunt, fic& ín Cirzecanicís cíuítatibus dímínuta potentia, Contentionum ftudía ípfa defínebát. V erumenimuero fors inuída,eum períndeac pugile "eegla currendíagilitate uolantem, fub ipfam iam uita metam aduentanté praccípitauit, V terram deíecít. C uibufdam auté ín frequenti couentu uirum quempíam ídoneü fané hs imperatorem preftantem laudantíbus,Phílopoemen dixiffe fertur,eius uiri non díenáa SR m ee mentione, quíín hoftium poteftate uíuus peruenit, Paucor& ínteríectío^ gr Qum ínocrates Mefleníus homocüm príuatís cótentíonibus Philopoemeni fem^ Me rasa ueró improbítate acflagítijs alijs quogp ínfenfus, MefTenem utab ÀAín pote cliceret, índuxerat,& uícum quem Colonidem appellant, mox occupaturus& Eie atem redacturus nücíabatur.Forté Philopoemen Argísid temporis febricitabat. iis elus aures peruenerunt, Megalopolím plus quadringenta ftadía díeunacóten: '€oexloco ut fuccurreret eueftigio equites accepit ex cíuibus ílluftrífsimos quof, iu^ P C Plutarchi uencs aute uigentescy annís eximía quadam Philopoemenísbeneuolentía& pietateadgi litiam fponté ferebantur, Meffenem ítacg uerfus equítantes, ad Euandrí tumulum obuij habuere Dínocratem,Marte collato eum fundunt,ín fugam uertüt, Inde quingentinj, lites,quibus Meffeniorü fines tuerí datum erat,auxilíá latur feró aduentant;quos utafpe canthí quí modó fuperati fugerát, ftatim per colles cógregantur, V erítus Philopemm ne hoftecírcunducto clauderetur, fuori faluti cofulens, reuocatis equitib. per durifiima loca fefe recípít,Ipfe inextremo agmíne fzpenumero ín aduerfum fefe inferebathoflen, cunctos ín fepellíciens,cüm tamen congredi nullus auderet,& uociferationibus círcun, agitatís curfibus eminus uterentur, Multotíes igiturabfiftens, dum fingulos in tutumiy, uenes przmittít, ínter frequentes folus hoftes deftituítur, Nec fic conferre queni mant cepítaudacía, procul tanti ictibus pulfatus, cüm adlapidofos praecípitesqy locos urged, nunchucnuncilluc crebrís perfoffum calcaribus equum agítabat, INecueroó fenilesanni autíngraueícens ztas,quo mínus falute copararet,ullo fibímpedimeto erat, quíppequi permultü exercítam laboribus,alacrem ftrenuamq reddiderat, V erüm cim debilitat va letudíne corpus& íam graue,peregrini ítínerís& uíarii longitudo fatígaffet,equusoffz Philopemen ex fo pede eum deíecítad terra;quo cafu duro quídem attpafpero cüm ueh emensatroxac ciljus cquo a^ piti dolorinfligeretur, alíquandíu intercepta uoceíacuít.]llum igítur hoftes expiraffery pur, D Vflitius lib,ss, Mors. Vltio fecuta. Hottor habitus dcjünéo, tí,uerfato corporefpolía rapere cceperunt, Poftquám aiit caput attollens oculos aperui, cateruatím irruentes manus ín terga ínflexas collígat,€ ingentí dedecore& cótumdio fifsímis uocibushomínem ducunt, quíà Dínocrate hifce fe probrís affecti íri, neín fom nijs quídemunquá tímuerat, Oppídani hoc acceptonuncío mírü ín modum elatí,ad pov tas contertífsími congreganturtut uero Philopoemenem prater glorie fuperioris reri gt ftarum tríumphorumq dígnítaté raptatum confpexere, maxíma ex parte obortíslachry mis,eíus mifertí condoluere, tam infídam humanarit uíríá uanamq fortem deuoventes, Sic ítaty paulatím benefícus deeo fermo apud plerofg; fpargí coeptus, fcilícet reuocandi ele priorübeneficiorimemoría,& libertatis, quam efecto Nabide tyráno illis reparaffet, Paucí Dínocratís gratíz affentantes, torqueri homine,& ut infeftum ínimicü& implacv bilem necarííubebant,terribiliorem ip(i Dínocrati fi euaderet fore,à quo tam ígnomínio fehabítus& ín captíuítatem redactus effet, Ipfum ígitur ín fubterraneü ducunt domicilii cui The(auro nomen índid erunt,necgpauras necp lucem extrínfecus excipiens, Cumgfo res nullas haberet,fax&ímmaneobtrudentes íncludunt,ibiqg circüm locatís militibusde ponunt, Interea equítes utfefe ex fuga receperunt, comparentem nufquam Philopeme nem extinctum efle credentes, aliquatifper fubftítere, íactatislate uocibus homínéreuo care,íntg uícem fermones zdere,íniuftam profecto turpemi fibi falutem uíndicatam,o rum imperatore hoftibus prodíto, qui ipforum gratía nepropríe quidem uite pepercerit. Deíndeprogrefsi accurataíndagiíne cücta i nbi MR RS captíuítate accepta nun cios ad Achzorum oppída dímifere, quipermagni eam ínfelícítatem facientes, uírum x Meffenijs miffa legatione repofcere decreuerunt, exercítü ínterím apparantes. Hacqu' dem apud Achzos agebant, Atueró Dínocrates Philopcemeni tempus djmaximé falutv re metuens,& Achzorurn apparatus anteuertere uolens, ubí prímiü íntendentíbus tene brís Meffeniorum uulgus abícefsít, carcerem aperit, feruum publícü intromíttít, ueneni afferre iubet, donec íllud hauríat prefentem aftare mandat, Phílopoemen chlamydeobuo/ lutus decubabat non fopore quídem,uerüm tríftítía& mentís ftu detentus.Lumen itaq & homínepropíus cum ueneni calíce adftantem cofpícatus,uixanimo prz debílitatecol lecto,cófedit, X accepto poculo,fi quid de equítíbus prafertímq; de Lycorta audiífet,eum percontatur, Refpodentehomíne euafiffe quamplures, capíteannuit,& comiter intuens homínem,R ecé,inquít,dícis,fi omni ex parte nobifcum ínfelicíter actum non eft. Necv lia emíffa uoce uenenum haufit,ac denuó recubuit, nec ulla potíonís perturbatíoneexb/ bita, ftatím adíuuante morbo extínctus eft. Cüm prímüm ad Achaos de Phílopoemens interítuperlatiü eft,publícus moeror& lu&us ciuítates habuit, Iuuentus un cum urbium prímatíbus Megalopolím conueníentes, nulli vindicta moram fecere, fed delecto imp? ratore Lycorta fínes Meffeníorü ingrefsí,cuncta ferro igníq; peruaftát, donec cócordi e filio ciuitas Acheosacciperet.Dínocrates hoftile occupans feuítíam, necem ípfefibico fcíuít. Quícungyoccídendo Philopeemenemaffenfum tribuere, ultró uítam fíniere.Qu'^ quis eum torquend(ü effe cenfuít, eum Lycortas ín uíncula coníecit, Poftquàm uero eius cadauer combuftum eft,compofítís ín urna reliquijs,caftra mouerüt, non quide con" 0 aut temerario íncedendí ordíne,fed tríumphali quadam& uictrící pompa facris paene Philopoemen. Il4 i busimmifta, Cernere erat eofdem€ coronís ornatos& lachrymís afflíctos,íníimicos ipfis inuinculís circunductos. Vrna pra coronarü& teníarum quaquauerfum pendentíum multitudíne,uíx apparebat, Hanc ferebatímperatorís filíus Polybius,círcunftantibus A^ chzorum uírís primarts& excellenti(ísiímis, Milítes armís infignes ornàtí fequ ebátur e^ quís, neg ut ín tantí uírí luctu moarentes,neque ut ín uíctoría exultantes. Ex medijs urbi^ bus& uícls multí mortalesobuíam perínde acab expeditione reuertentí prodibant,& be^ neuolé falutato urnam attíngentes, Megalopolím frequentí comítatu deducebát. Vtue rügrandíores natu cum mulíeríbus ac puerís fefe aduentantibus ímmífcuerunt,luctusu^ niuerfiexercítus, fufpíría, querímonía, uocíferatíones perueniebant ad urbem uc, prae defiderío cafum homínís no alíter ferentem, quàm fi cum Philopoemenis íactura,& ma^ ieftatem& faftígium dignitatis ínter Achacos amífiffet. Sic pro merítís, fumma cum glo^ riahumatus eft círca monumentum Meffeniorum., Captíui lapídibus obruti funt. Cumqg flatux illius permultae€ íngentes pro cíuítatum decretís honores extarét, Romanus ho^ moineuerfione Corínthí cunctas díruere conatus eft, íllum no fecus acfuperftítem R.o^ manorum hoftem atq; maleuolum ínfectari geftíens, V erm eíus reí díffeminato rumo^ rec multa ín calumníatorem referente Polybío,neg; Manlíus necg legati honores clarífz fimiuiridelerí pafsi funt, tametfi maxima T'íto& Manlíoímpedímeta infeftus obieciffet, Etenim illíá commoditate uirtute,& honeftum(ut par erat)ab utilitate rece prog offícío ditinxerunt,cüm hís quí de nobís bene meriti funt,mercedem& gratíam ab ipfis in quos beneficia collata fuere, bonís autem decus& honorema bonis referrí debere exíftíma:et, EtdePhilopoemene quídem hactenus, T.Quintius Flaminius GVARINO VERONENSI INTERPRETE. S HILOPOEMEN 1 T.Quíntium Flamínii comparamus.Is quali fta * tura fuerit, abaereaímagine cernerelicet,quz Romeapud Apollínem A magnüe Carthagineaduectü cotra Círcum pofíta eft, gracís infcripta :5JÀ literís, INaturauero ad iram& gratia celer fuiffe tradítur,haud tame ad i» utrancy rem fimilís.Nam ín puniédo miítís ac mínímé pertínax,ad gra^ Ingenium, 3A rificandüefficax& aísiduus,quibusqg beneficía contulerat;perínde ac 2 recepiffetproptus,X perpetuabeneuolentía affectus,quód hí rem pul endí conferuandid; caufa effent, Honorís& gloríe cupidiífsimus, preftantit^ fimatquarumdy& maxímarü rerum autor efTe uolebatilongé magís benefici affectan tibus,quàm erogantíbus gratulari folítus, quód íllos uirtutis materíam,hos autem gloríae competítores duceret. Czeterüm cüm multa&€ íngentía Romanos ímplícarent bella, fta^ timgabíneunteatate íuuétus ad res bellicasínftrueretur, T'ítus mores ac dífcíplinam af fequutus militarem, tribunus mílítum fub Marcello confule, ín eo quod aduerfus Anniíbalem gerebatur bello,prímam egít mílitíam. Poftquàm uero Marcellus per ínfidías mor tem oppetijffet,capto iterum Tarento, T ítus eíus prouíncíe prefectus creatus,plurímum glorie, fplendorem ueró non mínus ín admíniftranda íuftitia quàm bello comparauít, Quamobrem ad duas colonías, alteram INarníam, alteramtConfam deducédas,prínceps tLiuiu,Coffan deledus eft; quz res ad medías quafdam& iuniorib.tríbui confuetas dígnítates omítten: dastrbunatü uidelicet;preturam& zdilítatem, íllum extollebat,ftatímqg ín petítione con ulatus prona ín fe habuit fuffragía. Fuluíus tamen& Manlíus tribuni plebís eí magnope te re(iftebant, iniquum effeaíferentes, uuenem uírum ad ufurpandam fummáddígnitatemprater leges írrumpere,quíad facra reipub. myfteríanecdum ínítíatus accefferat.Ea^ Propter fenatus fententíam reíecitad populum, Atpopulus Títum eueftígió trígínta no^ umannos nat confulem cum Sexto Aelío defignat, Aduerfus Philippüac Macedones Liwib.s.dec.4 bellá fortítus eft.In quo delígendo,Romanísidcirco rebus fortunz fauorafpírauít, quód tcihomines nó tam bello ac uíribus, quàm facundía& comitate uincendí captandídg &3t.QuippePhilippo cum ad propulfandam pugná fateffet Macedonícus príncipatus, adinferendum etíam fucomníno phalangís ínftrumentü, ipfa Grrecorti potentía, durante ellosuires fumptus,ímpenfam, refugiumq fuppeditabat. Necprofectó nifi difiunctis à Philippo Gra cord auxilijs,ín eo bello uníus przelij opus extitíffet, Girecia quoq; necdum -omanís ínclínata rebus tum prímit gerendís ímplícita,nififrugi natura ducem eloquen "amagis quàm víríbus fretum, quity oratione ac lepóre tum monendo, tum audiédo ho. P? Difciplita, C tLiniu, Aon. vAGy Plutarchi mines alliceret,& iuftítix uigore feruaret, nada effet,non facilé pro fuís alíenigent opt fet príncipatüt:qua omnía ín eo extítifTe uíro eius gefta declarant, Ceeterü cüm fuperior audiffet ímperatores, tum P. Sulpitíd, tum P. Iulíum tardé ín Macedoníà profedios len quog bellum adminiftraffe,eosqy modó pro locís,leuibus prelijs, modó pro uíjs interi mentandum à Phílíppo fufos, no eos duxit ímitádos, lllienim cüm omné ferme anni di gnítatibus& officijs reipub. domí confumpfiíTent,adbelligerandá poftmodüfefe conl, rant, Títus fuí confulatus annüi partím domí,partím milítiz nequacp ducendumratus v, banos magiítratus ac dígnítates omifit, fratrem Lucíum clafsís prefectá à fenatu fibiing expeditione darí ímpetrauít, deínde ex íjs quíín Hifpania cum Afdrubale conflixeranr, Annibalemg ín Aphríca Scipionis aufpíci)s proflígauerant, lectis tribus millibus adhu zetate robuftís& ad dimiícandü impígrís, tutus ín Epírum traíecít, ubí Publí& cum Cop aduerfus Phílippum metat& offendít, Contrà Philippus ubit Apfus irrumpít fluuius pro ftatíione dudum tenuerat anguítías;€ ne Publius egregii quíccf efficeret, impedimento eratlocorü afperítas, ítusautem fimulatqgy exercítum accepít, dímiffo Publio, loca explo raturus adít. Ea funt nó mínus quàm Tempe munita, caeterum arbuftorum pulchrítudo, quemadmodáillís,&fpaciofa fyluarum uiredo,eaq; pratorü amoenítas nequadjadeft In, termagnos& celíos utríng; montes uafta profundaig uallís deducitur, per quà curfuatg celerítate fimilis Peneo Apfus elabítur,qui omnem fermé radicem montis occupans, pre cipittanguftamg relínquítínrípa femítam,haud exercítuí tranfítu facilem:fi pro ftatíone teneatur, omníno ínfuperabilem, Erant qui círcunducto per Daffaretída penes Lyngun tramíte, habílem Títo adítum patefaceret. Illeuerítus ne longíus à marífterilía& íncula ingreífus loca, detrectáte pugnam Philíppo, rebus ínfectís, quod& fuperiori duci conti gerat,mare íter& ob comeatus ínopíam coactus repeteret, fumma ope contendítpermon tís faftigía occupare tranfitum, Atea res nullumbellifínem afferre,nihílcg conduceteuifa eft.Síiquídem Phílippus cüm cacumina phalange teneret, oblíquís undíc mífsilitatg fv gíttarum ícíbus Romanos petebat, Acrí pugna comíffa, faucij& exangues utríng cadit plurimi, Accedunt ínterea paftores quídam índígenze, quí per quofdam neglectosabho fibus anfractus exercítum fefeducturos,& tertio demum die ín fummis coftítuere mor tíbus pollícebantur. Fídei uerà cognítorem confírmatoremq preftítere Charopum Mv chatan. Is eratínter Epírotas homo prímaríus, pluríma Romanís affectus beneuolentí, clàm eís ob Philippi metum faues, Cuifide habita, Títus quendam ex tribunis militi cum peditum quatuor millibus& equítibus trecentís mittit, Paftores ílli reuíncti precedebant, Interdíu quídem per cauernas& loca fylueftría taciti fedebant,noctu ueró per lunam que femipleno lucebat orbe,íter agebant, Títus quíbus díebus eos emífít,ceffantem tenuite ercítum, adeó ut leuibus przlijs excitaret hoftem. Qua ueró die premiífsí fefe collibusde fuperoftentare milítes debebant, cüm primum illucefcit, uniuerfos& grauís& leuisat/ matura mouet,€ trípartíto agmíne ipfeperanguftum fluminís marginem rectas agens cohortes, Macedonibus quifefeper rupes oppofuerant,cóferitur, caeteros qui duabus il latí partibus per locor&afperítates impigre adoríantur, ímmittít, Exorto íam fole, fumus montanz more calígínís íncertus proculafcendens emergebat.Is hoftes(eís enim à tergo erat)latuít,íamtg occupatímontes erat, Romaniís inter certandá laborandumqy fídes ambíguauerfabatur, fpemtqppro cupiditate fumebant, Poftquám ueró crefcens magísatque magis aerem denigraret,íamq; plurímus fcandens focíorü ignís effe cernebaé£, fublato cla/ more acríter íncumbüt, uthoftead fuperiora íuga pellerét: alij quoq; fummis de collibus contra ínclamítant. Quas ob res ín fugam cundi mox uerfi funt, Et quía montísíníquius ultrá ínfequí uetuít,haud amplíus ij duo millía cecídere, Romani rebus,feruís,caftrísq d reptís,anguftijscy potítiíndeper Epiri ea modeftía eaqy abftínentia tranfcurrunt, utcum proeulà maríac nauibus effent, nec uníus fruges menfís haberét, nec emendi facultas2" e(let;ab eius tamen regíonís preda multifaría fibi téperauerínt, Philippus aütfugacismo re Th effaliá percurrens,abductís quidem ín mótes íncolís urbes íncendebat: fupelleailia uero que autmultítudíne aut onere relínquebant,milítibus diripíenda proponebat, 4 quodàmodo Romanis regione cedere uideretur. Hec ubí Títus accepít,egregía quad beralítate mílítes obfecrabat, ut derelícta ab hoftíbus loca períndeacproptía peragrantá obferuarét,curarentqg, Cuíus quíde prudentís cófiltj& optíme difpofitionís fruciimat rc fenfere, Namcüm prímü Theffalíam attígere, eísfefe ciuitates fponte dedídere. Goa autem quí íntrat Thermopylas funt,fpeac defiderio afficiebantur erga Titum, Ache!, lipptfocíetate repudiata, cum Romanísbellü aduerfus Phílippü gerere ftatuunt. Opt T.Quintius Flaminius. I B ijucró, cóm eorum urbem Aetolirecípere ac cuftodía tenere concupifcerent, qui quan. quam Romanorum arma iuuarent, eos tamen funtafpernati, accíto Títo ftatim feillíus (ici comiferunt,Pyrrhus cum prímü e fpeculaornatífsímaü Romanorü cofpexiffet exer^ citum, díxiffe traditur, haud barbarícam fibí uíderí illam barbarorü acíem, Bos quoqj qui obuí prímo habuere Títum, eafdem emífiffeuoces oportuit.Ex Macedonibus ením au^ diuerát,barbarící ducem exercítus aduentare, qui armís cuncta profternes, omnes ín fer^ uitutem detraheret, Atpofteauírum ztatís flore uírente, afpectu benígnit, graeca uoceac doquentía fuauem,& gloríz haud inanís cupidum confpícati, ob eíus beneuolentíam mi ruminmodum demulcebant, Caeterí cíuítates obeuntes,cíus homínís ftudío& amore uníuerfacoplebant, quód eas íam libertatis ducem affequutas effepradícarent. Poftquàm Philippáad pacem inclinatü audiffethabíto cum eo colloquío, pacem illí amícitíamt po puliRom, propofuít, modo Graecos ab eíus prafidijs liberatos, fuo íurelegíbuscgufuere finetet,quod omníno Philippus facturü fe effe negauit, Apud eos quí rerum Philippi ftudiofierant;uulgatit eft Romanos non aduerfum Grecos,fed pro Grrecís aduerfum Mace donesbellagefturos aduentaffe.Dehínc càm cetera Tito tranquilla fuccederet, ín Boeo^ iam fine ulla belli facie proficífcentí prímores Thebanorü obuiam prodíerat, Hi tametfi Macedonice partís per Brachíllelim effent, tamen perínde ac utríufcqg fouentes amícítíam Titumhonorífícé falutatum exíerunt: quos dextera prenfos benígneadmodum alloquu^ tus Títus, ínter eundum nüc fumma comitate percontabatur, nüc alíquíd narrabat, quo^ adexitinere fefe milítes recíperent, Hocpacto und cum Thebanísurbem íngreffus eft; quem quandj íd haud fatis collibuiffet, arcere tamen ueriti funt, quod no paruaíam mili» tum manus fuerat confequuta, Títus attamen perínde ac cíuítatem ín poteftate non habe et, perfuadere Thebanís coepit, ut eos ad fufcipiendam Romanorü focíetaté induceret, Adidem quog, facíundá cüm rex Attalus orando"Thebanos pellíceret, fupra fenectutís vires fuamín dícendo potenti, per quandá laudis& gloríe cupídítate;oftentare conatus, fübitaínterorandi capítís uertígine aut humoris defcenfu correptus, amífsís fenfibus cO De Attdli morciditpaulà poft nauíb, relatus ín Afiam,fuprem uíta díem obíjc. Thebani Romiániscó^ teuariat Liuius ceflerePoftea Roma exeütibusa Philippo legatís,fuos quoq? Títus míttít,qui duritebel libs.dca.4.c7 b lotempusfibiprorogaríab fenatu impetraret, aut faltem ab eo pacem fierí decernant;ho^ Iufin.lib. 56. norísenimpercupídus,nealterfuffectus ad belli ímperator,fuamilli gloríà interciperet, magísatqymagís uerebatur.Ceterá cüm eius amícorü opera Philíppus ex hís quae poftu^ laretníbilimpetrafTet, eíus admíníftratío belli ac imperíü T'íto demandat. C)uadere ubí fenatus decretum accepít, fpe elatus ftatím ín"Theffalíam ad debellandum Phílippü con^ cittuseft fupra uíginti fex millíahomíná habens, ex quíbus pedítum quidem fex míllía, equítesueró quadríngentos ttadíderant Aetoli: tantus fermé erat& Philippi exercitus. Poflquámueró ad Scotuffam caftrís caftra collata funt, ubi futuri erat utrincy perículüz necutfít trepidabant duces ínuícem, fed ímpetu magis& gloríz cupiditate compleban tu: Romani Macedones,quorum ín fortitudíneacuírtuteplurimt per Alexandrum no^ meneratuincere contendebant: Macedones,fi Romanos, quos certé Perfís fortiores ar^ bitrabantur, fuperaffent, claríorem Alexandro Philippum fe demonftraturos e(Te fpera^ bant, Títus igitur milites pro cocíone hortarí ut fortes acftrenuíforent,eos ín Girzecía pul cierrímo quídem orbís terrará fpectaculo, aduerfus praeftatifsimos íamíam decertaturos hoftes, Philippus feu forte, feu opera dedíta fepulchrti quodda excelfum, quod extraval^ lumpromínebat,íntempeftíuus afcendit,ex eo príufquám pugná iníretde more ad concí tandos fuor anímos concíonem orfus, Quz res ubi dírum anímís ac trífte obiecítaugu. rium,turbatus ea diepraelío abftínuit. Poftrídíe antefolís ortum, ob mollem ac humídü eiusnoctisauftrá uerfis ín calígine nubibus, profunda campos copleueráttenebre, fummís quom de montíbus ínter amborit caftra craffus delabebat aér,quí moxínchoante die, locorü faciem obduxerat, Quapropter qui fpeculandi& ínfidíandi gratia utríndy prodíe^ ran5mox ínuícem illabentes,prelíü acre comittunt,ubi nunc Canís capita appellát,.Den^ fienim tumuli& parui mutuo colles promínent,quibus ex forma fimilítudineíd nomen cxt, Cüm ínter locorí íniquítates uaríe nuncfugando nunc fugiendo fierent mutatío^ nes]aborantíb, cedentíbusq écaftrís ambor& emittebanturauxilía, Cumgq inclarefcen^ Mim&treque gefta effent cerneret, tota fignis figna cóferütt. Philippus quí dextro preeratcornui, ad teftudínem ftructa phalange,€ fuperioribus locís enixe contra Romanos Iniertut, cuíus erauífsíimü impetum necipfi Romanorüftrenuifsimi fufferre poterat. In^ re cimob locorum afperítate& montís íníqui iuga, coftare phalanx,& denfa prodíre P3 Plutarchi C acie(quain retotíus agmínís uis roburg confiftit)nequíret, turbaríac difpergi finifirum Lin.lib.2.dec, 4. Liuiusbabet Ne ite li.5 dec, 4. cornu coepít:quod ubi Títus anímaduertít,defperata aliorum uictoría, huc fuos acerrime concitat, Quíppe Macedonib, utuírí uiris confererent, impedímento erat armor Ohus, Phalanx ením quoad membra coniuncta perftant,& teftudínem uno coníferuatordine ficutínuíctá quoddam anímal fuas gerítuíres,Caeterü ea dííToluta compage,uniufcuipf roburacfortítudo propter armatura genus amíttun£, quz príus conexis mutuó partibus uehementer pollebant,Fís ígítur ueríís,Romanialios fugientes ínfectari, alíos interpy, gnandá difcurrétes ex oblíquo truncare, Qua res íta uí&ores Macedones proflígauit u repentéproíectís armís fugam capefferet,In eo przelío octo millía hoftía cecidere, circi quíng millia capta. Aetolorü uero culpa Phílippá euafiffe cóotigít,quí Romanis adhuchy ftem ínfequentibus prada fefeac diripiendis caftris accíinxerant,íta ut redeuntes illinihi offenderínt, Quamobrem gtauísimis ínter fecontum elijs tum prímü difceptarunt, itu moarore deínceps T'ítum angere non defifteret, fibi totam eíus uíctoríz laudem adícibe, rent, Girzcosqyítarumoribus occuparet, ut cüm Poétz íd facinus celebraret, prímos Ae, tolos fuis carmínibus fcriberent, Ex quibus hoc per cunctorü ora uolítabat epígramm;; Fletíbus& bufto índecores, terdena, uíator, Theffaliz oppetímus míllíaín hoc tumulo, Martefub Aetolüm domítí& uírtute Latínüm, Quos T ítus ímmenfía duxit ab Italia, Emathíz cladem, trux fpírítus ille Philippi Ceruorum curfu prepetelapfusabít, Hzc Alceus in Philippi uítuperíaadiditjn quibus&€ ceforum numerum ementiítus eft, Ea cüm paísím canerétur, T'itum quàm Phi lippum acríus írrítabant,quí Alczeum carpens, hoc carmen fuís adíecít elegís; Frondibus& ueterí libro nudata, uíator, Celfa fít Alceo cruxfitaín hoctumulo, Hares Títum quí coparanda ex Grz cis gloríz fummo ftudío tenebatur,nó mediocriter afficiebant, Quapropter negleái Ae, tolíínpofterum, càm ípfe per febellü gerere ftatuíffet, grauítertulere, Poftea cüm perle gatos fecum de pace Philippus ageret, ceteras Aetolí ctuítates obibant, pacem Philippo uenundari clamítátes, cüm fundítus bellum excín dere,& ipfius delere ímperíum líceret, quí uníuer(am feruítute Girzcíam opprefferat, Hífce rumoribus cüm Aetoli focios pe turbaíTent, ad fírmandas pacís condítíonesaccedente Philippo, omnís exempta fufpício eft: poftquàm ením feacregnü Títí& populi Romaní poteftati cómififTet, ictum fedus eft, uerüm Títus eiregno Macedoniz reftítuto, ab Gracía iufsit abftínere, milletalentis tríbuti nomíne,& prater decem naues, uníuería clafTe mulctatü. Alterum ex liberis cius Demetríum nomineobfidem fufceptum Romam mífit, Quo quíde facto, ipfum como díísimé ufum tempore,& impendentib, occurríffe periculis liquet. Rex enim Antíochus cüm poft res ab fe magnifice geftas ingentí parta gloría,& uiribus auctís, ad cun&orum príncipatum oculos adíeciffet, tum ueró uehementíus aduerfus Romanü ínfurgeret im perium, Annibal Carthagíne profugus, Romanorü inímíci(símus,ad eum profeduseft, quem per fe alioqui abundéperfuaíum ad profequendum fortunz fauorem& affluentis potentíz commodumyfsíduís íncitabat ftímuliís. Quibusacuté acfapíenter prauífis, nif Títusad componendam pacem anímum inclínaffet, uerüm íntra Gracíam cora Rom nos Phílippusanteafibi pro cómuní caufa belli focíum afciffet Antíochum, quí eatempe ftate duo maxímíacpotentí(símí reges erant,profeció nó mínora quám fecundibelliPv nicítempore certamina perículag; Romanis impendiffent, Nunc ueró cüm uríufq bill medíam, X peropportuné quídem, pacem Títus interíecíffet, ita ut príufquám quoda uentabatbellum ínchoaretur, prafens abfcinderetur, factum eft ut extrema quídem fpe Philippum,;príma autem príuaret Antíochü, Inde decem ab fenatu mifsilegati Títo cor fulebant,ut caterís libertati príftínze reftítutís, Corínthus, Chalcís,ac Demetrías prefidio impofito feruaren£, quó tutíores aduerfus Antíochum effent, Tunc Aetolí per ciuitates apertís calumnijs prorumpebant: Soluit Títus, inquiunt, Graciz compedes. Pradícias nang urbes eo nomíne Phílippus appellare folebat, Grzcos quoquepercontabantut;2n nuncgrauiora quidem aut leuíora quàm olím uíncula collo geftantes gauderet,& Títum períndeacbeneficum admírarípergerét, qui folutís Grecize pedíbus ceruicem nodopt" ftrínxiffet:Q) uas ob res Títus grauifsimo dolore comp&ctus, legatos crebrís induxit pr^ cibus utha etíà cíuitates, quó plenífsíma gratía& accumulatii foret beneficía, liberare 1 ioodips 2" tur, Itagp dum agerenturi]fthmía,& frequens homínü cóuentus ad ludorü fpedac sm confe T.Quintius Flaminius. IIé y confediffet,utpote díuturnís Iaffata bellís, Girecía in fpem libertatís pacem feftis celebran tediebus,íuffo per tubae fonü(ilentio, procefsítín medí& praeco,& itaproclamauít;Sena. rus populusq; Romanus,ac Títus Quíntíus imperator€ conful,rege Philippo& Mace donibus debellatís, fine cuftodijs, liberos, íimmunes,fuo fure uíuentes fore permíttüt Co^ rinthios, Locros, Phocenfes, Euboícos, Achaos, Phthíotas, Magnefíos, Thefíalos, Per^ rhabos.Príncípío quíde cüm nonad omnes ea uox aperté perueníffet,íngens ortus eft ín theatro fremítus mírantíü ínter fe homiínd, díctacy fcifcitantia,& pronüciari rurfus oran^ tium.Iterá fedato tumultu,preco íta clara pronuncíauít uoce,ut per uniuerfos eíus preco^ nij damor íerít: ob cuíus reí claríitatemímmenfus quídà& incredibilis flrepítus ad mare ufq delatus eft, Nulla íínde certatorá habíta cura,cunctíaffurgüt,ftudíog; profilíár,& Tí tidexttáamplexantes,ipfum Cirzecía faluator& ac defenfore falutabant, l'unc íd quod fe^ penumero de imméfa uocís magnítudíne cómemorari folet,cernereerat, Coruí ením quí val.lib. 4a. forté fuperuolabant,ín ipfum decídere ftadíum, cuius rei caufa confcíffus aer extitit,[Nam cümuoxpermagna zedítur,ipfius uí dífíunctus aér nullà uolantibus firmitate exhibet. V e rüm cüm ídcirco lubrícus factus fit,aues períndeacad ínane peruenerínt, delabuntur,aut medíusfidius€ clamoris íctu, tandj fagitta quadam faucíz, exanímes cóncídunt,Poteft& quidam aerís,fícut& pelagi, uortex efe, quí uíoléto circumagat ímpetu. T ítustante mul titudínís frequentía cocurfumq; profpícies, nifi mature fe abduxiffet, totundíc fimul ínundantibus profecto fupereffenequiíTet, C ui ubí íngruenteíam nocte circa Títí tabernaculum clamare deftíterüt,amícos aut cíues prae gaudío obuíos falutabát,amplexabant,ad comas unà potusqg uertebant,tum lztíores,ut fit,longos de Grecía fermones edebát,que libertatis gratía tot cofectís bellís, nondüíllam íucüdius aut ftabilíus efTet cofequuta, nüc autéalíos nacta propugnatores,nullo fermé cruoreautluctu,praftantiífsímü bellorá& prae míumuedicauerít, Nam cum ínter homínes fortítudo atcp prudetía perrarü quíddà effet, tum ex caterís honeftatís partibus longe rarior íuftitia erat&«quitas, Síquide A gefilaí, Ly(andrí;Nície, Alcibíade,bell& quíde admíniftrare,& terra marítg dimícates uíncere no rant, fuasaüituictoríasad generofum gratífícandi& honeftatís ufum accomodare nefcíe bant,Namprater res Marathone geftas,belli naualeSalamínz,Platzenfepralií&, Ther mopylarü;Burymedontís,& Cypríca Címonís opera,uníuerfas Grecía pugnas ad fuá ip^ [iusteruítuté perfecíffe coftat, X unüquodcg trophei in fuí pernicíem ac dedecus ftatuif? fe;ipfamq fuorü improbitate ducit,& mutua eorü cotentíone fcpifsime fuiffe fubuerfam, Athomines exterí paruá cum Gracis necefsitudíne& perexilem prííci generís comuni^ cationehabentes,ex quor uerbo aut confilío ullamad Gracos comodítatem perueniffe míirandüefL, ipfos maximis adeo laboribus ac perículís& grauifsimatyrannortü ditione lt berarunt, T'alía per Giraecos colloquía manabant,mox rebus cofentanea fuere praeconia, Simulenim Títus Lentulü ad líberandos Bargylíatas mifitín Afiam; T ítíllíain Thracía, Triu, Tbermit, utexoppidís ac infulís Philippi prefídía fübmoueret; Publius t V íllius ut cum Antíocho" udi. proliberandis Girzecís quos oppreíferat,ageret,traíecít, Títus Chalcidem profe&us,inde ín Magnefii nauígans, explofis cuftodijs rerum gubernacula publicará fuís reftítuít po» pulis. Ad celebráda penes Argos INemea,ludorü prefectus defígnatus,& magnificentit^ lin&zdídítapparatit,& íbí rurfus Grecis libertate praeconis uocepronücíauit, Cíuítates obiens legum fanctítate fuftítíamq; conftítuit,illas mutuafimulbeneuolentía& charitate conciliauit,diífcordías ac fedítiones fedare, exules reduxít, Quibus rebus nó mínus quàm uitis Macedonibus lzetabatur,íta ut fam pro czeterís beneficijs,perqua mínímü accepta lí bertas cenferetur, X enocratem phílofophü cüm olím ad carcerem publícaní pertraheret, exipfort manibus Lycurgus orator eripuit, dehínc ín eor& petulantíam grauíter anímad^ uettitpoftmod& cümín eíus filios aliquando Xenocrates íncidiffet,díxiffe fertur, Filij o^ ptimas genítori ueftro gratías reddo,eíus ením opera laudibus unufquífc; profequit. Ti^ toauté X Romanís, no modólaudibus,uerumetí fideacpotentía dignze grates agebant, onfolüm ením accedentes eorum pretores late excípiebant,fed excítate ultró cíuitates Populi, eíus fe dítíoni dedebát. Reges quoq; cum aliorum regum íníurijs uíolarentur, 3o Nomanorü confugiebant manus, Quamobrem factum eft, ut díjs íuuantibus maturé cunda Romano fubderentur imperío. Caterá Títus Graeciz libertate gloríarí admodü folitus, cüm argenteos clypeos, fuamq; Delphís parmam affigeret,íta íufsít ínfcríbí: ClaraIouís foboles, ftudíum quam mulcet equorum, Spartaní reges Tyndareumqg genus, oc Títus Aeneades fummo uos munere donat, P4 v D Tititrixmpbus, Toi aru zóy i7avoy, tLiuius legit Attilius, Lts.lt.7.dcc. 4, Plutarchi Quo ducelíbertas moenía graeca tenet. Apolliní quoqp auream imponens coronam,in hunc modum fcripfit; Hac tibi Latonz ftírps óprzclara, corona Aurea czfaríem contegatambrofíam, Quam Titus Aeneadum dux íngens attulit, ipfi Da pharetrate uíro fortía gefta caní, Tam per Hfthmíorü celebrítatem terram Gracíam príftínalíbertate donata fuísq reftitug legíbus, Corínthíorü cíuítati bís hoc cótígít: primi quídem uoce preconís à T'íto,quem, admodum fuperíus enarratum eft:& ztate noftra iterum à INerone, dumis ín foro Corig thi éfuggefto concionem habuiffetad populum, V erüm hec pofteríus, T ítus cümadue; fus Nabín,perníciofífsímü flagitiofífsimumq; Lacedemoniorü tyrannum,longé pulcher rimum tgp íuftifsímü bellà ínchoaffet, Grecos ad extremi fua fpefefellít, quód cüm eum capturus exíftímaret, haud uoluít,uerümícto cum eo foedere, Spartam índignifsima fer uitute compreífam relíquit, feu ueritus ne díutíus durante bello alter ex Roma fuccedens imperator fuamillí gloríam íntercíperet,feu Phílopoemenís honorib, aemulus& conten, tiofus, Dum ením Phiílopoeme uír cüm ceterís ín rebus Girecorü ftrenuifsimus,tum inc bello per quedamaudacie& fortítudínis opera clarífsímus,zequalem Tiíto gloríam& pa res ín theatrís honores apud Achazos confequeretur, Títum dolor angebat,índignifsimi exiftímantem, ut Arcas homo fínítímorum ac exíguorum dux bellorum, fimiles Rom» no confulí& Grecíz propugnatorí laudes decusqg uendícaret, V erumenímuero Títusa. líam pro hífcerebus excufationemafferebat, cernere fenon fine magno Spartanorüexi tío perdítum írítyrannum, Achzípoftquám honores illí complures decreuiffent, nullus profecto fuís adequari poffebenetficijs uídebatur,unico duntaxat excepto munerequod ei prz uniuerfís charum acceptumg; fuít.Id aute eft huiufmodi: Romani acceptísab Án nibale cladibus,cümuenundati& peruaría difperfiloca feruírét, mille& ducentíín Gre, cíauerfabantur, Hí ex eo cafu cdm femper miferabiles, tum ueró eo tempore magis, cüm iftiquidem filíjs,alij fratribus,alij familíaribus,& quod acerbius eft, ferui liberis,& capti uiuictoríbus occurrerent, Títus quanquam moleftifsímé ferret, haud tamen illis quenij priuandum effe domínü fudícabat, Achzí cüm eos mínís quinque collatís ín capítarede miffent,coactos unum ín locum uníuerfos,confcendentí nauem T íto reddiídere,quapro pter fumma Títus alacrítate dífcefsit,Pulchra nimírum hac clarifsimorü operumpramía amplífsímum uírum,cíuem ornatifsím&,& amantem patría decebant, Ea res illius tríum^ pho maxímum attulíffe fplendorem uidetur: hí ením(quí mos feruorum eft cum libet, te donantur)yrafís capitibus,pileatíín tríumpho T'ítum funt cofectati, Speciofíus uero fpe &aculumlongo tranfmíffz ordíneprabebant exímíe greca cafsides, IMacedonica peli & farifTz,Grandem quod; pecuniz uim ín eo tríumpho translatamtHyrcanus perhibet defecati auri podo tría millía feptíngenta tredecím, argenti quadraginta tría míllía duce tafeptuagínta,aureos Philíppeos quatuordecim míllia p. preterea mille talenta,qua Phi lippustributínomínedebebat.Eain pofterum R.omaní,Títo prafertím opítulanteacper fuadente,remifere Phílippo,& cum eo decreto fenatus focíetatem funxere; filium quoq obfidemabfoluerunt, Indecüm Antíochus in Grzcíam ingenti claffe& magnis coprjs traíecíffet, cíuítates ad defectionem folícítatas feditionibus perturbabat, Quam quidem adrem Aetolos populí Romanídudum hoftes ac inimicos, focios& confpíranteshabe/ bat, Hibellí caufam& pratextum afferebant Gracorü libertatem, quibus cum liberi fo rent, hufufcemodíre haudquaquá opus exíftebat, V erim cüm ad íd honeftioremtítulá non haberet,ipfum pulcherrímo atc optímo nomíne utí docebat, Eius ítaqy motus& po tentízz rumor cüm uehementé Romanís terrorem íncufsiffet,t Maníus Acilius confül& imperator,& Títus Girzcorügratía legatus eó mífsí, Ex quíbus cüm prímü apparuft;con fírmatíores alíos reddídit,alíos langueícentes& dubíos,cüm fuam illís beneuolentíá pe índeactempeftiuumaliquod medícamen adhibuíffet, in fide tenuít,X ne qua ín re pec rentaut perfídé quid flagitíofe perpetrarét, uetuít, Eum tamen effugere perpaucí, quos Jampridem ab Aetolís occupatos& corruptis penítus anímís contamínatos offenderat Quibus tametfi Títus acríter fuccenferet, confecto tamen poftea bello ípfos tueri;ipfisd propítíus effe n&quam deftítít. Póftquàm Antíochus apud Thermopylas uictus, falutem fibi fuga comparans traíecít ín Afiam, conful Maníus Aetolís partím obfidione captis partim eos Philippo uaftandos debellandosq; demandauit, Macedo tum Dolopas ac^? gnefíos, tum Athamanos& Aperantos uexare& abigere, Maníus poft díreptam Hn €icam, T. Quintius Flaminius. I7 x deam, Aetolos intra Naupacton obfidere, Quibus ín rebus Títus Grzcorü miferícordía cómotus,ex Peloponefo ad conful nauigans, prímü increpare qued fuarü premía uícto rarum Philippi Íibí uendícare fínat, cumqg Macedones gentes plurimas regescqg fubuer^ antis fruftra tempus coterens,unum oppídum& per íracundíam quídem obíidione cín 4t, Indecüm obfefsi T'ít& e murís cofpícatí protenfís palmís fupplíces conuocaret, nullo qunczdíto uerbo lachrymis effufís abfcefsit. Dehíncíram confulís placída oratione mítíans, Aetolís iínducías actempustantá ímpetrauít, quo mífsís KRomàlegatís,ab fenatu cle menti noníhílac humanítatís exorarent, Plurímü uero laborís& moleftíarü ín exoran^ dopto Chalcidenfibus Manío fupererat,quibus ínfenfus admodá erat, quod Antíochus uxorem íntempeftíué quídem ac praeterzetatem fuam, ex íllorü cíuitate duxerat, qua con^ (lanteutrínque bello,ís iam natu grandíor exímía forma Cleoptolemi fílíam adamauerat. Quares Chalcídenfiá anímos ad Antíoch& promptius inclinauerat,& ipforü urbé eíad clorüufus opportuná receptaculü adfcíuerat. Antiochus indeé prelio fugíens ci Chal cídem appuliffet,correptís opibus,cum uxoreac amícís cótínuo ttaíecít ín Afíam, Manío fgiturper iracundíam íllís exercítá admoueti, Titus przeftó aderat, eumqy fimul& ceteros Romanorüproceres excufando íta placatos reddídít, ut Chalcídenfes omni foluti metu, xclibetiomnífupplício euaferínt, Quorum gratía merítor&i Chalcidenf:um cíuitas quícquidineorum urbe fplendídé ac magnificé extructum erat, dedícauere T'íto,ubiadhuc ta lia cerni lícetepigrammata: Populus Chalcídenfís hoc Títo Herculicg cofecraueregym» Honores diuini nafiá, Alio in loco: Populus Chalcídenfis hoc Títo& Apollini Delphinía, Noftra eua 2e habiti. iate Títo facerdos publíce crearí& res díuína fierí folet:perfectís libamentis,uerfibus xdi tum quendam paeana canüt, cuíus relíquas quídem partes ob prolíxítatt omifimus, qua autem poft decantatii carmen dictítent, fcríbenda effe cenfuimus: Candídí(símam Roma norum fídem coftantifsímo íareturido colímus, louem maxíma, Romam, Titum, fímul Romanam fidem puella caniíte,Ieíe pan ó Títe Soter. A caterís quoq Graecis dígnifsi^ 19v Apollinis moshonores,& qua ueros paríthonores, mírífícam beneuolentíam ex morum comítate ephiteton apud comparatat, Etením fi quando ob rerum geftarü gloríam cuipíam ueluti Philopcemeni, Arfpb. a0 autÀchzorü ducí Diophani dífceptaffe,aut controuerfiam egíffe contíngeret,haud pro^ aepo p pteteagraueautíncoómodum alíquíd per futoréperpetrabat, uerüm oratione, quz cíuili & urbana quadam libertate plena erat, tranfigens omnía, acerbus erat nemíní. Nonnulli Liberta diced tameniracundum,& naturaleuem exíftímabant, Czterü confuetudine& famílíarítate iu cundifsimus,non fíne gratía& grauitate facetijs& falibus utebatur, Cüm A chei Zacyn^ pic facet? thíorüinfulam fuo fure uendícare concupifcerent, ut eosab íncepto deterreret, perículo^ c«ute. fumillis futur&aít, fi quemadmodá teftudínes, íta illi longius à Peloponefo caputabduce rent. Philippus càm pacemac feedera tractare coepiflet, Títü cum pluríbus,fe ueró folum aduentaffedixerat: cuí Títus adiecit, T'e quidem ipfum neceffarijs ac familíaríbus obtrun ctís foli reddidiftí. Meffenius Diínocrates ín conuiuío Romz temulentus muliebri falta rathabítu;poftero diea Títofubfidium ínuocabat,quód ab Acheorü ímperío ad defectío nem folicitare Meffanam uerfaretanimo. Tum Títus;De ijs uiderímus, te ueró miror,in^ quitcüm res huiufcemodí moliri audeas, uína tractare, faltare, X canere poffe, Cüm An^ tíochilegatí ingentíum copiarum numerum delectum apud Achaos permultís nomi nibus íactítarent, T'ítus olím fe cum hofpíte quodam coenítantem,inquít,multitudíne car niumadmíratum fubíncufa(featqg; ínterrogaffe,unde tantam ferculorum uarietatem com piffeteiautem hofpitem porcína omníarefpondiíffe, uerüm ea apparatu,faporibus,có^ dimentocg differre, V os item uíri Achzí cüm haftatos, faculatores auditis,& pedites, ne propterea tátopere A ntíochí uíres admíramini, quód eosarmorü tantííimodo genere dít^ trentes,unfuerfos Syros effe coftat, Poftres ín Girecía geftas ac belli cum Antiocho con «tum,Títus creatus eft cenfor.Is at amplífsímus eft magiftratus,& quodámodo perfe^ Cerfori« illin& reipub.culme.Huíc Marcelli quínquíes cófulis filius collega obtigit, Hi quatuor dignit4s, haudilluftres admodá uíros é fenatu mouerüt, V níuerfos cenfos, liberís natos parentib, Iter cíuíá Romanorünumerdá receperát,à Terétío Leone tribuno plebís coactí,quí ma^ ximeutnobilítate offenderet, ad íd(cíto confírmandü plebem índuxít, Erant eo tempore MT excellétifsimí uirí príuatís ínter fe cótentionibus difceptátes, Scipio Aphri M dy Cato,ex quibus uírá optími ac primaríá Scipione ín fenatu príncipe perfícri euL H atone at huíufmodi calamítatis de caufa acerrímas egit inímicítias, Títo frater ice amíníus, cum caterís ín rebus Títo perquam difsimilis, tum ob illiberales libi^ sq uoluptates omnis cotemptor honeftatís atcp decorís,Híc puellá deperíbatadeo P 5 Plutarchi C utf(iueexercítus ductaret,fíue prouíncías admíniftraret,ab eíus nunij látere difcederet], utaliquando Lucíum per laícíuíam molliufculís ad fe blandímentís alliceretfe magnope| re illum adamare díctauit, quód tametfi quempíi nund truncarí uídi(Iet homine, tame ut efus potíus dj propríz morem gereret uoluptatí,gladíatorü fpectaculü omifi(Tet;Eo de lectatus fermone Lucíus, Haudardua,ínquit, res eft; ego ueró tue íamíà cupíditatireme, díum ac medelam adhibebo;fimulq; ex damnatís unum adduci iubens,ín conuíuíio aCcíto líctorefecurípercutí homíné ímperauít, V aleríus Antías no ad puerí,fed muliíeris, cuius Lis.li..dec,4, amore teneretur, arbítría,ida Lucío perpetratü affirmat, Líuíus aüt f: criptum ín oratione Catonís afferít, Gallum transfugam cum uxore ac líberís ueniffe,& à Lucio inter epulas exceptü, mox ut Ícorto quod ardebat,obfequeret, ab eo propría manu cófoffum, Hocai exacerbanda Lucij crímína iure díctumà Catone credíderím: ipfum aütocciífum mínim: transfugam,uerum ex damnatís unum ín uíncula coíectum extítííle,cum alíj complures, tum uero teftís eft Cícero ín eo quí eft de Senectute libro,ubí omnem Catoni fermont& ipfius rei narratíonenftribuít, Cato deínde cenfor creatus, ut curíà tam líbidínofis expiv ret maculís,Lucíum duís confularís dígnítatís uirum€fenatorío eíecit loco,Eius ignoní níam cüm Títusad fe quoq; pertínere arbiítrare£, is paríter& frater díe Catoni ad populi díc&a,lachrymís fupplíces, Qo uirítes orabant,ut Cato ratíone afferret, quaobrem illufirem adeo familía tam tetra affecíflet nota, Cato mínimé retardatus ín medíü cum collegapto cedens, T ítáfí quid deipfo conuíuío compertü haberet, ínterrogauit;eo negate Catorem adamufsím expofuít, Lucí& fubínde percotatus fi quícij ementíre£, tacente Lucio popv lus eum íuré notatü cefuít,& Caton? amplí(sima cü frequétía domü e foro reduxit, Poft mod cüm Títus fraternt acerbifsímé cafum pertuliffet,aduerfus Catone cum eius inimi cís cofpírans,quodcüqís ex erarío coductionís autemptionis nomíne erogaffet,írritüfe cít,& fenatus autorítate refcidít,eumqy fepenumero ín grauíffima uocauit iudicia, Ceterü haud fcío ij recte, quamq cíuili more faciü;quippe cüm propter homíné ptopinquü qui dem,uerü índignü& merítas dante poenas, aduerfus elegantifsimü príncipem& optimü cíué capitales inimícitías fufcepiffet,IIlítamen poftea Rom, populus no medíocréaliquv do reftituit honore, Nam cüm ludi publice fpectarent;& patres confcripti dígníoridemo refedíffentordíne, Lucius ín extrema theatri fede abiectus humílísq; cofpectus, populiín fe miferícordia comouít, Mox ítad; populus íd acerbís feres oculís,crebrís eum clamorib fuperiore ín parté tranfire coégít, quemeueftígió cofulares ínter feuírí feffum receperit, Titus natura uír laudís€ honorís ftudío íncenfus, quoad idonea bellígerandi naduserat materíá, clarífsímü fibínome coparauit, Poft confulatü tametfi nullius rei ufus exígetet, tribunatü milítü ínijt, Deínde íngrauefcéte magis etate, ciim magiftratus gerere defit relique íllíus uítz partes perocía improbant, ut qui tmmefa gloríz cupídítate,& iuvenili quodam anímí ardore ftímulatus feipfum cotínere nequiret, Tali cotra Annibalem ufus impetu,plurímá ín fe conflauít inuidía. Annibalením poftàg ex Carthagíne ad Antíocó confugillet,isqy poft confectü ín Phrygia przlíá pacem& líbens quídem impetraffet, rur fumlongís erroribus exul demüad Bithyníz regem Prufíam fe cótulit, Qua res cümne míníItomanorü effetíncogníta, tamen homíne fenio& ímbecillítate confedtü,&abfor tuna deíectü paruipendebant, Eodem tepore T'ítus alía de caufa legatus ab fenatu miffus ad Prufíam,cum ibi díuertenté uídi(Tet Annibale,quód uíueret adhuc, uehementeríndo luít, Prufias qui fupplícem illum fufceperat, cüm pro mutua ipforü cófuetudinepermul, tís Titum precíbus obfecraffetpro eíus falute, nihil impetrauit, Caeteri cüm uetus quod damde Anníbalís morte hocpacto uulgaretur oraculi, Corpus Anníbalís Líbyíla tum labitgleba,illequídem de Libya dí&tum,& fe Carthagine uicturum ac humatà iri fufpice batur, Bíthyníeautem locus eft inlíttore,círcahuncautem am plus quídamuícusadíacet, quem Libyflam appellant;ín eo tunc diuerfabatur Annibal,cum femper leuitatem Pruit infídam ducens, tum Romanos reformidans. Quamobrem ípfe domum ibifeptenís fu terra cunículís;alíjs alió longe ferentíbus, clàm inftruxit, Poftquám ín fe fa&tuma Tito! diffet edíctum,per exítus íllos conatus effugere, ín regías íncídit cuftodías, Itaqj morí fiv tuít,de quo fic nonullí perbibent. Poftquám eíus collum ímplícuíffet ueftí, feruum abeo iuffum genu ín aduerfís obluctante natibus, dehínc magnís trahente uiribus obtortáire gifle gulam,donec copreffo necaretur fpírítu, Alij comemorant eum Miíde&"'Themifto' 4. clís exemplo,taurí cruorehaufto perííIe, Líuíus refertuenenum quod habebat mifcuil, deinde fumpto poculo, íta díxí(Te; Permagná populi Romanicuram folicitudínemq;fo uamus,quídíuturnü& erayenímís cenfent odíofi morte fenis expectare, Necuero Mm praciar 3 T.Quintius Flaminius. 8 j praclarumex hacuíctorfa nomen reportabít, haud fuori dígnítatem maiorum imitatus, quí Pyrrho& hoftí& urctoriimpendentes ueneni infídías renuncíatü miíerunt,Híc uitae E exitus Annibalis fuíffe tradít, De cuíus morte cüm relatü eft fenatui, pleriqg Titi facínus | utuacuü& crudelenímiü carpebant, quí Annibalem ficutauem quampíà fenectute nu^ datam explumem ac mancam,& ex fua manfuetudine uíte referuatá,nulla de cauía nifiut E iliosinterítu nomen fibíac laudem quareret,occíderat, Tum magís atg; magis Scípionís Aphrícani clementía& aními magnitudine edífferebant, eum mírü ín modum ínuíictum & fortifsimd praedícantes, quí Annibalem à fein Aphrica fuperatü, nec exurbe deturba^ P ucnnnecá ciuibus tradí fibí poftulauerat:uerüm ante prelíü eum iunctis dextrís benígné ! allocutus, poft praelíá foederibus compofítis, níhílin eum audacius comiferat, nec fortu» nzhominís ínfultauerat, Eos rurfum Ephefi coueniffe dicítur, ubi cóm Annibal dígnio^ rem deambulando loc& prímus arrípuiffetid Aphricanus zequo tulít anímo,ut facile nul^ lacumcótentíone ea fuerítambulatío, Orta poftmodum ínter eos de ducibus mentíone, cim Annibal excellentifsímü prímó ducem Alexandrü,deinde Pyrrhum,feauté tertíum I. demonftraffet,fubrídens paululü Aphrícanus, Quíd nífiteuicíffemcinquit.Tum Anní^ Lilib,s.dec, 4. bal; Nontertíá Scipio, fed me caterís antepofuiflem ducibus,inquit, Hec cóm de Scipio» nemitificís efferrentur laudibus, Títum uituperabant, quódalíeno cadauerí manus intu» líffet, Erant quí d collaudarent factá, Annibalem dum uita fupereffet, iconem quendam atbitrantes,cuí excitantís opus eífet flatibus, Non ením dum uíres íntegrz ac robufta ui^ gebatztas eius, corpus aut manus, uerum confilíü atq; rei milítarís períua terrori Roma nis extitife, Accedebant praeterea odíum& ínnata quaedam acerbítas, que res haud fene Guterolluntutuerüm cüm fortuna ímmutetur, mores ac natura permanet, Qui ueró per odíumínimicítíasqg dífceptát, etíam uaríante fortuna;ad aggrediendü femper alíquid uo» cantefpe concítantur.Q)ua ín re T ítí teftímonio erant, Axiilonicus Cítharaedí, à quo per Eumenísglori& unfuerfa bellís Afía, defectioníbusq; referta eft:& Miíthrídates, quí poft Syllam& Fimbríam, poftqy tantam exercitui& imperator ftragem rurfum totterreftrí busmaritimísqy copijs aduerfus Lucullà ftetít, Nec uero magís quàm C. Maríus depretz fus iacebat Annibal, cuí regís amicitia familíarítascy contigerat; ín nauí& praeterea, equo b rumacmilítum ftudijs& aísídua cura uerfabatur. Romani fata Marij dum Aphrícá mendicuspererrabat,irrídebant,quem poft pauló,dum ab eo fugularentur uírgisqg cederent, perfummam ueneratíonem colentes adorabant. Hoc pa&tonihil eft quod paru& aut ma^ gnumdíci queat, uerit unus quí uíte,ídem& melíorís fortune modus ac fínís eft. Quas ob res nonnullí haec ab Títo haud fponté fa&ta comemorant, quín miffum propterea cum L. Scipionelegatá,ut de Annibalis nece tantümodo tractarent, Nullam amplíus à Títo rem domimilitiecs ceftam accepimus, fed cüm ttanquillé ageret, uíta eft defundtus, COMPARATIO TITI ET PHILOPOEMENI$, j0 Vtuam ipforücomparatíone íntuerííam tempus poftulat.In maxímís igitur er^ 1Bga Girecos merítís,neg; Phíilopoemené,neq permultos uiros optímos T íte con |erredignü eft, quippe cümà Graecis aduerfus Grecos,á Títo aüt míníme gra^ (Lf. Copro Grecís bellígeratü fit. Cumqy Philopoemeni fuís ciuibus ferede opis nul lafacultas preftaret,enauigauítín Creta, Tunc Títusín medía Grecía reportata ex Dhilí pouitoría,& centes& ciuitates uniuerfas libertate donauit, uód fi quís ambortü przlía diligenter exquírat, longéplures à Phílopoemene Girxcos, dum Achzorü przturam ad. míniftrarer.cpà Títo Macedonas,dum Grecis fuccurrít, deletos ínueníet, Quíd ípforum delicta: V níus quíde permagna honoris ambítío,alteríus ueró cotentíonis míra fuit pertí mca Cumg illead iram facilé mouere£, híc inexorabilís erat. Títus ením& Philippo re^ giam dignitate conferuauít,& ín Aetolos benignum exercuítanimü, Phílopoemen ínfti^ Sitetra adíacentíü tributa uícorü patríe ademít. Itemalter femper ín eos de quibus bene x cuerat conftans ftabílísqg permanfit, alter ex íracundía ínchoatá celeriter gratía foluit, »Ang cum Lacedzemoníos plurímísantea benefícijs affecífTet, pofterfus muros fubuer^ terum uaftauít,& ipfa deníg reipub. inftituta permutauítatcp corrupit. Indígnatio^ if Nep acíntépeftiua quadáperuícacía uítá abieciffe uífus,qui dumacerbíus d par erat, ss mtn urget impetü, no more Tití omni confilío& ratíone ad tutelam imperatorís 9s B artíbus, Sed Phílopozmenis perítía, praeliorü& trophaor& multítudine firmior ;,&hím obuenít, ut in bello quod aduerfus Philippt& gerebat, rem duobus duntaxat p lis decerneret: hícauteínfinitas ftrenue cómíttens pugnas, ín decertandi fcíentía ne C Genus. De fortuta. NS dubitatur, Plutarchi unam quidem fortunz temerítati dimícationem permittendam exíftimauit, Pratere; qt, florentíísíma Romanorü potentía fruens,híc marcefcente iam Gracorü impetío epully, lans,nomínis celebritatem& gloríi confequuti funt, Q uocírca quícquid magnifice con, fectum eft, huíus quídempríuatum, illius autem comune opus cenferí deber, i[le nanque bonis& fortibus prafuít, híc pracfectus equít& creatus bonos& fortes effecit.Pralia cum GrzcíscómílTa acrefanenon felicitatis, fed uírtutís argumenti ac demonftrationem pre buere, Quod fízequalía cetera dentur, uírtutís certé príores partes habet: nam adueríys Gracorübellacifsímos Cretas& Lacedemoniosbellum gerens, magiís atq; magis vitro; dolo,fortifsímos ueró audacía fuperauit, Ad hec T'ítus ex fubiectís& maiorü füorumin, uentís uictor euafit;bellandífolertía& collocandí agmínís inftructíone,ficut aliunde do, &us acceperat, utens; caeterü Philopoemen ordínemad earum rerum diftributionemin, tulítacuaríauít, Eapropter comodifsimum confequendarit uictoríari artífícíó, alteríqui dem cümno adeffet,ínuentü eft,reliquo cüm adeflet,adíumento fuít.Philopoemenismul ta€ íngentía opera hoftem manuferiendo claruere,alteríus nulla, Quín Aetolus quifpii nomine Archedemusíllum carperefolebat, quód cüm ípfe cotra pugnantes Macedonas & confertiísimos hoftes nudo íncurfaret enfe, Títus fupinasín coelum manus tendés ft» ret, deos ín uota defatígas. T'íto& duci& legato, uthonefta confíceret,obuenit;Philopa/ men no fané deteríorapraítítít,nec fe príuatus fegniore, quàm Achzorü imperatorprz buít,Príuatus ex Meffena Nabín tyrannü eiecít,Meffenijsqy libertatem reddídit:privatu quoc; Díophanem prztore& Títum aduentantes ex Spartaocclufis portís amouit,Lace demonios faluos fecít.Síc imperatoriü habens íngeníum,non modó pro legibus(cd legibus imperareuincenteutilitate nouerat, Neceiutà fubdítís ímperandi officium cape retopus erat,ipfis tanti ubí tempus depofceret ufuro:; eum ením qui pro fubdítis faperet, magís quàm quía fubditís deligeretur,íimperatorem ídoneum effe exíftímabat Generofi fancanímí,benigni& perhumaní, T'ítíín Girecos opera fuerüt, Generofiorís animi, for tiorís,& libertatís amore facta flagrantia Phílopoemenís ín R omanos,Etením facilíus eft gratíam egenís ímpartíre,quàm porentíotíbus infeftum obfiftere, Poftquàm igiturhunc in modum excuf(sísacdifquifitisambobus fubobfcuríordifferetía eft, uíde numfihomi nígracobellíczeperítíze& imperatoríeartís coronam, Romano autem íuftítízacbonit tís palmam reddentes, arbítrí mínímé contemnendifore uideamur, Ariftides FRANCISCO BARBARO INTERPRETE Q RISTIDESLyfimachifiliusex Antiochídetribu& populo Alope 73 ceno ortus eft, de cuíus fortunís acfacultatib, penes fcríptores magna | uatíetas eft, Suntením qui eum íta egregie ínopem fuifle commemo | rent,ut€ ín fummatenuítateuixerít,& uíta functus duas filíasrelique £j rit,qua multis annís nubiles,egeftatís caufa fine marítis fuerunt, Hoc 3 tametfí complures patronos ac defenfores iínuenerit, contràtamenin borepees 2773 eolíbro quí Socrates ínfcribítur,Demetrius Phalereus eum locuple tem fuifTeautoreft, Apud Phaleríos ením fundum, quí Aríftídís extitíffe dicitur, cogno fcerefe refert, ubi ipfefepultus eft, Eíus domum opibus abundaffe plerag argumttofibi funt,& illud ín prímís,quód magiftratum íllum infignem fuffrag ijs fortitus eft, qui max" mo ceníu cenfitís obuenírefolebat,quos quingentüm modi uulgus appellabat, Secuv dumautem relegatío, quamifseeueuóy uocant: nullos enim inopes, fed amplífsímoloco natos,& qui fuperbía ac tumore caterísanteirent, inexílium id genus miffos efTe. Teruó & extremum eft,quàd ín Liberi patrís templo tripodes uí&oríz uoto ad celebrítatemde dicatos relíquit, quí ín noftram etíam zetatem boc epígrammateferuantur: Antiochus tríbus uícít, Ariftides ludos exhibuit,^^ Archeftratus docuít. Hoctametfimaxiími momenti fpeciem prz feferre uídeatur,minimum tamen pondusha bet.NNam€ Epaminondas, que omnes mortales àpuerítíauitam tenuiter egife fcíunt, Plato philofophus,nó ignobiles ludos zdíderunt, quorüalterper tibícínes, alter percho' Videpotin rum puerorü fpectaculü exhíbuit:cüm huíc Díon Syracufanus, Epamínonde ueró Pe uta Dionis, pidas fumptusipíos fuppeditauerint, Haud iníuría,quandó bonis uíris cum amícorí o , livievxróp. nís,perínde acinexorabile&tinconcilíabilebellum índi&à non fit, fed càóm ab illiberali &ducAAexze bus muneribus,quz lucríquaftüsue caufa fufcipiüturabhorreant, fitemporís maturi? obuenetii, Ariftides."9 J obuenerít,eano rep udiabunt,qua honorí,laudí;ac fplendori coiuncia funt.Panztíus uero Demetriü carpít,qui errore nomínís captus, in ijs que de T'ripode fcripfit, meiícus eft. Namquecung; aduerfus Perfas gefta funt, ufq; ad Peloponefiacibelli finem memoría re^ eens, Lolü duos Aríftídes,cim ludos exhibuiffent, uíctores pronücíatos fuiiTe tradidit, quorü neuter Lyfimachifilíus fuít, fed altero quidem Xenophtlo patre natum effe, alter vero longe pofterioré,ut€ poft Euclídem fcripta declarant,X adícriptus infuper Arche ftratus,que Medícís temporibus nemo, fed Peloponefíacís plerícy ín precío theatrís fuiffe prodíderüt, V erumenímuero quodà Panetío dícítur,diligentíus coníiderandü eft. Oftra coaiit, quifquís uel gloríauel generís nobilítate ueleloquentía maxímé praftaret, eíjcie^ batur, Quo ín numero Damon Períclís praeceptor eft, quí cüm plus fapereuideret quàm oporteret,huncín modum urbe exactus eft, At Idomeneus fcriptü reliquít, Ariftidem no fuffragíjs, quae faba fiebát,fed Athenienfium delectu, magiftratuiilo functum effezquem fipoft Platzenfeprelium gefsítutà Demetríorefertur& uerí(simü eft;ipfe magna gloría & mgnís rebus geftís,in eo loco cíuitatís propter füummà uirtutem conítítutus eft,quem reliqui propter díuítías capefferent, Sed certum eft,no folum Aríftídem,uerumetiam So^ cratemnó inopem fuíffe, à Demetrío prodítum efTe idcírco, quafí magni malum pauper tasuideretur,lllum ením nó folum domi peculíari iurí fuo uendicaffe, fed etía feptuagin^ taminas Crítoní foenerís caufa mutuafTe fcribít. Aríftídes ueró Clífthenis, quí poft exaGostyrannos rempub,conftítuit,factus focíus,fupra ceteros quí fead gubernandas cíui tatescontuliffent, Lycurgum Lacedemoniíü admíratus& ímitatus eft. Eum ením ftatum maximé probauit, ín quo bonís€ optímatib, prímus locus effet, Aduerfus eum plebs ac multtudo Themiftoclem Neoclís filíá coluít,& gratía€ ftudío profecuta eft. Eos à pueriscümuna educarentur, propéfíngulís& iocofís& ferijs ín rebus ac uerbis contendiffe, iftisg controuerftjs naturam fuam, mores,inftítutione quamprímum detexiffe,multi au. toresfunt, Nam ut híc leuítatem,temeritatem, callídítatem,X ín omnesimpetum,fic Arí^ Lides conftantíam,modeftiam,zquítatem pra fetulít, qui nec mendacium, necíntempe^ rantius dictum,nec fraudem uel íoco probare potuít. Horum ínter feanímos(ut Ariftoni Chioplacet)amorís contentío quedam ín tantum promouít, Stefíleum ením Chíum quí p fpecie uultusac corporís forma prímaría erat, uehementíus quàm par erat deperibant; quínetampoftquàm íllius uenuftas defloruit,graues ínímícitías, quas huíus leuítatís cau faínuícem fuperiori t€pore conflauerant,retínuere, Hoc ueluttyrocíníofimultatisexer^—. citatiíncenficg conflictationes fuas ftatím in ipfam rempub. contulerunt.Q uocirca The, Videfuprài ii miftoclesfacilitatis artibus ínftructus, grandem ac popularem potentíam eftaffequutus, f4Thenftodis. Ingcuipiam eumadmonenti,optímo iure príncipem Atheníenfíum futur,fi cunctís e qualis& comunis effet: Nunquá,ínquit,ego ín ea fella federe cupiam,ex qua mei ftudiofi nihilamplius àme quàm alieni habituri effent, Ariftídes autem, cuí propría ín repub, uía coiftítuta erat, anímá induxit, prima nulli fua focietateuel obtemperando ad iniuria pa tocinaruel negando moleftus efTe, Dehínc eam amícort poteftatem declínauít,qua ue^ lut peccandi lícentía plerofquefretos obferuabat, Grauíter ením& ueré fibi perfuaferat, hoc duntaxat gaudío boní cíuem affici,fíuíita€ oratíone,que fufta€ recta effet,conftantime defenderet, Quo uite ínftítuto parüper deflectere coactus eft, càóm Themiftocles temerítate quadam ut eí refifteret;ac ipfius autoritate refríngeretmulta inrepub.comoue tt Vndeeiaduerfatus interdum,quedam ín eum tutatus eft, X neab ipfo nonulla fíeret, €o cifilíoprohibuit,ut Themíftoclís poteftatí, quae multítudínis gratía creuerat, níhil accederet;preftantíus ac falutaríus ratus, fi aliqua ex ijs quibus conftat cíuítatis utilitas pre^ (ermitteretur, quàm fi factís ex illius fentetía decretís, fupramodum potentía Themífto^ clisaugererur, Deníg cüm Themiftocleautore, coómodumac neceflaríü quippiá delibe^ tum ciet ac Ariftides fruftra contradíxiffet;haud fibi temperauít,quín cum ex cócione si eret ns uoceteftatus fit, nifi Themiftoclem& feípfum ín barathrum coníjceret, MA ium faluam effe non pofTe. Rurfusad populum rogatione ferens,cum fibí viii us repugnat effet, perftítít: mox cófilj príncipe populum rogante, cüm plu^ bli: cm Rus plane cognof. ceret, quoníam ínter altercádum decretum illud reipu^ líos CIS ETtO uturü animaduertít,rogatíone deftítit. Ad hac ín concione fepe pera iis LET gamintdline perpetua Themíftoclísaltercatio ac diffenfio comuníutilita á e i: et, Bíus ín có uerfione rerum urbanarü conftantía, laude& admiratío^ nua ma uidetur. INec ením ulli bonor& gradus, ipfius animi: magnitudinem extule^ seculi cafus aut offenfiones dímiferüt, V bi fead rempub.cótulit,fibi nimirum per^ Plutarchi C. fuafit,etíam nulla pecuníard,nulla gloríze mercede propofítajín offícío permanent; Herod, lib, s. Quofactü eft;ut cüm ín theatro uerfus,quos Aefchylus ín Amphiaraü fcrípfit, refer Neg enim uíderíuirfed effebonus ftudet, Acto profunde fulco uirtutem colens, Ex quo przclara confilía germínant:omnes ín Aríftíde oculos conuerterét, uelurin eum cuíoptimo fure ín hoc uírtutís genere prímas partes fíne cotrouerfia tribuerent Si, igitur ínftítutuseratut nó modó popularibus ín caufís,quibus fe beneuolentía cíuiümy, niret,acerrímus zequítatís defenfor effet, fed ut eam fortiísime ac feuerífsimé tueretur i líus iracundíam,nullíus ínímicitia, nullius denigy fimultaté declínaret. Cua dere mem; rie tradítá eft,cümalíquando quempía ín iíudícíum uocaffet,& hí quí rem illà iudícabant, poft Ariíftidís accufatione, reum caufam dícentem audire nollent, quín fuffragia quibu eum damnarent extemplo poftularet, affurgens Aríftídes fupplex apud fudices intere fit,utíllum quemadmodà legibus ftatutum erat, diligenter audirent. Rurfus arbiter ínte duos delectus, cüm alter ut ipfum ín aduerfaríü magís ac magis afficeret, extra caufample rac illiusín Aríftídem maledíctarecenferet, Hac miffa faciamus, aít: tuuero bonevit,(i quídíntecómifit explica, quoniam imprefentía tibí,no mihí,iudicíó exerceo.Fiícipofta procurator defignatus, non etatis fuz folüm magiftratus, fed& fuperiorís multa quead rempub. pertínebát, in rem fuam uertiffe declarauít, ín prímísqg Themiftoclem, quitan etfi fapiés uír, parumtamen cótinentes manus habuiíTe fudicat, C) uapropter colleciso perísfuis Aríftidesab ipfo accufatus,& ut Idomeneus refert, repetundarum ínfímulatu eft. Que res cüm optímatib, acerba& grauís effet, Aríftides nó modo illo muldatitioar gento líberatus, fed deíntegro huíc ipfi munerí prafectus eft, ín quo uníuerfam mutafle admíníftratíonís ratíone fímulauit, Iís fiquíde qui reípub, prouentus fibí per íníuríiuer dicaffent,facile fe prebebat, ut quí nec eos more fuo grauíter perfequeret, necutdiligen tíísimé ratíoné redderentlaboraret, Quo facto, omnes quí expílatione cíuitatíslocupleta bantur, Aríftidem ferre ín coelü laudibus,& fummo ftudio populo blandíri, utíterieum adhoc munus diligeret, C) uícüm ín fuffragijs,porrigenda manu, magná fignificationem uoluntatis declaratutí foret, Aríftides eos hunc ín modum acríter increpuit; Cüm probt inquít,íntegre-g rempub.adminiftro, exíftíimatione mei multís maculis afpergitís; cum autem urbanís expilatoríbus concedo, me quafi fumma uírum& cíuem admirationedi enífsimum reputatís. C) uz cum íta fint Athenienfes, js honoribus quos míhí nücdecer nere cótendítís,ut ego fentío,plus mihi dedecorís& turpitudinis affertur, quàm priusal latum eft,cüm mihirepetundarti mulctam írrogaftís,C) uamobrem magnoperemeudítri miferet,apud quos ímprobís obfequí gloríofius eft,quàm fortunas publícas conferuare. Haccüm dixíífet,& ín huíufcemodí furta uehementer ínuectus eflet, eos quí fua laudis buccinatores ac patroni fuíffent,tacerefecít,folidam índe& expreffam quandam gloriam iuftifsimis ex caufis adeptus. Poftdj Dathís à Darío míffus, fpecie quide ut Atheníenfes, quíSardes igni uaftauerant,poenas darent;reueró ipfa ut Girzcos ín íus dítionemág fuam redigeret,omníbus copijs ín Marathona incubuít, populationibus ac predis ín agrosho flíum ímpetà fecít, Hoc ín bello ínter eos quos Atheníenfes imperatores prefecerunt, di gnítate,gloría& potentía Miltíades prímas, fecundas aüt Aríftídes partes habuit. Qui ci fua fentétía ín bello gerendo Miltíadis confilíit confirmaffet, magno profecto momento fuít.Duces ením eíus collegz cüm fic ínter feftatuiffent, ut ín fingulos díes reí fummaa unü deferretur, ipfe cüm ea fibi obtigiffet, ius imperij& autoritate(uam ín Miltíadem co? tulít,& focíos príncipes docuít,melíoribus ac prudentíorib, parere, fíne ulla turpitudinis nota,falutare acdecotrü effe. Hunc ín modü anímos pacans ac mítígans contentíones,eo iínduxít,ut quíeto animo unam optímá fententíam comuniter ufurparent. Quod Milti/ dis imperium perpetua poteftate fíirmifsimi reddidit. V nus ením quifqy Aríftídisexe plo.feab hoc collato ín díem munerefponté abdicans, Miltíadi fuo ex iure concefsit.De hínccüm Atheníenfes medíaacíe conftitutiínter pugnandum ualde laboraret,& barbar fatís fupercg díà Leontídem ac Antíochidem tribum urgerét, Themíftocles& Arift v fuxtà ftructís agminibus, ftrenue ac fortífsimé dimicauerüt: quorü alter ex Leontíde, A ftides aute ex Antíochi tríbu erat, Hí cüm barbaros cedentes ín fugam uertíffent, acri petu naues adorti funt:quz cüm ad ínfulas(ut ipfi cernebantonon fe tranfmitterent,fe J uéntorum ac tempeftatis uexate ín Attícam terram repenté referrentur,ueríti neu ín lítibusac defenforíbus deftítuta ín poteftatem hoftium ueniret, ín patríam nouem triDU fubító reducere ftatuunt, quod eadem die magnum ítínerís fpacium emenfí eof tí Ariftides. 120 ] uuitides fua cum tríbu Marathong cuftodíe relí&tus,ut capttuos pradamq feruaret;opi^ nionem quam de fuís moribus praítíterat,no fefellit, Nam cüm argenti& aurí uís paísim &ueftímentorüt omnts generís, ac íntabernaculís ínnumerabiles pecunia ín nauígijs fent, quibus barbaros nudauerant, nec ipfe contrectare quippíam uoluit, necut ab alijs utingerentur paffus eft. Quapropter fubreptíones nulia facig,nifi fíquís eoignaro non nihil prede fibíademerit,ut de Callíalantiftíte tradítü eft, Quem cum barbarus errore co» 1dlzd'zyoe mzaccoronz captus,quafi regem adoraffet,coprehenfa dextra,ei ubí magnü auri podus abarbarís defoffum erat, índícauit. Callías crudelítate ac íníuftítía, quibus reliquos homi^ minesanteibat, fretus, aurü capit,& homíne ne ceterís referret, ímmanifsime necat, Flínc à Comicís czeterí quí ex Callíae familía fuere,AaxxónAszo, id eft, ex foffa locupletati,cogno minxifunt,cümlocum íllum notarét,ubi coperto auro Callías díues factus eft, Aríftides exiempló magíftratá fummü ínijt, Demetríus aáit Phalereus ipfum poft Platzeníem pu^ gnam,pauló ante morté,hoc munere functü effe fcribit,In actís aute poft Xanthíppídem, cuius tempore apud Plataeas Mardoníus proflígatus eft;eíus nomínis ínter multos nemi^ IE nenaccepímus, Ceterü poft Phanippd, ín cutus magiftratu expralío quod apud Mara^ thonageftum fuít,uictoríam retulerát, Aríftídes illico princeps infcríptus eft; quícum o^ mnis uirtutis, tum maxímé zequítatís acíuftítiz apud populü perículum fecít,qua ad(um mam femper multítudínís utilitate ac fructum referuntur, Ex quibus Aríftídes quancj utr. Nomen cx virinops& plebeíus, regí& tamen ín prímís ac díuinifsímü, luftifcilicet cognomen affequu- turedatum. tus eft: quodnullus unquam rex aut tyránus appetiuít, fed urbium expugnatores, fulmi^ na,uídtores,aquilas,accípítres appellari feíngentí cum uoluptate uoluerunt, quía uiribus & potétía potíus, ut coftat, quàm uirtute gloríá confequí cupiere, Deus, cuífefímíllímos cfficereftudío,cura, opera conané,hís tribus maximepraftare caterís omníbus uidet,im mortalitate fcilícet, poteftate atqg uirtute: quibus níhiluírtute pulchríus,nihil honeftíus, virtutis lau, nihildíuinius eft, Quíd níiénam& ínane,& elementa natura fua nó intereunt. T'erramo^ quiszaxine tusauté,fulmína,uentorá ímpetus,acfluuiorü curfus ingentem poteftate habet; fed níhil diuina. diuinieffe poteft, nifi quod prudentía ac fapíentía praedítü us fascy fibí copararit, Proindecümtría fint, quibus multí erga deos afficíunt, beatíitudíne uídelícet, metu, achonore, b eumquidem beatü exiftímant quí eam uítam uiuat, qué cunctís feculís cofequentibus ea^ demacimmortalís futura(it. Propter fummá ueró potentíam non tímerí non poffunt, at iuftitia caufa eft curamentur,honorentur,colantur. Quz djuís fic fe habeant,ípfitame im mortalítaté, quam natura fua non patítur,& poteftate, cuius plurima pars ín manu fortu» nxpofitaeft;concupífcunt:uirtute aute cuíus folíus ex rebus díuínis partícípes effe poffu mus pofthabentatqg abijcíunt,infipienter quídem, Q uonia íllud ufuendí genus,quod ma ximís copijs opibus, príncipatibus nítítur,fi cum iuftítíze dignitate coniungitur, díuínum fifindifiungitur, à fera& agreftí uíta nihil díftat. Hocigiturfundamentü quamprímüm Ariftidieratíam& autorítatem,confequenti ueró tempore odíum ac ínuídíam conflauit, Przfertim cüm Themiftoclis fermones pafsím ín uulgus dífsiparent, quor&i fumma erat, Atíftidem hac fua forenfi poteftate, clàm fublatís tudícijs, fine ftipatoribus fibiregnü coparaffe, Cíuítas quoq uictoría íam ínfolens facta,atq; maximarum rerum auída,egrefere^ bitcüm quofdam autorítate& gloríaanteíre czteros audiret, Itaque poftquàm frequens undi ín urbem conuenit, Ariftidem oftraco in exilíum non affectati regní fufpicione,ut FortureinPrzfeferebant fed eloríze illius inuídía relegant,INon ením oftracífmus ímprobítatís ca^ cinatio, "Igatio etat; fed honeftiore uoce,elationís ac grauiorís potentíe moderato& poena díce^ atur, Etat fíquídem humaniílíuorís confolatio, qua cum haud íntolerabilís effet, moero^ remacdolorem,quem cuíufpíam amplítudo peperíffet;fuís ex finibus decem annos exter meon quim autem improbos ac humiles huíc mulcta fubíjcí coeptum,& poftre^ RemaKm Hyperbolus íd genus exilij mulctatus eft, mos ílle deftitít, Eum ueró hac hii e'egatum nonnullítradíderunt. Alcibíades& Nicías cüm ín cíuitate plurímum REFER diffenfione fa&íonum príncipes erant, qui partium ftudíjs quamprimum is RenfoR reum fcríptionís gratíaín eorum alterum petí, unà congrefsí commu: einge ferm uís complicibus egerunt, ut Hyperbolus hoc exilij genere plecteretur, ne indígnítatem anímaduertens populus, quam rei magnítudíni abíecti homí^ MR emato contemptum,& turpes immififet maculas, deinceps oftrací confuetudi cilia Sd antíquauít, Fuít autem huíufmodí: Oftrací, íd eft, calculi uíritím ín con^ offracifmus. bant tur,& ín eís quifque quem ex cíuibus urbe cedere uellent, líterís indica: :quempoftea ín unumforí locum cancellís círcunfeptum deferebant, Magiftratus C Plutarchi ueró quibus negocí& dabatur,primü quidem uníuerfos fimul recenfebit,quínififex mi, líum numertü excefsífTent,níhil confectá eflet;poftea unfufcuiufg calculis fepofitis cum quem pluríbus fententijs damnatü cognofcerent,decé annos extorrem fore declarabanr eatamen condítione,ut fructus fuos caperelíberum fibi relinqueret, Multís Ítag(utun, de díícefsít reuertatur oratío) in Aríftidem fcriptis, ignoratione literarü nonnullipenits agreftes,oftracum fuum Ariftidi;uelut uni ad quem nihil tale pertineret, utn Ariftidem Ícríberetur,porrexerunt, Hic cüm multítudínis aduerfus fe concitata ftudíum admiírare, tur,quefiuítnumab eo quem in exilí& míttere flatuiffent, malí quícig perpefsi effent: Cui níhil fibí malífactum,necà fe uirum cognítá effe, fed moleftéferre díxerunt, quódomni, bus ínlocíshunc ipfum iuftumaudirent, Quz cümaccepífTet Aríftides,níhil locutus,illi quemadmodà contenderant,infcripti oftracü reddidit. Dehínc cocedens ex urbe man Admirandain ad ccelum tendens,non ficut Achilles Gracísíratus deprecatus eft,fed ut Athenienfbu: patriam picíái.. QGecuncg uellent, fíc bene, faufté, felíciterqg euenirent, ut Aríftides iibi nund ueniretin Virtus e» pru entia bellica. mentem, T'ertío póftanno, càm Xerxes per Theffaliam ac Boeotíá ductaret exercítum, & Attícaadoríri ftatuiffet, Atheníenfes antíquata lege, exules reftítuere, A ríftídís cauf; prafertím,quem omnes fí cum hoftíü copíjs íungeret, reipub.perníciofum fore,& com, plures eíusautorítate&€ gratía cíues ad Batrbarum defecturos formidauerant, Sed eorum quàm falfo metu praeoccupatus anímus fuerit,res hec teftímonío erít, Anteaením quim reditum eíus decreui(fet cíuítas,nihil fibi fuit antiquius, quàm ut Graecos ad libertatéhor taretur,folícítaretqy,& ftudíofos& ardentes inflammaret, Poft reuerfionis fue decretum, Themíiítoclem,cui rerum fumma comíffa erat,cundtís ín rebus confilio, opera, diligentia iuuíit,& coómuniís falutis eratía,ínímícifsimü fibi, laude& gloría ornatifsímü accumulati( fimumpreftítit. Cüm Eurybíades Salamina deferere delíberaffet,& regíe tríremesnodu tranfuecz círcunftarent,tranfitumq ad infulas corona cínxiffent,cunctís reí huius igna rís, Aríftídes adítís milleperículís, ex Aegina per hoftíü claffem traíjcies in temporepro fectus eft.Subíndenoctu ad Themíftoclis tabernaculá uenit,quem folum euocatá remo, tís arbítrís,fícalloquit; Noftre partes funt, Themiftocles,fi fapimus, utíam ínaniac pue rili diffenfione pofítaanouam de íntegro ratione íneamus, ut falutarí& honeftífsimo cer D tamínecontendentes,tu quídem imperio ac poteftate, egoaute mínífterío, Gracíamterri Sag«itas, Aríftídes uthaec miffa faceret iufsitatueró potíus quo pacto quamprímtü Medum eo conferuemus: quamad rem tu folus optimam fententíam attígífe ac probafTe mihíuíde ris, càm ínter anguftías dematurando navali przelío decrevífti, Quod ficontraríafociori deliberatio nobís eft;/hoftes,utadgurari coniectura poffumus,quodammodo nobísadiv/ mento funt, quor nauibus uícínü mareà latere, à fronte;ac deníqy omnií parte tenetur, ut etíam qui fua fponte dímíicaturi nofunt, rebus defperatís ftrenué ac fortíter manüconíe rere necefsítas cogat,Eum ením ín locum deduc res eft,ut nulla fugae uíarelíquafit, Ad hac'Themíftocles, Nolím, ínquít, 0 Aríftídes, utínhacre mecit íníto certamínefuperes, ideoc nihil przetermíttam, quí tecum hoc honefto cótentionis genere decertans, reacío &iís fuperior(ím, Deinde fraudem qua Barbarü círcumuenire machínabaé, patefecit, ut Eurybíadi(uadeatnullam nífíín navalipralío falutis opem relíctam effe, cohortat;eius ením fidem pluris facíebat, Ex quo Cleocrítus Corinthíus imperatoríbus ín cófilío cov Cís,cüm Themíftoclem de fententía deijcere cuperet, díxít, nec ipfi Aríftídi, quiprafens tacet,confilíum eíus probari, Cuí fícrefragatus Aríftides, Non tacere, ínquít,fí Themiflo cles quz cótrarempub. effent,ín media afferret:nec hoc téporeeíus beneuolentia& gra tía, fed decreti collaudatione tacebam.Hzcà graece clafsís praefectis agebantur, Aríftídes autem utanímaduertít P[ytaleam infulam haud fané magnam, quz ín tranfitu Salamíni fita eft;/hoftíü copijs refertam,impofitos leuíbus nauibus promptifsímos ín eam tranfmi fit,ubí collato Martebarbaros uicitacdeleuít, Omnes ením in eo prelío defiderati; prater nonullos clarífsímosac primaríos homínes, qui uíuí capti funt, Hocín numerotres San dauces fororís regís filij erát, quos cuim Aríftídes extemplo ad Themiftoclem deterricr raffet, Euphrantidís uatís uffu, Omeftz Líbero patrí ftatím immolauit, Extremaínfulz ftationibus mílítü comuníens,ínfidías ín íllos quí tranfueherentur íta dífpofuít, ut neci fultus fuís cedem,nec hoftibus fugam afferre poffet, Hoc in loco quía magnís nauíá co natíbus ac fummís uíríbus decertatü eft;tropheum erexít,Prelio íam confecto, Tbemifto cles Ariítidis animá tentare uolens, Illuftres,ínquít, res gefsimus confiteor, fed utuídere uídeor,reftat ut ílluftríores cófícíamus, ut fcilicet A fià ín Europa capíamus:íd facilecon. Icquemur, fi confeftím ad Hellefpontum annauígantes,pontem refringemus, Hís dictis re cia Ariftides. 121 E: cia efjceret,omni cuta,índuftría, uigilantía Cogítaret,ne tantus militum numerus,fublata fugiendi facultate, coactus ad dimícandü conuertatur, Qua cumaudiffet Themiftocles, rurfus Arnacem eunuchi, unum ex íjs quí uiui ín deditione accepti erant, internuncium emittit, ut clanculum regem edoceat, fe C112cos ad anguftias tranfmíttere,€ pontem re^ fcindereproperantes, ut eíus faluti confuleret, auertifle,Is ígíturhocnuncio accepto con feitim inde caftra mouít,& trepidationeac metu plenus,quanta celerítate poterat ad Hel lefpontá contendit, Quicquid uero florís& roboris in exercítu fuít(trecentaaute fermé millia milít& erant) Mardonío duci reliquit, quí firmifsímis pedeftríb. copijs confífus, ad^ hucmjgno terrori Girecís erat, quibus mínitabundus hunc ín modü fcripfit: V iciftís ma^ ritimis lignis terreftres uiros, omni ex parte naualísartísígnaros, Ecce nuncamplíísima acfufa Theffalía;atep B oeotíae campus, aptifsíma loca funt, ubí recia ac iuftapugna, uera uirtutemagno equitatu ac pedítatu de fumma rerum decernamus, Athenienfibus autem tegis nominelíteras mífít, quibus in fídem fuam recepit, eor urbem ferro ígnicy paísím deuaftatam rezedíficaturit,& ipfis magnüt aurí pondus daturtt, eorum cíuitatem totíus Gracíz príncipe facturum, fibello quod nunc aduerfus Girzcos gereret, abfifterent. Id cim Lacedemonij refcijffent, magnopere uerítí, legatos Athenas dímittunt, orant utli beros& uxores Spartá uenire íubeant,grandioribus quoq natu fe lubenter alimenta fup peditaturos, Peruaftatís ením agrís& urbe, eó res deducta erat, ut populus non modó ca^ ritate, uerumetíam fame grauíter laboraret, C'uod quand fic fe haberet, níhiltamenactü eft.Hzcem cümá legatis accepiffent, grauifsimá Ariftidís fententia, qua fíc Lacedamo^ nijsrefponderet, fecuti funt: Hoftibus minímé fuccenfere Athenienfes,fí res omnís auro atqj opibus uenales exíftímet, penes quos pecunía nihil pulchríus, nihil praeftantíus, ni^ hílamabilius eft; fubirafcíaute Lacedzemonijs, qui necefsítate folummodo atcp íínopíam, quibusper íd tempus laborent, dilígenter animaduertant,uírtuté autem fuam& laudís& gloriecupiditatem obiíuifcantur, cim ín anímá fibi inducere cotendant, ut feruilíter pro cibopotius dj pro falute Girzecize armís dímícent. Hzc cüm Aríftídes fcrípfiffet, legatís ín conciliíntroductís,Lacedemonijs renuncíari íufsít; Athenienfes erga Girecorü liberta Magnificum ac tem ficanímatos,ut nullum tanti aurí pondus fupra fubter£y terrà fit, quoadduci pofsint forterdbofum. utipfum faluti Graeciae anteferrent, IMardonij quoc legationi refpondit: Cuoufque híc quem uidetís fol curfum hunc currere perget, Athenienfes cum Perfis belligerabunt, ut abfumptos fínes fuos,& uíolatas ac demolitas facras edes ulcíícant. Sacerdotes etíam pu blicéexecratíones índícere coftítuit,(í quis caduceatoribus mífsís de foederis, pacís, ami» citiz condítíonibus cum IMedís ageret, aut Girzcorum focíetatem defereret, Mardonío, ubiomnís mentío pacís excídít, rurfus exercitü in Attíca inducente, Atheníenfes denuó Salaminereuecti funt. Axiíftíides Lacedemoné míffus, eorum ígnauíam, tardítatem acne» eligentíam grauíter caftígauít, quíbus factü effet, ut barbarí deíntegro Athenas recepíf^ ent Poftremü orabat, ut Girzcíe,que relíqua erat,faluti opeacauxilío nedeeffent.Epho^ rieareaudíta, fubfequentí nocte(nam ínterdíu Hyacinthíor& celebrítate cíuítas ludis& odotener(uidebatur) quíngg míllía Spartíatarum, quorum unufquifq; feptem fecum hi lotes trahebat,infcijs Athenienfibus emíttunt.Paulo poft Ariftides cüm fenihilimpetra, videfupráin recenferet, afperé rurfus focietatís eos admonens reuertítur, Id càm rífu Ephori excipe L»cwgo. rent,eumipgarríre& fomno íntentá fuiffe dícerent, fuum fíquídem íam apud Oreftíium aduerfus externos(fíc enim Perfas appellant)proficífcenté exercitü efTe: l'um Aríftides relpondete, cauillandi ac ridendí tempus nó efTe, nec ipfos amicos ínímicorü loco fallere acdecipere pulchrum. Hzecab Idomeneo traduntur, In eo autem decreto quo Aríftidi a^ fenfum eft;apparet noípfum,fed Címone,Xanthippt,€ Míronídemhoc legationis ofi cio fundos effe, Czeterit Ariftídes omníü confenfu ímperator ad íd prelíum creatus, cum ocomiíllibus A theníenfi mílítà Plateasueait,ubi cum Paufanía fe cofunxit:quí quonía acis unus prínceps erat conftítutus, maximas undic, tum ex Sparta, tum ex catera ttcía copías cotraxerat, Barbarís ueró adeó ínnumerofa multitudo praftó fuit, ut nul, üspenes Afopum fluuíü collatís caftrís termínus effet, Sarcínas aute& impedimenta cae trasdpreciofasresin medíi coie&tas muro quadrato círctimuníerunt, cuíus latera qua^ quaerfum deni ftadíüm longitudine procedebant. Paufanía: Cirzcísqy comuniter T ífamenus Elíen fis augurali fcientía praeditus,portendí uíctoríam praedíxít,fi fcuto potíus dj enieuterentur;praefagiebatenim eos uíctores fore, fíin hoftem non progrederentur, fed ultoresbarbarorum impetü exciperent, Cüm autem Aríftides Delphos mififfet, refpon^ um hocrelatum eft: Hoc in prlio Athenienfes fuperíores futuros, fiuouerentlouí,Iu^ q e Ariftidis ad gre cos oratio, Plutarchi noníCiíthzroníz, Paní, Nymphís Sphragiticis, fi Semídeis quoq Androcratí,Leucos; Pifandro, Damocratí,Hypfíioní, Acteoní,Polyído facra faceret,& in campo CereriEley, fínz atqy Proferpína dícato,perículum intra fínes fuos facerent, Hoc oraculo Tenuncíato Ariftidís anceps curafuít, Fieroes quibus facere ímperatit erat,autores Platenfíü fuer, Sphragitícarumq; INympharáü antrum ín altero Cíthzeronís uertíce extat, quodadafii; folís occafum uergít,ín eoQp(ut aíunt) refponfa fuperiorítempore dari folebant, ubi acco, larum multos numíneafflatos affeuerant, quos INympholeptos,íd eft;à Nymphis Captos appellabant, Campus auté Cererís Eleufine uíctorízép fignificatio, fi fuos intra terminy cum hoftepugnarent, iter Athenienfesín Attícam reuocabat, ac traducebat belli Inte rím Arímneftus Plateenfium dux per fomnüà Ioue conferuatore,quid Graci fa&wiif fentínterrogaríuifus, ad louem conuerfus hunc ín modum refpondit: Die craftína, fun me rex, motís caftris apud Eleufinà confidebímus, quo ín loco Pythíofretí confilio, uí& armís manus cum barbarís conferemus, Cuítum Iupiter, eos penítus falliac decipi dixit, eafané qua Pythíus iufsiffet, prope Platzenfem agrum fiquarerent ínuenturos, Hís per quíeté manífefté ui(is, Arimneftus fomno excitus, prudentífsímos cíues,& aetate maxi mé prouectos confeftím accerfit, quibus cum multís uerbis ultro cítrog, congreffus,(ub Citherone penes INyfeos uetuftifsimü templum ftare deprehendit, quod ut famaeff, ipi Cereri Eleufinz atq; Proferpínz dicat effet, Id ut profpexít;afcíti A ríftidem adlocüde ducít, quínatura fua ad ínftruendá ac dífponendá pedeftrem phalangem íjs quiequítat inferiores effent, comodi(simus erat;quonía pars una Cíthzronís, contermínos& conti guosagros campo,iín quo facellü zditicatü effet,equítíbus inuios& ínacceffos adítus effi ciebat. Haud longé hínc Androcratis heroís delubrü fuít,quod nemorü denfítate& arbo, rum umbra quafí quadá corona cíngebatur, V tcp nihil ad uictoriae fpem deeffet, quiora culum(ibi portendiffet, Platzenfes Arimnefto legem ferente fines fuos qui ad terrà Atti cam uergunt,é medío fublatos Grecia caufa Atheníenfib,dono dare decreuerüt,utíntra fuum agrü,quemadmodü refponfis admoniti funt,cum hofte figna conferrent. HacPla, tzenfíü anímí magnítudo ac magníficétía tanta omní gentíü praedícatione celebrata cft ut Alexander multís poft annís Áfía potítus Platzas mcenibus cínxerít,& in Olympics ludis perprzcone fic edixerít: Rex Platzenfiü fortítudíniac magnitudínianimori hanc ín prafentíagratía refert, quonia bello Medícoagros Grecis adiecerüt,& promptifsímis anímísatcg corporíbus omníex parte ín comunem Girzcíz falute fe contulerunt. Deínde ínter Atheníenfes,utad inftitutum reuertar,& T'egeatas de inftruendís aciebus ortacon tentío eft, Atheníenfes enim dígnum effecenfere, ut nihil extra ordínem decerneret, fed ex more dextrü cornu Lacedzemonij,ipfi fíniftrum haberent, Tegeat ueró multísvetbís de magnitudine rerü dífferere,quas maiores fuí fuperiori tepore gefsiffent, Id cüm Athe níeníes equo anímo ferre nó poffent, Aríftídes affurgens talioratione ufus eft, Denobi litate atcp fortítudíne T'egeatis refpondere míhíperhoctépus non lícet: uobísaui£&Lo cedzmoniíj& reliqui Grací quí nunc adeftís, dicímus, quoníàlocus nec uírtuté praflat, necadímit,qui uos nobis ín acíe parte dederítís, eam ínftruereac tueri conabímurnere busantea fortífsímé geftís dedecorífíimus. V enimus ením hucnon ut feditíonibus cum focijs confli&temur,uerü ut focíorü caufa cum hofte fignis collatís decertemus,necut pa/ rentes ueftros folüm, fed ut nofipfos laudibus celebremus,& Gracíz hodiernadíeftre/ nué nauemus operá,In hoc certamé defcendímus, in quo talem ciuitate, imperator mili tempraftiturí fumus, quale Greco nomíne dígnü putare debemus.Secundüm Ariftidis oratione imperatores& quí ín cocíoneaduocati erant;ad Athenienfes ínclínauere,& ets alterá cornucontulerunt, Per ídtempus cüm res Girzcíz fluctuaret,& Athenienfiá ft tus multís obnoxíus perículís effet, homínes locupletifsímí& clarífsimo loco natí, cum bellí caufa egeftate incídí(fent, nouar rerum cupídifacti funt, Indígnabantur enímcum lorte potentíi quibus ín cíuítate aliquando floruíffent,abfumptis ac exhauftís opibus uís perijffe,&C ad nouos homines fpectatifsimos deferrí magiftratus cernerét, Quamo» rem Platzís quodam ín domícilío frequentes occulté conueníentes, ín populí perniciem cófurauerunt, quód nífíad fua fenfum fuccederet, res difturbare& barbarís proderecon ftítuerant,.Dumhzcín exercítu aguntur,multíq íam corrupti effent, ne huíus mali conta gío latíus ferperet, ad Aríftíde eort omnia quz acta erát índícítü delatà eft. Qui ubíhunc nuncíü&accepít,temporís conditione folícítus,nec rem tam fcedam neglígere,nec prorfus detegere ceníuít, nead multítudíné quoq; ínteftína hzc dífcordía deferrerur, fuftam m gis quim utilemratione ueftígauit. Ex multis octo tantüm coprehenfis folum ín ii || n Ariftides. 122 x nem Lampreti,& Ageliam Acharnaníü duos coníuratíonís príncipes iudicitilatum eft, quiraptim ex caftris diffugiebant. Caeteros quiin eanoxa erantdímiíTos bono anímo effe voluit:eís quoqg,ut cui erratá fuum obfcurit effe crederent, poenítendi locum reliquit, ad^ fecig hoc praelíum iudicem futuri, quo ípfí benede patría meriti, ab hís accufationibw re&taciufté liberarentur. Pofthaec Mardonius, quí plurímum Giracís przftare uidebat, colle&um equítatá in hoftes ímmíttens, eorü anímos tentabat,quí omnes radicem Cíthae ronis,muníti& ac petrofum locum,prater Megarenfes,ínfederant Hi tríbus millibus mílí tum freti campeftrí loco caftta pofuerant, quo fact eft ut temerítatís fuge poenas darent, Namfrequente ín eosíngruente equítem,O impetum undícg faciente cüm fuftínerenon poffent Paufaníá per nuncí&t orant, ut integrís fubfidiarijs copijs in pralía fubmifsis.pul^ fosaccedentes& barbarorü multítudíne turbatos tueretur, Paufanias ea reaudíta anceps fuít.cernebat fiquídem Megarenfi caftra ob mifsíli acfagittarü denfitatem, quafi€ pro^ (pectuadempta, eosq confertos paruü ín orbem coactos, quibus phalanx Spartíatarum quzgrauísarmaturz effet,equítibus hoftía incumbentibus opem ferre non poffet. uo^ circa cohortáprarfectos& duces(multís ením ftipatus erat)uírtutis& honoris cupiditate incendít, uttunc fponté cum hofte certarét,& redíntegrata pugnarecentí milite ad auxi» lium Megarenfibus ferendum procurrerent, Caterís ob difcríminis magnítudinem cer tamendetre&antíbus, Ariftides Athenienfes ídfacturos ín fe recepít. Olympíodorum igí^ turulttaomnes cohortá prefectos manu promptifsímü ftatim mítiít,qui trecentis lectiísi^ mísmilitbus,& permiftís fecum fagittarijs prepofítus erat. Fís mature paratís,ad feruan dosfocíos curfu properantibus, Mafiftíus inter barbaros pracfectus equitü, uír fortitudi^ neadmirabíli,&€ magnitudine& pulchritudine corporís fingularí,utanímaduertít,ín eos uerfus fubditís calcaribus quamconcítatifsimit equü immittit; cuíus ímpetü excipífentib. collato Matte pertínacíter pugnatit eft. Acríus etiam nítebantur, quía hocpraefentí certa^ mínedefumma reí experímenti erat, Ruensautem equus(agítta faucíus Mafiftium prae cipitemad terram dedít, qui onerearmorí íacens amouerí nequibat,& íncumbentib, A^ thenienfibus ac manu czedentíbus,uíx cotrectarí poterat;adeo pectus, caput,pedes,auro, ereacferro muníerat, Hunc tamen, cum quís eam gale partem qua fupereminet oculo aduerfalancea percuteret, occidit; caeterí Perfz dímifTo cadauere fugam cepere, T'um de^ prehenfum eft rem egregie geftam effe,nó multa hoftíü occídíone(paucí ením cecíderàa:) fedlu&uac clamore barbaror& audíto( nam Mafiftij obtruncati dolore feipfos€ equos acmulos tondere,& eíulatu acplanctib. campos implere) quibus teperare no poterant, cimpoft MatdoníG, uírum uírtute acpotétía praeftantifsimüt tumultuarío íllo praelío per didifent Poftequeftré pugná multos díes utríng; níhil actum eft, V ates ením ex facrís,Sc PerfisX Graecis uí&toría quídempollicebant, fife defendendo rem tranfigerentturpem fugamauté,fi prímí certamen ínírent,Sub ídem pené tempus Mardoníus cüm paucorum dierum cómeatus fupereffent,quibus aleret tantum exercitü ac fuftíneret, contr Girzcís ftequens quotidie multítudo coníungeretur, Mardoníus,ínquam,hac fecum agítans aní mo, nonamplíus cunctandz, fed maturandz reí confili& capit, Itagg príma luce Afopum uanferediés, Girzecos tale níhil expectantes adorírí ftatuit, Ducibus quid facto opuserat primauefpera imperatü. Media ueró fermé nocte magno filentío eques ad exercítü Grae^ crrumuenít, milítibus quí pro ftatíone caftrorü cuftodías habebant obuíam factus,iubet utcolloquendi fibi cum Aríftíde poteftas fíat. Cuíuocato& quamprímü prodeuntií dixít: Vexander Macedo fum, qui pro mea erga uos beneuolentía maxímü díícríme fubig no umui;ne fubíto hoftíá ínfultu uos perturbati,mínus íntegrísuirib, dímicetis,IMardonius crasdefummarei uobifcá fignis collatis dimicabit,necut rem maturetulla bona fpesaut audacía facit,fed ulteríus prorogandi tempus rerü ínopía non finít, Vates etíam dirís ora culis neprzlía íneat cohibent,& exercítus omnís maerore ac ftupore confectus eft:fed eà necefsítatis uenti eft,ut uel audendo fortuna tentanda, uel díutius ftando extrema fames expectanda fit, Hzeccüm dixiffet Alexander A ríftidem orabat, utípfe confcíus memoría tetret,X nemíne partícipe faceret. Cui tunc Aríftides: Iniqui effe Paufania,cui(umma rerum cómiffa erat, haec í gnorare, cum czterís autem nullá feante przclíum uerbü factu^ Tüm:at fiuicerint(quod dij faxínt) omnibus Alexandri uírtute ac promptitudine notam Fest ultro cítroc dictís, rex Macedonü equo reuectus eft, Tum Aríftides ad Paufa^ B emaculá profectus,quo ín ftatu res effet, expofuit: ceterís poftaduocatís ducibus Perati;ut quífes fuos ín ordine inftruerent,& paratos quafiíam pede collato conflígen um effet, cotinerent,Perid ferme tépus Paufanías(ut fcribit Herodotus) Aríftide couen Life, q z Plutarchi C to, dignüputabatmutatoloco Atheníenfes dextro loco conftituí,& aduerfus Perf;s ijcí:melíus ením cum ípfis decertaturos, cum X eorü belligerandiartem expertí,& rece ti uictoría audacíores effent; fe autem finiftro in cornu futuri, quo ex loco Gracos, qi Miedorü partes confectarent,exciperet, Relíqui Athenienfiü príncípes ualde fuperflui in rebus occupati, difficilem Paufaníàa díctitabant,fi cunctis fuís ín locís dímifsis, folo; Atheníenfes uelut hilotes fuprà& ínfrà collocaret,& arbítratu fuo nunc pugnaciísimg genti obíectaret. Aríftídes aut£ eos magno ín errore ueríari docuít, INam fi paulo antéc;, tendere cum T'egeatís, ínquít, ut fíniflrá cornu haberetís, ad ueftrá amplítudine pertíne, recredídiftís,& eis iudícío pralatí uos honeftatos cenfuiftis, ín prefentía Lacedamonijs fponte nobísex dextro concedentíbus, X quodammodo fummü nobís príncipati conf; rentíbus,cur gloría uobís propofità non amatíszprafertím cüm ín lucro ponere debegris fino aduerfus tribules€ neceffaríos ueftros,fed barbaros hoftes uobís à natura datos di, mícandum(it. Izec cum dífleruiffet, Athenienfes finiftram Lacedaemonijs aciem fummo ftudio dare,ín dextra ipfi concedere, Plurímz fe inuícem exhortantíü uoces difpería:ho, ftes aduentare,qui nec armís necanimís fuperioresillis effent, quos apud Marathonapro fligaffent, aft eofdem arcus, eandé ueftís uarietate, eundem aureü círca mollía Corpora& uiles anímos apparatum;nobís eadem arma,€ corpora,& plerifay fecundis pralíjs maío. rem audacía, Certame ueró no agrorí auturbís caufa ut maíorib,noftrís fed pro trophais qua Marathoneac Salamíne conftituímus, utnon Miltiadis aut Fortuna, fed Athenien, fíum potíus efTe uídeantur,Interea mutato loco acíem inftruere,& feínuice coponerefo licit, Flec Thebaníper transfugas explorata IMardonío renunciant, Quuí extemplo fiue Atheníenfes tímeret,fíue cum Lacedzmoníjs maiore cum laude congredi uellet, dextro cornu Perfasaduerfus Lacedzmoníos ínftruxit; ceteros ueró Graecos quí fecum erant, aduerfus Atheníenfes ftare ufsít.Palàm autem mutatíoneacierü facta, Paufaníasíterüín dextrü cornu fe recepit, X Mardoníus ficut inítío habuerat, ut manum cum Lacedemo níjs confereret ín finiftrá reuertít.Eo dieníhil a&&, Graecis ín confilit uocatís longiusca ftramouereuífum,atg loci índagare,undeopportunz aquationes effent: propinqua e omnía fluenta barbarí foedauerant,& maximo equítatu occupauerant, Sequenti node D cüm duces ad deflínatücaftrís locum(uos agerét, multítudo uix conftare, ac dífficilefub/ fequi, Vt enim expríoríbus exceffer&t munimentís,magno numero uerfus Platxenflum urbem paísím dí(currere. Vnde cüm fine imperío palatí difpergerentur,& tabernacula nullo ordínecóponerent, non mediocrem tumultü fecere, Lacedaemonijs autem folísín^ uitis obtígít,ut poftremí caterís procirrentib, relinquerent. Amompharetus uíranimo/ fus,ac ín adeundís perículís temerarius, íandíu pugnandi cupiditate ardere& difcruciari anímo, quando huíufcemoditardítateprorogarí pugne tempus íntelligeret, caftrorumqg mutatione latentemfugi uocítás, exprobrare,& aperte dicere, Non tergiuerfabor aciem deferens, fed meís comilítonibus hic perftans Mardoníü effufo impetu properantéexci píam.Cuí cim Paufanías occurríffet,(ufsiffettg ut ímpigré faceret, quod couocata cócio/ ne Girzcifaciendü effe decreuiffent, Amompharetus ante pedes eíus ingens manibusía xum attollens íecít, Et hoc,ínquít, quí tímída confilíaac decreta repudío, ut pugnandico píafíat, meum fuffragiü eft, Prafens híc ftatus Paufanize dubitatione íncufsit, Itag Athe níenfes abícedentes míIo nuncío rogat, ut manerent,& unà fecum íter ageret, Alías ipfe copías Plateas ductabat,ut Amompharetü índe fummoueret, Dum hac geruntur.diluce Ícenteíam die, Mardoníus aduentans(non ením eum fugerat Graecos uacuís relictis c ftrís exiffe) ingenti ftrepítu& clamore barbarorum ín Lacedaemonios repenté ferebatur, quód ín Grecos fuga per agros palantes nó dímicaturus,uert fpolíaturus irrueret: quo ut contíngeretparum aberat, Nam ut íd Paufanías anímaduertit,íter contínuít, X fuostn ordinem redíre,quafiad prelium, imperauítquidem,caterü uel iracundia ín Amomph retum concítus,uel repentíno hoftis aduentu perturbatus, Girzecís fignü dare oblitus t. Quo fadto,nec flratím,nec conferti, fed rarí& fparfi ín ipfo fermé certamíneavxilio uente bant, Vtueró prímís hoftís litareno poterat, Spartíatas fcutís ante pedes pofítís, quíctos confidereíufsít,nec íníufTu eíus, certaminis ftudio ín hoftem exíre, uerü anímü adhibere fíquidimperaffet.Eo rurfus immolante,cüm equítes íactis comínus telís írruíffent, unus Lacedamonius í&us eft.Inter hec Callícrates,quiaugufta forma& corporis magnituc" ne czteros Girecos quíín eo exercítu fuerüt fuperaffe tradit, fagitta percuffus acíam mo riens,Ego quidem, inquít,morté nólugeo,quádó domo proficifcens, ut pro Gracíamo' rerer huc uenerím,fedangor anímo, quódnec ftrenué nec fortíter dimicans oppeto. E Ariftides. 13 Is cfusetíamatdj etíam grauis erat, ubí tanta íllort homíná contínentía fuít, ut admiratio, nedígnifsíma fit,adeo ut írrüpentes hoftes míníme propulfarint,fed eorum ímpetii,à deo ag eorum ducedímícanditempus expectantes, fuftínuerínt, cümtamen ínterím telís ob rui ínter ipfos ordínes paísím rueret, Nlonumentís proditü eft, dum Paufanías paulífper extramilitá ftatíones rem díuínà faceret, ac adoraret, nonullos repente Lydos írrumpentes facrífíciord apparat&ü díripuilleac difiecifTe, quos ipfe& quilatus efus cingebant,cüm inermes effent,uirgís ac lorís percufferunt, Ideocg nunc Lacedemone ín huíus excurfío^ nis memoríá,in Ephebos plagís círcaaram fzuíunt,&€ deinceps Lydorü celebrítatem fer vant Quz cüm íta effentmóeror ac grauíor cura Paufaníam íncefsit. Ceter& ubíuates fa criicia inftaurauít,collachrymás couerfus ad templum, oculís& manibus ad caelü fubla^ tis,Junon& Cítheronfa,& reliquos deos ín quorü tutela Platezenfis ager pofítus efTet,ob^ fecrauít, fi Girzecos uictores fore fatatüi non erat, faltem factis ipfis, re ftrenué gefta, hoftí^ busoftendant, aduerfus fortes uíros bellícís ínftructos bellum gefsiffe. Poft Paufaníz o^ rtioné qua auxilíares fibi deos ínuocarat, cum facrificia& augures ín manu uíctorià effe portenderent, omníbus deíndeíufsis utaduerfus hoftem ftarent, phalanx uni anímantí fimilis uifa,quod ferox& horrens totáü ín audaciam ac uígorem conuerteret, Tum barba rus cum uítís certamen fore fenfit, qui non minus acríter quàm pertínaciter uelín morte pugnaturí effent, C uamobrem multas fagíttas in Lacedaeemoníos conijcíuntqui fimulad teftudínem inftructí hoftem agerefsi, Perfícis repul(is mifsilibus eradumacríus íntulere, Perartuultus ac pectora pilis feríentes,complures non ímpígre nec íncaffum cxdentes, proftrauerát. Nam coprehenfis nuda manu lanceís,plurímas confregere,& intrepide nu datofetro procedentes,eladijs€ acínacíbus díutíus exaduerfo rem geffere, Athenienfes uero Lacedzemoníos expectantes quíete agere,donec magno pugnantíü clamore€ Pau^ finie nuncío cogníta re,maturead fubfidíü ferendum ímpetum fecerunt. Eís properantí^ bus,Grzcíquí Medís fauebantfefe obuíos íntulerunt. Id ut Aríftídes cernit, caterís relí^ Gisprímus procedít,&& Girzcienfes deas teftatus,ípfos magna uocerogabat,ne fecü prae^ liumconferrent, necy fibí ímpedímento forent, neq; prohiberent laborantibus auxilíum ferrequipro falute Girzecie dímicarent,Poftqua autem eosab hufufcemodi confilijs alíe^ nos, X ftrudiís ín feaciebus ínfeftíus iter íntendere fenfit, hunc íinmodumab ínferendo praíidio reuocatus,cum íftís cogreffus eft, qui fermé quínquaginta millía fuerunt. Hor& pats maxíma cüm magis tentaflent przlium quam iníífent, ínclínauerunt,& períndeac barbatís effufim íam in fugam uerfis, abícefferunt. Pugna uer ín prímís ancepsfuit, ubí Thebanipromptifsímé pugnabant,quorum multitudo nó ex fua fententía,fed potentí(si mosacprímaríos uiros fecuta, Medorum partes tuebatur, Síc ítaq; diuífis copijs, collato Marte, Lacedzemonij prímü cóníxi Perfas cedere coactos auertüt, Mardoníus ab Arímnefto Spartíata faxo caputfaucíus, ut ab Amphíarai oraculo fibi pradíctü erat, occiditur, lllucenim Lydum homínem, Carem autem alterum ad Trophoní& emífit, cuí Caríca lín^ guauatesrefpondit, Lydo ueró ín Amphiíarai templo dormíentí, quídam deí mínífter per quietem afsiftere uifus eft, à quoillinc Lydus abícedere íuffus cüm dícto no audiffet, ma^ gnolapide caput íctus uulnerari, deínde morí uífus eft, Hzcíta prorfus eueniffe tradunt, Lacedzemoníj lignea íntra moenía fugientes Perfas ínclufere.Pauló poft Athenienfes da^ retetea Thebanos coégerunt,ubítrecentos quí primí aduerfus feírruerant,ínter pralían dumobtruncarunt, His fufisíam& fugatis, barbaros intra uallum ínclufos círcunfederi nuaciatur,Síc falutis occafione Girzecís relíGa, pleno gradu ad hoftíü caftra fuccedere,&€ Lacedmonijs opem ferrepergunt,quí círcamunímentorüexpugnatíonem per imperí^ damtempus terebant, Adueníentes ítaqj Athenienfes magna cum ftragehoftíum uallum ceperunt, Ex trecentísením míllibus quadragena duntaxat millía cum Artabazo fugífTe traditum eft, Eo przelío.ex íjs quí pro Girzecíapugnauerunt, milletrecenti& fexaginta ad ummü cfi quor& Athenienfes duo& quínquaginta ex Aeantíde tribu fuerunt, quae(ut Clidemus autor eft)acerrími pugnam zdíderat, C) uocírcatenuít confuetudo,ut facra ui^ 0r caufa Pythío refponfo Sphragiíticís INymphiís ftata Aeantídes tríbules faceret, qui wsimpenfam refpublíca daret, Lacedzemontj unus& nonaginta, T'egeate uero fex& de^ *m periere, Mírandum ígítur eft illud Herodotí, quo pacto folosiftos omifsís czeterís cisamanus cum hofte conferuiffe fcripferít,cóm& defideratorüi multítudo,&C monu^ mentaterum cómuníter geftum effe bell teftímonio fint. Nec enimaram ficinfcripfif^ entficeterís defidentíbustres tantüm cíuítates decertaffent; Vittores Danaiper martía gefla,fugatís q:3 c Plutarchi Perfarum ducíbus, generí communía grzco, Iftalouiftatuuntuíndício. Hocprzlíü fecundüm Atheníenfes quartadecima Bo; dromionis,fecundü Bozotíos autem fexta& uigefima Panemi menfis factum eft;quo die noftra etíam ztate Platzís frequens Girecorü concilíü habetur, ubí uíctoríz huius Caufa louíliberatorí facríficat, Hanc díerum uaríetaté nemo míretur, cümhi quí diligentifsim: aítrorü rationem tenere hoctempore profítentur,alíud& aliud menfis principia& eir; agant,Subínde momento fermé téporís fortuna Girzcorü uería, Nam cüm Atheníenfo Lacedamoníjs nec fortífsíme reigefte praemíü darent,nectropheü erigere permítterenr, fed utríncg armati dífceptarent, magno ín perículo res fuiffentnífí Ariftídes exercitus dy, ces collegas fuos mítígans ac comonefaciens, precipue Leocratem& Mironidem coni, nuiífet, eísqy fuafifIet, ut eam rem dijudícandam Giraecorü arbitrio dímítterent, Hocloc Grzcísad delíberandü íntentís, Theobíton Megarenfis alterz díxít cíuitatí pramíüdan, dum, nífi hoc íudícío ínteftinum bellum concítareuelínt, Poft quem Cleocritus Corin, thíusaffurgens, quafi Corínthíjs przmíü poftulaturus fufpicione íníecít, quorum ciui tas poft Lacedaemone atqj Athenas, fumma dígnítate nítebat, Hicautem grauifsímápro Platxenfibusoratione díxít, quz uníuerfis placuít, Cofuluít ením ut eis optimé geftzrei pramíü decernentes,quorum honores utríq; bonam ín partem accíperentgraues lítesac controuerfías é medio tollerent, Hís expofiítís, prímus Atheníenfium nomíne Ariftide, deínde Lacedzemoníorum Paufanias, in hanc fententíam íuere, Hunc igitur ínmodum concilíati, ex manubíjs exempta octogínta talenta Platzeenfibus dono dederunt. Quibus ade Míneruz locata, fimulacro conftítuto,pícturis delubrá exornarüt, que ín hocufg tempus íntegrz uífunt. T rophaa feorfum Lacedemonij, feorfum Athenienfes pofueri, Poftea cüm defacíundo facrificío percontaren£,Pythíus refpondít;Ioui,in cuíus tutelali bertas eft,aram dícanto, INe príus rem diuiná facíunto, dj uniuerfz regionís huíusignem quafíà barbarís uíolatü extínxerítís,tum purü ex Delphis uelutà comunib.laríbusaccen fum capíunto.Ea de caufa Girzcorü principes eueftígío círcüieuntes,omnes ignes efti, gui coégere, Euchidas Platzenfis pollicítus ign&ab deo quanta fieri celerítate poffetdela turü, uelocífsímé Delphos perrexit, ubi expíato acrefperfo corpore, laurea coronaredé D mítus,exaraígnefumpto,cítato gradu antefolís occafum,uno die mille ftadiüm íter eme Plateenfes qua confuctudinelibent uiris fortibus defündiis, fus Platzas reuertít, Hic ubi cíues comiter coplexus falutauít,reddíto igne ftatim ín terri prolapfus haud multo poft expírauít: cuius cadauer fublatü, hoc epigrammate ínEucliz Diíanz temploà Platzenfibus fepultum eft; It Pythíá Euchídas& luce reuertít una, Eu clíam multi funt qui Díanam putentappellentq;. Nónulliauté Herculís&Myrthefiliam, qua Patrocli foror Mencetío patrenata eft. Hzc cüm uírgo é uíta mígraffetmagnoinho/ nore penes Boeotíos€ Locros fuit, eiqjara& ftatua ín omni foro dicata, fponía fponfig príufquinuptíe conficiant,ex more facra faciunt, Subínde cüm frequentes Girzcícómu nítercy coueniffent, Ariftídes decreti(crípfit,ex cuius autorítate edictü eft;ut Grecicprin cipes X legati ad facras celebritates publicé mifsíquotannís apud Plataeenfes conciliühz/ berent,quoín loco Liberalia quínquénalí certamíne celebrarent. Expenfam quead banc rem necef(faríaforet comuni collatione Gracía fuppeditaret, fcutor& decem millia, mille equos,naues centíi, efus quodaduerfus barbaros geftü eftbellimemoría:ad haec Platxen fes qui pro Girecíadeo facrificaret, facrofanctos effe, His precone referente autoritate pu^ blica confirmatís, Platzenfes promiferüt fe Grecís qui hic ceciderüt& humatíeffent, in perpetuü parentaturos;quod etíá nunc Memacteríone menfe,quem Alalcomenit boco/ tíj nomínant,feruarí uídemus, Celebrem ením coetü fexto& decímo díe ut prímá illuxit, emíttüt,cui tibícínabellícá canens ítínerís dux eft, uehícula myrto& coronis pafsím com pleta:taurus deínceps colorefufco: fubfequunt lactís& uíni libatíones ín amphoris, olei quog acunguentí Croffos(íd em uafís nomen eft) liberi adolefcentes defert, Nam cum uiri quibus parentatíones fiunt, defendenda libertatís caufa uíta excefferunt, nullíferuo fas eft quíci contrectare quodad hocfacrorü mínifterí& pertíneat, Summus deindePlv tzenfía prínceps, cuí necalío tempore ferrü tangere, nec nífi candida ueftem índuereívs eft;puníceinuncueftítustunícam é curía uas aquaríü attollens, nudato pugíone per me díam urbem procedít; aqua dehínc ex fonte fumpta columnas abluens unguéto afpergi poftea mactato antepyram tauro,ubíIouem& Mercuríü infernum adorauit, fortes vítos quí pro Cirzcía morte obíerunt,ad coena& ad íftas inferías ínuítat, Suppofitit merá craft re temperás libansqy, V írís,ínquít, propíno, quiutfortíter Grecorü libertate tuerentfato functi funt,Platzenfes hanc cofuetudineà maíorib,accepta adbuc retínet, Aríftídes 3 | I Ariftides. 124. j quim Athenienfes in urbemregreffos,ut cíuítatis ftatt ad populi dítione transferset,ftu^ | diofosanimaduertít;plebís ob res geftas benemerítz curi fufciperenon íniquü ratus eft, Cüm igitur haudfacile populü armati& uictoría exultanté coércerí poffe uideret, illius fententíe autor fuitque rempub.coómunem fore,& ex omní Athenienfiüt ordine magiftra rusdelectü írí decernebat, Cüm Themiftocles alíquando cum populo agens affeueraffet fibi confilia ín mentem ueniffe, quod fi(ecretó tranfigeret, ad ciuitatís utilitate& falutem plurímá conferret; Ariíftidi foli populus negocíü dedit, ut& ad hanc remdiligenter aní^ mumíntenderet,X fi érepub.uideref, probaret, Cui ubi Themiftocles uerfare anímo dí^ xit,nauale Girecorü fuccendere, quo pacto Athenienfes uníuer( Girzecíz príncípes fu, turosfperabat; Aríftídes concíone habens expofuit, Themiftoclís cofilío nihil comodiíus effefed nihil íntuftíus, FIec càm audiffent Atheníenfes,tanté& apud eos zquítatís caufa& integetrimi ur conftaritía pondus habuit,ut Themiíftoclem hac derenullá deínceps uet bum facereíufferínt. Poftig Aríftidesbelli eerendí caufacum Címone imperator miffus eft, Paufaníam ac caeteros Lacedaemoniorü príncipes ob difficiles mores acferocía ín fo^ cj nomínis mílíte,plurími ín fe maleuolentíz ac fimultatis coflaffe confpícatus,beniené, dementer,humaníter, manfueté cum focíjs uerfatus eft,&& Címone multa dexterítate ad hominá confuetudínes concínnü,& ín expeditionibus zquabile praftítit. Cuibus ex re^ buslatuit Lacedaemoníos,cüm eos no armís,non clafsibus,no equeftríbus copijs,fed comítte,placabilitate;atcy clementía príncípatu Girzecíe fpolíabat, Nam cüm Aríftídis equí ts& Címonis facílítas, quaeapud omnes cómendabilia erant, Athenienfes Gracís cha; rosfeciffent, Paufaníae auarítía ac difficultas adhuc charíores reddidit haud íniuría, quan^ do focioriprímores femper iracundé, femper afperé, femper cotumeliofe alloqueret, ac multitudine plagís caftígaret,& ferream ancorá ceruícibus fubnectens, uniueríum díem ludibrio ftare cogeretinemíni praeterea fas effe uellet, utante Spartíatas legendi ftrament4 pabulandí, autaquandí poteftas effet,C) uod ne cuíquá obfcurü foret, per fuos lictores lorisueníetes arcebat, Quapropter Aríftidí quid facto opus effet,docereacíncrepareuo^ lentiPaufanías cotracto uultu ocíá fibí non effe refpondens,aure minime praebuit, Quocírcanauíi praefecti&& Grraecorü duces,ín prímís autem Chij,Samij,Lesbij;cum Aríftide B egerunt,utfocíorüi caufam fufcíperet, eos fibideuinciret,quíaíandiua Lacedemoníora imperíoliberarí,&C ad Atheníenfes transferrí cuperent, C) uibus cum Ariíftides ín corum quidem oratíonibus necefsitate ac aequitate fe faciléíntueri refpondiffet, ceter&ad íd con ficiendum fide opus effe, qua deuincti de integro íncoeptü írrít& relínquere non poffent, Vliades Samius& Attagoras Chíus, coiuratione ínter fe facta, prímoíncurfu Paufaníze trireméà fe circa Byzaatiü roftrís íncuffam( reliqua enim elaffem przecedebat) ínter fuas interceperunt, Perculfus ea re Paufanías,etíam atqj etíam íracundé fe breuí demonfítratu rumintermínatus eft,eos non ín prztoríam nauem, uerüm ín patría fuam ímpetá feciíTe. Huncfortuna,qua fretus feliciter apud Platzas rem gefsiffet,contentüabíreiufferüt,qua anti flbi venerationis Girzecí tribuant, utne zxqu&ac parem merítís poená ab eo exigere utint. Hocdenícg pacto ad Atheníenfes defecerunt, Qua ín readmírabílem Lacedaemoniorum animi magnítudíne intelligerelícet, Nam ut príncípes fuos per fummápeccandií licentíá magis atqy magís corrüpi ac deprauari fenfere, fponte principatu cedentes, impe rtoresadbellum gerendi mittere deftíterunt, fuis rationib, conducibilíus effe rati, cíues moderatos quí fanctífsímís maíorü fuorà legibus audiret, quàm totíus Graecie princípa^ tumhabere, Sub idem tempus Graecíducibus quoq; Spartíatís belli adminiftrandi caufapecunías conferebant, Ab Atheníenfibus Aríftidem petunt, ut eoautorefíngulís cíui^ atibus uftus cenfus defcríberet: híqyne muneris cura rei familiari detrímento effet, fun^ dumac fructus ei conftitucre, ut quafi quadam ín fpecula pofitus, quantüm uníufcuíufcg dignitas& facultas pateret zeftímaret. Híc tantae rei praefectus(quodammodo ením Grae Caomní& fuarum reri ei liberü fus permiferat) cüm ad hoc munus obetidum tenuis exit? fet, tenuior ea quog zftímatíone reuerfus eft, uno modo íuftífsíime acíntegerrímé offi^ Arte deuincirt f«bditos, CÍofuo fatisfaceret,fed apud omnes quorü cenfum defcrípfit, chaxítatís facilítatísqg perpe üummonumentt reliquerit. Q uippeut ueteres xtaté Saturní, fic Athenienfii cenfum ab Ariftide ftatut& diuínis: laudibus celebrantes, quandam Graecí felícítate appellabát, P'tlertim cüm pauló pàft duplex,deinde triplex factus fit. uem em A ríftides quater cen ties fexagefies talentit expleuit, huíc Pericles tertíá fermeparteadiecit, principio belli. ucydidesautor eft, à foctjs fexceta talenta ad Athenienfes perueniffe, Pericleueró uita acto, duces populi cenfum urgentes,ad mille& trecentüm fumma talentüm retulerüt, q.4 L Vide fuprá in ui taPericlis, Manfuetudo fln gularis. Mors iticertaPlutarchi non quíauelbelli díuturnítas,uel aduerfa przlíatantü fumptii,tantum difpendia poftul; tent, fed utín plebem publícü zs díuiderent,& ftatuas& facras aedes magnificentif;in, appararent,cíuítates exhauríebant, C)uocírca cüm Ariftídes propter cenfus COaptatíong, ingenté& admirabilem effet gloría confecutus, us opere Themíftocles irrífiife fertur, quafiíd ín quo exiftímatíonís fue fundamentü ieciffet,non uírí,fed fcrínij tutó aurum(a, uantis laus effet, Quo ínloco Aríftídem parüappofité ulcífciuifus eft,quí fua loquendi], bertate fretus, fic pauló anté Themíftoclem íncrepuerat, Híc ením cüm hoftium coníili fcireac prefagire,fummá imperatorís uirtute effe definiret; Ariftides, Hoc neceffarig eft, inquit,ó Themíftocles:fed manus abftínetes habere,pulcherrímü& uerí imperatoris m nus eft. Aríftídes Athenienfià nomine furatus, ceteros Girecos facramento adegitut. rectü foedus fíirmaret,poft execratíones quasín perfidos fieri mos erat,ignitos ferreos or, bes ín marecoíecít, Magna poftea utapparet couerfíone rerü fada, Atheníenfes tenacío, rem imperandi ratione ordiri coactos,ipfe ut peíeratíone in caput efus uerterent,iusit& quzcunq ad falute€ publicam utilitate conducerent, facereno dubitarent, Itag; nonab re Theophraftusfcriptü relíquítin cunctís que uelad fuam rem familiare uel príuatímaq cíues pertínerét,nundj eum ab zquífsími hominis officío defuifTe; ín hís ueró quaad rem pub. fpectarent;aliquando ut patríz ratíone haberet, qua falua honeftate nonund(aluai non poterat, uítz fuz currículo deflexiffe, Nam cüm uíolatís couentís ex Delo thefaur Athenas delatü írídecerneret,monentibus Samijs refpondi(Te fert,Id de quo uerba fatu trus erat,tametíí non quü,comodum tamen e(Te, Cíuitate deníg tot mortali ab eo prín cipe cóftítuta,ínops efleperfeuerauit,nec minori ftudío ex paupertate,quám ex tropheis gloríam aífequí cotendít, quod uel hincfacilé demonftrauit, Callias daduchus(ídautcíy cerdotíj nomen efbfibi necefsitudine coniunctus, inimícorü poftulatione capítis reus f» us eft, Qui pofl fatís multa deaccufatíone díxífTent, extra caufam tali oratíoeufi funt A«tiíftidem Lyfimachifilium, cuius fumma dígnitatem uniuerfi Girzcí admirantur, feue tifsimítudices plane cognofcítís, Eíus quatenus res domeftíca fit, certà fcio, proudftra prudentía cogítatis,cüm ipfum tríta adeó lacerna induti ín luce omnii, ín oculís cíuitatis ueníreintueamíní, Quís tam malé de rebus fentit, ut non íntellígat eum qui aperté frigus patíatur,domífame,ac multís que ad uítam neceffaría funt,etíam atqy etíá laborarecHunc tamen fummü uirum patruelem fibi d natura datum, uxoreac liberís& egregía pauper te grauatum, Callías Atheníenfíum omníü fine controuerfía dítifsímus contemnit; cuíus tamen opera,fideac dilieentía,(xpenumero& íntrahos cancellos patrocínío fru&umeft amplí(simum confecutus. Hanc oratíonem cüm ingenti acerbitate, ut ex murmure Cal lías animaduextít, fudíces accepiffent, Aríftíidem uocat, rogatut grauifsímo fuo teftímo/ nio fudicibus certum ac exploratü facíat, cüm eí multa dediffet,& ut acciperet oraflet,ut caperet nunquáa adducí potuiffe,fed íftuc(emper refpondiffe, magis fe ínopía,quam Cal liam maximís opibus gloríari par effe. plurímos pafsím inuenírí, qui fortunas quibusab undant,uel turpes uel ínhoneftos ín ufus collocent: at quí paupertate generofeferát pav cífsímos,paupertatí ueró dedecori effe, quifquis fnuítus fit pauper. Hacc cà Ariftídes fum ma cum dignitate Callíz teftífícatus effet,ex hís quíaderant nemo fuít quín eo cófiliodil cefferít, ut ínops quéadmodi Aríftides, dj locuples ut Callías effet,mallet, Hec exmonu/ mentís líterarü qua Aefchínes Socratícus cómendauit, accepímus, Plato uero tantü Ari ftídi tribuitutpra czterís cundtís clarífsímís uírís quí Athenís floruerüt, eum folum ex^ ftímatione,laude,admíratione dignum demonftrauerít, cm Themíftoclem, Címonem, Periclem,porticibus;pecunijs, multís deníque delíramentís ciuitatem compleffe, hunc unum folída€ expreffa uírtute ad rempub. fe contuliffe contenderít,qui fuz manfueti dínís€ moderatíonis erga Themiftoclem grauifsimum fepe perículum fecit. Nam cum in cunctís publícís muneribus eo unoomníum ínimícifsimo uteretur,& exul ipfiusart bus,opera,calumnía,cíuitate cefsiffet,oblata fibí eadem malefacíendi occafione, officium fuum tamen& decorem feruauit, Themíftocli fiquídem maíeftatís ad populum arcefsi^ to,quafitríftem fuorum temporüá memoríam oblítus, nullo loco aduerfatus eft, quinpo tíus, tametfi Címon& Alcmzon alíjq; quamplures accufatíoni ftudíiofe ac diligenteri cumberent, folus Aríftídes inuentus eft, qui necrenec uerbo quícquam fecerít, undea" flíctís inímíci rebus uoluntatís fru&dtum capere uideretur, ficut& priftína illius felicitat nunquam ínuidiffet, Ariftidem cüm ín Pontum reipub, caufa traíecíffet,nonulli ultimum ibi uítz diem obijffe: quidam autem admodum grandem natu magno in honore acadm ratione ciuium habit&, Athenis fato functum effe prodiderunt, Ceterum Craterus pss " di Ariftides. D; dodeeius morte quzdam huiufmodi refert; Secundi Themíftoclis exílí&i cotumeliofio^ ream plebe facta, uberríma calumníatorü multírudo pullulauit, quí cüm potétifsímís ac optimís uiris diem dícerent, eos plebís ínuídíz potentía& fecundis rebus ínfolentes obie &bát Ex hoc fuiffe numero Aríftídem fcribit, qui Díophanto Amphitropeo accufatore fübornato, repetundarü conuíctus eft; quód cümtríbuta redímeret ab Ionibus, magnam argenti uím recepííTet. Hic coódemnatione aduerfus eum lata, cüm quinquaginta mínas (oluendono effet, transfretauít, deínde círca lonía uíta excefsít, Craterus nullà huíus reí argument fcriptum relíquít, fed nec caufz nec decretí,curíofifsime lícetíd genus rerum fcribatetíam autoríbus cítatís Reliqui autem(utítadicam) omnes quiplebís aduerfus im peratores etratalíterís mandauerunt, Themiftoclis exili, Miltíadís uincula,Períclís mul^ Gam,& Pachetís miferabilem cafum, quiín forenfi fuggefto conftítutus,ut fe conuíctum itíconfpícatus eft, fibíjpfi mortem confcíuít, pleragy id genus ín unum locum collecta ín uulgus efferunt, Ex oftraciímo quoc Aríftidem urbe exactüi, nullaautem huiufcemodí damnationeaffectum effe comemorat,In Phalero etíam fepulchtü eíus oftendítur, quod eipublícé conftructum ferunt, cüm adeo ínops effet, ut fuo fumptu fummo die efferrí no potuetít,Filías de publico elocatas,& dotem tríü millíá drachmaríi plebifcíto decreta tra^ dunt,Lyfimacho quocp filio argenti mínas centum,& totidem confití agri íugera populus erogauit,& quotídie quatuor drachmas adíecít:quod plebífcítit Alcibíade referente facta eft.Lyimachus uíta functus( ut Callifthenes autor eft) Polycrítam filíam fuperftitem re^ liquit, Huíc tant&talíimenti quantum Olympíonicís populus decreuít. Demetríus Phale, reus, Hieronymus Rhodius, Aríftoxenus muficus,& Aríftoteles(filibrum quí denobi. litatefcriptus eft, ínter ueros efus codíces recenfuerímus) Myrtam neptem Ariftídís So^ cratíilli fapientí quí aliam uxorem habebat, matrímoníoíunctam effe memoríz tradíde^ runt:cum íllam ea potífsímü ratione ceperit, quía ob fortunarü tenuítaténon modó ín uí^ duitaterelínqui,uerumetíam rebus ad uítam neceffarijs carere percepiffet, Hiis autoribus Panztíusin hís quae ab eo de Socrate fcripta funt, cómodéac grauíter contradixít, Caete^ rümPhalereus ín Socrate,Lyfimachü Aríftídis ex filia nepote, eximie paupere fuifTe me^ moríatenere fe refert; qui penes laccheum(fíc ením uocant) refidens, ex quadam tabella fomnía coníectans,alímenta fibi fuppedítabat. C) uo rogatione ferente, populus matrem ipfiusymatrisq; forore, in fingulos dies tríobolo donauit. Ceterülegeá Demetrío lata, de^ cretum fa&ü eft,utríg; mulierí publícé drachmam darí, INemíní mírü uíderídebet, popu lum tantam eorí qui ín urbe uerfarentur curam egiíTe: quí cüm audiffetapud Lemnum Atiftogitonis ex fílía neptem ínfimo ftatu effe,& anguftia reí domeftícae maríto collocari nonpoffe, Athenas reuehí íufferít,&& homíne honeftifsímo loco natum eí mariítalí copula deuinxerítpredíumqg quod Potamíco populo adíacet,dotís nomíne dederunt. Q uapro^ pter cíuitas multís humanitatis& benignitatis monumétis, qua nec etate noftra íntermít üt;abomnibus optímo fure& diligitur,& admíratione digna iudícatur, Marcus Cato Genforius FRANCISCO BARBARO INTERPRETE S3ARCVMautem Catonem genere Tufculanum fuiffe,& priufquàm B admilítíam atqj rempub.fe conferret,ín agro paterno círca Sabínos uí ixííIe, memoríz tradítum eft, Cufus cüm maíores prorfus ignobíles ef» Í feuiderentur,ipfe Cato Marcü patrem,utuírum bonü,fortem,ac ín re B milítarí uerfatá efferret laudibus, Catonem etíam proaut& fzpenume^ * k roperpraemíorum oneraab ímperatoríbus laudatum,& quínc bellan [5 1 tium equori, quos ínter dímicandum amiíferat, precíum fortitudinis x tetimonitiápopulo fibi reftitut& refert, Cüm autem ex more Romani eos quí gener í Adde ls sa ziiot nd?; i eoria carentes à feípfis inítí caperent nominis fui, nouoshomínes, quemadmodum e um Catonem,appellarent,ipfe ad gloriam quidem ac magiftratus fe noui effe,rebus e VG acuirtute maíorü uetuftí(simum przedícabat, Príncipíó autem, tertío nomine vii ato, fed Prifcus uocabatur: confequenti tempore Cato eí uirtutis cognomentü extí L NamRomaní eum ín quo multarü rerum ufus ac experíentía fit, Catonem nomínant, Fuíthícde. N de(1.2: , MCdequo uerba facimus Cato, fpecie fubrufus& glaucus, ut poéta quífpíam haud amice fcribens hís uerfibus MR ERU à Ur porca quip q5 Inopia Ariflidis Genus, Maloret, None. Corporis fotvia, C Robur. Oratio, Mores, Adolefcentia, Voxafpera, D Fruealitatis cz continentie exemplum. Studiut pbilofophie. l'olerattia labo ut. Plutarchi Porcíus hic mordax, glaucis fubrufus ocellis, Plutoníà moríens exulatarcemifer,^ Verüenímuero corporíshabítumàpuero&j laborib,& moderaté ufuendi ratíone,ex rei mílitarís confuetudíne,ad robur& bona ut, tudinem conítantí(símü nactus eft, Orationem tandp alter perfonam magno ftudio,m;, gnacura coponebat, quafi omnib.quíi grauibus ín rebus nó per fecordíam, fed cum digyi tate uerfarentur, neceffaríü íd ínftrumentü effet, Quocirca pafsím per accolarü uicos& caítellafedícendo exercebat,quícg fua indigeret opera, deerat nemínií, Quua ín retanttiu, luít,utprímü promptiísimus dí(ceptator,poftea eloquetífsímus orator iudicatus fit,.Omnes praterea quibus cum uíuebat, tantá ín eo morum grauítaté€ anímí magnitudínéani maduertebant, ut magnís operíbus,& magníficentífsíma quadam repub, díenü arbitr, rentur, INofolümenim forenfibus ín caufís ab opera mercenariía fe liberauit, fed neceam gloríam magnifacere uífus eft, quà ex huíufcemodi contentíonib. cofequi poffet, Long: uero magís cümadhuc effet adolefcens,ex pugnís quibus cum hofte manü confererer,& bellicis artibus laude uendícare fibi cupiens, multís aduerfis uulneríb,confoffum Corpus habuít, Ipfe ením fe feptem& decem annos natüi príma tum meruííTe ftipendía dícitcüm Anníbal fecundis przlijs ufus íncendebart Italia, Inter dímfcandü autem talem fepreftítit, utmanu quídem pugnator egregíus,ín ftataría ueró pugnaímmobiílís ac coftans, oculis, fronte,uultu terriBtlís,uerbis mínax effet, Afperítate prxterea uocís utebat,cüm& ibire Gé fuafi(Tet,&& ceteros admoneret, plerund; huíufcemodi res hoftibus maíoré terroréín. ferre, ij enfes. Cüm íter faceret, ipfemetarma uno fubfequéte miniftro ferebat, qui feci ea quz uíte neceífaría erant coportaret,Huíc uel prandium uel coenam míniftranti nunj Catone fuccefuiffe aut maledíxiffe,quín eum plurímit iuuiffe,&x unà minima quoquepe raíTe,fí quando à milítía uacatío illi libera effet data, prodítá eft, In exercítu fere femper qua utebat;quod fi quádo uehementi caloreperciítus fitíret,aceto frequenter haufto fitim fedare:uel(í quando uíres príftínasdefideraffet, uegetandi corporís caufa leuiufculinon: níhil uíni delibare cofueuerat. Penes agrum fuü,ciuis M, Curij uilla fuit,qui tertíütrium phauít, Hanc cüm fzpenumero peteret,X tenuitate agelli& domicilij frugalítaté contem plaretur,cepít eum illius uírí cogítatio,quí tametfi prínceps ínter Romanos effet, fero ciíísimas gentes fubegiffet, Pyrrhumqs depoffefsíone Italize reieciffet, agellü tamen hunc foderet,& poft tres honeftíísímos tríumphos, aedículam hanc íncoleret, V bí cum illad focum fedentem,& rapas coquenté legatí Samnitiit offendiffent,magnü auri pondusde bant, Quo quamprímáü repudiato,illís auro mínímé opus effe ínquít, quibus coenahuiuf cemodi fatís effet, quígy aurü babentes uíncerelongepulchríus, dj aurum habereíudicv rent. Hacfecü anímo uerfans Cato,difcedebat dom& fuam, agros, feruos,& uita formv lam diligenter íntuens.In operefacíundo ftudiofior erat,& luxit etíam atq; etíamomniex parte círcuncidebat. Cato cüm adhucadmodá adolefcens fub Fabío Maxímo quí Taren tum recepit, mílítaret, Nearcho Pythagoreo philofopho& hofpite familiaríter ufuscft, cui ut honeftifsímorü ftudíori focíetate coniungeretur, fummopere contendit. àquo& coplura accepit quz& à Platone ufurpabant, quí uoluptaté maxímam malort efcam àp/ pellabat,K prímaríaanimo noftro calamítatem accedere cüm corporí coníungit;depure tíionemautem& díffolutíonéaffequí,cüm cogítationes eam à corporís cupiditatibusfepa rantatqj dífiungunt,Hís ab ipfo plané perceptis, Catolongé magís frugalítatemaccont" nentiamanímo cóplexus eft, Eum fer graecas líteras didiciffe pleríq; autores funt.Infum maenim fenectute grzcos líbros ín manü fumens, breues ex l'hucydíde cómentaríolos, pluresauté ex Demofthene confecít, quos ín caufís orandís magno ei ufui fuiffe conftat, Scrípta quoq fua graecís& fententijs& híftorijs díftíncta frequenter exornavit. Plerag grauiter& fapienter ad uerbum egraecoín latínü traduxit, Erat per íd tempus Romz Va leríus Flaccus, cum patrítío genere,tum poteftate prímaríus,quí cüm uírtuteà naturada tam fagacífsímé odorare poffet, magna beneuolentía liberalíter ínftítutos educabat,&'a gloriam promouebat, Híc fundo M. Catonís uícína praedía nactus, à feruís& familíarib. fingulari cum admíratíone moderatífsímáü ac operofum eius uíuedi genusaccepit. Cato' nem em utprímü ílluxiffet, ín forü defcendereaiebant, quícg eíus fide ac índuftría utt ud lentpraftà efe, Cüm auté domü reuerteret,hyeme quide tuníca demptis manicis induti zftateueró nudá labore cum feruís certare,quibus cum federe folítá,eode pane,codem uino ue(ci, Eíus ci multís ín rebus zequítate,moderationé,graues,comemorantib.illis apiétes fentétías percepiffetad coena uocatihomiíne íufsít,quo deinceps was manes atcp urbanis ipfius moríb.ficutí uírgulto, cultura& praeclara loci codítíone opus É' ds snadueti^ Cato Ceníorius. 26 y maduertít, Quamobré Catonem índuxit, anímauíitg, utem Romanáattíngeret. Eó ígit pfedtus nonullos ftatím adeptus eft;quos& uirtutis ipfius admíratione,& fotenfí patro» (íniofui ftudíofos fecít, Cum V aleríus multü dignitatís ac poteftatís in Catone contu» liffet, Cato prímá tribunus milítá, deinde quaftor factus eft, Poftero auté tempore cüm íam latéclarus effet& cognítus forís, maxímís ín magiftratibus Valerío comes fuít, con^ ul poftillum,& fecundo prator defiígnatus. Ex maioribus natu Fabíüi Maximüdelegít, rabiem propoft cui,quonía gloría, rebus geftís,potentía, prímorib, urbís anteíret, fe totü dedícauit. Ilíus tumbabuit uite mores&uitam uelut pulcherrímü bene utuendi exemplü fibi proponés, eíus ueftígiain^ fue exemplum, greffus eft.Hacde caufa Scipionis illius maíoris, quí cüm nodum ex adolefcentib, excef^ liffe;perquandam aemulatione aduerfus Maxímiautorítate cotenderet, ínimícítías& fi^ multates paruífecít. Cum quo,bello Puníco queftor míffus, ubi(plendídos illius fumptus &largítiones ín exercítá anímaduertít, ín Scipiohé multa cum libertate locutus eft, non quàdímpenfam plurímí faceret,fed quód maíorü cótínentía corrumpi quereret,cüm mi^ litemad uoluptates,ad delícías, affluentí rerum ufu couerfum cerneret. Ei cüm Scipio, fe quaftorenímii diligenti nequadj egere refpondiffet,(ed quí plenís ad bellü uelisageret, & cíuitatírerum geftarü,non pecuníarü ratíone deberet, Cato Sícilía excedens, unà cum Fabio magnís ad fenatü clamoribus uenít, Scipione inconfulte publícá zs effundere,& inpalzítrís ac fpectaculís tuuenilíter exercerí,quafi nullü íftíc impería gerat,fed ludos fe^ ftosagat. Quamobre fenatuí tríbunos plebis ad eum dimitti placuit,qui fí uera fuifTe accu» fationü capita refcíffent,ipfum Romá reducerent, Ceterü Scípío uictoríà ín apparatu bel li fignificans,per ocíü quidem cum amícis confuetudíne comis ac fucundus, in reauté fe^ ría& magna, cüm propter munífíce ac liberaliter expendendi ftudíü nundj fegnís uífus effetenauigauítad bellum,Cato,quoníam eloquentía plurímü poteratuulgó Romanus Eloquettia. Demofthenes dícebatur, at ípfius uíta longe claríor ac fpectatíor erat. Fuítperíd tempus eoínlocopropofíta dícendi facultas,ut ad hancíuuentus ipfa magno ftudio uelutad com. mune certamen ferret, Qui uero priftína illud& laboríofum uítz genus fuftíneret,& te^ nuemconam, íncoctüi prandíum, hírtam ueftem, plebeíam domü libenter amplectere£, quíg fuperuacaneis rebus non índigere, dj hanc mínimé neceffaría fupelle&tile pofsidere I5 preclarius putaret, ea tepeftate rarus erdt. Nam imperij magnítudíne, prífcam illam feue^ ritatemacpurítate mínimerefpub,retínebat,qua dítíonis amplítudíne,multas& confue^ tudines, X varijs ex gentíbus exempla uíuendifufciperet, Quocirca íuftís ex caufís uní^ uerfaciuitas ín Catone uerfa ueheméter admirabat,cüm xelíquos uel laboríb, fractos, uel uoluptatibus eneruatos,hunc utríng, inuicü effe íntueretur.Necíd folum adolefcenslau Amimu infradis& honorís caufa faciebat, fed pok confulatü& tríumphur íam grandzuus, utuíctor cw. athleta confuetas exercítatíones perpetuó feruauít, quibus non prius deftítít, quàm é ui^ tamigrauit, Nundj enim uefte maíore centü drachmarü fumpru ufum ferefert, Et ímpe^ rrugdlito. rator& confuleodem uíno quo& operarij ufus eft: pulmentá ad coenam ex foroafsibus triginta cópararefolebat,nec íd uoluptatis fuz, fed comunis utilitatís caufa fecít; ut reí mi liiaricorporis uigor fufficeret, Cüm Babylonía fupellex hzredítatís iure fortunis fuís ac^ cefsiffet,ut quamprimü uenundaretur curauit, Nullam eíus uíllam tectoría habuiffe, nec: ul gm mancípíiá ultra mílle quingentas drachmas etnífTe dícít, quafínon delícatís& for, mofis, fed colonís, ac robuftís& ftabularíjs& bubulcis fibí opus effet, quos deínde fene^ Quteconfe&os non paící, fed ínutiles uendí oportere iudícauit, Praeterea nihil bene con» flarequod fuperfluá effet, adeogy quocung, no effet opus, etíamfi mínimo íd redími pof[csnimium effe affeuerabat.Pafcuum& femínaría agrum,quàm floreü& írríguü maluit, «cnonnullínímíz paruís ín rebus diligenti tribuunt, quz pleríqyín eam partem accí^ piunt, utín emendandis ac moderandis caterís factüi putent, V erum illud ínftitutü equí^ Digrefio, qua emnimís rícidum dixerím, quo feruos fenio debilitatos, quemadmodü íumenta eijcere Catonis inbuacuendere confueuít, quafi comodiítateé medío fublata, níhil humanitatís ipfishomiínib, manitatemco&»eamus, cüm latíore benígnitas, quàm iuftitía locü fibiuendícet, Natura nanqy nobis 48i dme, i homínes duntaxat íuftítía legitíméutamur: ín eosautem quibusaut gra SiS Detício deuíncti fumus, etíamfi rationís ufu príuati fint, mátuetudo uelutex ab n ne edm fontedefluat, Equís ením& canibus cüm confractz laboreuíres funt,: Bíenfes i pao a,fedetíam quadam fenectutís indulgentia abono uiro debentur, Athe- TTemplii Atbee RID F Kotompedon exadificarent, quotquot ex mulís egregie labore toleraf^ fiis, ei nomine Mea is folutos iberé pafcí fiuere; quibus quodámodo libertate donatís cóm fponté"wapüsvap Plàad operádefcenderet,& iumentis qu& currus ad aree urbís uectarent exhortantís dictum. Suid, C Continehtia, Integritas, D Oratio foris mordax, domi placidior. Libcré[eiteq; dicta, Plut.in Probl, Plutarchi fpecie ducís precurreret,ut publícé ad extremi uítzefínem nutríret, decreuerunt, Adfa, equarü Címonis fepulchra, quibus Olympía tertíü uícít, penes ípfius monumenti uide tur, Quíd quód etíam canes familíaresac domeftícos cüm alij multí,tum Xantippusile príícus díligentifsimehumandos curauerunt:Is ením cané,quí eo tempore quo cíuítas yr berelícta Salamína tranímíttebat,tríremi fecit enatauerat,ín arce fepeliuít, Cui loco etiam etate noftra Cynotaphíum cognomentá eft, Indecor(i enim eft, nos anímatis uelut calceis aut uafís utí, quae ubí ufu fracta& attríta funtabíjcímus, Cyuod fi nulla alía ratione, faltem exercenda humanítatís caufa nofmetipfos confuefacíamus oportet,ut ín hoc generem fueti,facilesíucundicg fimus, Nam(utde meipfo dícam) nec boue laborís focium fenedy tís iam urgétís eratía uendere, nedum homíné grandem natu exloco ín quo educatusefi, & ex ínflítuta uíuendi confuetudíne, uelut ex patría relegatüi, ijs pariter quí emunt, ís quíuendunt ínutílem factü, parua pro ftipe uzníreoportere cenfeà. Cato ueró huíufce, modiírebus gloríarí folitus, equüá quo Conful ínrem militarem ufus eft, ín Hifpaníarei, quí(Te fe dícit, neuecturz íllíus reipub. ratione redderet, Quz fiue magnítudínianimi(i uetenuífsimz diligentia tríbuí debeant, iudicio difputari poffet. Inter caetera ueró,conti nentía Cato magnopere admíratíone dignus fuíit:nunquá ením imperator,& fui& contu bernalíum comeatus caufa,nunquá íinquamamplíus quàm tres trícíci medímnos Atticos in fíngulos menfes, X pro iumentis in fíngulos díes unici& dimidii hordei medímnum cepít, Fíc cüm Sardíníam prouíncía obtínuifTet,fua parfíimonía plurimi à ceterís quían, teipfum pretura íllam admíniftraffent, differre fe demonftrauit, Nam ut íllí publícís taber naculis,lectís,ueftímentis,magnifíco apparatu, numerofa feruort ac amicor& multítudi ne,couíufjs graues erant,ficípfi nullam ad rem publico fumptu opus fuít, Cüm urbesat íret,fine rheda profícifcebatur: unus aute publicus mínifter ueftem& címbiü ferens quo cum factífícaret,fequebatur.In hís adeo tenuís,adeo facilis fubdítis uifus;alía ex partegra uem& elatum fegerebat, Nam& ad ea quz adíurifdi&tíone fuam pertínerentínexorabi lis,& ín hís quz ad ímperíü fpectarentadeo feuerus& integer fuít,ut nunquá populi Ro maní maíeftas íllís terribílior, nunquam charíor extiterít, lpfius orationís genushaudfa, ne difsímile fuiffe perfpícuü eft, In eius ením fermone, comitate grauítas, terroreíucum dítas,& falibus auíterítas condíebatur. Huíus or&tío( utde Socrate Plato fcribit) grauis & fapiens habebatur: quí fi exteríus in congreffu fpectaretur, nullíus dignitatis imagi nem, fedfatyrícum carpendi ftudium prz fe ferebat: fin ínteríus, feríjs& dígnitatererum refertus erat; ut ijs quibus cum loqueretur lachrymas mouere,& anímü quo uellettrahe re poffet.Quocírca haud fatis fcío, quíd nonnullis ín mentem uenerit, ut genusdicendi quodáCatone ufurpatü eft, Lyfize conferrent, V erüm haec uíderínt quí uarias orandi fov mas díjudícarefuum effeoffícíi putant. INos breuía quadam fcribemus qua memoríz prodíta funt, cüm longé figníficantíus acapertíus exfermonibus, quàm ex líneamentis oris(utplerígyarbítrantur)de moríbushomínü cenfeamus, Hícalíquando cümpopulum om,ímportuné tumultuantem, à partíendo acdíuídendo frumento auertere ftatuífler, huncinmodum orfus eft: Dífficilé quídem eft, Quírítes,ad carentem auribus uenti uet ba facere, Cíuítatís rurfus moresíncrepans,ínquít: Laboríofum eft illam rempub. faluam fore,ubípíícículus plurís quàm bos uenít. Romanos etíam multís pecudibus conferrefo lebat.INNam& íllz(íngulze nemíniobtemperant, uniuerfz autem gregís príncip£íequum tur, Síc& uos, ab íjs quos príuatím nequaquam confilíaríos habere velletís, hicfrequen tes coactí,agí equo anímo permiíttítís,D euxoría poteftate fíc eumlocutá accepímus;Om nes homínes uxoribus imperant, nos omnibus homínibus, nobísautem uxores. Hoce nim eft exeorü genere qua à Themiftocle grauíter ac prudenter dícta funt, Nam cimfi, bi filius matrís intercefsíone pleracgíuberet, O uxor,inquít, Atheniefes Giraecís imperat ego Atheníenfibus,tu míhí,tibi fílius. Cr uare lícentía moderet, qua fretus ímprudts plus poteft jj uníuerfa Girzecía, Populü Rom. Cato nó modó purpurze, fed ftudijsatq exer tationibus conferre magíftratus díxít, C uemadmodü ením tínctores eum maxímecolo rem índucuntquo pafsím delectari mortales íntuent, ficadolefcentes ea magno ftudio di fcunt& cofequí cupíát,que uos honore& laude digna iudicatis, Eos exhortabat, utfiqui de uírtuteac moderatíone magnífacti effent,ne ad deteríora fe couerterét: fin íncotíntv tía ac improbítateamplítudíne effent cofecutí, ad meliora fe coferrét, Satís em explorat habebat, fuperioríb, illisrationib, eos no medíocres honores adeptos effe,Quui fummacu raac dilígetía fepemagiftratus ambírét, eosuelut ignaros uíz dicere folebat, ne errarétli ctores quib.cü incederet, femp quaritare, Cíues grauiter íncrepabat, quí eofdé gems public Cato Ceníforius. Dp7 i publicis muneribus prarficerent, Síc ením uel non multifacerepríncipatum uidemíni, uel nomultos quípríncípatu dígni fínt exíftímatís. Ex inimicis cum quifpía turpiter ac ignominiofeuíueret, uius mater, ínquít, cüm deos ímmortales preca£, ut híc fibí uita functa fuperftes fit,execrarí nonorare fe putat. Paternü quídam fundum marítímü uenundederat, quo facto Cato magís atqj magís fe mirari fimulauít, quod longe amplíus ipfe quàm marepotuíffet:nam qua uíx pontus alluebat/ífte facile abforbuít.Cum Eumenes rex Ro» mamueníffet,& à fenatu comíter achonorificentifsime fufceptus effer,& clarífsimorum circaeum ciui frequentía certatím uerfaretur, Cato nó obícuré tantü ergaregem ftudíá fufpe&ü habens, eum declínabat, Dehínc cümipíi diceretur, Eumene frugi uirü amici? (imoanímo ín rempub. I. omaná effe; Bíto,ínquít:caterü haec ipfa bellua, rex fcílicet, car^ níuoraeft. Neminem ex regibus quí perbeatí putantur,ínueníes,quem Epamínonde,Pe rici Themiftocli, Marco Curío,& Flamilcari cognomento Barchz, optimo íure confer» repofsís,Inímícos ínru dia fibí affectos dictítabat, quía quotídie noctu exurgens rei fuz fa milarís rationes neglíeeret,utreipub,dignitatí ac comodís omní curauígilantíags confu^ cre, Dicere quogfolebat, fe gratía quam ex bencefactís expeciaret, príuarí malle, c5 poz» namnondare,quz ex malefactís fibi deberet, Omnibus quí ab officio deftíti(lentfe dun^ axatexcepto, facile ignofcendü effe tudicabat, Pofteaquá tres ín Bíthyníam legati Rome Floruis epitodele&ifunt,quor& unus podagra,alter capíte uulneribus confoffo, tertíus uecordíalabo^ mat.lib. o. rareuidebatur, rídeas Cato, Populus Romanus, íaquít, legationem emíttit, quz nec pe» des,neccaputnec cor habet. Scípío Polybij gratía fuper ijsquí ex Achaia relegati fuerat, cum Catone collocutus eft, Poftea cüm multus fermo de íllorü redítu ín fenatu haberet, & alij quidem redit& ipfis ín patríam decernerent;alij uetó accuratíus quàm par erat cotra dicerent, hunc ía modum Cato dí(feruit: C) uafí nihil habeamus quod dígná factu fit, uni^ ueríumdiemde graeculís fenibusaltercando cofumimus,ac fí multum interfityutrum pe. nes nos, an ín Achaía fepelíantur, Quibus fimulac ex fenatufconfulto domü reuerti con cefum eft; Polybíus ín fenatüíntroducimoliebat,ut exulibus íllís, quí grauifsímiordínis dectetoín patríaredíbant,príftínos honores& magiíftratus reftitueret. Qua dere cim Ca tonís fententíá rogaret;fubrídens Cato refpondit;Polybíü quemadmodü V lyfTem ín fpeb luncam Cyclopis redíreuellejutpileum& cíngulá, quae illic oblítus erat, repeteret. Affir^ mabat praterea ftultos prudentibus uírís maiori emolumento effe, quàm prudentes ftul tis, Namquiprudentía ualent,íllor& errata facílé deprehendereacuitare:ftultosueró que aprudentibus recté facta funt, imítari no poffe, Se quoqj longéplus adolefcentibus dele^ arquoriuultus rubore príus quàm palloreperfunderetuz.Eo milite fibi opus nó effe, quiinteteundum manus, ínter confligendum pedes agítaret,quíq; ftertendo quàm hofti busincamítando longius fentíretur, Cum ín píngué quempía acerbe maledictis inuehe retur, quibus ín rebus huíufcemodi corpus cíuítatí fructuofum accómodü effet; rogabat, Cuius Inter euttut& ínguen cuncta fub uentrís dítíone pofíta forent. Líbídínofo cuídam Inter familíares fuos ede uencugcea IUD em fenegauít, quoniá cum eouíuereno poffet, químelíus acfubtilíus palato quàm corde fentíret, Anímü eius quíamoribus teneret, in ?('o corpore uíuere dícebat, l'ríbus ítemín rebus per omnes uite fue partes poenítentid Q sarum rerum gileprimi,fi mulieri quícá arcana aliquando credídiffet: fecunds,(ialiquó naui tranf» pavitucrit Cato mie, quà pedeftri ítínere fibi profícifci lícuiffet:tertíum,fi qua dies eíper íncuríam ína«v. nisefiluxiffet, Deprauata quog quandodq fenem conípícatus, Te magnopere,inquít,ro» Sotcum pleracy turpía fenectute círcáueniant, des operam ne teautore malígnítatís ac» cesiofiat, Ad tribunt plebís quiínfufpicione uenefícij uenerat, íníquam legem ferente, E ERRemS ait nondum Ícío,utrum hauríre quod mífces,anapprobare quod fcribis,de« ii ato cuíufpía quí multísintemperantíz ac ímpotetie notis ínu ftus erat probris bibl iis míhí tecum,aít,certandí coditío eft:nam ut& maléaudire« male dícereti eLOu milmulac promptifsímü eft,fíc míhí maledícere infuaue,& maléaudíire infuettü 9s nt. ab ipfo dícta prudenter uelrefponfa acuté mandata literis extant, huíus gene fin sumenimuere cum Valerío Flacco,cuíus amícítía& confuetudine familíarifz Populosin ur, confuldefignatus cíteríorem Hífpaníam fortítus eft, Huíus ubí cóplures Ate NR poteftatem redegíffet, coplures dexteritate atque humanitate fibi uendícaffet, inferripof.multís ac maximis barbarorü copijs eo ín difcrimineres erat, ut turpiter uim su aMepucaret Quamobrem Celtíberos finítímos adbellí focíetaté accerííuít, qui» Son afubfidij eratía talenta ftipendij nomíne depofcentibus, czeterí quidemmini, randum effe cenfebant, Romanüauxilía batbarorü tutelae fue caufa mercede con. Lis.li, 4.dec. 4. Y C - Gia. Abftinentia, D Triumphus, t Attilio Plutarchi ducere, Tum Cato,nec graue necdurá efferefpondit:nam fi uícifTent, nó fuís opibus(44 hoftíum fa&uráü fatís:fi uicti effent,nec eos qui repeterent,necá quibus repeti poffenr, fy, perítítes futuros, Hanc pugnam,cüm fumma uí conflict effet,uícít,magnotq cum fplev dorerelíqua procedebant. Omníü urbíá muros quz intra Bztím amnem funt, à Catone uno diefolo zquatos fuiffe,Polybíus autor eft, Has plurímas& multitudine€ generen litum munítífsimas extítiffe conftat, Ipfe Cato plura feoppida cepiffe, quàm in Hifpani; dies egífTe coómemorat: eacp haud(ane íactantía eft, fiquidem re uera quadríngéta nume, ro fuerunt, Milite ítag; ex ea expeditione locupletato, fingulas eti argenti libras viritim diuifit,íllud adijcíens, melfus effe multos ex Romanis argentii, quàm paucosaurí habe tes ín urbem reuerti.Ex captíuís hofti rebus,preter cíbü& potü, níhílad fe perueniffedi cit, Quodab ipfo factá eft, nó quód cuíif uitío daret, fi huíufcemodi oblata occafione, co, modis fuís fortunísqg feruíret,(ed quíaipfe cum uírís optímís malletde uírtute, dj cum di tí(síimiís de pecunía,& auarífsímís delucrí quzftusq; cupiditate certamen íníre, Necfe. ipfum modo, uerumetia míniftros fuos ab omní praeda noxa líberos feruabat, In caftris quíricp fecü feruos habuit, quor uni Pacho nomé fuit. Is tres puellos ex captíuís qui(ub hafta uzniebant,emít:quod cüm refcíffet Cato;pra tímore Pachus antedj ad eíus confpe, ctum ueníret,fibímetipfi mortem confcíuit fic feruís deíndeuenditís, precíü eorum Cato ín zrarí&retulít, Hunc cá adhuc ín Ibería effet, Scipio maior inímíco anímo infectabatY rebus ípfius feliciter geftís impedímeto effe cupíes,ut ín ílla prouíncía ei fuccederet,perfe cit, Subíndeutijpriímü Cato magiftratu decederet,magno ftudio cotendít:ipfeuerócum quíng mílítá cohortíb.& quíngetis auxilíaríb,equítib, Lacétanos fubegít,fexcétos tranf fugas ín mand fua redactos ultimo fupplicío affecit, C'uíbus ex rebus infeftü fibiScipio, nem mordens Cato,fic Romá maximá fore per fimulatíone dícebat,fi quíde clarolocona tí prímas uírtutís partes ignobílibus mínimé cocederenr,& plebefj ordinis homines quo rum ínnumero ipfe effet,cum genere& gloría prímarijs de uírtutís laude certaren.Quo/ cítca cüm pleragp aduerfus eum Scipio moliretur, fenatus decreuít, ne quideorumqueà Catone conftítuta effent,permutaret, autabrogaret, Fluíus magiíftratus ínitio Scipionis potíus quàm Catonís amplítudíní acautorítati detractü eft. Nam íta quieta resfuere, ut cümnihil memorabílegereret, per ocíü mora fegnís militibus effet, Cato ubi tríumphans urbem ínuectus eft, alíud uíuendí genus quàm czteri folent, ínftítuit, quí no uírtutís, fed eloríz caufa,magno fpírítu contendunt: cumq; tríumphos, confulatus,ac fpectatifsimos honores adepti funt,ad uoluptat&atqg ocíum deínceps fe conuertunt,& eauítíaquzarei pub.dígnitate€ comuni utilítate feíuncta funt, INon fic Cato, non fic uirtutis neruoste mí(it/fed tanta cura& uigilantía,quanta quí prímá reipub.procuratione fufcipiunt, Kho nores& magíftratus(itíunt, cupíditateíncredibili quandam alíam ratíoné deíntegroit greíIus eft, Vteníimamicís& ciuibus ufui effet, negp patrocínij, neq; milítíz laboreum quam repudiauit, Tiberíum fíiquídem Sempronít& confulem, qui círca Iftrum& Thra ductabat exercítá, legatus iuuít:deínde cum ManlíotAcilio tribunus milít& aduerfus An tiochíi illum magná ín Grzcíam uenít, quítantum Romanis terrore quant nullusaltet poft Annibalem, iníecít, Afíam fané quantamcung; INícanor Seleucus habebat, uníuer fam fermé fub nutum dítíonemcf fuam recipiens, fíimulac plurímas feroces ac pugnaciísi mas barbaras natíones domuit,elatus animo cum Romanis bellígerare cogítabat,quont? eos folos dígnos ratus eft, quibus cum deimperío armis decerneret, Is nequadindecor: bellí caufam comentatus, Girzcos fcilicet prater necefsítaté& ufum, Romanorü benefi cíoíama Philippo& Macedoníib,liberatos,ac fuis priftínis legibus uíuétes,cum coptjsin Grzcíá tranfmífit, quz per íd tempus íncertís fluctibus iactabat,quód partiü ducesregi pollícítatíonib,aníimos ínnouandarü rerum cupiditate fufpenfos,ín deteríoré partem 6 cíuiffent, Quamobre Manlíus ad cíuítates legatos mittere, Títus quoq; Flaminíus(uti? eiusuíta fcripfimus) multascíuítates quz res nouas molíebant, fine tumultu cótínere€ fedare. Cato Corínthíos,& Patrenfes,ac Aeginenfes Romanís afciuit. Permultü etatem poris Athenís cofumpfit,cuíus adhuc oratío quaedam extare fertur, quam grace ad pop! lum habuit, quafí míro quodá amore ueterü Atheníenfiü uirtutib,affectus, fingularicum uoluptate urbís pulchrítudineac cíuítatísamplítudine fpectatum ueniffet, Id aut fallm eft,per interprete ením ct illís locutus eft:quandjíta grece fciret, ut ínterpretís effet níme(ibi neceffarí& effet, Latínis literisadeó cotentus fuít, uteos non magnoperep!?": ret qui greca admírarent;& Pofthumius Albínus qui grece fcriberet hiftoríá,ueniddep TRE€: am en Ww: a eto catus,morfib,eius uacuus no fuerít,fed audierit ignofcend efTe, fi Amphictyont e ii coactus Cato Ceníforius. 8 B cosctus,illas res geftas fcribere adortus effet. Acerríma eíus ín dicendo celerítatémagnae Or«tionismira E Anheaienfibus admírationi fuífe tradítá eft, Nam quacundp ipfe breuifTima oratione ex.«leritas. pediret interpres multo uerborá ambítu uíx renuncíabat, Quocirca ratí funt Girecís qui^ dem fermone ex labijs, Romanís aut£ ex corde proferri. Antíochus ubí Thermopylarum anguftijs ualido prafidío firmatis, uallo& muro locii, quí natura fuiiníquus& difficilis erat tationibus etíá armatorü obíedís comuniíffet,quafí opinione fua íam bellum explo-^ (iffe confidebat. Quo factü eft, utà fronte quídem fauces expugnare Romanus penítus defperaret, Illum uero Perfarit círcuitü uerfans animo Cato, noctu quibufdam acceptis copijsírepergít, Caeterü cum fuperiorem femítá prími tenuifent,captíuus quídà ítínerís dux,errore uiae captus militi dubijs ín locís ac praecípítibus coftítuto, moerore fimulacpa jreiniecít, Confpícatus hoc di(críme Cato,czteris omnibus quíeté iufsís manere,& L, Manlio uito ad confcendendos montes aptífsimo comite afcíto, per loca confragofa labo riofum& multís obíectü perículís íter ingreffus eft, Nocte em iíntempefta nihil lucentelu na proficifcentíbus,oleaftris,faxís,afpretís late difperfís, fíngularís incertíitudo& obfcu^ ritas profpectá ademerat, donecín tramite íncidere, cuíus ut affequebatur coníectura, ín hofti caftrís fínís erat,'l'umubí fígna nonnullís apertís ac confpícuis truncís appofuere, que fupraCalídromü(íd em cacumínís nomen erat)emínerent,ad fuos reueríifunt.]Miox Lin.li.e. dec, 4. adinfignes illas notas copías adducétes,cum íngreffos callem,cüm paulü procefsiffent,eo áe: ciente couallís quada excepít,ubí denuo uníuerfí metuactrepidatione uix mente có^ ftabant,ígnarí quód propehoftem eflent.Dilucefcete iam die,€ uox quedaaudirti uífa,&c reoenteGrrecorü uallá defpící coeptá,qui praecipites íllas rupes cuftodes feruabant, Hoc locofirmatís cohortíbus, Cato Fírmíanís ad fe uocatís, quor perpetua fíde ac prompta opera ufus erat, híscp exteplo dí&to parentíbus,hunc maximé ín modá loqui; V n& ex hi9. rrontinulib. s, fibus utuíu&i ín manum mea adducatís opus eft,quí medoceat, quibus bec príma cufto^ deexplorandis dia data fit,quáta hoftíti multítudo, quz omniíü dífpofitio, quis ordo, quísapparatus quo confilijs boflii, nosexcepturí funt; ad eumcorrípiendü, tota ín celerítateac audacía fpes efto, eode modo leones inermes fíducía& fpe plení,horrenda ímmaniü ferarüluftra ingredi folent, C) uz cum dixilet Cato, Firmiani;ut erát,per montes ad fpeculatorías cuftodías dífcurrüt qui^ B busitruentibus,omnestalenihílexpectantes tantus undíq; pauor ínuafít, utquíd ín rem E cietignaripafsim fuga difperfi fint,Ex hís unus ipfís cum armís prenfus ín manus Catonisdelertur, à quo explorat, càm reliqua copíz ín anguftijs cum rege fedeant, fexcentos Actolosibidelectos effe, quí extremas collíi partes pro ftatíone tenerent, Horü fímulne gligentía Cato& paucitate contépta, extemplo íufsís canere tubís,íngentí clamore acftre pituprimus ftrícto pugione fuosadmouít: quos cüm ex praeruptís montibus repente in^ uectos cerneret, ín regía caftra fugientes, omnía tumultu ac terrore cóplent, Manlíus ín^ teimmunimenta quz fauces íllas tutabantur, unfuerfo admoto exercítu ex ínferíoríbus oppugnabat,''um Antíochus os lapíde íctus, excufsís dentibus, dolorís acerbitate equi aiitit Exercitus nulla ex parte uim R.omanor& ac impetü fuftínere,fed effufa fuga terga iie, C perancipites faltuspaluftri límo& uoraginibus ínuíosacpraruptos& lubrícos cllesiterhabere, Ad hzec íntra anguftías illas inuicéoccurretes, íta círcunfufo undíg ter^ roreachoftíli ferro obtorpefcere, ut Romanus eos pafsim cederet. Cato ufquequad; mí niméparcus fuari laudü praedícator,à íactantía,quaeres magnifice geftas fequeret,no ab^ taantia comes hotrébat,tum hifce preclarís factís fuís magnü cumulü adiecit. lís enim quieum ínfectan beregeflarum tema cedentéhoftes uiderant,díxít,nullo pa&to tantá populo Rom.Catoné,quantü Ca^ rerum. Dntpopulit Rom.debere.Ipfe quoq; Manlíus cofulardenté adhucex uíctoría Catoneali quàdiu cóplexus, fingularí cá lzetítía clara uoce teftatus eft, neg fe, neq; unfuerfum pop, om.maxímís ac tmmortalíbus Catonís benefícijs merítàlaudem& gratíá referre poffe, aud multó poft Cato certus rerum geftar& n&cius Romá míffus, profpera nauigatíone iio ufitraiectus eft.Illincaüt folues, uno díe Tarent& delatus, quatuor cofequetes íter Me dhisto Romáabora marítíma pfectus,prímus uictoria nüciauít:quare gaudio& fa ims eme referfit,eícg magnos fpiritus ínieciítut maría,ut terras fuo uedícare poffet ner s ec ferme bellicis artíb.egregíéà Catone acta funt, Accufatíones ac uítuperatio agp invo reiptb partes fingulari quide ftudio dígnas effe ratus,& accuf. antib,alíjs tüdin. I. edeoRtt qui ín iudicia uocarét,ut Petilí in Scipione, cóparauít: que ct ampli» hm quod Ife, GC uera animi magnítudíne calünías calcare percepiífet,miffum fecit, quo^ de In eius pernicie cóftítuíffet, cofequídefperaret,Luciü aütfratrem íníto cum ac 7/5 cofilio, grandi ere ín publícü referendo mulctauit, Quod cümIyerenó poffet, ——€ — C tLiuius legit Ser gium. Cenforum potefla. Liu.lt 9.dec. 4. D Suprá in uita Elaminij. Plutarchi nifíípfum prouocatíoad tribunos plebís eere liberaffet, ín uíncula coniectus efTet, Cá adolefcens quídam patrís íam uítatuncti ínímicü ignomínía affeciíTet, eum deíndeper fo, rum deambulantem obuíü fibifactum Cato comiter coplexus, Aequum eft, ínquit, non agnís,non hoedís,fed emulorü lachrymís ac damnatíonibus fic exequías parentü celebre mus, Quz quáuís ítafe haberent, calumníarü tamen ín repub. expers non fuít, Namubi, cund ínímícís accufatíonís argumentü accufatíonemqg praeftabat, ín caufa dícendam;, 2nocum diíícrímíne uexabatur, Fermeením quínquagies eí diem dictam efTe ferunt, po, ftremo fex& octogínta natus annos accufatus, uulgatum illud díxi(Te fertur, Difficilling eíle,cim ínter alios homínes uixerís, penes alíos de hís crímínib, refpondere, quaabaj, uerfarijs obíecta funt. INec ín ea ztateforenfibus caufís ac contentíonib. modum flatuit, Nonagefímo enim anno! Seruiliá Galbam ad populi íudiciü adduxit: ex quo fatis coftar, ipfum uelut INeftorem patríz opera nauaffe, dum tertíam uíueret zetate, ls ením,utdixi, mus,Scípíone maíorí inferíor,fuís ín repub.conflictationib,in Scípioné ufc perrexitmi norem,filíum Paulí, qui Perfeum& Macedonas bello uicít,illíus a&it adoptionis iurene potem, Annos decem Cato poft confulatá Cenfuram ambíuit,qua cüm omníü magíftr tuum facilé prínceps fit, uniuerfz rei fupremá& perfectifsimü locum habet, Haccüm» lias res,tum uero ut mores uítasq diífcutiat;plurimo imperio ac poteftate eft;ut qua denu ptijs.delíberorü procreatíone, de uíuendiratione, de couíufjs diligeter inquírat, Nullam denícg omníü cupídítatumac ínftitutíonü effe putabát, quam adoríríac indagareno opor teat, hís ením longe facilíus quàm publícís muneribus, aut íjs qux ín oculís omníá fiunt, homínü mores eum poffe deprehendere,qui feuerítate dífciplinzene quis ad uoluptatem uerteret,cuftodíret,€ acerrímé coérceret ne quís patríà ac confuetá uiuendidifciplinam tranfgrederet, Ad hocigítur munus alterpatrítius,alter uero plebeius deligebantur,quos Cenforesappellabant: Hís lícebat& íntegri erat; éfenatu eos eijcere,& illís equüadime requi flagitíofeac íntemperanter degerent, Ipfi quocy facríficíorü precía curabant,& de (críptioníbus genera,& reípub.officía díftínguebant, Multas praeterea poteftateshícmz gíftratus habet, quapropter ín petítíone Cenfurz nobili(sími& prímores patrum Catoni obftiterüt, Patríuj quídem ínuídía ftimulati, càm hoc pacto nobilitatí maxímé detratum iri putarent/fi ígnobili loco natí quamprimü fummü honorís gradum obtínerent; tume tíam uehementer comouebantur,ín quíbus ex multorum malefactorti confcíentía pri Ící morís tranfgrefsíone,uíri aufterítas terrorí erat, quam difficilem& ínexorabilemfore fibi fuadebant, fi cenforíj munerís ius& autorítas accefsifTet, Idcírco ftudijs partium ex compofito paratís, feptem candídatiín campum deductí cum Catone, magna contentío ne petierunt, Hí quídebona fpe multitudíne colere, ut quae mollem& uoluptuofumíam magíítratum expeteret, Contrà Cato alíam petendí ratíonem ingredi, nullam facílítati aut comítatís fignificatione prz fe ferre,uerti potíus ex fugoefto in ímprobos minítabun dus,apgrté€ palàm teftarí,ciuítatí maxíma expíatione opus effe, Hluncín modumpopv lum rogare, ut fiprudentes effent, nonblandifsimi, at aíperrímü medícum delígerent;fe quídem illum effe, alterum autem ex patrítijs V aleríum Flaccum, quo uno collega deli cías ac mollítíem uelut hydram excíndens atq; concremans, ut opínío fua ferebat, opere precium quíd facturus erat; cum czterís ueró mínímé fibi liberum fore pro dígnítatere pub.admíníftrare,quoníam optímos praeceptores formídarent. C) ua quídem ín re pop' lus Romanus magnís fané príncipibus dignus, fic excelfo animo fuít, ut necrígidos, net elatos Catonís mores extímefceret, uerü ceterís omníbus popularibus,& quicundtaad ratíà facturi uidebantur, repulfís, cum Catone Flaccum cenío:é defígnarit, cui nonu lut candídato, fed íam príncipi& ímperítantiparuít, Cato L. V alería Flaccum collegim amícifsimd,fenatus príncípem defcrípfit,é quo cüm alíos coplares,tum Luci Quíntum Flamíníum eíecít, quí feptem annos antea conful fuerat,& quodlongé fibi gloríofiusfue rat, T. Flamínij frater, quíarmís Philippum debellauerat. Caufam autem cur e fenatorio loco motus fít,hancaccepímus,Lucíus adolefcenté liberali forma fcortü deperibat, que" femper comitem fecum habuít,Is càm Lucíus imperator rem gereret,& honoreW go» apudeumtantü potuít,quantum quícundy fuperiori temporebeneuolentía Gc famittar te illi deuin&us effer, Penes ipfum ígitur confularí prouínciz prafe&ü aliquando inco uíuío ex moredifcumbens, multís blandímentís Lucíum. quiuíno faciléuincebatu^ ciebat: quem cümá fediligiplurímis uerbís oftenderet, hocteftímonío ufus eft: C m bus domi gladíatorío fpectaculo íntentís, cuius tametfi uifendi defiderio afficerer cn obtruncari nunquihominem uíderím,tamen fub ipfum fpectaculá ad te propetan sat Cato Ceníorius. 129 à diusautem índulo£s amator cüm parem íllí gratíam referre uellet, Huíus,ínquit, rei caufa gemeci fubtríftis fis, hoc enim moerorete quamprimü liberabo. Extemplo igiturunum exijs quí reí capítalís crímíne damnati erant, adífeín conuíuiü adduci ímperat,& accerfito cum fecurí carnífícejamafiolum denuó rogítat, utríhomíné percutí fpectare cuperet;quí cimfeuelle refpondiffet, collo caput exími íuffít, Ad haec qua plurími tradíderüt, accedít Ciceronis teftimoní&apud quem ín díalogo de fenectute Cato talía dífputat, Líuíus aute eumquiínterfectus eft Giallum transfugam fuiffejnec Lucia feriendí negocium carnificí dediffe fed propría manu in corpus íllíus fcuiffe coómemorat,idcy in oratíone Catonís fcrí prumextare, Moto ítagy Lucio exordínefenatorío, Títus frater íd aegre paffus ad populü confugit, ratione offerre iubens, cur adeo ígnomíniofe fratrem eíeciilet, Ac íllecüm couí^ uf turpitudine expofuiffet,& Lucius negaret,ad íufiurandü à Catonereuocatustergíuer itus eft.Id ubí multitudo perfpexit, dígnas dedííTe poenas fciuít, Deinde cüm fpectaculo ciuítas frequens íntereffet, Lucius confularem locum pratergrediens, procul confedit, Quatepopulus uehementer miferícordía cómotus,magno plaufu reuertí,€ ínhoneftío valgiinconrefede collocarí coégít quafi quoad fibi liceret,quod ín eum factü eflet,emendaret,& uul flans. nusquodínflixerat,hoc ftudío;hoc beneuolentiz teftimonio mítigaret. Manlii quoc uí^ tumclarífsími,confulem futurü,é fenatorío loco mouít, quód ínterdíu praefente filía dif? fuauiaffet uxore: quem cum íncreparert, teftatus eft fe nunc, nifi cüm aliquando tonaret, fuamcomplexum:unde per iocum dixifTe fertur, tonante oue fe beatum effe.Lucius etía Scipionis Aphrícaní frater Catoni caufam attulít,ex qua fibí fingulare inuidiam cotraxit; haudenim zequítate caufe,fed Aphricani contumelía potíus,à Lucío Scípíone uíro trium phalíequum ademíffe credítus eft. Ad hzec moleftamagnopere multos eíus feuerítas affe^ dit, quafamptuofos apparatus, quos nemo penítus refcinderepotuí(Tet, círcuncídebat, quoniam plurímos ín cíuítate luxuríes iam zegros reddiderat, ac propémodum labefacta^ uerat, Vtígiturín omnes anímaduerteret, coegit ueftís,carpentí, mundi muliebris,& do^ Luxiin repub, meftice fupellectílis decuplum amplíus in cenfum referrí, quàm earum rerum preci fi^ utdiminuerit. neret(imille quíngentas drachmas excefsífíet:alioquiín animü índuxerat,ut maíori cen» fugrauati, plus ín eraríum conferrent,Infuper tríaííngulís millibus aeraattribuit,ut càm ? frugiuitos& moderatos fibi fortunis pares, paucíores pecunías ín fífcum perfoluere cer^ nerent, luxu defifterent, Girauíter autem Catoní fuccenfebant,quícungy ut ínftítuerant lauteutuentes,tríbuti nomíne fuas opes exhauríebant;aut quí delícías quíbus captí& de^ mul&ierantpropter pecuníarü collationes exuebant, Leges enim quibus díuitíarü often tatioínterdícítur,nonullí díuítíarü ademptionem effe arbítrantur,eas autem nequaquam rebusquead uítam neceflaríz funt,fed fuperuacaneis oftentarí. C uapropter omníü con fenfu Aríftonem philofophum maxímé admiratum ferunt,homínes potíus fuperfluísfor scitum Ariflotunebonís,quám neceffaríjs ac comodiís beatos fefe putare. V nde Scopas T heffalus,cum is ditur. quifpiam familiarísab eo quicquam affequi contenderet,quod neq; neceffaríum fibi;necfg valdecommodum effet, Huiufcemodi rebus,ínquít,& felix fum& locuples,fuperuacuis inquam,& ufui míníme neceffaríjs,Sícuehemens opum ftudíum nequaquam nobísá na^ tuadatum,ex uulgari& aliena opinione introductum eft, Quz quanquam íta effent,Ca totamen tales íncufatores nihili faciens, etíamattqp etíam feuerius anímü íntendít. A quae^ duus enim quíbus aquam publícam príuatím ín domicilia& hortos fubductam ufuca^ Pitbant, abfcídít:&& quaecuncp ín loca publíca porrecta effentzdificia,diruítac demolítus eli.Operarías artes ad mercedem paruam cótraxít,uendítionibus, fupremo precío uecti^ galiacftimauít,Ex quibus haud mediocris in eum delata eft cómodítas.C)uí ueró cum Tí t? Flamínío fentiebant, aduerfus Catonem confpirantes, ímpenfas& facrarum zdíum ütbanorit operü locatíones,uelut ínutíles,irrítasfecerunt, T ribunos etíam plebís ímpu dentiores& ad omne facínus propenfiores folícítauere, ut Catone ad populá prouocan^ t5 duobus talentís mulctarent, eícqy ínapparatu bafilícae magnís altercationibus refragati üntquam ex erepublíco uícínamforo fub curíamà fe inzediífícata,Porcíam bafilicam ap^ pellauit, Populus mír&ínmodum Catonís cenfurá gratam habuit, cuí cm ftatuá confu» dm in templo Sanítatís collocaffet,nec Catonís praeturas,nec impería,nec tríumphum, unctituli ínfcripfit; Rem Romana íam prolabente& ín deteríus uerfam,; Cato crea» esser modeftsimis inftitutis,optímís moribus acpreceptís príftinum ín locumreftí : run cemodií honoris ambitiofos ínítio cótempfit,eos nang ignorare dicebat,quod ín umaut pictorü operibus gloríarentur,cüm honeftífsimas pulcherrimasqy eíus ima 8/6 populus Romanus anímis circunferret,INonullis admírantibus, quód ignobiles& f C Cato baud fane detreclator laudum fuarum. Liulus. Plutarchi mediocres homínes ftatuas haberét,Cato uero nullam:Q uaríjinquít,malo, quamobren Catonís fimulacrí híc nó pofitü fit, quàm cur pofitum fit. Neminé praterea bonü ciue laudaríac celebrari paíTus eft, nífi id comuni utilitatí coiunctum effet,Plurímü UerO,pra, ter ceteros, de feipfo praedícauít: cuí magno íllud argumento eft, quód quí ín uita defi, cío defeciffent,fiquado reprehenderent,eos míníme uítuperatione dígnos,quía Caton; non effent, dicere folítum referüc.Illos etíà quí eíus acta,nec magna cura, nec fingulatidi, ligentía imítarí conarentur, finiftros Catones appellare, V níuerfum fenatum periculofs reipub.temporibus,ín fe;utín fzua tempeftate uectores ín gubernatore, oculos cóuerte re, Quapropter eo abfente,res grauíísimze fzpe ín aliud tempus prorogarí, qua nó folum fuo,fedalíorum quog;teftímonío uera fuíffe conftat. In cíuitate igitur càm uíte ínflítutio, Vitapriudt4. ne,cloquentía,ztate multi anteíret, magnos honores acfíngulare dígnítate confequutus Vxor. Laertius lib,z. Fium infütuitipfe. D Difciplina feruorum, eft.Fuítbonus ín líberos parens,ínuxoré marítus frugi,& reípecuníaríe procuratornon uulgarís, Nang; huiufmodi curas cogítationesqy,no períndeac paruas& humiles jfe3lie nas fudícauít, CQuuamobrem oporterearbítror,ut quz cuncg dehís ab ipfo bene conftitua funtfummatim dícam,Fceminá quz longé magis generís antíquítate, quam díuitíjs polleret,uxorem cepít:quandj aut€ utrangy grauem& moleftam cenferet, tamen honeftolo, co natam,natura magis turpítudíne uereri,& ad ea quae recta effent,mariíto obfequentíoré fore cogítabat.Eos quí uel uxore uellíberos uerberaffent,quafi ín fanctíísima deorüten, pla manus íntulíffent, ímpíos effe putabat: eumcg maíorí laude dignabatur quibonüma rítum feageret, quàm qui ín ordíne fenatorío magnus effet. C uocírca Socratis íllíus pri Íci nihílamplíus admíratus eft, quàm quod dífficílem& contumace coníugem,& ínfanos liberos nactus, ci eís comíter atq; humaniter uixiffet, V bí Cato filíolo auctus eft, nifi re pub.impedímento effet,nullá offíciü fibiantiquíus duxít, quàm ut ín tempore quo ínfans lauaret,& uelamentís ínuolueret,uifendí caufa domáü ueniret, Huncfuo lacteuxoraluít, quem ut feruor& beneuolentía& charitate muniret,ancíllará puellos ínterdum uberibus fuis admouít,haud ignara quanta necefsítudínepleríc; cibo fodalítío conuíndctifint, Cato uero filia prímü perztate intelligere potuit, líterís erudíuít, tametfi Chilonegratifsimi feruti grammaticü haberet, quí tum pluríbus pueris ludiraperuerat,índígnü(utipfeperhi bet)ratus;natü fud, fi difcendo tardiufculus effet;ab eo qui feruíret, reprehendi acaut& di ftorquerí.Doctrinz huíus quoq; caufa, mancipio debere gratías noluít.Ideody ipfelitere rum preceptor fuít,ipfeleges edocuít,ípfe exercendí corporís magifter,nó modo íaculan dí,tractandí arma,equítandií,fed etíá pugno dímicandí,& calore& frígus tolerandíacre pidosgurgites& afperrímos fluuios tranfeundi artes ínftruxit, Ipfe etíá propríamanuh? ftorías maíufculis líterís exaraffe teftatur, utdomí maíorü uirtutís exempla filíolo ufoi& adiumento forent, À uerborü turpitudine, przfente puero, fic temperauít, quafi Veflali bus uírgínibusarbítrís loquuturus effet, Nec cum eo unqua lauít, id quoda Romanísf/ Gítatü eft, Generos ením cum focerís balne& íngredi uítío dabant,quonía membrorünv datíone ínfpe&antíbus íllís cum decore fierí nópoffe iudícarent.Poftea cümà Grad Ro manínudarídiídiciffent,ipfi fubinde Gracos,utíd cum uxoribus ufurparent,docuerunt Omnía ígítur quzad íngeníü& folertíapertineret, Cato qui filíá períndeac pulcherrimi quoddam opus ad uírtute formabat ac effigíabat,ex fentetía perfecít,Cüm uero corpusria tura mollíus dj utlaborib, fufficere poffet;appareret, ftríctéac caftígaté leges uíuendi e remifit, C uíquand naturatalís effet, ftudío tame& índuftríaadeó ín re milítariftrenuus fuít,utín eapugnaqua Pauli Aemilij aufpícijs aduerfus Perfeti dímícatü eft,maxima cum laude certauerít. Vbí cá íctupugio reíectus ob fudoré manu excídiffet, moerore affectus ad famílíares ac cotubernales couerfus,ínclamítás cum eís ín cofertíísimos hoftes feco iecít. Tum magna dímícatione,magna uí,nudato loco,inter armorü& cadauerum que tríncg cecíderantaceruti,gladí& uix ínuenit, Hzc cum Paulus imperator anímaduertilleh magna cum admírationedelectatus eft, Quzdá infuper Catonis ad filía extatepiftola,i qua eíus cupídítate ac uehemens ín enfe recipiendo ftudíü magnopere laudat, Hic adhuc adolefcens T'ertía Paulí Aemilij filiam,Scipionis forore cepít uxorem,cüm nO tam patr dignitate, quàm fua fíngularíuírtute,clari(simze adeo gentis affinitate fibi cóparaffet. Tw lís denígyuír fuít,ut fedulítas,índuftría,diligentía,quibus eum pater excoluiít,ipfíus expe &atíonirefpódiffeuideat. Multos feruos Cato ex captíuis emít,pueros prefertím,utap" us& facilius uelut catulos&pullos educareac erudire poffet, Hos fic nftítutos accipio? míniméalíenam domü nifi Catonís aut uxorís iuffu introírent, A quibus cüm quatet^ quidnam Catofaceret, nihil nífi nefcíre fe refpondebant, Oportebat( ut fibí parue Cato Cenforius. 10 à feruos domi uelalíquod neceffaríii munus obire, uel quíete corpus reficere, Quapropter cis mágnopere delectari folitus eít, quos fomno dedítos uideret, quod ip fos máfuetíores &picítantiores futuros, dj multis uígilijs affectos putaret, Seruos cogreffus& coítus cau faíngrauifsíma facinora ilabí ratus; ftatuít ut defíníto zre,cum ancillis congredi poffent: cum cxterís aute mulíeríbus nelíceret,ínterdixít, Horü íncuríam atq; ímprudentíà ín hís quzad cibum fpectarent, inítío cüm tenuís adhuc& ínops mílítaret, molefté nundj tulit, Indecorá ením,uentrís aut gulae caufa graues lítes& cotrouerfias cum puerís& miniftrís habereaíebat, Poftea ueró fortunís auctus, cim amícorü& collegarü couíuium celebraret,cóínuà poft coenam eos loro caftígauít,quí ab obfequío autapparatu per neglígentía defuiffent, Preterea quo mutue femper ínter ipfos fedítiones effent,efficiebar,quad illos: uoluntateanímorumdq; cofenfum& fufpectum haberet,& maiorem in modü formídaret, Defetuís qui capítalís noxa reí effent,praefentibus czeterís fudícíü agi,SC de damnatís fup plicium fumi uoluit, Dum accuratífsímeprouentus ad íntentífsimà formam referret,agrí culturamidele&atíone potíus quàm fructum zftimabat, V taüt tutoínlocofortunasfuas Tdlueywyls collocaret,paludes, lacus, aquas calídas, loca fullonaríae accomodata, pradía qua cum o^ pereruftíco facílé colerené,cüm fua fponte fyluís€ pabulatíonibus referta eflent,compa rabatexquíbus multá pecuníarü caperet, eíscg Iupiter(utípfedícere folebat)nocerenon poffet, Inrenautíca eo foenore utebat, quod ín prímís reprehenfum eft, Iubebat em qui^ busmutuó dederat,ut multos comuniter ín focíetatem afcifcerent,quí quinquaginta nu^ merofadti,totídem dífpertítí nauibus, ipfeextra ufuram partem unam per Quíntiü liber^ tum capiebat, quí cum ijs quí foenori obnoxij erát,enauígabat Erat ením baud uníueríam ínfortem,fed magno cum emoluméto paruá ín rem dífcrímen, Seruís etíam lucrí cupídis argent prebebat utpueros emerent, quos ímpenfa Catonís educatosac ínftructos poft ann& uenundabant, Ex hís Cato complures detínuít, precío quanti quí maxímo emíffet fupputando, Cum huíufcemodií quaftus ftudíum filio perfuadere conaretur,non uírí,ue rumuídux mulierís effe díxit, extenuatas facultates dímíttere, Illudautem longe magís e^ iusanimiuehementíam declarat, quód illum hominem admírabílem ad gloríam, ac díuí^ numappellauít, quí ratíones fuas ampliores ij accepiffet, relínqueret. Eatempeftate qua B Catoiamgrandís natu erat, Carneades Academícus& Díogenes Stoícus philofophus legatí Athenis Romam uenere, ut Athenieníiumcíuíitate quíngentis talentís, quibus Ce cropiorum poftulatíone,à Sícyonijs índícta caufa mulctata fuerat, liberarent, Mox adole fcentes huiufcemodi legatos uífendi& falutádi eratíafrequentes couenerunt, quos cüm dilputantibus ínterfuiffent,laudíbus& admíratione extollebant. Carneades precípué gra tiofus habítus eft, ín quo fic fumma uírtus cum fumma zftímatíone iungebat, ut maxima comitate deuínctis audítoríbus, quemadmodá fpiritu, fic rumore cíuítas fubító complere tur, unius greci hominis eloquétía paríterac fapíentía fíngulos demulceríac teneri,& in^ cedibiliquodam ftudio fuuentute, cunctís pofthabítís uoluptatibus ac reliquis exercíta^ tionibus, quafi díuínítus afflatam ad philofophíam conuertí, Quod cüm czterís Romanis iucundum fpectaculü effet,quandó coplures adolefcentes optimís grecís artibus erudíri, cum fpedatifsimis uírís uerfarí cernerent, príncípió ipfe Cato huiufcemodí doctrínze ftudiis uniuerfam cíuitat&abundare grauíter ferebat, V erebatur ením nead hanc humaní atem couerfa tuuentus,fic dicendi laude duceretur, ut rerum gerendaríí ac militia gloría Ctemneret, Vbí ueró philofophorii nomen pafsím per urbem celebrarí ceptum effet, vircarifsimus C, Attius magno ftudío exorato fenatu, prímà eorü oratione uerbís latí^ nisinterpretatus effet, Cato fecum ftatuít, uniuerfos philofophos quadam honeftatís fpe cie Roma dímiíttí, Quocírcaín curíam ueníens prímoribus patrum grauiter queftus eít, quod diuturno tempore infecta relegatí ín urbe fedeant, quitanto íngenío, tanta facultate dicendi funt,ut facile quacuncy uelint perfuadeant, Quamobrem reípub.falutí condu^ cerequoddam fenatufconfultum maturé decerní,quó híncabeuntes ad fcholas reuertan^ üt;biliberos(3rzcorum fuís artibus inftítuant, Romaníueró adolefcentes more maíoTum legibus& príncípibus obedíant.Huíus fententíz autor fuít Catognó quía Carneadí tnonulli fufpicabantur)ínfenfus effet,fed quía philofophiz penítus aduerfus,omnem S'acamdoctrínam, quanti ín ipfo erat, ínfectabat, Quippe cüm Socratem loquacem& uro'entthomíne appellaret, qui cüm ín patría fua plus poffe quàm leges paterent affecta RORR S mores acueteres confuetudines antí quare, cíuesqy fuosad contrarias príftinís cafe fiepiniones traducere molítus eft, In Ifocrate ínuectus, eíus in fcholiís difcipulos eicere aiebat,utapud ínferos caufas quas ín fidem fuam recepííTent, patrocínío tue« A Secunda uxor. Gell.[i.13.64,18. Plutarcous in apophtheg. Plutarchi rentur, Ad hec cüm Grzcorü ftudia ad filíá maledictis íncefferet,qui curam& uigilantig ad gracas artes cótulerat,grauíori fono uocis,quám fibíper fenectute líceret,quafi numi, neafflatus oraculi ederet, Romanos tunc imperío fpolíatü ri dixit, cüm fe gracis lici; dediíffent, Cateráü haec ipfius maledicta falfa atgp ínanta fuiffe, cofequens tempus oftendi; ín quo cüm cíuítas rebus geftís amplífsima facta effet,omní cómendatíone humaninii; gracarü dífciplinarü etíaatqy etía ínfloruít, INec grecos philofophos folüm Rome,uerin medicos odío€ fufpicioneprofequutus eft. Cumt illud Híppocratís audiffet, quíàrege Perfarum multorü pollicitationetalentorü accitus, nundj barbarís Girzecorü hoftibus fui facultate facturü dixerat; Hoc,ínquít,comune medicorü íufíurandum eft, Quapropterfi líumafsidué fufsít tales homínes declínare,fcriptü apud fe comentaríum effe dicens, quo pacto uelíncolumís feruarí,uel xgrítudíne líberari poffet, Sí quis ex familia aduerfa uale. tudinelaboraret,nemíne unij per ínedíáferuaretat oleribus,& leuífsima, uelut anati;pa lumborü,acleporís carne domefticos ínfíirmos aleret, Hec ením cá cocta facilía ftomacho fint,zegrotís coferre,nifi quod manducantes per mille Íomniíor& fpecíes uerfari cotínga:, hacítaq ípfa uíuendíratíone fretüi, cümípfum quide optime ualituri&,& fuosincolume alíquandíu conferuaturü. Síbí tamen nó parum ínuidíz conflauít,dum uxorem& filium perdídiffet, Ipfeueró corpus roborefirmíísímü nactus,adeó profpera ualetudinediutiísi me fuít, utetía grandeuus mulierí magnopere cogrederetur,€ huiufcemodi cauía, pra; teraetatem, uxorem ceperít, Nam ubi Paulí filíam,Scípionis forore filio coniugem dedit, ipfe uxore deftítutus cuíufdam puelle coítu quae ad eum uentítabat,utebatur.ld facilc per anguftías domus perceptü eft, Filius cüm mulierculà ímpudentíus ac tumultuofíus adpa tris chalamü profectam íntellexíífet, uerbum nullum fecít, fed quafi reí turpitudíneaffe Cus,grauíus ín eam oculos cóíecít, C) uod fímulac cognouit Cato,nulla ex parte queftus, uultuacfrontenullum ueftigium doloris exprefsít. Caeterü cim ex more gregeamícorü ftipatus ín forü defcenderet, a Salonío fcriba, quí cum czterís eum domo deducebat,magna uoceaccíto, fcifcítatus eft, utrum filiolà maríto collocaffet: quo nihil adhucaáéefle, necfenifi ex confilio ipfius facturürefpondente, V ídeor,inquít,ídoneü tibi generüínue níífe,cuíusnifi grandíorem statem repudies,cztera(ut fpero)facile probabís, Tum Salo nius Catonem cohortatus eft, quà puellz cogitatione fufciperet,& arbítratu fuo colloce ret;:qua ín clientelam ípfíus recepta, gratía, fíde, opera eíus índi gebat. INíhiltardatus C to,feeam fibí conífuge expetere índicauít, C) uocírca Saloníus prim nó mínus obftupuit, quàm poftea letatus eft. Catonis ením atas annís fam grauís,& familíze dígnítas,qua co fulares ac tríumphales ímagínes praeferret, à puellze fuz nuptijs aliena uídebant, Verum Catonem ferio loquutá perfpíciens, libenter eifilíam defpodiít, Deinde in forü proceden tes,mox fponfalía ríte fecerüt, Haec res ubíad Catonem filium perlata eft, accerfitísíocy]s patrem conuenít,rogauítq;, num qua ín reoffenfus, índignabundus fibínouercamíndu xiffet, Cui Cato, Melíora díc,inquit,fili charífsime, Omnía fanetua, fuctiditate mequadá afficiüt,& quodtibi fuccenfeam níhil eft;fedhuíus reí confilíü cepi, cüm multos mihi qui demnatos,patríz uero tibi perfimiles cíues relinquere cupere, Hac ratione fuperíioretem pore Pífiftratus Athenienfíum tyrannus(quemadmodülíterís prodítum eft)pubefcenti bus íam liberis Argolicam fuperínduxít cóíugem Tímonaffam, ex qualophon& The falus editi funt,Exhis nuptijs Catoni filius ex matre cognomento Saloníus ortuseft.A ter uero maíor natu cüm imperatorem gereret, extrem obijt uítae díem:cuíus utviti opt! mí Cato pater fxpe fuís ín libris memínít, Huius morte modefté ac fapienter tulít,& co fequentí tempore nihilominus reípub, intentus fuit, NNecením ut L, Lucullus póft,& Me tellus Píus, onereíam urgentís fene&utís feà coómunibus muneribus, uelut grauíalíquo mínifterío abdícauít, NecutanteaScípio Aphrícanus líuore, qué ín fe maximarü rerum geftarü gloría coflauerat,permutato uíuendi ordíne, rebus urbanis praetermífsis, reliqui «tatís ín ocío egít. Ceterum ficut Dionyfius tyrannidem honeftifsímas exequías,ita Cat? decoramztatís fam fene(centís occupatione reipub.ratus,laxamentís& quibufdam qu?! focis ín contexendís librís,& agrícultura,quotiefcung; fibi uucuum tempus daretur, ut^ batur, Varios& fermones& hiftorías conícripfit, reicy ruftícae curam ac ftudíü adhibutt Antequam uírílem togam fufcíperet, duobus duntaxat prouentibus, agrícultura fcilicet & paríimonía ufum fe refert, Tüc ex urbe ín uillam fe recipiens, rationibus& ftudíjsfuis cófuluít, Deagrícultura quod líbrü zdídít,ín quo deplacentís coficíundis,S& afferuandis fructibus pleracy fcripta funt, Quo ín loco adeo laudís auidus uifus eft, ut ín fíngulísp!?' príus, elegans, copiofus effe uoluerit, In agro quoqueabundantes coenas inftituit, i Cato Ceníorius. 131 1 nos& accolas equales&€ familiarifsímos fuos pafsím conufuas habuít, Cuíus coófuetudo nómodó coztaneís comís,uerumetía adolefcentíbus grata& iucunda fuít,ut quí per lon^ gam experientia multís ín rebus& memoratu dignís fermonibus obferuaretur.Ipfe men iammaxime amícorü parentem atc procreatricem exíítimauít, ubi cíues bene de repub. meritos oratíone ac pradícatione ornare ac celebrare confueuit, cunctos aute oblíterare, uosimprobos uel inutiles íudicaffet,Id adeo diligenterà Catone ufitatum eft;ut nullum coríuellaudi ueluituperatíoni adítum ad conuiuiü praeftíterít, Extremüi quod ín repub. fecitopus, Carthaginis euerfío ac defolatío fuit, FIanc etfí manu& opere Scipio minor ex ciderit, confilio tamen& fententía Catonís aduerfus eam ex huíufcemodi caufabellum fufceptii eft.Is ad Carthagínefes&& Mafiniffam INumidíz regt armís inter fe difceptantes mílfuseft, ut controuerfíarum caufas ínfpíceret, Mafiniffa quide ab initio populi kom, ftudíofus erat, Carthaginenfes ueró poft cladem quaa Scípíone duce fueruntuictí, grauí flipendío mulctatí,&Cimperío exuti, índucías agebant, Ciuítatem ítag; prater fenatus expectationem,nec multís affectam íncomodís,nechumiílíatam inuenit;at milítaríiuuentu^ te díuítijs,armís, bellíco apparatu florentifsímam,& moderatum níhil anímo uerfantem offendit, Quapropter haud tempus effe putauít Romanos de Numidarum aut Mafiniflg fortunísac legibus decernere: nífi ením urbem antea inímíci(símam,iam uero copijs fuis auctam& ad defectionem fufpenfam, fummis uíríbus opprímant, futurü ut zequé grauía pericula denuó Romani íncurrant. Magno ígitur ftudío reuerfus docuítfenatü fuperio^ ribus ladibus Carthaginenfes prudentiores, quàm ínfírmíores effe,nec tam armis debilí tatos, quam bellícís artibus inftru&íores factos effe, Bellum INumídicüi Romano quod^ dampraludium extare. Pacem atq; índucías duelli prorogatíonem rectíus appellari poffeadquodgerendum níhíl preter tempus expectari. Aphrícanas fubinde fícus,quas clan culum fübter togam de índuftría detulerat, palàm oftendít.C) uarü magnitudo ac pulchrí^ tudo cüm admirationi multís effet, Fundus, ínquít,ex quo hzc lecta funt poma,tríum díe^ rum nauígatíone ab urbe Romana díftac.Illud uehementíus cüm de totíus fumma reí fen^ tentiam diceret, acclamaffe fertur; B repub.míhí uidet Carthagínem deleri, A quo quí^ demcum P,Scipio Nafica díffentíret, perrexítínhunc modum contraríam fententia tuerí,utfemper haberet ín ore;E repub.míhí uídetur Carthagínem nó delerí,potifsímü quo^ níampopulus Romanus ob felícítatem elatus& ínfolens,per multa íam flagítía continerí nópofferqui fequundifsimis adeo rebus fungítur,ut quó impetus anímorü ferat, eo ui ac impotentíaperueníat.FIunc ergo metum quafí frenum quoddam multítudinis temeríta^ ti moderatorem& falutarem impendere cupiebat, Carthagíneníes ením quemadmodum Romanosprofligare non poffent,fíc contemni non debere, Id autem perículofifsimü Ca toniuifum eft,cui fatis exploratum erat, populum Romanum debaccharí,& uaríjs in er^ roribuspermultam lícentíauerfarí, dum cíuitatem magnitudine praftantí ínimícifsima haberet,quze fuís fracta malís moderatíor íngruat. Nec profe&ó tímerenó poterat, donec coinlocoreípub.ftatus effet,ut quoad domí malé uíueret,forís terror fublatuseffet. Hoc padoterti& ultimi bellí Punící Cato autor fuít,cuíus ipfeín príncípío mortuus eft, cüm multa fapiéter ac díuínítus deeo uno predixiffet,cuí potífsimü illius urbís excídendae pal. mam eruaríanímo multos annos antéprauíderat, Hic tunc eratadolefcens& tribunus militum,Profectus tanta prudentíe acín dímicando uírtutís fígna declarauít,ut hís Romáa peratis Homericum illud Cato cecínerít: Ite fapitfolus,reliqui uelut umbra uagantur, oceíus oraculá pauló poft re ipfa uerifsímü fuifTe Scipio confírmauít, Cato progeniem avc fuperftíte relíquit,unà fcilicetfili, quem(utfuperius dicta eft)ex pofteríore uxore Tatum, comrnomento Saloníá appellauít, unumq; ex defuncto filío nepote. Saloníus quí^ dem dum imperator effet, morte obíjt. Eíus filius Marcus confularem dignitatem admini ftrauitIfte Catonís Phílofophiuirtute ac gloría xtate fua clarífsimiauus fuít, COMPARATIO ARISTIDIS AD CATONEM SENIOREM, vndehís que métíionedígna uidebant expofuerímus,fi tot3 uníus uítá uniuer d e alteríus coferamus, quonia multis egregijs in locís pares funt, quíb,ín rebus BA uarietas acdifsmilítudo fit,difficilé percípiemus. Si utrangy partículatím, quafi " carmé autpícta tabula fyncero& fübtili iudício difcernere uoluerimus,dífpicie f 3 Dighitates. Res gefle. D Fortuta. Dottii; ut uterq; adiminiftrauerit "Comparatio mus effeutríqy comune,quód fua uírtute,fuís optimis ínftítutís inníxí,magnacum glori ad rempub, accefferüt, quandj nec maíorü fplendor, nec externarü rerü facultas€Os pro, moueret, Aríftides,ut nobís coníectura collígerelícet, cüm necdum Athenz magnopere creuiffent;& opes cíuítatís medíocrítate aequalítatemqy feruarent, factíonum príncipiu, & imperatoribus obfiftens,clarus ac fpectatus cíuís factus eft. Eo fané tempore quoflore, re ín repub.ccepít,quíngentüm medímnüm cenfus maxímus erat, Secundus aute trecqy, tüm equeftrís ordínís homínibus, tertíus& extremus ducentüm fuit, hís Quos(4yyrg appellabát;attributus, Caeter&i Cato cüm paruo exmuniícipio& rufticana uiuendicófie, tudíne ín uaftum quafi pelagus feímmitteret rem Romana íngrefTus eft,que tunchaut quaquam ut patrum memoría Curíos, Fabrítíos, Hoftilios,ex agrís duces delígebat nec ínopes X operaríos ab aratro€ líigoneprimores X prímaríos cíues ín curíam accerfebat: uerüm quz generis nobilítate,díuitias,lareitiones,ambítíone more fuo magnifacíebat,& tumore íam& ímperío freta, candídatorü ftudio per faftidi quoddam delectabat, Haud fimilefuít Themiftoclem inímícii habuiffe,qui mínimé fplendore generis clarus medíoci bus fortunís nítebat, Tría eníim,uel quíng; fummü, talentüm poflediffe tradítur, cümini tío ad rempub, fe coíecít,€ cum Scipíonibus Aphricanis, Seruijs Galbís, QuíntijsFlv mínijs pro fummo loco cíuitatis inijffe certamen,cuinihíl momenti,níhil facilítatis;nifiiu ftítíz caufa, X loquendi libertas adítum daret, Aríftídes quoq; Marathone,& rurfus Pl tzcís unus ex decem ímperatoríbus defignatus fuít, Czeterii Cato fecundus cóful,& adue: fis ac refragantíbus multis, preterítís feptem clari(símis& nobilifsimis uírís competitoti bus,fecüdus cenfor factus eft. Ariftídes nulla ín re quz magnifice gefta it, primaspartei habuit. Miltiades enim apud Marathone, apud Salaminà Themíftocles princeps fuit, Jv pud Platzas Paufanias(utrefert Herodotus)omníü pulcherrima ui&toría uícít,Cum Atí ftídeaute defecundis etíam Sophanes, Aminíz, Callimachi& Cynegyri dífceptát, quiin his certamínibus fortíter ac ftrenue depugnauerüt, Cato ueró non folum cum imperíoin Hiífpanía conful,&X manu& prudentía czterís anteíre iudicatus eft, fed etii tribunusmili tum círca Thermopylas alteríus aufpícijs uí&torie eloríaadeptus eft,cim Romanísaduer fus Antíochü magna clauftra recluferít,& adueríus regem, qui foli&ante fe profpedabit dtergo partem exercítus clàám circunducens oppugnauerit.Ea ením uictoría,quz line trouerfía Catonís opus fuít, Girzcía excedere coégít A(íam,in quà ítem Scipionípatcfecit adíti, Bellícis ín rebusambo forís ínuícti fuere, fed ín repub,domiíno fic, Ariftides enimà Themiftocleurbe eíectus exulauít, Cato ueró tametfi cáctos potentífsimos& prímaríos ciues inímícos haberet, ufq ad fene&ute uelut athleta decertás, omnife cafu& calamitate uacui liberumgy feruauít,cüm fzpífsimé publicis in iudicijs aduerfarios accufaffet.acpro fequoq, caufas dixiffet. Multos quidem opprefsit;ipfe ueró exiftímatione uite fugoptime ínftítutz,ac eloquentía comodifsímo ad res tranfigendas inftrumento munítusabomn? bus accufatíonibus abfolutus eft, Quare quidem íuftís de caufis longe magís cafuautfor tunafactum effe quís díxerit,ne quid eiprater fuam dignitate accíderet. Praeclarühocud Antipatríteftímonío, quí Ariftotelem phílofophü uítaíam functü. prater caetera perfua, dendíuím habuí(fe perfcripfit, Nullam perfectíore uirtute quàm cíuilem cofequi morta les poffe,certum eft,cuíus n6 parua parsá multís autoríbus ratíorei familíarís ponítur. uítas ením quaedam domicilíorü conftítutío eft. Hzc cüm fit caput, moribus cíuíumbene compofitís publícís ín rebusuíres ac robur capít, Hinc Lycurgus argenti& aurí quic quid Lacedzmone fuítabígens ac extermínans, ufu ferrei numi igne depravatííntrodw cto, cíués cura domeftíca míníme liberauit, fed prater caeteros legiíslatores profpexit, ut omnes delítijs,fimultatibus,díuítíarü affectionibus círcuncífis,ea qua ad necefsitatem comoditatem vitz coducerent, facilé confequerentur, Pauperem etíam fine laribus, fint penatibus,& mendícü familíare plus ín repub, quàm opulentá& ínfolenté timendicfi iudícauit. Cato ítag; tanti ín hoc genere ualuít, ut nó mínus prudenter& accuraté priv" tís negocijs, quàm publícis praefuiffecenfeatur, Nam& fortunas fuas amplíores feci pleríft ín prímísutilibus utrum ín loca quafi füb uno afpectu pofitis, dere domeftícat ruftica pofterís preceptíonem relíquít, Caeter&i Aríftides tenuiter ufuens,zquítatemacii ftítíam fal(is criminibus fubíecít,cüm eam domorü pernícíem& mendiícitatís parentem appellaret, cxterísqy potíus, quam hís ín quíbus effet,cómodam putaret, Mulia tamen Hefíodo,ut nos ad íuftítíam paríter acad díligentem reí domeftícae rationé cohortaretuh, dictafunt:& ín fegnitiem, ac omni opere liberam uacatíonem, velut ín(uríz príncipiu acríterínuectus eft. V ndepraclaré in huncmodum Homerus fcripfit; Non Ariftidis& Catonis. 32 Non mioperís ftudium autaugendi cura peculi, Quopulchros alerem natos;ego femperamaui Remigío celeres undís agítare carínas, Pralía cá íaculís colui uolucrescp fagíttas, quafi domeftíce facultatis fecuros acne» lígentes, per iniuríifieri diuites admoneret, INam ut phyficís placet, nihil oleo fi corpo» tibusexteríusadmouetur,falutaríus;(i ínteríus,nihil perníciofius eft.Síc íuftos aiunt czterisomnibus emolumento effe, cüm fibí ac fuís facultatibus períncuríà detrímento fint, Hacrecíuilis Aríftidis dígnitas pofterís efus íntercifa fuit, fí, quemadmodü à multís pro» ditumeft, neg; de dote filíabus, neg de funere fibi relinquendo cogitauit. Econtrá Cato, cuius domus ad quartü ufq; genus I&ome imperatores& cófules edidit, Eíus em nepotes acpronepotes fummís magiftratib,functí funt. Aríftídís aute,quí Grecorü prínceps fuir, flirpínges paupertas partím ad coíectorías tabulas reíecít,partím cü extreme mediciítatis onusferreno poffent, ad cíuítatís largitíone fupplíces manus fubijcere cocgit.Q uo factá ef,utoccafioneé medío fublata,níhil pofterís(uís(plendídé,niíhil magniticé geftum fic. Autquídihoc totü ín controuerfiam uocareturzPaupertas quídem per feipfam nulli tur» pítudíniconiungitur:quod fi negligentíz intemperantíz,luxus,imprudentiz fpecie pre fefera; probro acuítuperatíone no uacat, Caeterü ín uíro modefto,índuftrío,íufto ac fore ti, qiomni cum laudeín repub.ueríeturgraue magnítudinisanimi teftímonía eft. C) uís enimputat magnas res poffe conficere, qui ín humiles cogitationes animi demíttit: INec profedo multos fuuabitíndigentes,quí multís índígeat.Ego magní momentíuíatícum ín tepub,non díuitías, fedtper le fuffcientiam exíftímo;qua quíaluxuriofum omnem appa: ratum tepudíat, nullius uoluptatís caufa grauífsímü cíuitatís munus íntermittit, Deus fi^ quidemnulla re fimpliciter eget. Fínc íllam homínis uírtute, cuí mínima alteríus acce fio neceffaría eft,perfectifsimam ac díuinífsímam putamus. INam ut corporí optíma uale tudíne temperato, nec luxuríofo ueftítu, nec delíttjs opus eft: fic uita& domus qua bene uilent, non exquífítis,fed uilibus copíjs contenta funt, INecefsítatís ením ratíonem habe reprofacultatib, oportet, V eluti fi quisplurímas opes cumulat, cüm paucífsímís utatur, ei& multadeeffe coftat: uerum fiue non utitur apparatu reri quas appetít,uanus eft;(iue B appetit, obftat auté per auarítíam fibí quó mínus fruatur,mifer, Ideog; libenter à Catone quzrerem;Si díuitíg ín ufum alíquem referuntur,quodnam ei ornament attulíffent,quí in maxima copía mediocriter actenuíter uixít? Sí uero(quemadmodum par eft) ín prímis Ariftidis frtunz fplendidum putamus quocung; pane cótentum effe,& eo uíno utí, quod operarijs& fer^ tenuioré excufat uiscómunefít,nec purpuranectectorío domus egere, níhilhorü Aríftídes, nihil Epamiz nondas,nihil M, Curíus,níhil C. Fabrítíus,quod natura poftularet,relíquere,fed ea pofsi^ derenoluerunt,quorum ufum improbarent,C)uíd opus tanta cura,tanta uígilantia,tot u^ níusafsís caufa loqui& fcribere, quo pacto quís breui locuples fíat,eí quífic frugi(it ut& ob(oníum fibi íucundifsimi rapís manu fua appararet,& eíus uxor pínfendi munusà fua dignitatealienum nó putaret? Non ab refrugalítas per feipfam plurímü poflefertur, qua fitut fupetuacanear& reritappetítu& cogitatione liberemur. Quapropter Aríftidem ín Cillie iudicio díxifTeperhibent, eos probé paupertate erubefcere,quí preter uoluntatem Paupetes effent;qui autem ex fententía,ut ipfe,optímo íure gloríarí; Aríftidís profecto te nuitatem ín defidíam referre rídiculum eft, quinon modG fíquicquam turpeautíndeco. rumperpetraffet,uerüm fibarbarum unum fpolíaffet,autunum hoftíum tabernaculü íu^ tí[uo uédícaffet, facile locupletari potuíffet, FIzc ha&enus, M. Catonís impería maxímís rebusnullum fermé momentü attulerunt, Aríftide ueró rem gerente, Marathona,Salamí Geflorum utrius na Platzeze, pulchrítudíne, fplendore, magnírudíne ínter res à Cirzecía magníficentifsíme maior utilitas, 2tftas facilé fibiprincipatumobtínuere, Nec Antiochus dignus eft qui cum Xerxeconeraut: nec urbíum cís Iberum moenía folo zquata, cum tot myríadibus, quí pedeftríbus naualibisue pugnís cecíderunt,comparanda funt.In quibus Aríftides nullí uírtute fecun dus fuit fed gloríam& coronas quemadmodá díuítias afpernatus, facile laudís cupidís có csi quibus omnibus finedubítatíoneanteríor bat, Catone equídem nó accufo, quí prí mum íibiloc& ín omni genere uírtutís attríbuít,cüm ipfe in quadam oratíone,feípfum col audarenó mínus deformeeffe,quám uiítuperare,demonftrauerit, Qua cum ítafínt, eíus duratalterius teftímonio laudet nó índíget, uirtus meo iudício perfectior eft, d qui feip^ m'audibus effert ac praedicat, Nam ut hí quíà ftudío ambitionis remotí funt,honeftifsi "i efidi& nó mediocread cíuileac facileuiuendi genus uíaticitadepti funt;fic quího SCotentíoní ac cupiditati coflictant, difficiles extant, Cue res omníüi maxímelíuoré : n4 Tau zwexeap Plutarchi C atqj ínuídí&parit. À quo alter prorfus líberfuit,alterfatís fupercy laborauit, Aríftides qui, dem Themiftoclís maxímís ín rebus focíus& adíutor fuít, eiuscg príncipatü ac digning quafi ftípator quídam tutatus, Athenas erexít.Cato ueró Scípioni refragatus,illíus due; fus Carthagirtenfes ímperíum pene fubuertitatqy labefactauít, quo Anníbalem inicium uicit& profligauit, Multas deníq; calumnías comentatus,eum de cfuítate eíecít,& L fr, trem tutpífsima repetundarü mulcta círeumuenit, Contínentíá autem à Catone plurimis & pulcherrímíslaudatíonibus exornatam, A ríftídes puram& ímmaculatam omníexpar teferuauít, Ceterüm Catonís nuptíz praeter etatem ac dignitate fuam celebratz,necoj, guas,nec leues ei maculas afperferunt.INam ualde índecorum uidebatur,quod íam gratv dauus adolefcentífilío& nurui, clientís quí magiftratui feruiens publícé mercedem me, rebatur filiam uxore adduxiíffet, V erüm fiue uoluptatís caufa fecerit, fiue corti erat ir; percítus filio fuccenfuerit, res ipfa& occafío turpitudíni coniuncta fuit, At ea excufatío quaper difsímulatione cum filio utebatur, uerifímilís nó eft.Sí quidem tales líberos certo íudício relínquere cupiebat, ínítío generofam foemínà fibí matrímonio coníugem face par erat,nonauté donec occultü fuít,cum ea muliereper libidínem congredi, qua fibiiy recopulata non effet. Quod ubíperfpícuum factum eft, focerum fibi fecít eum, cuífacili mé dícto fuo parcre, non autem przftantifsimum generum delígere propofitum fuit, Paulus Aemilius LEONARDO ARETINO INTERPRETE, T'uítas fcribereaggrederer, alij ín caufa fuere: ut porró perfcriberem, Y»1 anímumdq íam ad eam rem adhiberem,autor etíam egometmihi fuí fi *! ínhiftoría uelutín fpeculo uítam ad illorum uirtutes quomodocung a expolíre& comparare conatus, Eftením conuictui& conuerfationiti /e35/4it milisres,cum apud nos ceu díuertentem unumquenqy procerum llo WIRES, rum,híftoría duce, hofpitioaccipimus, acceptum cotemplamur, qua » (A- te ZItus(itqualíscg,ex omnibus maxíme ílluftría,maximé fcitu dignadecer pentes, Quid perímmortales autíucundíus, autad ínflaurandos mores efficacius effc po teít-Democtítus ígitur curandum effe dicit, qui aufpícata nobís uíte exempla conquírz mus,ac domeftícís propeq; fumptís,& frugi magis, qudm prauís ínfauftisq; proficiamus, dogmatenon fano,fed quod ín innumerabiles nos fuperftítiones abducat, ín philofophiá illato. Nosueró ín hoc híftoriz ftudio& lectionis ufu fic nos coparemus,utímpreffafem per probatifsímor& optimorumi uirorum anímís noftrís memoría, fí quíd prauum, aut uíitíofum;autílliberale nobís eorum quibus cum neceffaríó agemus, obtulerít cógreílus, íd expellere proflígare fenfim placídeqy, mente noftra ad pulcherrima uírtutü exempla reuocata, queamus; qualíatibí nunc Tímoleonís Corínthíj,& Aemilij Pauli uítampat mus,uírorum non folum ínftítutís,fed aními dotibus fimília;& ín quibus dubium firm gis'ne fortunaan prudentía;praclaras res geflerínt, Aemiliorum familiam ín urbe Roma patrítíam fanéacuetuftam fuiffe plurími tradát, quód ueró prímus quí nomen eífamiliz reliquít, M. Aemilius propter fermonís lepiditatem, quam«uvae» Cir ci uocant,appella tus Pythagora phílofophí puer fuerítnonulli ex ijs tradunt, quí doctrínam Numa Ponv pilij regísin Pythagori autoréreferunt,Ex hacígítur familia multípraftantes víri& cari tatemalTequutí,uirtuté felícíter adamarüt.Sed L.Paulí aduerfa apud Cannas fortunaprü dentíam ac fortítudíne eíus oftendit, Nam poftquàm collegam fuum à cófilío dimicandi remouere fiadendo nó potuitínuítus licetpugnz quídem partíceps, fug uero nequid partíceps,fedautoreperículi ac pugna fugam arrípíente;ipfe manens aduerfus hoftesp! gnando ínterfjt. Híc filios habuit Aemiliam, quz Scipioni Magno nupta fuit,& Paulide quo hzc fcribímus, quí ínzetate florentigloría& uírtuteclarorum uirorum effulfit, nota fecutus qua tunc cetera fuuentus fequebatur,necper eandem uíam ingreffus. Nonenim fein cau(is orandís,nec ín falutando ac prenfando homínes,quibus artíbus plerícy fauoit fibi popularem captabant, cüm tamenad utrungy foret non íneptus, exercuit, fed ut prz ftantíorem utíque fortítudínís& íntegrítatís gloriam fibí quzrere ftuduít, Prim€ mag" Ad venpiblicà ftratíbus zedilitac petens, duodecim copetitoribus,quos omnes pofterís temporíbusc?? quo graduacctf. fales fuiffe tradat, fuffraeijs populi Romaní praelatus eft, Augur deínde factus, fic pat? ferit. moribus íntenditfic ueterum círca diuina obferuantíam difciplinamqs cognouit,ut n0! nís& honoris duntaxat grata concupítüpríus, auguratü ínter fupremos magifiru T en Paulus Aemilius. 13 1 bendumoftenderít, philofophís aftípulatus, quí religione fcíentíá cultus díuíni effe defi^ niunt, Cuncta ením faciebat cum peritía& ftudío, egy uniref, caeteris omifsis, cüm ínhoc erat,aním íntendebart,níhíl pretermíttes uel addens, fed& aduerfus collegas femper etia promínimís infiftens,X docens,quod etíí maxíme quís rem diuínam facilem exiftimet,& finequerela neglígentíz, tamen nequad effe ferendam cíuítate, quz íllam negligi patíat: neminé ením ab ínitío magno excefTu rempub.turbare,fed magnarít rerum cuftodía tolle requiínparuís ac mínímis diligentia abíecít. Eo modo difciplina milítarisac morü cufto dem&obferuatore fe praeftítít,no gratía milítá captans ín exercítu, nec ut plerígy illius^ tatishomínes,fecundos magiftratus per gratía príorü fibí coparans, fed ueluti facerdos a^ liorum facrorá círca mores dux& exemplar cuíg exíftens fíc admíniftrabat,ut fecundaráü artí$ exiftímaret, hoftes uincere, prímarü uero, ciues dírígere, Durateaduerfum Antío chumbello,& perítíffimís reí mílítarís homínib,ad illud couerfís,alterü ab Hefpería exor tum eftbell&,magniís ín Ibería motibus fufcítatís.Adhoc belli Aemilíus mí(fus, non cum fex,ut ceteri praetores,fed cum duodecím fecuribus,íta ut dígnitas cófularís ímperío eíus íneffet, Bís fignis collatís hoftes fuperauít,ínterfecítzg circiter x x x homínü millía;mani feftegapparuítuíctoría ex índu ftría eíus partá fuíffe,habilítatelocorü,& tranfítu amni$, facilitaté uíncendi milítíbus praeftantís, V rbes ueró C C 1 ín dedítíone recepit pacaiamqg prouincíá relínquens,ne una quidem drachma dítior quàm profectus fuerat, reuerfus cft, Erat& ín ceteríshaudquadj pecuníarum ftudíofus,fed fumptuofus ac liberalíssnec muita habebat,fed cüm dos mulíeri reddenda fuít,uíx patrímoníü eíus fuffecit. V xor fuit illi Pa^ pyra Mnafonís uírí cofularís filía,qua poft longü cofugij tepus repudiauít,lícet pulcher, rimam foboléex ea fufcepiffet,FIzc ením gloríofiffimü Scipione& IMaximü Fabiüi pepe rerat, Quzaute caufa díuortíj fuerít, no extat, fed uídet aliqua efficax ratío adfuiíTe, Illud atcoffatcüm amíci familíaresqg díuortídi grauíterimprobátes, Aemilío díceret, INÓnne hecmodefta,nónne formofa, nonne foecunda: porrexit ille pedem& calceü oftendens, Nónnepulcherhic calceus,nónne nouus eftcínquit, fed nec quifquá ueftrüm nouit, qua expartemei cotorquet pedem, Síc ením feres habet. Magna quídem plerücg& manífefta erratamulier&,caufam díuortij preftíterür INNonnung tame ex quadam díuerfitate morir, frequentes X parua offenfiones latenter exortz;uíros ab uxoribus alíenarüt.Poft díuortíum Papyríe;aliam uxore accepit,ex qua cum duos filíos fufcepiffet,eos quídem domi ha buítalíos ueró duos priores maximis& clariflfimís domibus per adoptione ínferuít:quo^ rummaíorà Fabio Maxímo quínquies confule,mínorà Scipione Aphrícano adoptatus, Sipioappellatus eft. Ex filiabus ueró alierà M. Catonís filíus,alterá Elius Tubero uxore accepit Eratauté Tubero uír optímus,magnecg ín repub.autoritatís,fed íra tenuí patrímo nio,utfex& decem uírí ex Tuberonü familía omnes fimulín unis edíbus,& quíde modi^ cis,cum coíugibus& liberís habitarent.In haszedes Pauli Aemilij bís cofularís& tríüpha^ lis ilía deducta eft,ín eíscg habítauit:rnec puduit eam paupertatis uírí, fed uirtuté admirata ef;per qui pauper erat. Atueró ztatís noftra fratres cognatíq,nífi regionibus€ flumíni bus& murís comunía díuídant,nifí magnis fpacijs interíacentib.feparent, litígare ínuícé noceflant, Hzc fecum cogitandi confiderandity facultate hiftoria prarbet,hís qui confilíi querit. Confulaüt factus Aemilius,bellá gefsit aduerfus Lígures,homínes bellicofos,& obuicínitate Romanort bellandi perítos.Incoluntením extremá Italíz oram,quae ad AL Pespertinet;ipfarumqs Alpium quanti Tyrrheno abluítur pelago,& cotra Libyam cofur S';permiftí Crallís& Iberis marítimis:tuncauté pradatoríjs nauígíjs mareufqgad Hercu &as columnas ínfeftabant, Cotra eos igitur Aemilius coful cum octo míllibus mílítá mit us.Hac paucitate copíar&aduerfus trígínta millia hoftít coflíxit, esq) ín fuga uer(is,& in t'amenía cópulfis,fpem bona humaniítatís praftitít: neg; enim uolebát Romani Lígurtt &nttomníno delere,fed uelutí fpem ac prfidíum aduerfus Gallícos tumultus qui Italiae cuinué immínebant relinquere. Aemilij igitur fiducía adducti Ligures, naues& oppi *$ dederüt.Ipfe ueró dirutís mceníbus,nec genere ullo íníurie alíter illato;urbes quide l'inaues ueró omnesademit,necillius multítudínís nauígíü fupra trífcalmi eís relí 1. Homínes auté tam marí quàm terraà Liguribus antea captos, cíues peregrínoscp li^ RT Hec in prímo cófulatu dígna memoratu abeo gefta.Sequenti ueró tempore cüm aedes petifet;nec fuffragía cíuiti uotis eius refpoderct, quafi fpretus ac repul» KR ems agenda putauít fold augurijs& erudíendis filijs intétus, Docuítaute ipfos es ani difcíplina,quaipfe doctus erat,& graecas infuperartes;no ením fola gramma »Ophiftze, Gt rhetores,gerumetia fi&ores,pictoresq;X equor&,canti yenatíonütg mae Grauitat ingenij C Series Macedotiie regüab Alexadro Magttio Plutarchi giftri circaadolefcentes uerfabantur.Ipfeueró pater,nífi quid publící muneris impenqj, ret,eorü exercitatíoníb, ftudijsq; íntererat,míro amore erga natos affectus, Ea tempeftate bellá aduerfus Perfeá Macedoníz regem populus Rom. gerebat, Duces ueró adíd beli; miífos premebat ínfamía, quód eorü ígnauía imperítíac turpiter ac rídículé res gererent, fuftínerentqy potíus dj ínferrentbellá, Nuper ením Romani Antíochü ultra Taurum qc, pulfum Syríag inclufum,quíndecím millibus talentis pacem redimere coégerant, acpau lóantéín Theífalía Philippti proflígarant,& Grzcíáà domínatu Macedonü liberaueri;, Vicerant etíá Annibalé,cum quo nullü utíg regem conferendü bello exiftíimabant, Non ergoferendumuídebat, utcótra Perfeü ex equo pugnarent, tandíu cum relíquijs profii gatí patrís refiftente.Ignorabantením Macedonícá rem poft Philippi proflígationé mu, to quàmante fuerat,ualídíore effectà fuiffe, de qua altius pauló repetítis rebus pauca nar, rabo. Antígonus quí ínter Alexandrí fucceffores potentíor fuít, quícp etía genere(ibire, gíum nomen uendicabat,filia habuít Demetrii, Hic Antígonü fíli,qui Gionatas cogno mínatus eft;illealter& Demetríü genuit, qui€ ipfebreui temporeregnauit,& filium eli quit Philippum puer. V erítí ígitur príncípes IMacedonü nedefectu regis turbarenttes, Antígonünepotem eíus quí obíerat, índuxerüt,tradítagy eí uxore, Philippi matre,primi tutore& ducem,póft ípfius benígnítate experti, etíáregem appellarüt, Fuítautem eidem cognomen Dofon,quód multa promítteret,paucaimpleret. Poft hunc regnis Philippus ab ipfa adolefcentía egregie floruit,fuitcy de illo expectatio, quafi ín antíquum culmenre ftituturus Macedonía foret, X Romanorüpotentíam quz fuperalías creuerat,depreffu rus, Sed híc íngentípugnaapud Scotuffama C). Flamínio fuperatus tunc fefe contraxit, Romanorumqgrpoteftati omnía permíttens, medíocrí mulcta contentus remanfit, Poftea ueró poenítentía ductus,ac exiíftímans Romanorü nutu regnare, captíui delícíofi effepo tíus dp uiri alte fentientis& anímü habetis, menté ad bellum couertít, clam;& aftutc rem praparauít, V rbes enim omnes que ín ítíneribus líttoribusqy erant, debilítari acexínanírí patíens,utfic omníno fufpícíone auferret, cotemnereturgz,magnas fuperiori, Macedo: níz partibus copías parauít,medíterranea oppída, caftellacg& urbes armis, opibus, homi nibusqy muníuít, exercuítcy obfcuréatdq; latenter, Armorü quantü tríginta millibus fuff cerent, acebant:octíngenta uerd míllía modiorü trítíci íntra muros aíleruabat;pecuniari tantum coégerat, quantü decemanniís fuffícere conductor militü ftipendio poffet. Sed ipfeantedj ea qua agitabat anímo ad effectum produceret dolore& poenítentía quod De metríum filium ob calumnía fratrís íniufté necauiífet, uitam amifit, A t Perfeus quieifuc ceísit,ftatím unà cum regno ínímíci aduerfus Romanos anímü patefecit, nequadidone us adtantam molem belli fuftinendam, ob fecordía& morti improbitate, multag aliaui tía ínter quz auarítía plurími dominabat, Et creditur quidem nó legítímus filíus, fedíub dítítius fuifTe,genítríce Cinathenía Argolíca Medica,& exhocmachínatus Demetrijmor tem, ne domuslegítimo fucceffore cognito alíená reíjceret, Sed quandj ingenerofus ipfe & humílís,tamen ob robuftas regní opeslongotemporeaduerfus Romanos reftítít, du cescp eorü cofulares€ exercítus& claffes cotríuit, Nam P, Licínío,qui prímus Macedo níam íngreffus eft,equeftrí certamíne fuperato,duo míllía& quingentos ex Romanísoc cidít,fexcentos aut£ uíuos cepít.Apud Oreum ueró ex ínfperato ftatíone Romanoríüiag: greífus, uígíntí magnas naues onuftas,& alías multas ui cepit, Hoftilium uerócírca Eli maam reíectü T heffaliam irrumpere conanté, ad pugná prouocando conterruit,acín co ipfobello,quafi parum fibi negocij& facilé contemnendá à Romanis effet, cotra Datdv nos cum exercítu profectus decem millíahomiínü occidit,pradac ingenti dítatü exercit reduxit. Concítauít& Galatas círca Iftrum incolentes(Bafterna hí nomínant)gentt pv gnacem& equítatu maxímé valentem, Illyríos etíá fibi coniungere per Genthium regem tentauítrfuítqg rumor, barbarosmercede adductos per inferiores Galatíae partes fuxta/V dríaticü finum Italiam irrupturos, Hac Romz nuncíata effecerüt,ut homínes reíeciapo/ tentíü eratia,uírum ídoneü tantis rebus gerendís huíc bello prafícerent. Hic erat Pauls Aemilíus zetate quíde fenior(quippe fexagefimi iam agebat anna) fed robufto corpore & filior& adolefcentíi,amícorücy& neceflaríorü multitudíne círcáfeptus,quí omnes uo' luntatípopuli Rom. ad confulatü ípfum ínuítantís parere Aemilium fuadebant, Ipíeuc 10 à princípio cunctatus, fuafiones reíjcíebat,eorum ftudía& cupiditate arguens, quif bíno expediretcon(ulatü gerere,Sed tandem cocurfu populi, qui fíngulís díebus ades ianua coueniebat,& ad deícendendum ín forum prouocabat,uociferabaturty, confirm tus ad petendum deícendit,necín eíus petítione tam affectare confulatum, quam quis Paulus Aemilius. 34 E: ruiisui&toriá repromíttere uifus eft.Defignatus fuítconful cum fumma fpeac uolátate po uli Rom.nec expectatü ut fortítio fieret, fed ftatím Macedonia prouíncía ei comiffa,beL lum demandatá fuít. Ferunt cum ipfe poft hzc domü magna ciuíü frequentía reductus, Tertíifilíam adhuc paruulam lachrymare cófpexiílet, eamtg coplexus caufam luctus pe teret refpodífTe illam, quía Perfeus mortuus effeterat auté catulus puella fíc nomínatus, TuncAemilius, Accipio,ínquit,omen filía.Dtj bene uetrant. Hzc Cícero orator in líbrís deDiuín.fcribit, Cüm ueró mos effet,ut quí defignatí cofules ert, eratías populo ageret, benigneg alloquerent, Aemilius aduocata concione ínquít, fe primü quidem contulatü ratiafuijpfius,fecundü uero gratía populí Rom, quí ídflagitabat,petiífe Itaque fe nullas eis haberegratías,quínímo fí cenferentíd bellum melíus per alium gerí poffe, Izeto anímo feconceffuti:quod fi in ipfofiducíam haberent,neturbarent,necuerbafacerent,fed cum (ilentio quz opportuna forent, fubmíniftraret, Nam fi ímperatorí Ímperare vellent, ma^ gís ij ante rídículos ín fuís expedítíonibus futuros, Per haec uerba plurímü autorítatis fibí apudpopulit Rom, coparauít,magnamg expectatione prebuit futurí euétus, lztantíbus cun&ís,quàd gratíofos adulatores tranfgrefsi, uirü elegifTent quí fiducia fuí prudetíamqg haberet.Itaín uíncedo& alijs domínado,populus Rom. ipfe uirtutis& honeftatís feruus erat, Aemilius Paulus utad bellü profectus eft,quod facilitate nauigationis ufus tute ac ce letter ad exercíti peruenerít,felicítati eíusimputo:fed qua ín bello gefsít,partím audacíe & próptitudíni eíus, partím tectís cofilijs, partím amicorü obfequijs adfcribo, INec uideo cut felicitati tibuendü fit,ubí boní cofilij€ coftantís aními ratione uídemus: nififortaíTe quís dícat,Perfei auarítía Aemilio bonáín rebus agendís fuifTe fortuna,qui rem IMacedo^ nicimagníficé roborata,per auarítid eneruauít ac fubuertít, Accedebàátad eü ex Bafternis decé millíaequitá,totídetg transfuge, uíri ftipendía facere cofuetí,quib.nec agrü colendi, necnauigandí,nec pafcendí pecorís fcíentía erat,fed unii opusarteq; unà duntaxat norát, pugnarefcilícetac uíncerezqui poftig ci exercitu regis círca Medíca coíuncti fuerüt,proceris corporíb,& mírabili uíttute,ferocía,atqgad pugnà tanta fpe Macedones ímpulerüt, utexiftimarent Romanos nullo'modo expectaturos pugnam,íed uel ad ipfum afpe&áü& motíterribílem& ínfuetum conterrítos,effe fugíturos, Hancicítur focíetate auxilium'g AA B tantafpeplenü,Perfeus ob pufillanímítate auarítíamq; abíecít, Nam cümà fingulis ducí^ busmillepoftularent,ad auri magnítudíne exclamàs, ftulto confilio abdícauit,prodíditqg focietaté, quafi non aduerfus Romanos belli gereret, fed pro Romanís pecuniz parce ret, uelutiills cum quibus bellumgerebat, ratíoné reddíturus de hís quz inbello ipfo ab^ fumpfiffet:& praeceptores habuíteos quí alío quàámtdecem millít apparatu, collecti& ne 1 Lepiones cregocijs dedíti aderant; ille ueró contra tantas uíres, contrabellum cuitantüeratínfumptü, dointcliigit. occurrens,aut& metítur,obfignatcg,ueluti alien&attingere uerítus, Atq; hocfecít non Ly dus quidam, nec Phoeníx, fed qui Alexandríac Philippiuírtutes per confanguinitaté fibi uendícabat, quí res pecunijs,no rebus pecunías emi exiftímantes,omnía poffederunt. Di tum eftením apud antíquos,non Philippi fed Philippi aurá Grecia fubuertifle.Et Ale^ xander cótra Indos profectus,cüm uideret exercít& eraue onuftumq Perfíca gaza,prímü p'etegios currus cremauít, deíndealíos monuítutídé faceret, leuesq;& fineímpedimen tisadhoftes euaderet, At Perfeus plurís exiftímásaurit, quàm feipfum acfilíos& regn, noluitpro falute fua paucas abíjcere pecunías,ut cum multis díuítijs afportatus, captíuus locuples Romanís oftenderet, quanta fretus parfimoníaaurü eís cuftodi(fet, INecíolum las auertít,fed etíá Genthía Illyrici, quem fubfpetrecentorü talentorü ín focíetatem elliafciuerat, cuius legatís cm pecuníi numeraffet,& afsignandami permífiffet, ac ipfe athíus hís confifus ín focietate belli ueníffet,facínus índígnü ac ímpí& molitus eft Per^ eus, Captis enim Romanorü legatís,& ín uíncula coníectís, quonía fperabat ea de caufa ad có edíoné bellí nó ampliíus peregrínís opus fore, ín tantas copactum ínímícítías Gen tium dímifit& cotra fidem pecunías abnegauit,€ paulo poft ipfum cumliberís& coíu^ Sc regnopulfumà L. Anítio praetore cotra eum míffo defpexít, Aduerfus huncigítur ta^ Em em profectus Aemilíus,ipfum quidem contempfit,potentíitamen eíus copíastp OB eft. Habebat ením quatuor millía equítii, pedítü uero ín phalangem redactorü lodi E uadraginra millía: cum hís copijs fuxta líttusfub ipfo Olympo monte cofedetat, naar xuraínuijs,& ab ipfo dedita operaundícy feptís,aggeribuscy munítís,ratus pro» s etemporís& inopíarerum fe confulem fatígaturü, Át Aemilíus eaquídem indu^ a rat,ut nihílíntentatum telínqueret.Et mílítes quídem(nam hofte ngn metuebát)& quífeconfilás admifcentes rem perturbabant, íncrepuít, eísqy edíxit, ne fe fuperuacuís C Aqua quomodo generetur inlods effoffis. Olympi montis altitudo. Plutarchi oneraret curís, fed corpora fua duntaxatarmaqg curarent,utfic przftà forent, cüm t£pus pofceret,uterenturty gladio Romano more, cüm dux iuberet, INocturnas autem uigij;; fine armís fierí íufsit, ut magís attente uigilarent,€ metu hoftíum, fublata refiftendi tidy. cía,aduerfus fomnum pugnarent, Cüm ueró exercítus aquarum penuría laboraret(nam paucís ín locís,& ea ipfa mala, ín ipfo líttore furgebat) profpíciens Aemílius magnümy, tíscp arboribus contectum montem Olympum fuperemínentem,atdq, coíectans ex uiridi, tatefyluarum latíces aquarum fubeffe,lacus& exítus pluribus locís fub ipfo monteconfp ditqui ftatím affluent aqua repleti fuerunt. Atquí negant quidam aquarum fonteshiís o, cís fubeffeex quibus fluáüt, necpatefa&íonem eruptionemq effe earum, fed generation: atcp concurfum illíc fíeri liquefcentís materiz,liquefíeri autem denfítate ac frigídítatehu, midam diftillationem,cum ex abditís fluít. V elutí mulieri uberanon quemadmodum va fa funt lactís fluere paratí,fed conuerfo ín ílla nutrímento lac facíunt& emíttunr; fic figi, da& cauernofaterreloca aquam non contínentlatentem,ned fínus habentfluxus& ur, das expraparato acfubíecto manantes príncipio,fed fpiritü& aerem premendo conde, fandog; inaquam couertunt;uerüm enim dum loca fodíuntur, magís emergiítac profluit, propter cotractionem, quemadmodum ubera manu agítata magís refoluuntur, Quihac dicunt,materíam tradíder&tambigendi,utrum fanguís anímalibus ínfít, an ad ipfa uulne ra fpirítus cuiufdam aut carnís mutatíone generetur ac profluat, Arguunturautem obflu mína,dum fodiuntur metalla fub terram reperta,non paulatim collecta ut deceret, figene rationem fubítaneamhaberent, fed pleno gurgíte fluentía,€ nonnundf ex petra peruim fractafluxus aquarü exílíuít ac fubínde deftjt. Sed hoc fatís, Aemilius quofdam dies quie tem egít,€ traduntín magnís exercítibus itapropínquís nunquam tantam fuiffe quieti, Cüm uero omnibus agitatís perquífitísqy, unà duntaxatuíam qua ad hoftes írí poffet, per Perrhebíam& Pythíum,& petram fíne cuftodía relictam comperíífet, plus fpei quod nó cuftodiebatur, quám defperatíonís ob afperítatemlocorum affumens,retulit ad confilíi, quíd fuper hocagendum effet, Prímusomnií&ü quíaderát Scipio INafica, quí pofteaprín ceps fenatus fuít,negocíum fufcepit, ut per ea locaad hoftíum caftra euaderet.Secundolo co Fabíus maíor ínter Aemilij filios(& eratadmodum adolefcens) prafto fe obtulit, Eos collaudatos Aemilíus dímíttit, milítesqy íllís dat, non quot Polybíus fcribit, fed quotipfe Nafica feaccepiíTe dícit ín quadam epiftola, quam de hísad quendam regem perícribit, ínquíens: Erantextraordínem focíorum& latininomínis tría millía, finiirum Ueto Cor nu círcíter quíng; millia, Preterea c c x: x equítes,& Cretenfes Thracesqy permíftidu centi, His copíjs INafícaacceptís, uerfus mare íter uertít, atcg ad Heraclíum caftrapofuit, quafi nauibus círcüferri ad hoftem deberet. Sed cüm coenauíffent milítes,& iam tencbra forentexortz,patefacto prímoribus confilío,per contraríam partem longe maríeosdu cít,actotam noctem profectus fub ipfum Pythíum confedit, Hic Olympi montisaltítudo fupradecem ftadía attollítur, ídcg fíenatur epígrammate ín hunc modum: Montís Olympíací culmen qua moenía Phoebi Bis quinis ftadijs uerticibus fuperat, Deprehenditrelegens íter hàc,ídem& monumentum Filius Eumelí,Xenagoras pofuit, Atquí dícunt geometre,ned altitudine mon tís, necj profunditatem marís ultra decem ftadía protendi, Xenagoras tamen nó temere, fed certa ratíone& ínftrumétís uídetur menfuram pofuíffe.Nafica igitur ín hocloco per noctauít,Perfeo nihil talefufpícante, utpote quí Aemilí& quíefcentem fuo Iococernebat. Cretenfis quidam transfuga círcumuentione Romanorü patefecit, ad cuíus nücium tu^ batus Perfeus,caftra quidem nó mouiít,fed decem millía conductorit milítá alíenigerar & duomiíllía Macedonum, Mílone duce,ad ealoca tranímífit, quí praueníre& fyluasoc cupareptoperet, In hos dormíentesadhuciímpetü ab Romanis factü Polybius radit: fed INaficaacrem pugná ín montib, cómíffam, magnumt perículum fuiffe ícribit, C 2b/e* quendam Thracem ín manus profecti mucronetransfixum cecidifTe, Superatísítago ftibus,& Miloneabíectís armís turpiter fugiente, perfecutus Nafica fimul milites adque uolebatlocü perduxít, Magna ex hoc trepidatione apud hoftes exorta,rex cófeftim retro fum caftramouit,nó fatis bona fpe,fedautibi ante Pydnam fubfiftere,& fortuna expe pugne neceffaríG erat,aut díuífo per urbes exercítu,bellum fuftínere, Amici regem? m gnam cohortabantur,abundare illum multitudine homíni,eosqy pro coiugibus&iet fortiter pugnaturos,rege ipfo prafente,&fe perículís obíectante. His rationibus e tus,fead prxlium comparavit,& loca delegít opportuna, ac duces prafecít, quafi^ Paulus Aemilius. D; à(iim pugnaturus. Locus planítíe habebat phalangíaptam,X tumulos frequétes,ut ex alío P inalium leuis armaturae miles progredí,& fefe recipere ualeret, Bfon per medium fluebat E annis, Leucus,quií lícet non nimi profundií(aftatis ením tunc erat extremü)uidebant améquoddam impedímentü Romanís allaturi, Sed poftquàm Aemilíus cum INafíca fe conignxít,& uerfus hoftem íre perrexit, confpecta multitudine& ftructura ad pugnam, parumper fubftitít,fecá ipfe cogitans, Arfuuenes quí aderant pugna auídi,ad ipfum pro^ perantesne tempus tereret, rogabant, Maxíme uero omníü Nafica ob recentem uíctoríá elatus, Aemílíá perurgebat,.Sed Aemilíus rídens, Sí tua,ínquít,íuuenta mihi foret;at mul tz quidem uictoríe, eorü qui uíctí funterrata docentes,prohibent me ex uía cótra phalan^ gemínftructam paratamq dímícare, Hiís fímul díctis,eos quí prima ín fronte erant;ín cohortes ordinari, ut fíc fpem pugna aduerfaríjs non auferret, poftremos caftra munire,& vallá acere iubet, atqg índe fínealiquo tumultu íntraualli omnes reduxit, Ea nocte cüm iam cenaffent,& quieti fomnoq, indulgerent milites, luna obícurarí coepít, ac deficiente lumínemultísqg coloríbus mutata,tandem nufquá apparuit, Romanís,ut confuetudo eft, tínnítuzerís lumen efus reuocantíbus,& ignes multis facibus ad coelum tollentíbus, nihil finileà Macedoníbus factü, fed metus& horror caftra eorum habebat, ac(ermo clàm per multos ierat, defectum regis per íd oftentü fignifícari, Aemilius aütlícet non ígnarus ua riorumdefectuum,& quomodo luna ín umbram terre delata certís fpacíjs abíconderetur donecíterum relucefceret, tamen ut religiofus facrorü cultor, ut prím& lunam deductam 2] if.; profpexitundecím tauros eí mactauít, Inde prímaluce Herculi(acra facíens,tnon lítauit Peritia ttilitaris, Tin neue ufgaduiginti hoftías: ín uigefimapríma apparuerüt figna,uictoría refiftentibus promít« baud av[picata tentía Sacroígítur centü boum,& ludís deo uotís,aciem per prímores ftruí iufsitripfe de^ faa expertis clínationéfolís expectans,ne aduerfus milítes impedíret,tempus trahebat fedens ín taber naculo,ex eaparte qua ad hoftes refpectus erat,aperto, Círciter horam ueró noni,alíj de, ditaab Aemilío opera,utab hoftibus initiapugna foret, equum effrená ímmiffum,& ex huiusperfecutíone príncípíum pralij exorti: alij dum pabulatu rediret Romani, impetü iniumentafactum à Thracibus dícunt, hísfeptíngentos prímüm Lígures auxilium impi^ grétuliffealis deinde alijs fuccurrentibus,quoufcqy pugnari fufto pralío coeptum fit, A e^ b milíusigiturueluti gubernator przfentítempeftateac motu caftrorü magnitudine futurí p ceaminisiam índe profpíciens, ex tabernaculo procefsít, aclegíones adíen: protempore cohortatus eft, At INafíca per ealoca ín quibus pugnabatur obequiítans, cerníthoftem quant nuni antea, pugnam capeffere, Prímíerant Thraces, quorum afpectum ínquit fe permaximehorrui(fe, homínes procerís corporibus, albis ac lucentibus fcutís, armatura ocreari;nigras induti tunícas,graues enfes& rectos ab dextrís humerís quatientes,Tuxta Lhraces condu&í milites fubibant, quorum uaría erant& permifta tela, Tertíum erata^ gmen Macedonum dele&torum. Hí fulgebat auratís armís,& nouís ac rutílantibus fagís: quibus coftitutís ín ordinem, fplendore quídem campum, clamore autem adhortantium etam collescompleuerant, Tanta audacía& impetus annítentium,ut príma cadauera no amplius duobus ftadijs longéà Romanorum caftrís accumberent. Facto prímo impetu cnfpexit Aemilius, Macedones quíín agmine erant,faríffas in clypeos Romanorum adí &ttsnecíta comínus pugnantes, utgladijs attíngi poffent, nonnunquam ueró reíectís Pelis, uno omnes figno farifsís incumbere, ac Romanas acíes propellere, Hoc igítur ro^ purphalangis& impetum cernens,obftupuit, formídauitty,€ poftea quídem comemo^ "ectbrófolebat, fe nunquam fpe&aculum terríbilius confpexiffe: fed tunchilarem fe cou pugnantibus oftendens,abf qp cafsíde& thorace obequítabat.Perfeum ueró fcri culi Dus dum íníiretur przlía,pre metu ín urbemfe retulíffe,uelato receffu,quafi Her 2'acrafacturus, quí íenaua facraab ígnauís non recípít, neque contra fas uota exaudir, fis enim noneft, neque eum quínon faculatur, figno potíri:nequeeum quínon per: in Eee: neceum qui níhilagit,beneagere:necy malum, felicem efTe. Sed Aemilíj n Se deus, Orabat ením uictoria belli, arma uibrans& pugnás. Scribít tamen qui viet SM ies temporibus ac rebus inerfarfe affiner pie idis heut Hlqridepridicequino caleeperculfum eraefueran&inpralio, quanquam beneha beret Sr re q ine calce percuffum crus fuerat, input(jq e q bene Volitarene eENCIS prohi eret; nermem fefephalangi permífcui e: ubí cümuaría utrincg Pre a; ferreü pilum incidí(Te ín ipfum, ex tranfuerfo ín latus dextrü, cítra uulnus de ie ecarne tamen ítaperftrinxife;ut multo téporenotaremaneret.Hec Pofidoníus GE l"erfe » otfadídit, Romani cümaduerfus phalangéacríter refifterét, nec propellere eam. eft ufq. ad uigefinamprima bo fliam. vide Suidam. Thraces. —— "JU Ue amemus fez Tarracinogum. uidcturlegendum sé RUN. Plutarchi poffent, Salíus Pelignorü przefectus raptum fignü ín hoftes proiecit, Pelignis uerd(ne enim fasItalis fignum defererejad eum locá ímpetü facientibus,graue erat certamen, m;, gnum utríng difcríme, Nam hí perfríngere farífTas enfibus,& fcutís repellere conap;g tur,& ipfis quide manibusapprehendebat: illíímpetu fariffari anníxi,& Romanos cum ipfisarmís tranfuerberantes(nec tegmen em clypei,nec thorax refiftere poterat)corpor; Pelígnorütfupra caputproijciebantnullaratíone,fed ferarü rítu,fe in uulneramorteni; certilsímá praecipítantíü, Sic íam quí prímo loco pugnabát confectis, mota eftloco fen daacíes,nectamen fuga erat,fed relatío pedum uerfus collem,qui Olocrus appellit ade ut Aemilíus heccernens,ueftem pra dolore abfciderit,ut Pofidonius fcribit.Sed cuml, cainiqua effent,& ob íd phalanx utpote ín longum protenía contínentíá non babere:[ed quibuídà in locís rupta atqj ínflexa foret, ut conuenít ín magno exercítuacuaríjs pugnan tíum ínfultibus,Aemilíus reanímaduerfa cohortes celeríter díuifit,easqy nó aduer(us toi phalangem una pugna,fed fpacía qua ínter hoftíüi acíem uacua erát,occupare,& pluribus fimullocís manus conferere iubet. FToc prímores ab Aemílio;ac milites à primoribus do, Gí,ut prímü fubeuntes ínterceperüt loca aliorüt,ex obliquo nuda fodientes latera,alíoscir cumueníentes, robur€ comune phalangís opus ftatím deperíjt. In congrefsibus auicín quibus uír aduerfus uírü,aut pauci aduerfus paucos certabant, IVlacedones paruísgladio, lís pedeftríaacfolída Romanorum íncaffumferíentes fcuta,ac levibus ipfi peltís aduerfus graues íctus gladíorü pondere,& uíad corpus ufq; per omnía arma deícendentí&, refifle re nequeütes,uertebant. Hic dumacríter pugnaret, Vlarcus filius Catonís,Aemilij oencr, «ümmultafortítudinís ac audacíz facínora pugnando zdídiffet,tandem gladíüamifit,At ípfeutpotealti cordís multísgg dífcíplinis nutrítus,& magno patrí magna uírtutís opera reddereobnoxíus,nequad fibi uíuendü exiftímabat,fi eius fpolío potírentur hoftes. lg per preliumdi(currens ubí quemamícum aut familíarem confpíceret, eum fibi conuoce bat.Perhunc modum collecta iuuenum manu,impetum facít, multísqg uulneríbus& cz dibus hoftem repellunt, nudatoqgloco gladium quarunt; quem poftqua tandemínma gnoarmorum ac cadauerum aceruo ínuenerunt, exultantes lztítía, rurfus maíoriimpetu ín hoftes feruntur, Ac tandem delectorum acies(tría millía hi fuerüt) dum acriterrefiftüt, & ordinemferuant, ad unum ínterfícíuntur omnes; aliorum ueró fugientíum magna fuit Ítrages,ut campus quídem undíg cadaueribus,Leucus autem fluuíus fanguínecomplere tur. l'raduntín ea pugnafupra uigíntiquíngg millia homínü cafa fuiffe Macedonum, Ro manorum uero,ut Pofidonius fcribít,centum: utautem Nafíca,octogínta cecíderüt, Ce leríter autem hz'cpugnatranfacta eft.Hora enim nona pugnarí coeptum,decíma uictoria parta,reliquum díeíin perfequendo hoftem confumptum. Perfequutíautem percentum & uiginti ftadía,nocte íam facta redierunt,aderanttg obuíam míniftrí cum luminibus, tíatqg exultantes magno clamore, ad fua quencj tabernacula hedera& laurí ornatafertís, reducebant, Sed ín ceterorü lztítía ingens ipfum ducem habebat luctus,quoníam exdvo bus filijs quí cum eo milítabant,iunior nufquamapparebat,quem maximeamabat,N qut uirtute ínter fratres prftare cernebat,quódauté audax& gloríz cupidus,& tuncetíiat modum adolefcens erat, omníno eum temere hoftibuspugnaq; permiftum perijffefulpi cabatur, Ad luctum ducís uniuerfus exercitus hoc fentíens comotus eft,& ex coena proli lientes,partím ad ipfum ducem,partím ad perquírendum adolefcentís corpus ínter cad uera cum lumínibus cucurrerüt, IViceftítía exercíti, clamor campos habebar, Scipionem uocítantíá, Nam ab ipfa puerítía ínter ceteros adolefcétes natura long excellebatdabatg expectatione futura tam domi quàm milítíz probitatís,Díu perquifitus coclamatusq; e to tandé cüm íam defperatus effet,cum tribus autquatuor familiaribus plenus recentiho/ ftíum fanguínea perfecutione redibat,tandj generofus catulus, ob auídítatem pugnandi tractus, Híc eft ille Scipio, quí Carthagine Numantíamqy euertít, uírtuteac potentiaat" tís fuz longé princeps, Aemilio ítag; inuidiam przfentis felicitatis in aliud tempus fort na dífferens,tunc plenam ex uí&toría letítíam praftítít, Perfeus ex Pydna in Pellamautt git,equítatu adhuc fibi íntegro.Sed cüm pedites, ut ígnauos& prodítores,equites obíut garent,ríxacy exorta eos ferírent,& ex equís deturbarét, uerítus eam turbá Perfcus;t ii declinauitacpurpurá,ne cófpícuus ob eamforet,(ciffam ante fe pofuit,& díadema ín? níbus geftabat, Vtueró defcendit exequo,& ipfum manu trahebat, ex amícís alter pe? cafíone quafi folutà religaret calceü,alter equü ftabularí fingens,alter potu indigerenon tncüboltesiipfiusiníslentia metuentes( quarebatením ín eos referre crimen, curuv "^ 2; ren' a Uu &tus effet)aufugerüt, Cüm uerà íam fub nocte Pellá ueniffetac duos praefectos aat Paulus Aemilius. 136 ]&uniX Eudeü obuiam fibi uenientes, partím reprehendentes,partim intempeftíue có ful&tespfe propría manu cítato equo ambos necaffet,nullus examicís apud eum reman (preter Euandrü Cretenfem,& Archedanü Aetolum,& Menonem Bootíum,Ex mili dbuseiíam nulli praeter Cretenfes remanferüt,non beneuolentía aut fíde,fed auro regío, quemadmodü apes cerae inhíantes, Promíferat enímiíllís ín praedam multa pocula, craterasq,alíamqy auri& argenti fuppellectilem,ín ratione quínquagínta talentorü. In Amphí polím indeprofectus,acpoftea in Alepfum, metu aliquantulü remíffo ín familíare recidit auatítie morbum, Q'uerebatur em apud amícos,quod quaedam Alexandrí Magní pocu. laperignoratíone Cretenfibus dediffet, rogabat multís lachrymis ut fibi redderent, pecuníamqpro eís pollícebatur fe daturum, IN ec latuit íllos quí probe ipfum norant,aduerfus Cretenfes Cretíca arte utí; eos uero qui hzc crediderunt decepit,& poculis receptís níhil reddidit,fedamicís auferens trígínta talenta qua mox hoftes habituri erant,ín Samothra^ damnauígauit,ubí ad templá confugiens afylo fe tutabat,IMlacedones femper aliíás fídire gibusdícunt fuiffe, fed tunc uelutí fulcímento fractoomnes fimul ruentes ínfra duos díes |! toam Macedoníá A emilío dedíderüt. V ídetur hoc atteftarí íllís,qui felicitate quadam res illas geftasaffirmant, Atteftatur& íllud quodin Amphípolíaccidítinam ibí facra faciente Aemilío,fulmen aram percufsít, facraq cobufsít.Sed omnia fígna quae fuprá memoraui^ mus,longéfuperat fama míraculum, qua quarta poft przlíü díeprofligatü effe Perfeum Romzuulgauít, Populo ením Kom, fedente ín fpectaculo equefiríü ludorum, fubító ra moráprimatheatrí parte manauít, Aemilíü fuperatís magno certamíne hoftibus totà Ma cedoníam cepíffetísqy fermo confeftím per totum diffufus theatrum, etítía,exultatíone& gratulatione cíuítatem repleuít, Poftrídíe càm eíus famz certus nó extaretautor, refedit, Paucis uero poftea díebus cüm certiífsímus nuncius uenifTet, miraculí fuitloco res antea Romzaudíta, quz ín mendacío uerítate habuerat. Dícít etíá eíus pugnae quz à Romanís apud Sagram comíffa eft,ea ipfa díeín Peloponefo fama fuiffe,& Platzís eíus quz ín IMly^ ale Tuncquoq; cüm Romaní Tarquíníos Latínostg profligarunt, confpectí funt pauló poftab exercitu ueníétes uírí duo procerís ac uenuftis corporibus, ea qua ín pralío gefta fueritnuncíantes,credítumcp eft fuiffe illos Polluce& Caftoe:acprímus quí obuíauít ín ? foroequosmulto fluentes fudore ficcantibus, cüm illa que deuíctoría nuncíabantnó cre deret,ipfileniter arrídentes,barbá eius manib, attrectafle dicunt,& ex fufco ín flaua con^ uertiffe;atg hoc modo& affertíoni fuz fídem,& uiro cognomentü Aenobarbi fecerunt, Hisueró omnibus id quod xtate noftra cótígit, fidem arrogat, Nam cüm Antoníusà Do^ mitianodefecíffetjmagnumtgà Germanía bellum concitaífet, Roma trepidaret, ex ín» fperato famauíctoríe apud populum Rom.uulgata eft, Antoníü ipfum cum omnibus co pysinterfiffe,tantamcg habuít fídem híc rumor, ut multi ex prímoríbus ímmolarent, Sed cimpauló poft autor nuncíj quarreret, inuentus eft nemo,fed alter alter allegabat:tandé vero quíainplebem uelutí ín uaftum quoddam pelagus fermo inferebat, apparebatqg nul luncertum habuiffe príncipí&,fubító huiufmodi fama prolapfa cecíderat.Sed poftea Do mitiano cum exercítu ab bellá proficifcentí,in ipfa uía certus nuncíus& líterede uíctoría aduerfus Antonfühabíta uenerát, Díes pugna ídem fuerat,quo Roma uíctoría fama uut gueratultra díftantid uiginti millium ftadíora,Hecíta fuiffenemo zetatís noftre ignorat. um igitur ín Samothracíam fefe Perfeus recepiffet, Gn. Octauíus Aemilij legatus ad ea Xaprofectus, uiolatíone quidem afylt ob honorédeor&abftínuít,d fuga tamen ac demí gatione Perfeum arcebat,Sedílle clám per Oroandem Cretenfem, lembum quendáha^ entemlatenter pactus ut afportaretur,cüm aur& argentü ad líttus pramififlet, Oroan^ Gsarte Cretica fretus,oazam quídem fufcepit, ipfum uero Perfeum cum liberis& coniu g-acneceffarís noctuad mare certa hora ueníre íuffum, anticipata nauigatíone relíquít, ET leneeltur qui pauló anté míferabilíter cófectus erat propteranguftía feneftre,ex qua » xris& coiuge labori ínfuetus euaferat, miferabilius ín ipfolíttore afflíctus eft, cüm cuan demíam alt& tenenté afpexít,& íam díes illuxerat.Itaqp omnífpe orbatus,uná cum Antugefueítad muros.nec latuit quídeé Romanos,fed preuenit. INatosauté capíens Ioní F üuqquidam antea Perfei famílíarís: tüc prodítor Romanís tradídít, per quos coactus tos MER captis earum pullís ín manus ueníre,& fuum corpus fjspermittere quí na^ OM hne Fiduciam autem fuper omnes ín INaficahabens,íllum utfe eí dederet,uoca"o m Naficanon adeffet, queftus fortunam fuam, tandem necefsitate compulfus 4;'-auiotradídit, tunc maxíme patefacíens effe in feuítíá quoddamauarítía igno« lil idi 1::: Mus, 4 ?5Cupiditatem fcilicet uiuendí;per quam míferícordíam,qua fola cadentibus à fortu C perfei animus degener, D Aenilijftatua in Delphis. Animi eiufdem effe ez adem cz conuluium bcne firuerc. Plutarchi na noaufertur,amifit, Orans enim utad Aemilii duceretur, cüm íd factum effet,& Aen, líus utpote uiro exalto dígnítatís gradu prolapfo affurgeret,& obuia cum amícis proce, deret;acad íllius cafum íllachrymaret, Perfeus turpiter in terrá procumbens, genua Ac, milijamplectens,uoces emifit degeneres, quas no tulít Aemílíus, nec audirepreces fufii nuít.fed trífti uultu illum íntues, Quid fortuna, ínquít, crímíne liberas, fic tegerensutng prafentís,fed fuperioris fortunz índígnus exiftimerís/Cur meam deturpas uictoriam resamegeftas immínuís,oftendens teípfum degenerem, nec ullo modo tantí;quíaduc, fus Romanos dignus hoftis fuiffe uidearís? V írtus profecto cadentíü magnahabetreye, rentíz partem etíi apud hoftes: ígnauía ueró etíam fí fortunata fít, tame uítuperationeng caret, Hís(ímul díctis, attollens Aemilius eum ac dextera capíens, illum T'uberonitradi dit.Ipfeueró natísacgeneris& alijs neceffarijs uuenibus in parte feuocatis,multotempo refecum tacitus ftetít,ut pleríg; ex hís quí aderant mírarentur:exorfus deínde fermonéde humanarü rerum condítíone, An debetquifquam, ínquít, prefentífelícitate confifus fy, perbire,quód gentem,aut cíuítate, aut regnitalíquod fubegerit?Przfens quidem fortune mutatío exemplum nobis ante oculos ponít comunís imbecillítatis humanz,& nihildu. rabilenecfírmum effe docet, Quod ením tempus confídendi hominibus effe poteft,cim etíam eo tempore cüm alíjs domínantur, fortuna maxime fit formídanda, quae latis rebus tandem ímmifíceat calamítatec Alexandri fuccefsionem,;qui ín altífsímá dignitatis culmen euafit,uníus horz partícula euerfam cófpicitís. Nonne tot exercítibus,tot equeftríbuspe deftribusqy copijs nuper círcundatit regem,nuncproftratum& euerfum,ex manibusho, ftium cibumatg; potum díztím caperecernentes,ob uictoríam partam ínfolefcerede(ine tís?INóonnehumiles uos ac remíífos preftabitís, femper cum tremore expectantes ín qué finem prafentís felícítatís inuídíam fortuna conuertate Multa huíufmodi differens Aeni lius iuuenes dímifit, mírü ín modum íactantía ac fuperbia eorum tandj freno quodamte preffa.Poft hzc exercítü ad quíetem, feautem ad fpectaculum Giraecarü cíuítatü couertít, populos releuauit, refpublícas eorü ftabiliuit,muneracy eís dedit,alijs frumentüex regiis horreis,alijs oleum; tant ením repertü tradunt, ut rogantes fumentesq príus defuerint, quàm loca ín quíbus pofítá erat,uacua fierent, In Delphis fuper columnam magnam qua dratam ex candidis lapidibus copactam, fuper quam Perfei ftatua ex auro ponidebuerat, fuam poni íufsit:nam uíictos uí&oribus cederezequá erat.In Olympía íllam celeberrímam emifituocé,quód Homeri Ioue Phidías effinxiffet.Inde cüm dece legati Romaueniflent, Macedonibus agros reddídit,& ciuitates fuís legibus reliquit, Centü talentapopuloRo/ mano pendere íufsít,qui fupra duplü regibus pendere cofueuerant, Spectaculaueró mul tiformía,& certamína,& facrífícia,& infuper epulá ac coenas zedídit, fuppeditantecopía rerum ex regía.In quibus ordin&ornatumqprenfationes,& gratulatíones,& cuíq fecun dum dignitate beneuolentiz fenfum fic diligenter& curiofe oftendit, ut Girecíadmirari compellerent,quód necíocos expertes ftudij accurationíscy reliquerit,fed tantis rebusge ftis etíiminima diligenter curaret, At Aemilius ob hocipfum gaudebat, quodín magno fplendídoq; apparatu dulcifsímü ípfefpectaculum praefentibus erat. Et admírantib.cíus curíofitate dicere folebat,eiufdem effeanimí,& acíem& couiuiü bene ftruere,illam utfor mídolofus hoftibus,hoc utamícís gratus effet. Laudata eftmagnítudo animiacliberalitas eíus, quód mult&aurí, multumq argenti exregía gaza coactum nec afpícere quídem uo' luít fed quzftoríbus negocíü dedít,utín publicum referret, Libros duntaxatreg!os natís líterará ftudiofis deligere cocefsit.In donandis ueró militibus quorum operaín bello dz ruerat, Tubetoní genero phíalam quinq; talentorum pondo largitus eft, Hiceft ille Tube ro, qué diximus cum fexdecím cognatis, modiícís zdículis& paruo fundo uixiffe:ídq2" gentum feruntprímá ín Aemiliorum familiam deueniffeuírtute& honore partí. Cum omnía beneordínaffet, complexus Grzcos& Macedones, ut memores forent liber quamà populo Rom.habebant,ac uteam concordía& beneuolentía conferuarent, Dort tus, ín Epírum tranfiuít ex decreto fenatus, mílítibus praedam in hís partibus cóceffurus. Vtautéomnes fimul ex ínopínato inuaderet, ex quag cíuitate prímores uiros decem) fe uocauit, iufsitq; ut argenti& aurum quod ín templis domibusue foret, ftatutadíe«m ferrent.fineuliscg cuftodes deditex tribunis militibusq;.C)uo facto,milítes praedatum" currere iufsit;ita utuna hora centum quínquagínta millíahomínü captíua,feptuagin? d ró urbes díreptz fuerínt. Ex hactanta uaftítate no plufquám undecim drachmas in n los milítes perueniffedícunt, Haec Aemilius contra naturam fuam mítem& bonápe? : feu n:;: dlyrímnaut ttatus ín Orícü defcendit,atoy indein Italiam cum exercitu tranfgreffus,per T iine i" Paulus Aemilius. 7 j gauítin pretoría naui fexdecím remís,ornata armis ac fpolijs hofti. At milites cl3m infen * ji, quód non tantum preda quantá cupiebant ex regis pecunijs fuícepifienr, Aemüíium ctiminabantuz fuperbe& ímperiofe ín bello fe gefsiffe, C) uod cim fentíret Sergius Gal^ baAemilij ínímícus, qui tribunus ín eo exercitu fuerat, illos concítauit, ut tríumpho ad^ uerfarentur, Síc ígítur calumnijs ín Aemilium fíactatís, milítibusqy admaíoré indignatio nemcópulíis, poftulauitá tribunis plebís alíam díem ad dícendá, quando illius quatuor borzduntaxat fupereflent,nec tam breuí tepore explícarí caufa poffet. Sed cümno affen^ tirenttribuníjc íuberentut fíquíd Galba dícere uellet, tunc przfens díceret,exorfus ple^ nam cóuícij oratíone,tempus díeí confumpfit,& ob noctem tribuni concíoné dímiferüt, Milítesapud Galbam concurfu facto, albefcente die Capítoliá occuparunt; ibínanqy trí» buniconcíoné habituri erant.Inde cüm príma luce ínfuffragíü iretur,príma tríbus Aemi^ liotríumphü denegauít;quam rem cüm& patres& pars plebís grauíter ferrent,& frauda rittiumpho Aemílíü índígnarent, caetera multítudine ínutiliter uerbís querente, prímores fenatusfe inuíce caftígabant,& nifi(celeri& petulantíze milíti obuíaret; eorumqy au^ dacíareprímeret,níhil non attentaturos pofthac praedícabant.Facto ígitur apmíne,ad trí^ bunos itrumpüt, petuntqs utfuffragía parumper demorent, Subfiftentíbus ítacg cunctís acfileatío facto, M, Seruilíus uir confularís quí uigefies terfíngulari certamine pugna M. Seruilijmoverat& femper hoftem trucídauerat,tunc pro Aemilio affurgens díxít, C ualís imperator tomacbia frefuerit Aemilíus Paulus,tunc maxímé feintelligere, quando ítaímprobo ac malo milite fre quens,femperds tuscstamen amplifsimas gefferit, Admírariaüt fe,fiab Illyrío ac Lybía tríumphís popu.*erix. lus Rom,cotentus,Macedoníz rege,& Alexandri€ Philippi gloriam Romanort armís fibícaptiuiducí paruípendant, Effe ueró abfurdum, quód nuper cüm uíctü efTe Perfeum incerta fama uulgaffet, fupplicationes dijs ímmortalíbus, ut hzc uera forent, praftíterínt: reuerfoauté imperatore populí Rom.cum certa uíctoría,& deos honore, feipfos Ietítía acfeftiuitate priuare uelint,quafí uerítí magnítudiné rerum geftaríi, aut fpecit regis íntue ti, Atquipreftabat ob illius míferícordíam,ínquit, d$ ob ínuídíam ducís tríumphtü impedi ti, V(queadeo corruptos effe mores ac prolapfam dífciplinam,ut Sergíus Galba homo ni E tidacute, X corpore propter contínuá umbram molli, nec unquá uulnus perpeffo, dere Lp miliariacdefortítudíne X íignauía ímperatorü uerba facereaudeat contra eos,quí uulne^ ribus ínnutrítí funt, Et fíimulhac dicens pectus aperuit incredibili cícatricit multitudíne repletitacdeínde conuerfus,nonullas ex hís partibus quae no fatís decore nudarí poffunt, compreísít, Tu, inquit, ob hzecrides Galba: egoaute gloríor apud populum Rom, nam prohisnoctu diecg mílítando hzec uulnera fufcepí,Sed agé uoca iftos ín fuffragiü,ego au^ temdefcendens fequar eos,ut cognofcam improbos& ingratos cíues. His uerbis ita decí diffeacrepreffos fuiffe illor& animos, ut ftatím omnes tribus Aemilio tríumphum decreverint, Triumphum ueró ín hunc modum egííTe dícitur.Populus Romanus nítídis ueftí^ Triumpbi Aemi Pusornatus, ín equeftribus theatrís quos círcos appellant,& inlocís círca forum ad hoc lij qudlis ordo ct ipfumexligno fabricatís,& ín alijs urbís partib.per quas tranfiturus erat, fefe ad fpectan^ porpafucrit, dumtríuznphum cóparauerat, Omnía urbís templa erant aperta,& fertís uaporibusqy re^ plea fuauibus, Multítudo míniftrorá baculos manibus geftantii, exmedio díimouebant tubas,& uías puras apertasqy praftabant, Pompa autem ín tres díes diuifa fuit, Príma e nimdíes uix(ignís tabulíscy& colofsís tranfmittedís fuffecít, que uehículis ducentís quín quinta portabantur, Secunda díe pulcherríma& ornatifsima Macedonü arma multís curribus delata fuerütt, fplendentía re& ferro abfterfo, atc íta dífpofita, ut cafu maxime ccidifleuiderent,oaleze,fcuta,thoraces,ocreze& Cretenfes peltze,& Thraicíz cetre,pha ttt; X equorum frena;acenfes nudi per haec íacentes,& farifTz ínfixe,íta ut necuictort& quidemabfcy metu foret afpectus, Poft hos armor& currus, tría uíror& millia fequebant, quinumífmata ferebant argentea uafis trecentís quinquaginta, V as erat quodlibet tríum alentorum, Quatuor uírí fingula uafa portabant, Alij crateras argenteas, X phíalas, calí^ C650 ornatí(simos& ingentes certo ordine deferebát, Tertía die prímalucetubícines no mitenecfuaue, fed bellica fonantes prímiibant. Pofteos centum& uiginti boues auratis cemibus ducebant víttís ornatí G fertís:ducebát eos adolefcentes fuccíncti ad ímmolan^ ur pueri aureas X argenteas patínas facrificij eratía referebant, Poft eos fequebant qui Rirafumiümara gerebant in uafis tríum talentor, ut fuprà deargenteís numifmati^ akin NN eft. Numerus uaforü fuít octoginta mínus tríbus.Hiís fuccedebátquiaurea phí» dT emtalentorü,quam A emilíus ex lapillis effecerat,item qui Antígonea,& Seleu^ ** Lhericlía,& Perfei uafa portabát;pofthac Perfci currus& arma,& díadema fuper s 3 1* Plutarchi armís pofitü:deínde poft modico ínteruallo,natiregíj ducebant,& cum ipfis alumnog;y ME magíftrorü& paedagogorü lachrymans turba,quí€ ípfi manus tendebátad ciues& pue.| ros eadem facere& precarí docebant. Erat mafculí duo& una foemína,nó fatís infortunig propter fuam ataté intelligetes, quae res magís homínes ad míferícordía comouebatmui tcp lachrymas cíuesadillorum aípectum demiferüt, fuítgg lzetítíae& dolorís plena pecia culum,donec ínfantes tranfíerüt, Ipfe auté Perfeus poft filios& míníftros ibat fufca vefte amíctus,& crepidas more patrío habes, propter magnítudíné malorüi ad omnía trepidus ac mente turbatus,Poft eü ibatamicorü& familíaríü moefta turba,miferabilíteripfumiy, tuentes lachrymantesqy, ut etíam pleríc; ex Romanís lachrymareob míferícordíam cópd lerentur.Atquí poftulaffe Perfeum ab Aemilio fert, nein triumpho duceretur,Sed Àc, milíus ígnauíá eus irridensrefpondi(fe fertur, olím íd ín ipfius poteftate fuiffe,aceris je e(Te,oftendens mortehancignomíniá effe fugiendam:quam no fuftínuituir ignauus,fed uana quadá fpe ductus, pars fuorü fpoliorü effe maluit, Pofteum deferebant aurez cor, nz,quibus Aemílium,uírtutís gratía, greca donauerantciíuítates, Erat numerus coron, rum quater cent, Deínde Aemilíus ipfefequebatornatifsimo curru ínuectus,uír& cir; huiufímodiíhonore fpectaculo dígnus,purpurá auro contextam indutus,&lauríramüde, xteragerens,Ferebant€X laurum milítes, currum Aemilij fecundi legiones, cohortes manipulos, fubfequentes, partím carmína patría falibus permifta& rifu, partím Aemilj laudes cantantes,quem íntuebant& admírabantur omnes,Nec quícig ex hís quz homíni optanda forent, fibi deeffe arbítrabantur,nifi forté demoníum alíquod magnificis Kam, plífsímís rebus forte habet detrahendí,acíta míícendíhumani uítam, ut malorü omnium nullo modo fit expers, fed iuxta Homeri fententíam, cum ijs optímeactum effeuideatur, quos fortuna ad utrang; partem conuertít, Erant Aemílio quatuor filij, duo ín adoptione alíarum famílíarü datí, Scipio uidelicet& Fabius: duo etíam ín poteftate retentí, quosex alía uxorepoftea fufceperat, Florum alter quinq; diebus antetríumphü mortuuseft,(cx decíimannorum ztate; alter quí duodecím annorá erat, tertía díe poft tríumphüdeceísit, Necfuít quifquam cíuís,qui hunc filiort Aemilij cafum non dolenter ferret, horrensfor, tunz crudelitatem,qua non ueríta fittantá luctum in domá lattítía, feftíuitate&gloríaple D nam índuxiíTe,lachrymasqy€ dolores& luctus uictorijs,gaudíjs,& tríumpho admifcuit Veragtt4- fe, Aemilius tamen recta ratione fretus,fortítudínem& conftantíam non Íolümaduerfus ninitar, arma& farífías,fed aduerfus omnéfortuná pariter habendam ratus,ea moderatíonemor tes tiliorü culitut fequundis aduería,S& domeftíca publicís obfcurata, dignitate& magni tudinem rerum nequaquádeturparent.Prími ex filijs quí defunctus eft ftatím poft funus triumphauít;alio deínde poft tríumphum defun&o,populü Rom,ín concíonemuocauit, ibiq; uerba fecít non hominis quí indigeret confolatione,fed quí plané cíues fuos obeius íncoómodum lugentes confolaretur, Dixit enim humanarü quidem rerum níhilfeunqui pertímui(Te,fed diuinarü:ut infídam& uanam rem femper fortuni expauífle,ac prefertim ín tanta obfequundatíone prcfentís bellí tantog; profperítatís curfu,mutatione quandam & refluxum cotínuó formidaffe. V níus,inquit, díei fpacío, Ioníá Brundufiouanfgie fus Corcyra applícui,Q uínta deíndedíein Delphis facríficío peracto,alijs quinq dicbus copías ex Macedonía fuícepi, luftratoq exercitu, ac rem gerere adortus, quíntadecíma pofthocdiíebellü confeci. Sutpecta míhí erat fortuna propterrantá profperítaté:&( cóm uíctort exercítum,€ fpolía,& reges captíuos redíens deportaré, ín ípfa nauigationead uerfum aliquem cafum formídaui, Sed cüm íam faluís rebus incolumísq; ad uos delatus, urbem lztítía& feftíuítate cóplerí afpícerem,adhucfortuná fufpectam habui, quam Íci bam níhíl purü;nihil fíneínuídíahomínibus gratíficarí cofueffe:necanímus meuspro" pub.príus tímere deftítít,g; aduerfus cafus me príuatím ínuafit, Optímos filios quos mihi folos delegeram fucceffores, cotínuatís propé funeribus extulí, Nunc aut finepericulo efTeuideor,ac boná fpem míhipropono,& arbítror íam populi Rom. fortunam finela e permanfuram, quádó fatís ínuídíz mihíac meís pro anteríori profperítate ílla infixit.€ eft am infigne mínus humanz fragílítatis exemplum ísquítriumphauit, quàm ís dequo tríumphati eft. Perfeus fiquidem etíà uictus filios habet, Aemilius adit uíctor fuos amiíit, Huiíuímodigenerofamac magnifici oratíoné nó ficte, fed ex uero anímo, ferunt Aemili? in concionehabui(fe, Pro Períeo aut&omni ftudío adníxus níhilobtinerepotuit,utexc' cere ín laetíorem ac mínus fordídá traduceref locum,;ubi cuftodítus quemadmodá ple? Perfciinteritu, tradütmceroreanimi cofedus eft, Alij mortís eíus nout fcribüt modá: nam milítes cufto diz pertzfos,& aduer(us eumínfenfos,poftijaliter nocendi& affligendi porefitno" :-) ^ Paulus Aemilius. 18 3 bebant, fomno arcere conftítuiffe,& uices inter fepartítos diligenter obferuaffene domi» re poffet, quoad perhunc modá confectus interijt.Interíerüt& filiorum duo, Tertíü uero Alexandr nomine ingeníofum círca toreumata€ fubrilís diligentia opera fuiffe tradát, dotumq etíam latínas literas&(ermonem Romani, fcribam fuiffe magiftratua, fecy ín comínifterijgenereaptum ín prímis ac perurbanü praftítíffe, Ob resín Macedonico ge^ fias bello,fumma populí Rom,gratía Aemilio accelsit, T'antü ením auri argentiq ínzra» rium Aemilius retulít,ut null tributi perfoluía cíuibus opus fuerít uíg; ad Hiírcij& Pan f con(ulatá, quí círca prímt Caefarís&& Antoníj bellum confules fuerüt, Illud quoq; ad^ mirabileeft, ac prcípuum Aemílij fatum, quod dguís egregie cultus obferuatuscy à ple» beRom.tamen ín optimatü perfeuerauit partíbus, nec ob gratíà plebis quíci díxít autfe cicunquam, ob quod popularís haberetur. Quodutiq; pofteríorí tempore Appius Clau^ dius Scipioni exprobrauít, Cüm ením ípfi duo totíus cíuítatís amplifsimi uíri cenfurà pe^ terent, Appius fenat&& optím& quen fecum trahebat;ba nancy reipub.partes Appía fa nilizueteres erant, At Scípío& ipfeper fe potens,& ftudio plebís Romane plurimü ute batur, Defcendente igítur ín forum ftípatü hominibus íngenerofis quídem ac feruilibus & maximéturbulentís popularibus5,quíambíendo& clamádo cücia uíolenter exeque^ bantur,ut confpexít Appius, magna uoce, O Pauleínquít, Aemili,nónne etíam apud ín» fetos,(iquís illic noftrarü rerü fenfus eft, índignarís quód filium tuumtIMallius tonfor& tav: Licíniusdeclamator ad cenfuram perducit: Sed Scípío extollendo populum Rom. eíus fibibeneuolentíá copararat, Aemilíus atit licet affertor optímatü effet, nihilominus à ple bemagísamabatur, quàm ís quí maxímé populare fe przftabat; quod anímaduerfum cft, prater cateros honores, ín cenfura fib demandata, qui magiftratus maxímé omníü reucrente eftplurímaecg poteftatís,cüm alijs rebus, tum ad morü emendatione. Nam ín fena» turemouereímmerítos poteft,& príncipe perfcribere,auferre equos,notare infamia,cen^ fum augere, luftrü codere, Cenfafuntaütfub Aemilio cefore ciuía capita c c c x:x x vit millialnfenatu M, Aemílíá Lepídum praetulít,qui quater antea prínceps fuerat.E fenatu trsamouít, In recenfendís equitibus Romanis etíá medíocrítate feruauít tam ipfe quàm collega etus Martius Philippus.Sed cüm cenfuram íam magna ex parte gefsíffet, ín morbum íncidít,ab inítío quíde perículofum,tractu auté temporís abfcp perículo, attame lon^ gumatqymoleftá, Fretus índe cófilio medícor&, cum V elíam(is eít Italíz locus) nauígaf^ fet, ib(gplurímü tempus ín orís marítímís, quíetísqy regionibus morá traxíffet, defidera^ bitprafentía eíus populus Rom, ac fzpe ín theatrís uoces glifcentiü uidere íllum emittebantur.Itacs cüm fatís coualuiffe uíderetur,& facrificia quedam neceffaría ínftarent,in ux bemredjtcurauítqg facra egregíé unà cum czterís collegis, círcunfufo ac plaudente R.omanopop.Poftridie ipfe pro fua ualetudine facra fecit, quibus confectis, reuerfus domáü, cimaccubuiffet,príufquá fentiretur quícc, mente alienatus eft,ac fubínde tertía diee vi^ tamigrauít,nullius earum rerum expers quead felícitate pertínere putant, Nam& funus cíusítacelebratá eft,utoptimusac beati(simus ornatus adefTet, Hocauté erat no aurit,no eur,nó magníficentía fumptus apparatusq, fed beneuolentía,charítas, eratía,no folum diriumuerumetíam hoftium, Quotquot ením alíquo cafu Romz aderant ex Ibería,Lígu ra; Macedonia,iuniores quidem natu robuftis corporíbus feretro fubeuntes ipfum extu lerunt, maíores aute fequebantur uocítantes benefactorem& feruatoré cíuitatü fuarum. Nonfolümením in uictoría fefe mítem& humanü praftítffe dicítur,fed ín omni relíqua utaeostutatus eft,& ueluti pro domeftícís ac neceífarijs habuit, Patrímoníü uíx tríginta^ feptem milli relíquí(Te tradunt: ín hoc ambos fibi filios beredes inftítuít, A Scipione ta^ menquíerat mínor natu íntegra hzereditas fratri conceffa eft, cüm ípfe ín familia Aphríca nilocupletiorem adoptatus tranfiffet. Tales mores uita Pauli Aemilij fuiffe dicuntur, Timolecon ANTONIO TVDERTINO. INTERPRETE, L] NTEQ VAM Tímoleonín Sicilíam traijceret, res Syracufanorü fic fe 3 habebat.Poftquá Diontyrannü Díony(íü expulit,ftatimqy dolo ínter^ $| fectus eft,ínfurgentibusad libertate qui cum Díone fenferátparü ab^ 3| fuit quinex malor& íngruentíü multítudíne;actyrannorü frequétí mu | tatione,urbs derelicta ac deferta fuerít, Reliqua quoqj Sícílía turbule^ | V taatqj tumultuofa exiftens, iam omníno propter ínimicos fine repub. 75 erat, Na pluríme cíuítates,potentíorib.urbís resnouasaggredietibus, $12 d e Li 0 kaeu£. Cenforia poteflas quanta. Obitus, Plutarchus. ábarbarisatqg mílítibus fineftipendio merentíbus, faciliter occupabant,Díonyfius deci, mo poftexilium anno aduenas milítes coducens,Nifzumdq tunc ín repub.príncipem c, pellens,rem iterü aggreffus, tyranná fefeSyracufanís ex íntegro coftítuit, Admírandug profe&ó,paruum exercítü etyranníde Díonyfíü tunc omníü tyrannorü maxim expuli(, fe:admiírabilius ueró,exulem ipfum atq; deíetum,tyrannídem recuperaffe.Itag; Syra, fani quiín urbe erant, ín feruiruté redactí, eó crudelius à tyranno opprimeban£, quódny, per exilía calamitatesqg aním& uehementer exafperauerant, Optímates ac nobiles ad c, tem Leontínorü príncipem díuertüt, ducemq fibi ín bello eligunt, quand nec meliorem, necfortioré caterís belli ducibus effe cognoícerent,fed ad que alíü confugerentquémue fibiímperatorem dícerent,non habebant, Accedebat etíam quód genere Syracufanüarpi ttabantur, necnon quía copías in tyrannü aptifsimas bellícofifsímasqg fibí coparauerat, Interím Cartbaginenfibus magna claffe ín Sicilia tratjcientibus, Sículi tímore percul(i in Grazcíam legatione míttere,& à Coríathíjs auxilíum petere decernunt,no folüm amicitia fretí,neq; quódab illís fepe beneficijs affectis uerumetíam quód perfpícuum erat, Corin, thíoslíbertatís amatores,& tyrannorti ofores femper extítiíle,fu[cepiffecg fapíus maxima bella non regnandíautauaritíz,fed Girecorü libertatis gratia, Icetas ueró qui militi cau fam tyrannídem fecerat, non Syracu fanam libertatem, occultéapud Cartbaginenfes hec afferebat, Syracufanos auté manífefte laudabat, Et quofdam ín Peloponefum legauer;;, tio quàdillinc auxílíaoptaret,fed qued, ut confentaneü erat,fi Corínthij propter Grace turbatíonesatq; tumultus auxílía negaret,fperabat facilius ad Carthaginenfes remtraów cturum,& focíjs ínbello contra Syracufanos utí, quàm contra tyrannü. Hac paulo poftín lucem emerferüt, Nam cüm legati redij(Tent, Coriínthíorü nomíne retulerüt, Corinti:íos femper externarum cíuítatum, X maximé Syracufanorü pro eorum confuetudinecurim fufcepiffe,necfortefortuna tunc alíquo Gracorumbello uexarí, uerum ín paceacociouí tam ducere, quare exanímoacprompté auxilium íllís przftaturos effe.Ttacg cómdeímpe Ocedfío cceden. ratore eligendo confultarent, magiftratusqg alius alíum prout quifcqg eminereuidebatur, dirompib,— nomínarent,unus ex multítudíneaffurgens, Tímoleonem T'ímodemi filium quinódum ín repub.emerferat, nec utemergeret, nec utímperator crearetur unquam anímouolut D rat,nomínauit, Verüm numíne quodam afflantehomíne, ut uidetur, ftatím bonaforiina in fuffragijs reddendis,ceterísqg inrebus gratam atcp propítíam fefe pracftítít,uirtuut ho miínísornamento fuít, l'ímoleon profe&ó ín urbe clarís parentibus ortus, patre Timode/ mo,matre Demariítía,tam manfueto míticg íngenío natura fuít,ut cotra tyrannos.cótrag improboshaud maxímo ínflammaret odío, In bello etía adeó honefto íngenío utebatur, adeó quieto,utmultam ín fuuentuteprudentía, multá ín fenectute fortírudínem ín rebus agendis oftenderet, Fratrem ueró Tímophanem maíorem natu omníno(ibí difsimiléhz buít: quí cüm temeraríus malog; anímo effet,& regnandi cupidus, fempe: minushont ftís amícís ac fatellítíbus fefeftipauerat, C)uem cüm audací animo, prompt'fsimocqn ag gredíendís perículís effe cíues perfuaderentur,tandpbellicofum uírumac ftrenuum,mili/ tarem fibi ducem elegerunt, Ethís ín rebus Tímoleon fuum preftítítofficíum. Nam cum ille uitía dífsímularet atcp tegeret,ut mínus illa apparerent,operam dabar,& uibanítateac facetijs exornando augebat, fugabattg ubi pauló plus retegerentur, In bello quod contra Argiuos Cleoneost gerebatur, cüm Tímophanes equitibus preeffet, Tímoleonuero pe ditibus, Tímophanes equo excuffus obtrítusq; magni ínciditín pericula, INamfocrs pat tím fugientibus, partím praefentí anímo utentibus, paucí contra multos manus confert, ipfumqg magnocum perículo defendüt, Quod poftquá Tímoleon perfpexít, accurrc"t auxilí& afferret, Tímopha nemcqp proftratü fcuto protegens, multís telorum uulneríbus, multís percufsionibus cüm armís, tum ín corpore acceptís, cum labore ínímícos fugauio fratremq; redemit, Deínde Corínthij tímentes neídem quod príus à focíjs paterent; utc uitaté amítterent,quadríngentos aduenas mílítes alere, híscg l'ímophane praefícere decer nunt. Tímophanes ueró íufti cotemptoratque honefti, ftatim operam dedit ut ciufttt? fub eo maleaffíceretmultosq; ex prímoríbus cíues índemnatos necaret,& fefe tyrannum declararet.QQuam rem cüm Tímoleon gro anímo ferret,& íllius uítíá fuam calamitate" eíTe duceret,íllí perfuadere conatus eft,ut hancinfanam aními cupídítate exueret,^ male fa&orü erga cíues emendatione quzreret. Negle&tus Timoleon atqj expulfus,cüm 67 ceíTarijs Aefchylum,uxoris Tímophanis fratrem affumpfiffet, ex amícís uero augur a "Theopompus Satyro,Ephorusautem atq Tímazus Orthagora nomen fuifTe fcribit p? 2. 2., D n: E An2nteite cís diebus elapíis rurfus ad fratrem afcendit; illi càm círcunftarent, Tímophane j em E atdon Timolcon. 39 ; dationís fignum oftenderet, fuppliciter rogabant, V bí primi illos rídiculos habuit, deín^ derem grauiter ferens ad fram couerfus eft, T'ímoleon paululá fecefsít,&(eipfum teges lachrymas effudit, Illí aute ftríctís eladíjs fubito Tímophane ínterfícíunt, Cu uod poftqua inuulgus pafsím dífsipatü eft,optimates urbís odíü Tímoleonis ín tyrannos, atq; magna nimítatem laudíbus extollebant:quonía etfí optímus eíTetfratremq; amaret,tamen patría necefsitudíní,honeftü atq; íuftum utilitati prepofuiffet: fratrem quandíu de repub. bene meritus effet,falute donaffet;cüm ueró patríz ínfidías tenderet ín feruítutemqy redígeret, mortemuldaffet, At quí ín populari ftatu uítam agere nequíbàt,pendéreà potentíbus af^ fueti,magnü quidem gaudíii magnam ltítí fímulabant:fed Tímoleonem cóuicío ínfe áantes,impíegy ac crudeliter egifle praedícantes,dolore moeftítíacy afficiebant, T'ímoleon pofquàmaccepít matr anímo angí,&graues uoces horrendasqy execrationes in fe effun dere,eam confolaturus accefsít, Cuíus afpectü cum ílla nullo modo ferre poffet,oftía clau^ fi: quare Tímoleon multa animíizgrítudineaffectus,ac mentealienatus,eo anímo diícef^ (it utmorté fibi ínedíaafcifceret: qui;etfí eum amíci falutarent,amícascy exhortatíones ín meditadducerent,& necefsítate homíni afferret, ftatuit príuatím uíuere,& ab ipfa repub, fefeabdícare:ac principio nunquam ín urbem proficífcebatur, fed extrahumanum con forumerrans per defertos agros uerfabatur, Adeo cofultatíones atq; deliberationes que ín rebusagendiís ftabílifsimum roburá ratíone atq; phílofophía no fumpferínt,facillime à cótingentibus laudibus ac ínfamía quatíunt atq; ferunt, Oportet ením operatione ipfam nófolum honeftate fuftitíagg praedítam effe,fed etíam opíníone,ex quaaliquíd operari co^ pellímur,ftabilifsíma,ut operatio noftra confenfu omníü coprobet. Ned fímiles íllís quí ventrigulecg dedítifunt,uideamur, ut quemadmodü hí celeriauidítate ac odore fuauíum ciborüalle&ti,& ad repletíonem ufi fatíeratemqy addudtí,ftatíim abhorrétatg; ftomachah turítanosquog; poft nauatá operam,labefactata propter imbecillitate honeftí opinione atq; phantafía,poenítentía tríftítíagy affíciamur, Nam poenítentía,ipfa res etíam bene gefta deturpatur.Electío autem qua ex certa fcíentía certacg ratíone profícifcítur,nullam ab er^ rorefufcipít mutationem, Quapropter Phocion Athenienfis rebus ab Leofthene geftís aduerfatus,ubi íllum uelut debene gefta re gratulari,& A thenienfes Ioui Martíqy hoftías p madare,X uí&toría Ietarí atq; eloríarí uídit, V ellem,ínquit,eefta effent haec,& illa conful ta, Áríftides quide Locrus ex Platonis familíaribus unus,uehementíus atqj grauíus, Nam cim fuperior Díonyfius unam natarum eíus ín uxorem peteret:refpondiít(uauíus fibí fo^ reillammortuam,quàm tyranno nuptam afpíicere, Paulo poft cüm Díonyfíus eum mortí damnaret,& contumelíae caufa íllum ínterrogaffet,fi quemadmodt príus de collocatíone Hiliz(entiret;refpondit,rerum geftarü moeftítía affici, dictorü aute nulla poenítentía detí^ neri, Hzcforfan maiori perfectioríq; uirtute gefta funt,'ímoleon fiue fratrís morte, fiue matrís pietateaními angeretur,adeó mente fractus erat,adeó attrítus, ut uígintiferé annis extra humanam confuetudínem uíuens,nund rempub.attígerít. Cüm ígítur deiímperato^ redefíenando fuffragío ín concione quareretur,&'Tímoleon nomínaretur,populo eum prompto anímo amplexante, affurgens"T'elecrídes, tunc ín fenatu& potentía& autorí^ ateclarifsimus, hortatus eft Tímoleone, círca res agendas X bonü& generofum fepraberet Stením ftrenuéte gefferis,inquít,fuftulí(le uídebere tyrannü: fiignauiter, fratrem, Parata claffe colle&tísqg militíbus ut nauígaret, litere Icetís nomíne Corínthijs redduntur; Inquíbus literís eíus prodítio atq perfidía fignificabatur, INam ubí prímü legatos emífit, Catthagínenfibus feadíunxít,& palàm cum íllís agebat;ut Díonyfio ex Syracufis expul^ O,pfetyrannídemoccu paret, Tímens ne príus Corínthíorum copía ín Síciliam aduen^ arent, fpem rerum gerendarum fruftrarent, literas Corinthíjs ín quibus haec extabant Ícriptas tranfmifit; INon opus effe labores& expenfas fummo cum perículo facere, ín Sí^ ciliam nauígando,prafertím Carthaginenfibus aduerfantíbus,Sx mare nauium multítudi ne Quftodientíbus, quos ipfecoactus,Sículís cunctantíbus,focíos fibí ad oppugnandü ty rannü adiunxiffet, lectis literis Icetes prímü à Corinthijs infans atqj imperitus círca rem iiis habítus eft:deinde omnes íta ad iram cotta ipfum prouocatí funt,ut quamceleut imoleoni uíatici ac nauígationís praeparationem ftruxerínt: paratísqy nauíbus,pa. di qua profícifcentíbus militibus neceffaría erát, Proferpínze facerdotes in f omnís ies(uifzcfunt, deasín peregrinatione quandamíre,& cum Tímoleone ín Síéilíam S E Quinroprer Corínthíj f: acram tríremem ínftructam dearum cognométo appel REN imoleon in Delphum traijcíens, facta re diuína cumín templum Apollinísatgg Yum ueniffet, mítaculum fibi euenít;nam vitta quedam coronis& tropharís ínfi^ ; 33 Rede facla ttoft fatis constanter fufcepta. Grauis fententia Plutarchi C gnísde fufpenfis donarijs defluxit,& caput Tímoleonís ut àdeo coronatus ad res geren' das premitti uideret, coronauít, Cüm ítag; naues decem haberet, Corínthías feptem,C;, cyreas duas,unam Leucademy,iter ingreflus eft, Cuí noctu pelagus afcendenti,& fequun dís uentis mare percurrentí, repente coelum Ícindíuifum eft,€ fupra nauem multi lud, difsimumtg ignemeffundi, Deinde cim lampas, qualí ín myfticis facrífícijs utuntur leu, retur,& curfu[talíam uerfus dírigeretur,quo nauta maximé intenti erant, ín terram uely tífulmen írruít, Quare T'imoleoné augures docuere,hoc approbatione teftímoniumq f crorum effe fummorü,& quod dez Tiímoleoní auxilío proficifcebátur, ex coelo figniiy, barg dediffe,effecg Sicilíam Proferpína dedicatam, quoníam illic raptam fuiffehomine; fabularentur,& ínfula tandj nuptiali dono, ín ipfis nuptijs donatam extítífTe, Hacdeorg fignaita militum anímos ad fpem fiduciamq erexerunt, ut celerí curfu emenfo pelago, in Italíam delati fint,llla ueró qua ex Sícilíanuncíata funt, Tímoleonem dubíum atqpíolíci, tum, milítes auté moeftos reddidere, Nam Icetes uictum à fe Dionyfium atcy fugati ín ar, cequz Infula cognomínat,obtidebat,& captamaícreurbís parte, illam muro acfoffa cit cundederat, Carthagínenfesaute hoc agere íufferat, ut ne Tímoleon Síciliam ínuadere, quà longe depulfis illís, ip(i mox ínterte ínfulampartírentur, Interea Carthaginenfium cum uigíntí triremibus legatí ad Tímoleonem captandi fallendíg; gratía nauigarunt qui fraudulenter atq; improbe callída confiílíamachinati, Tímoleonem rogabant,utpro com muníomníá pace,lcetz fefefocíü adiungeret, nauibus ac milítibus Corínthumremifsis, quódbellum propemodum effet confectum: praterea Carthagíinenfes tranfítum ín Sici líam,(i quís peruím molíatur,fint prohibíturi, Poftquàám Corinthíz naues ad Rhegiá ap, pulerunt,& ea qux perlegatos expofíta erantaccepere,&& Phoeníces non longenauigan. tes confpícarent,affecti íníuría dolebant, contrag; Icetem omnes odío ferebantur, necnó pro Sículis, quos manífefté íntuebantur Icete praemium proditíonís, Carthaginenfibus mercedem tyrannídís futuros, tímor ínuafit. Impofsibile enim uidebatur hoftes fuperare poffe, càm perfpícerent longé plurímas naues barbaris, Icetz multó maiores copias cíle quàm fibi, Tamen Tímoleon cumlegatíac príncipes Carthagínenfium fibí obuíá dare tur,manfueté fermone cum illís babuit, díxitqg obedire feuelle; quid ením perficere noo bediens pofsit'fed cupere hzc coram graeca€ eadem utríque exercítui amíca Rhegínorü urbe peragitranfigicy,atqg fua etía íd intereffe,&illos minus infícíaturos que de Syracufis attulíffent,uniueria Rhegínorti multitudine uelut ín teftimoníü adhibita, Facilis ítalo^ quutus eft,quó facilius traijcíendi confilium difsímularet,ín quo etíam Rhegínorü duces uni dolü fabrícabant. Barbarorü ením íncíuilitate pertímefcentes omnes, optabantutSí ciliz regni penes Corínthíios effet, Itagy aduocata concíone,portas clauferunt,neadaliud agendum cíues progrederentur,íed ad coetum uenientes, díu cocíonem detínerent, al ter alteri nullo fine,dum tempustererent,materíam dícendií preberet,donec Corinthíorá tríremes paratz effent,& Carthaginenfes,quí exiftímabant praefentem Tímoleont pav ló poftorationem habíturü, fine fufpícione detinerent.Poftquám Tímoleon clám certíor factus eftde difceffu tríremium fuarum,unam autem fibirelíctam effe, tantibus circafug eftum Rhegínis,quí huíus reí cofcij erant, díifcedens per turbam tranfiuit,& in matede cendít,atqy ín Tautominíum Síciliz oppídum celerí curfu nauigauit, ibíq; ab Androma choín repub.príncipe,qui íam ad feíllum accerfierat,fufceptus eft, Híc ea tempeflateom níum potentum íuftifsímus unus fuítín Sículís, Tímzí quíhiftoríam fcripfit pater erat. Enímueroó fuos cíues legibusac iuftítíagubernabat,& cotra tyrannos apertífsimasinm! cítías exercebat, Itagy urbem Tímoleonitandafylum prebuit,& ciuibus perfuafít;utuna cum CorínthijsproSiciliz lbertatebellum fufciperent, Dímiffa ígítur concíone, cum moleon difcefsiffet, Carthagínenfes quí Rhegij morabant, fic decepti grauiterferre, Rhe gíinos admonere,quód fi Phoenices fint,íjs qui per fraudem abi erunt,ínimíicentur.Quare Tauromíníumadtríremes legatum mittunt, quí Andromachü ínímícé ac barbaríceallo quatur, diraqy mínetur,ní urbe ftatím Corinthios eíjcíant, Is ínter orandum fupínamm? num oftendens,& mox cóouertens,talemurbem futuram edixit, C)uod cüm legatus apu Andromachumfeciffet, Andromachus rídens níhil aliud refpodit, nífi man ut.lle nunc fupínam,nunc cóuerfam extendens, díícedereíiufsít,nifiuelletnauem pro talí ralem fieri Icetes ínterím càm difceffum Tímoleonís audíuiffet, atgy tímuiffer, multas Carthagine fíumtríremes accer(iuít, Ex qua re cüm Syracufaní à Carthaginenfibus portum, Ke taurbem occupatam effe, arcí Díonyfium dominarí, Tímoleonem ueró tanquam tenu! à fima orz acfinibus Tauromínio paruo Sicilia oppído, imbecillí fpe paruísqy cops Timoleon. 140 ) xum uidetent, falute defperabant, Nam mille fecá mílítes Timoleon habebat,& tjs nihíl dimentí,nihil rer neceffaríarü am plíus aderat.Preterea cíuitates plenze,& cotra belli du^ cs exafperate, nihil íam illis fidei tibuebantprarfertím propter Callippí& Pharaci perfi diamquorü alter Achenienfis,alter Lacedemoníus cüm dícerent pro Sícilíz libertatefe^ xduentare,ut monarchías delerent,optabílíores Sicilie illas fub tyranníde calamitates effe docueríit,& longe felíciores uideri eos quí fub feruítute agerent, quám qui afferrentliber atem Ita? Tímoleon£ haud meliore illis expectabant, fed rurfus eadem fophífmata, eafdemcaptiones fibi afferre, fpem optima beneuolentíamq pollicentem, Itacy de rebus no« uismalefentíentes, Corínthíos à Íe omnes Sícilíz cíuítates, preterdij Adranitze, exclude bantthiením parud urbem habítantes,& deum Adranü, quí maxímo in honore per uní^ ueram Sícílíam habebat,colentes,ínteftínas fedítíones agitauere, Nam partím Icetem& Carthagínenfes, partím''ímoleoné accerfentíbus, contigit fortefortuna ut ftudío uterg (uoeodem tempore potiretur, V erüm Icetes quíncj milla milit, l'ímoleon uero no pluis quàm mille€ ducentos habebat, Quos cüm Tauromíni accepiflet, quod ab Adrano quadraginta ftadijs ac trecentis díftat,primo die no multam uíz partem occupauit. Poftrí dieperloca fenta fitu& afpera íter íngrefTus,per untuerfumq díem proficifces,íam íncli^ nato díeaccepit Icetemad urbem appropínquaffe,& íamíam caftrorü loca metatü fuiffe, Quiexrecenturíones& cohortís duces, ut promptíoribus ad pugnam milítib, uterent, corpora reficere fubebant, Tímoleon aut ipfos adiens, docuítne ifta fíerent,quinímo fta. swategena timmilites ducerent,& hoftes íncautosimperítosg) ínuaderent, quí,ut confentaneüerat, forte, nuperlaboreuíe defefsí, ín tentoríjs ocio atq fomno operi impenderent. Hís díctís,fumpisqpmilitibus,tandg manifefte uictoríam praefagiret,prímus ad hoftes contendit, Milites audacíores facti, ad illos quí paucioribus trígínta ftadijs aberat, Tímoleonem fequebant. Iliutprím& Tímoleoneaduentare fenferunt,impetuab eo przuentiac turbati fugam ar^ ripuere;iitag; occupatiís caftrís no plures trecentís ferro occubuere,captí aute ufui bís tot£ demfuere, Adranite apertis portís l'ímoleonem petüt pugna tempore, cum horrore atc admiratione oftíjs templi fponté patefactís,deum pili cufpidem concutientem,multumqg exceiusfacie fudort emanentem uífum narrabant.Hzec,ut uídetur,no folüm prafentís pu 5 gaz(ignafuere,fed futura etíam bella,quibus hoc uelutaufpicium fuít,portendere,[Nam alix cíuítates decretís fubíto legationibus,'ímoleoní fefe,urbem,agrosq; dedere, Ma^ mercusquoq; Cantaníe tyrannus,uír fane clarus inbello,&&qui magnü argentípondus& autihabebat, cum Tímoleone focíetatemínijt Dionyfius qui non multáü abfuít nemil tí^ busprzda fuiffet, IVlamerco bello maíor& armís,fpe omníabíecta,Icetem turpíter uíctá neglecuíhabens, Tímoleonem admiírans, illi& Corinthijs legatos mifit, fegy ipfum atqg arcemdedít. Tímoleon ínfperatam fortuna amplexus, Euclidem Telemachumq, Corínthíos homínesín arcem cum quadríngentís milítíbus, fed non una, neg; palám, proficifci íuffit.Nam occupato ab hoftibus portu,ímpoffibile uidebat eó poffe peruenírí.Itaqy clàm aj paulatim ad Díonyfium ueníüt,& arcem ac fuppellectilem omne quz bellí ufuforet, inpoteftaté fuam redígunt. Magnus profectó equorü numerus, magna telorum multítu: douníuerfa etíam machínarü uaríetas ínerat.Armoriüt quog; quz diu repofíta erant,adeo alfluens atq; opulentus feruabatur thefaurus;ut feptuagínta homíni millía ad bellum illís armari potuiffent, Militi quidem quos quemadmod6 cxtera T'ímoleoni Dionyfius prz buit duo millia, Ipfe aute fumptís pecunijs,fumptísq; quibufdam ex amícis,clàm Icete na^ uígans,ad Tímoleone ín caftra delatus eft. Quem ftatim Tímoleon, ut príuatü ac deíectá homine,cum una nauí paucísq; pecuniíjsín Corínthum tranímifít, Qui ín tyranníde maxi maaticlarí(sima natus, decem annís antedj à Díone expelleretur, duodecím autem poft lonis mortem regnauít, Sed hocuníuerfum tempus in bello contríuít,C)uze uero int d rannide comifit, quaecg paffus eft indígné, diligenter accuratety ín Díonís uita perfcrípfi^ mus,Nam filiorum pubefcentíum mortes,filiarum uírginü conftupratíones ínfpexit,fo. rorem& eandem uxorem uíuamab hoftibus fceda libidine uíolentíagg deturpatà,&& cum llisín mare demerfam, Díonyfiuspoftquám ín Corínthumnauígauít, nemo ex Grecis ttqui& uidendi illum,& alloquendi defíderío no teneretur. Alt propter odíum latítía alta, afbíciendi erratía congredíentes, ludibrio illum fortuna deftitutum habebantalij Rmmpicatem fortunze conuerfi condolebant,:& multam rerum humanarum percer NU icis multam occultarum diuinarumcy caufarü potentíam animouoluta aa HE um R mn à ice Eme atempeftas uelnaturz uelartís ullum protulítopus tantum, quantum illud fortu ma 7 cum quí pauló anté Sícílie tyrannus effet, Corínthiin myropolío& obfoníorum foro Dierjtus, $5 4 Plutarchi C forofederet,uín& quod caupone dediffent,biberet,ín publíco cum mulierculís forgz pto ftíituentíbus altercaret,ambubaías cantibus ínftítueret,& cum illis de concínnítatein thea trícís cantíonibus magno cum ftudio decertaret, Quídam ideo hec fieri à Díonyfio conie, cturís aífequebant,quod homo ígnauus ac perdíto ingenio íllecebrís dedítus eifet.Quid; uero ne Corinthijs terrori exífteret,fed fefe negligendo animi moleftia& minus fequur, damfortuná dífsimularet,tyrannídísqy recuperande fufpícione tolleret,& fíc praternan ram ín ocío magná fingeret fíimplicitate. V erüm multaab eo dícta memoria tradunt,que generofi fapientíscyanímifigna potius effe uidentur, quàm ínfulfi, Nam cüm ín Leucaj; (qua Corínthíorü colonía eft,quemadmodum Syracuíx)relegaretur,eadem pati inquit quz adolefícentes qui peccaflent, CQuuemadmodü enim illí fí peccauerínt, hílarí uultu fta, trum confuetudíne utuntur,patresautem ob pudorem fugiunt;fic ei accidere,qui in Me, tropolí uítam agens uerecundia quadam detíneretur, ín Leucade ueró cum uoluptate ui^ tam traheret, Cum etíam Corínthí miles quídam ftipendiaríus cótra phílofophorü fami, líarítates,quibus in tyranníde fefe uehementer oblectarat,acríus ínueheretur,& eumride ret, tandemgy ínterrogaret, quíd utílítatis confuetudine Platonís cepíffet: Numtibinihil adíumenti fufcepiffe uidemur,ínquit,fic fortunz mutationé tolerantes: Praeterea Arifto, xenomufíco& quíbufdaalijs ínterrogatib.qua caufa aduerfus Platoné iniquioralíquan, do fuiffet;refpondit, Tyrannídem multorü quídem malorü plenam efíTe,nullü tamen habe remaíus, quam quód eorum quí amící uocantur nemo apud tyrannü libera orationeutz tur,acper hos Platonís beneuolentía príuatü fe fuiffe. Infuper càm quida uideriargutus & falfus uolens,ad Díonyf(ium tandjad tyrannum íngreffus,pallium excuteret;Dionyfius contràbellehomínem notans,hoc ídem ut ílle egrediens faceret monebat,ne quid fubtr: heretdiíícedens, Philippus Macedo cüm ínter pocula fermonem depoématís tragovdíjsig feníorís Dionyfij perlufum íntuliffet,€ dubitare fe fíngeret, quodnam illi tempusadea fcribenda fuppetiuiffet;haud male Dionyfius occurrebat, Hoc, inquiens, quodtu& ego, & quotquotbeatí nobís uídemur, totum círca culullos confumímus, Sed Plato Dionyíió Corínthínon uídít accíderat ením ut paulóanté diem fuum obiret, Sinopeus uerDio genes Díonyfío obuíam factus príma, Q uàm índígnus,inquít, Dionyfi íftaes uíts,Cumil D legradum fifteret, diceretgy: Recté tu ó Díogenes, quí condoles huic noftra calamitati, Quid,inquít Diogenes,dolere metecum putascrímó doleo, quód tale mancipium cümfis, dignü quod ftudijs tyránicís uelut aptus aliquis paterfamiliás uitam exígat,hic perocíum & uoluptates nobifícum agas.Itagp ífthzec mihí intuentí,uoces Philifti,quibus filias Lepti niextyrannídetanquam ex magnís bonís ad uítam príuatam deductas, lamentandocor folabatur,mulierísalabaftros X purpuram& aurum deplorantís uidentur. V erümbacà propofito noftro haudalíena funt,necauditoríbus,modo nonalió feftínantíbusautoccv patís,inutilía putamus, Sed T'ímoleonís bona fortuna nó mínorí admírationeprofequen da eft,quàm Díonyfij ínfortuní&, Nam poftquàm ín Sícilíam afcendít, intra quínquagitv ta díes arcem Syracufarü ín poteftate fuam redegít,& Díonyfíum in Peloponefum tranf mífít, V nde Corínthij maíorí manu coacta, duo millía peditum,& ducetos equites Tímo/ leoni miferunt:qui ufqgad Thuríos delatí,cüm íftíc tranfítu fe przecludí animaduertiffent; (clafsís ením Carthagínenfium íngens eas oras tenebat)& occafione neceffarióifliccon (iftendo praftolarentur,ad praeclarum facinus ocium conuerterunt, T huriorumenimur bemínterea dumillí inferendo Brettijs bello operam dant, occupati, perínde acpatrtam fuam fumma fide€ fyncerítate cuftodíebant, Icetes ínterím arcem Syracufanam obfedit, prohíbuítg; ne Corínthijs frumentum ímportaretur,& ín Adranum duos milites qui T? moleoné per infidías ferro trucídent,fubmíttit, Tímoleon eo tempore apud Adranítas fi nealíqua fufpícione facrífícijs íntentus,nulla militum fefeftipauerat cuftodía. Quíablee te patraturí necem mífsi fuerat, ubf audíuerüit T'ímoleoné diuina facturi, ín templumítv trant gladíos fub ueftíbus occulentes,inter eos quí ad aras ftabant fefe admifcere,pedeten timc propíusaccedere,X pauló poftreiínceptandz ftatuto temporej;alter eor T ímoleo nis focío in capítegladíum crifpat:quo cadente,nec quí uulnus inflixerat;nec quí naut nerat,perftítítfedille cum gladio fugiens in altam quandam petra defilíuít, híc ueroaram amplectens Tímoleonem obfecrat,fí ueníam det,rem omnemaperíturü, Qua impetrata, fummá reíaperit, docetig utab Iceta mifsifint eum ínterfedturí, Interea quem focij exp? traad T'ímoleonem trahebant, nullam íintulifTe íníuríam clamabat, uerüm merító hom? nem ínterfectum,cüm illeapud Leontínos patrem necauiffet,) uam rem teftímoníoquo rundam aftantíum comprobauít,quí magnopere machinamenta fortune admirabanum qu limoleon.- 141 à queper caufas álíasalia mouens aclongius omnía collígens,&hís quz plurímü abeffeGz. Fortune machinihilínuícem comune habere uídentur,omnía concínnans,mutuís lemper rerum príncí^ nanenta, js& finibus utitur. Itag; decem mínís hominem Corinthij donauere, quód numini Tí moleonís curam habentí,anímí affectu recie inferuiuifTet,& cofilium quod ín anímo mul ioante habuiffet, ín nauanda opera non abfoluiffet, fed príuata caufa fortuitó illius uitam (eruauíffet, Quibus rebus prfens bona fortuna ín fpem optima futurarit rerum animos homini coniecit, quod Tímoleone ut pium fane fanctumq; uírü comítantibus dijs, ad Si^ cilizauxilium ac libertatem ueníffe profpicerent, Icetes uero poftquám praeter aními fuí cupiditatem conamína eíus accídifTe uídet,&C Tímoleoní multos adharere,feipfum accu^ fans quód tales tantasqy Carthagínenfium copías habeat,€ ipfís non ftrenue, non impi gré fed tantís uiribus focíorum clàm utatur, cum uníuerfa claffe ducem accerfíuit Mago^ nem, Mago cum centum& quínquaginta nauibus portum petitatg; occupatqui fexagín umíllibus milit Syracufas ingrefTus, caftra ín urbe pofuít. Cuius clafsis adeó magna in^ ternauigandum effe uídebatur,utomnem prífcam futuramqy barbaríem ín Sícíliam traíj^ cereputares.Enímuero Carthagínenfibus ín Siciliam fuperiori tempore ínfinita bella ge rentibus,nunquam Syracufas capere data copía eft, Sed tunc Icete recípientis tradentisqg operaSyracufas barbarorü caftra íam facta intueri lícebat. Corínthij quí ín arce erant, in fummarerum difficultatepofítí, rebus ad uíctum neceffaríjs deficientibus, occupatog; à Carthagínenfibus portu,contínuó círcamurum tumultuarías pugnas acuníuerfía bellan digenerafummís uiríbus commíttebant, Sed T'ímoleonà cymbís paruíscq; nauículís frumentum ex Catanía tranfmífit: qua utbarbarícas tríremes uítarent, per ftum fluctusqg curfumtenebant. Q uas Icetem ac Magonem íntuentes,capíendi Cataníam cura atq libi doceperat quód índe Corinth is neceffaría ín arcem a(portarentur, Itacy fumptís quí uír^ rtebellica cxterís preftare uídebant, folutísq; ex portu nauibus, Syracufis abeunt.Neon Corinthíus, quí arcís praefectus erat, cüm uiderethoftes cuftodie eratía relí&tos ociofene gligentergfe ín urbe cuftodienda habere, fubító ruítín urbem,& partím cafís,partim daretergacoattís, Syracufarum partem quam Acradínam uocant, occupauit, atq ín fuam poteftatt redegit. Quae cüm czeterís partíbus urbís melior uífa effetatqy munitíor,& quob dammodopluríbus urbibus compofítaatq; ftructa, necnon frumentiac rerum omníum abundans,minimé hunclocum relíquit,nec pedem ín arcem retulít, fed uacua atq deferta locamuro círcundans,coníiuncta arcí Acradína,cuftodía illum muníuit, Mago atqj Icetes quiíamprope Cataníam uenerit, per nuncíum ex Syracufís rerum facti certíores, multo doloremultacg aními zegritudine ad Syracufas reuertütur, quí neq operam fuam proani^ mícupiditatenauarunt,& Syracufas qua in manu erant,amiferunt. Sed hzc prouídentíae uirtuttgan fortunze tribuas, dubium uiderí pofsit: hec ueró quz deínceps à Tímoleone gefta funtomnía bona quadi eueníiffe fortuna uidentur, Corinthíj milítes,qui apud Thu rlosmorabantur,tímentes Carthagínenfíum triremes,que eorum difceffum cum Anone obferuabant,& multís diebus pelago uentís agítato, partím ui, partím fponté cedentibus butbaris,per Bracteos pedeftrí itinere profectíad Rhegium uenerüt, adhuc flu&ibus ma Teagitantibus, Princeps igitur nauíum Carthaginenfíum, quí nihil mínus quàm Corin thíos expectabat, defidere putans,aftutum fibíconfilium ínueni(Ie uifus,coronarinautas, Qtis grzcís naues ínftruí& purpura iubens, Syracufas nauigauít, magno plaufu ar^ cem fübíens, uíctos abíe Corínthíos, quos traíjcientes occupaffet, clamans, obfeffos boc dilictpa&o turbaturus. Interea cum illehís nugis,& hacdecipiendíarte uteretur, Corín thij quier agrum Bracteorum in Rhegíum uenerant;ubí cóm uentís tum nauibus maría cu uident, fummam cceli ferenítatem nadtí, fummamq marís quíetem, quamproperé Rutsingrefsi ín Síciliam delati funt,& tanta fecurítateatq ferenitate ufi,ut ínter nauígan üméxtranaues equos nantes habenístraxerínt. Quosomnes cüm T'ímoleon fufcepif^ *5&itatim Meffana urbem cepiffet, bona fortuna magis quàm exercitu cofífus,ad Syra» cufas ftructis pergítordínibus, Nam fecum n6 plures quatuor millibus militum habebat, Quod cüm Magoní denuncíaretur,tumultuari ac tímere,& magís ex hacoccafione in fu^ i, onemuenire In locis limofís círca Syracufas multam ex ftagnís atcp flumínibus,quae Tateprorumpunt;aquam fufcipientibus,anguillarum multitudo pafcítur,íta ut lata pí cariuolentibus preda adfit: hic dum utríufcy exercítus ftipendíarijs militibus ocíum da^ eum Pifcabantur,utputa Geaci,& inter quosnulla príuata ínímícítía íntercefsiffet; mss em unà deambulando fabulabantur,ín acíeueró ftrenue& pro fua di gnitatema^ Onferebant, T'unc cüm fimul pífcarentur, uíllarym magnificentíam admirantes, de $5 Plutarchi C maríspraftantía fermoneinftítuto, quídam ex Corinthíor& militibus ítaloquutusef;p,. uos Girzcí ín hac urbetanta magnítudine, totq; ornamétís elaborata, barbarís hominiby; crudelí(símís(ummo ftudío utbarbaros mores inferant, cüm nobís propinquiores(iii operamauxilíumqy accomodatís,aduerfus quos, ut multze Sícilize pro Cirzcis obíedia(f, fent,uotopotíus expetendü fuít, Q)uíd: putatís eos quí hüc exercítü collegerüt,abufo C0 lumnís Herculeisatqy à marí Atlantíco,ut pro Icetís eloría pericula ageredíant huc acc, fi(ecCyuod fi re&o ducis officío Icetes uteretur,no patres expuliífet, neg; cotra patríá ho, ftiles milites collegiffetfedhonorís& gloríe quant fatís erat affecutus fuiffet, Corinthi atcj Tímoleoni obedifet, Exhís uerbis tumultuantibus ín caftrís ftipendiarijs militibus, Magoníne infidiíz fibitenderent magna eft íníecta fufpicio.C)uapropter cüm Icetes ne difcederetíll& obfecraret, doceretq; quantó hoftes uíribus acfortitudíneanteirent& Ti. moleoné magis uírtute atcy fortuna, dj milíti multítudíne ipfos fuperare, Mago ftatim c ftra mouens,X Sícilíam ex manibus dímittens,turpiter ac temere ín Libyam cótendit o ftrídie T'ímoleon aderat paratus ad pugnam, Poftquàm uero Magoné corrípuiffe fugam acceperüt,X deferta nauibus maría anímaduertere, rídículam habuere Ma gonís fortitudi nem.ltag círcumeuntes,íindícantí quó Carthagínenfíü clafsís aufugiffet,in urbe perpre conépraemía pofuerüt, Sed Icetes adhuc etíam bellandí cupidus, intentusq; anímo,cumqg hae partes quas occuparat munítz,& expugnatu difficiles effent, nodum de capíendaur, bedefperabat, Tímoleon copías fuas díuídens,quas maioríuírtute effe animaduertit,qui Anapiís praterfluít, ingruere iufsít, Basautem, quarum Corínthíus dux erat Hyfias, b Acradina aggredi urbem íuffit, Tertiam uero mílítü parte, quam Dechus atq; Demaratus nouí(síme ex Coríntho prafidío adduxerat, ad fummü fubduxerüt, Equíde quód eodem tempore írruptíoneab omní parte facta, X Iceta conuerío fugatotg urbs prorfus capta& momento ín poteftaté redacta hoftibus elabentibus fit, militi& imperatoríe uirtutiadíci beredecet.quód ueró Corínthíorü nemo cecíderít, nemo uulnus acceperit, fingulareo pus Tímoleonís fortuna oftendít,perínde ac illa emulatíoné cum uirtute uíri fuícopifet, quo felicítate uíri magís quíaudíanr, cj laudes ipfius mírarent, INon em folüm peromnt Sícilía atgy Italiam fama cucurrit,fed& uníuerfa Girzcía factí cegregij magnitudine perfonabat;& íta res, íta fortuna celerítaté quandá rebus bene geftis appofuit, ut Corínthiorü ciuítas, qua adhucan ín Sícílía fuí appulifTent incertíor effet, eadem díe faluos inínfulam ueni(Ie,& hoftes uíctos eíTeaudiuerit;adeó fuccefferat res,tantà celerítate fuccefsibusad iunxeratfortuna, T'ímoleon arceín poteftate(uàredacta,nec eíus praeftantía quemadmo dum Díon cómotus, haud ílli obloci pulchritudine uel ftructurz opulentíà magnifice tíamq; pepercít,fed fufpícione qua illi exítío fuít obferuans, publico praeconío Syracufe nis fignificauítut cuícund; uolentí ad delendum tyrannorü receptaculá ferro adeffe, lice ret.Poftquà omnes afcendiffent,eamág diem, hoc ipfum praeconiü, príncipi libertatis fe cíffent,no folüm arcem,fed domus ac fepulchra tyrannorá funditus euerterüt, Deíndepo pularem ftatum praftantíore tyrannide ducens, adzquato loco, ut cíuibus gratü faceret, forum quo íura dicerent exzdificarí iufsít, Vbí uacua ciuibus urbem anímaduertit, quod alij ín bello€ cíuili fedítíone periffent, alij tyrannos fugiílent,& ín foro propter folitudi nem ita magna atque profunda excreuíffetfylua,ut laetus pabulo ager eflet,& equícolz ín herbis altos(omnos caperent,czterze quoq) urbes przeter admodum paucas, ceruís agre ftibusq; fuibus plenz e(fent,& ante urbem círcumq; muros ín fuburbanís homínes ociofi perfepeuenarentur,habítantíü etíam ín praefidijs atc ín caftrís nemo obediret, neq inu bem,horrore quodam atqj odio ín fubfellía,ín for&,ex quibus plurími tyrannorü iplisp lularát,afcenderet,uifum eft'Tímoleoni& Syracufanís ad Corínthíos fcríbere,ut ex Gr cía Syracufas coloniam mítterent,quod urbs cíuíbus uacuaeffet,& magnum ex Líbyabd lum expectarent,cüm audírent corpus Magonís,quí feípfum morte affeciffet,iratos Car thaginenfes propter maleadmíniftratum bellum cruci affixifTe,pfos autem ut uernotem porein Sícilíam traíjcíantmagnas parare copías, Tímoleonís nomine redditis literis, ubi Dyracufanorü legati Corínthíos rogauerunt eís Syracufanam cíuítatem cura eff i rum in prouíncià coloníam míttere, Corínthij nullaauarítía,nulla urbis domínationc?/ lecíatdy impulfi, quamprímüm per Gracíam facris ín certamínibus ac magnís ín nunc" nis pet precones denuncíant, Corínthíos Syracufarum tyrannidem abolere, Syracuf catteroscp extorres Sículosad libertatem ínuítare,& Syracufís uolentem habítare, fanctecy ín libertate fuís legibus parta cíuítate uiuere poffe. Deinde per Afiam atque per infulas, ubi pafsim multos ex Sículís uitam agereaudíuerant, nuncíos mítunt/. tan y limoleon. 142 y uncurcg omnes ín Corínthum traíjcere,fe naues,cómeatusauxilía;atqy duces prebíturos cffe, necnó Syracufis tutos faluosqy pofituros, His rebus Syracufaní magno erga Corin: ihíosamore affecti, honeftífsimís pulcherrímísqy laudibus ín coelum efferebant,quonía lí peratematd falutem adeptí;tyrannorü íugum,barbarorü crudelítate euafífTent, C uí igí^ qur Corínthum uenerunt,cum perpauci eílent, Corínthios rogauere, ut ex Coríntho ce terity Graecía focij fibi adiungerent. Itag; no paucíores decem millibus Syracufas nauíga runtubííam ex Italía atqj Sícitía Tímoleon multos ín unum collegerat, quibus fexagínta millbusexíftentibus, ut retulít Athanes, T'ímoleon urbem díuifit atq; partíuít,& domos mílletalentís uendídít,Prímoríbus ueró domos,quas illorit efTe cognouít, reddídít,& po uloicuíadeó res angufta erat& ad bellum& ad catera,ut ftatus uenderentur, íta fenten tíjs uaríantibus,&accufatíonefuper unaquag ínftítutaequemadmodt cim homínes íudí coreiperaguntur, Gelonís autem antíquí tyranni ftatuam, cuíus memoria cüm beneuo^ lenta tum honore profequebantur,quód Carthagínenfes apud Imeram fluuium uíciffet, populí(ententía feruauere,Itacg c& cíuítas reuírefceret,& ciuibus undíg; cofluentibusre^ pleretur, cupíens Tímoleonuníueríz Sicíliz libertatem uendicare,& adunumtyrannos cxcíndere,ad caeteras urbes exercítü ductauít,& Icetem à Carthagínenfibus deficiente,ut arces demolírí promítteret,& apud Leontínos príuaté uiuere coegit, Leptinus quí Apol lonii,multacy alía finítímorü oppidula pertyrannidem occuparat, uim uerítus,'T ímoleo^ nifefededídit, quem data uenía, Corínthum T'ímoleon mítti iufsít. Nam Sicílíz tyrannos inexilioatgg calamitate Corínthí uítam uiuere,pulchrum Grecís ducebat fpectaculü.Sed cim ftipendíaríj milítes merendo bellíca praeda fruípotíus, quàm ín ocio degere optaret, ipfeSyracufas cotendens, urbanis rebus animü applícuít una cum legíslatoribus Cephalozty Dionyfio,quí ex Coríntho uenerant,firmífsimam honeftí(simameqy rempub.copo fiterus:Demarchum atq; Demaretü aduerfum Carthaginenfiü ditionem emifit, Q'uí defi cientibus multís ex barbarís cíuítatibus,non modó ín rerum copía abundabant, uerum etíam pecunías ex captíuís raptas ad bellü parabant, Interím Cartbagínenfes cum feptua ginamillibus mílítum,& ducentís tríremíbus,ac millenauibus ín Sícilíam traijcíunt, ín quibus multum frumenti, machínará, currus, czteraq; ad bellum necefífaría deferebatur, P Quorumomníüadeó íngens numerus erat, ut no amplíus ín bello partículatím cogret furiefentuerim ex uníuerfa Sicilia Graecos fímuleiecturi, Tantís enim uíribus híc exer ítus eratutad capíendos Sículos,quamuís unanímes ac forti(símos,fufficeret. Annibal at Bomilcar,quí clafsí praeerant, audientes dítíionem Carthaginenfíum infeftarí, fubito contra Corínthíos atq;"imoleonem ímpetu quodam ac celeritate feruntur. Syracufas nuncíoperlato(ic magnítudine exercitus ciues funtperculfí, ut ex tot myríadibus homí^ num Syracufanor& uíx ter mille fumptís armís adeffe Tímoleoniauderent, Nam ex qua^ tuor millibus militum fub ftipendío merentíum, mílle intereundum tímore fecefTerunt, cum Timoleonem non fanz mentis,fedínfanum effe dicerent, quód praeter etatem quín^ quetantum míllia pedítum habens,& mílle equítes,contra feptuagínta míllía concurrere audeat,& à Syracufís octo dierum iter exercírum abducere,unde necfalutís fugientibus, necfepeliendí moríentibus facultas daretur, Hí quód animi fuum ante prelium detexif? enmultum Tímoleoní profuerüt.Cateros autem milites poftquàm perfuafionibus ex^ horationibusqg firmíterad przelíum induxit, ad Crimefium fluuíum, quó Carthagínen^ fesuenturos audíuerat,adduxit, Cum collem fuperaret, unde ínímicorti caftra uíderi pof^ fent mulís apíum ferentibus obuíauít: quod ínfauftit milítes auguríü putauere, quoniam 2pr] coronas fepulchrís imponere ufurpatum effet, V nde hoc proverbíü natum eft, Apío tgerequíiperículofe zgrotet,Poftquàm igítur Tímoleon ueftíoía prefsit,& falfa opiníoneacmala fpe liberos facereuellet, cüm alía qua íd tempus poftulabat, tum ante uícto, riam ipfis coronam oblatam&fua fponteín manibus effe docebat. Nam apud Corínthíos InTfthmis ludis, corona apía, utpatría& fancta coronabantur:& tunc ín Ifthmíjs ludís quemadmodá nunc ín Nemeís,corona apía utebantur. Pínea autem nó díu eft ex quo ín ufum uenit, Càm ígitur Tímoleon, utdíctum eft, hoc pacto militi obuíaret,& ex apío fu^ ment irimó fefe, deinde duces qui cítca ipfum adftabant,cterosqy coronauit. Augures meuassaquifas uolantesprofpíceréet, quarum altera draconem unguibus confixü fere Pibslerd uolans horrendé clamabat, milítib.illas oftenderüt.Itaqy omnes ad preces& ob àtlones deor funt conuerfi, Eratanni tempus zftatís feré medíü, ac fub finem menfís af] tam ad folftítíd uergebat: nebula quá flumen exhalabat, íta planitiem omnem obte^ 46; Utínímícos íntuerínon líceret, nifi quód quidam fonítus indifcretus atcj comiftus Apio egere, prouerb, Plutarchi C deuertícecollis à Corínthijs audiebatur, quanij comínus caftra íacerent, Poftquàm Cy rínthij collem afcenderunt;atqy fteterunt, fcutacg colligendi fuí caufa depofuerunt,iam f le uapores attrahente,aér fpíífus ac turbídus factus,montíü fummítates obtenebrauit;|o, cís autem inferioribus nebula expurgatís, Crímefius fluuius apparuít,& Corinthi hofte; traíjcíentes íntuebant,C)uí quoníam ín príma fronte ad pugnam currus collocabant(ty, porem resafferebat,X pofthos ínfínítos milites alba fcuta habentes, cüm fplendore appa ratus,tum ordíneacíncedendi tarditate, Carthagínenfes per coniecturam effeanimadua tunt.Deíndecatera multítudíne cum ímpetuac tumultuatione cofluente,& flumen trafj ciente,cüm Tímoleon uídiíTet totíam ín flumíne efTe, quot cum ípfi manus conferere ucl, lent,monui(fetqy mílítes, ut phalange diffolutà in flumine profpiceret, cuíus pars flumen euaferat,pats egredíebatur, Demaretum íufsítacceptís equitibus contra Carthaginenfes irruere, ordínes eorum quí nondü ín acíem redacti erant,turbare,Ipfe autem ex collein planítíem defcendens,míftím nóonullos ftipendíarios milítes cum Sículís in utrod cornu coftituit,& ín medío,Syracufanís atcp electifsímís fortífsímiscg ftipendíarijs militibus fii patus,paululü greffum cotínens,quíd equites ageret obferuauít, Poftquàm illos uidítpfe curríbus anteacíé dífcurrentibus manus cum hofte conferere no poffe, fed contínuó co» ctos círcumuolare,& crebras íncurfiones facere,fumpto fcuto, íngétí clamoreutfefeque rentur milites hortatus eft: nuni enim maíore ufus uoce credítur,fíue quód affectu quo damacardoreadbellum íntentus baccharet, fíue quód numen quoddam, ut tuncuifum eft,ín eoloqueretur, Cum pedites ultró refponderenthortarenturg, ut fine mora praliü capefferet, equítíbus fígnum dedít,utín cornua extra ordínem curruum ín hoftem ímpe tum facerent,Ipfe quoc colle&ís propugnatoríbus figna darí ímperans, Carthagineníes aggredítur,Illi prímís congrefsíbus prefentianímo obftíterunt,& tum quía corporatho racibus ferreís atcp zereís galeís índutí erant,tum quía íngentíbus fcutís tegebantur/acula refilire cogebant.ltagy poftquám gladijs resagí coepta eft,& non mínus ingenij quàmcor porís uíríbus agebatur, fubitó ex montibus ftupenda tonítrua fonuere,& ardentíafulgv ta colo delapfa funt.Deínde ubí nebula,quz colles& montíum cacumína tegebat,ad lo cum pugneaccefsít,atqy nymbus Cirecos a tergo,barbaros ín faciem atq; oculos pulfabat, procella fímul humida, delatagg afsidua anubibus flamma, qua multü quide,& prafer, tím ijs qui rerum ímperíti erant, aduerfabátur(namo parum nocumenti tonítruaacío nítus armorum, quz à pluuía& grandíne pulfabantur, attulíffe uídentur,cum imperato rum íu(fa necaudíre,nec exequi milites poffent)Carthaginenfibus nó expeditis, fed mul tísarmís utentibus,ut dixímus, coenum maxímum inferebat ímpedímentum,Sínus efi mentorü qui multa aqua repleti erant,dum manus cófererent,ipfos graues íneptosq red debant,idoneos aute utà Girzcís fuperarentur,& fi caderent,releuarí ex coeno nullomo do poterant, Nam fluuíus Crímefius cüm iam aquarü irruptione magnopere excreuíffet, actumuí(fet, propter traijcíentíum multítudíne aggere erupit,& planítíes qua adfluuíi erat,exmultís faucibus currentibus aquís, qua non fuo tramíte ferebantur, repleta eft. À quibus quídem aquís Carthaginenfes ínuolutí,maxíma cum dífficultate líiberabant, Tan dem cüm ínundatío&€ aquarum fluctus ínftaret,& Graci príma íllorumaciemuíros qua dríngentos proftrauíffent,ín fugam Carthaginenftum multítudíné uertüt, quorum mul tíín planítíecomprehenfi períere,multos flumen traijcíentibus obuios trahenspraterue hensq;perdebat,plurímos collem petentes,uelítes curfu íntercipiebant, Feruntítagintet decem míllia homín,quí defíderati funt,tría millía ex Carthaginenfibus cecidíffe,quíbus necgeneris fplendore,nec díuitíari amplítudine,necgloríe clarítatealteri fuperiores Cat thagíní erant, Quae res adeó magnam urbi inflíxitcalamítatem, ut nundj antea unatn pu^ gna ex Catthaginenfibus totoccubuiffe à maioríbus memoríz traditum fit, Nam ut plur mum Libycís, Iberís, ac Numidis ín bello ufi, aliena calamítate uíctí, fuperatiqy fuerant. Quantus mortuorá fplendor ín uíta fuiffet, quanta eloría, Girzci ex raptís fpolijs c0g70^ uerunt, Tanta ením auríatqyargentí copía fuít,utab tjs qui fpolía extraxerínt, dezreaatd ferreafupellectilerarus fermo haberetur, Nam& caftra,& fumenta,impedimentad cep rant, Ex captíuís auté magnam partem milites expílauere, quí ín comunequínquics m" leínuentifunt,Ex curribus captíducentí, V nde pro Tímoleonis tentorío pofita coadu? tag; multiplicía fpolía, pulcherrímum certe ac magnífícentifsimum prabebant fpetac, lum, ínter quz mílle thoraces cüm arte, tum pulchrítudíne praeftantes,& decem m^ fcutorum fufpendebantur: paucí ením multos fpolíarant. Itaque Graecis magnam pre L] Li. r] í 1 m damaflequutís, uix tertío die poft pugnam trophaeum abfoluítur, Tímoleon p s U limoleon. 143 k uictoria fama praeftantíoraarma, quz hoftibus detraxerat, Corínthü míttít, utpatríà fud omnibus homíníbus, quíin ea fola clarí(síma Giraecize templa cernerent,no Grzcorü aut finitimorü ornata fpolijs tríftem memoría facientibus,fed barbarorü, charam atcp amabi^ lem redderet, qua pulchris ínfcríptionibus,uíncentíü fortitudinem atqj íuftítíam declara^ rentQuoníam Corínthíj atcp T'ímoleon ímperator Grecos ín Sícilía Carthagínenfium manibus lberarínt, dijs haec munera fufpenderunt,Poft hzc Tímoleon milites Íftipendía^ ríos,quí Carthaginenfíá dítíonem modís omníbus depopularen£, in agros ínímicorü di^ mititpfe uero Syracufas contendit,& mille milítes,quíab eo antepugnam fecefferant,é SiciliacedereíufTos,a Syracufís antedj fol occíderetabíre co&git, Qui ad Italíanauígátes, Brettísprada fuere, quas poenas prodítíonís dijs foluerüt. Cüm Icetesatq; IMamercus Ca taníztyrannus, fiue inuídía fequunda fortunz Tiímoleoniís,fiue tímore quodam, parum aquam tyrannís futuri ratí, focíetate cum Carthagínenfibus íníjfTent, perfuáfiffentc ut exercit atg ducem mítterent,nífi uellentomníno ex Sicilia pellí, Gífco cum 1. x x naui busuenit,X mílítes graecos coduxít, quandj antea fub Carthagínenfibus Greci nuni me ruiffent Sed tunc Carthagínenfes uehementer illos admirati funt,& fíde dígniflimos atgp bellicofi(simos omní& homínt& effe putauerüt, Cüm autem ín Meffana urbe communiter omnes cófpíraffent, quadríngentos mílites aduenas à Tímoleone auxilíaríos miffos ínter fecerunt Quí autem círca Ieras;quas uocant,quz fub Carthaginenfiü ímperío erant,infi» díaspofuere, milites ftipendaríos cum Euthímo Leucadío merétes necauere, Ex quibus maxime Tímoleonís fequundam fortunam claram fierí contigit, Nam hí ex íllís erant,quá cumPhilodemo Phocenfí& Onomartho Delphos occuparant,& cum hís facrílegio co^ munícarant, Quí cm omnibus odío effent, atqj ut execrabiles obferuarent,círca Pelopo neíum oberrantes à Tímoleone capti funt,cüm miílítibus tum deficeret. Cum auté ín Sící^ liam proficífcerent, quotíes unà cum T'ímoleone certamíníbus aderant, uíctores femper euifere,Cüm ueró poft plurímas maximasq; pugnas,& ad alias obeüdas auxiliari mítte^ rentur, cefi& ínterfecti funtat nó unà omnes,fed dífcretím. V erüm antea Tímoleonís profpera fortuna eos tutata eft, quz effecit, nealiquo modo per punitíone malorá, bonis etádetrimentá ímpenderet,Itags deorü beneuolentía erga Tímoléoné nó mínus ín uítan 5 dísaduerfis,quàm ín agendis profperís admirationedigna eft. Multi Syracufanorü cótu^ meliaàtyrannís affe&iindígnabant, Nam Mamercus quód mílítes ftipendíaríos uíceras elituspotmatibus& tragcedijs ín eam rem fcriptis hoftíbus ínfultabat:qui fcuta in hono» remdeorum fufpenfa, elegiaco carmíne& fuperbo& contumelíofo infcrípfit: Infignes oftrocp auroqs ebore atc? electro, Vicimus hos clypeos,fimplicibus clypeis, His a&is cüm Tímoleonín Calabríam caftra moueret,Icetes ín Syracufano agto difcurrere,predarí,depopularí,iniuria afficere, Deinde Tímoleonem paucos habentem milítes paruífaciens,in ipfam Calabríam exerci^ tum duxit, T'ímoleon ubí illum íter praoccupare perfenfit,cum equítibus pedítibusqgIce tem uerfus profícifcitur,Icetes cüm hoc fenfiffet, audiffettp Tímoleonem iam Damyríam umentranfituri,círca flumen repugnaturus caftra fírmauit,cuí cm trafjciendi difficul^ 5, tum praeruptae utríncg atcp praecípítes ripae anímos faciebant, Tímoleonís duces cüm praclara quadam pugnandi líbidíne renerentur,& contentío quaedam ineífet,dum nemo Porema traíjciendi loca atqj aggredíendi hofte haberevellet, dilata pugna eft aliquádiíu; namunufquifcs prímo ordine fefe dígnü exiftímabat. CQ uareímpetu quodam traijcíen^ tes dumfefe depellunt praeteruehunturtg, nullá ín tranfitu ordine feruabant, Cüm Tímo tonrem fortibus decernereuellet,S&/ ducum fíngulorü annulos ín chlamyde fua coíectos permifcuiffet.orímus quéab urnaextrahí contígít,crophai ínfígnía habebat, Q uod poft qumiuuenes ahímaduerterüt,nó expectataforte reliqua, cum gaudío atque clamore, ut quif tabat. flumen irrumpít,&c manus cum hofte conferít, Illi cüm uires Grzcorü ferre REC dimifsís armís fugerent, mílle ín bello cecídere,Pauló poft Tímoleon motís Wis x Decimino: caftrís,uiuum cepít Icetem,necnó Eupolem eíus filíum;ateg Euthi^ PAR ectum equitum,quos uínctos fibi milites adduxere.lcetes atcp adolefcensuttyprend odirores morte mulctatí funt. Euthímus uero uír clarus ín bello atqpaudax,pro esa ABNerTfami nda aduerfus Corinthíos,mifericordíam míníme confecutus eft, eii m orínthíjs contra Leontinos mílitantibus, ín Corínthíos concionem ad po ? WERL dixiffe: Quód Corínthiz mulieres domo aliquando egrederentur, ní, Wd: um effe. Multi eo íngenío& ea natura funt, ut íníuría lacefsítí, moleftíus quàm facta ferant, Girauius ením contumelíam quam detrímentum ferendum Plutarchus. C e(fearbitrantur,Ethoc,íniuríam quídem fais repellere,tandj neceffaríü bellantibus cor ceífum eft, Blafphemíz aute excellens odíum uel malitia babere uidentur, Cüm ipit Tj moleon Syracuías contendií(fet, Syracufani uxore Icetís ac filías ín concíonead iudicium deductas morte damnarüt.Et uidetur hocgeftorü Tímoleonís turpifsímü effe, Nam fil hoc diffuafiffetac prohíbuiffet,nundf morte obáffenr.Sed uidetur Tímoleone illas negle xiffe,& uoluntatí cíuíum, qui Dionem, à quo eíectus Díonyfius expulfuscy fuerat, uindj, carequzrebant;proiecíffe[cetes ením híc ílleerat, qui Aretam Díonís uxore, fororemg Axiftomachá,& filíum adhuc puerü ín mare uíuos demerferat, de quibus in Dionis ui, perícrípfimus.Pofthec càm aduerfus Mamercü apud Cataníam caftra pofuiffet,& infy, gam íllü uertíffet,fupra duo homínt millía ferro necauit,quorüt magna pars erat ex Pho. nícibus,quos Gifco auxilíarios miferat, Deínde Carthaginenfes regíone intra Lycum Ti moleoné occupatur tímentes, cum eo pacem íneuntatgy coponunt,ut ex ea migrare Sy, racufas uolentibus,fuppellectílem acfamilíam reftítuat, cum tyraunís focíetaté ne íneant, Mamercus cüm dere fua male fperaret,ín Italíiam,ut Leucanos contra Tímoleonéatg Sy racufanos adduceret,nauígauit, Poftqua auté quí cum eo erant cum tríremibus remenío pelago ín Sicilíam fefe retulere,& Tímoleoni Cataníà tradíderunt, ípfe coactus ín Mef; fenam urbem ad Hiípponem tyrannü fugamatripuit.Hanc Tímoleone maríterragy ob( dionepremente,cüm Hipponem fugientem naui milítes cepiflent,quem Mamertinivni cum filijsà líterará magiíftris abductis, tanij pulcherrímü fpectaculá ad crucíatus ín the» trum rapueruntatdp interfecerüt, Mamercus Tímoleoni fefe dedít,ut iudícium,noacav fante Tímoleone,Sytacufís fubíret, Nam cüm Syracufas deductus fuiíTet,& ad conciont ueníffet,copofítam íandíu ab fe oratíonem dícereaggreílus eft. Cüm autem tumultüferre non poffet,& ínexorabilem cocionem anímaduerteret,proíecto pallío per medíumthez trum curfu delatus,fubfelliatanquàa uím fibi íllaturus capite pulfat, V er& huiufmodimor tem obíreno contigit fed ulteríus uitam agens,eandem poenam quam pradonesdeditac perfoluít.Hocigiturmodo Tímoleon tyrannos& hoftes extírpauít atqg deleuit,& uniuer fam ínfulam,quam rebus aduerfis íncultà atg; horrídam ab íncolís acceperat, ítaplacabi lem,íta defíderabilem reddidit, ut quam príus cíues deferuerant; aduenz habitaturíacce derent, Nam Agrígentü& Gelam magnas ín Sícilía urbes poft Attícum bellum Cartha ginenfibus depopulatas atq; euacuatas, tunc habítari& frequentarí contigit, Alteri enim Megelusatq; Pherífcus ex Helíca uenientes,& ueteres cíues adducentes, alterü Grogus ex Chío nauigans habítauit;quibus ín urbe domos ínftaurantibus,no folüm extantobd lo fecarítate ac tranquillítate l'ímoleon prebuitouerumetíam alía multa uelut colonia de ducenda dux quífpía promptifsimo anímo gratíficatus eft, Alijs quoq; omníbus difpofi tís,non bellorá propulfío,non legum cópofítío,no regionis habítatío,no reipub.dilpofi tío benefehabereuifa eft,quam ipfe no attígifTetatqy ordinaffet,& tanqua omniüarchite us abfoluto operi gratía dignitate fua appofuiffet. Cüm igit multi& magníviriex Gre cís,quírerum geftará fplendore illuftres erit,huius tempore florerent,inter auos Timo theus& Agefilaus& Pelopídas erant,necnon Epaminondas,quem pracipue Tímoleon fibiímitandü proponebat, res eorü gefta fplendoré uíolentía& laboribus permiftum h buerunt,ut plerzcj reprehenfíone€ poenítentía non caruerínt, Tímoleonís aütfactori cade fraterna, quand neceffaria,una excepta,nullum eft,cuí nó íllud Sophoclis(utautor eft Tímzus)deceat acclamare,O díj que Venusaut quís Cupido huic ínfidet: Quemad modum ením Antímachipoéma,& Díonyfij pictura, quae apud Colophonios funt, utm acneruoshabentía,elaboratís quíde,fed coactíoribus fímilía funt; Homeríauté carmina & Nicomachi pictura preter alías uirtutes,hoc etíá nomíne grata funt,quód ultro facit fluxí(fe uidean£:(ic Epamínode atq; Agefilai res militares multo labore, multacy cum dii cultateab eis gefta funt; Tímoleonís ueró res bellíce,diligenter íufteqg inquirentibuszt$ animaduertentibus,multà ín cofequenda uíctoría facilitate habuiffeapparebüt,N nó for tunz, fed felicis cuiufdam fortunataq uirtutis fuiffe opus, Etilleomnía ab eofauffcacia ad fortuni refers, cad amícos quos Corinthí habebar,líteras dediffet,& orationt2p" Syracufanos habuíffet,gratías deo habere fzpíus inquit, quonia cum faluam Siciliam€'* uellet.fe decreto& fuffragijs populi imperatorem defignauit, Templum quod dom! c? dídít, ed zouzziz, hoc eft,fortunac,domü ueró ipfum facro numini cófecravit, Habitautta tem zedes, quas eitanquam de re milítarí benemeríto Syracufani donauerant. Meine Corintho accer(itauxoreac filijs, plurimum temporis in agro pulcherrímo atq amo?'! fiio, quem ab eifdem acceperat, ocíofe yitam duxit, INon enim Corinthum dim limoleon. 144. k Gracorü tumultui fefe admífcuit, neq cíuilí inuídíz fe praebuit, utplurími imperatorum ;mbitione honor atcp potentíz inexplebili tandj ín ícopulum impegerüt fed ibi rerü ge^ | farum memoríaletus durauítatcj permanfít. Ex quibus maxímá fibi gaudíà afferebatur, | tturbes,tothomínü míllía íntuerí, quibus ipfe uíuendifelícitate comparauerat. Sed quoniam íuxta Símonídem, nó folum galeritís omnibus críítam, fed rebufpub, etíi omnibus fycophantá ínefle oportebat, duo ex prímoríbus Laphiftius ac Demanetus Tímoleone inuxferüt, Laphíftíus ín quadam caufa ad fídeiufsione coégít, Tímoleon ueró tumultuan tibus& uím ín Laphíftíum molíentíbus cíuibus reftítít, ob hoctotlabores tantaqy perícu | lafefubijffedícens, quo unícuig; Syracufanorü legibus utilíceret, Demzneto aute ipfum | mulasobres quas ductando gubernandog exercítu gefsiffet, accufanti, nihilaccufatorí refpondit, fed dijs,ínquít,gratías ago,cüm quod uoce expetíui,Syracufanos ínfpício leg &libertatísíam dominos, Poftquam ígítur maiora pulchríorag; facínora quàm quicungg tumerantgefsíffet,foluscy js laudibus quas uulgó celebrantín homínü conuenrib, Cirz^ dpraftarec, Sx malís quibus Graecía uetus pullulabat,fortu na benefício praferuatus pu^ rusqy batbaris& tyrannís terroremacfortítudínem oftendí(Tet, Grzecís autem atqj amicis iutitiam& manfuetudín&, necnon cíuibus abfq; luctu& lachrymís pluríma trophea co^ paraffet Siciliam ueró quae octo annos afsíduís malís uexata fuerat, abomní labe purgaffetjamgrandíor aeuo cim ex oculís laborare ccepííTet, tandem caecus factus eft, Nec ullà uelübiuelfortune huíus reí culpamattríbuebat,fed gentile fibihoc,ac patern&,& pro ta teaccidiffeaíebat, Ferunt ením multos ex fuo genere íam fenío confectos fímilí morbola^ boraffz, Athanes autem refert,cüm Tímoleonaduerfus Hipponem atq; Mamercum míli taret oculos uítíatos,& caecítatem manifeftam omnibus fuiffe,non tamen propter bocob fidionepedem retulíffe,fed càm pergeret, ryrannos cepiffe:poftquá ueró Syracufas redít, fübitó monarchíam depofuiffe,& ciues uitaffe, rebus geftis ad fummü gloríz perdudis, Equidem quod ílle fine anímí moleftía calamitate íllam tulit, mínus fortaffe mírum:quod auemSyracufaní honore& beneuolentía uírum íam czcum coluerínt, admírationehoc E dignumquírus ac domá eíus petentes,aduenas hofpítes,ut benefactorem fuum ac patríg E paremafpícerent, fecum ducebant,lztantes atq; gaudentes,quód apud eos diem fuü obi» Bo recdegifíet& claros fplendídosqy apparatus, quos fibí in fuo redítu Graci rebene gefta prapararant,neglígeret. Cumqy multa ín huíus laudem dicta fa cag extarent,erathoc ín. tercaterano mínímá,quod populus Syracufanus decreuít,ut quandocund bellí necefsí^ tasaduerfus exteros incidiflet,no aliunde quàm ex Corínthíorá urbe imperator elígere£, lludetiamquod ín cocionibus ín honorem eíus factum eft;pulchrum erat fpectatu.Nam cim detebus paruís confultandum effet,ínter ipfos decernebant:cüm uero grandia difce fruuniium accerfirí iubebant. Illeper forum ín lectíca delatus, ad theatrü profícifce^ Bitur,& dum ueheretur, ut fedebat populus eum una uoce humanifsimée appellabat, atag ilutabat; ipfe identidem facíens& paululum ímmoratus, paululumq; laudibus przftítis autibusaudítísqg, deinde ad ea quibus de confulebatur,ref, pondebat. V bíhzcfuffragíjsa^ 8'üta, Iterum per theatrum à míniftrís efus delatus erat: cíues autem íllum di(cedenté uo» ctt plaufu dímíttentes, iam reliquum quod reipub, erat, decernebant. In talí fenectute nquampater patríze honoreacbeneuolentía nutrítus,leuí morbo,quem feníum adíuua i5 mortuus eft, Itacy Syracufaní díem funeris protrahunt, ut ípfis qua ad funuspertineAtPreparandí facultas, peregrínís autem atqy fínítimís profícifcendi opportunitas dare Ut. Preparatis omnibus que honeftandi funerís pratía erat, delecti íuuenes feretrü fubíe^ "G^ ptrregíam Díonyfij tunc folo adaequatam íter habuere,multís millibus homína atq mulierum coronas albasqs ueftes habentíum praecedentibus, quorü fpecies feftí fimilitu^ "ümgerebatuoces autem lachrymis cómiftz illa beatum dícentes, non honorís autad^ m niftrationis alícuíus retributíonem,fed defiderí& atcp gratiam uer beneuolentícoften emp ntur, Tandem poftquàm collapfi cineres€ flamma quíeuit,Demetríus quí ea vit bo uocis magnítudíne precones omnes anteibat,huíufmodí praconfum díuulga uà Ru us Syracufanus Tímoleonem Tímodímifilium ducentis mínís ín funerehone tiainftiguig peromne auum mufíca,equeftría,ac gymnaftíca certamína illí honoris gra pletism, bquoníam roflígatís eiectíscy Siciliae tyrannís,debellatísqy barbarís,necno re» Perti iii defertísqy urbibus, leges Siculís edídit, Deinde fepulchrum ín foroftructá eum: i palaftras zediífícant, gymnafium adolefcentibus faciunt, TímoleoMc Ppellat.Ipfi deinde utentes€ republíca€ legibus quas l'ímoleon fancíerat,díu mat felícem rempublícam habuere, Obitus. Timoleconis& Aemilii comparatio. users Ales icíturteftantíbus líterís cum fint,patet ín eorum comparatione nó magni s elle difcrimen, Bellum utríque cum ínclytís aduerfartjs,íllí cum Macedoniby; j&& huíc cum Carthagínenfibus fuít, V í&toría utriufque famigerata, huíus quidem S) Macedonía capta,& fucceffione, qua íam índe ab Antigono ín feptimumy peruaferat rege, extírpatazíllíus ueró omnítyranníde ex Sícílía fublata,& uníuerfainfuj; in libertate reftítuta.nifi quís fortaffehoc contendendü putet,quód Aemilius ín Perfeum íntegrü,uictoremq; populi Romaní, Tímoleon uero ín Díonyfíum omnía iam defpera, tem,& uíríbus contrítum,íncidit. Atqui contrà, multos híc quidem tyrannos, magnam; Carthagínenfium uím,tumultuaría manu uícít,non uírís, quemadmodum Aemilius, xe qui& capeffere ímpería paratís,fed gregarío,X íncompofito,& uoluptatem per caftra fe, &ariconíueto mílíte ftipatus:ín rebus enimaquéfortiter geftís, apparatus no zquefplen didus, imperatorís caufam coómendat. lam cüm íncorruptus& ínteger ín rebus gerendis effecuterq,,legum& difciplina patríze beneficio Aemilíus,'T ímoleon ueró ftudio& dili, gentía fua ralís euafit;cuíus reí argumentü fít, qued eo feculo Romaní ín uníuerfumon» nes compofítí,& moribus inferuientes, legum cíuíumq; imperío tenebant, Gracorüve ro nemo quífquam Sícílíam attígíttum ímperator non ftatím corruptus,uno Díoneexce pto: quanquam etíam huncpleríq; regnum appetíuiíTe,X: Laconícum quoddam imperii fomníaffe putent. Tímazus ueró Giylippum etiam turpiter€ ignominiofe àSyracufanis, eíus inadmíniftrandobelloauarítíam& ínexplebílítatem dexeitantibus, dimillumícrbi, Pharax autem Lacedzmoníus& Callippus Athenienfis, qua praeter íus& fasaffectatlo, neregní perpetrarínt.prodítum eft multís, Tametfi no temere tantaráü rerum domínosre gni cupiditas íncefsít;nam ille Díonyfiüi;ut Syracufis exulem fouebat, CallippusfubDio ne ftipendíariorü mílítum agmen ducebat, T ímoleon autem, rogantíbus flagitantibusgg Syracufanís,fumma cum poteftate miffus,& quem potentiam non quzrere(cumávolen tibus ultró offerretur)fed habere decebat,expedítíones& ímpertj fui fínem, tyrannorum excídíum fecit,Illud autem Aemilíj dignum admiratione eft, quód tantum regnumeuer tens,nedrachma quídem facultates fuas auxit,fed necínfpexit necattigitopes tantasmul ta lícetalijs donaret, Neq; hoc díco qui reprehendendum Tímoleone putem, quíadomí, D quíapradíum à Syracufanís accepit; haud ením accipere turpe eft, ab huíufmodiprafertim,fed nonaccípere melíus. Hac ením uírtutís uís eftjnon folum illicitís,fed licitis etiam ín rebus, liberam& inuí&tam fefe przeftare. C) uód fi, ut corpus zeftum frígusqy ferrefuetit, utrífq; uícibus tolerandís idoneum,ínuíctíus eft,ficaními fyncera fanítas& uis eft, quam nec fequundafortuna per ínfolentíam mollítremittít ue, nec calamítas deíjcít, Aemilius certe longé preftat,quí graui fortuna& acerbo liberorum cafu,níhilo mínor abíedior uo quàm fequundifsimis rebus fuit:'Tímoleon autem cum fortíter& generofe ryrannüfra/ trem perdomuíífet,non zqué dolorem fuftínuít,ratione adbibita, fortíter,fed poxnitentia doloreq abíectus;annísuigínti forum& tribunalno uidit, Decet autem fugereturpia gil dem,& uererí;atueró ad omnem ignominiam commoueri,ut fímplicis& probífortaísis eft anímí,ítaanguftí& parum generofi, Agis& Cleomenes ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE, "zz xiourisfabulamquicotrainanis gloríz fectatíones compofitáar. ^ I8 bitrantur, nihil abfurdum aut alienum à ratione fenfiífeuidentur. Vt : S ením illum pro lunonequam amabat, nubí permíftum, centaurosc* S eius concubítugenuifletradíderunt; fíchi eloríam quafi uírtutis im» *l gínemamplecentes, níhil fyncerum aut fibijpfi confentíens operan j| fed affectibus uaríjs írretítí,&z modó has mode íllas perturbatione? e z72€:*7*) quentes, idempati manifefté uídentur, quod Sophoclis bubulcíabo egíbus perferre queruntur, Sícínquíuntením; uium gr INanghís feruímus nos,domini fímus lícet,. Eftqy aufcultare neceffe uel filentíbus. Quis igit hoc ide ills eueníre negabit, quíadarbitrít uulgi rempub.gubernante etia quibufcgy feruíre cogunt,ut principes ac du&ores populínuncupen& V elut ftantes ín proranauis,mente afsídué atqj oculosad puppím,ubí gubernator fedet, e habent,omníat adilligs nutum atqparbítrígm peragunt;eodem modo quixeipuber s infini enímqu íntétos Agis. 145 nanda ratíone ad gloríam dirigunt, miniftrí quídem feruiqy multorá euadunt,nomé ueró duntaxat príncípum fortíunt, Atquí perfecte bonit uerísqg uirtutibus ínftru&tünihilhac exierna gloría indigere manifeftü eft,nífi quatenus per eam maíoré fídem acquirens,adí^ qgmad res gerendas habeat facilíore. Quod fi quís adolefcétior ambítionís amore teneat, huícego permíttendd arbítror,ut ex bonís operíbus quefita eloría fefe exornans,paululü (cía&titet,efferatqg:nafcentes ením ín hís& tum prímü pullulantes uírtutes,tum honefta^ tisinnata cupídítas, laudibus confírmat,ut Theophraftus inquit, Ipfi etíá ad relíqua fufci^ piendaproclfuíores efficiunt, fiprudenter moderate fueríntlaudatí, Nam fupra mod& laudare cüm femper&ubíy fit ínutíle,tum ín ambítíone cíuili pernicíofíffimü effe coftat: ficenimillí magna licentía potíti ad manífeftam deducentur ínfania,quotíes nó ipfum bo num fuapte natura gloríofum, fed Qd maxímé gloríofum fit,id quoq; maxímé gloríofum e(fefibi perfuaferínt,Q uod igitur Antípatro refpondít Phocion,cüm aliquíd minus hone flumab eo petíffet Antípater, Non(illeiínquit)Phocioneamíco fimul& adulatore utí po^ tesidemad multítudíne uulgi dícendum uídet, INo eundem príncíipem,& affeclam habe repoteftis, Alíioquín ídem euenire neceífeeft, quod fabulofe cuidam ferpenti contígiíTe narratur, cuíus aliquando caudam feruntadueríus caput fedítione facta petííTe;ut fibí ui^ dísim quandog; ducem relíqui corporís effeliceret,nec femper caput ducem fequi coge retur Igitur accepta poteftate, fiebat ut& ipfa fine íntuítu fefe moues grauiter offenderet, & aputinfuper, quod czcum furdum'g ducem prater nature inftítutü fequebat, ín eandemfecum pernícíem traheret. FIoc ídem permultos ín admíníftranda repub.ad multítu: dínisarbitría refpícientes paffos fuifTe refpícimus, qui temeré populatiaura fubleuatí,eó imprudentes deuenere;unde nec fe tutó recipere,neg;perueríum íam reipub.ordíne cor: rigerepoffent, Haec pauca nobís cotra gloríam dícere libuít,quam pleríg; ex arbítrío muL titudínis captare laborant: facílé enim quam habeatuím, ex hís quz Tíberío& C, Girac chíscontiger&t,aanímaduertimus.FHos ením egregía ftírpe oriundos, fub optima dífcipli naeducatos,pulcherrímü quoq; nactos reípub.ftatum,no ram gloriz íímmoderata cupídí tasperdidít, quàm ígnomiíníze no ílliberaliex caufa natus metus.INam cüm cíuíü beneuoE lentamfuís merítís nactí fuiffent, hancturpiter amittere(ut par eft) uehementer íllos pu E 5 debat. Itacgbenígnís ergapopulum inftítutís fibi delatos honores fuperare certabát:acuí E cilsimpopulus gratíam benefactis illor referens,maíores etíam ob ídipfum honores illís deferebat. Hac ígítur ínuícem zemulatione beneuolentíg ftudío flagrantes,ín eam codítio nem rerumímprudentes deuenere,quas cüm perficere no poflent, quod fatís honeftze no uiderentur,eas etíam omittere turpiísimü arbítrabant, V erüm hoc melíus tute ipfehifto^ ram legens díjudícabís, Comparatione uero hís opponímus Lacedaemoníorü regt AgídisX Cleomenis,qui& ípfi populum ftudíofe fouentes, cüm rempub. pulchre iuftegy ex multotempore ínftítutam fufcepiffent,potentioribus cíuítatis aduerfarí coeperunt, quód ili diuitiarit quibus affueuerantabundantía relinquere mínímé uellent, Et Lacedemonij quidem reges fratres ínuícem nó fuere,fed quód eadem ín reipub.gubernatione fenferat, Íternam propémodum beneuolentíam contraxíffe uidentur ab huiufmodií caufa príncí plum capientes, Cüm prímü díuítíarü nimia cupidítas Lacedaemoniorit cíuítatem occupa utbatd ex illarum poffefsíone fuperbía, ex ufu autem luxuría& mollítíes anímos ínuafit, 'tpente maxímís bonís príuata cíuítas concídit, multacy praeter dígnítatem abíecté nímís "quehumiliteroperata, ad ea tempora deuenít, quibus agís& Leonídas reges ín ea funt coltituti, Horum Agís ex Eudamídum familia oríundus, fextus numeratur ab Agefílao, quicum in Afiam penetraffet,maxímá eft inter Girecos potentíam confequutus. Agefilaí nang filius fuit Archídamus,quí apud Mandoníum Italíz ciuitatem à Mefapijs eft ínter» &ius, Archídamí uero filius natu maíor Agis dictus eft, mínorauté Eudamídas eft nun^ Cupatus, Hic fratreab Antípatro apud Megalopolím ínterfecto,cüm íllenon relíaís filijs deccfsifle,reenum occupauit, Huíus filíus fuit Archídamus,ex quo alíus rurfus Eudami RES eft; huius Agídís pater,de quonüc fcribere ínftítuimus, Leonidas ueró Cleo m Pu alía ex familía ortus, octauus à Paufanía cenfebatur, quí ín pugna apudPla^ nuiDaof oníum fuperauit. Paufanías enímfilium habuit Pliftonactem, quíalterum ge^ am n aníam, Cumgg hic Lacedamone T'egeam cofugiffet, Agefipolís eíus fílius natu cefsi ge occupauít,cui fíne líberís defuncto, Cleombrotus frater funiorín regno fuce Meduos procreauít filios, Agefipolím& Cleomenem.Ex hís Agefipolís no díure n tus abfcp filijs difcefsit. Cleomenes aüt illi(u ccedens ex duobus filijs quos habe»'*Totatum maíoré natu uiuens adhuc é tegnopepulít, regnumcg Cleonymo filío iu^ t Populari aura fubleuati, quàm fubito é9 pernidofe ruant. Agidis(y Leo tiide genealogia Caufa labefacta te Lacedetoniorum reipub, Agisreipub. for man restituere aggreditur, Plutarchi niorirelíquít;in quo non díu potuit permanere,fed Areus Cleomenís ex Acrotato ftepos regnauít,Poftmodum Areo apud Corínthü defuncto, Acrotatus eíus filius regnü pof, dit, Hicab Aríftotímo tyranno círca Megalopolím przlio fuperatus íínteríjt,erauidam c, fefe uxorem relinquens:qua cüm puerü peperiffet,Leonídas Cleonymíifilius pupillity, telam fufcepit Inde príufquá ad uírilé etate puer deueníffet,interijt,& per hunc modire, gnum ad Leonídam peruenít, no fatís relíquorá cíuíum moríbus congruenté, Quange, nim propter comunem cíuítatís labem omniü animí ín deteriore partem fledi Coepiffent, quídam tamen erat ín Leonída uiuendi modus egregicà caeterís differens,utpotequidiy, tíus ín Satrapum aulís uerfatus, praecípue Seleuci coluiffet, ex quo faftum quendamr; (atís Grzcorá moríbus conueníente, X nimia imperandi lícentíà haudquad legibus cor, gruam,traxiffe conftabat.Agís aute ingenuitate animi atqy prudentía no huncmodolon, gc fuperauít, fed omnes qui poft Magnü Agefilaum regnarunt;plurimü excefsiffeperhi, betur, Hícín fummiís delítijs ab Agefiftrata matre,& auía Archidamía nutrítus,quzapud Lacedaemonios ditifsímzehabebantur,antedj uigefim& attigiffet aetatís anni, delítías atg omné uoluptate abhorrere monftrauít,maxímeq formofítati,qua plurími excellebatad, uerfatus,cultum omné atq; ornatum fugiebat, lautíores epulas,& balneort ufum,& Laco nícam qualís tunc erat uíiuendí confuetudine grauíter accufans.Quínetíam íllud frequen ter habebat ín ore, nequad fe regno potiti uelle, fi nó per íllud antíquas leges& priftinos uíuendí mores ín patríam reuocaret, Labís autem huíus€ ueluti morbi príncipiumacce piffe Lacedaemoníorü refpub, uidetur, ex quo prímü foluta per ípfos Atheníenfiumpote| ftate, auro atgpargento fefeac domi expleuere, cuí Lycurgus quendá numerüiíinfuce fionibusferuandumprzfíníerat,cüm pater hereditate filio relínquere cogeretur, Eíuímo dí ígitur ordo atqj zequalítas multis malís cíuítate feruauítíncolumée, V erüm Epítadesquí dam uít ín cíuítate potens,fed moribus infolens,cüm Ephorus effet, exorta adueríusfilió contentíone, rogatione tulítutliceret cuícy& domü& hereditate fuam cuí libuiffetrelin^ quere.Isigíturpropríz iracundiae indulgens legem tulit,quá ceteri cupiditatis gratafane cíentes, optima uíuendií foluerüt difciplina. Ex eo ením,quí ín cíuítate potentíoreserant, propínquos éfuccefsionibus pellentes, omnes ferme adíefacultates breui tempore co& gerunt, V nde paupertas repenté cíuítatem ínuafit, ex qua feruítus quadam& àboníso/ períbus uacatío popularíum mentes ínceísít,tum odíum quoddam ex ínuidía aduerfusdi tíores coorta, Cumq Spartíata círcíter feptíngentos relíctí effent, ex íjs centum fermé grosatd; omnes fortunas pofsídebant; czetera multitudo egens atqj abiecta, ín urbemane batocíofa,externa bella fegníter& inuité gerens, fempercq ad cíuiles motus íntenta X có citandz fedítíonis tempus obferuans,prafentium rerum mutatione facere cupicbat, His decaufís permotus Agís, rem optímam qualís& ipfe erat, perficere aggreíTus eftomna uídelícetad zqualítatem redígere;atqy urbem homínibus replere,Iuuenes ígitur quampr! mum preter omníum fpem, illí paruerunt,ftudiofe cum illo ad uirtutem fefeaccingentes, & cum uefte paríter uíuendí confuetudíne, ad libertatem refpicientes, permutarüt,Senio rum ueró maíor pars,quod ín hacuelutí labedíutius permanfiffent,no fecus ac feruiinfu ga deprehenfiad domíni, fic ad Lycurgum reducí reformidabant, ac propterea Agidem prafentíü rerum conditione deplorantem, cupientemq ín antíquam uíuendiídignítatem Spartam reftítuere,grauíter accufabant. Lyfander ueró cognomento Líbyus,& Mandro clidas Ecphanís fílius,atqg ínfuper Agefilaus negocío fufcepto, adolefcetís ambitíonema gís magíscqg íncítabant, Horum Lyfander magnz apud fuos cíues autorítatís habebatur, Mandroclídas ueró oratíonís uehementía ínter omnes Graecos excellens,aftutíá fummà nó medíocri permíftam audacíz habere putabatur, Agefilaum aütregís auunculumfats oratíone potentem,uerü naturamollem& pecunie cupídum, filius concítabat Hippo don,quí bellicis operibus ínfignis,magná ínter quales laudemfuerat& gloríá cofequ tus, Verüm noalía magís caufa impulíffe uidet Agefilat, ut fefe rebus ínnouandis dnt Íceret,quàmarís alieni magnítudo,quo fe facile foluí fperabat,prafentí ftatu cíuitatsift mutato, Agís ut prímü ígítur Agefilaum fibi concilíaffeanimaduertít,non ultra cun a dumarbítratus,matrem quoc fuam, quae A gefilai foror erat,ín fententí trahereagg^" fus eft, Ea fiquídem clientum, obaeratorumq,&€ cognatorü multítudíne plurímü pott in cíuítate,reípub, quoq; admíniftratíone quadam ex parteattíngere non dubitabat. Hac prímó filij propofitá audiens, à talí fententía iuuenem deterrere conata eft, tanquáinin^ quadam fupratg uires agere cupíente. V bíueró Agefilaus illam cohortatus benedelit ceffu rerum fperare perfuafit)filij uoluntati faciléacquíeuit,cüm prafertim ex altera Agis. I46 Ds ilius ínftaret rogans,ut facultatibus quas haberent,ad gloríam& honoréadipifcenda uti fepateretur, quod alios reges díuitijs adzequare impofsibile fibi effetzfíngulos enim Satra um familíares ac feruos, praeterea quí Ptolemzí Seleucig; tutores effent, omnes qui un^ quam Spartz regnauerínt reges,longe díuítijs fuperare, Quod fi ipfe modeftía ac magni, qudineanimí íllorá delitias fupergreífus, zequabilitate atqj cocordíam in cíuítaté reduxit fe; foreutboní ueríqy regís nomen& gloría confequat.Hís adhortationibus mulieres im pulízadeo príítínam fententíà mutarüt, utipfx quoq; glori cupiditateflagrantes, ultrà iuuenemad rem peragendam ímpelleret,ateg honeftatis amore tancj díuíno quodam nu^ mineafflate, Agidem properareafsidué hortarentur;quínetía conuocatís amícís confilia aperientes,íllos ad ferendumauxilíá hortaban£, Idem quoc; mulieribus alijs praedícabát, cumfcírent Lacedaemonios muliíeríbus obfequentes,nó mínus publica quàm príuata co^ (ilia cum illís folítos comunícare, atq; ad agendum etíam focías adhibere, Eratauté per íd temporís díuítíarum maxima parsapud mulíeres, quod íane plurímüad rem peragenda difficultatis Agidí afferebat. R efiftebant enim mulíeres,non modó propter delítíarii qui^ busaffueuerant cupidítate,uerumetía quód potentía X honore qué ex díuitíarü poffeísío necofequebantur,eo modo príuari fe penítus anímaduertebant. Omnes igitur ad Leoni damconueríz, quod ís maíor natu effet,/hortarí ut fe Agidis cofilijs opponeret, eíusqy im^ pediretconatus, Etexoptabat fané Leonídas ferre díuitibus auxilium, fed uerítus poten^ tíamplebís,quam rerum mutatíoné affectare cognouerat,níhíl palàm cotra Agidemtentareaufus eft, fed clanculum perturbare íllíus ínccepta conabat,& crebrís illumapud di. uitescalumnijs crímínarí, dícens illum eorum bona quafi tyrannidís mercedem pauperi^ busdifiribuere,& agrorum díuifione,ac mifsione debitorum, plures fibi fatellítes, quàm Sparte cíues comparare, His tamen níhil deterrítus Agís, ut Lyfander Ephorus creare: tur effecit:quo facto ftatím contra feniores rogationem tulít,ín qua capítapraecipue conti nebanturhuiufcemodií,ut debítoribus omne penítus debítum dímítteretur,& agrorü per huncmodum partítío fíeret,ut quícquíd agriíntra conuallem,que Pelleng adíacet,ufq; ad Taygetam& Sellafíam contínetur, ín quater mille& quingentas partes díuíderet, C uod utroextra hos cermínos relínquítur,in partes quinquies mille tribueretur;& hec quidem B colonisquíarma ferrepoffentafcriberentur,illa uero ijs quí urbem íncolerent Spartiatís, quorumnumer& ex fínítímis accolís explere poffet,eos legendo qui liberalíter íngenueqg nutriti etateac robore corporís uígerent. Flos ín quíndecím claffes oportere diftribuí, quarumalíqua ducentos duntaxat, alíqua ueró quadríngentos uiros cotíneret; atqj hí ui^ uendíconfuetudínem feruare cogerentur,quam olím maiores Spartíatarum habuiffe co^ fret Latamperícríptamqy rogatíonem cum fenatus mínímécomprobaret, Lyfander po puloadconcionem uocato,multa pro fuadenda rogatione uerba fecít. Poft eum Mandro didas& Agefilaus oratíone habíta admonebát, nepropter homínti paucorum luxuríam & delítias,antíquam Spartanorü dígnítatem íacentem neglígipaterentu r,& cum antíqua derum oracula ín memoríam reuocarent, fubentía ipfos auarítíam tanquam rerum omnium perníciofifsimam cauere, tum nouifsimée ex Pafiphaé tefponfum acceptum diligen tranimaduerterent, Fluictemplum erat& facrífícíumtín urbe conftítutum; ipfam ueró 1g faAguicue, nonulliunam ex Atlantíadibus ex loue genitam fuiffe tradát, quas Hammonem peperít, Credo lcgédum Alijueró Caffandram Príami filiameo n loco mortuam atq fepultam,hoc nomineuoca. qv(a2c/uasc, tamfuiffe perhibent, quód omnibus petentibus oracula preberet, Phílarchus aute refert quoniam Stepb. mydefiliam Daphnem,cüm Apollínem uím afferre uolenté aufugeret, ín plantà fuiffe bem ce ef^ conueram;atqy ab eodem deo diuínandi accepiffe poteftate, Ab hacigítur plurímís Spar. feniefarbit. tatisrefponfa fuiffe tradebantur, íubentía cunctos ad zqualiítatem redígi fecund& legem quam dehoc ipfo Lycurgus tulerat, Poft fllort orationem, Agis ipfe rex ín medíum pro grelIus.quant& effent utilitatis allaturí cíuítati,fihanc rogatíone confírmaffent,breui ora» tone moftrauít, ac fe primi omníi facultates proprías ín medíum ponereuelle, non fané (xiguas,ob agrorit multítudine, quos pitítím ad colendá, partím ad pafcendapecoraído^ n€05 habere ínfu pertalenta fexcenta argenti fígnatí, Idem quoqj matre atq; auíam, amií^ COSPraterea& domeftícos omnes,quos ditifsímos efle Spartíatarü conftaret,facere para toseífe Hiis audítís,obftupefacta multítudoadolefcentís regís magnanímitaté adrniraba^ tur; f'ummamcy propterea gratíá eft à populo cofecutus,aflerentíbus cunctís; uix tandem Rm trecentos, hunc folü quí merítà Spartanortt rex dící poffet, inuentü effe. Leo^ es utem tunc maxíme fummís uítibus contra Agídem nítebatur,non ignorans,fi co^ ata effet rogatio. fore ut ipfe quoc eadem facere coactus, non ídem apud fuos cíues t 2 C Suprain uita Lycurgi. Seda urbs à K'ogationc. Plutarchi oratía effet habíturus:fed cüm omnes cíues díuitías proprías ín medíg contuliffent,ei(jf gratíasá populo referendas,quí huíus rei princeps atcp autor extitiffet, Igitur fpecantiy, cundís,Leonídas Agidem rogauit, num uírum fuftumac ftudiofum fuiffe Lycurgü puta tet: Id cümaffentiret Agis, Quandoigitur, ínquít, autdebítorum dimífsiones Lycutgus conftituítperegrínos admíniftrandz reipub,uoluít effe principesequippe quino fatíío, xe faluà cíuítate arbitratus eft,nífi peregríni ex ea pellerent, Ad haec Agís; Nil mírü eflin, quít,uírí Spartíatz,fiapud exteros educatusatq; erudítus Leonidas,utpote qui ex Sar, pumiaulisfumpta uxore filíos procrearit, Lycurgum atqj eius ignoret ínflituta,qui debiig atq; ufuram unà cum nümís expulíte cíuítate»peregrinos quoq eijciendos ceníuít,quin; eam quam ipfe inftituerat,uiuendí norma& inftitutü feruare uellent, no fané corporibus illorum hoftis exiftens,fed uíuendíeorum modum reformidans, ne cíuibus fuís permifii, eos quog luxuríz& díuitiarü ínficerent cupiditate. Conftat ením eunde ipfum Terpan, drumatgy Thaletem,tum etíam Pherecydem, quand peregrini effent, líbenter habuilfein cíuítate,quód eadem fecum philofophari atqg fentíre illos animaduertit, T'u uero qui eum plerung laudare confueuifti,quód cüm Ephorus effet,duas ex nouem chordis quasinci thara muficus Phronídes habebat, dolabra abícidit, tum eos quí pofterís temporib, ídem in Timotheo fecere:xquonam pacto uítuperare nos audes, qui mollítíe atqj luxuría, tum fü perbíaatg cupidítate purgare Spartam ftudíofe conamur:quafí illí no ob hanc caufamin muficís cantíbus lícentíam ac uoluptatem nímíam compefcere uoluerínt,ne ab huíufmo, dícantibus delínítí cíuí& aními,ad eos mores uítamq prolaberétur, qua diíífonam fibijpí atq; dífcordem cíuítate efficeret, Ex eo prímü omnís ad Agídem applícuit multitudo, diui tesauté Leoniídam fequebant,nefe ín tanto dífcrímine defertos effe pateret orátes; ijdem etíam feníores, quorum maxíma erat ín cofultando autorítas, ut rogatíoní aduerfarentur compulere, Quaproptereuenít,utrogationem pars maior abrogaret,Inter haec Lyfander adhuc ín magiítratu conftítutus,Leonídam é cíuítate pellere tentauít,lege quandamper: uetuftam aduerfus illum excítans,qua prohibebat, Fieraclidem quempiam ex peregrina mulíere filios procreare, Eadem quog ple&endum capíte ftátuebat eum quí Sparadifce dens apud exteras gentes habítaflet, Hecaduerfus Leonidam proferri Lyfander ínfituit, Ipfeauté unà cum relíquís collegis ccelefte figni obferuabat, Erataute huíus reí confue tudo quaedam talís: Síngulis enim nouennijs Bphorí noctem ferenam& luna carentéob feruantes,tacíti fub díyo confidebant coelum reípícíentes, Sí quando igitur ftellaexparte aliqua difcurrens ín oppofità fefe partem cótuliífet, índiciü id effe putabant, regesaliquid contra deos immortales delíquíffe, ac propterea magiftratu íllis interdícebant, quoadex Olympíaaut Delphísreferretur oraculum interdictis regibus afferens auxilium.Hocig? tur(ibi fignum apparuiffe Lyfander praedícás, Leoníde diem dixit, productis teftibus ob, fjcíens illum ex Afíatíca mulíere duos filios procreafTe, atgp inde crebris íniurijs contume Iijstg ab uxore lacefsítü redíjffein patríam,& regnum perid temporis forte fuccefforibus uacuumoccupaffe.Infuper Cleombroto perfuafit ut regn quodad fe iuré pertíneret.re pofceret, Eratautem Cleombrotus Leonídz gener, ex regíaftírpegenerís oríginemdu cens, Hís rebus perterrítus Leonídas,cum ftatuta díe uocatus ad iudícíum nó ueniffet,ab fens regno príuatus eftatq; ín eíus loc Cleombrotus rex ínftítutus,Poftquàm Lyfander peracto tempore magiftratu deceffit;Ephori qui illi in magíftratu fi ucceffere;Leonidi fup plícem míferatí, Lyfandr&& Mandroclídam ín iudicía'uocauere, quód aduerfuslegiiiv ftítuta,debítorü mífsíones& díuifiones agrorü fieri decreuiffent, Illi igitur immínens pe rículum formídantes,regibus perfuaferüt,ut comuni confenfu in ídem tendentes, Epho/ torum decreta irríta facerent, Inerat enim peruetuftum fané inftítutd, uc fi quandorege inter fe difsiderent,ín efus fententíá quz utilior uideretur, decreta fierent, quis alteroad/ uerfante.Q)uód fi comuni confenfu aliquíd ambo reges ftatuíffent, cotra hocpugnarent mínilicere; fi quis uero alíquíd facere tentaffet,hunc contra leges facere uideri, HísgItur permotirationibus ambo reges, amícorü multítudíne coacta, ín for& defcendentes pho ros éfellís deturbant, Ephorís alijs in eor& locum fuffedtis, é quorum numero fuit/Ag* laus.Indearmata multítudine ad eos quí ín carcere erát foluendos proceffere. Obhoci" terríbiles aduerfaríjs facti plurímos ínterfecturi putabant: quod tame longe fecus euenit Nemoenim illorá íuffu interfe&us eft. Quínetíà Tegeam proficífcente Leonídam, a" mifsi ab Acefilao milites occídere ftatuíffent, Aoís id prefentiens, alíos qui eum muy celerrime fubmifit quit eum círcumftátes Tegeam ufq; incolume perduxere, Rebus? l.""" H 4 em H 18 turín huncmodum conftítutís, cümíam omnía profperé fgccederét, ac nemo js coÉ Z oD1i Agis. 147 hobíiftere auderet, Agefilaus unus cuncta(ubuertit, pulcherrímálege,& Laconümotíbus | mximécongruenté, ob turpífsimü auarítía morbü corrüpens. INam cüm ipfe pra cate | risagros quáplurímos eofdéqg; pulcherrímos pofsideret, ínfuper magno zrealieno effet obfttí&us,cüm negg credítoríbus foluere, necagros quos habebat dímíttere uellet, Agidi perfuafit,fi utrand; rem eodem tempore efficere aggrederet,eris fcilicetalieni mifTione,8c diuifionéagrord, nímís illum cíuitati nouatíonís allaturü, quod fi prímó debítorü mifsione fa&a)hís quí agros pofsídent indulgere uífus fuerítfore pauló poft ut animís íamab o^ dio quodammodo refídentíbus,facíle díuifione agrorü;adiuuantíbus íllís cofi cíat, Hac& Ly(andetab Agefilao deceptus fieri fuadebat. Itaqy tabulas quibus debítorü nomína contínebantut omnes ín for quod Claríü appellant;cóportare íufsi funt,hísq; ín unü coacer vatis ígnís íníectus eft,Exorta igitur flamma cum díuíites ac foeneratores quí adftabant trí fiesabirét, Agefilaus quafi calamitatibus íllorü ínfultans,nundj fe claríus lumen aut igne puríor£ uidifle iactabat. Inde cum plures díuifione quoq; agrorü fíerí poftularent,regescg iid fierioportere cenferent, Agefilaus caufas quafdam cunctandi in mediü proferens, &alías exalijs íugíter nectens, eoufqy temporís rem differendo protraxít, quoad Agísab Adxís Lacedemonü focíjs accerfítus,ín expeditione proficifcí coactus eft, Aetoli nanc peridtemporís opibus florentes,per Megarenfes in Peloponefumtraiecerüt;quorü uírí busobfiflere cupíés Aratus Achaorum imperator, ftudíofe copías parabat;atq; Ephoros míísisliterís,.huíus reí fecerat certíores:qui amore beneuolétíag ín focíos comotí, Agide repenteferre auxilí& copulere;praefertím cüm Lacedaemonü iuuentus promptíísime m ili tiampofceret, Juniores ígitur€ quibus maxímé coftabat exercítus,tum quídem pauperes, attamenare alíeno folutí,ut oftendímus,cuüm poft redítum ex milítía,díuifione agrorü fa^ ciendam fperarent, mírabílí quodam modo Agídem obferuabát, eíqy ín omníbus libenter obíequebant, adeo ut fínítímís populís admírabileuíderetur, quód íllos nemini nocentes manfuetety&fine ullo propémodá ftrepítu,per Peloponefüm faciétes iter íntuerent:mul tg Gracorü uetufta tépora ín memoriíá redigentes,mutuó fefe ínterrogabát,qualé fuiffe Laconiciexercítus obferuantíá putand effet,cüm Agefílaa,aut Lyfandrü,aut uetere íllà Leonídam habebat ímperatores, quandoquídem erga ímpuberé adhuc ímperatore tanta B fitexercítusreuer&tía&obferuatio. At uero adolefces ípfe frugalítate& laborü tolerantía, cum ueftí&atqy armor ornatu níhilà quouís gregarío milite dífferret mirabile ín fe cácto rum fludíü cocítabat;dítioribus tame haudquadj hzc rer placebat permutatío,uerentib, nefinitimis populis motus caufam huíus exempli nouítas praeftaret. Interea penes Corín thum Árato cogreffus Agís,cüm debellígerádi ratione cofultarent,promptitudíne quan damnóleuítatipermíftam,& audacíà nequad rationis expert fibi ineffe moftrauit.Díce batenim/fibi optím& uiderí,ut hoftibus intra íllorü fines bellum inferrent,nec permítten^ dum utPeloponefí clauftra ííngrederent:fe tamé ín cunctís Aratí cófilijs obtemperaturü, ütpoteztate erandíorís ac ímperatorís Achzorüi,quibus ipfenóo íímperaturus,fed auxilia lurus adueniffet, V erüm de hís Bato Sínopeus alíter fcripfit, Tradit enim Agídem Ara toiubentenoluiffe pugnare: fed hunc ego Aratí fcripta de rebus hís ratíone afferentísle^ gillenoarbítror.Scríbít enim Aratus, cüm omnes propemodü fructus ab agrorü cultorí busínlocatuta couectí fint,longé fibí melíus uíderi hoftes intactos relínquere,di pugnan ofummátotíus rei ín dífcrímen adducere, Poftqua ígítur Aratus hoftia cogreflum deui^ ans collaudatos focíos dímífít, Agís magna ín fe admíratíoe cocítata,domü redijt. Ecíam Sparte tumultushaud medíocrís, magnadqprerií coepta erat perturbatío, Agefilaus ením Phorusiter& creatus, nullís erga cíues íníurijs abftínebat, dummodo pecunías quacüáqg Vüonepararet,[taes menfít tredecím exegerat tributa, iuís aperté legibus id a gere prohí "turnulla tempor& necefsítate pofcente,Poft hecíllorü quibus infuríasattulerat metu perculfus.cüm fe omnibus odíofum effe anímaduertetet, milítes cum armís cuftodía cau fa circafehabere ccepít,quíbus ftipatus ueniebat ín curíá,é regibus alter&i penítus contem Yens, Acide uero affinitatís potíusdregnícaufa medíocríter honorás.Itacg uíxdum fínito magiftraturatíone ínibat, utínproxímtü quoq; tempus Ephorus crearet, Ea res ínímícís P'oprádi caufam attulit,quó imminens ab eo perículü euítaret, Facta igitur cofpíratione ipfim é T'egea reuocátes ín magíftratu cóftituere, latis anímís negocíü fpectan* tudine, quód ob prohíbítam ab Agefilao agrorü díuifione, fefe delufos deceptosq "putabant, Attamen Agefilaafilíus Hippomedon, quí propter exímías uírtutes cun u[ i(c4. Hi 4"S»" 4 5 ut charifsímus erat, clanculum é perículo fubtra&ü feruauítíncolumem, E regi^ Uté t3 Agis exercitui gratus,et quas obartes. gis quídem ínafyli quodt Chalchicon appellát, Cleombrotus aütín Neptuni yeMuomip Plutarchi C templü cofugit, Huicitatior Leonidas,omíffo tunc Agide,ad eum capienda cum armatis Chilonis egregia erga patrem eg maritum fides. milítíbus accefsít,íufte fe illi irafcí clamitans,quód cüm gener eíus eflet, ínfidijs coparais exutum regno etía e ciuítate pepulerat, Ad ea Cleombrotus níhil refponderevalens, aci tus íncertusq confilij fedebat, Chilonis erat Leonide filía, quz cüm pater à Cleombroty damnatus eft,grauíter íllíus iníuríà ferens, auxili afferre conata fuerat,& à uiro dífcedas atqp apud patre habitans,opera fua quoad poterat íllíus leuabat calamitate, lllo aute ex M" bedepulfo difcedente,moefta lugubrísqy&aduerfus Cleombrotü índignabundauixera, EatuncígíturíncOtraríü uertente fortuna, apud patr€ pro uíro fupplicare cogebat, tag ínter paruos alios filios medía fupplexq; manus tendés apud eum cofediít, Admirantibus cundtís mulíerís tum benígnítate, tum píetaté erga uirum praecipuam, atcy ob ídipfumlu chrymantibus,ípfa uterat peplá íncopofito trahens,comís nullo ornatu aut ordinefluen, tibus, Hunc míhí,ínquíthabít&atgg hanc forma, ó pater,nó Cleombrotí míferícordíaím, pofuít,fed luctus qui poft exilíj tui calamitate perpetuus míhí comes adhafit. V trüigitur decet,uíctorete rege,& ín patríareftítuto,in huiufmodifqualore uerfarí,an uero fplendi, das& maieftate regía dígnas ueftes accipientem, paulo poft uírum,cuí uírgo etíam nupfi interemptá afpícere? quínifi fliortatey uxorís lachrymís flexerít feuerítate tu, maiores etíáquámtu ípfeuoles temeriítatís fue poenas dabit;fiquídem me, quam uehemteramat, ín confpectu fuo moríente uifurus eft. C) ua ením íam ultrá fíducia ínter caterasmulier mihíuiuerelícet,quíppe cui necapud uír&, necapud patrem fupplicantí miferícordizlo, cus ullus relínquit? V erüm ea mecódítíone genitam puto, ut& uxor& filía femperapud meos mífera atq; cotempta fore debeam, Quod fi qua eft ídonea ratío deprecandi,illame tunc ufam fuiffe arbitror, cüm uíti íniuftítíaaccufans, illius erga te fzeuitía deteftabar: fed tu n&comnes eíus íníurías fuftífsímas fuiffe coprobas, fiquidem regnum tanti faciendum effe demonftras,uteíus potíundí caufa,& generos& filios necarefas effe arbitrerís, Hac magna cum grauítateloquuta Chílonis,facíem fupra Cleombrotí caput depofuit, oculos uerolachrymís& moerore graues ín eos quí circum adftabant defixit,Leonídas uero pau ca cumamícís loquutus, Cleombrotá exulem effe íufsit;filíam aute ut fecum maneretora bat,feufqueadeo ei dedítüagnofceret,ut uiro qui tam grauiter cotra fe delíquiffet.fuigro tíapepercerít, Nectamen id filíze perfuadere potuit, fed furgenti uiro filiorá alterü in ma nus tradens,alteri ueró ipfa ex manu ducens,aram dei íuxta quam confederantuenerata, uná cum uíro étemplo dígreffa eft, Magnü profedtó uírtutis exemplit, ut nifi penitus ína« nís gloríz tumidítate Cleombrotí mens obcacata effet,fibi felícius exiliti quàm regní,ob talem muliere exíftímare deberet, Pulfo igitur Cleombroto Leonídas,Ephorís quogma giftratu feabdicare íufsis,alíjscg ín eorum locum fuffectis, ipfe infidias Agidi parare adot tus eft, acprímó lenibus uerbis hortarí, utomnítímore depofíto feci unà regnareucllet. Facilé eníimà cíuibus ueníam ímpetraturü,quód íntelliganteum cüm propter adoleíce/ tíam,tum propter ambitione ab Agefilao fuiffe decepti, FTís uerbis cü níhilo magíse d tentía díimoueret Agís,atq ín cíuítate uítà duceret, Leonidas aperte íllum infectaridefti tit, Verüm Amphares XDemochares, unag; cum hís Atrcefilaus,frequenter illumadíre, multacg cum eo loquí affueuerüt,& fam eoufqy familíarítatis procefferát, ut é t£plo digreh fum ad balne& quod nó proculaberat,plerunq; deducerent,atq; índelotum rurfus uíqia templum profequerent, Erántením íamprídem ob díuturná confuetudíne fummaíllíta mílíarítate coíunctí; precipue ueró ínter caeteros Amphares,quí ueftes plerungab Me fiftrata dono capiens,conuíuío quod ab eadem perfzpe excipíebatur, Is maxímeínfidias Agidi coparans,uehementer Leonídam atq; Ephoros,é quorá numero ipfe eratunus,Co tra Agidem irrítabat, mulieribus facile fe Leonídam placaturü effe dí&ítans, Cum1gl Agis afsidué fe intra templi cotíneret,nífi cüm forté ad balnei, quod antea diximus, pro' fici(ceretur,ibi eum deprehendere cum extra templá effet, ftatuerüt, Igítur lauantéíllum aliquádo cófpícatí, redeunte poftea ad templüobuíam fadti falutauere, atc ínito(utan! confueuerant) fermone, iocís rífug; fraude diífsimulantes perducebát, Cum adobliqui uíz queadcarcerem ducítperueniffent, Amphares quí ob magiftrati quem gerebi i dí ínter eundum propíus adftabat,apprehenfa uefte, Ego te,inquiít, ad Ephoros Agisce duco, rationem eorum quz ín magiftratu gefsiftí dicturum, Demochares uerb& fpe & magnítudíne corporis praftans, uefte círca eíus coll& obuoluta,reluctantem tra»"i Cateríueró ad idnegocíum praparatíretró profequebantur, Cumq; nemo auxilium m reauderet,omníü ope deftítutus ín carcerem coniectus eft, Iamq; Leonídas Sem s milítes cum armís ducens aderat,& totam domü armatís círcüfepferat. Ephorí zi i $ Agis. 14.8 4 Agidem ingrefsi eim fenatoribus alíquot,quos una fecüfentírenouerát,utiudicij fpecie quandam preberent,fufferát Agídem de rebus à fe in admíniftranda repub.geftis dicere, Cümadhec Agís,illorit cogníta fimulationefubrififfet,Amphares impudentíz illá fe dí^ xitaccufare: alíus uero quafi euadendí perículi occafione móftrare uolens, ínterrogauít, anqua gelferat,ab A gelilao&Lyfandro coactus geísiffet. Cüm illefeà nemíne coacti ea císiffe tateret,fed Lycurgiamore atqg admiratione comotum,eandem reipub.gubernan da ratíoné íníre uoluíffe, Rurfus ídem Ephorus,an talíafe aggreffum fuiffe ponníteret,in^ terrogauít.Agis uero nulla fetangí poenítentía pro hís dixít, qu prudenter honefteq; co- Vere magnani, (uluitletguís morte fibi eadecaufa fubeundam anímaduerteret. His auditís, Ephorímor"nitatis exempli tedamnatü utín Decada ipfum deducerent,míniflrís prcepere.Eft auté Decas ín carce^ peo, relocusíín quo morte damnatos ftrangularí confuetudo fuit, Anímaduertens aiit Demochares, míniftros Agídem attrectare no audere, necnó& cóductos mílítes íd munerís re^ fugerequód nefas arbítrarentur corporí regio manus afferre,ipfe mínitabundus&aduer |(usillos couícíaíactans,in eum quem díxímus loc Agidem traxít,Etíam captíuítatís hu^ iusad populi fama peruenerat,&fluctuantís multítudinis ftrepítus ante carcerís ianua au dicbaturríamd Agidís mater& auía ad carcerís fores peruenerat, clamoribus atq ululatí^ buspetétes,ut Lacedzemoná regí apud fuos cíues dícendí caufam poteftas fieret, C) uibus rebus Agidis hoftes perterríti fupplicíá de ipfo fumere properabant, ueritínefuturanoGefrequentior coueníens multítudo e carcere ipfum diríperet. Deductus igitur ad fupplí cium Agis,cümlictoré ploranté,Xcírca opus títubantem anímaduertiffet, Omítte pro me Agidis interitus P haslchrymasamíce,inquít:(ic enim íniufté, cotratg cíuitatís leges moríens,longe melior ctdmiráda uir fam quàm quí me nuper damnarüt:atqy baec dícens ultró collü laqueo ínnecendum prz. t buit. Àmphares poft hec ad carcerís íanuà ueniens, cüm Agefiftratáob dolorís magnítudi nemhumi proftratá offendifTet, propter eam quá fecü habuerat familíaritate, manu illam fubleuans,níhíleft,ínquít, quód de Agíde pertímefcas,nulla ením eí uís aut crudelitas a^ fertur,quínetíà fi placet ad filii íngredí potes.Ipfa ueró ut matrem quoc ducere líceret ro gantejihiliínquit Amphares,ípfam etía tecum ducere prohibet, Ambas ítaq; de manu fu mens cümíntroduxíífet,carcerís fores poftfe claudi ímperat,& Archídamia fané praece» b derefuísit,muliere íam propémodü fenío cofectam, fed qua maxímo honore,fumma(g a^ pud cíues dignítate,& de publícís rebus períta haberet, Hancigítur,ut dixi precedente cá interííci Amphares praecepiffet, Agefiftratam ad filii íngredi iubet, qua ut prímo locü ín greflaeft; humi iacente filíit, ac matre mortuá quidem, ueri adhuc élaqueo pendenté co^ Lu4uofum exÍpexitat) ipfa míniftros adiuuans cüm proprijs manibus élaqueo matré depofuiífet, u^ emplum. xta Agidis corpus extenfam copofuit,utrung; una&€ eadem cótegens uefte, l'um fupra fi lijcorpus procumbens, díucg facie íllius exofculata, Nímíafili ín patríam charítas nimíaqg humanítas ac manfuetudo te fimul,ínquít,& nos perdídít, Amphares auté ab oftío carcerisillaprofpiciens,ac fimuluoces exaudíens,locii ín quo ipfa erat ingreffus,íracüdía exa ftuans, quód talía, ínquit, filio fuafifti Agefiftrata,eadé tu quoq: es paffura:& Agefiftrata fíelaqueo fubmittes,ín hoc duntaxat,ínquít, Sparte utilis fuí, Cum tanti fceleris fama ín populi manaffet,& tría effent elata cadauera,no tantüapud cíues poterat tímor, quín pa^ limdehís quz gefta fuerát quererent,atcy aperti odí& ín Leonida, Ampharemq; demon firarent,níhil fceleftíus,níhil magís impiü Spartegeftum effedíGtítates,ex quo Dorij Pe^ loponefum tenuere. Lacedemonior& ením regí neín pugna quídé obuíantes hoftes teme rtmnus afferre audere,fed retrocedere potius cofueuifle;regià maieftate uenerátes.Itaq cUmpermulta aduerfus Girzecos Lacedemonij bella geíTeríntun& duntaxat Cleombrotü ante Philippi tépora ín Leuctrís uuIneratit occubuíffe memoríz prodiítá eft, Meffenij ue^ ro Theopompi quog;ab Aríftomene interfectá afTerüt:quíbus mínímé affentíunt Lace damonij, nec enim interfecta, fed uulnerat& duntaxat fuíffe perhibent, V er haec ambí^ gutratis noníhil habent, fed Sparte quidem prím& Agídem ex hís quí regnarüt, ab Epho^ "sInterfectum fuiffe conftat,opus fané pulcherrímáü& Sparta dígn& ín cíuitate moliri au 1m,Ccum& ín ea effet adhuc zetate cóftítutus, ín quahomínes fi quíd errauerínt,facilé ue^ Tm Cofequi folent:atcy ab amícís potíus dj inímícis accufandus,quód& Leonída perícu oliberauerít.& tanti czeterís adhíbuerit fidei, quod effetíngenío mítísac perhumanus, nterfe&o Agide, Leonidas fratre eius Archídamis,quód repenté ex urbeaufugerat,com prehendere nó ualuít. Atueró Agidis uxoré cum ínfanti filio relícta,cüm ex marítidomo p ütàabftrahí iufsiffet, Cleomeni filio quand admod& adolefcentí ín matrímonit dedít, Cleomeni Agi"f enillaalteri nubere uolebat,quód c& effet Gylippi filia, magnas ex íllius hzeredítate dis uxor nubit, t4 C Animittaturd, D Forma mala reipub, Confilium Cleomenis. Plutarchi díuítías pofsidebat.Praterea corporis forma caeteris zetatís fue mulieribus preftare díceba tur, Hzc ígitur Cleomeni coíundta(juís extremo odio Leonidam odiíTet, fummo tax, amore& beneuolentía Cleomené coplexa eft;quí& ipfam mutuo diligens non Parü eius forté miferebat,(i quando Agidiís memoria incidiffet,atqg eo magis íllam amabat, quà m; ís defuncti uírí memoríacolereanímaduertebat, Itagy fzepíus illam de rebus ab A gidege ftis interrogabat diligenter, hís quae ab ea dícerent menté adhibes, cüm Agidis mentéc, filiaqg referret. Erat aute gloríz appetens,magnanímuscg natura Cleomenes, ad frugali tem ueró modeftíamqy no mínus Agíde procliuis,cautione ueró ac máfuetudíne nequ; par fed inerat anímo ftímulus€ appetítus quídam uehementíor ad íd quod honeftum fj biuidebatur,afsídué ipfum copellens.Itaqy optímü foreputabat, fi uolentes cíues ad hone, ftam uiuendi normá redigere poffet;fíin mínus,no abfurdum efTe arbítrabat,ipfosperuim ad melíores mores cópellere, Nec fané placebátei defídia uoluptasty cíuítatís, quibus ple rof; deditos animaduertebat, Regís ueró mores nullí negocio anímü intendentís(modg nequis ocíum cui uacabat ínterpellaret)preterea delítíarü profecutione fummoperedim nabat, Nam ex bacregiís neglígentía fiebat, ut publícarü rerum cura pofthabita, quify;lu cro€ cómodis proprijs índulgeret, Exercítatíionís ueró modeftíaqy iuuentutis, pratere; sequalitatís ac fortítudínís,qua omnia fimul cum Agide ínteríerát, ne memíniffe quídem fatís tut& putabatur. Tradíturadolefcenté adhuc Cleomené philofophía operam dedi(fi, cüm Spherus quídam Boryfthenes Lacedzmoné ueniens erudíendísadolefcentibusu, caret.Fíc Spherus ínter ZenonísCitíei dífcipulos prínceps habebatur. Hic ígitur magni tudíne animíacfortítudíne quam ín Cleomene deprehenderat uehementer amans, magis magisq illius ambítioné excitauerat. Nam Leonídam íllum uetuftioré memoría proditü eft interrogatü alíquando, qualis fibi poeta fuíf[e uideretur Tyrtzus, refpondiffe, bonum ad iuuenü anímos íncítandos; íIlíus ením carminibus permotí, tandj aliquo furorecorre ptánullís parcentes perículís ín pugnasruunt, V erüm Stoícorü dífcíplína acumenhabet quoddam,quo magna& acuta ingenía facile ad fecurítatem eríguntur,íta ut nihilpertíme Ícere confueícant: quód fiín facilem ac manfuetü anímü inciderit, illum ín proprío bono conferuatatq corroborar, Igítur poft Leonídz morté cüm regnü Cleomenes fufcepiffet, ciuesomníno moribus folutos anímaduertít, cii diuítes luxuriz delícijsqy uacátes reipub, curatíonem cótemnerent,plebs autem erga priuatas res mak fefe habens,ad bellum peni tus ínutilís,procul abomní dígnítatís authonorís cura uítam duceret;& regía quidempo teftatís nomen duntaxatapudfe effe confpiciebat, poteftate ueró omníü, rerum flat pet mutare coftítuít, Erat eí ínter amícos przcípuus quidam nomíne Xenarus,quícümillum ín adolefcentía adamaíTet, quod ínfpirareappellant Laceda monij, poftea femperín ius permanferatamicitía. Huíus igítur animti explorare cupiés Cleomenes, confiliü difsimu lans rogítabat, qualis ílli rex uífus fuiffet A gís,& quo pacto, quorüq cófilio cam reípub. inftítuende uíam íngrefTus effet, At X enaras prímo no ínuítus talía meminifTe,&libenter fíngula quonam pacto gefta effent enarrare, Poft ubí Cleomene hís rebus magís permo ueríatq? adhibere animi íntellexít,quód eadem fzpíus narrata rurfus etíá peteretaudire, iratus eí quafi nó fatis mentís compos effet;paulatím fcfeab eíus colloquío cofuetudineg remouít,nullí tamen dííTenfionís caufas aperiens.Igíturabnuente negociü Xenaro, Cleo menes alíos quoqj amícos ídem animo habíturos exiftímans, ípfe íntra fe rei totíus pera genda modá coponere ftatuít, Cum ín bello facilíoré quám ín pacead res permutandas occafione fore putaret,aduerfus Achaos cíuitate cócítauit,ipfis ultró calumníg materiam fubmíniftrantib.Aratus ením plurímá ínter Achzos ea tempeftatepotens,Peloponefum omnéín uná cóferendítributiredigere focíetate conatus eft, atcg hüc fibi multorá labori & díuturnz míilítiz fíné propofuerat, putans íta demüab externíshoftíbus Peloponefios infuperabiles fore, Cüm huícrelíqui fermé omnes affentírétur, Elienfes Lacedemontd aduerfabant,& preterea Arcadum pars,qua Lacedzmonijs fauebat,Igítur poft Leonidg obítum Aratus Árcadibus bellum íntulít,eos maxím? quí À chzeorü finibus adíacent cla dibus premens,Lacedaemoníos ueró& Cleomené quod effet admodum adolefcens, con temnebat, Hís de caufís Ephori cómotí Cleomenem cum exercitu mífere,ut Palladis tem plum ín Belbína pofít& occuparet. Ilinc ením ín agrum Laconicá íngre(fus patet,& turi forté Lacedemoníjs de eoloco aduerfus Megalopolítanos erat dífceptatío.Hüc igiturlo' cum Cleomenes occupatü cüm murís praefidijsqg munijffet, Aratus nulla príus bellide nuncíatíone facta, noctu exercítü ducens ín Tegeatas X Orchomeníos profícifcitur/fpe rem UNE:;;- f L^ rans per prodítioes eas urbes occupare poffe, V er proditorib.ob tímoré promiffam e Cleomenes. 149 y ram haudquadj przftantibus, Aratus eodem quo uenerat ítínereregreffus eft putans pro fc&ionem hanc ob celeritate latere, Ad hunc Cleomenes ironía quadam&diflimulatione utens, tandj ad amícü fcrípfit,rogans quam ín parténoctu duxiflet exercítü, Ad haec Ara^ tus refcripiit,nuncíatü fibi effe,uelle Cleomene Belbínam muníre, fe ueró ut íd prohibe^ retnodtu cum exercítu profectü. Ad ea Cleomenes alío miffo nuncio, fe quídem hís quae illerefpondiffet fídem adhibere inquit, fed rogare,nifi quid forte fítímpediméto,ut refcri batquanam decaufa laternas feci&C Ícalas detulifTet, Ad hoc díctà fubridens Aratus,qua lisifteeffetadolefcens ínterrogauít,/ Tum Democrates Lacedem oníorit exul, Ego tibi,ín qui; fi quíd aduerfus Lacedemoníos molirís,properandü cenfeo, antedj pullus híc per ze ratemaculeo utí pofsít.Flis peractís, Cleomení cum paucís admodum equitibus,& pedití bustrecentís ín Arcadíam ad concítandü bellum profecto,Ephorí magnítudíné beilí for» mídantes,ut retrocederet imperarüt: quorü ílle praeceptis cüm paruiffet, Aratus repenté E Caphías occupauít,'Tum Ephorí Cleomenem rurfus ad ea loca exetcítá ducere pracepe rua quicüm Methydrío capto Argolícá agrum peruaderet, Achzí uíginti millí& peditit, i&equitimílle exercit emiferequibus copijs Aríftomachus praeratimperator:quí cüm ] apud Palantíit fefe Arato coníunxiffet, Cleomenes pugnandi copíafloftíbus fecit, V erü P Antuseíusaudacía reformidans, imperatore à certamine deterrés, retrocedere hortatus eft, Quapropter multís probrís ab Achzis lacefsítus, à Lacedamonijs ueró delufus atq contemptus abíjt, quód eos tantopere metuifTet,cüm nó amplíus quínqg millibus militum perídtemporís ín exercítu habuiffent, Ex hoc magna Cleomenes audacía uir haberí coc» pitlpfequogy maícre íam inter cues fíducía uerfabat, cum pleríg illius gefta confideran^ tes,ucteri regi fibi ueníre ín memoría affererent, fub quibus Lacedemonij nundj denu. merohoftíi ed ubinà cofediffent,percontari folíti fuerüt. Poft hec Elienfibus ab Ach eis belloprefsís, Cleomenes auxilíü ferens, prímo aduentu círca Lycaü Achxzorü exercítum fugauít, X fufentes ínfecutus permultos occidít, plurímos etía uiuentes cepit, atcy íta fu^ [us(ugatuscy exercítus eft, ut Aratü ín ea pugna cecidifIe apud plerofqy fama uulgaverít, Vermipfe dílígenter occafione captata,repenté ex pugna Mantíneam fe contulít,atque camurbem nihil tale fufpícantibus cíuíbus, improuifoadortus càm occupaffet, prafidijs p firmauitlgitur Lacedaemoníj cüm belli coepta haudquadj fuccederent, Cleomenem eorti que inexercítu gefferat ratione redderepoftulabát, Hís caufis permotus Cleomenes, Ar chídamü Agidis fratrem Meffana Lacedaemoné reuocare coftítuít, quód ad eum ex altera familia fuccefsionís fure regnü fpectabat, exíftímas íta dem Ephoror& poteftate ímbecil lioremfuturá, fi regni omní ex parte perfectum ftabilitumqy fuiffet, At hi qui interfícíendi Agidis caufa fuerant, ueríti neregnü capiente Archídamo,perpetratí fcelerís poenas da rent, clanculum uenient£ tí excepere, atqj ín urbem deductum ínterfecerüt, fíue ínuíto Cleomene;ut Philarchus arbitra£ fíueamiícorü confilijs perfuafo, Magna etením facíno. ris huíus culpa ín eos redádauit, quód Cleomené huic fcelerí peruím aíTentírí coégifTent, Poft hec rurfus ad permutandü ftatum cíuítatís intendens anímit,Ephorís pecunía delíni tisutfibi exercit decernantperfuadet, multos fibi per matris humanítate liberalitatemqg coxdlíans; ea fiquídem pecunias afsidué filio fubmíiniftrans, apud omnces gratíà ínire co. Dabaturtquínetía quà maíoré filio concilíaret beneuolentía,quandj penítus d nuptíjs eíus atmusabhorreret, tame uíro quí plurímü per íd temporís ín cíuítate poterat,ín matrímo^ n'umiungí paffa eft, ut per eum ftabilíore filiopotentía coftítueret, Educens ígitur exercí tum Cleomenes, L euctra Megalopolítaniagrí regíone occupauit, Aduerfus hunc Achzí Tati citexercítu profícifci íabent,&fub ipfa urbeftructís acíebus cüm dímícaffent,par^ a iaxatexercítus Cleomenes fuperatus eft:nam uallem quandi fatis profunda A ratus "heos tranfire perfequendi caufa prohibuiít,Id Lydiades Megalopolítanus cüm anímad uertit ira fimul atay indignatione percítus, equites quí fecitaderát cohortatus ín hoftes en Itquidum fugiétes perfequunt, íncautíus ín loct multis arbuftis uínetísqy, preterea foífis Kmurorà ruínis ímpediítiffimü deuenere:qd ubi Cleomenes anfmaduertit, T'arentí m X Creiéfes miílítes impedítos hoftes ínuadere fubet,à quibus Lydíades ci omní equi Mo ARIentds fortiter dímicas occubuit, Hac uíctoría fublati Lacedaemoníj magno da In chaos ferebant, Cát; no proculiamabeffent,omn£ exercítü in fuga uertere: ín qua ciplurími ería cecídíffent, reliquorit corpora ad fepulturá petentib. hoftibus cocefsít eee uers Lydíade cadauer adfe portarí iubens, c purpureo amíctu coronat íp^ ihím h ead Megalo polís portas deferri precepít, HicLydíades uir magna uírtuteatdg 9iuitquí etía depofíta tyriníde,ciuib.ín libertate reftítutís perfuafit,ut fefe ac cíuítate t5 Archbidami interitus, Plutarchi C Achzíspermiítterent, His ítacy geftís Cleomenes maíora íam anímo percípiens,nó dub, tabat quín facílé Achaeos effet fuperaturus, modo rebus domí pro fuo arbítrío utipoffer, Igitur Megiftoni uitrícá fuum admonet,opus effe, ut pulfis émagiftratu Ephorís,& pri uatorü cíutum fortunís ín comune pofitís,atqy omnibus cíuibus ad aequalítaté redadiis t tíus Graciz príncipatà Lacedaemonijs uendícent, Quibus ílle cüm facile affentiret, pau cos praeterea ex amícís huíus confilij partícípes affumpfit,'T'aliameditante Cleomene for té accíditut ex Ephorís cuídam ín Pafiphaés templo dormíenti fomníü appareret huigf, modi. V ídebatur ením quo ín loco Ephorí iuri dicendo couenireaffueueràát, unam dun xat fellam exíftere:quatuor auté quz antea fuerant, deíectas effe, quo fpectaculo cüm ipfe attonítas míraretur, uocem étempli adyto uífus eft audire, quz diceret, hoc Sparta fatale efle. Hacutgeftafuerant cüm Ephorus Cleomení nuncíaret,prímo quídé turbatus Cleo menes, neforté fuítentandi gratía hzecab Ephoro fingerentur, fufpícabatur, Poftquim uero níhilíllá mentírianimaduertít,maíori fiducía deftínatü íam anímo opus agerediens, quotquotín cíuítate fufpectos habebat,& quos cceptís fuís cenfebat aduerfari,feci in ex. ercítu ducens, Iream€ Alfeam Achaorü cíuitates cepít,€ frumentí plurímü Orchome níum ímportariíuffit.Inde contra Mantíneam duxít exercítum.Itagp multís magnísqne gocíjs cíues ímplícans,& modó huc modo illuc rapíens exercítum, effecit ut magna pars illoráquosfecum duxerat,ultró ab ipfo peterent,utín Arcadia fubfifterelíceret,Pofthac mercenaríos milítes fecum ducens, Spartam redijt,atqy ín ítínere plurímos quos fibi fidos e(Te nouerat,confilía cum ipfis comunícando,reí gerenda focíos adíunxit,tantag celeri teíter illud cofecít,ut pené coenantes oppreílerít Ephoros, Cüm ením cíuitatííam propin quaret,Euryclídam adlocum ubi Ephorí couíuabantur przemíttít,quafí noua quedamab exercítu nuncíaturum, Tírychíum ueró& Phoebím, ac duos ex hís qui fecum fuerantedu catí, quos Lacedemoníij Samothracas appellant, cum paucís milítibus fubfequí iubet, Cumt adhuc Euryclídas apud Ephoros ín colloquio uerfaret, fuperueniétes quí Cleo menemií(fi fuerat, nudatís gladijs Ephoros ínuafere, Ita? prímus omníü Agileusin ipfo impetu grauíter faucíus cum fefe mortuum fimularet, díu ímmobilís humi proftratusio, cuít: demum nemíneanímaduertente, ín facellum T'ímorí dícatum,quod tríclinío proxi mum erat,clanculum fe prorípuít,Id cüm femperaliás claufum effe confueuíffet, tuncfot te quadam, Agilei bono omíne patebat,In íd ingreffus A gileus, oftío claufo delítuítQua tuor ueró ínterfectis Ephorís, fupra decem etíam ex his quíauxilíum ferre uoluerantcedi dere.Eorü ueró qui ínermes quíetiqs fpe&abant,nemíni omníno uis eft allata,necuolen/ tíum cíuítate egredi quifquam prohíbítus eft; quinetía Agileus poftrídie à facellodigrel fus,ueníam meruít, Suntauté apud Lacedxmoníos nó tímori tantüfed mortíetíam,A ri fui,& alijs huíufcemodi affectibus templa dícata, Tímorem aute non ficut alíos demones uenerantur,quos tandj noxíos abeffeproculà cíuítate uolunt, fed rempub.maxímétimo/ recontínerí arbítrabant. Idcírco Ephorí cüm prímó íneuntmagiftratü, ut Ariftotdesin/ quít, dimííToper urbem przcone,cíuibus przcipíunt, utfinguli barbam círca mentiton/ deant,&legibus obferuandis íntendantanímiü,neforté contra quempíam fzuíre cogant. Atquí,utarbítror,detondenda barba praceptum eó fpectat,ut íuníores etíam ínrebusmi nimís obtemperare magiftratibus affuefcant, Quínetía fortitudine no carentíammcetus fed ígnomíníz acturpítudínis tímoré quendam exíftímaffe prífci uidentur, Quíenim ma xime leges tíment,hiaduerfus hoftes audacifsími funt;& afpera laboríofag perpetimin" mé formiídant,qui male audíreplurímü tíment, R ecté ítaq; díxiffe uidetur ille ínquiens: Hinc tímor, aftíllíncpudorurget. Homerus quoq dícentem índucít Helenam: O metuendemiíhifemper femperq; uerende Chare focer, Etalibí: Hitacítízg duce uerítí, Namuererítímereq precipue multitudinis effeuídet. Pro rea Lacedzemoníjs fuxta Ephororü tríclíniü Tímoris facelli pofiti eft. Poftrídie Cleo nes octogínta cíues profcríptosin exilíü mifit, dífie&tísq; Ephororü fellís,unadátaxat tepermílítín qua fedens ípfe íura populo dícturus erat.Poft haec aduocata cócione, ehis queab eo fuerátacta diífferuit,& à Lycurgo narrádi príncípíü faciens, dixit eíus regls ttp? ríbus feníores quofdá regibus ad confultandi adhibítos fuifTe, atq; eo pacto diu gm: diligeter admíníftratà nullo alío eguiffe magiftratu.Procedéte uero téporecum bello N, finenfí magno fané ac díuturno reges ad exercítü ímpliciti tenerent, nec domi furi dici| uacare poflent, quofdà examícor& numero à regibus fuiffe delectos, quí domíapudc Ephororzorigo interea regís uíce gerétes, Ephori funtappellati:diutíusqy hac permanfíffe éófuetudino' goo.^ EBphoriprominiftrisregü haberent; índepaulatim omnem ín fe tráftuliffe potent pte Clcomenes. Ijo n ümlicétie perueniffe,ut feorfum árege magiftrat& propríá Ephoríam cóftituerínt,Eorü uero quac antea díxí(Let figni effe,quod accerfentíbus regé Ephorís,nec príma nec fecun dz uocatíoní rex paret, T'ertío uero uocatus,exurgens ad eos profícífcítur, Ac prímü qui| dem Afteropeium quendam fuiffe,qui maxímé Ephororü potentíaauxerit, quem multís poft Lycurgum atatíbus hunc magiíftratü gefsiffe conftat, Verüm fe arbítrari,fatíus fuifTe potentía quá habebàát utí moderate, quam omne fibi lícentía arrogantes, legítime àrepub, ínftituálegís poteftate foluere conarí, quod eos íam fzpenumero tentafle non eft obícu^ rum,cim regü alíos e cíuítate pepulerínt;alíos índícta cauía extremo affecerínt fupplicio: quod fane haudquad ultrà fuerat tolerandü, ut pulcherríma díuinifsimag; omníü quz un quam Sparte fuerínt poteftas,horum fuperbía licentíacg interiret, Quodíí míhí,nquít,fi^ necuíuíqua cade lícuiffet ínueteratos cíuítatís morbos fanare, nímios uídelicetfumptus atq delítías,ínfuper zerís alieni magnítudíne atqj ufuras,tum hís etíaantiquíora mala,díui tasac paupertate felícifsimü utícg reg omníü me fuiffe arbítrarer, o» tancj medícus abfqs dolorepatriz mederípotuíffem, Nuncaütnecefsitatís huíus Lycurgum teftem imploro, quicum neqy rex eíTet,nec ullum omníno gereret magiftratü,fed priuatus,regnü occupa reuolens,cum armís ín concíon&procefsít, cuíus timore percítus Cariílus rex confugit ín templá,[nde quód erat íngenío mítís,&Camator patríz,repenté Lycurgo ín rebus agendis foci fefe prebuit,eumcg in permutando ftatum cíuítatís adíuuit.Satís igitur ipfare cópro bauitLycurgus,non facílé poffeabfcqy uí& tímore ftatum cíuitatís permutarí: quibus ego amenmodeftífsíme ufus fum,eos duntaxat efjcíens€ ciuitate, quos Lacedemoníoü falu tiimpedimento futuros eflecognoueràa. At uero omnes qui funt ín cíuítate oportetagros relíquasq; fortunas ín comune coferre,atcg omne zs alíenü debitoribus condonare, Pra tera experegrínís eos eligere, qui nobíícü unà ín cfuítate habendi funt, uthoc pacto opti míomni& euadétes Spartíatze, cíuítate à perículís tutarí pofsínt,utqy Aetolís& Illyríjs prae dasé Laconícaabígendi fíne ímponamus:fiquídé ipfi ob íd dütaxattalía audent,quód ua^ cuamdefenforíbus regíone confpíciüt.Fiís dictís prímus ipfefortunas omnes ín medíum contulít[dem& uítrícus eíus Megiftonus,& amícorü czterí,quos omnes fubínde cíues E fubfecutifunt, Ager etíaomnís zequaín fingulos portione díuifus eft, cuíus parte hís etía Eb quosinexilit míferat,adíudícauít, T'um cíues omnesín certos díftribuít ordínes,ac rebus E iamquietécoftítutís,colonís quos fidifsímos effe arbítrabat,quiqg ingenío preftabant;cí^ uítate fuppleuít,& mílít& quatuor míllía ex íjfdem cofcrípta docuit pro lanceis, farífsis utí, qua uttad manu& geftare X torquere affuefecít, Preterea clypei no exanulofufpefum, Iedbrachio infertii geftare docuít, Hís pera&tís ad iuueni difcíplinas& utuendí norma ín flituendam couertítaním, ín quo Sphaero praecipue adíutore ufum fuiffe tradunt,& re^ pentegymnafía paleftrasqy fatís congruo erexít ornatu, Pauci ígítur necefsitate coactí,fed hi etia guis inuití,uer& pars maíor uolens, ín generofam& uetere Laconíca uíuendí con^ futudiné rediere, C) uinetia quó monarchíz nomínís ínfolentía leniret, Euclídem fratre ftcum regnare tufsit,& tunc duntaxat apud Spartíatas duos ex eadem familía regnare cóti git, Rebus igitur urbanís ítautdíximus coftítutís, cümaudíffet Aratü atq; Achzos maximtperid t&porís arbitrari, Cleomené propter regni nouítatéab urbe nequadj dífceffuri, neünta reri perturbatione cómotam atq; adhuc fufpenfam relinqueret cíuítate,no inde» cranecínutileforeputauit,fuiexercítus promptítudíne&ferocítate hoftibus oftentare, Sturagrü Megalopolítand íngreffus,latecy cuncta populatus, íngentí praeda dítat& exer eret qum plurímá detríméti hoftibus íntulífletInde uenientes Meffana bacchana dis i Íces apprehendens,cóftítuto pro téporis& locí opportunitate theatro, inhoftilí is us oierons quadragínta;per íntegrü diem ludos inftituit, eosqp fedés ipf efpecta rii Seno H pe aculí admodá uoluptate aut cupíditaté teneret, fed tani hoftiti dedeco» dits hic AC imullícentía& contempt oftentans fua, Conftat ex regíjs Giraecorü exer nie oifnegy mímos aut pfaltrías,nec fidícinas habuifle, fed omnípenítus adulatio «esc Icuttilitate,omnicg petulantía carebat, cüm fuuenes perdífcedís moribus, fenesueró ! em edocendis operz plurímüacteporís ímpertírent. quód fi quando relaxationís ali» quSAe pum facetíjs liberalibus;íocísqg nó turpibus ínuíce certantes affequebant, Facetijs dectrta ín his qu aine aconi efle uídet, Quíd uero utilítatís babeat huíufmodííocádigenus, re Lacon de Céptore dn Lycurgo fcripta funt,enarrauímus, V erá ínter omes rex ipfe: ceterís eratpre ximé propri. utopti er Eius mode d frugalem uítà ducens,níhil faftusautdelíciarü habente, acue IA xemplü uíuedi, quod fibí ad res gerédas adiumetí plurímü attuliít. Sí quís em eges accefferít;no tam díuitíarü& luxus magnítudíne obftupefcet,dj fuperbíam C Cleotmenis quan ta faerit facilitas atq; humanitas. Leui mometo to tius Grece con modii ingens im peditum, Plutarchi atq; ínfolentí& oderít, quibus faftidiofe atcp afpere ín eos quí fua opera índiget, uti cofueue runt.Quíuero Cleomené adíbant,cümtamen rex dící fimul& haberi uellet, rio purpur; nonflatíclauii,no trícliniorá aut fellarum íngentes apparatus cofpícíebant, nó líctorüaur ianítorü turbam,nó fcribarii multítudínem, quí díu multumq rogatí uíxtandem per líte; rulas refponderedignantur:fed ípfe breuí tunica amictus,ultró fefe uenientibus offeren; aderat; petentíbus comiter benígneq refpondens,fummag humanítate& loquí& audire paratus. Itag; ínter populares homínes utcüc fors tuliffet,humaniter benigneq uerfaus, charus acceptusq; omnibus erat, íolum hunc dígnü quiab Hercule natus exíftimetur di, &ítantibus, Coenandi uero quotídíanus apparatus uno duntaxat pofíto tríclínío erat, ísqy exíguus fane,Laconícz paríímoníz conueniens, Q'uodfi feníores quofdam aut hofpites cóuíuio adhibuiffet,lectí alij duo fternebant, ac paulo lautíus míniftrí menfam fttuebant, noaromattü dulcedíne,aut uaríorü faporii genere conditis dapíbus,fed tantü ut copilar, gíor pauló,& uín& aliquanto fuauíus effet, Nam amícorit cuídam alíquando fubiratus eft, quód hofpítes couífuío fufcípiens,uínt nigrum duntaxat,&€ pané duratü igni appofuiffer, Íícutín Lacedzmonücelebrítatibus,quam Phidítíam nuncupát fieri cofueuít, Non enim oportere,ínquít,erga hofpítes tam exacte Laconícái morem feruare, Sublatís aüt menfis, trípeszeneus cumzeneo cratere,quí uino plenus erat,inferrí cofueuít.D'ue praterea exar gento phíalz cotylas bínas capientes,& argentea pocula admodá parua: hís quanti cuig líbuiffetbibere lícebat, nolentí aute nemo poculü porrígebat. Auríü ueró oblectationec aderat fané,neg; admodü expetebat, Ipfe ením fermone fuo potatíones oblectareconfue uít,nunc ab alijs quippía interrogans,nunc aliquíd ipfenarrans, quod nec feria grauitate uacaret,& effet grata feftiuítateíocoq; no petulantí conditum, Largitíones aut quibusa, lij regesad capiendos homínes utí confueuerüt,íníuftas penítus ac rege índígnas arbitra batur:at fermone blando atq; humanítate coplectí homínes, praeterea fíde atcp íntegrítate adíeamand& eofdem allícere;honeftíísimü& maxímé regí coueniens exiftimabat Primí igitur Mantínenfes ipfum noctu ueníenté ín urbem introduxere, praefidíotg Achzorum deíecto,fefe atqj urbem ílliusarbitrío permiferüt,quíbus ípfe rempub.& reges reftituens, eadem díe Tegeam eft profectus:& paulo poft per Axcadía íter faciens, Pheras Achaicur bem peruenít,eo propofíto,ut uel pugna cum Acheís decertaret,uel Aratü pugnamdetre ctantem quafí uíctá fuperatumeg ex Achaía pelleret.Erat auté Arati apud Achaos poten tía maxíma, Igit popularíteregrefsís ín campi Achzís, cüm caftraín Dímís íuxta Hec tomboeü pofufffent,accedens Cleomenes medíü fe inter Dímas& hoftíü exercítücolloca uít.Indeaudacter Achzos prouocans;ut fecti congrederent effecit;ipfisqy fuperatis ín fugam uerfis,plurímos ín pugna ínterfecítmultos etíauíuétes cepít,Poft hancpugnámo tísad Langum caftrís, atq; índe Achzeorü pulfo praefidío, cíuítate Elienfibus reftituit Síc igituraffli&is Achaeorá opibus,cüm fingulís annís exercítá educere Aratus confueuifitt, tuncmilíti recufabat, excufatíones quafdam fané ínualídas petentibus atcy hortantibus Achzis prztendens;quod ipfum no fatís honefté facere uídebat,qui in tempeftateguber naculí deteríorí cocederet,& traditá fibi à ciuibus negligeret poteftate. His audítis Cleo menes,mií(lis adA cheos legatis nihil afperiaut fuperbü poftulabat, V erü pauló póftalios fubmiíttens,ut fefe ín eíus dederent poteftate(ibit príncípati concederent ciuitatis pete bat,aliud níhíl eísallaturü effe promíttes, Nam& captíuos reddere,&ademptosagros€ ftituerefeuelle dicebat, Cümad ea cofultanda índucías Achaz poftulaffent,& Cleomene in Lernam ad colloquí& uocarent,quódibitotíus gentís concilia índixerataccíditut CUm ín itínere aquábibíffet Cleomenes, fanguínis fluxu repente comoto,propémodó fuffoca retur,& uocís ufum penítus amitteret, Quapropter nobílíores ex captíuís ad Achaoste míttens,& colloquío ín aliud tempus diílato,ipfead curanda valetudíne Lacedamontin greffus eft, Credítur hác uíri cunctatione extrema rebus Grrecía pernícíem attulíffe; que illiusductu& aufpício,prafentíbus malís liberarí,& certé Macedon fuperbisatqy auz tíam euítare facilé poterat, Aratus ením fiue quód Cleomeni diffideret, fíue quod elus for mídaret potentíá,(íue quód íllíus ínuíderetfelicítati, qua illà praeterfpem auctumantn? uertebat,cüm fibi etíaturpi(simü fore putaret,fí díuturnam gloríam,& Gracíz princip tum,quemannos tres& trígíntatenuiffet, fubito ab adolefcente fibi erípi pateretur, pri cípió Achaos quín fe Cleomeni coíungerét,per uím prohibere conatus eft, Poftubi p id fuccedereanímaduertít, quód audacía Cleomenís A cheí perculfi, nequadj ab eo den fcereauderent;prefertím cüm nihil íniufta petere uíderet,fi ín antiqu& uiuendi mo$ z; e i no; oho/ cedamonij Pelopótiefum redígere tentarent,anímüad opus couertít, ci omnt go int Cleomenes. Ij1 quos inde adolefcens ipfe pepulerat, Corínthi arceex eoríi maníbus liberata, Cumq regi» busomníbus ínfenfus effet, tum praecipué Antígonü ipfum maledictís probrísq; lacerare cófueuerat,ut ex eíus adhuc monumétís apparet,quibus multa fefe egífle, multa etía fuit^ feperpeffum pro Athenienfiü falute teftatur, ut eorum cíuitate cuftodía Macedonü libe rare; quos tam£ ín patría fuam atqj íntra domeftícos parietes tunc armatos índucere pro^ perabat,ne Spartanorü regemab Hercule oríundum,quíuetuftum patríe morem uíuen diinufum reuocans,tandj dífTolutá harmoníà moderabatur,& ad fanctas modeftasqg Ly' curgileges& uítá reducebat,Sicyonü& Tríccaorü regem fcribi dicicy pateretur. Cumq Laconící uíctus ac ueftítus afperítate refugerer,&iíd quod ínter Cleomeniís ínftítuta tanc durifsim& accufabat, díuitíarü& paupertatís adaequatíone,díadematí purpurzq; Macedo nice,&imperíofís Satrapum íufsís fefe atq; A chaíam omnem fubdere nó dubitabat:ac ne P Cleomenispraeceptís obtemperaret, Antígono facra facere, coronatusq paana decanta^ rein eius honore, quíapoftematís morbo paulo póft interitus eft, poteratíuftinere, V era hzcnoaccufandí Aratí gratía fcrípfímus,tuít enim uír alioquí Gracía dígnus,&(ummís virtutibus predítus;fed uthumanze naturz imbecillitatem miferantes explícaremus, quae necetiam tantís ornata uírtutíbus,& tam fanctís moribus ínftructa, fruciü inuídía caren. tem efrrepoteft, Interea cüóm Argos ad cóuentüperagendü Achzi ueniffent, eódemtg Cleomenes e Tegea mouens properaret, magna erat fpes omnia, foreut qua agenda erát, intereos componerentur.Igítur Aratus couentíoníbus cum Antigono iam peractís,uerí tusnefiCleomení multítudíne alloquendi poteftas fieret,aut uí, aut fuafionibus ín fuam fententíam traheret, Achzeos à Cleomene petere compulit, ut uel trígínta obfidibus acce^ pisfolusipfe ad colloquendum ingredíatur cíuítate,uel ad gymnaftü,quod Cillaraníum appellant,extra cíuítate cum exercitu ueniens colloquatur, Hís mandatis audiítis,Cleome nesmagnafeíníuría ab íllís affici querebatur, quód oportuerattalía fibi ftatim à príncipio mandari nó cüm fam ad portas eorü effet, promifsís fraudantes uenientem expellere.Epi ftolamquog fuper hac read Achaos mifít, cuíus maxíma parsaccufatíonem A rartí conti b nebat. Multa etam Aratus econtrá de Cleemeneapud plebem conqueftus,omnium aní^ , mosàcondítioníbus pacís alienauít, Miffo igítur praecone, Cleomenes repenté bellá A^ chais índixit:ex quo magna apud Achzos exorta eft rerum permutatío, multatg ab eís cí uítatesdefecere,cüm plebs agrorum partítíionem,&debitorü mífsionem fperaret,prímoresmultisde caufís Aratum grauíter ferrent,nonullís etíà ei propterea infenfís,quod Ma celonesin Peloponefum tradueere tentaret, His rebus confifus Cleomenes, exercitum ín Achafam traíecítprímotg aduentu Pellenem Achzorü prafídío pulfo occupauit. Inde ín Pherzos& Penteleos mouit caftra, Achaí proditionem Corínthiformidantes,equítes plurímos,atqy und cum hís externos mílítes,quos Argís habebant, fubtractos é cíuítatead aiftodiendum Corínthum mifere,Ipfi ueró per Nemeam defcendentes, Argos ducebant citi, At Cleomenes íd quodaccidít arbítratus,fore ut magnam turbatíone íncuteret, uibem ímperíta multítudíne refertam& theatrorum ludís affuetam improuífo adoríretrjno&u cíuítatís moenibus admouít exercitum, Xpenes locum,quem ipfi Afpídem ap. pellant, murorü partem qua theatro adíacet occupauit, eft aüt locus afper fané ac deuíus, 2tm cüm occupatum Argíui fenfiffent, íta omnes anímo perculfi funt, ut nemo ad reli^ quam cíuítaté tutandam adhíbuerít mentem, fed prefidium accipere atq; obfides dare fefe Paratoseffenuncítrurbem ueró illius permíttere poteflatí,praeterea focíetaté cum Lace *monts iníre uelle, quz res no parum fané ad Cleomenis gloríam€ potentíam augen am profuit, N'anqua enim priores Lacedzemoníorü reges eam urbem caperepotuerüt, GIO Pyrrhus imperatorü omníü bellícofifsimushabítus, peruím illam ingreffus, tefhitem Rerenon potuit,fed ín eaoccífus,omnem etíam quam eatenus adeptus fuerat po HN amífit, Omnes igitur Cleomenís uehementíam& fortitudine mirabant, Cumq; Sii non fuo íngenío, fed Lycurgi Solonísqy praceptaimítatum, ERR a cement diuifioné agrorum Sparte conftituíffe dícerent,tunc ipfum fubitó apudLa be eos permutationís caufam fuiffe palàm fatebantur, quos ufqueadeoímpotentes ütleconftabat, ut Aetoli fínes Laconícos aliquando íngrefsí, quínquagínta millia duxerínt, Vnde faceté díctum fenís cuíufdam Laceda monij refertur, Plurí^ Aconícam regíonem hoftíbus debere,quód fe tanta leuaffet multitudine, Tunc nó «mporís ínteríecto fpacío, patríjs tantum legibus moribusqs reuocatís, cum ín eruorum ab mum[L maono 4 minedignü,tum fibi propterres domí forísqy geftas turpifsimt mínímetg conueniens,Id Aratiperficia autem erat, ut Antígonii ín Giraecía reuocaret,€ Macedonibus ímpleret Peloponefum, inpatriau. Plutarchi C antiquis ueftigijs ufuendi non fecus ac fiadeffet Lycurgus confifterent, eó oloriz forty, díníscg procellerant, ut fibí cotíus Girzecíz príncipatü deftínarent, Captis A rois, Phlion, tes€ Cleonzifubitó fefe Cleomeni tradidere, Forte per íd teporís Aratus Corínthíue;, fabat,quofdam qui Lacedzmonü partibus faueredicebantur adhibitis queftionibus per, quírens,Igítur de Argiuorü captiuítate nuncio accepto, cum cíuítaté omnem ad Cleome nem ínclínatá de pellendís Achzis agítare fenfiffet, ciuibus in curíá conuocatis, ipfecln, culáü ínter homines dílapfus ad portà ciuitatis peruenít,ibí paratü íam antea equíi concen dens Sicyoné cófugit, Scríbit Aratus omnes Corínthiorü equos ufq; ad necem fatigato; cüm ipfi ínuíce decertarent,ut alter alter ad nuncíandum defectione Argos pravucnire & àCleomeneaccufatos effe Corinthios, quód Aratü non cepifTent, fed permi(iffentabi, re íncolumé.Praterea Megíftonü à Cleomene ad fe miífum fuifle, petente ut Corínthiar cem,quam Achzorü prafidio tenebat,magna pecunia accepta fibitraderet; feueroad ca refpondi(fe,id fibi e(Te con(uetudinis,ut díuitias habere,quáàmab eífdem haberi malítatg; hzc Aratus ípfe fcrípta reliquit. Interea Cleomenes Argiuorum urbe relicta, Trovzeni;, Epidaurijsjatq; Hermíonibus ín amícita afcitis, Corínthá ueníens,arcem foffa uallog cir cundedít,cüm illam fibi Achai traderenoluiffent, Aratí ueró amícos& curatores qui Co rínthierant,ín urbepermanere íuísít, omneab illís infuría prohibes,&& domos fortunas omnes illís íntactas relinquens. Trítímallü quoq; Meffinenfem cum hís mandatís ad Ara tum mífít,ut íi íta fibi uídeatur,comuni Achzorü Lacedemoníorumq prafidío munitam Corínthíarcem cuftodíant, príuatím ipfi Arato duplum quàm à rege Ptolemao accepe rat,ftipendíum pollícens. Hís reíectís conditionibus, Aratus repenté filium acpraterat nobilítateadoleícentes alíquot pro obfidibus ad Antigonü mittit, fimulqy Achais perfuz det,ut ueníenti Antígono Corinthiarcem fefe daturos pollíceant.C) uibus rebus permo tus Cleomenes, infefto agmine Sicyonit agri íngrefTus, omní clade bellí populatuscft, Res infuper que Arati fuerant, Corinthiorü decreto fibi tradítas, dono fufcepit.Inter hcc Antígono magnis copijs Geranea ingreffo, non uníuerfam Ifthmum, fed locauntüop portunauallofoffaty muníre Cleomenes decreuít,€ locorüi opportunítatib. utendoma: gís ipfos coterere Macedones,quám aperto Marte cum phalange pugnare ftatuit. Hisigi tur artibus utens ín magnáanxíetatem Antigonü compulit: neg; enim paratumanteafru mentü exercítui fuppetebat, neqj tutó rapere lícebat comeatus, Cleomene fempercollz, tis caftrisímminente, Hiís igíturanguftijs preffus Antigonus, íntempefta noctemouens ca(traper Lyceum, é Cleomenis manibus dilabi fruftra tentauit, mílitibusaliquotín ipfo tumultu amífsís, Q ua uíctoría elatus Cleomenes caterítg quí círca eum aderát,ad capit dum cíbum difcurrere,cotemnentes penítus Antigonü,qui afperrímis locís inclufus, ut entenecefsítate ínanía quedam agítare animo uidebat. Statuerat ením in promontoríü quod Hireo immínet, modis caftrís, omnes copías nauibus Sicyonem traducere, qued o pus& temporíslongítudíné€ non medíocrem apparatü efflagitabat, Eadem dienunci] ab Arato mífsíad Antígonü uenere, petentes utomníftudio Argos pergere properaret ftatuiffe ením Argíuosa Cleomene deficere, Fluíus auté defectionis prínceps Ariftote les erat,quifacilé multítudíne concítarat,indígnata quód fperatam debitorü dímiffionem Cleomenes nó inftítuiffet,Igíturacceptís ab Antígono mille& quingentis militibus Ara tus ín Epidautrüt uenít;fed eíus aduentü Ariftoteles no expectans, couocatís fa&ionis fua ciuibus,prefidiü dd ín arceeratexpugnare adortus eft, lamqy aderat Sícyone Timoxenus cá Achegorü copijsauxiliá feres. Hecfecüda uigilía cim effent Cleomenínücíata,iracum díapercítus, Megiftonü quamprimá ferre auxilíü Argiuis imperat. Is e plura Cleome nem pro Argiuis fuerat deprecatus,fuadens,;ut íllorü fídei permítteret ciuítaté;quinetiam nolenté fufpe&tos quofdá é ciuitate pellere prohíbuerat,Hüc igit ci duobus millib.arm? torü proficifci iubens,ipfeaduerfus Antígonü coftítít,(imul Corínthiosin fide cotínens, nec fuís rebus diffidere fuadens: nihil enim aduerfi Argis cotígiffe, fed tumultáü duntaxat ab hominib.paucis effe concitata, Interea ueniés Argos Megiftonus cum in pugnat buiffet,uix quiín prefidio erant conftítuti,arcetutarí poterát.Itag; frequentib. nunc? d Cleomené mífsis, properéafferre auxilia poftulabant, V eritus igitur Cleomenes d gis potitíhoftes,adítus fibí ín patríáííntercluderent, atq ímpuné Laconica regione pep" latí, Spartam defenforib,uacuam obfiderent, Coríntho exercítà abducens repente em tem amífit, Nam fubità poft eíus dífcefTum ingreffus Antigonus pra fidijs lá firmo Ipfeueró Argosueniés,& per muros cíuítate íngreffus, primos quí pro murisin ftation ".. Spe:; z orbe erantloco deíecit,Inde forníces qui círca Afpidem erant demolítus;pugnà qum m | Aca Cleomenes.$2 k Adixorá quí íntus erát,conferuit,Poft hec fcalis admotis interíora urbís loca occupauit, cimfagíttarijs Cretenfibus ín príma acíe coftítutis,defenfores ín propugnaculis confifte reno permitteret, Pofti aüt Antígonum cum phalange efublími loco in planos campos | deícendenté cofpexit, equítatü uero curfu effufo ciuitate petere anímaduertít, diffífus ílià ultraíam tutari pofTe,fuis omnibus ad fe couocatís íncolumís abijt,penes muros cíuítatís | iteraciens, Cumq rebus maxímís breuí temporis fpacio potítus effet, quippe qui omne fcrt Peloponefum fubegerit;breuíorí etíátempore eadem omnía amífít;mílítü nang; ma^ na pats dprímü abeuntem deferuere,caterí no multó pofturbes in quibus prafidij cau» (alocatíerit, Antígono tradíderüt, Tantís belli anxíetatíbus preffus,cüm Tegee reliquías copíarücollígens fubftitiffetfub fermé crepufculo nuncij Lacedamone uenientesn hílo mínoré calamítatís nuncíG attulere,unícé fibi dilectam uxore ínterijfTe; quam ufqueadeo amauiffe coftat, utín medío uíctoríarti curfu plerung; ab exercitu difcedens, Spartam ad eam vifendam redíre cofueuerat, Nam cüm Agidis,cuíus antea uxor fuerat,ueneratíone, BE unuirtutbus proprijs quibus erat ornata, fupradg dícipoteft íllà amabat. Quand ígitur | magno dolore perculfus,utpar eftadolefcente preftantifsima pulcherrímaq uxore príua ME umnnoramen moerorífuccubuit,nec perturbationí ratíone atqy aními fubdídit magnítudinem, feduocem atcj habítii eundem feruans, qua agenda opus effent ducibus partítus, cim Tegeatíbus quod optímü fore cenfebat pro illorá falute cofuluiffet,Laceda monem regreffus eft. Ibipoftqua cum matre& filijs defunctae uxorís cafum conqueftus eft;ad pu blícas curasanímü conuertír. Inter hec Aegyptirex Ptolem eus nuncijs líterisq; ad Cleo^ menemmifsisauxilía aduerfus Antígont ultró pollícebatur,fimatrem fibi acliberos pro obfidibus mittere uellet, Eam remdíutíus Cleomenes matrí aperíre ob uerecundia diftulit fepíusts prodendze rei caufaad íllam accedens,cum in eíus confpectü ueniffet,filentía tenebat ítaut mater hoc anímaduertens,ab amicís eíus quídnam hoc reí effet fcifcitaretur, tumipfumbono anímo effe iubes hortaret,audacter quícquíd uoluíffet ab ea petere, Hís igi hortationíb, tandé motus Cleomenes, audacía fumpta rem omné patefecít, Tum fub» ridésmater, Hoccíne,inquít, erat mí nate,quod totíes dícere aggreffus formídabas?atqui p magisdecuítdgprímüt nauibus corpufculü hoc ímpofiítü quocücj líbuiffet míttere, prefer tímfiquidex ea reutílitatis Sparte prouenturüarbítrarerís, nec eatenus expectandü quo adfenío confecta tabefceret. Cunctiigitur leto animo profectione cóprobantes, pedibus E inTznartiere.Ibi príufquá nauem confcenderet, Cratificlia Cleomene fola ín Neptuni templiadductü coplexa fzepíus atq; exofculata;ubi píetate comotum anímaduetrtít, Age, ínquitLacedemonior& rex, caue ne quís é templo dígreffos lachrymantes,aut indígnü a^ liquidSparta facentes anímaduertat:hoc ením duntaxat praeftare nos poffumus:ín czte^ risueró eafortuna, quam demon dederit, fequetur, Hís dí&tís facíead nauím couerfa par uum Cleomenís filium manu trahens cofcendiít,gubernatoremq fulitó curfum dírígere iuit. Poftquaiin Aegypti ueniens Ptolemeüab Antígono legatos fufcipere,ac fecum de condítonib faciendis agitare cóperit, Cleomené uero nunciantibus quibufdá audíuit no luife uocantíbus ad pace Achzís affentirí,quód matrís caufa íniuffu Ptolemzi bell fini^ Tenoauderet fcribens ad eum iufsítne quae Sparta dígna effent,quaq; ín rem fuam codu crent facere cunctare& neue ob unius anículz atq i pm uníus caufam,tantopere Pto» enxi formidaret, Iter hzc Antigonus T'egea occupata, Mantíneá infuper atq; Orcho maitdiripuerat.Tra íntra f aconicos fines coarctatus Cleomenes, feruís omnib, qui mí; m Au Attícas contuliffent,libertate propofuit,X per hunc modi quíngentís talentís i A duo millia ritu Macedonico armauít,quos Antígoni Argyrafpidis oppo idt i ead opus maxímü profectó atqj omníb,ínexpectatü intendítanímü, Megalopo ICA uA níhilo Sparta mínor,aut uiribus inferíor,nullíus imperío fubdita in lí» fubfi flens E Habebat autéab Antígono atq; Achzís auxilía per íd temporís míífa, cü m sin leurís Antígonus, maxime utab Achzís uocaret, optabat: quod tandé ad^ " M Aene Megalopolítanis eftaffecutus. Hanc ígitur diripere Cleomenes ftatu^ Rei: celerítate utilius fore intelligeret,milites quoq; quing dierü coacta cibaría de pent Mte ac totíus exercítus robur ín Sellafía duces,tandj fines Argolícos inuaf urus;rereiuff RS epolrans agtütraíecít, Cumq; apud Rhetíü pofitis caftrís milites cíbü cape eet Pan eem per Fielícone duces,cíuítatí admouít exercíti, Cumg haud ptocul ab m ig cum duabus Lacedemon& cohortibus premítrens,turrím quá defenforib, eg ntellexer at,occupare iubet, Ipfeueró cum caterís copijs raptím fubfequebat, Althaeus n6 modó premonftratá à Cleomenelocü,fed magnam quoq; murorum Plutarchi C partem defertam comperíens,quacundj poterat loca prafidijs firmans,m agnam murorg partem deiecit, Cuftodes ait quotcung; obuíos habuit ínterfecít, Interím aduenien; Cum copijs Cleomenes, anteaquám íd cíues fentírent, milites intra cíuítatt deduxerar, Iu, tandem uulgata ínter cíues calamítate,nonullí rerum fuarum quícquid ín manus venen; afportantes fugiebant, Q uídam uero fumptis armís,ad propellendos hoftes ferebant V. rüm íd fruftra fzpíus experti funt, Fugientibus aute Cleomenes uím ullam afferri prohíbuit, Itag; uíx millein pugna cecídere, ceteri uero cum coníugib, ac líberís Meffanipro, fe&i funt.Alíquot etíam ex hís quí arma fumpferant,falute impetrata uíuí ín hoftiumm;, nus deuenere:fed hí paucíadmodü fuere,ínter quos praecípui Lyfandrídes& Theariqe; uírí cim generís nobilítatestum opíbusatc potentía ín cíuítate princípes habiti, Eos"m milítes quí ceperant agnouíffent,fubító ad Cleomene perduxere,Igítur Lyfandrídes pro culadhuc Cleomene conífpícatus,magna ipfum uoce compellans,In manibus tuís pofíti eft,inquit, Lacedzemonü rex,facínus omníti quz unquam geflerís pracclarífsimüacpreci puéregedígnum perpetrare, undeetíam laudem ab omnibus maximam confequtris,|n, telligens autem eíus mentem Cleomenes,quídnam hoc eft reí Lyfandrídes,ínquit;an me ciuitate uobís reddere cenfes oportere? Sané, ínquít, idipfum tibi cenfeo faciendum, nec talem tamq; praeclaram cíuítate euertendam,uerüm hís ímplendam uitís,qui focí tibífide les atqueamící perpetuó fintfuturí:quod tibí proculdubío eueníet, fi Megalopolítanis pa tríamreftituens,eíus populi faluator merító nuncupaberís, Poft huíus uerba Cleomenes cümalíquantulà tacitus perftití(Tet, Perarduum eft, ínquít, huíc reí confidere, feduinca, malo,femper apud me gloríe, df utilítatis cupiditas,Poft hec uíros quos antea díxímus(ed cum hís undprzconé fui Meffaná dímifit, qui Megalopolítanís cíuíbus nuncient, patr his codítíonibus ab fe reftítuí, utab A chzís difsidentes, focij atq; amící Lacedzmoníori effe pergant. Hís tam benígnétamqg humaniter à Cleomene concefsís,Megalopolitanos uti Philopoemenes nó permífit, eos ab Achzís defcifcere prohibens,& ín Cleomenem ca lumnías íactítans, Aíebat ením ipfum nó quó cíuítatem reftítuere vellet talía polliceri,ue rümutomnes cíues captíuos habere poffit.Hec apud uulgus íactans Philopoemenes,Ly, fandrídem& ThearídemMefTana excedere iufsit, Hic Philopoemenes ínter Achaos fací Ié prínceps maxímáapud omnes Girzcos gloríam adeptus eft, ut feorfum de íllofcriben/ tes docuímus,Ea poftquàm Cleomeni funt nuncíata, eum eatenus cíuítat£ ab omni clade feruaffetíncolumem,ut ne mínímü quídem à quoquam dirípi pafTus effet,tuncíraexafpe ratus fortunas omnes milítíbus díripiendas cócefsít, ftatuas ueró& pictas tabulas quibus eaciuítas abundabat, Lacedzmone portari fufsít. V rbem ueró locís pluríbusacmaxima quad zdificía fubuertít, quaedam etía íníecto igne cremauit, Inde properé Lacedamont reuerfus eft;uerítus ne per eíus abfentíam Antigonus Achaicg Laconicá ínvaderent ue rum illi nihil taleagerefsífunt,quód habendo concilío fuerát occupati, In eo cüm Aratus defummarerum CC pulpít& confcendiffet,chlamyde círca faciem obuoluta,diutac! tus atcp ímmobilís coftítit:admírantibus cunctís,atqy ut loqueretur hortantíbus, Megalo/ polís, ínquít,à Cleomene deiecta corruít, Hís auditis, repente concio foluta eft; omnibus tum facti magnítudine, tum celerítaté admírantibus, V erüm Antigonus fi qua poffet n tione tantz cladi auxilium ferre cupiens,milítibus utad fe couenirent imperauít;quí cum tardíus ex hybernis accefsíffent, íllis ín apro ubí conftíterit manere iufsís,ipfeno multos fecum milítes ducens, Argos profectus eft, uapropter alterum Cleoments corptum, de quo pauló poft dícereaggredíemur, quídam temeré atcp íncauté fufceptum arbitrantur Verümid Polybíus magno confilio fumma prudentía geftum fuiffe teftatur, Nam cum Macedonesper cíuítates ín hybernis dífperíos anímaduerteret, Antígonum ucro Argis cum amícís duntaxat& mercenarijs mílítibus admodum paucís hybernantem,in Pugivo rumagros impetum fecít eo confilío,ut uel permotum uerecundía Antigoni ad pugnat dum elíceret,uelín campum prodíre non aufum,ínímícorum quos Argís habebarcalum nijs obnoxíum faceret, Quod fane haudalíter quámfperauerataccidít. Nam cüm Argi? rum agrilaté uaftarentur, cunctaqy rapínís autíncendío perírent, Argíuí concurfu ad" des Antígonifacto,fummiís clamoribus pofcebát,ut uel ípfe ad pugnam tutandosqj o prodiret, uel fítímoreprohíberetur, faltem melioribus principatum concederet. eni Antígorius utperítum imperatorem decebat,nó temeré periclitari, necfuam forie falutem fortunz cafibus credereuolens,quanquam multís probrís contumelijst? Ur do tus,tamenímmobílís ín fententía perftítit, Ita Cleomenes ufque ad cíuítatís muro5 V| exercítu, uerbís quoque grauíoríbus ín hoftes ínfultás, eodem quo uenerat itínere e" Cleomenes. I53 a«fiit. Necmultó poft cüm Antígontt Tegeam profectum coperíffet, ut ipfe Laconicum accum adoríretur, pfediuerfis itíneribus a laua exercítü ducens, iterum Argis improui^ fusapparuít,atqy omníalate populatus, frumenta qua íam ad maturítatem uergebantom-^ nia uaftauit,non falcíbus aut gladijs ea metens, fed ingentibus lígnis ín framez formà fa» bricatís,milítes ín itínere quafí ludentes uniuería frumenta coterebant. Cumqy ad gymna fiumquod Cillaraniü dicitur,perueníffent, milites ignem tectís ínijcere uolentes, a Cleo^ meneluntprohibiti;ut facilé appareat,ípfum non fua fponte,fed íracundía exafperati, ea quxcrudelíus apud Megalopolím gefferat;perpetraffe.Poft hec ubi Antígonü Argosre deuntem altus omnes collesty prafídíjs occupaffe cognovit, ut illum dífceíTu prohiberet quaíííd nihílad fe pertíneretcotemnere fimulans,miffo pracone claues Herziad fe míttí poftulabat,ut facrís deo peractís abíre poffet. Atcjíta uerbís hoftes deludens, cüm rem di. vínamantefores templí peregiffet, in Phliunta exercitü duxít, atcy índe prefidio deíecto Orchomeníü defcédít,no modoó à ciuibus fuís, uerumetíà ab hoftib. magní cóofilij atqy aní míuír,& maximís rebus dígnus iudicatus, quippe quí uníus duntaxat cíuítatís opibus fre | tuscótra Macedonit opes,cótracg Peloponefíos omnes bellü íta gereret,utnó folum belli cladibus íntactos fuos fínes feruaret, fed ultró hoftíles agros populatus,cíuttates etíá ualí^ difsimas caperet:quod profectó nó medíocrís& animi& uirtutis effe conftat,Sed qui prí muspecunías rerumagendarü netuos effe díxit, przecípué ad res bellícas refpíciens ea di^ PARE Term xilleuidetur, Nam& Demades iubentibus Athenienfibus deductas triremes nautís míli^ 4£edar& nreruc tibusg complere,cüm pecunías nullas haberent, Omníno pecunijs prímá, inquít Dema desopuseft, Fertur etíam ueterem illum Archidamá Peloponefíaci belli príncipío, conferendatríbuta ínter focíos partírííuffum ac conftítutere, idem díxifTe: Atenim bellá non menfuratoatcg ad ordínem ínftítuto uefcitur cíbo, Sícut igítur bene exercítatoad laborís tolerantiam corpore, athletze procedente tempore quanquá egregié arte ínfiructos, atq alnumerü(emouentes aduerfaríos uelipfo pondere grauatos fuperant;pariratione An^ tigonusmultas díuerfis ex locís uires collígens bellum facile tolerabat, ítaut demum fuccumbere Cleemenem neceffe fuerít, cuí uix tantit aderat facultatum, utconductís milítí bus ftipendíum, cíuibus autem uictum fuppedítare poffet, cim alíoquí domí profperius B Cleomeni, quàm Antígono res fuccederent, barbaris perabfentíam regís occaftonein^ uenta, Macedonía ínuadentibus, Illyríorum ením quí Macedonie fupereminéet, non par^ uusexercitus Macedoníam populabundus íntrauerat, quorü aduentu perterríti IMace^ dones Antigoni ex Peloponefo reuocare cogebantur: quód fí haec pauló ante pugnam Antigono nuncíata fuíffent,repenté Achaos ualere finens,ín Macedoníá dífcefsiflet:fed quemaximé rerum humanarü domínatur fortuna, breuí admodum fpacío téporís, quas uiteshabeat, quantumqy ín rebus pofsít, oftendít. Nang poft commifTam ín Sellafia pu gnam,cüm€ potentía& cíuítatem Cleomenes amififTet, fubító nuncij ex Macedonía fuperuenere,qui Antígonii ín patríam reuocabant; qua res míferabiliore etíam Cleomenís eiecit calamitate, Nam fi biduo duntaxat pugnátergíuerfando díftuliffet, nihilomnino pugnare opus fuerat, fed abeuntibus Macedonib, qualemcunq; líbuíffet pacem cum A^ cheis facerepotuiffet, V erüm ipfe(utantea díxímus)ob pecuníarü ínopíam fpem omnem matmís habens,coactus eft(ut Polybius refert) cum uiginti dátaxat millibusarmatorum aduerfus triginta millíahoftíum decertare: qua ín pugna nullís ipfeperículis parcens,ím^ peratorem fefe cunctís admirabilem praftítít, cíuibus quoqyoperá fuam egregíénauanti^ 75 Quinetía conductos mílítes proarmorü qualítate, contra grauem phalangís armatu ramnonfeeníter autabíecté pugnaffe conftat, Philarchus autem prodítíone quog; huíc Pugna íntercefsíffe teftatur,qua maxímé Cleomenis opes fregít, Nam Antígonuslllyrí C05& Acharnanes clanculá ex acíe fi ubductos,cornu cuí frater Cleomenís Euclides prae^ Ca;exaduerfo círeumuenire iubet. V er Cleomenes ex fpecula quadam Antigoni exer citum dilieentíus intuens, cüm Illyricori atq; A charnanü arma nufquá confpiceret, ueri (US utres erat,eos ab Antígono ín ínfidías miffos,Damotelem ad fe uocatü iubet, ut clan:' Sims ipfe exacíe dífcedens omnía círcunquad;loca, prafertím uero à tergo fpeculet. lamantea ab Antigono pecunía corruptus,cüm mandataneglígenter executus effet,re e[ehabere cuncta ad Cleomene refert, Ipfe igítur hís tantüm quí ex aduerfo ín acie ftarele igandis íntetus, cum Spartíatarü globo ín Macedonum phalangem ínuehitur, ats pedem acríter ínftans;quos fugiétes cüm ftadía pene quíng ínfecutus effet, wii idemin altero cornu,ut díxímus, pugnantem ab ínfidentíbus circumuentü anímad^ :atjad eum conuerfus; Cede,ínquít,cede charí(síme frater, Spartíatüm puerís mw U C Antigoni mors, Plutarchi lieríbusqg perpetuo celebrande. Atg omnibus qui pro Euclide pugnabantínterempi; cüm uictores hoftes aduerfus Cleomene rueret, animaduertés milites fuos tímore tub,| tos nufquá confiftere audere, fuga fibi falute quaerere coactus eft, Fertur ín ea pugnam num condudorü milítà numerum cecídiíTe, Spartiíatas aute ducentos duntaxat fuper, fuiffe cadi,cüm ad fex millía ín acie conftitiffent, Poft eam pugná cüm fe ín urbem Tecipe ret Cleomenes,obuíam factos cíues admonebat,ut Antígonü ín cíuítatem fu(ciperenti ueró quod optímé Sparte futurüarbítraretur,aut uíuendo aut moríendo facturum cfe di ctítabat. Cumig mulíeres ijs quí fecum épugna confugerant obuíam factas, arma exime, reatcy ad refíciendum corpus potü praebere confpíceret, ipfe quoq; domü fuam ingre; eft:cumq; ad eum puella quam Megalopolí ductà poft uxorís morte apud fe habueratc, curríífet, uelletqy laborefatígatü refícere, ipfe neg; fitíes bibere, necp feffus arma depone reuoluít,uerum ut eratthorace indutus, altera manu columnam ex tranfuerfo cóplexus íllicg ínnítens faciefupra cubítü depofitapparumper corpore quíeuít.IMlenteautem perua ría confilía difcurrens,cum pluríma fecit agítaílet, tandem couocatís amicís, ín Gytheum defcendit,atq; inde naues íamprídem ad hos cafus paratas unà omnes confcendentesabie runt.Inter hzc A ntígonus Spartam ínuectus cíuítaté occupauít,ac cíues humaniter bení gnec alloquitur, níhil eís depriftína dígnitate mínues,& omnem íníuría contumelíamg ab eis prohíbens,legibus fuís& ínftítutis uti cocefsit. Cumt díjs facra fecíffet,tertío poft quàm ueneratdíe ex urbe díícefsíz, quód iam nuncíos accepíffet Macedoniam à barbaris incendio rapínadg uaftarí, Iamqy eum aduería deprehenderat ualetudo, qua ad phthilim non paruo catarrho permiftam trahereuídebat,non mínus tamen ob hoc domeftícascla desíllatas ulcífcí properauít, donec maxíma potítus uíctoría,& barbarorü ingentínume ro ínterfecto,ut generofum regem decebat, claríore mortem obíret, INam Phílarchus ín medía pugna cum clamore pectus rupiffet,expira(Te tradít; quídam uero poftuioríilz, títía elatà càm íngentí uoce exclamaífet, O letum pulchrumq; díem, repentína febrecor, reptum,cum dífruptis uenís fanguis abundantíus flueret,fuffocatü interijffe Atq hacde Antígono díxíffe fufficiat. Interea Cleomenes Cítherís dífcedens,atqy infulam alteri pre teruectus, Aegíalíam tenuít, Cumq; Cyrenen proficifci ftatuíffet, amicorü quídà Ther cíon nomíne,uír cüm ín rebus agendis prudens,tum ín perículís obeundis celfoatg inui Coanímo, ueràm paulc íactantior& fuarum uirtutit oftentator, ís igitur fecretoaduocv tum Cleomené huiufmodi uerbís allocutus eft; Pulcherrímá fanéó rex, inquit, ín pugna moríendíoccafíontamifimus, quanquam plurímí nos íactantes audieríntnunquamfo reutnííi mortuü Spartíatarü regem A ntígonus fuperaret, Nuncígitur alteranobís mo ríendí praebetur occafío,fuperíori quíde€ eloría& uirtute fecunda, Quónamenim que fo,nauígamus, fugientes quod ín manibus adeft, ut longé pofita profequamur'Síenim fortéturpenon eftab Herculeoriundos Philippi AlexandriQy fuccefforibus feruíreo gx profectó nauigationí parcere potuimus in Antígoní manus nofmet dedentes, quem Prolemzotantó przftantíorem effe putandum eft, quantó Macedones Aegyptíjsprelt/ re creduntur,Quód(i eos quí nos armís fuperarüt, nobis dominari indignü ducimus, cur eum quí non uícít,domínüi uolumus nobís ímponere,ut duo nobís merità obijci pofsint, & quód Antígonü fugiamus,& quódaffentari Prolemzo inducamus anímum:Anforte matrís tuz caufa ín Aegyptum eundum cenfebímus, iucundum illí futurü fpedaculum, cum ínter Ptolemei mulíeres oftendet filium ex regeferuum,X exulem factum: Cur non potíus dum noftrorü enfium domínamur, adhuc patria íntuentes tantas línquímus cala mítates,utínter eos numeremur, quíín Sellafía pro Sparta pugnantes occubuere: Anpo tíus ín Aegypto fedebimus ínterrogantes quem Spartz fatrapam Antigonus prafecerti Talía dícentí Therycíoniínhunc modum refpondí(Te Cleomenem ferunt:Inter humana omnía facíllími, quodi omnibus maxímé in promptu eft, mortem homo perdíte pro quens, fortís efle nonnullis fortaffe uíderís, quum reuera turpíor heecquamtu laudasiu gafit quàm cumnuperex pugnaprofugímus. INam multí fzpe meliores nobis felehofti bus dedídere,cüm aut ín aduerfam fortuna incidíffent,autalía uí quadam copulfiídagere cogerentur, Quíueró labores aut zrumnas, autignomíníam fupramodum formidat, à fua mollítie fuperari feno anímaduertít, Oportet ením fponté confcitá mortem, nonu gam negocíorü, fed actíoné quand efTe. Turpe eft ením fibi foli uíuereac morí:ad qu? tu profectó nos cohortarís, properans prafentes calamitates effugere, cum tamen inc mortem níhilhoneftum aut utile fequatur.Ego auté& te& me fimul oporterearbitrot? que de patríaadhuc fperare lícetnó relínquere;ubi ueró omni fpe deftítutí erimusie^ , Cleomenes. 1f4. | i miquandocung libuerit mori potuímus, Ad eanihíl refpondens Therycíon,ubiprimá (confpe&u Cleomenis dífcedere potuít,ad líttus defcendens feipfum íugulauít, At Cleomenes ab Aegíalía difcedens, Líbyz applicuit,& regijs famulís comítatus Alexandríam profectus eít, lbi cüm primo in confípectü regís uenít, comuni atdj erga ceteros confueta humanítate exceptus eft, Poft ubí uírtutís fuz índicía proferens, maxími confíilij uir effe apparuit,€ ín quotídíano fermone Laconicá íntegrítatem gratía cuidam liberali permí^ ftam, feruans íngenuitate haudquaquá fuperbam, nec rurfus propter fortunz mutatione abiectoanímo, aut nímís humili cofpectusa rege, longé melior ijs quíad uoluptatem atcg Cleorttehis con^ affentationé omnía loquebantur íudícatus eft.[tag; uebeméter puduit regem,quódtalem[istis ct uirtus, viramauxtlío deftitutum opprímíab hoftibus paífus effet,quodqs Antigono tanta gloría intaq potentía augeri praebuiffet occafione, Illum ítaqj maiori honoreatg; humanitate complectens,pollicitus eftuírorü pecuníarumgyauxilía daturi, ut cum ijs in Grecíam ue niensamíffum regnü recuperare pofsit, Tunc ueró talentorü uigíntiquatuor ftipendíum BE fingulisannís dari conftituit, quibus fibí amícísqy fumptus abunde poterat fuppedítare, | Verüm Cleomenes magná eíus pecuníe partem ín hís quí ex Graecia profugiin Aegyptü veniebant adiuuandís confumebat, Et eníor quídem Ptolemaus antedj Cleomenípro^ miffaperfolueret, uíta functus eft:& poft eíus obítü, regíaín multam laícíuiam luxumqg prolapla, nimíamqy ín mulíeres couíuiagy intemperantíá, folitus quoqj erga Cleomenem cultusdeftírui coeptus eft. Ipfeením rex mulíerít uínicg cupídítate ufqueadeo corruptus tenebatur,ut cóm maxíme fobríus& ferijs rebus peragendis intetus eflet, ínter precípua opera poneret Bacchanalía celebrare, ac manu tympanü geftantem, amícos in regíam ad eaperagenda conuocare, Summís aut regni rebus admíniftrandis praeerant Agathoclía regísamafía,eiusqs mater; praeterea Oenantes regíarü pellícii gubernator, Attamen cüm primó regnüaccepít, Cleomene índigere uifus eft, Timens ením fratrem natu maíorem Prolemzus, quód per matrem plurímum apud milítes pofTe uidebatur, eíus interficiendi confilia íníjt;atey ínter confultores íntímos Cleomenem adhibuit, qui folus, czterís con^ filium regís probantíbus, obuíam íre,ac tantum facínus prohibere aufus cft, afTerens re^ gempotius oportere pro falute rer fuarum nouos, fi fieri poteft, fratres coparare, quàm E D eosquoshiabeat ínterfícere, Inter amícos regís quí plurímü autorítate poffet Sofíuius e^ p njseimaliquando regídíceret, nontutó fepo(Te mercenarijs milítibus credere, quoad frater illemaíor ín uíta fuperfitradfiftens Cleomenes, Nihil eft quod huíus reí caufa tímea dsinquit: mihi ením fuper tría míllía funt client atqg hofpítü in Peloponefo, quí omnes (fimodoannuero)praftó cum armís aderüt.Hecoratío tum quídem Cleomení beneuolentiz fidem,& potentíz coprobatíonem apud regios homines prabuit; pofteríoríueró temporecüm Ptolemaei mollíties ín díes augefceret, tímor quoque fimul augeri ccepit, quodíntalibus rebus accídere oportet, V bí ením fumma rerum omníü neglígentía obo^ riturjbítimoré quody& ín maxíma etía fecuritatediffidentia oborírí neceffe eft, Hac ígi^ turformídabilem cultoríbus aulae regía Cleomenem reddídít, quem tantü clíentíbus at^ quehofpitibus poffe intellexerát, Itag; pleríqy audiebantur querentes, non re& fatís leo» ntmbunc ínterpecudes uerfari; quod uerífsimé di&à iudicauit,(i quís domus regía mo csíntueatur, tag; naues& exercit petentí concedere Ptolemzus noluit, Cumg obijt fcÁntigoná Cleomenes audiflet, Achacos autem Aetolíco bello implicítos tenerí, exíftí mansterum condítíone ipfum expofcere,domumdgq, reuocare,dum tanta rerum uaríetate omnisagitaret Peloponefus, à rege petere inftítuit, utfoli cum amicis abíreliceret: quod etáImpetrare nequacj potuít,cüm regís alloquedi poteftas nó eflet,quiafsiduó inter mu» tréschoreis& cantibus intentus uítam duceret, Sofiuíus aute quifummza rerü praerat, varía fecum agitans,arbítrabatur Cleomenem cótra uoluntate fuam íllíc detentá íntracta lemmeruendumcg fore,dímiffum ueró nihilominus timendum,quad effet uír audax& mugnisrebus gerendis idoneus, regiz praeterea domus imbecillitatem morbosq; optímé no«'negy ením muneraillius animü flexerant,fed ueluti facer taurus, quandabundeé in^ Parletes nutrítus, ín füummís delícijs habeatur, magís tamen cofuetam uitam exoptat, Currendi faltandícg defiderío tenetur,& facerdotü attrectatíone nó facile fu ftínes, ipfis Ctamfefeterríbilem praftat.Eodem modo delícíz mollítíesqy regíz haudquadj Cleome Di placebant. fed ut de Achille fcribit Homerus, tabefcebatanímo ín ocío permanens,& tumuliclamoremy bellicum exoptabat.Inter hzc INícagoras Meffenius Alexandríam ipa buit quídem Cleomení ínfenfus,uerüm íllíamícü effe(imulans, Is cüm agrum pul Timiamprídem Cleomeni yendidiTet, precíum nunquamacceperat,quod Cleome uU 2 3 E 3 1 tta Luxusregie Aecgyptiace, C Cotifuetudo Acgpptiaca Plutarchi nes ínbellifumptibus omnépecunía abfumpferat. Huic ígítur nauem egredieti Cleome, nes cümforte iuxta portü deambularet occurrit,& falute data atqj accepta, quaenam illum caufaín Aegyptum adduxiffet,interrogauít, Cüm illepulcherrímos equos& bello maxi, mé idoneos aduexiífe refponderet,fubridens Cleomenes, Mallem,ínquítmímos& cine dos attulí(Tes,hecením maxímé nuncregem delectant,()uo audíto rífu comotus Nícaoo ras ab eo dífcefsít, Nec multó póft rurfus Cleomené conueníens, INunc,ínquít,cüm Ma ni moleftíauaces, debítá mihí foluere decens eft, nifi forte nimíatributorü penfione gni uarís. Tum Cleomenes: Atquíníhílomníno míhi fupereft, ínquít, eor& quz dedifti, His uerbís cómotus INícagoras,Cleomenís ín regem díct& ad Sofiuíi detulit: quod illeiucun defe acciperefimulans,íam tum Cleomeni íníidías machínarí cogítauit; uerü maíoríocca fione regem aduerfus Cfeomene íncítare uolens, Nícagora perfuafit,ut dífcedens epífto, lamaduetíus Cleomene fcripta relinqueret, quod ftatuiffetexercítu nauibusqyà regeac/ ceptís Cyren£ occupare, Hacperfcripta epiftola, INícagoras nauígauit, At Sofíuius poft díes quatuor quafi nuperrime acceptá epiftolam ad Ptolemaei deferens,uerbís jimaxime potuít,adolefcentís anima in Cleomene concítauit, Inde comuní confenfu ftatuerunt,in magna quadam domo Cleomenée íncludere, ubi ín caterís fuo more uiuendi lícentíaper, fruens, exítu tantü prohiberet. Erat hoc fané Cleomenípermolefti, fed futuri mali timor ipfum magis angebat, Bratíínteramícos regíos quidam Chryfermi filius Ptolemzusno, mine, plurímü amícítia apud regem potens: ísantealibenter cogreffu colloquíog Cleo; menís utens,magná fecum ob díuturnam confuetudinem familíarítate contraxerat, Isipí turà Cleomene accerfitus;ad colloquí& uenít, fufpícione eius quoad poterat uerbis exte nuans,& regem excufans. Inde poft longü fermonem difcedens Prolemeus, nó animad uertit Cleomenem ínter amícos ufcy ad ianuam domus fe profequenté:;quaproptercufio/ des grauíterobíurgans arguebat, quód tam uaftam belluam,tamcf cuftoditu difficilem, adeo neglígenter cuftodírent, Eauerba cümaudifTet Cleomenes,;príufquá Ptolemzusanímaduerteret retrocedens,omniía ficut a&ta fuerant ad focíos retulít. Cuncti igituromní quam antea habuerant fpe deftítuti,atq; ad íracundíá concitatí,quonà pacto Ptolemaiin/ iurías ulcífcerent, confultabant, utgy mortem rebus geftis& Sparta dígnam obirent,nec expectarent quoad uelut pínguefactz uíctímze apud aras mactarentur, Neq ením tole randum uidebatur, Cleomenem qui oblatas ab Antígono fortí& bellícofo uíro conditíones repudíaffet, tuncocíofüm mítrati regís ceffatione ab alijs munerib, expectare, quozd fcilicet tympant deponere,& fínirethyafum eos iubeat, quos ad fe íinterficiendummitte/ re uelit, Poftij igitur tali confilio talia fibíagenda ftatuerunt, cüm forté Canopüfecesif fetPtolemeus, prímó quo pacto cuftodía euaderent, confilíà inierunt, Eratapud Aegy ptíos reges confuetudo,ut quí ínterfíciendí caufa in cuftodía tenebantur, pridie quam i terficerentur, coenam& munufcula quidam ex regís aula miffa accíperent.Ea munera Cleomenís amící clanculá magnítudíne& fplendore aucta írtulerüt,carcerís cuftodibus deceptís,quiílla àrege miffa arbítrabant,Eorum munerum magnam partem Cleomenes corona fuperimpofita cuftodíbus donauit,&ipfe cum amícísaccumbens fpectantibusil lís epulatus eft, Ferturautem cítíus alíquantulo quàm ftatuerat negocíü fufcepiffe, quod familiarem quendam huíus reí confcíum cum muliere quam amabat extra carcerem tunc effe cognouit, V erítus ígitur neperipfum res patefíeret, cüm iam merídíes adueníffet,& cuftodes uíno grauatos capere fomnüanimaduerteret, indutus tunica, chlamydeucro eit cafiniftram obuoluta,unà cum amícis eodem modo ínftructís é carcere exilíuít,Erantau temomnes numero tredecím, ínter quos Hippotas cüm effetaltero pede claudus; pr! quídem ímpetu unà cum relíquís carcere egreffus eft. Poftqua uero fuícaufa focios ar díus progredíentes agnouít, fufsítut fepríus interficientes abírent;neqg ením equum eie tantz rei agendz occafione obuníus ínutilís uíri falutem amitti, Forté cíuís quidamant carcerís fores equo uehebatur;huíc equo Cleomenís focij Hippotam,príoreequíte de cto,impofuere, Indeper uícos plateasqy dífcurrentes, cíuíum multitudine ad liberti uo cabant,quibus tantum duntaxat roborís ínerat,ut Cleomenís uirtutem attg audactam av" mírantes laudarent, fequí ueró aut auxilium ferre nemo auderet, Cüm ígítur Chryfermi Ptolemxumé regía forté uenienté offendí(ífent,ín eum facto ímpetu,tres Cleomeniísiocr] obtruncant,Indealterum Ptolemz quí cuftodíend cíuítatí praefectus erat, curruadut. fus eos ueníenté, dífsipatís comitibus& in fugam uerfis, detradtái é curru ínterficiót 9 haec adarcé cíuítatís íter dírígüt, carceré quí propéeratrefríngeremeditatf, ut eor" qui lic detínebant ad rem peragendá operauterent,Sed cuftodes carcerís tumultuau i re Cleomenes. 155 | y resantef eo peruenírent claufas munierant,íta ut id quoqj coepti írríti caderet, Tunc ín» certus confilij Cleomenes, huc illuc errabundus ciuitate peruadebat,& neminead feren^ dumauxilíum procedente, fed ob tímor£ab eíus confpectu fugientibus cunctís, Nihil mí rum eft,inquít, fi talibus uírís qui libertatem neglígüt, mulíeres etiam dominant, Inde ad amicos couerfus,hortabatur ut rebus antea geftís dígnam morte oppetere uellent. Et prí^ mus quídem Híppotas ab adolefcente quodam, cum id ab eo petifiet; uulneratus ínteríjt, pofthuncalíorü quífq prompto atq; intrepíido anímo feipfum iugulauít,praeter uná Pan teumquí prímus in occupanda Megalopolí murum conícenderat, Hunc forma corporís infignem,& confilio acrobore praeftantem uehementeramauerat Cleomenes,& tunc ei praceperat,ut non antea fibijpfí manus afferret, quàm Íeac caeteros omnes mortuos con^ fpexiflet. Omníbus ígitur iam humi proftratis, accedens Panreus fíngulorü corporapu^ gione perfodiens ferutabat, ne quís forté uíuens eum lateret, Poftij ueró caterís tentatís folusintentatus reftabat Cleomenes,ad eum quoq; accedens pedis plantam pugíione per cufsit, Cumg íllum faciem ad i&um uertíffe confpíceret, propiusaccedensatc exofcula^ tus fuxtà confedít, Poft ubi íllum quoq; expiraffe cognouit, cíus cadauer círcüplexus fe^ ipfum íugulauít, Cleomenes igítur càm annos fexdecim S parte regnaffet,uir q ualeman teadiximus,ín hunc mod uíta functus eft, Fama igítur huíus reí per urbem diffu(a, Cra» tificiaquand? íngentís generofíqs animi mulier,ad tante calamítatís nuncíà mente excíde reuifaeft.Itaqy Cleomenís paruos filios círcumplexa,eíulatu íngentí Cleomené deplora^ bat, Vern expuerís quí natu maior erat,fummas zedíum partes confcendens, nemíneta lcalíquid fufpicante, feipfum€ tecto przecipitauít:& quand talí cafu grauiter afflictus e fcsnontamen ínterijt,uerüfefealleuans ingenti gemítu querebatur,quód tantos dolores mortefinireno potuiffet, Càm heec Ptolemzto nücíata eflent, Cleomenís corpus pellenu datumfublime appendi íufsit, filios autem eius ac matre czterasq; mulieres íntertící,inter quas erat Panteí,de quo antea dixímus,uxor,corporis forma& uírtuteanimí praclarifsi^ maquz cum prímo connubíj tempore uirum fupraquám dici poteft adamaffet, nund ob fortunzvarietaté quícquá de íllius amore mutauerat, Ea ígitur cüm uírum e patría dífcedereuelleintellexiffet, una fecá enauigare uolensá parentibus prohibita, atq; ín cuftodía B deenafuerat, Verüm pauló poft cüm equum& alíquantuli pecunía clanculum parat fet nodu écíuitate dífcedens celeríter Tenarü peruenit: ín nauem qua Aegyptü petebat confcendens ad uífrum peruenit, cum quo moderate fortuná exilij perferens, hilariter íu^ cundeg uitam duxit. Haec ígitur càm unà cii Cratíficlía ad fapplíciíà traheretur,illà manu dedutens& peplum fubleuans,bono anímo effe hortabatur;qua& ipfa ad morte íntrepí^ da, níhilanímo deíecta, unum duntaxat míniftros rogabat, utantea fibí mori líceret, dj puerosinterfectos íntueretur, Poft uerà ad fupplicij loc& deuenere, míniftri pueros prí mum fpectante Cratificlía, fubínde ipfam quog ínterfecerunt, cuíus ín tantís calamítatibushecuna uox audiebatur, Quonam ó filij abijftiszSola íam Panteí fupereratuxor,que tobore& procerítate corporis przeftans, mulierib, cüm morerent ueftes círca corpus, ne tpiteríaceret, tacíta ac ftne gemitu coponens, egregié fingulís pro rerü codítíone fuam )perampraeftitít, Ea ígitur cüm fe folam fupereffe anímaduetteret, feípfam quo morí uolebathabitu coponens,neinínem ad feaccedere;aut corporis partem alíqua, prater íuguumjnudam afpícere paífa eft, ac morte fortífsimo etíam uirodígnam obijt,cüm à nemine Pottmort corpus uelarí,autalío pacto coponípetíffettquippe cüm moriens eum ornatü at iduelamentii corporí praetenderat, quod uíuens fua conftantía atqy íntegrítate copa raura Lacedemoníarü igitur mulierum tragíca(utíta dixerim)ín extremis temporíbus cum uiris certatio virtute à fortune infurijs tutamatq; ínuiolabilem effe declarat,Poft díes ucro non multos accídít,ut qui Cleomenís corpus crucíaffixá feruabant,nuncíarent fefe draconem permagnü uidiffe,qui cadauerís corpus círcunplexus,íta illius faciem tegebat, Utnullamauem ad eam depafcendam accedere pateretur, C)ua de caufa reuerentíaqua'am& díuínitatís opínio regíaccefsit.Igítur mulíeres facra quzdam ad expíandü facínus i'tuere quód uírum dijs amícum fupraqg humanam fortem alíquid habente interfecit? €t, Paulatim inde ín uulgus huíus rei fama percrebuít. Itacjcócurrentes ad eum locum lexandriní cíues, heroém fuífíe Cleomenem,& deorá filium praedicabant, Nec antea uia(mod ceffauit opinío, quàmá fapíentibus uiris huíus reí caufa prodita eft. Tradunt I,licutex bobus apes, ex equís fucí, exafinis crabrones generantur, ítahumana cor^ pen,& praefertim medullas, humoremq; exeís profluentem, ferpentes producere, Itaq; àbfig ratione permoti antíquíores,heroíbus draconem confecrarunt, Uu 3 Cleomenis c7 fo ciorum fibicor[cita mors. Cratifidi Cleo menis matris qo Tlioriz ac foci" narum Spartidtarum mors. Draco cur Heroib.cofecratus, Tiberius in du^ gurit collegio re ceptis. Tiberius& C.Gracchus LEONARDO ARETINO INTERPRETE, m rAGIDE&Cleomene quz dicenda fuerütfuperíus enarratis,nunc 74 in Romanorüpartemno mínores habíturà cafus, l'iberij& Caj Grac à VI chorü híftoríáopponemus.Pater hís fuít'iberíus Giracchus qui quan Il quam duobus cofulatíbus,duobusq tríumphís,& infuper cenfare glo /| ríaínfignis,multó plus tamen ex uirtutibus eíus quàm ex magiftrati, 1 atq; honoribus aderat dígnítatís, Itagy Corneliam Aphricanieíus qui Ro! Was S.^ Annibalem fuperauít,fíliamlícet noamícus,fed aduerfaríusin repub, foret, uxore habere meruit,quam ufqueadeo dilexít, ut duobus ín lecto anguibus cópre heníís,cüm arufpíces eíus rei eratía accítí, nec ambos quídem ínterfící, necdímittíambos permitteret fed fi maífculus necaretur, Tíberío,fi foemína, Cornelía morte portendíaffir, marent,ob amor uxorís,& fímul quód maíorínatu premoriendü fibi arbítrabat, mafcu/ lo angue necato foemína emífiffe, atcg íta ut arufptces pradixerant,non multo poftípfum iüterijfe ferunt, duodecím filijs ex Cornelía relictís, Cornelía ueró pueror&atq; domus curapoft morte uirí fufcepta,eeumamorem erga filios,eamc dilígentíiac magnítudinem anímí praeftítít;ut no male confuluiíTe Tíberius uíderetur,pro talí uxore morteprarepta, Nam&Ptolemzíregís nuptías refpuit,cum ílle regni& díadematís comunícationé offer ret:& ín uíduitate perfeuerás,caterís puerís amífsis,uná ex filíabus quae Aphrícano mino zi poftea nupfit,& duos ex filijs,de quibus hecfcribimus, Tibería& Caium fuperftiesfic fplendídé educauít;ut cüm magnitudine índolís ceteros omnes Romanos(inecótrouer fía anteírent, doctrina tamen dj natura praualuiffe uíideant,Cüm ueró utín Pollucis&Ca ftorís ímagínib.pícturísqy dífsimilitudines quaedá inter pugílem& curfore ín ipfaeorum fimílitudíneappareant,fic íftorü adolefcentíum dum ad liberalitatem,temperantía, intel lígentía,& magnanímítate fimiliter feruntur, magnz ín admíníftratione reipub,& inca terís rebus uel profperís ueladuerfis diífsimilitudínes apparuerínt,non alienum exiftimo eas prmíttere, Tiberíus ígituruultu& afpectu& motu corporís mítis ac placíduserat, Caius autem uehemens& ingentís fpirítus, Itacg l'iberíus locit pulpítí, ín quoafcendens conftíterat, honefté decoretg ín dicendo feruabat, Caíus prímus Romanorum perpulpi tumambulaífe,& togam ab humerís diffoluiffedicíturzut de Cleone Athenienfifcribunt, prímum concíonatort refcidiffe ínuolucrum pallij,& coxam percufsiffe, Sermoautem erat Caíj quídem terríbilís,& ad índígnatione promptus: T'iberij ueró dulcís,Kadmife/ ratíonem aptior. Oratío praterea ín T'íberío dílucida& plane elaborata, ín Caío efficax & redundás,Eodem modo ín uí&tu& menía Tiíberíus facilis& modicus, Caíusfiadalios comparet,contínens aufterusqy: fiueró ad fratrem, fumptuofus& nímíus, Obiecti eflei à Drufo, quód Delphínesargenteos emíffet pro fingulis líbrís mille ducentará quínquo/ gínta drachmarum. Mores ítem eodem modo ut de oratíone oftendimus, T iberíus milis & placídus,Caíus acer& uehemens, ut fxpe ín dícendo íra efferrí,& ad furgíaac maledi, Cairrítari,oratíonemqg perturbare confueuerít,Itaqy huíus exceffus remedium machína/ tus, Lícíníum quendam haud ínfulfum feru& poft fe ín pulpito collocabat,qui quoties€^ afperarí, aclongíus ob íiramprotrahíuocemfentíret, uocalí organo, quo notas deducere folent,mollem emíttebatfonum,quo ípfeadmonitus,& quafí ex certamine reuocatus, Ue hementíá íllam atq; contentíon? nímíam remíttebat, Dífsimilitudínes quidem igitur ter eos tales erant, Audacíauexó ín hoftes,íuftítía ín fubditos,diligentia in magiftratibus, abftínentía& íntegritate íuxtá ínfignes. Aetate nouem annís Caium Tíberíus anteibat, quz res potentíam eorum diuifam temporíbus, necín unumrobur concurrente, facilius labefactarí permífít,magnumt ad res gerédas fublato mutuo auxilío attulít detrímenty. Seorfum ígítur de utroqj dícendumeft;acprímo de Tíberio,qui príor fuít etate.Illeigitur ftatim a pueritía íta clarus atcp infignis fuit, ut confeftím ín collegio augurum ít receptus ob uirtutem magís quàm ob nobilítatem, Oftendít ueró Appius Claudíus uír confularis atqj cenforíus,príncepsq fenatus,& magna per íd tempus autoritate excellés. Namcum augures unà écenarent, compellans Tíberíum, eic gratulatus filíz nuptías obtulit: quas cümadolefcenslzto anímo fufciperet, fponfione fíc facta, redíens domum Claudius; 7 ipfa ianua ftatim uxorem Antiftíam magna uoceappellans, Claudíam uíro feípopon? (e nücíauit.Atueró Antiíftía ftupens, Quid hocfeftínationis eftvínquit. Num zdepol i 4 beríum Giracchum illi fponfum tradiderís? INecfane me fugít hzec qua modo díxí, n0? nullos de Graccho patre€ A phrícano tradidi(Te fed plures íta tradunt utnos xi AM Tiberius& C.Gracchus. Ij6 1&Poljbius poft mortem Aphrícaní nupfiffe Cornelíam Giraccho affirmat, ex fententía | amícor& omnibus pralato, cümá patre ínnupta indefponíatatg relicta effet, Príma Tíbe^ rij milítía fub mínorí Scipione ín Aphrica fuit, ín quacum Ípfi duci cotubernalís eílet,na^ tura ipfius celeríter cogníta,& ad imitattone uírtutü traditus, confeftím modeftía atqj for» tiudineczteram iuuentute egregie fuperauít, primusdq;omníü murum hoftíum conícen dit, ut Fanníus teftatur, qui fe quog; unà cum T'íberío aícendiffe, atgy eíus muneris partí^ cipem fuiffe aít, Itagy& prafens exercítuí pluzimü charus fuit Tiberius,& abiens defideriumfuiapud milites íngens relíquit. Poft hanc militiam quzftor Romz creatus; cum C, Mancíno confule uíro haudquaquá ímprobo, fed tamen ígnauifsimo omníü Romanorü ducum,cuí forte euenerat, contra INumantínos profectus, ín grauibus aduerfiscy cafibus nonfolüm íngeníü ac magnítudo anímí eius emícuít,uerumetia quod mírabile eft, incre dibilem erga imperatore fuum reuerentíà feruauit, cómípfe conful pra magnítudíne ca^ lamítatánec fe quídem effe confulem memíniflet, V ictus ením ingentibus przlíjs, tenta| virnoduauffugere, Quod ubíhoftes cognouerüt, occupatís propere caftrís,& fugiente exercítá perfecutí,extremísqg eor caefis, relíquís uero círcáuentís& ín loca ínuía copul fiseó rem perduxere, ut conful defperatís rebus caduceatore ad petendam pacembhoftí^ bus mítteret, At íllífe credere nemini przeterdg Tiberio afferentes, utipfead eos mittere: urpoftularunt, FHlocueró cüm ípfius T'iberij fama, qux ad hoftes quoq; peruaferat, cum etiam Gracchí patrís memoría facíebant, quíaduerfus Iberosbellum gerens, pacemcum Numantinis firmauerat, eamcg femper apud populi recte iufteq; defenderat, Míffus igi^ turadhoftes Tiberius, partím fuadendo, partím recipiendo, foedus firmauit, acpereum modum uiginti millia Romanorü ciuium abfcg auxilíaríjs& alijs quí extra ordine fecuti erantferuauít. Cüm uero ínter caeteri predam quam hoftes captis diíripuerant caftris, ta. bula quog; Tíberij ratíones quefturz cotínentes amifTze fuiffent, recordatus earü Tibe^ rius.ac plurímífaciens eas fecum deferrehoftíbus am domü reuerfis,cum quatuor fami laribus Numantía profectus, ac íuxta urbem confiftens príncipibus Numantínorü ad fe uocatis, rogauit ut fibí tabulas reddí iuberent, ne ínímicorü calumnijs obnoxíus fieret, fi rationem admíniftratortü reddere nequíret, At Numantíníi occafione fibí prxftitam Izeta B tiabeopoftularuntuturbem íntroiret, deliberabundumt adeuntes,ac manu prenfantes orabantnefe amplíus hoftes, fed amicos putaret, fíderetqy. V ifum eftíoítur fibiut urbem intraret, cüm tabularü recuperandariü gratía, tum ne díffidentía hoftes írrítarent, Ingret fusitagurbem prímü conuíuio liberaliter acceptus,deínde tabula reftítutae:data infu per eipotetas, ut quícquíd uellet arbitratu fuo ex praeda deferret, nihil prater thus facriticij caufaparatü aflumpfit, V bí ueró Romam redijt, ac foedus iudicio omníü uelut dedecus Romani nomínis improbaretur,cenfentibus cunctís ut more maiorum ín bello aduerfus Samnites olim feruato, conful cum quaftore ac tríbunís mílítá nudí hoftibus traderent: militesquord plerícy ex plebe Romana erant, ad Tíberíum concurrentes,& fceda ipfaín confulem, falutaría uero& ín ipfis malis remedía ín Tíberiü referentes, tandem effecerüt u Tiberfj gratía, quzeapnd populum Romanü maxíma erat, caterís quog; prater unum Mancinum parceretur, V idetur autem& Scipio Aphricanus potensperíd tempus ín re^ Pub Tiberio ad falutem profuifTe: fed nihilominus aduerfus Scipione querela íactaban^ urquód non€ C, Manciná confulem feruaffet, quód foedus Numantinü perhominem bifamiliarem& affinem firmat improbarí paffus effet, Flutufmodi aute querelae quo^ niam ab amicis ftudíofíscg Tiberij emittebantur, offenfam quandam ac fímultatem ínter Cipionem& Tíberíum contraxerunt, Níhil tamen maíorís momentí ea res habuít, Atqg "eoputo, fi fuiffetdomi Aphrícanus temporecontentionü illarum, quas poftea Tíberíus ilbipfumnon fic fuiffe periturum, Sed quo tempore delegeagraríaà Tíberío certatü c^t tempore Aphrícanus apud Numantíá bellum gerebat. Motus eftautem Tíberíus vide Appian 4 eamlegem ferendam ifta de caufa, Romani quant uícíni agri hoftibus adímebant,par lib.s.ciuil,bell, tim uenundare, partím ín publícü redígere, ac egenis cíuibus pro modíca penfione uten mtnadere confuerüt, Sed cüm coepiffent díuítes eas penfionesaugere, pauperesqy exeuderejlata eft lex, quae fupra quíngenta agri íugera cíuem Romanü habere prohibebat, t'atespaucos annos aduerfus locupletes auxilío fuít, Nam prímo fubdítisad coducen oe eronis fraus legi fiebat, deíndeaperté íam perfeipfos diuites propríjs nominibus Pateagros coeperunt, Ita ergo exagitatís homínibus neque mílítize darenomína, nee lilos extollere cura erat, eog; proceífura uídebaf res, ut breui exhaufta liberor&mul, Ine fferuis ac barbarísper quos diyítes colebant agtos;tota Italía compleretur,In hac U 4 C Tribunorü plebis poteftas. Plutarchi igitur parte reipub.primus C.Lzlíus Scipionis amicus fuccurrere inftituit, fed aduerfa, telocupletà factione, uerítus turbatíoné atq; dífcordiam cíuítatís, ab incoepto deftítít, ob eam rem fapiens eft poftea uocitatus, Atueró Tiberius ut prímütribunv: pleb. creatuy eft,eam a&íoné fufcepitautoribus(ut pleríqy fcripferunt) Díophane rhetore Mítylengo tunc ín Italía exulante,& Bloffyo Cumano Antipatri Tarfeníís philofophí dífcipulo, ad quem funt quzdam ab Antipatro fcripta, Nonnulli Cornelíam matre afferunt fepíus op, iurgando natos, quód ípfa Scípionís Cornelía, non Grracchortü, uulgo appellaretur,ado, lefcentem ímpuliffead hanc actione fufcípiendam, Alij ob zmulatíoné Spurfj Pofthumi aqualís fuí, quem ab exercitu rediens au&tü potentíaaccelebrítate nominís offendit, cu, pídínem ince(si(fe Tíberíà credunt, ínfigni aliqua& memorabili actione pracellere, Cz, íus ueró frater ín oratíone quadam fcribit Tíberià Numantíá profícifcente,dum perTy fcíam íterfaceret,folitudíne liberorá& inductione feruorü profpecta,tunc prímüm dle, gem agraríá fibí quídem funeftam,anímá íntendi(Ie, Plurim& ueró ipfum plebs Romana impulit per líteras ín fornícíbus& monumeétís ac paríetib, inícríptas, efflagitansut agros publícos egenis ademptos reftítueret, Nontamen per feipfum legem ferreaggreffus eft, fed praftantífsimorü uirorum confiliá adhibuit: inter quos Craffus pontifex maximus, & Mutius Scuola Iurifconfultus,quiper íd tempus conful erat,& Appius Claudius fo; cer,fuerunt, Necuídetur lex ulla aduerfus tantam iníuríam mítíus ac leníus perfcribi po, tuilfe, Nam quos oportebat pro hís qua contra leges fecerant poenas fubire,& quos init, fté tenuerantagros cum perceptís fructibus reddere,eos accepto precío dímittere.X ege nis cíuíbus tradi iubebat, Sed ea lex ut plebí grata, fic animos locupleti offendit, Itag;ob auarítíá legem,ob fram ueró atgínuidíam autorem obtrectantes, plebem deterrerecope runtquafi ea lex euerfioné reípub.líbertatís produceret. Sed fruftra id conati, Nam Tí beri facundía, quae malam etiam caufam fuftinere potuiffet, cunciuftam honeítamq di, cendi materíam nacta, fuperior íinexpugnabilistg euadebat, Pauperü ením adftanteplebe caufam agens dicere folebat, Feras quidem beftías luftra atqj tectü quà fe recipíátinltz AT lía habere, illis ueró qui quotídie pro Itala pugnentarg intereant, praeter aéremignemd níhil ín Italía effe,(ine lare,(ine fede cum liberis coniugibusq; uagarí, Mentirí autem ímpe ratores Romanos,cüm milítes hortantur ut pro arís atqp focís aduerfus hofte depugnent: catere ením ijs Romanos cíues:non lares paternos, non monumenta maíort eos tenere, fed pro alíena luxuría opulentiacg pugnare, pro alijs uulnera ac mortes fübíre: domínos orbisterrarü uerbo quídem appellarí,re autem uera terra glebam non habere. His&hw iu(modí uerbís ín concionibus grauíter& cum íufta índignatíone íactatis, A plebeio fauo re receptís, nullus aduerfaríozü valebat refiftere, Quare omíffa cótentíone verborum, ad M. Octauium adolefcentem grauem atqj honeftü T ibericy familiarem, locupletes confu gerunt, Eratautem Octauíus& ipfetribunus plebis, qui licet ab inítio ob amicitiam Ti bertj recufaretaduerfus eam legem intercedere,tamen poftea multítudíne rogantíum ut^ ctis íntercefsít. Eft auté tribunorum plebís maxíma ín prohíbendo poteftas. Vnoenim prohibente, níhilalij etíam(í complures fint, efficere poffunt, Irrítatus ergo obínterct" fionem Tíberíus, legeílla priore míté& humaníter fcrípta reiecta, aliam pl ebí magisgr tamlegem promuleauit,utagrí quí contra leges poffefsi erant, dimitterentur, nullamet tione precij facta, Eraritígítur quotidíeinter'iberíium Octaufumq ín concionecertaml na, ín quibus lícet fummo ftudíoardorec contenderent, níhíl tamen cótumelíofum ut quam, nec uerbum quidem non probum ab alterutro decidíffe ferunt, INon folümettam ín ludís(utuídetur)uerumetía in contentíonibus atqj írís,probítas natura educatioqimo defta confpicitur, Conatus eft Tiberius fi poffet M.Octauium intercefforem,quontam ipfe multum publícíagri pofsídebat, ab íncoepto mouere, reftitutíone agror(ü fuorum€ proprijs facultatibus,lícetno admodü fplendidis, oblata, Per quam oblationé cümnili 9 magís Octauíus defifteret, Tiberius edicto propofito omnes urbanos mag íftratus agere quícd inhibuit, príufquàm delege agraría ad populum referretur, A erarío autc figi'a ímpre(sit, ac per queftores quicquam depromíaut ímportarí vetuit, poena adíectafíquis contrà egiffet, Qua conterríti magiftratus finguli propría officía dímiferunt. Obbocec" &um locupletes cuncti ueftes mutauere,& maeftíac fordídati círcuibant forum. nece cus parátís clàm percufforibus,nece Tíberío machínabant.Tlle ueró palám gladíé, quem dolonem uocant, accínctus ambulabat. Sed cüm adeffet comiti díes, populo Graccho ad rem perficienda uocante,locupletes omnibus locís occupatís,magná prabuerüt a tione, Sed nihilominus Tiberius multitudinefretus cüm dimouere eos poffe&ram^^ liberius& C.Gracchus. l7 1 cete aggrederetur, Manlius& Fuluíus uírí cófulares Tiberi& adeuntes,& fmanu prenfan tes, precibus& lachrymís orát, ne hoc agere uelít, Atílle quantá nund antea perículü at^ tendens,& fímul reuerentía tantorti uírorti permotus, quíd fe facere uelínt, percontatur. Atíliíno effe fetantzerei cofilio idoneos affirmantes, utfenatus arbítrío permítteret,fuafe runt, Verü ubifrequens fenatus ob potentíalocupletü nihíl perfícere ualuit, couerfus ad rannólegitímáneg; humana, Octauíum amoueretribunatu inftituit, Ac primó quidem multis uerbís fupplícíter eum rogauit ut ab íncoepto defífteretpopulog Rom,cocederet ivftapoftulantí,& parua pro magnis laboribus perículiscg habituro, Deínde utillehocne gauít, nópoffeambos ín eodem magiftratu equali poteftate praditos, de maximís rebus coteadentes,fine bello euadere;caterü unam fe medicina íntueri ínquít, ut alteruter eorá magíltratu abrogaret, Itagp defe prímó Octauíus referret ftaturü populi Rom. íudicío,fta dmg fiiuberet tribunatu abíturii, Floc quoq; repudiante Octauio, fedei llo relaturü eíTe dixi aifi fententía mutaret, Fís fímul díctis concionem dímifit, Poftera ueró díereuocata cicione, rurfus Octauíü uerbís mouere conatus eft: quibus fruftra cofumptís ad populü tulitde Octaufj abrogatíone,ftatimq tríbus ín fuffragíd ire tufsit.Erat tríbus quing& trí ginta,quarü cüm decem& feptem íam Octauíum abrogaífent,unagg duntaxat reftarecad. remperficiendam,parumper fiftere iubens,íterató ad Octauium cóueríus eft,rogansatg; obieftans,utab íntercefsíone defiíftere uellet,neue fibi hác notam ínurí pateretur, fimvldg fpédiante populo Rom.ipfum reuerenter cóplexus deprecabatur.Hís precibus Octavia nonnihil motum ferunt. Nam& ímpleffe oculos lachrymis,& aliquanto cum filentío ftedfleiradunt, Sed ubí ad locupletes profpexit(aderant ením ín cocíone) quafi uerecundía «ductus generofe refpodít,ut quod uellet Tiberius exequeretur.Eo ígitur abrogato po puliiuffumifTusa Tiberio libertus apparítor de tríbunali illum detrahere uoluit, Concur fusalocupletíbus ac plebefactus, ríxaqy fic exorta, quód indignü fpectaculum uideretur Odauium àli&oríbus contumeliofíus auellí, Octauíus pertumultü euafít, Líberto aute (namlibertís apparitoríbus Gracchus utebatur) lumina effoffa.In hoclexa graríafertur, ttesguiríadagros díuídendos creantur, Tíberíus ipfe legís autor, Appius Claudius fo. cer, Caius Gracchus frater, non prarfens ille tunc, nam apud Numantiam cum Scipione E D miliabar, Inlocum autem Octauíj Mutíus quidem Tiberij clíentulus ín tribunatu fuffeE GusQuibusrebusperculfi locupletes,& Gracchípotentíam ueríti,in fenatu aduerfaban tur, petentít ex more tentoríum publicum, quo ín díuifione agrorum uteretur, alijs etía lcuioribus ex caufis fzepe conceffum denegarunt, Expenfas uero ín fin gulos díes nouem nummos ftatuerunt,autore NNafíca, quí propter multítudinem poffefsíonum legíagtarig Infen(usuelacerrímum inimicum fe Tiberio przftabat, Plebs autem multó magiís& ípía exatfeitaduerfus locupletum iníurías, ac repentéquodam examiícis Tíberij defuncto, fi gnisq ueneníapparentibus, magno concurfu atcp clamore plebís funus celebratum, Ca^ dauerením ignedifruptum tantam uím putrídi humoris effudezat, ut flamma extínguere tu necinftaurato igne cremari potuit, príufquám ín alíum tocum transferretur; tandem omníarte adhibíta uíx ferí potuít, ut ignís cadauer attíageret, Adhzc Tiberius ut ma^ gisplebem írrítaret,uefte mutata,natos ín concíonem adduxít,& quafi fibijpfi diffideret, crumacmatrís falutem plebí comendauit. Poft aec Attali Philopatri defuncti teftamen tàPergamenis Romam tranfimníffo, ín quopopulus Rom. hzres fcríptus fuerat, ftatím beríusad populum tulítut regiapecunía cíuibus Romanis, quibusagrí dabantur, pro curaaffienaretur, De oppídis aute quze Attali fuiffentníhílad fenatü,fedad populum zmjpertinere przedíicabat. Hoc uel maxímé fenatum offendit, I tag; Pompeíus ín fenatu E feuicinum effe Tíberíj, ac ob íd exploratum habere inquít,díadema& purpu^ »,.«tglagazaper Budemum Pergamenü Graccho delatam, tanquam Romz regna» Qu^ Quíntus uero Marcellus Tiberium obíu rgauit, quód patre Graccho cenfuramge "''t6quotíes redirent ccena R omaní ciues, lumína extínguere foiebat,ne conuíuijs ac «c üPatibus nímít dedít uíderent: cum filio a&taudacifsímiac perdítifsimi ex plebeho^ mnespernoctare confpícíantur, Títus Anníus neg f: apiensneq; humanus uír, cateríüín hl UN T refpondere promptus,cüm dixiffet Tíbería collegam fuum facrofanctü uíoFOL E eríus aduocata cófeftím plebe Anníum accufaret,ínferíor& eloquentía&au^ wil NRKGS ad fuas argutías confugit, acut paucís audíretur ante accuf. atíonem obfe, pelle, edente Tiberio tic ínterrogauít;Si tujinquit, Tíbericódemnare me uelisacpro Ad ED detuís collegis alique appellabo,an alíum míhí auxiliari uolentéabrogabis: terrogatíone dícit Tiberius quand difertíffimus ac promptiflimus erat,obmu Uu 5 Tiberünlegis agrarieautor, Tiberij oratio pro tributitia poteftate abro ganda, Plutarchi tuíffe, Tuncígitur concionéquà Anníj accufandi caufa uocauerat,re ínfecta dímifit,Sen tiens autem illa quz círca abrogatione Octauij gefta erant non folum potentibus, uerim etíam multítudíni moleftaac grauía uíderí, pollutam ac deíectam tribunítíam poteflatém qua facrofancta hactenus fuerat arbitrantíbus,oratíone habuít, cuius nonab re fuerítfen, tentías paucas hícannotare, ut copiam acfacundíam eíus uírí intelligere ualeamus, Effe quidem fanctá& ínuiolabilem Tribuná pleb. ex eo,ínquit,quód plebí cofecratus, eiusqg ianítítur poteftate, Itaqy fi aduerfo anímo íníuria plebí facíat,eíuscp robur ímpediat,aduer, feturcg, ipfum per hocfepríuatü reddídiffe,cüm ea non agatpro quibus honor fibi fuerat demandatus. Nam& capítolium euertere,& naualía íncendere tríbunü plebís, fi quis fi nat,non ob hoc tribun& plebís efle defíftere, fed malum tríbunü effe; quod fi plebem op. pugnet, nequaquá tribunum remanere. Effe ueró pergraue, fi conful àtribuno plebis ín carcerem ducí pofsit, ipfe autem tribunus aplebe deponí& abrogarí non pofsit, cim poteftate conceffa fibi plebe, contráatque data fuerat abutatur. Confulem nang& ui, bunumplebís àpopulo Romano crearí.R.egíam quídem poteftatem omnes omnínomz giftratus complexam,€ infuper maxímís facerdotijs confecratam fuifle, fed nihilom nus Tarquinii exactum àpopulo Romano,& propter uníus regis fuperbíam, regíüno, men, fub quo Roma condiítaatq; adaucta fuerat, omníno extínctum fuifTe, Quid itafan, ctum acreligiofum utuírgines V eftales? tame fi qua ipfar& delíquerít, uiua fuffodit. De (inuntením íacrofancta& ínuiolabiles effe, dum aduerfus deos delinquunt, per quos fa crofanctz& inuíolabiles habebantur. INec ergo tribuni plebís,fi plebem offéndat,ínuio, labilem acfacrofanctü effe per plebem amplíus dígnü eft, cüm qua pollebat potentía,eam ipfe fuftulerít, Atqui fi iufté tribunatü adeptus maiori parte tríbuüi decernente, quomodo no íuftius fibi auferetur,cunctís tribubus abrogantibus? Nihil effe ufqueadeo facrüacre ligiofum, utres deorü ímmottalíü numíni dedícatas: attame illas mutari& transferrípof, feiuffu pop.Romaní,nemounquá dubítauit,Licuiffe ergo populo Romano&tribunatü plebís quafi muhus quoddam dedícatum ín alium transferre, quód aute tollíac transferri pofsit,uelex eo patere,quód fpe íam qui habuerunt,feab eo magiftratu iureiurando ex cufauerant, Hzc& fimilia Gracchus dífferebat, Poft hzc amícís mínas ac factíonem ad uerfus eum ínítam fentíentibus, alíog; tribunatu opusfore ad falutem Giracchí cenfenti bus, rurfus multitudinem alijs legibus per quas tempora militia detrahebar,& iudicibus tunc fenatoríbus equum numerü ex equeftri ordine admífcebat, excitare,& apertéíam fenatus potentíam concíone magís quàm íuftitía aut honeftate oppugnare aggreífus eft. Dehísrebus cümad popv'um referret, cerneretqg aduerfaríorüi partem fuperaffe, quo niam nonfatís frequens multítudo conuenerat,concíoné dímífit. At poftridie mutata ue fte ín forum defcendens,lachrymans ac miferabílís,ac fe metuere affírmans neinímícino ctuaggreísi eum necarent, fichomínes comouíit, ut frequens multítudo círca domá cíus prafidij caufa excubías agerent, Príma ueró luce aues augurandí caufa delata-funt, qui bus oblata eíca, nulla ipfarum praeter unam prodijt, etíam cauea uehementer agítata: nec ifta ipfa que prodíerat,efcam attíngereuoluit,fed fublata ala finiftra& collo produdiorur fus in caueamferecondídit. Hoc fígnü propter id quod príus euenerat, magís"Tiberium commouit, Eratením illi galea qua ín przlijs utebatur magnifícé ornata atg ínfignis, ín caangues oua pepererant,íamqy foetus formatí erant,quod accedente auíum fígno, magis formídínem íncufferat, Procefsíttamen concione populí círca Capítolíum audita,& do mo egrediens pede límen offendit,adeoqy percufsío uehemens fuit, ut unguís maioris di/ gíti fcínderetur,fanguísqy profluens per calceum emaneret,Profectus ínfuper aliquan lo,coruosad finiftram ín ftíllicidio pugnantes confpexit, lapísqy ab altero coruorü dímo" tus íuxta pedes eíus ín magna turba prolapfus eft, Hoc non folüm Tiberi, fed etíam 2U' dacíísímos eorit quíaderantturbauerat, V erim Cumanus Bloffyus tunc forté praens, & pudendum& dolendum effe ínquít,fi Tiberius Gracchi filius, Scipionis nepos p" cepsqg populi Rom.ab uno coruo deterrítus,cíues deferat fuos,nec uocatus exaudíatinec inímicos tamen hocín rífu pofituros,fed quafi regnet,& delicijs deditus fit, calumniandi occafioné habíturos, Interea nonullíá Capiítolío decurrentes, properare eum iubebat u" pote rebus profperéfuccedentibus.Profectus itaque prímo congreffu praclaréaccept* eft, Nam& popularís plaufus apparentí fublatus, prompted uia conceffa, globo et? círcundatus,ne quísappropínquare poffet,.Deínde per Mutium tribus uqcari coepte E tamen per tumultum quíab extremis oriebatur fieri quicquam non potuit, míftisatg" certís omnibus pellentíumac retinentium fluctuatíone, Inter hacc Flauíius Flaccus Tiberius& C.Gracchus. Ijg 1 torínemínente locum euadens, ubí prz clamoreftrepítug; multítudínis exaudiri uox nó poterat, manu fignificauit, uellefe cum Tiberio loquí. Iuffuítacg Tiberij per multítudíne receptus, ubíad eum peruenít, nuncíat díuites poftij confulem- mouere nequibant, con(ilium denece eíus per feípfos agitare coepiffe, eaqy de caufa feruosac libertos cum armís habere, Hzc ubi cíircunftantes''iberíum audiuerunt, fubitó togas accínguntur, haftilibusg quíbus multitudinem reprímunt de manibus míniftrorü ablatís, fractístg, fefe ad re (i(endum propere copararunt, Sed illi quílongíus aberant hanc praeparatione admíran; tes,cüm quíd ea res fibí uellet percontarent,tangens caput fuum T'iberius,perículum fibí imminere fignificabat, Hoc fignü ínímíci maligne interpretati, quafi regem díadema pe^ tere illum fenatuí nucíarunt; ob quem nuncíum càüm omnes perculfi effent, INafíca príus confulem ut libertati fucurreret cohortatus, deíndeubí à coníule grauíter refponfum eft, necfeautoré foreínteftíni bellí, nec quenquam R.omanü cíuem fineiudícío necatur&, fi amenaliquíd decernat populus Romanusa T'iberío coactus, íd fe prolege non habitu: E rum:profiliens INafíca, Quando,inquit, conful cíuitatem prodit, qui leges faluas effe cu^ piunmefequantur, Hzec dícens lacíníatoga fupra caput pofíta;ín Capítolium ire pergit, aljg pofteum toga círca btachíum ínuoluta fecuti funt. At multítudo ob reucrentíá am. plifsimorum uirorá, aditum negare minímé aufa, fefe retrahens comprimebat, Tulerant ab initíohí quicum INafica caeterísq; aduenerant,fuftes& clauas: índe ueró fubíelliorum fragmínibus pedíbusq reuulfis, obuíos feríentes, contra'Tíberís euadebant, Cade ítacg & fuga Tiberi](ocíorü facta, cüm ipfe Tiberius curfu euadereproperaret, toga per quen^ damretentus cecídít: furgentíuero P, Saturnínusunus ex príncípibus pede fubfellí; ca putpercufsit. Híc prímá, fecundam uero L, Rufus, de qua etíam gloríarí folítus erat, pla gamínflixit,Etalij ueró círciíter trígínta mactatifuftíbus& lapidibus omnes, ferro autem nemo, Hancprímam poft exactos reges contentione fuiffetradunt, qua fanguíne& cz. deciuidtinirez, Nam alías quídem nec paruas, neqy paruís de rebus agítatas íta tranfege: rut, ut cedere magis ínterfe metu quídem plebís fenatus, plebs auté pudoreacreueren, tapatráquàm certare uíderentur, Et ín hac ípfa contentionefacilé ceffurus uidebatur T í berius(luerbís&C autorítate eum fledere perrexiffent. Et certé prímo impetu ín ipfum fa B&o,perfacilé cefsitabfqs pugna& uulneribusrefiftendo illatis. Sed íra potíus atqg odíolo cupletum, quàm ob eas qua íactabantur caufas, perpetrata czedes Tibertfj uídetur fuiffe: cuíus magna fuerít coniectura, quód ín ipfum etíam mortuti crudelíter fzuierunt, Non enimtolli corpus, nec fratriuelad nocturna fepulturam poftulanti cocefferunt,fed ín Tí» berimuná cum alijs cadaueribus proiecerunt. Necfinís hic erat,fed amícorüac familíaria eiusalios índícta caufa ín exilí& pepulerunt;alios captos durífsímé trucidarát: inter quos C.Vilíusinculeo cum anguibus ínfutus necatus eft, INecatus etíam Diophanes rhetor, AtBloffrus Cumanus Tiberi familíaris ad confules perductus, cüm de rebus geftis in^ trrogaret, fe Tiberii iuffu cuncta feciffe refpondit. Ad haec INafica: Quid fite Capítolía incendere iufsiffet;an íd quog;fecífTes? Nund íufsiffet hoc, inquít: fed fi iufsiffet, paruif» lem: nam pro utilítate pop. Rom. necalíter unquá erat uffurus. Hic Bloffyus tunc eua» &tsín Afiam ad Aríftonicü fugit, rebusqy Ariftonící deíndeprofligatis fibijpfi mortem confcíuit. Poft morte Tiberfj,utplebis dolorleniretur,fenatus diuífíone agrorü impugna It deftitit;permifittg ut loco Tiberíj alium elígerentad agros díuídendos, Electus eft igit "uraffus Gracchorüaffinis:filíam ením Crafsi, C, Gracchusuxoré habebat.quanquam tradit Cornelius Nepos non Cráfsí,fed Bruti quíde Lufitanís tríumphauit,filia, C, Grac sd ailes plures íta traduntut modo díximus.Sed cüm grauís plebí foret Tibe | MN um uíndicta accufatorescy contra Naficam pararení£, folícítus de falute Nafi» M ou y iberàfibí legatíone in A fía decreuit. Non ením obfcura erit populi Romani f e amabant obuij,maledictíscg inceffebant;tyrannü cade tribunítía foedati polluz pXinexpíabilem uocitantes. INafica igiturquand? maximo facerdotío íllígatus, ta» meaeidecsnia Italiam dimífit, ac ubíín Afíam peruenit, haud multó póftcírca Pergami i ecmíri fí ufqueadeo NNaficam oderat populus Romanus, cüm Scipio ipfe A^ 5 fumma aliás gratía fretus, par&abfuerit quín omní beneuolentía& charítate o 1 Li Cy s A" E H4* y. P PuliRomani deftitueretg r,quód apud Numantíam cede Tiberi] nuncíata fibí.carmen ^ Ometibronuncíauít ín hancfententíam: Sí Dn qr LI: Ti eBteant altj quítalía facere pergent,^ Quodq ín concíonerogatus, quíd de morte nah 7 RaUir et, non placenié dedit refponfionem, Ex quo factum eft; ut plebs íllí cócio^ Teperet, quod antea fecerat nuni,& ipfe ad maledíctaín plebem írrítatus eft Tiberij interitus Appianus principio libri prin eclli ciuilis. ie Somnium C, Gracchi, Plutarchi de quibus ín Scipionis uita figillatíim díxímus, C, autem Gracchus fiue inímícos uerítu, fiue ut ínuidía íllísaccumularet, ftatim poft mortem Tiber fratrís omifIo foro feín oci tradidít, quafi& runc míferé& ín futuri abíecté uítam acturus, ut etíam quibufdam def; preftaretfermone,quafí ea damnaret qug Tíberíus gefferat, Erat autem per íd tempus ad, modum adolefcens. Nam T iberíü conftat ante trígefímü zetatís annum interijífe, quo, ut fuprà díxímus, nouem annís Caíus mínor erat, Sed procedente tempore, cüm moreiin eo graues,€ à pigritía, mollítíe, auaritia, uoluptatibus alieni apparerent,facultasq dicen, diadrempub. cóparata,ftatím credítum eft illum nequadj ín pofterum quíetem acturum, Nam ín defenfíone cuíufdam amici fuí V ectij nomíne íta excelluít, ut caeterí oratores ni hilàpuerís differre uíderentur,multítudog eo dícentemiírabili lztítía plaufuc exuliaret, Quíbus rebus perculfa nobilítas, multa íam índe agítare coepít,& anté profpícere, quem, admodá efficere poffet,ne C. Gracchus tribunus pleb.crearet-Forté euenítutquaflorín Sardíníam cum Orefte confulenauigaret, Id enim munus Caío forté impenfuminimicis eius gratü fuit, fíbíueró non íngratü, utpote quí noffetnon ínferíore fe bello effedjinfo xo, Preterea adhucroftra fuggeftumt perhorrens,nec plebí amícísqy rogantibus denega refuam operam uolens,omníno profectione illam libenter fufcepít, Atquí opínío magna obtínuit C, Gracchi fummü& abfolutum fui(fepopulare,multocg ín eare íudício popu, lí Tíberíü fratremanteiffe; quod uerü non eftfed necefsítate potíus copulfus, quàmiudi, cio aními, fead rempub,contuliffe uidetur.Scríbit Cícero orator, C.Giraccho omnesma giftratus repudíanti& ín ocío uiuere cupientí,fratrem Tiberium ín fomnis uifum dixifle Quid tardas Caínulla eft fuga, fed ambobus unam uítam& unam morte propopuloRo mano certantíb, fata ftatuerüit, Cüm uero ín Sardiniam ueniffet, ibí omnifaríam uírtutem oftendens, audacía quídem ín hoftes, iuftítíain fubdítos, beneuolentía& obfervantíaer/ gaconfulem,cateram íuuentute, temperantía autem& induflría etíam feníoresanteibat, Vehemétíatg peftiferahyeme exercitii opprímente, càm confulà cíuítatibus ueftem mi litibus peteret,& ílla mifsís ad fenatü legatis, feà praftatíone ueftít excufarent,necaliun deueftíendí exercita facultas confulí permitteretur, magnotqp ob eam rem milítesaftice rentur íncomodo,adiens ciuitates Caius effecít, utipfe fponte fua ueftem exercitui don rent, Ea Roma nuncíatacüm popularís grati uíderent, ínitio fenatii turbarunt,& prius quidem ex Líbyauenientes Micipfz legati íngratéacceptí fueráta fenatu, quod dícerent Micipfam C, Gracchi gratía frumentü ín Sardiniam mififfe, V t igitur Ciracchüdiutiusín Sardíníadetíneret, ut milítibus fucceffores mítterent, utqg Oreftes conful ín Sardinia re maneret, decreuerunt ut fíc Caíus quoq; remanere compelleret, Sed illere íntelleda, ft tím ob íram e Sardinia nauigauit, Roma ex ímprouífo confpectus,no folü ínimicisue rumetíiamíicis reprehenfionís caufam aduerfus fepraftitít, quód cotra maíorü exempla quzftorante confulem e prouíncía decefsiffet, A tamen cüm de ea re apud cenforcsaccu faret,oratíone habíta fíc mentes omníii mutauít, ut magís íniurías paffum iudicarét.Duo decím feannos mílítafTe oftendít,cüm lex caterís decem ín necefsítatib,defíníat.Qucltvram per tríenníü gefsifTe,cüm lex fíníto anno redít& quaftorí permittat,Seunt plenoslo culos pecuníarü extuliffe,uacuos reportaífe,cüm alij potato quod extulerantuíno,plenas auroatqy argento amphoras reportarínt.Poft hec rurfus accufatus eft quafi partíceps Fre gellíanze cofuratíonis: ín qua caufa cum omne fufpicione à ferepulíffet, purum& ínfon tem effe coftaret,ftatím tríbunatü petere properauit.In quo lícet uníuerfa nobilitas ipfum oppugnaret, tamen multítudo tanta ín urbe ex Italía confluxerat, ut domus teda; det" fent,nec turbácapere comítíá poffet, ex tectoríjsqy atqj tegulis fuffragía praftarent. Foc duntaxat conandoaffecuta nobilítas eft,ut nó prímo,quemadmodá fperabat;fed tertiolo co tríbunus crearet, Poftquàm tríbunatii ínijt, ftatím prímus omníü collegarü apparutt nam eloquentía egregíé praedítus,& ob ea quz paffus fuerat acer& audax; ex quacunqut caufa in comploratíone Tiíberij fratrís fermone traducebat, comemorans qua cuncfaca fuiffent,atque índeoftendens maiores contra Falífcos bellum íntuliffe, quod Genutíum quendam tríbunü plebis iurgío incefsiffent:& M, V ectiá ultímo fupplicio affectif, quo. tranfeunti per forum tribuno plebís deuíano cefsíffet, At ifti, inquit, fpectantibusuo 4 "Tiberium mactauerunt,& per medíam urbem tractum ex Capítolío ín Tiberim proie runt. Amici quícung; captí,fine iudícío necati funt. Atqui more maíorüi,fi quis cap'?" dícioaccufatus, non ueníat ad fe defendendum, tamen eum domí ante ianuam confi m nomenclator tuba cítat,necanté contra ipfum fertur fententía, Ita cauté diligenter? .[an,., 2 2" i í 1| n íores noftri iudícia moderati funt, Hís illeuerbís multitudíne concítata,& erat e Tiberius& C.Gracchus. I9 1 magna uocís,& ín dicendo firmifsímus, duas tulít leges: alter&utquí magiíftratu perpo. pulum remotus effet, facultate alteríus magiftratus íneundi nó haberetzalteram, ut fi quís in magíftratu conftítutus ciuem Roman fine íudícío necaffet, ín eum populi animaduer fioforerquar& altera M, Octauíus qui Tíberío rogante tribunatü dimittere iuffus fuerat, noabaturzaltera ín Popílíum, qui prattor amícos Tiberij ín exilium pepulerat, íudicium parabatur, Sed Popílius ftatím per fugam fibi confuluit, O&auíü uero ipfe Caius ob Cornelícpreces feruauít,lege abrogata:nec íngratü fuit populo Romano, cüm díceret ín con^ cione,fe Cornelíz matrí precanti(aluté Octauíj cocefsíffe. Nec fané ipfa Cornelía mínus ob uirtute filiorum,quam ob memoría A phrícani patrís à populo Rom, colebatur, cuí e tíamcüm poftea ftatua decerneretur, fic fcripta eft: Cornelía Gracchorü matrí, INarran^ ^ PE turautemulta uenufté& oratorie de Cornelía matre à Caío dícta aduer(us quendam íní^ mícorum: Tu,ínquít, Cornelíam uítuperare audes,que Tiberi peperít/Cumq ínimicus illede mollitie notaretur,( ua ratíone, ínquit, tecum Cornelía comparas?an tupeperiftí utilla'Atquí nemo cíuís ignorat, díutíus illam fíne uíro fuiffe; qudm te uíra. Multa huíuf^ modiexoratíonib, fuís(umí poffunt, ín quibus mordacitas uerborü apparet. Legespratereatulítpopulares aduerfus potentíàfenatus, ueluti de colonijs deducendis, deueftíb, publice mílítibus dandís fine ftipendiorü dímínutione, de mínorib. decem& feptem an^ nisad milíiá non cogendís,Tulít& de fuffragijs focíora, pares Italos& ciues conftítues, Tulit&frumentaría legem de annona pauperibus afsignanda,Tulít de iudicibus deligen dís.Nam cam folíantea fenatores iudícarent,ob eamq; rem à plebe tímerentur, trecentos exequeftriordíne íudícesadiecít, paremfenatoríbus numerü ftatuens, Hzclex potentia fenatus magna ex parte precidit,atcg ín ea legeferenda,& alioqui egregie diligentía ufum feruntX primum omníit qui antefe fuerantíta concíonati,ut noad fenatü& comítíum, utmos erat, edad forum conuerfus perfifteret, quod poftea femper ín dicendo feruauit, Atquíexhacparuare magna in republíca mutatío oríebatur, traducta dignitate ad popu lum,quafínon de fenatu,fed de populo Romanoís quí oraret,cogítare deberet, Cm ue^ roplebsnonfolüm eam legem fufcíperet, uerumetíam Caío poteftatem daretut ex eque p firiordinequos uellet íudíces elígeret, tunc quafi regía fuffultus potentía, etíam à fenatu B indicendísfententijs obferuabatur, Quotíes ueró fententíam dicebat, femperalíquid de^ corumacprzclaré& deferebat, qual efuít decretum eíus de frumento à Fabio mífTo,Fabíus enim propretor ex Hífpanía frumentü tranfmiferat: at Caius fenatuí perfuafiít, precíum ciuitatibus reddendum effe, Fabíu mtaqreprehendendum utgrauem prouíncíalíbus,& ni. misduréímperante, Ex quo fenatufconfulto magnam fenatus laudem affecutus cft, Decreuitetam colonías deducendas,uíasqy muniendas,rem frumentaría procurandam:;atqy hísomnibus dum agerentur, ipfe magiftratum gerens, indefeffo ftudío, ac necubí defi^ ciens praerat,tanta ac tam mírabilí uigilantía& celerítate, ut àd fingula duntaxatuídereürintentus,adeocy ipfe unus omnía obibat,ut etíam acerbifsimí ínimici obftupefcere co^ snenüurutrum per omnía efficacem atq ínuíctü, Delectabat ueró populum Romanum Iptusafpectus, Semper ením illum turba íngens fequebatur operaríor&, fabrorum, leSAtorum,ma manitateerauítatem conferuans, fe nts oftendít eos, quí feutfuperb giftratuum,milítum,ftudíoforum,quos omnes beníenéalloquens,& in hu, qp unicuique íllorum decenter ímpertíens, calumnia um autínhumanum crímínabantur, Maxíméueró dí^ gentem círca uíarum procuratíonem feprafítítittum utilítatís caufa;gtum etíam ornatus. mun tibus it, taisquidem regionibus uías deduxít,& eas partim lapide incufTo ftrauitpartím arenze lütagoeríbus.íníqua adzquans,& quantum valles torrentesq;abrumpebant, pon^ aquali altítudíneac proclíuítate coníungens, pulcherrímam operís fpecíem often"Imenfoprzeterea uíará fpacío, fingulís míllíarijs(eft autem milliaríum pauló mínus quam octo ftadía) columnas lapídeas fpacij figna praeferentes conftituit. Alíos infuper laPldes patum ínter fe diftantes ex utrag? uíarum parte difpofuir, utexillís faciliter& fine m e€quos effet afcenfus, Ob hzc cümà populo Romanolaudaretur ,omníaq; conce » paratum oftenderet,díixitin concíone fe pro hís rebus gratíam petíturü:que ficon^ tfetut fibi pro fummo beneficio acciperet:fí negaretur, nongrauiter ferret, Haec uer a L J a cationem dederunt,quafí Omítis. cunctísqy í amícís,"s cn net 4 Fanníum ad confulatun confulatum petere uellet, Inftantibus igítur confularí^ expectatíonem adductis, prodijt Giracchus ín campi unà cum petendum adducens, pro eoqjrogans, defígnarí con» fineull tit, Ipfe ueró Gracchus tríbunus plebís fecundum creatus eft, plebe íd íubente, ipfius petitíone.Sed cüm animaduerteret fenatá fibi infenf um,Fanníü ueró con» Leges à Grac» cbo late. Plutarchi C fulem ob idipfum mínus potente, quód fibiamicus putabaé£, rurfus alijslegibus promul, gatís,anímos plebís fufcitauit, colonías Tarentum atq; Capuam míttendas,& Latínos in cómuníonem cíuítatís uocandos decernens, At fenatus metuens ne omníno ínexpuen; bilís fieret Giracchí potentíaajnouum& ínufitatü remedium adinuenít, V tením ftudiaho, mínum ab illo díuerteretmulctas contrabonü zquumdq plebí cócedere decreuit;per hüc mod, Erat Líuíus Drufus collega ín tribunatu, uír claro loco natus,& ingenio, eloquen. tía, diuitijs pluríma pollens, Huic fenatus perfuadet,utunà fecü aduerfus Caium infiflat fineulla plebís offenía,fed ea plebí míniftrans, pro quibus aduerfus eam refiftere pulchrü eílet.Permittens igitur tríbunatü fuum Drufus arbítrío fenatus,leges tulít,necprzclarum aliquid nec frutuofum reípub.continentes, fed unum duntaxatagentes, ut C, Gracchus uoluptate& gratía apud plebem fuperaretur. In qua refeipfum arguit fenatus, nonresà Caio geftas molefteferre,fed perfonáeius oppugnareuoluiffe, Nam Graccho duascolo, nías decernentí reftíterüt, quafi popul&exhauriret,Líuio auté duodecim colonias X tría millía cíutum in fíngulas earum deducendas cenfentí, libentifsime affenferunt, Etrurfus Graccho pauperibus agrum díuídentí,& penfioné reípublíca ob id foluendam cenfenti, quafí gratía plebis aucupantí, aduerfatí funt,Líuíus autem etíam penfione remouens, eis placebat, Caíus paría fuffragía Latínís concedens, fenatít offendit.Liuío autem,neliceret quenquá Latíní nominis ín exercítu flagellís cedi legem ferentí,auxiliati funt.Illud tantü utílítatís ín rebus Líuij fuít, quód quoties dehísrebus ad populü ferret, pradicabatíeea dicereex confenfu& approbatione fenatus;qua res populum ín gratíam fenatus reduce bat, antíquarü contentíonti deleta memoría, Maxímeuero Líuío profuítadautoritatt gratíam,quód nunquápropríz cómoditatís caufa legem tuliffe apparuít: necdeducendis coloníjs praeffe uoluít, fed alíos prafecít; nec pecunías tractauít, càm ípfe Caíus pleraj eorü qua decernebat, per feipfum exequeret, Poft hzc Rubrío quodam Gracchícollega referente,cümplebs fcíuiffetut Carthago à P, Scípionenuper euería reftítueret,& forte Caío euenílífet, utea de caufa Líbyam nauigaret, etiam maior tunc Drufus perabfentiam Caij factus, maximé Fuluíanis creuit calumníjs, Eratenim Fuluíus C, Gracchi familia, tís,& ín diuifioneagrorü collega, uírfedítiofus,& fenatuí ínuifus, nec plebi charus pro pter fufpicíionem,quód fama erat, focíos ad defectionem folicitaffe, Q uibus fineprobv tíoneargumentoqy íactatís, ipfe Fuluíus fidem non fani neg; quieti anímí oftendebat. Ea tes Gracchi potentíá mínuit, utilius inuídiz focij, Et cüm Scipio Aphricanusfubítode functus effet,fígnaqy nonulla plagarum& uíolentíe(ut in eius uíta fcrípfimus)in ipfo mor tuo apparerent, maxíma de Fuluío fufpicío fuit, utpote ínímíco,& ea ipfa díe contra Sci píonem publícé ínuecto, Attigít uero etíam C, Giracchum ea fufpícío: actam grauefaci nus ín fummít uírum& príncipem cíuítatís perpetrat&, non modó ultíone, fed redargv tíone etíam caruít:quoníam plebs folicíta de falute Gracchí, ne ílle forfan partícepsnects inueniretur,iudícía díffoluít. Sed hzc prius facta erant, In Líbya uer dum Carthaginem quam Iunoníam appellauit, Gracchus reftítuit, permulta ímpedímenta à genío locit dunt oppofíta, Nam prímum figná uiuentorü correptum, cum fignifer ualídérefifteret, fractü eft;& facra altaribus ímpofíta furgens procella difsipauit,&extraterminos deíigna t urbísabíecit, Ipfos preterea termínos lupí ínuadentes ac turbantes longe detulerunt, Attamen Gracchus omnib, conftructís atq ornatis, feptuagefimo díe poftij Roma dit ceíTerat, ín urbem reuerfus eft, audíta Drufiaduerfus Fuluium infectatione,& rebus ur banís prefentíam eíus efflagitantibus, Nam L, Opimíus uír potens ín fenatu, quiprius ínpetítíone confulatus fuccubuerat, C. Graccho Fanníum ín comítijs praferente, tunc iterum petens,multís adíuuantibus, fí coful fieret, potentíam Giracchí quae íam quodam modo confenuerat,ob multítudinem ad gratíam plebís,ipfo concedente fenatu, remp": gerentí&, depofiturus uidebatur, Poftquàm ígitur Romam redíjt, quó popularfor foret, ex palatío ubi príus habítabat, ínlocum foropropínqui, ubí complures egení& tenues explebehomínes habítabant,íimmígrauit, Deínde cüm alías promulgaffet leges; ob quas frequens cocurfus ad eum fíebat,fenatus Fannío con(uli perfuafitut omnes prate uiba/ nam multítudíne urbe depelleret, Facto ígítur per preconé mandato, duro quídt 2t iio líto,utnullus ex focijs atq; amícís populí Ro, per eos dies Roma adeffet, oppofuit Cz edí&tá, per quod confulé quídem reprehendit, focijsauté fi manerent, opem fe laturuz uerfus ínfolentia confulís pollíceba£, quod tamen nó fecit. Nam cóüm cerneret quenom ex hofpítibus acfamilíarib.fuís per apparítores cófulís trahí;permifít, nec: eftitit fnm bus fuís diffifus,fiue;ut ipfe inquit,nolés príncipí pugne cupientib, aduerfa 2 for 1 liberius& C. Gracchus. I6o ) Etforté euenerat, ut collegas etíáfuos per íd tempus habetetínfenfos ex huiufmodi cau»: (a Futur eratín foro gladíatorü fpectaculum,& magiftratuü pleríg; conftructís círca fo^ rumad fpectaculum locís,ea mercedelocabant. Hac loca Caíus per edíciü purgari iufsit, utplebs pectare fíne mercede ualeret. In quo cüm fibí non pareretur, expectata qua cer^ amen pracedebatnocte,conftructiones ípfas per operarios& fabros fuos demolítus,ua^ cuum ad fpectandum multítudiní locü oftendit, Quod factum ut plebí gratum fuít,fic col legasab eo tancj agreftí fuperboty alíenauit: atq; ex ea re tertium tribunatü creditur ami» (ie,(uffragijs quae pluríma praeftabant, malígne& fraudulenter per collegas occultatís, Sedhacno fatís clara funt, T'ulítuero hanc repulfam grauíter& íniquo animo, Aduerfus inimicos ridentes ínfolétíus quàm par erat ínclamauít,eos Sardoníü rifum ridere,ígnaros quin magnís tenebris ex fuis actís circunfundantur. Cüm autem Opímíus conful factus multas ex legibus a Caío latas abrogaret,& Carthagine ín alium loci transferendam de^ cerneret, atqg ea faceret,ut Caíus írritatus,necís fuze occafíone praftaret, prímo tempore tolerantiá habuít:fed ubi familiares amícítg,& ín prímís ipfe Fuluíus, incítareeum ccepe^ runt,cótracta multítudíne aduerfus confulem refiftere ftatuit, Ad quam rem tradunt mz tiem Corneliiipfum adíuuífTe,latenter multitudíne conducta ex agrís,ín urbem fub mefz forum(pecie tranfmífTa, utín ípfius Cornelíz epíftolís ad filium fub zenígmatís Ícríptá le^ giturilicet tradant nonullí Cornelia repugnantehocá Caío factum.) uo díe Opimius de abrogandís legibus erat relaturus,príma luce ab utrífg; Capítolíi occupatur,Ibí dum con ful acrafecifTet,mínifter quídam A ntyllius nomíne inteftína afportans, illis quí circa Ful uiumerant,díxít; Cedítebonís cíuibus malí cíues.& adíungunt quidam ipfum ín obfcoe^ namfiguram brachíum nudum fimul hís díctis per íníuría oftendiffe, Híc ergo ftatim occiditurmagnís ftylís,ea de caufa, ut dícítur, comparatís, Ea cedes populi quide turbauit, ducum ueró ipfori uaría mens fuít, Nam Caius quidem índoluít,& eos qui íd fecerat, re^ prehendit, Opimíus uero quafi occafíone parta,ad ulcifcendü fuos cohortatus eft. Imber eadiecertame díuifit; poftrídíe ueró fummo mane cófulfenatii ín curi uocauít, atq; dum ibiderepub, agítur, quídam,utordínat& erat, Antyllij corpus feretro impofítá cum plan Gu&lamentatione ín forum fecus curíam ipfam detulerunt, Símulante confuleíd fead^ B mirarifenatus progredítur,pofitog; ín medio eorum feretro, uelutifuper magn facínus patresiínclamant, At multítudínem índígnatío habebat, quód Tíiberíj Gracchi tribuni ple bísin Capitolio nuperoccifi corpusin Tiberím proíectum fueratmíniftrü ueró Antyllíó, quíetfíno fure necatus effet, íuftastamen przftíterat írarüt caufas, in foro círcunfufifena torespopuli Rom, deplorarent,eumty oftenderentad necem relíquorit cíuíum, quí ple^ bem Romaná defendebant, Senatus poft hec ín curíam reductus decernít ut Opímíus có ful uideat,ne quid refpub. detrímentí capíat, Ille ftatím iubet, utfenatus arma capíat, utqg «uites Romani finguli bínos feruos cum armís poftridíe adducat, At Fuluius cotrà fe pa rare plebem colligere ínccepít, Sed Grracchus ipfeforo abiens, iuxta patrís Gracchifta tuam conftitít;atque eam díutíus cum filentio íntuítus,tandem flens fufpíranscg difcefsít, Obhocmultiex plebe homínesin comiferationé adducti, ac feipfos caftígantes,quod ho minemderelictum prodítumq patíantur,profequuti cuftodíz caufa, círca zdes eius per^ nocarát,no potatíonibus& clamoribus íntentí, uthi quí círca Fuluíü excubabant, INam illiebrietatibus& tumultu noctem tranfegerüt, ipfo Fuluío in prímíslafcíuiente,& cotra ztté fuam multa dícente,agenteq;, Atapud Grracchü nihil(ímile, fed tancj ín publíca ca^ lamítate moeftí futurá fpectantes,partítís uigilijs excubabant, Albefcente igit die, Ful ulusuixé fomno propter uínolentíà excítatus,fuos armat fpoltjs Galatarü,quae domi fuae &xtriumpho fupererant,ac fubitó mínací clamorein Auentínü monté euadít, Caius ueró Mcarmare quidem fe uoluit, fed tandj ín fori íturus,togatus procefsít, paruo dütaxatac^ nitus gladio, Exeunté domo uxor ín ueftibulo profecuta, atq altera manu natá tenens, alterauiri apprehendens,ínquít; Nonte Caí nunc ín roftra tribunum plebís& legumlaDremtranfmítto, nec ad bellum gloríofum, ín quo etffaliquíd accídataduerfi, faltem ho^. sa ummíhiluétum relinquas: ed Tiberij fratrís tuí ínterfectoribus te obijcís inermem, Ki quídé,ut patíaris magís quam agas, V ícerütením peíora, ui& ferro fudícío pera^ Suri a pud Numantiá frater tuus occubuí(fet, at corpus ad fepultura reddídifTetho^ Pri ego fortafsís fluuio quodam aut mari te profequi compellar, obfecrans M in histuum corpus appareat.O uid enim aut dijs autlegíbus quis credatpoft Ti, ET xtem Hac deplorantem Lícíníam diffoluens fenfim a complexu Caíus, una amicís flens ireperrexít, Atílla ueftem eíus caperegliíícens, folo procubuit femían£ Plutarchi C mís,donec míniftror manibus fublata;ad Craffum fratrem delata eft.Fulufus ubi omne, Val. Max, lib, C. Gracchi stor s, ínunum conuenerüt, uoluntaté Giracchí fecutus, íuníoré filium cum caduceo ín forum tranfmifit, Erat híc adolefcens egregía forma, qui cüm honefté ac decoré cum lachrymís de concordíaad fenatá& confulem locutus efTet, ac plerícg eorum quí aderant ad cócor, díam fle&erentur, Opimius conful, Nó nuncíjs, ínquít,fenatui perfuadendii, fed defcen, dendum ex Auentíno, ac fe íudicío fenatus utobnoxíos cíues fubijcíendum effe, atjíta ueníápoftulandam, Et(ímul adolefcenti edíxít,utuel cum ijs redíret,uel omnino nó redi, ret, Caium ítagp tradunt uoluiíIe ín for& defcendere, ut fenatuí loqueretur; fed cümídcz, terínon probarent, rurfus adolefcensá Fuluío cum mandatis haud dífsimilibus remiffus eft, At Opímíus pugnandiauidus puero ftatím ín cuftodíam tradito, cotra Catum& Ful uíum profectus cum multítudine armatorü& fagittariorü Cretenfium, ferítaduer(aríos acperturbat, Factatg exinde fuga Fuluíus ín quoddam balneum fe coníecit,ac paulo poft deprehenfus uná cum maíori filío occiditur, Caium ueró nullus ea díe pugnanté conípe, xít,fed ea qua gerebatur permolefté ferens,ín templum Díana fe retulít,manuscpibipfi afferre cüm uellet, à Lícinío& Pomponío fidifsimís familíarib. fuis prohibetur: hínang prafentes gladium ademerunt,& ad fugam cohortatí funt, In quo loco dícít Caíus inge nu procumbens,& manus ad deam tendés precatus fuiífe,ut populus Romanus pro tav ta ingratítudineac proditione nunquá àferuítute eximeretur; palàm ením cuncti ipfum deferuerant,quamprímá fuít eís per preconem ímpunitas, fíínde difcederent, conceff, Fugienté ergo Caíum aduerfaríj profecutí,cüm íuxta pontem lígned íam affequerenifz milíares duo quos fuprà memorauí,íllum procedere ac maturare fugam íubent; ipfiuero ín ponte ipfo ruentíbus aduerfarijs fe obíjcíentes,non príus quenquam traníirepermife runt, quàm ipfipugnantes occífí funt, Cum Caío feruus unus aufugerat Philocrates, At cüm uníuerfi certatím eum ad fugam hortarentur, nemo tamen auxílium praflaret, nec petenti equ& quifquam concederet,&íam aduerfaríj adeffent,praripit ille fe ín facrüdeo/ rum nemus,íbícy occídítur per manus Philocratísferuí, quí prímo domin&, deíndefeip^ fum peremit: quanquá tradunt nonulli ambos ín manus ínímícor& uiuos peruenifle, ed feruti domínum complex& non príus díuellipotuiífe, quàm ipfe cederetur, Caput Grae chi tradunt abfciffum prímó ab alio, deindeab amíco quodam Opímij Septímuleionomí neper uímablatá, Nam promíffum erat ínpríncipío pugna, ut quí Caíj& Fuluíj capita referret, zxquüauri pondus ex publíco acciperet, Relatü eft ígít à Septimuleio pilo tranf fixum, ftatera deínde impofítü librarii decem& feptem ac dimidiae pondus traxit, Septi/ muleío íimprobé machínato, nam detracto cerebro, plumbáü ínfuderat, Quí verà Fuluij caputretulerunt(erant nanc ex tenuíoríbus) nihil omníno reportarüt, Corpora Caij& Fuluíj&alíorá omníü(circiter ením tría míllía cafa fuerant)in Tiberim proiecta bonag eorü publícata,Edíctü eft mulieribus nelugerent. Dos Lícíníz uxorí adempta.Cruddit fimíueró omní& íneo fuerant, quód Fului] iuniore fílíum concordia fequeftrem, quem paul anté diximus à confule captum& ín cuftodíam traditü, cüm ís nec ín pralío fuiffet necmanus ínarma íntuliffet, tamen poft uictoría acerbífsímenecauerunt. Super omnia tamen plebemafflixíttemplum Concordíz ab Opimio conftrucum, Iactatío enimque dam uia eft atq; fupetbía,& quafide nece Romanorum cíutum tríumphus, tad perno/ ctem fub ipfius templi hypogrammate quídam fcripferunthunc uerfum; Opus uecordiz templum Concordíc facit. Hiíctamen Opímíus quí prímusín confulatu Dictatorís poteftate fretus eft, quitj fupra tría míllia, Caium Gracchum,& Fuluíum Gracchum, quorum alter confularís& tri umphaliís, alter fuzezetatís uírtute& gloría prínceps fuít, índemnatos occidit, furtí crími nenoncaruít, Nam míffus poftea legatus ad Iugurtham Numidiz regem,& pecuniaco ruptus,cum fummo dedecore ín íudícío condemnatus,infamís confenuit, ínuííus acfprt tus populo Rom, quí etfi íuxta res ipfas perculfus metu fe cotraxerat, tamen paulopo defiderium& beneuolentíam Gracchorum aperté oftendít, Nam& ftatuas illorumP?" fuit celeberrímís urbis locís,& ubi íllí occifi fuerant, facella dificauít,coluítqy,& facte cía quotidie ín hís fiebant,procumbebatqg multitudo,utdeorum templis.Tpfa etíam d nelía materdicítur,& cztera omníaquaz fors attulerat, generofe tuliífe,& de facellisip s díxifle,dignas eorum corporafepulturas habere.Ipfa ueró círca Mifenos uítam duXib" hilo de príore confuetudíne immutata, Erat eííngens amícorum multítudo, X ea ea fa frequens hofpitalítas, Nam é Gracíaeruditíhomínes,& à cunctis regibus donafctn , tes referentesqy nuncij, domum eíus frequentabant, Fuít illi dulcifsimG patris Sopa Lyfander. té 1 adtacómemorare, mírabilísq; cüm defilijs loqueret, atq íllorit cafus facta referret, índo lentía, quafi fabula quandam rerum antíquarü enarraret, V nde quoída fufpícari coegit, neob fenedtute& dolorís magnítudínem fenfum amifi(Tet, ipfosnimírü abícg fenfu, non intelligentes quant generofiítas natura& educatío laudabilis profit homínib, aduerfus dolorem moderate perferendá,quodq fortuna adueríus uirtutem bona cuftodíentem ín» terdum preualet,fed ín cadendo moderatíonem aními ferentís aduerfa non aufert, Lyfander GVARINO VERONENSI INTERPRETE, ESO cANTHIORV MDelphísthefaurusínfcriptionemhuíufmodiha^ 3&8 bet;Brafídas& Acanthij ab Athenienfibus.Hínc factü eft ut multi fta 2 tuam quz foribusapplícítaíntra templum pofita eft, Brafide effe pura rint,Eft aute Lyfandrí,ad uíuam eíus ímagíne expreíTa, denía czefaríe, & rítuueteri promiffa barba,generofum quendam ín modum, Neque 5^ WS enim, quemadmodü putant quídam, Argíuís cüm magno przelio fuc^ 3909 27 7| cubuiflent,ob clademacceptá caputtondentibus, aduerfaríj Spartani vi&oriaexultantes comamalere coeperüit, Nec Bacchíadís Coríntho Sparta fugientibus, quódpromíffa coma horrídi tríftesq; afpectu admíratione Spartanís effent,coepta rum alí Sparte coma eft;fed ex inftítutís Lycurgi ad Lacedaemoníos peruenít, quem díctare folí: tumaíunt,eorü quí honefta facie forent,accedente coma decorem magís augerí: at ijs quí deformes effent, ex ea plus terrorís ineffe, Lyfandrí pater Aríftocletus ex profapía mini» mefanéregía, ceteri ex Fleraclidarü generenatus eíledicítur, Lyfander in reí familíaris educatus anguftía, fefe patríze legibus obtemperante ut quífquamalíus prebuit, nec mi^ nusfortem,X omní uoluptate fuperíore,nifi fí qua ex honore& rebus rectéac magnífícé geftis efferebatur, Hoc uoluptatü genere adolefcétes fuperare Spartana cíuítas turpene^ quaquam exíftímat, Pueros ením ab íneuntibus ftatím annis aliquo affectionis ftímulo Eb adgloríam duci uolunt, ut íta& uítuperatos dolorangat,& laudesad maíora prouehant. E Quemueróhecípfanon tanguntac permouent, utabhonorealíenü,& aduírtutem om^ nínofecordem& ígnaut afpernantur, Itacg Lyfandro honorís cupídítas& contentíonís ftudium Laconíca difciplina permanfit ínnat&, Quibus ín rebuseíus natura magnope reíncufanda non eft, Ad colendos autem urbis prímores fupra Spartani homínís morem pronusuidetur extítífe, Ad tolerandum infuper magiftratuti pondus uocantenecefsítate/facilis, quod ad reí cíuilís aptítudínem alíquí non medíocrem partículam faciunt, Arí^ fiotelescüm melancholícorum demonftret íngenía,utSocratís, ut Platonís,utFHerculís, Lyfandrum non ftatím, fed etate íam grandíore ín melancholíam íncídiíle fcriptum reli quit Eius eft maxímé propríá, quód cüm paupertatem moderaté tulerít, nullo inlozo ui^ us autcorruptus pecunía, patríam tame diuitijs€ díuítíarum auídítate ímbuerít; quam (umopes minimé mírantem admírarentur omnes, eam íntercepít admíratíone poft Athe nienfebellum, ingenté auríatq; argentí uim introducens, cüm ínterím fibíne unam quiz demdrachmam reliquam faceret, Dionyfius tyrannus íngentís preci ex Sícilía tunícasad ciusfilías miferat, quibus repudiatís, V ereor, dixit, neperhas longé deformíoresappa: Tant, Non longé póftad eundem tyrannum miífus eadem ex urbelegatus, duabus ad fe mifsis ab illo ftolis, ututram uellet fílíze deferendam eligeret, Illam ipfam melius delectu^ taminquít:& acceptis ambabus abfcefsit. Poftea cüm Peloponefíum bellum díutíus du^ Turm uideretur, 6e Atheníenfes poft accepta cladem ín Sicilía confeftim ex marís ím^ perio eie&um irí fufpício effet, nec multó poft omnímoda rerum defperatíonelaboratue 705: Alcibiades ab exílio reuocatus& rerum fumma praefectus, magnam adeó fecítmu^ atonem, ut nauafía certamína zquatísíam uiribus conftítuerít, Pauore ígítur Lacedae^ ERR ir iniecto, promptis anímíslad íd bellum recetes facti, cim& imperatore gra^ mi, p apparatu ualídíore indigere uidebantur, ad marítímü impería Lyfandrum e di rofectus Ephefum ciuitate fibí quídem amícam,& Laconicas partes prom ptíf^ ntem ínuenít: czeterüm per íd tempus ínfelícem,& ne barbaricís Perfarum morí^ Use t'aretur períclítante,quíppe cui Lydía círcunfufa frequentes ímmífceret couenas, EABNSIN regij díutíus ocía tererent. Itag; faciens ibi uallum,& onerarías undiq; naues t&1s,magnumcp ad xdífícandas triremes apparati ordíens;Ephefiorü portus mer x Capitis intonfi confuetudo utt» dc orta, Plutarchusin Apophtbrg. C Tuflitua lib,s. Plutarchi caturís,ferü negocíatoribus, domos atq, artíficía opibus lucrísty referfit, Ex illo primm tempore ipfius amplítudínís ac magnífícetíz, qua cíuítas ín praefentía uiget,ab Lyfandro ípes exorta eft, Accipiens deinde regis filium Cyrá Sardis ueniíffe, ut ín eius colloguium ueníretafcendit,(imul& Tífaphernis crímína deferret, Cuí cim edi&ü effet, ut Laceds, moníjs auxílío effet,ac ex marí Athenienfes fummoueret, remífsior& míníme promptus uídebat,quó Alcibíadí morem gereret,& adfoluendá naualem potentíátenuíter acm;l, gne neceífaría fuppediítabat. Cupíebat& Cyrus Tífaphernis operas uítío darí,& turpe de íllo rumores dífpergí, cüm propter homínís improbitate príuatas cum illo ínímicis exerceret, Hiífce de caufis& alijs tem rationíbus,tum uero fingularí confuetudinís comi, tate charus,& adolefcenté magis allíciens, eum ad bellü fírmíus anímauit, Cyrus illá cim difcedereuellet couíuío accípiens obfecrabat, ut nullas eíus líberalítates munificentíast, repudiaret, fed quícquíd optaret, explícaret, acpeteret, nullam repulfam paífurus, Exci, piens Lyfander, Quandoquídem,inquít, Cyre,tantii promptírudinis habes, petoatgjhor tor,utftipendío nautíco unitadíiigas oboli, ut pro ternís obolís quaternos captareliceat, Cyrus igítur homínís magnífícentía delectatus,eí decem daricorü millia dedít Ex quibus additá nautís annumerás obolum,&íplendorís plurímit uendícauit,& breui temporeho, ftiles naues euacuauit, INam ad eos quí maíoré mercedem exhibebant, frequentes cómi, grabant;quí(g manferant& fegnes erant,&feditiones agitabant,& mala ductoribus qu» tidie ingerebant. Lyfander lícet auulfis& detrimento affectís hoftíbus, naualitamenpu gna confligereaufus nó eft, Alcibiadem enim ftrenu&& acrem uírum,& nauít multity dínefuperíore,& ad unfuerfa marítíma& terreftríaad id tempus praclía ínuictü reformi dabat, Poftij Alcíbíades é Samo Phoceam enauígans,clafsís przfectü relíquít Antíocht, Antiochus habíto quafi per cotumeliam Lyfandro,faGus audacíor, duabus adueríusillá triremibus ín Ephefiorü portum annauigat,& magnís rífibus ac plaufu infolenter ufus, curfum prater nauale duxít, Id ferens índigné Lyfander, nó multas ab ínítio tríremesde ducens,íinfectarí ccepit Antiochá, Subínde ferentes auxílíü confpícatus Atheníenfesre/ liquas ímplet;nauali deni; pugna cóferta, uictor Lyfander quindecim captis tríremibus, trophaeum erexit, Ea re ira concitatus ín urbe populus, Alcibiadem exautorandumcen fuit: quídehíncab ijs quí círca Samum ftatíua habebant militibus ignomíniofe habítus. malé de feaudiens,in Cherronefum ex caftrís nauibus profectus elt, Hanc pugnam, licet regeíta nequaquá íngentem, fortuna ipfa per mortalíü ora propter Alcibiadem volíare faciebat, Lyfander ex urbíbus accerfitus Ephefum,cüm nonullos audacía& fpírítufupra uulgus elatos cerneret, occulta femínabat ínítía, ut, quemadmodum poftea fa&tá eft, de cemuíratü crearent,& rebus nouandís íntenderent, INec mínus folícitabat acírritabat, ut fubtilíter confpírantes fc rebus anímos adhiberent, ut ín deftruendís Atheníenfibus, f» mulkg ex urbíbus expeilendís, illos per eort patrías potentíá uendicaruros íntelligerent, Horum fidem re ipfa quíbufqg prabuít,amícos atq; hofpites ad ímpería, ad res amplis mas,adhonores prouehens,prog; íllor& auarítía uíolandi íurís& peccatori adíutor& fo, cíus,Quocírca omnes illimentem attendere, gratíofi ín eum uideri, illius defideríü pr Íe ferre, illo ui&ore& fmperíum obtínenteníhil non affecuturos fperare. Eapropter clafsis prafectum Callícratídam Lyfandro fuccedentem ab ínítío uídebantinuiti,neg fuí mores ímperij(implíces quídem& Dorícorítu ueros approbabant,cóm pofteríus dato defepe rículo,uír praftantí(simus& íuftí(símus apparuiffet, Ceterüm huíus uírtutem non fecus acin femideí cuíufdam ftatuapulchrítudínem admiratí, íllius ftudium ín amicos; charita^ tem X utilítatem quzritabant, adeó uteo nauím confcendente, prz moerore lachrymas effunderent, Eos adhuc ín Callicratidam ínuífos magis reddebat, quód ex argento em in nautas à Cyto tradíto, quod relíquá fuerat, Sardis remífit, eumqs peterefi uellet,& de afendo milíte cogítare(ufsít, Enauígaturus deníqy illum teftatus eft, fefe nauales íta coplas tradere,utín poteftate mare habeant, Atílle faperbam& ínanem homínís íactantidre8 guere uolens, Tu igitur lzxuoríum captata Samo,& círca Miletü nauigatíone deflexa,tt míhí tríremes tradíto, Nam fi mari ímperamus, hoftem ín Samo cómorantem ut nautgan do formidemus opus nó eft. Cui Lyfander:Naues ipfz non meo quidem, ínquít, fub n perío,uerim fub tuo funt.Q uo dícto ín Peloponefum contendit, magna perplexíam» guitate relínquesCallícratíidam: nec ením ullas fecum ex domo pecunías deferensacce" ferat, necex oppidís propter eorit ínopíam actenuítate tributa collígí patíebat. Reftaxut igitur utfícut Lyfander fecerat, euntes ad regías fores duces peterent, Quam d uídem ab írí í ifo4.:. 4- P ÍS i rem yír ílle íneptifsimus erat,qui ingenuus& anímo excelfo predítus,omne ex S Graecos ; Lyfander. 162 4 Grzcos cladem honeftíoréexiftimaret, quàm barbarís adularí,& eorum fores adire, quí 1 prater magná auri uim nullum bonü habeant, V rgente tamen necefzítate Lydíam aícen^ dens, Cyríregíam petit, referrííubens Callicratidam clafsís praefecti cum eo collocutu^ mmaduentalle.Ei íanítore quodam dícente, Nunc Cyro,ó peregtíne,nequad$ ocium eft, ipíeením potat: Callícratídas magna quadam fimplícitate refpondit, Grraue profectó ni^ hileft/hicením ftans quoad potet expectabo, Tuncruftícus exiftímatus,& àbarbarís de, rifionihabitus,abfcefsit.Secundó reuerfus cüm íntra fores no admítteret,molefte ferens, in Ephefum abijt,multa ímprecatus ijs mala, qui barbarorü delícijs ílle&í,eos per opulen^ tiam incotínenter lafcíuire docuiflent, deostg praefentib, teftatus eft,fe quamprímü Spar^ tamtetigerít, omne datur& operam, utín gratíam Girzcí priftinam reuertant, qug barba^ ris terorífint,& ín mutua cedem íllorum potentíiímplorare defínant, V erüm Callícratí despro Spartana dígnítate gerens animos, cüm zquiítatemagnanimitate, ac fortítudíne excellentifsímís Crraecorü par effet,paruo deinde tempore naualí pugna fuperatus,ín Ar^ genufis eft deletus. Rebus retró ferrí coeptís,focíj miffa legatione Spartam,clafsís ducem Lyfandrum depofcebant, uti fub eo ímperatore negocía ardentius amplexurí, Eadem& Cyrus flagítans míferat, V etanteuerólege bís eundem clafsis przfectum fieri, cüm La^ cdemonij morem focíjs gerere uellent,przefecturz quidem nomen Araco cuidam ímpo fuerant; ceterüm Lyfandrum uerbo quídem legatum, re autem uera cunctorum fumma praficiunt.Plurímís ígitur quí ín rebufpublícís uerfabant,& ín eorum urbíbus multü po terant,dudum exoptatus aduenít, Spes ením íníecta erat, eius operaampliores íllorü po^ tentíasfuturas,re popularí omníno dífloluta, Q uí uero fimplíces ac generofos imperato, rum mores amabát,L yfandrü quotíes Callícratídoe compararet ,uerfutit,captíofumq cen febant, Quí res bellícas uaríjs tractans modis, ipfam quocp íuftitía utilitate amplifícabat, alioquícomodís uthoneftate utens,& uera mendaciis no natura praftantíora exiftimas, utríufd precí& atqy honore necefsitate defíniebat, Quiq; Herculis progenie fine fallacijs beligeraredígnü tudícabant,eos írríderi ubebat, Quo enim leoníspellís non attingeret, infuendam effe uulpínam.Hufus generís funt qux in Milefios fecí(le dícitur, Amícíis at hofpitibus popularem potentíà fefe dífToluturü effe promiferat, fímultqg aduerfam factío] p nemeie&tur&. Mutatis ínterím fentetijs,cüm pacatís anímís inimicitías depofuiffent,aper toquídem uultu& gratularí,&cocílíandís opem afferre fíimulabat,clàm ueró conuícijs& maledictis ad ínuadendam multitudinem ínftigabat, V tautem ínfurgentíü tumultü acce piteueftígió auxilít ímportaturus oppídum irrumpens,quos rerumnouarü ftudiofos ha bebatobuíam grauíoretono uocís íncrepabat,& aíperríme perducebatut fupplíciá íllís infli&utus;alios cofidentíores effe íubebat,ut eo prafente graue nihil expectaturos, Haec ipafimulator tam uaríé fingebat, ne qui domínatíone popularí potentes erant, euaderet, fedcitcautbem refidentes,caederent:quod& euenít:fiquide uníuerfi fide Lyfandri dias habíta funt interfecti, Androclídae fermo memoriz proditus eftpermultam Lyfandrí ad (iurandum leuítatem arguens.Is enim, utaíüt, iubebat pueros quídemaftragalis, uiros uem iureiurando fallere, Polycrat Samíum tyrannü imperator non recte profectó ími^ itus, Haud ením Laconíci, fed contumelíofíus eft,deís ficut& hoftib,utí, Nam quífquís ibiurat hoftem quidem formidare, Deum ueró negligere confítet, Cyrus Lyfandro Sar disaccerfíto, utei íuuenilíter affentaret, ipfíus gratíanonnulla praeftare pra fe tulit, qua^ dam fübínde pollícítus, fi pater míníme traderet, uel domeftíca fuppellectilem fuppedíta^ turum, Quod& fí cuncta defuerínt,aureum& argenteü fecturü efle folium, unde popu lis iusdicere confueffet, Denicg ín Medíam fuum profectus ad patrem, cíuítatü tributa íllí fufcipienda defignauit,& eius fídei propríum comendauitimpería, gratum ín prímís ha^ tns/Komnirogatuab eo uehementer cotendens,ne fuumante redítum cum Atheníen^ » usnauali certamíne dímícaret, aduenturü nan; magnam fecum claffem ex Cilícía& hornice ducente. Lyfander cum neg; parí multítudinepugnare, ned; tot cum nauibus o» dofus federe poffet, nonnullas in poteftate redegit íínfulas, Aegína quocp ac Salamínam "iensíncurfationib,uexauít, Dehínc defcédít ínagrum Athentenfem,ubi falutato Agí^ dear Decelía uenerat, pedeftríbus copijs uires marítímas oftendereuoluit, quibus A itlone obtinebat, Tamen interea do&us ínfe&antes íllum Athenien fes aduentare, 5 I tinfulas curíu effugit ín Afiam. Deftítutü offendens Hellefpont&t, Lampfacenos n qe eft nauib. Thorax quoq, pedeftres fimul expeditas muris: admouít copías, V r^ t Qcapiens uí,predam militi cocefsít, Attica ueró claf: sís centü& LXX X.triremiü "iPorepenes Elzuntem Cherronefi oppidum ftabat ín ancorís, Audíta Lampface^ x 2 Plutarchi C nacladeconfeftím Seftumaduehunt,inde frumentatum euntes, ad Aegofpotamos nay, anté regione hoftium,adhuc círca urbem Lampfact cum claffe ftationem habentig, A; tícz clafsís& alij multi ductores erant,& Philocles,quí populü índuxít oratíone fua utc; ptorum ín pugna hoftiumdextera manus pollícem pracciderent, ut cüm haftam ferrene, quirent, remü tamen agere poflent, Eo díe ceffatum eftà pralío, Poftrídie puenam inire fperantib us, Lyfander cüm alía uerfaretanimo nautís edixít& gubernatoribus, ut perin^ deaccírca díeí ortá futuro certamíne tríremes confcenderent,& filentío fedentes& ordi, needíctá expectarent.Itídem& pedeftres copías ftructas in littore coquíefcere iubet, Ex oríente fole Atheníenfes dírectís ín hoftem frontib.totam claffem cocítant, Quibus pro, uocantíbus, Lyfander aduerfas tenens proras frequentíibellatore copletas,íntendentbus íam tenebrís non tamen feín altá eduxít. Ad prímas deinde naues fcaphas fummitrens or dine confidere& cóquíefcereiufsit,& nullum edentes tumultü, nullo pacto exíreobuia, Huncín modum círca crepufculum concedentib.retró Atheníenfíbus,nullum dimi(it ex nauibus mílité, nífi duas auttres tríremes,qua explorandií gratía miflze, defcendeni fpe, cularent hoftem.Poftero díe, tertío tem& quarto idem factítatü eft, Ea res magná Athe, níenfibus iníecítaudacíd atq? contempt, perínde ac hoftibus terrore comprefsís, Alcibia des ínterím(nam ís círca Cherronefum fuam íntraarcem uítam trahebat)ad Athenienfem equo peruedtus exercítá, duces íncrepuít:;prímt quód malé& míníme tutó caftra ín lítto. ribus locaffent,qua& ftatíone careret,& ad uentorü impetus expon erent, Deindepeca re illos quód é Sefto exercítuí neceffaría capiant, cüm oportuiffet mox, pofteaij nauiga tíone Seftum círcuíflent,íntra port&aut urbem fefe proculab hoftib,conftítuifle, quifub uníus du&u atq; aufpícío imperatoris tantü ín portu habeant exercitii, quí dato figno ftz tím omnía ad tímore imperata perficiant,C)uz cüm edocuiffet,non modó no obtemper runt,uerumetíá Tydeus cotumeliofe refpondens,INon tu quídem, ínquít,fedalij impera tores adfunt, Alcíbíades igitur aliquam inter eos proditione fubeffe fufpicatus abícefsit. Diíequintoannauigantib.rurfum Athenienfibus& remeantibus, ut confueuerant.fumnv ma cumnesgligentía,pariq; cotemptu,Lyfander fpeculatortjs emifsís nauibus eorumpre fectisimperat,ut cumprimá egreffos profpexerínt Atheníenfes, retró omní celerítatere D mígent,cumq; medíoín traiectu fuerint, zreum deprora fcutumattollant, írruptionis i gnum, Ipfeínterím gubernatores& triremium prafectos adiens prouocabat, íncítabaigy urremiges€ cómilitones ftructos cotínerent, figno dato, omni promptitudineac robo reín hoftes ínferrent, Sublato é nauibus fcuto, é praetoría nauítuba infonuit, inaltumfe fubuehunt,& incur(ione facíunt:pedítatus ín littore certatím aduolans,promontoríó pe tít, Hocautem íntercedens utriuíg cóotínentís fpacium quindecim ftadíorum eft, ldueró ftudio& promptítudíne nauigantíum eueftígió corrípitur, Conon Athenienfiumimpe/ rator prímus écontínenti annauiganté derepenté claffem profpíciensmoerore clafsfs ue xatus uociferarí ut confcenderent, uocare alíos,obteftarí,nonullos coactos ínferre. Difsi patís autem homíníbus níhil ftudio profíciebat, Nam ut prímí exierant, flatím ut quin" hil expectabant, autín rebus emendis uerfabantur, autín agro deambulabant, autintrà tentoría fopití acebát, aut parandís prandijs íncumbebant,longé à futurí cogítatíone per |, ducum imperitia exiftentes, Clamoreac ftrepítu illato aduentantíd íam hoftium, Conon Lyfandri uico- o&to fublectís nauibus ín Cyprum ad Buagoram fugiens enauigauít, Catera aut uacue ria maritim4c? captae autrefertze, confractae: Homines ínermesatqy dífperfi cüm auxilia ferrent, anten2^ traAtbetienfis. Ges cre(i uel fifugam capefferent,defcendentíbus in terram hoftibus necabant,Captatr homínü millía cum ducibus,& clafsís uniuerfa, praeter oram marítímáac naues que cum Conone falutem fuga compararunt, Inde relígatis poftfe nauibus cüm caftradiripuillet Lyfander cum tibíarum cantu€ pzanís Lampfacum reuertítur, reampliífsima mínimo laboreconfecta,& una bora longífsimo tépore,& fortunís euentíscg díuerfifsimo a prio ríbus,ac íncredibíli maxímébello contracto: quod bellum poft infinítas certandi formas, & rerumgeftará permutationes,complures dj antea Grzcíz duces confumpfít,&untus uiri confilío& grauítatetrucídandos dedit. C)uocírca noónullíhoc opus diuinitus fadum exíftimauere, Caftorem&Pollucem ín Lyfandrí naue utraq; exparte extítiffe, S quo tem pore portum erumperetfydera clauo círcunluxi(fe afferentes, Cuidam& lapidís ca um :, adearumrerumeuentü prodígio fuiffe ferunt, Nam ut conftans multorü eft opinio. Diog. Lér, smagnítudinis faxum ad Aegofpotamos écolo delatum eft,quod& xtate noftra wt lib... tur, id precipua relígione profequentibus Cherronefi íncolís, Anaxagorá quod prz í T7 H" p f' í et xiíle traditur, quód eorum qua coelo infixa funtcorporit, lapfu quodam& iin à; Lyfander. 167 1&a, unius éffractí cafus futurus effet& abíectio, Aftra eti haud eo ínloco effe quo appa^ :ent,Nam cüm faxea fint& grauía,zetherís quídem refíftentía& reflexíone f plendere: cae trüm per uím adftrícta trahí uertígineac círcuitionís tenore,ficutí cüm frígida& ponde^ rofaab rerá primordío fecernebantá toto,ne hucdecíderet& contiínerent, Alía quadam uàmhaccredibílíor eft opínío,afTerentib,nonullís, ut radíantes felle nequaif fíntignis athereifufio& díftributio in aére, quí círca íncenfione ipfam extínguítur, nec aéris ín fu» perioreparte multítudíne foluti fuccenfio& inflammatio;uerüm coeleftiü corporü íactus & afus,uelut quadam tenorís ínclinatíone,motíonís auerfz exagítatíonibus delatorum, necadhabítatos terrae locos,fed fere exteríus ín mare magná& excidentíü nos latere, Czterüm Anaxagorze teftis accedít Damachus ín íjs quz dereligione tradit, quódante íllíus la pidiscfum, quíngy ac feptuagínta díes afsíduos corpus ígneü exímíg magnítudinis uelut tlammeanubes coelo fpectabatur, mínímé quíetü, fed multimodis perfractis agítatíonib. delati ficutabfciffze auulfzeqg ignis formae motu& errore pafsímperlata, in modá radían tium ftellará fulgurant.Poftquám deíectá eft faxum,íncola metu ac pauore fedato cóuenere, Nullum ígnís aut opus aut ueftígíü cernunt: lapísalíoquí grandís quidem íacebat; cxteráillius ígnee fígure&(ut fíc díxerím) ambítus partem nullà habebat. V nde DDamachodifcretís opus effe auditoríbus liquet. Sí uerus eft fermo,eos uehemeter arguít quí pe tamalíquo ex colleuentís& tempeítatíbus effractam dícunt, índe more turbínis dereli^ Gam,ubi prímá círcumuoluens agítator ílledeftítit,diíflolutusqg eft, eíectam decídiffe:ní^ fifortequód multos per díes apparuit, reuera ignís extitit; fed extínctü atqy corruptü aérí mutationéín uentos motusq uiolentí(símos praebuit, à quíbus ut faxit ipfum abijceretur obuenit, Hzecalío fcríibendi genere díligentíus excutienda funt, Lyfander ueró cüm tría cptíuorá mílliamorte damnatos à collegís íntelligeret, Phíloclem eor imperatore accer fensrogauít, quanam fe dígn& poena cenferet, cüm talía cíuibus aduerfus Cirzcos confi» liatribuerít, Atíllenulla ex parte ad calamítate demíffus,iufsít eos ne incufaret,quorü ne^ mo iudexadeffet, fed ea uictor ageret, qua uictus pafTurus erat, Deínde lotus fplendída fumptalena ante alíos cíues utíugularetur procefsít, quemadmodü& Theoprhaftus fcrí^ ptumrelíquít,Poft hec ad oppída nauigans Lyfander, quofcundqg obuíos Athenienfes ha ? beret, Athenasabíre imperauit: nullí enim fe ueníam coceffurum, fed trucídaturü quot^ quotextra utbem offenderet, HIzc uero idcirco faciebat,& uniuerfos íntra urbem copeL lebat,ut cüm ín cíuítate fames confeftím ínualefceretac ínopía, ín obfidione nullas mole ftis exhiberent,per rer copíam facilius toler&tes. Deftruciís populís& rebus eorü pub» licisin fingulas unum duntaxatac Lacedzemoníü gubernatore dímifit, E focíetatíbus autem quz per urbes eíus opera congruebant, décem ex fuís praefectos impofuít. Hac ipfe Kperhoftiles& pet focías cíuítates peragens lentam navigatione ducebat, fibí Gireciae príncipatii quodammodo ínftruens, Haud ením prímates aut locupletes ad praefe&turas defignabat,fed ín fodalítía& hofpitalítates res ipfe gratiofe conferebat, honorís ac fuppli dorum dominos autoresq; conftítuens, Compluribus etíam praefens czedibus,& amícorum fuori nímícos ex urbíbus eijcíens, íudícíum haud fanébenígnáü de Lacedaemonío^ rumimperio Graecís exhibebat,"Theopompus ígítur comícus delírareuifus eft, quí cau^ ponat&Cuínauendentíü mulíercularü fímiles Lacedemoníos dixit, quód cüm Giracis li bertatís guftum propínaffent,acetü ínftillarunt, Ilíco enim molefta& acerba erat pregu^ atío.cum Lyfander nullam populís admíniftrandarum rerum autorítate permítteret,& paucis confidentifsímís quidem& contentíofifsímis, cíuítates manu& potentía tenendas comíiteret. In hís nó multo tempore moratus,mífsis Lacedarmoniálegatís, nücíat fe cum ducentarinauíumclaffe annauígare: deínde círcaterram Attícam fe cum Agídeac Paufa na regibus coniungit, tandj eueftigíó urbem capturus. Repugnantíbus uero Atheníenfi üsallumptís nauibus,rurfus traijcíens ín Afiam, caeterarü plane cíuítatü ftatá díffoluít, conftitutis decemuíris, multis ubi íugulatís, multis exílío mulctatís, uniuerfis eíectís Sa mis ciuitates ín exuliü poteftate pofuit, Abrepta Atheníenfibus Sefto, prohíbítís habíta^ re eftíanis,eubernatoríbus& nautar&hortatoribus agrü& urbem fruendam depafcenmg tradidit.) uam ad rem refragratí prímo Lacedemonij,Seftíanos ínagrü denuó re enm IllaLyfandri opera cun&tiíucundé fpectauere Grací, Aegínenfes longo poft mporefuam recuperare urbem, Melíos&$ ícyoníos ín propría reftítutos domíicílía,ex^ iin Inde Athenienfibus 8c oppída reddentibus, A udíens aut£ Atheníenfes ínualefcen^ I m Utbé fame male habere,ad Pírzünauígat, ubi indu necefsítate cíuítaté ad pace, ata facere coégit, OpereprecíG eft Lacedamoníos audíre dícentes, Lyfandrum ad x 3 Oboli unde didi, Plutarchi Ephoros hocpacto ferípfiffe: Capte funt Athenze, Ad quem fic refcripferunt Ephori; S; eít captas eife. Hic ad decore fictus eft fermo: uerax aute ab Ephorís decretü huncín mo, dum ie habec Prímores Lacedzemoníorà decreuere,Pírego€ longís murorü turribus deie &ís, ubi exuníuerfís exíerítís urbibus, ueftram pofsidere terram, Hzc ípía cüm feceritis, pacem habete:qua opus funt exhíbete. RemíiíTis exulíbus de nauiü multitudine quícquid delíberatü(uerit facíte, Athenienfes Theramene Anconiís fflío fenatü habente hancabLa cedxmonijsacceperunt epíftolam, quo tempore Cleomené ab íuuene quodam ex fadi fis interrogatá fuiffe tradunt, Num aduerfus T'hemiftocle€ dícere€ facereauderetmu, tos Lacedzmoníjs tradere nequícquá reformidans, quos ille inuítis Lacedemonijs altius zedificauerat/Cui Cleomenes, Nihiladuerfum Themiíftocle, ínquít, adolefcentule facio: nam quosille muros ad cíuítatís falute zedificauítnos ad faluté díruemus,Quodfi mania fclices ciuitates efficiunt,infelíciísima effe Spartà neceffe erat, cüm nullís fepta fítmonib, Jtag; cüm Lyfander uníuer(ís nauibus, duodecim duntaxat exceptís,& murís Athenará porítus effet x vi. Martij, quo€ penes Salaminé naualí certamine Darbarü deuícerant, ftatím depermutando reipublícz ftatu confiliá agítauit, Quam rem cum Athenienfesa, fperé& contumacib. ferrent anímís, mifit quí denuncíarét, foedifragam à fe cíuítatem effe deprehenfam: ipfam enim praterifTe díes, quibus diruendí fuerant muri,quos adhucft re cerneret, Alterá igitur ínillos denuó latam effe fententíá, ut qui conuenta díffoluerint, Sunt quí decíuítateín feruítuté redigenda reuera fententía ínter focíos propofítà fuiffedi cant,quo quídem tempore Thebanü Eríanthum autore extítífTe,ut urbe díruta agrum pe cori pafcendum relinquerent. Poftmodà coactís ad conuíuí& ducibus, Phocenfís quídam tibícen Electram cantabat Euripídís, cuíus initi eft; Tuas agreftes Electra petíj domos Agamemnoniís gnata,ad cuíus cantum fractís cunctorü anímís,miferabile uideri facinus eam ua(tareac delereurbem,cuíus immortalís extet gloría,& qua tam claros ín lucemui tos extulerít.Lyfander igitur Athenienfíibusad omnía fummiífsius ínclinantibus permul tas exurbe, uniuerfas ex caftrís tíbicínasaccerfít, quibus iterum modulantibus, murosa fundamentiseruit,& tríremes cremauít, adtibíam coronatís intereaqy ludentibus fociis, perínde ac díes illa príncipià libertatís afferret. Confeftím etíam republica: ftató permu/ tans,trigínta quídem íntra urbem,decem ueró ín Pírzo praefectos inftituit, prafidiumar.-| ci& Callibíum Lacedemoníü gubernatorem impofuit, Híc poftea cüm Autolyco pugili, dequo Xenophontis condítü eft Synpofia, fublato fufte plagam ínfli&turus effeis cle uatís ín fublime cruríbus, pronum-euertit hominem, Quod cüm Lyfander mínusmoleíie ferret, ipfum infuper redarguít Callibíum, his adíectis uerbis; Ignorare Callibivideris, quód ín liberos gerís ímperíü, Pauló deíndepóft trígínta ut Callibij gratíam inírent, Aw tolycum occíderüt, Poftea ueró Lyfander ín'Thracíam enauígans,grandem pecuniá do/ na,coronasqp fufcepit, copluribus(utpar erat)conferentibus ín eum,utuirum potentilsi mum& quodammodo Grzcíz dominante. Éx quibus quzcunqy fuperuacaneafucrant, per Gylippü,qui ín Sicilia ductaratexercítü, Lacedaemonem tranfmifit, Gylippus dift tís(ut aíunt)facculís,nó medíocrem ex fingulís pecunia fubducens, denuó conluít,igno rans íneffeunicuíg líterulas numerá fignifícantes, Spartam ítaqy profectus, cum e: qu fubduxetat domi fub tegulis clámoccultaffet, facculos Ephoris tradidit, figilla common ftrans. Atillí cüm reclufifTent, dubítatíone res afferebat, quódargentí numerus cum Ícri^ ptís díffonare uíderet.Seruus interim Gylíppí ueniens fact fubambiguée indícabat mul tas fub tegulis cubare noctuas,Eonanq; temporeut plurímá, AtheníenfiG gratía,notug nummís ínfigníebantur.Gylippus igitur poft res ab eo przclaré ac magnifice geftas, tur^ peacíndígnü facínusadortus,é Lacedaemone fponté comígrauít, C) uocirca Spartani qut plurímá(apientía pollebant,eo facto pecuníz uím uehementifsimé formídantes(baude/ nimínfímos íam cíues attigerat) Lyfandrum carpétes,Ephoros obteftabantur.ut untutr fumargentüatd; aurum perínde acpeftes introductas abijcerent, Itacy latam effe in e tu rogatíone(ut Theopompus autor eft)ferente Scíraphída,uel(ut Ephorus cradit)Ph 0 gída;aurum atq; argenti íntra urbem fufcipí non lícere, patriz autem rítu nummis ut" dum, Hiferrei príncipió fuerant, fed ignítíaceto tíncti, nein ufus fabriles accomodaren tut;ac iunctura molles€ ad íncídendü prorfus ínuriles redderent: deínde graue po?«s portatu difficile, magno ex numero atq; mole pufillá fané preciá ualens. Apud pues culum fic omnino habuiffe uerífimile eft, utnummorii loco ferreís uterentur uírgulis/d efb;obelifcís:pleriq;&areis,d quíbus hoc etiam tempore nummorüaceru& obolos uoi" certü eft,& obolos(ex unam conficere drachmá, quía tot manus ipfa compledtercí Cr" r Lyfander. 164. j rom cótradicentibus Lyfandrí familíaribus,& fummo ftudio cótendentibus ut pecuniz inciuítate manerent,decretum factum eft,huíus quidem generís nummos ín fifcum refe» rendos effe, Quod fi quís príuatím pofsidere deprehenfus fuiffet,ei capitis fupplícia defi nitum;qua(i Lycurgus nummos quídem,nonauté nummorüauarítía pertímuerít, quam non tantü príuatís ínterdícta poffefs ío inhibebat, quantü cíuítatí coceífa ingerebat, quipeipfo ufu dignitaté emulatíonemq fufcipiente, Haud enim idutínutile príuatím cotem nere facile erat, quod publíce ín precío habere contuerent: necad domeftíca non códuci^ bileatbitrarí,quod comuniter€ probarí& amari confpicerent: quín lon ge citíus à comu nibus exercítijs ad priuatorü uítas,confuetudínes,moresq; manant, d fingulorü affectío^ nes,ciuitates rerü turpitudine ac flagitijs ímpleit, Partes em cum toto pariter uerf: ari uerí fimilius eft, quádo uergit ín peius. At delicta partís ad totü,multa ab ijs qui re&éualent, in tentahabentadíumenta, Illi quidem ne pecunia cíuíá domos írrumperet, metà, legemq; uelutcuftodem adhibuerüt: anímos ueró ut íncocufsi& ad argentí cupidítate ínfracti ma nerent,mínimée coferuauerunt, íníecto cunctís díuitíarü amore,períndeachoneftà quíd^ dam Kamplifsimü foret, Haec cüm alio quodam ín genere fcríbendi uerfaremur,de Lace demoníjs attígímus, Lyfander eream fuí fingulorumq; prafe&torü ftatuam é manubijs pofuitín Delphis,&C aurea Caftorís& Pollucis aftra, quae ante res Leuctrícas cuanuerüt, Inthefauro Brafidae& A.canthíorü tríremis ex auro& ebore compofita duorum cubitori erat quam Cyrus ei uictoriemonumentü míferat. Alexandrides Delphis fcríptü reliquit, eoinlocoLyfandrí depofitü effe talentum argenti,& mínas duas& quínquaginta,prate^ re(lateres undenos; qua ín remínímé cum czterís concordathiftorícis, qui dehominis pauperiate confeffa fcrípferunt. Ea igitur tempeftate Lyfander quantü pri(corum nemo Gracorüpotentífsimus,& elatione& poteftatís magnítudíne uífus eft uti. Nam ut Du. rís tradit,illíprimo Ciraecorum perínde ac deo,per cíuitates& ar& facrificia conftítuta, tganteomnes pazanes decantati funt, Ex quibus unus huíus generis ínítiá habuí(Te me^ morat;Almg Graecia: ímperatore à latífsima Sparta díuínis celebremus cantibus Io Pean, Samijutdicata lunoni templa Lyfandría uocarent, fenatufconfulto decreuere, Choerila pottamfuo femper adíunctá laterí habuít,utres quas gefferat uerfíbus exornaret, Antiílo p chusmediocría quaedá de illo carmína zediderat, qua re delectatus Lyfander muneris gratíapileum impleuit argento, Antímachus autem Colophoníus& Niceratus Heracleotes Lyfandriapoémata certatim agebant, E quibus cüm INícerato coronam donaffet, Antímachus dolore percitus,fcríptüa fe carmen aboleuit, Tuncíuuenis adbuc Plato, Antíma chipoétícum admíratus íngení&, quí fuperatum fefe molefté ferebat,reuocatü mítígabat, ignarísignorantía malum eífe praefatus, quemadmodü czcitatem non uídentíbus, A rífto nus citharcedus cüm fexies Pythía uíciffet, ut Lyfandrí gratíam íníret ei pollicitus eft, fefe cimdenuó uíctoríam reportaret, Aríftont Lyfandri feruum praeconio declaraturü. Am bitiofus Lyfandri animus prímoríbus& fui ordínis hominibus grauís tantü erat, Cüm au tem elationis paríterac moleftíze plurimi& mores& ambitio per famílíares cotraxífTent, Ineoneghonorís,nec fupplícij uulgarís modus ínerat, Hofpítalitatis& amícítie premía Proponebantur, urbani fine interpellatione potentatus,& dominationes índifcufIa. V na uero explendz iracundiz uía erat, inímicü extínguere, cui neulla quidem fugiendilícenüapre[labatur, Pofteríoritempore latentes Milefios ín medium produci cupíebat, quí quonipopulipartespro uirilídefenfabant,uerítus ne quopacto effugerent,nemíné uíolatur iurefurando affirmauít, Hí ueró cüm fide habita perueniffent;tfactíonís fuz hormnínibusiugulandos tradídit, haud octíngentís pauciores. Alíjs etiam ín oppídísínnumeralle plebeiori czedes fiebant, Iam enim non príuatís ipfius caufis trucidari uidebant, fed plerilg fimultatibus,& copluribus auarítijs eorü qui ubíuis gentíum erantamícoriü mo^ "tm gerebat,&t opem fimulacoperá impendebat, Quocirca Lacedarmonius Eteocles fre muentem confecutus eft laudem cümdiíxít, Beneactumcum Gracía quód duos míníme Yandros protulít. Hocidem(utautor eft Theophraftus) de Alcíibiadeab Archeftrato dí .umeit.Czterüm ibí contumelía,mollities,& contumacia moleftíam maxime paríebat, mL fandro aute acerbítas morü rauem pariter ac terribílem potentía efficíebat.Lacede i| ceteris Lyfandrü incufantibus,nequacj animum uehementer adhibuerunt. V t ue^ fus nbeaus poft multas eius iniurias uiolentíus agrum uexantis Spartàmififfet accu S RIETrbund Ephorí unü examícis& focijs ducibus Thorace, quem príuatum S Ipolsidere deprehenderüt, fupremo affecere fupplícío. Lyfandro ueró míffa fcyta Part adueníret,edixerüt, Scytala talís eft; Cüm Ephoriclafsis prefectáaut ímperax De Scy ni «dp. 9. C talaLaco el.liba7. Plutarchi torem emíttüát, duo teretíaligna& longitudine& crafsitudíne diligenter adaequant, adc; ut derafa uicifsím cogruant,t quíbus cüm alter fibi referuent, altexü tribuunt di(cedenii, Hacautemligna Scytalas appellant, Cüm ígítur arcani aliquíd& arduum fignificarecu píunt,chartam ínftar lorí prolixa& anguftam Scytalae fuz círcumuoluunt, nullumqg fa, cientes interuallüá undíg fuperficiem charta occupant,quo facto quzcuncy uolueríntcir, cunplícata Scytale charta defcribüt. Dempto dehínc codícillo,ad imperatore abícyliono fcripta míttunt,qua cm ís accepít(alíoquí le&itari nihil ualet,adeo líterís hínc inde difsi, patís, utnullum proríus contactü habeant) fua fumpta Scytala, codícíllum fic praciífum círcunplícat, adeó ut círeunductione fimilem ín feríem conftituta uerborü cótínuatío re. períatur, Codicillus ficut& lignü Scytala uocatur, ut amenfura menfuratü dicí plerung folet, Lyíander allata fibí ad Hellefpontü Scytala perturbatus eft, praecipue accufatíones Pharnabazi reformídans,ftudíà&accuratá adhíbuít operam utín eíus colloquít ueniret, quó mutuas cotroueríías folueret, Conuenientíbus íllis Lyfander precibus orabat;utlite. ras ad magiftratus daret,períndeac nullís uíolatus íniurijs,& nullasaccufationes affecs: & profecto ín Cretícà Pharnabazü Cretíca fefe uti uerfutía uidebat ignorare, Omnía eii fefe fa&urüefferecípiens,aperte quídem pro Lyfandri precib, confcripfit epiftolá, aliam uerà clanculum conícríptam ibídem habuit. In ímprimendis aute figillís literas alternans níhilafpectu dífferentes,quas occulte fcripferat, Lyfandro dedít.Itag; Lacedemoniá per, ueníens,& fic ín praetoríum de more profectus, Pharnabazilíteras reddit Ephorís, uehe menti(símam críminti fuorum partem amotá exiftimans, Pharnabazus ením magna La cedemonijs charítati erat,fupra omnes regios prefectos ín Spartanos promptifsima ufus opera,Pofteaueró quàm Ephorílecta epíftolam Lyfandro comonftraueruntplane intel lexitnon folum V lyffem uerfutá effe, T um admodum perturbatus abfceísit. Paucis poft diebus magíftratus adiens, oportere fe díxitad Hammonís templum afcenderefacrífícío rum gratíafaciendor&,queantebella Deo uouerat, Sunt quí ín fomnís Hammonéeillíad ftítifle dícant,dum Aphygeorá oppidum obfideret ín Thracía, Quapropter petíndeacíu bente Deoobfidione omiífa, Aphygeis utimmolarent Hammoni precepit;&utfufcepto ín Aphrícam ítínereDeum placaret, ífummo níxus eft ftudío, Plurími tamen Deum fibi pratextá duntaxat fecíífe autumabant, Alíoqui Ephoros metuens,domefticá mínímeít gum ferens,& alieno paréreimperío haud fane toleráns,errare& aliquandiu luftrareter/ ras magís appetebat, quemadmodum equus ín líberís pafcuís& pratis apertís adpraíepe rurfus& adíolitas reductus operas, Quam ueró peregrínatíonis caufam Ephorusfcriptis mandauít,pauló poft explicabo. V ix autemac dífficulter impetrans ut ab Ephorísdimit teretur, enauígauít, In eíus peregrínatíone comuni confenfu reges effecere, uteíedisil lius amicís res urbanz populis reftítuerent. Cíuítates er per fodalitía ab eo detenta pror fus erant,& Giracía fuze dominationi eratobnoxía, Qyuas ínterres íterü concitato tumu" tu;cüm Atheníéfes aduerfus triginta é Phyla impetu facto uíctores effent, reuerfus exiem plo Lyfander Lacedaemonijs perfuafit, ut paucís intra ciuitates factíofis auxilii mittere populosq uaftarent. In prímís trígínta tyrannís ad belli fubfidíü centum talenta míttunt, imperatorem Ly(andrum.R.eges cüm ínuidía,tum metu; nedenuo Athenas ín poteíta tem redígeret,ut eor alter exiretdecreuere. Egreffus igitur eft Paufanías, uerbo quídem utopem tyrannis contrapopulum afferret, reauté uera ut bello fínem imponeret, neptt amícos Lyfander Athenarti domínatíoné denuó uédícaret. Hoc ítacy facile perfecit. ivam cócilíatís inter fe Athenienfibus,& fedítíone fedata, Lyfandro ambitione eripuit. Paruo poftmodum ínteríecto tempore cüm defcífcerent Atheníenfes;culpatus eft Paufanías,ut quípopülum paucortüi domínatíone uelutí frenoantea coercítü liberans, cGtumeliofelu perbeq fxuiendi copiam eífecíffet, At Lyfandro gloria; hominís factá adiecit, qu! nona aliorü gratíam,no ad fimulatam oftentatíone,fed ad rei Spartana cómoda feuer agitaret imperí&, Erat qüídem audax alloquío,& repugnantib,terribilis, Cóm Argiíui deagrifini busambígerent, ac Lacedemoníjs íuftíora fefe dicere cenferent, enfe cómonftrato, S huíus;nquít,eft domínus,optímeédeagri finibus dixerit, Megarenfis homo quodin«o8 uentu oóratíonís cófidentía ín eumutebat, Cui Lyfander, Aduena, inquit, tua ciuitati In dígetoratio, Boeotíos neq; amícos plané,neg aperté hoftes interrogabat,rectis ne; mir clínatís perípfor& agrum haftís incederent, Poftijincumbentib. Corínthijs mozníapr* tergrediés languidiores ad ínuadendéü cernít Lacedaemonios, interím lepus foffam mn! ire uífus eft: Non pudet uos,aít,eíus generís hoftes pertímefcere,quorü moeníbus pet" cordíálepores indormiáteCum fupremtü uita diem rex Agís obijflet, A gefilao frater ) m var Lyfander. 165 1 do,(imul& Leotychídafilio eius credíto, Agefilai Lyfanderam ator ei fuàdebatutregnü | occuparet, uelut legítímus ab Herculis progeníe ortus, Leotychída calumnia infigebat, g ex Alcibíadeprocreatus eífet;quíoccultos cum Agídís uxore Tímea cogreffus habuif fet, quo tépore profugus Sparta uerfabat,Agís aüt,utferunt,rem diíutíus animo uerfans, utque nequadj ex fe grauida foret,Leotychidam percontemptü habebat,& relíquü tem^ puseum palàm abdicabat, Poftea uero quam morbo correp tusad Herzá urbem delatus eft, urgenteíam morte, tumadolefcentulí precibus, tum amícorá f uafionib, exoratus, ín complurí& confpectu Leotychídam filí&fuum declarauít, obfecratísq; przefentíbus ut ad Lacedemoníos earí rerum teftímoniíü afferrent,uíta excefsit.Hi quídem Leotychídae te ftesaffuerát, At Agefilao homíni fane fplendido& Lyfandrí opibus freto, Díopíthes uir ílluftrís detrímento erat,huíus generís oraculum ín A gefilaí claudícatíionem adducens; Magnalícet íactes Sparte, íam mentereuolue, Nepedibus ualídam te perdat regía clauda, Temporete longo labor ínfperatus habebit, Inteletalís bellorum corruet unda, Maltísadoraculum ínclínatís,& ad Leotychidam uerfis, Lyfander Diopithen haud recté oraculi intelligere díxit:nec fi quís offenfi pedis Lacedamonijs ímperet, Deum indígna^ riaucmolefté ferretuerüenimuero claudum ímperiüfore, fi purij maletg progeniti inter Heraclidas regnü teneant, Hic locutus, ut quí potentífsimus eífet, ín fuam omnes indu xit(ententíáqua rex creatus Agefilaus. l'um ftatím Lyfander quó expeditione ín Afiam fuíciperetíncitabat,íngentem illí fpem fubíjcíens, fi Perficum uaftaret ímperium, uir fu^ turuseffetamplifsimus, Datís ín A(iam ad familíares líterís, fubebatut ín bello aduerfum batbaros ducem à Lacedzemoníjs depofcerent Agefilaum:qui obtemperantes rogaturos Lacedemonem míttunt oratores, At Ly(andrí opera non mínus regía poteftate bonum Agelilao uidetur extítíffe, Czeter& ambitíoforum íngenía cüm alíoquíad príncipatus ma^ lignanon fint,nó paruum ex ínuídía quam ad pares propter gloríam gerunt,impedímen tumad res gerendas habent, Nam quibus focijs& adiutoribus utí lícet,eos zzmulos& ád^ uerfarios ín uirtute fibi facíüt. Agefilaus igitur íntertrígínta confilíaríos Lyfandrü addu, ? xi;uteoamicor& uel praecipuo uel prímo uteretur.Poftdj autem in Afia conftítutus,mor alesadeumpro parua famílíarítate rara faciebantcolloquía, Lyfandrum autéamíci cüm promulta íllapriftína confuetudíne colerent,fufpe&ti uero pertímeícerét,& ad fores com meabantX uadenté confectabantur,quemadmodum hiftrioníbus ín tragcedijs frequentrobuenít,ubi nuncíj cuíufdamaut ferui perfonam gerens collaudatur,& príores partes agit quiautem díadema geftat&(ceptrum,per crebros etíam clamores non audítur:fic& coníiliatío tota mperij dígnitas inerat, cüm ipfi regí nomen poteftatís ínane relínqueret. «cigiturtam ínconcínna honorís auíditas aliquo pacto demulcenda erat,& Lyfander qa ecundum poteftatis gradum remíttendus: uirum autem& benefíicum& amícum omnino refcere& per contemptá habere, Agefilao índígnü erat, Príimim quídemnuL lmeirerum gerendarü occafionem praebuit: poftmodum fí quibus operam ac ftudium dantem Lyfandrü fentifceret,cos rebus omnibus ínfectis remittebat;& munerís quamuí^ simi uotorg compotes,Síceíus potentiam tacíté dí(Ioluens& extíngues, fimul cun&orum(efeimporente Lyfander intellexit, fuumq amícis ftudium obeffe, ipfe opem tribue redefiitad fes neaccederét neu colerent, obfecrabat:cum rege haberent colloquia,& ijs quimiorem ínpraefentía comodítatem afferre proacceptís honoribus poffent, Hec cüm audient multi,fuís pro negocíjs molefti effe deftitere, ceterüm nó obfequía, non hono^ S Otníttere, quín feu deambularet,feu ín gymnafijs uerfaretur, frequétes adire, Qua res (ngemagís Acefilao quám antea moerorem íncutíebant,& ex honore ftímulabatinuí^ we"àpropter cüm milítíbus multis príncipatus& rerum gubernandarü officía tribue: si j andrum díuídundis carníbus prafecü defignauít, Deinde cotumelíofíus afperna i MS conueríus,Ite,ínquit,&kmeum carnís fectore colíte.Itagp Lyf: ander cum Age " iie haberi oportere cenfuit.Fítígíturbreuis Laconico moredif, putatío: Num ER ene noftí mínoresámícos reddere? Atílle: Si uelint memaíores effici, Qui ue fila: m ebss amplificauerint;eos ínpartem uocarepar eft, Cui Lyfa nder:At forfan Age quícóus agisdictü quàm míhi perpetratü eft. Teautem oro& externorü homínt& gratía inuifum, osín nos habent oculos, ín eo me imperij tui ordíne cóftítuas, ubi minus quide nif, magis atit tibí comodum fore cenfuerís. Eam ob remlegatusad Hellefpontum *: quitamet(i Agefilao fucceferet, neceffaríatame agere nó neglexit, Mithridate x5 ul Plutarchi C Perfenuírum ftrenuü exercítusqy du&tantem inimici Pharnabazi cüm ad defcífcendum induxiffet,ad Agefilaa perduxit, Ad nullum alium bellí ufum habitus, progredientetem pore Sparta ígnomíníofe nauigauit,lítem ín Agefilaü fouens,X uniuerfam maíorí quim antea odío perfequens rempublicam, Rebusad permutatione€ nouationé comparaiis ac ínftructis,manü adijcere inftituit cunctatíone fublata,Erat autem huíufcemodi; Her; clídarum genus, quí in Peloponefum reuocatife Doríenfibus immífcuerant, amplifsi, mum&illuftre Spartz florebat, Haud unícuíq íllorü regalis faftigtj eratcómunicatafuc ceísio, Duabus tantum€ familijs reges deligebantur, quas Eurytiontídas appellabant,& Agidas.Ex reliquis nullus per generís nobilítate plus quám alter ín rebus urbanis habe, batuírtutis:honores potentib.omnibus erant propofití. Horü cim Lyfander effet, ubiad ingenté rerum geftarum gloria fublimior factus,& poteftatem& amícos permultos com paraffet, indolebat cum cíuítate fua opera late propagata cerneretregnantibusalijs guber narí, quos tamen nulla ex parte fe praftantiores eíIe perfpiceret, Decreuitígitur regiam dígnitaté duabus€ familijs traducens, Heraclidís omnibus cómunem reddere, Sunt qui dicuntno Heraclídís,fed Spartíatíseutno Herculís nepotíbus,fed ijs quí per uírtuté cen, ferentur,íd premíá proponeret,qualis extiterat Hercules, quem uírtus ad díuínos perdu, xíthonores. Quód fíhuncín modum regní iudícià fieret, fpes erat íníecta,nullumantefe dele&üiri Spartíatam, Prími igitur negocíü aggreffus, per fe cíuibus perfuadere paratus erat,orationé pro matería meditatus, eía Cleone Halicarnaffeo mediítataac confcriptam, Deinde reítam noua tamq inufitatas magnítudíné ante oculos proponens, audacíioríin/ dígente auxilio,omne,ut ín tragoedía dici folet,in ciues machinà attollens,Pythícas fortes & uaticínía copofuit& adornauít, quafi nullá fibi fructü Cleonís allatura foret eloque tía, nifí Deí metu& fuperftitione prius obftupefactos ciues occupaffet,& fic ad oratione adduxiffet, Pythici,ut Ephorus ínquít, corrumpere conatus oraculü,& Dodonzas pucl las Phereclís ínterceísione fuam ín fententía allícies,reiectus eft.'T'um ad Hammonístem plum confcendens,colloquío cum uatíbus babíto, magna uím auri obtuliffe tradit: quod índigné ferentes illí, quofdá mífere Spartà qui Lyfandrü accufarent. Eo abfoluto Libyos difcedentes díxifTe comemorant; Nos,Ó Spartaní,rectíus faciemus íudiciii cum apud nos Libyam habítaturí uenerítís, V etus erat nang; oraculum,Lacedzmoníos Líbyafore cul. tores, V niuerfas auté ínfidías, finiftrumq; figmentü confcribamus, quod nó à uilibus ce pítexordíü,fed,utín defignatíonemathematíca,multas&ingentes affumpfit materías,& ad conclufíonem per praemíffas graues dífficilesq; progreffum,In ea ratíone uírumbifto: ricum phílofophumt fequemur. Mulíer quadam ín Ponto ex Apolline grauidam fefe praedicabat, cui(ut par erat)multí fidem abrogabant, multicg adhibebat, Cüm ea puellum peperiffet, coplures nobilesalendo ftudí&& curam diligenter ímpertierunt, Puello qua dam ex caufa Síleno impofitá eft nomen,Hoc accepto Lyfander ínítio,relíquafuís exuit artibus,non paucís aut coótemptis ad eam fabulá ufus adíutoríbus,qui procreatíonís pue ri rumore fine ulla fufpicionead fidem ac uerifimilitudine adducerent, Alí& quod exDe phís fermonéallatum Spartá dífiecerüt diffeminaruntt,uetuftifsímas quafdam fortesin arcanis fcriptísà facerdotib. feruarí, quas neg; coprehendere neq legere cuiquifas effet, nifi quí ex Apollineortus adueniffet longo poft tempore, qui obferuantibus indubitabi lefígnüpraftaret, eas capefferettabellas quibus ínfcriptae fortes erant. Hís ex compofito comparatís Silenus cüm aduentaffet, fortes ut Apollinis fílius petíjt: facerdotes qui eio eram conferebát,fingula dilígeter indagare,& deorígine accuratius f. cifcitari.Poftremo fide adhibetes,Sileno utí Apollinísfilio fcripta comonftrare,quí prafentíb.multis ledtira uít cümalía coplura uaticínía, tum ídípfum de regno cuíus gratíafigmenttü erat ínftitutü, praftare,ac fru&tuofius effe Spartanis, fi ex optímatibus reges deligerent. Cum íam Sile nusadoleuiílet,& ad rem gerendá accederet, ecce Lyfander ab actione fabulz corruitmi morum ígnauía,&uníus pufillanimítateac trepidatione coplicís,ut primü fubeundá erat opus, Nihíl tamen uíuente Lyfandro deprehenfum eft, fed poft eíus morte, Ante en$ Agefilaus redíretex Afía,functus eft uíta in Boeotíum incidens bellum, uel illud poU"? m Grzcíam importans, Nam utrog díuulgatur modo,& culpam nonnulli Lyfandro; qu" dam Thebanis attribuunt;alij cómunem faciunt, Thebanís crímíni dantes facrorum di s patíoné. In Aulíde Androclides quoq;& Amphitzus regía corrupti pecunía bello Gy cie Lacedaemonios implícarant; undefacto ín Phocenfes impetu, eorü agrum populi rant, Lyfander indignater ferre dícít,quód folí Thebani ex bello decímà uendicarent,rt quoanímo culiffent. Orta quis focijs tacítéfereétibus,& Sparta míffas ab Lyfandro pecunias iní Lyfander. Icó 1 Ora prafertím indignatio, quód Athenienfibus datü eft ex tríginta tyrannis libertatis iní tíum;quos cüm Lyfander conftituiffet, Lacedamonij terror eis& potentíá addíderüt,fa^ &odecreto,utquifquis ex Athenis fuga fefe fubduceret,undig; ducerct ín uíncula; quód fiquís obftaret ducentí, eum hoftis loco haberi, Thebani cóotraría ijs faciunt decreta, con» uenientía fanéatgy germana rebus ab Hercule& Libero patre geftís; Omnia tectaomnesq; Bazotíz urbes Atheníenfibus pro necefsítate patentes effe, Si quís fugitiuo dum traheretur auxilíü non attuliffet, condemnatíionis nomine talent& folueret. Sí quís aduer. fustyrannos peragrü Bootíü Athenas arma deferret, Thebanos obaudire ac diíísimula^ re. Quibus in decretis adeo humanís uerety gracís,facta fcriptis haud refponderunt:nan^ que Thrafybulus reliquicy conípírationis focij Phylan occupantes,€ Thebís prímü fece» runtímpeti Thebanís arma, pecunías, latendícqy& inchoandi facultate parantibus, Has ín Thebanos caufas Lyfander accipiens(íam em morofus,& atra bile per fenectuié ínualecenteiracüidus erat) Ephoros íncítabat,&ad mittendü ín eos prefidíaperfuadebat A c cepto igíturímperio,eduxit exercítü,Pofteríori deinde tempore Paufanià regem«um co^ pijsemilit, quí círcunducto per Cíthzerone exercítu, agrum Beotiü irrupturus erat. Ly» fanderper Phocenfes cum magna milítü manu uenítobuíus, Orchomeniorü oppídum ultr cedens accepít, Indeprogreffus Lebadiam dírípuit. Datís poftmodü ad Paufaniam liters utfe cum íllo ex Platzís ad Halíartü coníungeret( ipfeenim cum folís ortuad Ha» liartiorümoenía ftatíone habiturus erat) literz ad Thebanos referunt, tabellarío in quofdam fpeculatores íncídente, Cüm Athenienfes auxilíum attulíffent, urbe illorü praíidio credita Thebani cüm príma quíes mortalibus incipit, egreísí,pauló poft Lyfandrum pre» veaíunt, Halíartü cum parte copíarum íngrefsi. At ílleexercítü fiftens quedam ín tumulo Paufanii preftolarí decreuit. Mox progredientedíe,more prorfus& quíetís impaties, acceptisarmís,& focijs adhortatís, recto curfu phalangem ducítad muros. Thebani quí foríispermanferant, leuorfum urbem habentes, ín nouífísímos pergunthoftes, fub fonte quem Ciffufam appellant indigena, ubí nutríces infantem in lucem zdít& abluiffe Bac^ chum in fabulís traditur, Nam& colore uíní fplendet,afpectug: translucidus,& potu dul^ cilsimus eft, Nec procul hínc Cretenfes pullulanttftyraces, quz Halíartíj ea Rbadaman- Tssenf dl" | P thumincoluíffe loca facíüt indicia, eiusq; fepulchrü comonftrantquod Alea uocant. Ex^ deor éviuse atíuxà& Alemenaz monumentü, quam ibí humatam effe memorant;poft ením Amphí ua, tryonís interit Rhadamantho nupíerat, Thebani quí íntra oppídum erant, ftructa cum Falírtísacie, quíetem aliquantifper agebant, V bí ueró Lyfandrü unà cum prímoribus manibuspropinquantéafpiciunt,referatís derepente foribus irru&t,ipfumq; cum augu» repaucisty alijs obtruncant,Plurími nang ad phalangem fefe fuga recipiunt, non remit» tentibusinde T'hebanís,quín urgentibus undíq;,uníuerfi ín tumulos terga fuge uertunt, lilleexeis cecidere;defiderati funt& Thebanorü trecentí,quí cum hoftibus adafpera& muníta loca permifti cotenderant, Hís dabatur crímíní,quód Laconícam fouerent factio nem, Áquo cüm omni fe ftudio difToluere& cíuibus purgare cocupífcerent,nullí parcen tsdífcrimini ínter infectandum morte oppetíere.Paufaníz é Platzís Thefpiías cómeanti afusin itínere nuncíatur,quí ínftructa acie petít Haliartum. V eníc& Thrafybulus é The is,Athenienfes fecum ducens. Confilium de repetendis per índucías mortuis agitante ania Spartíate natu grandíores inter fe grauíter( indigne ferebant,& regem adeun tsteftatifont minime per inducías repetendum effe Lyfandrum,atperarma,pro cadaue refufcepto certamine ac uíctoría comparata,fic uirum fepulturz mandandum: quód fi fu peratifuerínt;pulchrá& honeftum fuerit eo in loco fuo cum imperatore paríter occum» tre. Hacorantibus fenioríbus,Paufanias arduum opus effecernens, uíctores nuper fu» Perare Thebanos, fub muros etíam Lyfandri corpus collapfum,adeó ut corporis recupe^ Tatio abfoy inducijs uel uictorídifficiles redderetur, mifTo precone& ind ucijs confectis; teduxitexercitum, Quí Lyfandrum deferebant,ut prímüm Boeotíz confiníaprzteriere, eii focíorumqs agro Panopaorum condiderunt,ubí ex Delphis Charoniam eun MR es utam monumenti eft. Eo ín loco cüm exercítus ftariua haberet, quídam Pho» pid eer quí przlíonon interfuerat certamen expofuiffe dicítur, Cum Lyfander Ho Hil ed[leshoftes imprefsionem fecere. Admiratus Spartanus Lyfandro familiaris, ru demnam Hoplíten effe díceret,id enim ignoti fibi nomen effe, Vbi prímí noftro» RA ERN Caf funt propeurbem fluentum eft,quod Hopliten appellant. Id cim Spar d iter, obortís lachrymís, Quàm íneuitabilehorini fatum eft, dixit, Erat Lyfan^ tum eracglum;hunc fein modum habens: C Gettis. Facultates, Plutarchi Hopliten íubeo e deuítare fonantem, TTerrígenam quí pone fubít cum fraude dracona. Quídam Hoplíten nonprope Halíartá luere afferunt, fed prope Coroníam torrente effe,quíín Phliarum fluuiüpene; oppídü ínfertur, quem cüm ueteres émrAíap, aetatis noftrae homínes Ifomantü nuncupant, Quíueró Lyfandrá interemit, Falíartíus erat Neochorus nomíne: ínfigne clypei draco, nem habuít, hoc ut affequí coniectura lícet, portendít oraculá, Bello quoq Peloponeíi, co Thebanís ín ede Ifmenía forté datam memoríz prodítur, qua fimul€ Delíaca pugni pradíceret,& hanc ípfam Halíartíáanno trígefimo pofteríore, Bahuíus generís fors eft; Quiínfidiare lupi catulís uítato Supremam, Et collem Orchalídem,huncuulpes non deferítunquam. Proxím& Delíolucum Supremam appellauít, ubi Boeotía A ttícae confinís eft: Orchali demueró collem quem nunc V ulpecá uocant, ad Helíconem ín Halíartí partibus fitum, Caterü hoc mortís genereabfumpto Lyfandro, Spartíatae adeó grauíter tulere, ut reum capítís regem íudícauerínt, Cuíus reí íudícíii mínímé fubíre decernes, ín T'egeam fugiens felerecepit, ubifupplex ín Míneruz templo uítam duxit,Defuncto Lyfandro, ipfiusde tecta paupertas claríorem effecít príncipatü:quippe quítantis ex pecunijs,tanta expoten tía,tanta ex cíuítatü íngentísqy adeo ímperíj procuratione, nepufillum quídem ínargent ratíone domum fuam illuftrarít, utautor eft Theopompus: cui laudantí magis quàm cr penti fides uídetur adhibenda: fiquidem uituperare quàm laudare íucundius, Pofteríori tempore,quemadmodum tradit Ephorus,cum Lacedzmone dífceptatio ínter focíos agi, taretur,& proinde ínfpíciundze foret líterz, quas apudfe Lyfander habebat, eius domum profectus Agefilaus codíce inuenit, ín quo illa de reipub.ftatu confcrípta eratoratío;Ab Eurytontídarüi& Agidarü manibus auulfo regno, in medi ponendam,& optimatibus faciendam dele&ionem.properans oratione ad cíues efferebat, ut Lyfandrum oftenderet qualís cíuís fuiffet. At uír prudens Lacratidas per id tempus Ephoríz prínceps, Agefilaá nóoportereaít Lyfandrum effodere, fed oratione fecum ínfodere,qua tanta effetfuaden díarte& aftutía compílata.R. eliquos tamen honores Lyfandro tametfi uíta functoreddi dere:& filíarum fponfos condemnarunt, quí eas poft Lyfandri obitum, cüm inops effet ínuentus,repudiauerunt,quód illum cüm díuítem exiftímaffent, coluifTent, íuftum ueró & bonum uírum& paupere cognofcentes deferuerínt,Erat enim Spartae& coclibí, Xtar diori maríto,& malo maríto índícta poena,cuí eos praefertim fubigebant, quí probonis& propínquís locupletum affínitates querítabant,Hec quidem de Lyfandro hunc fein mo dumhabentía fumus profecutí, Sylla GVARINO VERONENSI INTERPRETE, [47] v c1v s ueró Cornelíus Sylla patrítía procreatus eft familia, ex cuíus l7 4| maioribus Rufinus confularem gefsít dígnítate. Huic tamelongt ma (| lorem exígnomínía quàm ex honore nobilítatem affuiffe perhibent: $1 etenímfupra libras argentí concauí decem poffediffe, idcy prohibente | lege, deprehenfus, é fenatu eiectus eft, Pofteríores inde humilídíutíus iínfortuna permanferunt, Ille etíam Syllahaud amplo fané ín patrímo" [671 a6 o2 7^! nio educatus,ab adolefcentíapenes alíoshabítans no grandem prodo mícilío mercedem foluebat, fícut pofteríori tempore cum índígné fequundá adeptusfor tunam putaretur,eí obiectum eft, Gloríantí fíiquidem,& A phrícanam poft uíctoríam ml lítíamq; magníficís utenti uerbís,quidà ex honeftiori ordine dixiffe fertur; Quonam mo do uírbonus effe potes,quí cüm nihilàpatretibi relíctum fít,totac tanta pofsídeas: Nam cümrectus ílleac nítídus uíuendí mos haudamplíus permaneret, iam delíciarum&lw xuriofiapparatus emulatíone fufcepta, é maiorum currículo deflexiflet, par tamen con uícium ponebatur,& fuorum facultates amíttere,& paterna míníme paupertatéconíerua re, Potitus poftearerum Sylla cüm multos occíderet,& libertíni generís homo quendam ex profcriptis occultare díceret,& proínde€ faxo praecípitandus effet, obíecit Sylla; quod unà fímulín domo díutíus uitam agítaffent, cüm ínterím ipfe quídem pro fuperiorehab/ ; Mille niami ud- taculo duo millíanummüm,ílleautem pro inferiore tría millía mercedem afferret. taque ent:5.coro!4- inter utriufq; fortunamimíllenummos ínterfuifTequi drachmas Attícas ducentas&quin tis folaribus. quagíntaualebant,Hzec quídem deantíqua Sylle fortuna memoríe produn£,Eius Én corp corporis fpeciem alíam ftatuz ípfze declarant: glaucos oculos cüm uehementer acerbíac (zui effent,color ín facíe terribiliores reddebatafpeciu, Rubor enim fparfim ímmifítus al^ bediníefflorebat, quà quidem ad rem& colorís nomen índítü fuiffe dícunt, Quidam etíá exdícacíbus Syllam Athenís mordens,Sylla, ínquít,morum eft farínís infperíum,Huíus generís dehomíne índícijs utí nequaqua abfurdum eft, quem adeó ín exercendís falibus naturaftudíofum extítífle ferát;ut ab ineunte xtate pluríma cum ignominía fodalítía cum mimisatig ridículís petulanter habuerít, Poftea uero cf ín rerum omníü domínatu confti. tutuseft t fcaena fpectaculistg ímpudentifsímos cogens, inter porandum quotídíanis di^ cacitatibus certabat.Q uze cüm ab eo grandíorí xtate patrarí,& dominantís ínfuper digni ariprobrum ac dedecus afferre uiderent, complura negligenter omíttebat, quz ftudio in digebantac dilígentía. Coenanti fíquidem Syllz nullus circa fería ufus erat, Verum cüm alíotemporeimpíger&c eximía feuerítate effet, ut prímá ín fodalítía& copotationes abie^ rt,unoímpetu mutatione capeffebat, ut mímís& faltatorib. manfuetus adomnem famt líaríatem pron fe obnoxíumg; fubijceret, Fluíus tam folutís moribus animi adamores leuitas,& ad íllecebras praecípítíü, à quibus ne prouectíoríbus quidemannis fefe reuoca^ uítoccaflone prebuere.Metrobíum fcznicità fuuenilibus annís magno amore complexus, longíus prouectus eft, eo índies fecti florefcente morbo. INam cüm inítío publicam quidem,caterá locupleté mulierem quam Nícopolin appellabant, deperíret, à qua deíndeconfuetudíne& formze gratía mírífíce amatus erat, ab ea cüm uita excederet, hares eft relí&us, Nouercae quoq; hzredítatem fortítus eft, quz íllum perínde ac filium diligebat: quíbusex rebus íam medíocres ad eum opes peruenerant, Quzftor deínde Marío prima gerentíconfulat& defíenatus,cum eo ad bellum Iugurthinü nauigauít ín Aphricam.Pro. fe&usigitur ad exercitii cümalías ad res fpectatü(e prebuit, tum ueróbona ufus occafio: ne Bocchum regem INumídarü íntíma fibi deuínxít amicitía, Ipfius nancy legatos cómá Numidis latronibus euafiffent, fingulari comitate excipiens, ornatos muneribus tutíísi^ moetiiadíun&to comítatu remifit, Forte Boccho Iugurtha gener& ínuifus& formídolo fuserat: quo per íd tempus proflígato,& ad fe confugiente, Syllam acciuit: ab illo eim dà fe, luguttham& coprehendi& tradí malebat, Ea re Marío cómunicata, paruam militum B manumaffumens magná difcrímenadijt, Nancg homíni barbaro& aduerfus neceffarios infidelifsimo,de altero capiendo fide adhibens, eíus manibus fefe comifit. Bocchus tame acceptaab utrody poteftate, cim de frangenda ín alterá fide in necefsitate fe copfiítuiffer, Poftmultos mentís zeftus, príorís proditíonís fententi comprobavit,& Iugurtha S yllae tradiditEo de negocío Maríus quidem tríumphü egít: czterü tam praeclari facinorís glo. Taquepropter inuidíam Marij Syll adfcribebatur, tacítüi Mario mcerore ímportabat, byllaenim ipfe natura factabundus,& ex humili ac ignota uíta,per ora ciuíüi tum prímum uolitareíncipiens, eruftata honorís dulcedíne,ad íd ftudíà& auíditate progreffus eft,ut ín annulo ínfculptá eíus reí geítz círcunferretimagíne, eoq; contínue uteretur, Erat autem culptura Bocchus quí Iugurtham traderet, Sylla qui fuícíperet, Hac Marío tríftítià affe bant, SyIle autem mínore quàm fuam effe inuidíam exiftimás, illo ad rem militare ufus ei plurimi, Siquídem conful fecundum creatus Syllamlegatü habuit: tertium ueró con^ fubmilitum tríbuni, ipfiusopera multa utílía edens facinora. Legatus ením Tectofago, Iumducem Copíllum epit.'ríbunus militum Marfos populofifsíimam fané gentem ad omani pop.amícítiz féfetatemc perduxit. Marium poftea fibi infeftum, necdum ullas "trumgerendarit oceafiilles libenter omíttente, quín ad augendam fortuná íncumbentem fentíens, Catulo Mifficollegz fe dedit, uiro quidem bono, uerüad certandum hebe^ tori,àquo maxímas ad 1$5 atcp prímarías fídem confecutus, ad potentíam paríter& glo^ Tram procefsít,[s magnat íncolentíü Alpes barbarorti partem debellauít, Ingruente de^ "ecomeatus ínopía, Sylía curam fufcipiens tantam effecit copiam, ut Catuli milítes&C Rixiraim abundantia agitarent,& infuper Maríanís exhiberent, Quaínre Maríum ue, "nentidolore affectam fuiffe dícitur. Hzc igitur inimícitia breuem adeo íuuenilem emer exordíumt capeffens, mox per cíuilem cruorem ínexpíabilesqy fedítio^ lurida Sua tyrannídem ufcg, acrerum omníum confufionem progreffa eft. Quod Pi Rem apientem hominem& ciuilium morborum perítifsímum, demonftraíle fe Eid, MEA certamen& ftudíum,quafi numen aliquod pefsimum atqj perniciofifsi^ iam(ibi Arcis efle utentibus praecepit, Sylla gloríam ex re beilícaad cíuilia negocia ^ Mg) elle exiítimans, cüm mílítaría poft facinora ftatím popularibus rebus fe: 5, praeturam urbanam petere coepit, quamaíTequi non lícuit, Cuíus ipfe reí C D Sodale bellum. Plutarchi culpam ín plebem reiecít, Plebem enim,ínquít, cüm fuam ín Bocchüamícítia animaduer, tie, uenationes fplendídas& aduectarii ex Aphríca belluarü dimicationes expeduffe f ante preturá zcdilitatem adipifceret; íitagp alíos praetores defígnaffe, ut zedilítatem coactus ipfe exerceret.Caeterü Sylla ueram repulfe caufam mínimé confiteri uidet, quod& reípfa comprobat, Anno ením poft,tum colenda plebe,tum largítionib, animos adduces popu, li, praeturd adeptus eft.Eo ígitur preturá gerente, cüm índignabundus Cafari fuaíein i, lum poteftate ufurü efTe dictitaret,rídens Czfar, Reáé, ínquít, tuum putas effe magiftra, tum,quem tuís habes pecunijs comparati, Pofteam praturá ín Cappadocíam cum exer, cítu míttic, pe quidem ut Aríobarzane reduceretín regni, reautem uera Mithridatére/ prímeret,quí no mínore quàmantea pofsidebat potentía,ac regnum complectebat, Non magnas ítaqy fecum adducens copías,caterü prompta focior& ufus opera, multísín Cap, padoces, plurímís ín Armenios auxili ferentes zdítís ftragibus, Giordíum eiecit, Arío barzanemrege declarauít,Syllz ad Euphrate moram trabenti,regís Parthorü A efacijle, gatus Orobazus ín colloquiá uenít,cüm nullumantea Romani& Parthí comercíum hz buiffent, Hocetía ingentis fortunae Sylla factum uídet,quód Parthíamiícitíà focietatemg petentes,ad illum potífsímü Romanorü príncípem congteffum habuerunt, T res eotem, pore fellas propofítas feruntunam Aríobarzaní,alterà Orobazo,tertíam Sylle,undeam. borum medíus refidens íus diceret: quam ob caufam poftea rex Parthorü necauiít Orobz zum,Syllam nonullí tani barbaros ludibrio per delicías habente, probare: alij difficilem & intépeftiuíhonorísambitiofum increpare, Memoríz proditü eft, uírum quendamge nere Chalcidenfem ex ijs qui cum Orobazo defcenderant, Sylla uultü fzpius cotemplz tum,& ad corporís atq; aními motus haud íncuriofe íncumbente,quín adartís materíiho minís íngeníü attentius confiderante, díxiffe: NecefTe eft hunc maxímü fíerí uirum, Mi ror etíanunc,inquít, quomodo ne cunctorü prímus fit,tandíu patíat, Redeuni índeSyL lam Cenforínus repetundarü poftulauit, quod ex amícorti focíorumqy regno magnicon tralegem pecuníz uím compilaffet. Nec tamen contrá ín fudicío ftetít,fed ab accufatíone deftitit,Excandefcebat ínterím Maríana feditio,nouá quandam ex cogeftís à Bocchoho^ noríbus nacta matería, Is utpopulum Romani delinimentis coleret, fimul& Syllegra: tíamaucupatus,tríumphales ín Capítolío pofuítímaginesaureustqy inerat Iugurthaabeo Syllz tradítus, Ea regrauíter inftígatus IVlaríus, cüm ftatuas detrahere níteretur, acttli^ quí Sylla fubuenirent, íncenfa quantáantea nunquam amborü ftudijs cíuítate, ecceío^ cíalebellum dudum glíícens aduerfus urbem exarfit, Quo quídem ín tumultu maxímo uaríoqm,& pluríma Romanis mala grauifsímacg perículaímportante, Maríusgrandení^ híloftentareualens, argumento fuít, uirtutem bellícam uígore paríterac uiribus indige^ re, At Sylla copluríma celeberríma aedens facínora, ímperatorís gloríam reportauit, ma gni quidem penes cíues,maxímíiautepenes amicos, felicifsími ueró penes hoftem. Qui bus ínrebusillud Timothei Cononiís filij nequaquá paffus eft, Nam cum inimici prac ra ipfius facta fortunz adícriberent,& ín tabulís dormíente illo fortunam urbibus retia citcumponenté píngerent,ílleacríus írrítarí,X fingentíbus grauiter fuccenfere, quafire/ rumab fegeftarum gloría priuaretur, Aliquando autem ab expeditione re benegeítare/ means,ad populum conuerfus, V írí Athenienfes,inquít,huius rei bellicae nullam fibipar tem fortuna uendícat, Ipfam deínde fortuná aduerfus ambitiofum adeó'Fímotbed fue nilíter irrítatam fert, utnullum deínceps ínfígne facínusab eo patratü fuiffe conftet, fed iniquísbelligerantem prorfus aufpícijs,& populo femperaduerfatá, ex ípfademum patría eiectum profugiffe.Sylla ueró non modoG eíus generís felícítatem,ac fortungfauorem libenter admifit;uerumetía in maíus extollens,& bonaín fe fortunze díuínitus data magis ac magis illuftrabat,fiue per ía&tantíaíd faceret,fíue de hís íta fentiret, Etením fuísín com mentarijs fcriptáreliquít,cüm confultaffet que contraanimi fui fententíam pro tempore audacíus aggredienda effent, fecundíora fibi eueniffe. Rurfus cüm fefe ad fortuna quam adbellum melíus natura ínftítutü effe dícít, plus fortunz uidetur quàm virtuti tribu! i & omnino feipfum ínfortunz poteftate pofuiíTe: quippe quí concordiz, quam cum id tellofocero& eíufdem ordínís uíro habuít,caufam díuínze cuídam fortuna actribuiti m gna ením fibi moleftíe futurum ílluftrem homínem, qui ín comunícando principstut tambenigníratem exercuít. Lucullum etíam ín commentarijs quos ad illum infcrip^^ commonefacít, nihil tam ftabile ducere, quàm quod noctu fibínumen ímper?!t"," adbellum fociale magnís cum copijs mitteretur, círca Lauernam uaftum ter7* pu extítifle(cribit, é quo lucidum emerfiffe ignem, magnam in coclo flammam PP cc. Co Sylla. I6$ |» confultos uates dixiffe, quód fiir bonus,fingulatís afpectu,ac praeftantifsimus príncipa| umgefferítprafentes tumultus fedaturus fít, Huncipfum fe Sylla fuíffe edícít; no uulga rienim afpectu effe, flauo colore comz, uírtutífe no effe dedecori, fibiteftimonio effe tot ingentía facta. Hec quídem de díuinitate.Relíquis ín moribustanta ínzqualitas,ut fecum diícrepare uideat; rapere multa, largíríplura, honorare índígnos, uiolenter agere,colere quoráíndígeret opera, ludibrío haberefupplíces, adeo utneícías utrum cotemptorís, an alfentatorís habuerit ingeniG,In puníendo quáta fuerit díuerfítas,hínc iudícauerís, Non nullosleuíbus quíde ex caufís torfit: rurfus maximas íníurías equo tulítanímo; ínexpía^ biles ob caufas recocílíatus eft facílezmínimis ex noxíjs& abiectís, czedes bonorumq publícationes fecít.Sylla ítaqg cüm íngenita ferueretracundía, durum& ultíonís auídum fe rebere, V bí uero per ratíonéabijceretur acerbitas, ad utileferrí, CUm eius milítes ín hoc ipfobellofocialí Albín& uírum praetori legatum faxís& fuftibus macaffenr, tantam íniutiamímpunépraeteríjt. Gloríabundus etíam díuulgabat, fe íllís alacrioríbus ad pugnas ufurum,peccatá per fortítudínís opera emendaturís. Accufatorescy níhili faciebat, Nam cim Maríum deleffe,& focíali bello fínem íimpofuiffe cenferetutaduerfus Míthridatem imperator crearetur,exercítü delinimentis alliciebat, Profectus in urbem, conful cum Q,, Pompeío defígnatur,& íam quínquagenaríus erat, Tunc& celebratífsímü fecit connu» bíum,Czcílía Metelli pontíficís maxími filia ín uxor& accepta. Q ua ín re cim plebei mul tadecantaret, multíprímores índolebant, eum talí mulíerí cenfentes indígnü,quem con^ fulatudígni cenfuerát,ut Títus ínquít.NNon modó autem hanc duxit uxore, fed príorem Ilam,cümadhuc pubefceret, quz& íllí filiolam eníxa eft.Poft illam Aeliam.Tertíam Ca lam, quam ut fterílem fummo cum honore donís adiectis repudíauit, Paucíspóftdíebus ducta Metella, haud recté Czelíam ímprobaffe uifus eft. IMetellam quídam afsídué tanto» perecoluít, ut cüm populus de reducendiís IVlaríanis exulibus ftuderet, Syllaueró pernegret,Metella rogantibus íllís opem attulerít.Sylla quoq; captís Athenís acerbíus fxuíífe cedítuseft, quód de muro falibus& couicíjs Metellam fuiffent ínfectati, Sed hzc pofterius. Tun ad futura patuí confulatü exiftímans,ad IMíthridatícü bellum mente& cogíta^ tionedeflagrabat, Contrà Maríus ob gloríz ftudium& honorís ínfaníam,ín affectiones p mínim?fenefcentes ínfurgebat, uir& corpore grauís,& proxímís per feníü milítijs íam | dehuigatus, tam longínquís& tranfmarínis inhians bellis, Cum Syllaadreliquanego^ daiamproperaret ín caftra, Marius domí perftans perníciofifsímaillam feditionem fabrí auíttantís caufam cladibus, quantis Romanam cíuítat uniuerfi nequaquá hoftes affli^ xerant, ficut& díuinís praemonftratum eft fignis. Haftz quíbus uexilla geftantur, per fe Ignem emiferát, qui zegré reftínctus eft, T'res corui pullos ín uíam productos deuorarát, corumi;reliquías íntra nídum retulerunt. Mures fufpenfum ín templo aurum corrofe^ rant,(quibus edítui quandam caffe foemínà ceperunt, Ea ibídem quínc; eníxa muf culos, tcs abfumpfit, Quod autem maxímá fuít, exaérefereno& omni prorfus carentí nebula, tibarumfonus increpuít,acutas& lugubres intendens uoces, adeó ut cunctí pras magni^ tdínetímorís uecordes comprímerent. Thufcí uatesalteríus generis permutatíonem,& tansterendd ordínem portendí cómonftrabant, Octo ením cuncta effe genera moribus ultz ínftitutís ínuíce differentía. Vnícuiq;temporís definítü effe numerum à deo, anní magniambítu perfecti, qui cüm finem habuerít,ínftanteíam altero,admirandá é terra uel Clo moueri fien&, adeó ut curíofis earum rerü perítís eueftígíó declaretur, uthomínes iliis moribus,& uitz rationibus ufurí ín lucem íam produ fint,qui dijs aut maiori aut minori quàm fuperíores curae funt. Czetera ín ipfa generü permutatione magnas ínnoua^ ones apeffere,diuínationemq; magnis interdum honoribus excrefcere,& ipfís nuncu» pattoníbus affequi,cümplura& manífefta fígnaà deo ípfo praemíttantur,.In altero rurfus eeerehumilem ftatü effe rudemq ut plurimü,& quí per incerta& obfcura quxdam ín. iip futurasattíngat, Haec quidem à Thufcís qui ratíone ac fapíentía relíquís ani e erebantur,Sedente fenatu in templo Bellonz,& fuper hifce rebus operam ua tii tepaffer infpectantibus cunctis inuolauítorecicadam gerens, cuíus eíectá par^ E i e partem eam tenens abícefsit, Híncaugures fedítiong, agreftium aduerfus ii sre em turbam dímícatíone coníectabant.Hanc ením ficut cicadam uocalem lomin de m ruftícam uero exaruis, Maríus ítag;tribunum plebís Sulpítium affumít, fuerit, cim. E li fagisiofifsimo fecundum, Netequiras quonam modo altero improbior auatítia: eipfo uerit fceleratior, crudelifsímus,& nimía íncítatus,audacía paríter& 'Quocung turpítudo& mala cuncta vocaffent, níhil penfihabete, níhil cogítare, Ingenii uarii. Prodipia que bellum fociale prece[ferunt. Sulpitius tributus pleb. bomo [celeratus, C Appianus lib, 1. belli ciuilis. D Toruxivee Tasupaoy Plutarchi Romanárempub.libertis€ ínquilínis ín propatulo uentidare, precía pofitis ín foro men fis dinumerare, Tríahomíni millía gladíos tenentíü nutríre, equitum iuniorü manumaq omníapromptifsímori,ad corporísfui cuftodíam habere, Hos Antífenatü appellabat[s lege promulgata, ne quís ordínís fenatoríj ultra duo millía drachmarü zs alienü conflare poífet,cüm uíta excefsít,trecentas myríadas debiti nomine reliquít, Hicá Marío dímiffus ín plebem cüm omnía uí& ferro ínftituiffet, cüm alías leges flagitíofas fcripfit, tum llam, uz bello aduerfus Mithridatem gerendo imperatore Maríum prarficiebat, Cyuareindi cto à confulibus íuftítío,concíone habentibus íllís ín ede Caftorís, Sulpitius turbaminfe rens,& alior& complurium ftragem edidit,& Pompei; confulís fílíum adolefcentuliime, dío in foro confodít, Ipfeueró Pompeíus fugam capeffens fefe abdídít. Sylla ín Maríj do, mum pertractus, íuftítiá foluere coactus eft, Pompeio deíndepratore creato, Sulpitíus confulat& quídem Sylla míniméabftulít,caterü exercitum in Mithridatem deftinati Ma río attribuit, Itacg tribunos INolam confeftím emittít, quiacceptum exercítü deducantad Maríum,Praueníens a&t Sylla,milítibus acta renuncíat: quod utaccepere, ueníentestribunos íactís lapídibus obruerunt, IMaríus intra urbem Sylla amícos interfícít, bona diri, pit:fugasínde cerneres ac tranfmígratíones ex urbe ín caftra, ex caftrís ín urbe, Senatus non fuís fed Maríj atq; Sulpítíj trahebatur edictis, Audiens Syllam ad urbemaduentare, duos prztores Brut& Seruilí& mifit, quí Syllam reuocarent: quibus afperiora Syllafz cientibus uerba,mílítes ad eos mactandos incitati,& effractís fafcibus,paludamétis exue xunt,& multas per contumelías uexatos remíferunt, Hínc moeror ingens aderat, cümpr torijs fpolíatiínfignibus cernerent,intolerandam íam ímmedícabílemtydifcordíá renu cíantes.IVlaríus ígítur apparati agebat, Sylla uero fexplenos ducens ordínesà Nola.cum collega caftra mouebat: qui cüm milítes ad ínuadendà urbem uideret m pígros& arden tes,anceps erat,& fecü formidans pericula uerfabat. Augur Pofthumíus poft facrifícía fi gnis íntellectís,in Syllam manum utrang; tendens, Collígarí me íube,inquit,X ad confe cum ufq pralíà diligentius afferuaríinifi ením omnía tibí& mature& profperéperfeda obuenerint, etíam extremü fupplíci& fubíre non recufo, Ferunt& dormienti Sylluifam effe deam,quá Romani exímía ueneratíonecolunt,accepta ex Cappadocib.difciplina, fi ue Luna fit,(íue Mínerua,fiue Bellona:hanc fibi adftitifle Sylla zeftímauít,&pofito ín ma nibus fulmíne, nomínatím utfuosferíret ínímícos ímperaffe, eoscg percuffos collabíatg delerí, Eo ex ínfomnío fpeplenus, cunctís collegz eius expofitis, Roma duciabatexerci tum. Inter eundum circa oppidát T rírípa legati fiunt obuia, fupplíciter orantes, neímpe tu íitrrumpat urbem: íufta enim omnía mox illidecreto fenatus adfutura, C uapropterut Sylla caftra locaret,couenít]locumq; metíri duces exercítus pro more íufsít, Cuíadhibita fidedifcefferelegatí.Illis abeuntibus, ftatim L.Bafillum,& tC, Mícínía fubmifit, quipor tam occuparét,montemq fimul Exquilíni, Ipfe deinde omní ftudio íter adíungebat, De illo per capti irrumpenteportá populus ínermíis íníiectís de moeníbus faxis Grtegulis cut fum cótínuít,& ad muros reprefsít.C)uod Sylla confpícatus(íam ením aduentarat)domus incenderent clamítabat: ipfe prímus facem tenens ardentem uíam ínibat, rum fagittarris, utín fuperíora tecta tela ignita nullius habíta ratione facerent, edíxít, affectus ira, omnt bus in rebus furorifefe regendum cómíttens:quí dum hoftes tantü afpeciat, nonamicos, nóconfanguíneos,non familíares ulla ín mentioneaut miferatíone ponens, per íncendía di(currebat, fonte ínfontem'ue nemíne ínternofcens, Inter hzc pulfusad"I ellurís edem Maríus,per przecone feruos fpe libertatis accerfebat, Aduentáte deínde fuperatushofte, concefsit ex urbe.Sylla coacto fenatu, IMaríum,& paucosalíos,in quibus& cribunüple bis Sulpiti&,reos mortís decernít.Caterüm Sulpítíus feruo prodente cafus eft, que Sylla príus libertatedonatáü pracípitauít faxo, Marío autem grandem praconío índixit pecu" níam, íngraté fane,€ cíuílí nequaquá de more, quíppe quí paulo anté ín Maríj pote nate domí fuz cüm dedílfetfe, tutus dímiffus erat, Quod fíà Mario Syllamá Sulpítío nec permiífum effet, ipfirert omníd potíri lícuerat. Ettamen ueníam ímpartiuit paucis A diebus eadem occafíone praftita, fed eandem nequaquá affecutus eft clementlal P bus exrebus Sylla fenatü magno dolore clàmafficiebat. Populíautem maleuolentia: díum operíbus mínímé obfcurit obíjcíebatur,qui Nonium efus nepotem& Semi UR magíítratus Syllzefauore peteret, repulfos acfuggillatos habuit, alijs fubínde etes rum honorespracípue Sylla índígnatíonifore ratí funt.Quiíbus ille magna fimulabat dí titíam, quód is populo libertatis fructus effet, cüm quz uellet libere faceret, Popularet" (£f 4 2* à í 1 ,aC odíü colereadortus, ex aduerfa factione confulem conftituit L,Cinnam,execrat?? F iureiv Sylla. 169 1(ureturando preoccupans,fi uis eum tebus ftudio acbeneuolentía confulturüi Is Capítolíá dícendenslapídemcg manu tenes, iurauít ei;deínde prafente multitudine ímprecatus eft, ní(íamorem ín íllum beneuolentíamtg feruaffet,no fecus ex urbe extrudíac lapís é manu: &lapidemabiecít ín humü.Inito confulatu confeftim Sylle decretareícíndere agereíTus, ínSyllam accufatione ínftruxít; Tríbuno etía plebís V írginio diem díxit.Eum Sylla cum | fedibusiudícíarijs omíttens,aduerfus Mithridatem traíecít, Diebus quibus ex Italia Sylla mouebatexercítit,cüm alía complura Mithridatí círca Pergamü míffa díuínitus fi igna tra» duntur, tum uero coronatü V íctoríz fímulacrü, quod Pergameni quibufda f. uperné machinisíneum demíttebant, cüm fere caputattíngeret effractum,coronamtg multa per fru ftahumíper theatrum effe collapfam,Q)uz res uulgo quídé terrore, Mithridati at nó pa^ rummororís íncufsít,tametíi períd tempus res fupra fpem illí fu ccederent,Ipfe ením ín terceptaRomanís A fía,regíbusqy Bíthynía& Cappadocía expulfis,Pergami confederat, amícís opes,potentatus,ac regna dífpertíens,Fílíorá eíus unusantíquü príncipatà in Pon toac Bofphoro fupra Motím, obftantibus nullís obtínebat, Alter Aríarathes T'hracíam & Macedoníam magno fubegeratexercítu, alíacg alíj loca duces magnas habentes copías ínpoteftaté redígebant,Ex quibus maxímus Archelaus uníuerfo marí nauibus imperita bat, Cyclades infulas ín feruítutem trabebat,R elíquas omnes que íntra Maleam fite funt, fimul& Eubceam ípfam fubíugarat, Inde cocítatus ab Athenis ufq; Theffaliam omnes à Gracisgentes ad defectíone folícítauít, circa Cheroníam paulüm quíddam nactus obftaculí, Hicnang Brutíus Surra,Sentíj praetorís Macedoníe legatus,fefe tulítaduerfum,uír NE Grforitudíne fapíentía fingularí,]lle Archelao torrentís ínftar per Boeotíam ruenti ue, | bementíusoccurrens, tribus apud Cheroníam pralijs decertans eum repulit,& ad mare | denvoreprefsít.L..deínde Lucullo ímperanteut aduentanti Syilz cederet, decretum illi bellum permítteret,ftatíimad Sentíumrelicta Boeotía copías reduxit, quand res illi fuper uota fequundz fluerent,& Grecía propter homínis bonítate ac modeftíam famílíaríus fe^ fead permutatione haberet. He quídé res à Brutio praeclarífsimegeftze funt, Relíquae ci^ uitatesmifsís leyatís Syllam uocabant. Athenísaute, que Aríftíonis domínatione patí co^ gebantur, colle&o robore íncubuit, eíscg capto Pirzoobfidione círcumpofuit, omnibus b inffansmodís& uaría comíttens przelía; quod fi tempus nó magnum tolerare ínftítuifTet, nullo cum difcrímine fuperiore capere urbem potuiffet,cüm fameacneceffaríorü inopía adextremum íam perducta díem effet. V erumenimueró cüm rerum nouarit metu Romá fe(tínaretmultís cum perículís,multis cum pugnís,íngentíbus impenfís, omníftudío bel lumilludurgebat, Cuí prater relíquü apparatum, machínamentorü decem mulínorü íu^ gorummillibus quotídíana ímpendebatut opera. V t uero deficerematería coepit(nam a^ la excindi opera, alía fuís effríngi ponderibus& afsíduis hoftium íactíbus incendi)facros aggreflus eft lucos: ipfam etíam fecuít Lyczaeum& Academiam, cuius fuper omnía fubur^ banadenfifsímum eratarbuftum, Cum ad ufus belli pecunize urgeretínopía,ad mouenda Gracie fefe conuertit afyla, quz ín donarijs ornatífsíma& precíofifsíma fuerant, tum ab Epidauro tum ab Olympía ad fe deferrí íufsit, Delphos etíà ad Amphiícityoneslíteras de^ dit przftare ipfas deí pecunías ad fe portarí;aut ením tutíus feruaturum, aut fíneceflaríos aduíus confumpfiffet,nó paucíores fané reftítuturü:& Caphin Phocenfem ex familíari^ üsunum mífit, cui ut fingula pondere fufciperet mandata dedít,' Tum Caphís Delphos Profectus, alíquíd facrorü tabgereuerítuscoram Amphictyonibus necefsítatémultís te ius eftlachrymís; afferentíbusqy nonullís,fefe cítharz fonítü íntra facram edem audi 6 Caphis feu dí&ís fidem adhiberet, feu Syllz relígionem uellet incutere, ad eum renun Clauttaudíta, Cuí per facetías Sylla refcríbens, Miror, inquit, Caphí,ígnorarete non qui^ dem índísnantís, cateréü exultantís íindícíum tantü effe, C uocirca períndeac deo fumma cumhilarítate pecunías tribuente,ttt quocp cofídentíus accipe. Caetera quidem clàm Grae cís emi fant;dolia ueró quod unum egregíjs muneribus relíquum erat,cüm& pondere : e menit dine tollere íumenta nequírent, Amphictyones coactí confciderüt, Qua ínre F.. amtnium, tum Manlium Acilíum, tum Paulum Aemílíum memoríarepetíerunt; evene eiecto€ Gracía Antíocho,illi debellatís Macedoniíz regíbus,no modóà Gre T emis fibí temperauerant,uerumetíam dona illis,h onorem,& ornamenta coplu e seam. Atenim illí modeftifsimorü homínü quí tacítas magíftratibus manus prae i SERRA, duces legitimí,animo quídem reges, umptíbus autem tenues ac perpar^ ci Ocribus ac taxatís utebantur ímpenfis, cum ínterím militem per affentatione fibí late quàm hoftem reformidare deformius ducerent, Huíus uero tempeftatís ímpera y C C Grece fana expilat Sylla, C Caritas attttotie ingens. Plutarchi tores uíolentía magis quàm uirtute faftígiü uendiícantes,& ín mutuá pernícié armis indi, gentes, factíofe ipfos etia hoftes ín expeditionibus cogebant allicere, Deínde ut comilit, numoperas em erent,cum grandes adillorü uoluptates ac libídínes cofumerent Opes,ue. nalem fefe patríá facerenó intelligebant,& ut ín meliores dominatione exercerent, fioi, tíofifsímorà feruítío fefe obnoxios reddere, Hec Maríü eíecerunt,haec eum rurfus aduer, fus Syllam reduxerüt;haec Cínnanos ín Octauij, haec Fimbríianos ín Flaccí necem fufci uerunt, Syllano míníma dedit íniítía adeos& corrumpendos& cocitandos,qui fub lior eífent íímperío, cüm fuis fumptuofas largitiones fuppeditaret, V nde cüm caterosadpro, ditione, fuos certé ad prodígalítate corruptione íncitaret, grandi(emper íllí pecunía opus erat,ad tantá praefertím obfidíone, Ad capiendas ením Athenas grauís quaedam& ínexo, rabilís cupídítas homine habebat, feu uetufta urbís gloría íncenfus illud umbratílebelli fuícepiífet,feu furiofíus couícía morfusq ferret,quibus eum atq; Metellam pafsím demu rís írrídens& ínfultans tyrannus Aríftion ítrítabat,homo& flagítío paríterac crudelitate compofitü habens anímü, Is quícquíd Mithrídatícis ex morbís atg uítijs effluxerat, infe, ipfum exceperat,& cíuítate quae infinita bella complurescy tyrannídas,inteftínasq difcor días ficutí mortiferam egrotationem euaferat, ad extremü tempus adduxerat, Triticime, dimnus mílle drachmís ín urbe uzníebat Relíquís mortalibus nafcentía círcüarcemgra, mína pafcentíibus,coctosq calceos& uafa comanducantíbus, ipfe iugiter díutnís compo tatíoníbus per lafcíuíam petulantífsime faltans,ridículos ín hoftem factos à feuerfus uíur pabat, Cüm facram dez lucernam per ínopíam olei extínctam audífTet;nihili fecit, Sacer dotí quz dímídíum frumenti fextaríum petierat, piper mífít, Senatoria dignitatis viros, acfacerdotes fupplíciter orátes, ut mífericordía ciuitatis motus pacem cum Sylla fodusg faceret, íníectis fagíttís diffipatos fubmouit, Tandem fuís ex compotoríbus duosauttres, quí depaceagerent, xgrémífit: quí cüm níhil falutare poftulantes, fed T hefeum, Eumol pum,& res aduerfum Medos geftas ínaní quadam oftentatíone praedicaret, Abiíte o beati homínes,inquít Sylla,& íftas uobifcit orationes recípítechaud ením capeffende ftudiofus díícíplinz à Rom. populo Athenas míffus fum, caeter& ut rebelles euertam, Intereafenio: resquídá cüm in Ceramíco uerba ínter fe facerent, inuehi cceperüt ín tyranni quód muri cuftodíam circa heptachalcum(ís íntra urbem locus eft)neglígentius faceret, quà impetu facto facilís hoftí patéretafcenfus, Is exceptus fermo deinde renücíatur ad Syllam. Quod nequad afpernatus,noctu loci captu facilem fpeculatus,rem ipfam agereffuseftJpíe Syl la ín comentaríjs fuís refert, MI. Teíium quí prior ín murum euaferat, cum occurrentibofti uíolentius galez ictum inflixifTet,gladium infregiffe,haud tamé cefsífTe loco,fed perfian tem tenuiffe. Ba igitur ex parte Atheníenfes natu grandiores urbem captam fuifle cóme morabant,Ipfe ueró Sylla inter Píraícam& factá portam muro effoffo,& aequato folo, no Cteirrupít medía,terrore maxímo,cüm tuba cornuat ftreperét,G copic quas ad cadem, adrapínam ímmíttebat;per angíportus mílítari clamoreftríctís eladijs ferrenturInnume rabíles obtruncatí, Cruorís unda& magnitudo ipfis etíam nüclocis definitur. Nam prz ter urbís reliqua cadauera,occiforü círca forum numerus uníuerfo intra Diphilum Cera: mico continebat, Tradunt& multí fuburbíü per portas ínundafle, Cum huncín modum tot interfecti fint,nó paucíoresextítere quí patríze íam extínguende miferícordía defide rio,fibínecemiípfi cofcíuerínt: hoc ením optímates pertímuíffe, ac falute defperaffefecit quód nullam ín Sylla clementía,moderatíonemq crederent, Ceteri Midías& Calliphon exules,precantes ac geníbus obuolutí,&fenatores comilítones eíus ne cíuítaté deleret pe tiere, Ad quos ille,collaudatís Atheniéfibus prifcís,ultioneíam expletus ac facuratus,Do 1are fe,ínquítmultos paucís,uíuosq; defunctis, Sylla Athenaráü urbe potítus eft,ucipfeín cómentarijs fcríptá relíquít, Calend, Martíjs, quí dies ad ewétsseiivG- menfís exordíóma/ xímé cóncídit,ín quo multa ad imítatíonís íllíus ac díluuij memoriam perniciofamg ftra gem fortépatrantur, V rbe capta, tyrannus ín arcem cófugíens obfidione cínge5?t. Eíus operís cura Curioní demandata: poft longi temporís tolerantíá,premente fítí, in deditio" nem uenít,X ftatím figna díuinítus affuere: qua ením díeatg; hora ill Curío deduceoat, totex fereno nubila concurfarunt, tanta uís erupítámbría,utarx ínundaret, Necdipo Díraus ín Syllz poteftate uenit, cuíus pars maxíma íncendío uaftata,ubi&Ph ilonis at m mentaríum,opus fingulari admíratione profequendd.Interea Taxílles Mithridatis prt" ctus ex Thracía& Macedonía centum millibus pedítum, equítum decem,& falcatis cu^ ribus nonaginta defcendens, Archelaum adhuc círca Munychíam ftantem ín ancoris?! ,;. cem cefsit, neg; maridecedere uolentem, nedy ad conferendam cum Romanis manum€ ] Sylla. 170 1(trenuumue, fed adconterendü belli tempus,& cómeatus eís intercípíendos, O ux Sylla longe melíus illo confpicatus,€locís fterílibus,qua uel pace uix alerepoffent exercítü,in Bootíam caftra mouít. Per eíus reí confiliá copluríbus errare uifus eft, quonia relio A^ thenienfíagro,afpero quídem,& equís ínuío, in planos fefe campos& patentes Boeotíae locos íníecerít,cüm equitibus& curribus cerneretrobur cóftate barbarícü. V erü famem, utdi&ti eft, ínopíamq; deuítans, Martís difcrímina fe&arí coactus erat. Rurfus ei terrore Hortenfius ímportabat,homo imperatoríjs ínftructus artibus,& certádi percupídus,qué ad Syllam ex Theffalía copías adducente, ínter an guftias barbari ínfídiantes feruabàat, Ea propterín Bozotíam Sylla mouerat, At Caphis noftrís fauens partibus, deceptís per alíos tramites barbarís,fub T'íthoream per Parnatfum deduxit Hortenfiü, Erat autem haud tan tz quanta hac tempeftate amplítudinís cíuítas,fed excifum ín precipiti rupecaftellü,quo Phocenfes cüm írrumpente Xerxem fugeret, zdificato ibi loco, falutem fibi copararunt, Hiccaftrís pofítís Hortenfíus díe quídem reíecít hoftem, noctu ueró ad Patronidem per alperadefcendens loca,occurrentí cum exercítu Syllz fefe coniunxit. Comifti coile quen dam quiécampís Eleatícís medius emínet,occupant;folum fané fertíleac rerum ubertate comodum,ín cuíus radíceaquarum abundantia erat: hunc Philobozotum appellant, Eíus naturi Sylla mírifícé fítumc collaudat. Caftrametantiü paruus hoftibus uifus eft nume rus, Equites ením mille& quíngenti,haud plures erant:pedítes quíndecím millibus pau^ cioresQuocírcarelíqui duces Archelaum uel ínuítü induxerüt,utacie ftructa,copía de^ fcenderent, Cernere erat campum equís,curríbus,clypeis,(cutisq referti uoces ac ftrepi tusipfeminime capiebat aér. Cüm tot paríter gentes ínftructe conftarent,tam fumptuofí praterea apparatus,ac fpiritus íactantía plení,elatzeqg ceruíces,fruftra no erant,nec ad ftu pefaciendum ínutíles: arma quog radíantía auro€ argento decora,& Medicarü Scythi arumq ueftíum colores luculentífsímo are ferroqy permiftí,dum agitarctur,ínftar ignís terribilem íncutíebant afpectü, Eas ob res íntra uallum Romani fefe comprímebant,iíta ut Syllanullaeís ratíone pauore poffet adímere. V ioletíus ítag; refugere;nec ullo pacto quíe temagere,grauíter uero ferre,& couícíjs Syllam infectarí,qui barbaros afpernás rídensqg fpedatet, Hzec tamen ípfares maxímé omnii Syll profuit.Etením Romanos cotemnen B tesaduerfarij,confufos admodum uertere ordínes, cum alíoquín ob prefectorü multítudí nem nequadj ducibus audirent, INam cum pauci toleranter ín caftrís fetenerent,maxíma turbadíteptíonibus& rapinis ínefcata, compluria dier& uíam longé à caftrís palantes ua^ gabantur, Tum Panopaorum oppidi excidiffe dícuntur,& Lebadzorum urbe direpta, oraculádepeculatos fuiffe, nullo ínterím imperante duce, Sylla cüm ín eíus oculís tot ur^ besdelerentur,moeroreanxíus& índignabundus,nullo ínterím ocio mílítem languefce^ repatíebatur: atnuncex alueo Cephífum cogebatauertere, nücnulli conceffa quíete, ín» gentes cauarefoffas: quod fi que cedere anímaduerteret,ínexorabilis caftígator ínftabar, utlaboread tanta defatígati opera,anímo bellídifcrímina libentius amplexarentur:quod Keuenit.Cüm ením tertío poft díe laborantibus illis Sylla praeteríret fefe utín hoftes du^ &rentur magno clamore precabant. Quibus ille, Haudiftud profecto pugnarevolentíi, ftd laborare nolentíum praelium eft.Sín uera certandí cupídítas ineft,ílluc ueníte dixit ar^ mati: commonftrattg ubi fuperiori tempore fínítímo fluuío arx fuerat, tunc autemurbe ddea;przruptusac faxeus reftabat tumulus;ab Aedylio monte difiun&us,quantum flu men Affus contínet,qui fub radícem montís Cephifo comiftus, fimul uíolentior factus munitore caftrís reddíttumulum.Quó cüm ferreís ínfignem clypeís hoftem feftínantem Syllaconfpíceret,locum captaturus preueníre contendebat. Ita; prompta militis ufus oPerapotítus eftmonte,Inde retrufus A rchelaus,aduerfus Chaexoneam facítímpetü.Che ronenfes quí cum Sylla mílitabant,eum fuppliciter orabant, ne conferuandee cíuítatís cu^ ramibíjcíat, Gamíníd igitur tribun& militum cum cohorte ftatím míttít Cheronenfibus omifsis, quítametíi cuperent, Gaminíü tamen celerítate cofequi nequíbant;adeó bonus, &ronenfibus ad eorum falutem anímofíor atq; ftrenuíor extítít.lobas no Gamíniü, td Hercium míffum fuiffe dícit, Noftra itagp cíuítas eo deducta perículorü,euafit incolumis, À Lebadia ay Trophoníofortes uíCtoríam portendentes,€ fecunda Romanís mitte at ercula, de quíbus per íncolas plurimus fermo manat. V t aut&à Sylla undecímo có» menariori fcripti eft, Quíntus Títíus,inter eos quí per Graciá negocíabantur no igno: ilis Poftpartam in Charonea uictoríam ad eum profectus, annunciatfecundam& pu^ Snam C uí&oríam à Trophoníoeodem ín loco non díu póft fignificari, Pofthunc qui^ imihordíne militans Safuenígs nomine,àdeo predíctum effe retulítqualem Italícis,ta y 7 Plutarchi C lem& illis rebus futurüá firiem, V tríqy dedei refponfo hacípfa predícabant: feením fim, lem Iouí Olympío uenuftate€ magnítudine uidíffe cómemorabant, V t ueró Sylla traic, cít Affum, fub Aedylíium profectus uícína Archelao caftrapofuít, quí per id tempus inter Acontíü&Aedylíü penes Afsios(fic ením appellant)munítiífsímü íecerat uallum,Locus in quo tentoría fixit, ín huncufc diem Archelaus ab illo nomínatur, Sylla diem unumin, termíttens,IVlurenam uno cum ordíne,acduabus cohortibus relíquít,quí cofufum turba ret hoftem. Ipfein Cephifi rípís ímmolauít, quo facto ín Chzeroneá pergit, utacceptís in, decopíjs, Thuríum ab hoftíbus captá ínfpiceret. Eftautem cacumen afperum multis fre, uens anfractíbus, quod uocamus Orthopagum: fub flumen, Apollínís Morij Thurijg templü eft.Id deo à Chzronís matre Thuriainditum eft cognomentü. Charonem autem Chzronez habitatores induxííTe rerum fcriptores prodíderüt. INonulli afferuntbouem, quam Pythíus Cadmo ducem exhíbuit, eo ín loco prímü comparui(Te,& ab ea locumap, pellatum; Thur fiquídem Phoeníces uaccam nuncupát. Aduentantí Chzeroneam Syllz, tribunus mílítum urbís prefectus prarfídío,ínftructos armis ducens milítes obuíam pro, dit lauream geftans coroná.Sufceptis&€ appellatís benigne militibus,cüm adíngredien, dum perículum adhortaretur,duo Charonenfes eí fuperueníüt homínes, Homoloichus & Anaxídamus,quíaccepta parua mílítum manu, Thuríj praefidí& obtruncaturos fe pol lícebantur, Occultam ením barbaris efTe femítam,qua à Petrocho penes Mufxum fupra uertícem ducat ad Thurí&i, quà comeantes, facto in eos impetu, facile iactís fuperné faxis explofuros ín plana.Gamínío dehomíná fide ac fortitudine teftem fe prabéte, Sylla rem aggrediendam imperauit, Tum acíes ínftruít,& dífpartítis ín utruncg cornu equitibus fi, bíquídem dextrum, Murenz uéró finiftrumattribuít. Galba& Hortenfíus legati ínfirv cias habentes cohortes poftremí fuccedebant, ne círcunductio ab hofte fíeretobferuan/ tes:hoftes ením coplurímis equítíibus,& leuís armatutz peditibus cornu&iínflexi agi leappararefpectabant,utcüm longíus reduxi(Ient Romanos,círcundarent Interea Che ronenfes cüm accepto à Sylla Erícío duce, clàm Thuríá círcuíffent, feq deindeoftentat fent,íngens tumultus& barbarorü fuga fít,tum pluríma cades ínuíce, Nec ením perman fere,uerüm per prona delati proprijs íncumbebantíaculís,fegg mutuo pellentes ín praci pítía dabant;hoftes& fuperioribus inftabant,& nuda cuncta feriebant.Hoc padtoad Thu rium tría millía cecídere,Ex fugientibus partem Murena ínftructís fuís excipiens truncat ac delet, Relíquiíntra fuorü caftra compul(i phalangefufím írruentes,pauorelatéactur batíone cuncta replebant, quodqg non mínimü ftragís ímportauit,ducibus moram intule runt. Mox enim Sylla copías turbatís ínuehens,interuallumqy celerítate corrípíens,omne falcatís curríbus uím íntercepit,&« momentum, cuí maxímé currendí longítudo roburim míttít,& ex agitatione uehementem pra bet impetum. Spatij uer breuíorís i&usimbecil les funt,& obtufí,ficuti tela qu tenorem ac uím non accipiunt. C) uod eo temporebarba/ rís obtigit'príores nanquecurrus lentíus agítatí,& debíliter ínuectia Romanis plaufibus retrudebantur& rífu, quale fpectaculum curfus equorum prabere folet, Híncroburpe deftre irrumpítinuicem,barbarís quídem longas faríffas protendentibus,& clypeorüie/ riephalangem ínftructam feruare conantibus: Romanís autem cüm pila deiecillent, gl dios nudantibus,& ut confeftím quantü íra concítabat mani confererent, fariffas repel lentibus, Nam feruorum míllía quíndecím ftructa cernebant ín fronte, quos regis prafe ctíiuno przconíoliberos dí&os ínter mílítares ordínes locarát, Tunc Romanü quendam Centuríone dixiíTeferüt, feruís duntaxatad Saturnalíalícentíam impartíta effe Ício. Hos ipfos denfitate acfrequentía tardé repulfos;& preter íngeníum manere aufos,Romanil/ gittís& telandibus ínnumerís terga uertere& aciem turbare cogunt. Archelao dextrum cornu ut círcundaretreferente, Hortenfíus ex tranfuerfo ínuolans, curfu delatas immifit cohortes, At illo cofeftím duo ex fuís equítum míllía couertente, à multitudine reprelius Hortenfíus, fe ad montana fubtrahebat, à legíone fenfím abruptus,& ab hofte circunciT &us.Id ubi Sylla refcitjnondum marte conferto à dextro cornu,fubfidíum allaturusi?*^ quítur, Archelaus hoftís aduentá ex puluerís nube fufpícatus,Hortenfio libenteromilio, ín dextrum cornu flexit íterunde Sylla fecerat impetum: illud ením ab imperatoredeler tum facilé fefe capturum ín fpem uenerat, Praeterea aduerfus Murenam''axílles erret munítü fcutís pedítatum índuxit, Quuocírca uocibus bífaríam illatís,& tumulís clamorem referentibus anceps Sylla fubftítit,utra ín parte przefens potíus adeffet.Suam tandemact recipiens, Murenz fubfidio quatuor cum cohortíbus mifit Hortenfium. Ipfe vero quit ta fubfequi íuffa, ad cornu dextrum pleníore greffu pergit íre, íam aduerfus Atem coníta Sylla: 171 1 cóftanter pro díghitate pugnans. V t auté apparuít Sylla,uíolentíus íncumbehtes uíncüt, ui&tos ad fluuium ufgj,& ad Acontí& montem eífu(a fuga perfequuntur, Miurenz tamen perículum míníme Sylla contempfít,fed ad fer endum cocitatus auxiliü,ubi eos quoq uí^ aoresafpexít, rurfus ad ínfectandá conuertit, IVultíbarbarorü czeduntur ín campo, plurimidum uallum petunt, obtruncantur, Extot míllibus decem tantü míllía ín Chalcidem elapfa funt.Syllarefert fuis ex militibus có quífitos effe quatuordecim, ex quibus cüma d uefperafceret, duos adueniffe,ídcírco trophzis Martem, V icoria& V enerem infcripfit, períndeac ín eoprelío no mínus felícitate,quám folertia& potétía rem benegefTerít.Hoc quidemtrophaum decampeftri pugna erexít,qua prímü Archelaus ufq; ad! Medum flu. uíumínclínauít. Alterum eft ad cacumen Thurij de círcundatis barbaris, gracís infcríptü literís)Homoloíchum& Anaxídamon bellatores preftantífsimos fignificantibus. Huius pugne uíctoríam Thebis celebrauít,zedífícata círca Oedipifontem ara; iudices Girecos a^ lisexoppídísaccerfens,quando cum Thebanis fimultate exercens dimidia illor agrum abruperat,& Apollíní Pythío€ Ioui Olympío confecrarat,iufsitutríg; deo pecuníam ex fru&ibus reddere, quam ipfe rapuerat. Audiens poftmodum Flaccum ex aduerfa faciío^ neconfulem electum, loníum mare cum exercítu traíjcere, uerbo quidem contra Miíthrí^ datem,reautem uera contra Flaccü ipfum,ut eí feferret obuium,ín TheíTaliam caftra mo^ vit, Eicüm penes Melíteam urbem effet, crebri afferütur nuncij, reoías copías baud ane minores quámantea, relíctos à tergo locos denuó populari, Nanc; Dorylaus ingentí na^ uiumapparatu delatus ad Chalcídem,ín quibus octogínta homíni millia in armís fpecta ta,& exomni multítudíne Míthrídatíco exercítu praftantifsímé inftructa ducebat, mox Baotíam íncurfarat, agrocg potítus erat, Is ut Syllam elíceret ad prelíum,promptam exhi behatoperi, Archelao nequadf audies, ne íd faceret obfiftenti, rumores depriore pugna diffenínans,tot uirorum míllia nó fine prodítíonedeleri potuifTe. Mature fgítur Sylla re^ uerfus, Archelaum uírum fíngulari prudentía predítum,& Romanz uirtutis etíam atque eamexpertífsimü effe Dorylao demonftrauit, INam prope Tilphofium ín Syllam inci^ dens, primus erat quí dí(luaderet ne przelío decerneretur, at impenfís& temporebellum terendum,Spem tamen nonnullam przbuít Archelao propínquus Orchomeno locus,ín B quolocata caftra fuerant, ijs ad decertandum mírum ín modum idoneus,qui equeftribus copispollerent, Ex agro nancy Boeotíco uníuerfo,quz pars pulchrítudíneac magnítudí neexcellittmaximéeaad Orchomeníorum urbem pertínet.Ea tantü planítíes diffunditur atbuftis ufcyad paludes uacua,ín quibus Melas fluuíus affumítur,fub Orchomeníortü ur» bememergens, magnus quídem& folus é Gracíz fluminibus à fonte nauígíorü patíens, &aftiuum circa folítitium ínftar INili incrementa fufcipiens;eadem que ín illo nafcuntur &ipfeptoducitpraeterquám fí qua fructum non ferunt, aut non augefcunt, Caterü lon^ génonexcurrít, maxima ex parte ín occultos contínuólacusaut fyluas extínguitur: non magnam ueró partem Cephífo commífícet,quo ín loco precípué lacus, ut uídetur,cómo^ dam cóficiendis tibijs producítarundinem,Locatís igitur proxime caftrísArchelaus quí democíofus eratzat uero Sylla foffas utríngs cauat,ut fi qua praftaret facultas,€ folídís lo^ dis&equorum curfuí aptís ad paluftría hoftes excluderet. At illimorarum impatíentes,ut prima ductoribus emifsi funt,tam effufa uelocítate curfitant,utnon modo qui operibus deinabantur,uerumetíá perturbat ordínes plurími fugam capefferent, V bí defiliens ab tquo Sylla,correpto fígno,per mactantes ín hoftem conuolat,&uociferat, Mihi quídem, Inquit; o Romani milites hic pulchrü eft morí;uos autem cüm rogabímíní,quonam ín lo Co Imperatorem ueftrum prodiderítis,dicere mementote,ín Orchomeno:quo dícto reuo ctífunt, Mox etíam duabus cohortibus cornu dextro fubfidíumafferentíbus iíncurfans vertithoftem, R eductís paululá deínde milítíbus,prandíum cüm dediffet, rurfus ab hofte uallumfoffa muniebat, At illi denuó ínftructiores quàmantea ímpetu deferebantur, ubí logenes Archelai príuígnus,cum ín dextro cornu pugnam cieret, cunctorü admíratio^ ne fpecabilis occidit, Romani fagíttarij cüm íncumbentibus aduerfaríjs quó fe uerterent DO haberent, collectas manu fagíttas ut enfes ínfligentes confaucíabant,Deínde intra ual imincufi per mortes ac uuInera míferabilíter pernoctabant. Sylla rurfus cüm íllucefce^ Te;adductís ad uallum militib, foffam agítabat, Erumpentes deínde coplurímos comiffa men Fd terga cotgít,ad quorum trepídatíonem confiftente nemine uiolentíus í ncum ied ra obtínet, Lacus& paludes adeó cruore cadaueribusq; repletz,ut hac etíam ata i'lCos arcus, galeas, fragmenta thoracum ferrea, gladíos ceno íimmerfos offen: "15;€üm poft eam pugnamaanní fermé ducenti elapfi fint, Res quídem ad Chzeroneam y 3 tuóAs Plutarchi C& Orchomenum hocpactogeftz memorantur, Cüm Cínna€ Carbo Romz ín.claifii, mos uiros flagitiofeac ímpudenter agerent, complures ab eorum dominatione fugitan, tes,in Sylla caftra perindeac portá fefe coferebant,Paruo deinde tempore, quedam apud eum fenatus forma creata erat. Metella cum puerís clanculum fe RE fubducés,ad ipfum quoq profecta nücíat& domü& uillasab inímícis incenfas;proíndeut domefticis Opitu, laretur fupplexorabat, Quasob res cüm Sylla fluctuaret ambiguus(nec enim patrízua, ftitatem negligenter tolerarepoterat,nec bellum Mthrídatíciopus tam arduum impe. fectum relinquere cogítabat) Archelaus Delíacus mercator aduentat.fpes nonullas&(er mones áregío ferens Archelao:qua res adeo Syllz coplacita eft,ut&ipfead Archelaicol loquíaproperantíus uenerit, Ad mare círca Delum conuenere,ubítemplü eft Apollinis, Prior Archelaus orfus,petebatut Afíz ac Ponti rebus omíísis,Sylla ad Romanü enauiga retbellum,quantum pecuníarü tríremíumq;& copíarüáa regeuelletaccipíens,Tum exci, piens Sylla, Mithridatis,inquit,fecurus efto, Tu ueró ín eíuslocü regnü aggrederej ini, tacum populo Rom, focíetate naues trade, Archelao autem regís proditioneabominite, Sylla fubíecit: T'u càm fis Archelaé Cappadox,&barbarí regís feruus,feu mauís amícus, ad bonorü talíum adeptíonem turpítudínem fubíre nolís: mihi aute qui fum& Rom,po: pulí imperator,& Sylla,deprodítíone uerbum audes facerecquafínon ille fís Archelaus, qui nuper ex Cheronea ex centum& uigíntí millibus militü minima cum manu falutem fuga comparans,& bíduum in Orchomenior& paludibus latítans, ínaccefsibilem pra ín, terfectorum multítudíne Bozotíam dereliquerís, Archelaus mutata pofthacfentetía.cv putínclínat,& ad preces uerfus, obteftat ut bell finíat,&« Mithrídati fe conciliet, Síc ín. uítatus rem Sylla fufcipit, foederatp conficiuntur, ut Míthrídates Afiam Paphlagoniamg dímíttat, Bithyniam, Nicomedia, Cappadocíamq cedat Aríobarzani, duo talentüm mil lía Romano pendat populo, feptuagínta naues ratas cum apparatu& armamentís exhi beat, Sylla relíquum illí regná ftabilíter afferat,& regem populi Rom. focí& decernat. His cóuentís atq confíxís,flexo curfu per Theffaliam& Macedonia ad Hellefpontü iter facit, Archelaum honoríficé comíteé habens, Eo nang; penes Lariffam ín aduerfam incidente, & quídem grauíter, ualetudinem,fiftit íter,& dehomiínis falute no fecus ac unius ex duci bus&cómiílítonibus fuis curam díligentíamq fufcepit.Hís rebus ín Chaeroneageftiscri mínationem íníecerunt,períndeacibínon fíneuítío decertatum fit:quodq Sylla cateros Mithrídatís amícos quos captíuos habebatreftituens, Aríftionem duntaxattyrannumue gri nenofuftulit, quí cum Archelao fímultatem exercebat, prafertím cüm decem millíaa iíugeraín Euboea Cappadocí data forent,& Romanorti amícus ac focíus infcribereta yl la:quas res ín comentarijs Syllarefellít, Tác aduentantibus à Mithridate legatis, cómalia quídem fufcipere eum dícerent, Paphlagonía ueró ne Mithridatem fpolíaret obfecrartt, denauíbus quoq; haud omníno confentírent: indígnabundus Sylla quid dicitis:inqu't Mithridates ad uíndicandam Paphiagoniz poffefsíone ftuder,& de tradendis nauibusit ínficías? quem caput ínclínaturü ego fané exiftimabam, fidextram illí manumrelinque rem,quatantü cíuíum Romanorü numerütrucídauit, Atquíalterius generis uoces amit tet illíco;ubi ípfeín Afíam traíecero, Nunc Pergami fedens bellum quod nequadalpexe rítímperatorijs dífponatartíb us, Itagplegatí pauore perculfí quiete eruabant, Ac Ardie/ laus Sylle preces afferebat,&íracundíam mitígabat multís cum lachrymis, dexteram€'Us attíngens, Deníq utad Mithridatem legati remítterentur perfuafit, pacem ením pt cius fententíam confecturos:quod fi nó exoret,fibijpfimortem confcíturum. Eo igitur has à res emííTo,ipfeagrum Medícü ínuadens& multa depopulatus loca,rurfus reuertitiín IY a cedoníà, Deínde Archelait apud Philippos admittít, cuncta rectéhaberenuncíantGopus aüitefTepenitus utfecü Mithridates ín colloquíü ueníat;cuius rei Fímbrías potifsimá cau fa erat, qui cüm alterius factionis príncípem Flaccum obtruncaffet, Mithridatis duces! perans, aduerfus eum cómeabat, Qua Mithridates pertímefcens, Sylla potíus familíari^ tatemamicítíamq, delegít, Proíndeín Troadis Dardano couenerunt, Mithridates quio€ ducentasunremes habens, ex pedeftribus ueró copiis uigintíarmatorümilliaac ln tos equítes, curruscg falcatos plurimos: at Sylla cohortes quatuor equítesqj ducentos. Cum Mithrídates obuíam prodiffet, ac dextram protendiffet, Sylla percótatus, Bello n6 ínquít,fínem imponís ijs condítíonibus quas confeffus eft Archelaus: Tacente regen la, Eos, ínquít, quibus paceopus eft, uerbapríus facere couenít:at uictoribus ipit nere fatís eft.Poftquàm Mithridates purgatíonem fuam orfus,belli caufas paritm fno yuertere,partím ín ipforum culpam Romanorum referre conatus eft; excipiens Dy jl A Sylla. 172 1 dum,aít, alijs renuncíantibus audieram, nuncauté ípfe ííntellízo, quàm fingulari Míthri^ dates polleas eloquétía,quí tam flagitiofis ín rebus,tamq ímptjs,praetextu& ratíone pro^ babílí mínime caruiftí, Cüm aute qua acerbí(sime ab eo patrata fuerant cóofutaflet,& accu (andoímprobaífet,denuó rogauít, num quz cum Archelao pacta conuentatg fint, abfol^ uat,[lloeum ín modum facturá fefe refpondente, familíarifsíme falutauít,& amplectens exofculatus eft, Infuper Aríobarzanem& INícomedem reges adducens cócilíauit,ín gra^ tíamqyreuocauít, Mithridates ítagy nauibus fepruagínta traditis, fagíttarijscg quingentis, án Pont enauígauít, Fam pacem miílítes grauiter€ iniquo ferebant anímo; fiquidem re^ umomníü iniuftífsimü, quí uno díe centum& quinquaginta Romanorit míllía paratís fugularífecerat ínfidijs,tantís opibus& fpolijs datís, ex Afía uelis afcendere índígnü cen fcbant, quam annos íam quatuor populatíonibus collectísqy tributis exhauferat, Quod cim Sylla fenfifTet, eam factí defenftone afferebat,quod Mithrídati fimul& Fímbriz,fi in fe cofpiraffent;bellü nequiret ínferre, Inde aduerfus Fíimbríam íncítatus,quí penes Thya tiracaftra habebat, íacto proxíme uallo caftra foffa cíircumcínxit, Tum Fímbríani milítes tcaftrís folís elapfi tunícís, Syllanos famílíaríter amplexatí, operum adíutores fefecerüt, promptifsíma ímpartíentes operam, Eam confpícatus Fímbría permutatíone,& cum Syl laingratíam redire poffedefperans,intra uallum necem fibi confcíuit, Syllalduobus millí 11200060 bustalentüm unfuerfam condemnauit A fíam, Príuatím aute cüm contumelijs,tum obfi- coronatis. dioneimmorantíü domos abfumpfíít.Edíctum ením erat,ut hofpes díuertenti apud fe mi^ litifquatuortetradrachma preberet índíes,coenam ínfuper eí,& quotcung; familiares ínuí tract duos flo taffet, Centuríonít drachmas quínquagínta ín díes fingulos, V eftem alíam cüm domi uer renoscidimidio faretur, alíácüm prodiret ín publícü. Cuncta dehínc cum claffe dí(cedens Ephefo, díe ter 1 Aequiualét cotío intra Pírzü iecít ancoras. V bí cim facrís ínitíatus effet, fibijpfipeculiare Apelliconíis foratis s. Teijbibliothecaexemít,ín qua omnía fermé Aríftotelís& Theophiraftí uolumina fuerát, quorá notítíanondum aperté manarat ín uulgus, Ea Romam delata, maxímá parte à Ty» rannione grammatíco dígeftam ín numerü fuiffe tradítur. A quo Rhodíum Andronícum cum effetfacile nactus,exemplaría ín medií& pofuíffe,& quae nunc feruntur,tabulas excri^ pfife,Ceterüm uetuftiores Peripatetici perfe quidem exímij,& doctrínarum ftudíofi ui^ B dentur,uerum ín Aríftotelís ac Theophrafti fcríptís no multisfanéaut multa cum dilígen tíauerati propter Nelei Sceptij hzerede, cui Theophraftus fuos codíces legarat: qui deíndeadímperítos homínes,quos nulla honorís€ laudis curatangebat,peruenerant.SyL lz moram circum Athenas trahentí,dolor cum ftupore pedibus atq; moleftía íncídít, que Stabolbalbutientem podagram appellat. uapropter Adipfum enauígans calidarum u^ fum aquarum habuít, per ocíum fimul& illecebras fcenícis cum hífirionibus díem exi» gens, Per littus deambulanti pifcatores quídam exímíz pulchrítudínís pífces attulerunt: quomunere plurimü delectarus,ut Halzenfes efle cognouít, An, ínquit, quídam ex F1a^ leenfibus adhuc fuperftítes reftant? Poft partam enim ex Orchomení pralío uíctoríam, in perfequendís hoftibus tres unà Boeotíc urbes deleuerat, Antedonem, Larymnam, & Halzas. Hominibus ueró nullam metu uocem xdere aufis,fubrídens Sylla, latos abire fufsit: haud entm cum uilibus aut neglectís, qux reíjci debeant,adueniffe, Eam ob rem Hilzenfes fpe pleni ín unii cogregatí,urbem denuó reperiffe dícunt, Sylla per T heffalia & Macedoníam ad mare defcendens, milleacducentis nauibusà Dyrrhachio Brundufíü ürajcereparabat.Proxíma eft Apollonía,quam penes eft Nympheü facer locus; uírentí Clleacpratís ienís fontes effundens afsídué per fparfos ríuulos defluentes, Hocin loco memorie prodítum eft,fomno preffum Satyrumfuiffe captum,qualem poéte ac píctores effingunt,[s perductusad Syllam complures per ínterpretes quinam effetínterrogatus, nihil quod poffet intelligi uíx uociferatus eft, Aruocem afperam equi praefertím hí: ntu, &hitcibalatu permíftam zdens,cüm Syllam obftupefeciflet,datís comítibus dímiffus eft, yllacàm tranfmíffurus effet mílítes,acuereretur neubi prehendiffentItaliam,quifq per urbes dilaberetur,príma quídem íurarunt per fe manfuros,nullamg fponte fua Italie ua^ (atem importaturos,Poftmodum cüm grandi pecunía illi opus effe confpicerent,unut quis(uis rebus primitias adímens pro facultatead Syllam conferebant: quas tamen Syl^ minim?(ufcípiens, collaudauít, Tum adhortatís& accenfis anímís aduerfus imperato» rs Xv& quidem,;ut ipfeín quít,ínímiciflimos,quadríngentas&quínquaginta cohortes *lttés traiecit, cüm antea deus illí felices rerum fucceffus manifeftí(síme portendifTet. ameocírca^'arentum quá traíeceratímmolante,iecur extrema fuí partelaureze corone ?rmimhabens infpectum eft, f corymbo pendente gemino, Prídíe quàm Campaníam y 4 TLatuouiy Plin.lib.z.cap. 106. Strabo lib, 7, TArvio xy SylLe fontium. Plutarchi ingrederetur,duo eximíz magnítudínis hirci penes Epheum mont conferere confpcai funt,omnía quz ínter pugnandum eueníre mortalibus fclent,nunc inferentes,nunctole, rantes, Eratauté uífío, qux paulatim terra eleuata quaquauerfus per aérem difperocba, tur,obícuris idolís perquá fimilis;poftmodi euanuít, Nec díu poft, Marío iuniore& Nor bano confule magnas índucentibus copías,Sylla cüm neg; aciem nec turmas fuorum ín, Átruxi(fet, comínus ftrenuítatíis robore& audaci ufus impetu, ín fugam conuertítho, ftes,& feptem millibus ca/is,íntra uibem Capuam INorbaná inclufít.Hanc extítiflecay. fam ínquít,utper oppída:nilites no díffoluerentur.fed coníunctí aduerfaríos afpernaren, tur,tamerfimultó amplior efTet numerus.In Syluío feru& Pontíj numíne afflatum fibiob, uíam ueníffe fcribit,qui diceret feà Bellonamiffum,utbelli potentíam atqj uídoríam nun ciaret:quód(i no maturaret, Capitolium íncendío períffe, Or uod ipfum,& qua diepradi, c&um ab homínefuerat, obuenit, Ea uero fuít pridie nonas Quíntiles, quas nác Iulias uo, camus, Marcus etíam Lucullus ex Syllanís ducibus unus,ad Fídentíam fedecim cohortes aduer(us hoftiles quínquagínta inftruens, fifus milítü flrenuitate, équibus tamé cum in ermes permultos haberet,tardíor fubdubítabat,Eo deliberante,é propínquo pratomollís aura frequentíísímos exercítui flores íncutíens,& fua fponte manentes infperfít,& adeo fuper ícuta&galeas íntulít,ut hoftís coronatos exiftímaret. Ea reanímofíores factíconfe, runt manus, uíctoresqg decem&octo millia trucídant,& hoftem caftrís exuunt.Hiceius Luculli frater erat, quo pofteríorí tempore Mithrídates atcg Tígranes debellatí funtSyl la multis adhuc exercitibus X íngentíbus copijscírcunfufos undic fibi hoftes uídens,po téntíz fraudes adíunxit,alterum ex confulibus Scipione ad pacem ínuitans, qui cümacd perer,pluresín unum conuentus colloquíaq fiebant. Sylla ueró femper alíquamallicien/ diratíonem ínijcíens& occafíonem,Scípionís comilitones per fuos corrumpebat,quíad fraudandos& omni íncautos ratione demulcendos homínes,quemadmodü& eorum du Ctor, exercitati erant, Hoftilía nang íngtefsi caftra& illis immifti,nonnullos cofeftímar/ gento,quofdampollícítatíonibus, alios blandimentis& fuadendi fuauitate pelliciebant, Poftremó Sylla cum cohortibus x x propíus aduentante, nonnullí Scipíoníanos falu. tant, Illíautem falute reddíta, ad íllos accedunt, Scípio íntra tentoríum folus xelínqueba tur, Sylla cum cohortíbus xx perínde ac manfuefactís auibus aduerfus íníricorü quz draginta luctatus,cunctos fuos reduxit ín caftra, Quo tempore Carbonem díxiffememo ríz proditum eft,quàd cümaduerfus uulpematcg leonem Sylle animum íncolentesbelli geraret, maior exuulpe fibi moerorínferretur, Pofthaec Marius 1x x x v cohortescirca Íígnum habens, Syllam prouocabatad praxlíum, Is autem eo díe ad ineundum certamen promptifsímus erat; quie(centí ením buiuíce generís obuenerat infomníum, Seníorem nanq; Marium diu uíta functi, filio Vario fuadente admonentemty exiftimarat, utdícm qui ínfequebatur cautíus euítaret, utí permagnam fibi ínfelícitatem ímportantem. Quo círca Sylla ad conferendam manum ardentíor, Dolabellam procul índe metatum acceffit, Incumbentíbus hoftibus,& uíam íntercludentibus, Syllani fufcepto ut uías fternerent pralío,lafsitudíne frangebantur, frequés fímul pluuía operibus íngruens maíusíllisma lum íníecít, Eapropter centuriones Syllam adeuntes fuppliciter orabant, utalíud ín tem puspralíum dífferret, Milites paríterper laborem eiectos,& humi quicfcentes, acícutis incumbentes oftentabát, Q uod fímulac inuítus Sylla concefsít, dato locandis caftrísed" Co(íamuallum íacere priufquàm reuocaretur exercítus,& foffam ducere coeperant)ecce Maaríus fuos elatus infert ínter propugnatores adequítans,tandj confufís ordinibus tw multuofeperturbatís,cuncta diísípaturus, V bí fortuna uocem ínter fomnos auditam 5yl Iz perducebatad exítü:cuíus ira militibus aftítít,qui operibus íntermifsís,fixísq ante!" fam pílís,gladíos ftríngunt, fublatísqg militaríde more clamoríbus, man& cum hofteco ferunt, Maríanorüi,cüm díutíus fubfíftere nequirent,terga uertentíum ftrages permagna fit, Maríus fefe Prznefte fuga fubtrahens obferatas íam portas offendit, fune fuperne de míífo cüm fe incínxiffet receptus eft ín mura, Nonnulli? quibus eft Fencftellaafferítne przliü quidem fenfi(fe Maríá:ceterü cüm per uigílias ac labores humi íncumberetinUm bra, dato iam pugna figno foporife dediffe, poftea fuga íam facta egre excítatum. Fem pralío Sylla fcríptü reliquit,tres ac uiginti duntaxat amififTe,cum ex hoftibus vigintiml^ lía obtruncarít,octo autem millía in poteftaté uíua redegerít. Eodem etíamn modo reliqua per eius praefectos, Pompeium, CrafTum, Metellum,Seruilí&,profperé cedebanthi A aut níhil, aut parum íncurrentes aduerfíi, íngenteshoftíü copias deleuere, adeo ut Carzo qui contrariam factionem unus contínebat,abeíus exercítu fugam noctu faciens,ande" 4 in Aphrícamnauifefe receperit, Certamine extremo Telofínus qui Sylle laffo uelut ínfídíator íncumbebat Sylla. I73 quínante Romanas pottas Sámnis profterneret parum abfuit, Magna fiquidem ís manis adunans, Lamponío Lucano focío fecü adfcíto, Pranefte iter accelerapat,utab obfidíone María eriperet, Cüm autem uir bellícofus& ín tísímus,Syllam à fronte,Pompeia a tergoinfeíncurfantes intellexiífet,ante retrocg com^ preffus,noctu caftra mouít, ín ipfam Romáuniuerfo cum exercítu conuolans. Nec mul tum defuítquín Romá omni prafidío nudatà offenderet. Dece ftadia prope portà Colli» namfvos contínens Sylla,ftatíone pofuit,íngentí eloría elatus acf, pe ccsimperatorijs artibus& uaframentís íllufiffet, Vt primü illuxit, Hore íuuentutís aduerfusillum adequítante, càm alíos permultos, tum Appíum Claudii uirum generofumac flrenuum profternít, Orto íntra urbem(ut par erat) tumultu, fímul€ ululatu mulíebríat^ quedifcurfu, uelutí ab hofte uiribus urbe capta, prímus Galba praemíffus à Sylla fummo ítudío cum equítíbus feptíngentís aduentans confpícítur uallo ut equís fudoré refrígeraret, quí facto tanto temporís ínterrurfus deínde frenís ímpofitis, eueftigió cum hoftibus conferít Sylla nterím apparuit, quiprimoribus prandíum capere íufsís confeftím aciem inftituit, Dolabella€ Torquatus utímpetü contíneret, multis ínftabant precibus, ne do» mítosdefatígatione homines perículís fupremís obijceret;haud ením Carbonem aut Via riumuerüm Samnítes ata; Lucanos acerbífsimas iniímicís& hoftilibus animís nationes aduerfus Roma(imul ínftare: quibus reie&ís,tubas pugna fígnum& inuadendi íníti ca nereiuísit, Díesíam horam uergebat ín decímam,cum decertantibus qualíternundj alíàs, dextrücornu cuí Craffus prxerat fplendídam uictoríam reportabat, Síniftri uero labora bat,& male habebat, Cuí càm Sylla albo ínfidens equo,€ pedum uelocítate praftantí,& indenotior,opem ferret,duo fn eum hoftes íamíam dímifTuri haftas íntentant,quos míni^ méquidé prauídítípfe,uerá ftabulario equo plagas ííntorquente, tantü ablatus przueniít, uthaítarü cufpides penes e quí caudam collabentes humidefígerent, Traditü cft Syllam cimquandam Apollínís ímagunculá e Delphís nactus effet, eam ínter pralíandum finu femper ferrefolítii, hanc eo tempore exofculati,& hifceuerbis effe alloquutü; O Apollo Pythiequifelice Syllam Cornelíá tot ex preis illuftreamplifsimücy fuftuleríshicin pa^ B trí portis fuís cum ciuibus foedi(simépereunte ladeuminuocaffet, nonullís fupplice obuolu finiftro deníqy cornu confracto, ínter fugier gno&amícorü€ famílíaríit amifTo nume conculcatí& extíncti funt, adeó ut cíu gatrucidarentur, IMlaríus ab obfidíon quemobfidioni Sylla praefecerat, mo: A aC hoftibus,ibilocaffe caftra; geszdíta, fubauroram pr : abfjcies?Huiufcemodi uocibus cóm SyL itii, alijs mínas íncufsiffe,quofdá íncrepaffe; ites permiftum íntrauallum fefe recepifie ma^ ro.Exurbe non paucí qui fpectatü aduenerant, itas deletaputaretur. Cumq; multi Prznefte ex fu^ eferé folutus eft, tubentibus ijs Lucretii Ofellam, x caftra mouere, tandj Sylla rebus ín pernícié datís, & inhoftíum poteftate exiftente iam Roma. Profunda íam nocte, quídam ín Syllz caftra raffo mifsiperueniunt,(ibiac fuís coena depofcentes.Fufís enim&fugatis Antemnam quoaccepto nuncío, cüm fam aduerfaríorü eíletlatifsím? ftraofectus eft Antemnam. Ad eum tríbus millibus caduceatorem mittentibus, tutum íllís futurum promifit, fi alíquo hoftium exercítum íncómodo affice, Tent. Quibus pollícítatíon uulneribus cae; funt, Hos fenati inzdeBellonz uoc * quibus negocíum datu 'ugultdís fremitus defe Uultuoratione cotínuan ibus cum credidiffent, facto ín relíquos impetu, multi mutuis tamen& alíos quifupererant ad fex milliain Círco congregat, ans, Eodem tempore& Sylla oratíonem ín fenatu exortus eft, m erat fex ílla míllía truncabant.Cüm totmillibus paruo ín loco rretur, attoníto fenatu, ipfe nihilominus ímmurato atqj coftantí s,fenatü díctís eíus intentos adhibere anímos edícit,nec queforís rant perínde ac fuperuacanea curíofíus perfcrutarí, fenancg iubente caftígari plerofqg àgliofos, Nemo Romanus t t dí tía Í bodies e S'aus effet.per potentia auxít,non aut Fm Permanere nó fin Slut feu nature comor am tardo extítít íngenio, cuí non cognítufaciléfuerit,eum doltumbotíus tvrannídis comutationem, quàm liberatíone fuiffe. Maríus quide cüm íni€ mutauit íngeniii Sylla uero príncipio fumma am modeftía,& cíuili de more,fuaín fortuna uerfatus,eam defe prebuit opíníone,ut fau Optmatíi G& utilítatís publice ftudiofus prínceps foret, quí quidem ab ineunte etía xta ditus fuerat,& fícad miferícordíam flexibilis utei facil oborírent lachrymz. *O»tes maenís poteratib iure calumnia ímprefsítquippe quí mores ín príftíno uiue ant,& uecordes,mollículos,ac humanitatis reddát expertes, Hoc io fít,&Cà fortunafacta comutatío,feu fubíacentís malítiz ín licen Ti: H MR e:^; pe 7 &utltio,alío quodam tractatu& facultate definíendü effet, Sylla ad íu gulandá uerfo; y$ gentiü prelíorü exper quod tottalesqg duCrudelitas imitatiis Sylle, C Profcriptiones Sylle. Plutarchi & cadaueribus íam urbe repleta, cüm cedes neg numerum nec; modum haberent ullum multi quibus nulle cum Sylla res erant;príuatis inimicitijs funt ínterempti,ficfuis permit tente& gratifícante Sylla. Tüc íunior quídam C, Metellus Syllam ín fenatu rogareaufus eft, Quis malorü finis erít? Quonam uígy progredies incumbentíü gladiorü requíem ex, pectareiubeschaud ením fupplícíum ab hís deprecamur,ut quos necarí Ínftituifti, fedam biíguítatem ab hís quos conferuare decreuifti, Refpondente Sylla,necdum fibi comperi eíie quos dimittat; Metellus fubíecít,Itacy declara qui funt quos poenís affecturus es, Idfe facturá Sylla dixít, Quidam no Metellum, fed Ofidíum ex affentatoribus hoc dixiffeaffe, runt, Syllaígit extempló octogínta profcrípfít, nulli fenatorü comunícato confilío, Om nibus zgre terentíb, uno interiecto die ducentos ac uígíntialios adiecít, Deinde tertio nó pauciores rurfus adiunxit, Super hís cüm concíoné haberet,quotcungj? memoria tenuiffe contígít,eos profcribere feiínquít;quos ueró ín prefentía delet oblíuío, denuo proícriptu rum.Qui profcriptum acceptaffet,falutig; confuluiffet,humanitati poenam morte defini, uit:non fratrem,non filíum,non parentes excepit.qui necaífet,cadís mercediduotalenta conftítuit,feu domínü feruus,feu patrem filíus interemiíTet.(Quod autem omniü íniufti mum exiftimatum eft,profcriptorum filíosac nepotes honore príuauit,omnium bonapu blicauít. Nec Romz folüm, uerumetíá ín omnibus Italíz oppidis profcriptiones fiebant, neg deorum templa, nec hofpítales penates, necj paternum domicilii à czedibus purum erat.In uxorum finibus maríti,ín matrum liberi confodiebantur,Fuere& qui per íiracum díam occíderentur, alíj per ínímícítíam, nulla fanéportío prz íjs quí pecuníarügratíaob/ truncarentur, Atením interfectoribus ipfis dicendum obueníebat, hunc quidem domus interemít amplíísima,íllum hortus;alíum aque calídze, C). Aurelius nullis fe prorfus nego cíjs implícans,tantumcy ad fe malorü communicatione pertínere arbítratus,quantüm ín felicibus alijs codolere fas effet, forum ingreffus profcriptorü nomina perlegebat, Inqui bus cümfeípfum comperiífet, V a míhí mifero,inquit, Albana mevilla períequitur pau^ lulumt procedens à perfequutoreíugulatus eft. Interea Maríus cüm ín hoftiumpotefia^ tem ueníret/fibi ipfe morte conícíuit, Sylla dehinc Prenefte ueniens, príuata viritim íudi^ cia faciens crucíatus ínferebat, Poftea quafíno effet ocium, cunctos unum glomeransin locum,millia duodecím trucidari fufsit,folí preftans libertate hofpíti. At illegenerofani míum ufus uoce, Nund falutís gratíam fum habiturus,ait,fi extínctori patríz permiícear; & fpontefua cum cíuibus obtruncatus eft, Maximae nouitatis L. Catilinz uifumeftfaci nus.Is ením rebus nondá iudícatís, fratrem occiderat, Tunc magnis precibus Syllamob^ fecrat, uthomínem ín proícríptorü numertü redigat, períndeacuiuus efTet, profcriptusqy fuit, Huíus reí gratiam Sylla referens,quendam M, Marium adueríze faciíonis hominem confodít,& Sylla ín foro fedenti caput eius attulit: ad proxímü deinde Apollinis lavacrü accedens manus abluít, Praeter bzec funera,& alíamoeroreé homínibus inferebát, Seipfum ením dictatorem dícens,id magíftratus genus ad annos centü ac uiginti defumpfit Fatto rum omní( ab eo per fenatufconfultum eí attributa lícentía.In pofterum quoq data pote ftas necís,confifcationís,fortítiond,poffefsionis,populationís,auferendí regní,conicitn dí cuícung collibuíffet, Publicatarü uendítiones edíum adeó fuperbé, adeó imperiofe fa, ctítabatín fuggefto confidens, utlongé magís ín largiendo, quàm ín fpoliando ínuifus& acerbus effet, V enuftís mulieribus,fidícínibus, hiftríoníbus, libertínís, monftrís,genttu agros,urbíü prouentus elargiebat, nonullís ínuítarü coniugía focmínarü, Cum Pompelu Magnum affinitate íntima(ibi deuíncere uellet, cum uxore díuortíü facere imperauit; Aemiliam& Scauri& Metellz coíugis fuz filiam à Magno Glabrione diftractamacpr? gnantem locauít, Adolefcentula uero cüm penes Pompeíü páreret uíta excefsit, Lucretio Ofellz qui per obfidione Marí& expugnauerat,confulatü petentí,Sylla ímpediméto rt Ille aüt folícítatusà multís ín for& uenerat,quem míffus à Sylla centurío iugulauítipfein Caftorís zdefedens e fuggefto cadem fuperné fpectabat, Capto àcircunftantibus centu rione,& ad tríbunaladducto,tumultuantes filere iubens, Ego,ínquít,hoc mandaut;&ut centurío dímítteret ímperauít, Tríumphus eius cüm magnifico fumptu& regiorinos te fpolior& excellentifsímus,tum exulibus fucundus,ornatifsimü prebuit fpedtaculó., ues enim X eloría& potétía longé prímarij coronatí fectabant,cóferuatore patremq y lam uocitites,períndeac efus opera ín patríi reuerfí uxores acliberos receperint, Cuncis uni coactís ín locá ín media cócíonererum à fegeftarü ratione reddídit.[Nec mínoreiu dio fortunatos euentus, quàm fortía facta denumerauit, tandem felicem fefe propttre appellari ííufsit, Ad Girzcos fcribens;aut fententíá dícens,fe uenvftü appellabat, Fun" Sylla. 174. 1 inmodáapud nos ín trophzis infcriptus eft, L. Cornelius Sylla uenuftus, Metella quod emellos eníxa,maré quidem Fauftum,fcemellam uero Fauftam nomínauit. Felicem em adj hilarem Fauftum Romaní uocát, l'antam profecto nogeftís, fed felicítati fidem prz labat, ut pofttotab eo peremptos cüm rerum innouatío permutatíogy fieret in urbe, fefe magiltratu abdícauerit,& cofularíbus comítijsín populi poteftate coftítutís,nec ipfepror (usaccefferít,&C uolentíbus expofitum corpus exhibens, uti príuatus medio uerfaretur ín foro.Prater eíus fententíam audacífsimus quidam ínimicítías fecum exercens,cztert uír clarífsimus M. Lepidus cófuldefígnandus erano fané propter eum,uerüm Pompefj gra tíaquímaxímd eí ftudíum impendens,íngentes populo preces adhibuerat.Itaque cum ea letum uíctoría Pompeíü Sylla cerneret, difícedentem ad feuocans, Quám honeftum eft, inquíttuum illud o adolefcens ín cíuítate facínus,quo ftolidiffimum homínem Lepídum príus quàm omníü praftantífsim Catulum renuncíaftí, Tíbi tame haud dormíendi tem. pus eft, quí antagoníftam fortíore tibí ipfe delegíftí, quod quidem Sylla períndeac uates prefagiuít.Etenim Lepidus extemplo cótumacíus ad fauitiam uerfus,ín Pompeium belligerans perftítit.Sylla exuníuerfís fortunís Herculi decímam facríficans, opiparapopulofecítcouíuía,ín quíbus tam fupetuacaneus ac redundans ín neceffarijs apparatus extí« ti,utplurímaomnáís generís condímenta cibariag dejcerentur in fluuium,& quadrage^ naríumacfuprá uínum potaretur,Inter couíuía multos celebrata dies, Metella morbo ex^ tinguebatur.Prohíbentibus amícís ne Sylla prorfus eam adíret, aut zedes funere contamí^ naretísfcrípto ad llam repudío, utuentem adhucalterum ín domicilium transferri iufsít, & hoclegitimum fumma cum dilígentía per fuperftítione(eruandum curauit.Legem au^ tempriusa felatam, qua funebres definítímpenfas, omníno tranfgreffus eft, nullis par^ censfumptibus, Inftítutü etíam à(e de coenaxü cenuítate ac parfíimonía modum excefsít, Indecompotatíonum& couíuiorum lafcíuía& dícacítate confolatus eft lu&um., Paucos poftmenfesgladíatorü fpectaculü didit. Locís necdum diftínctís;ac promifcuis ín thea trouirísac mulíeríbus, decoram fpecieformínam& genere illuftrem prope Syllam federecontigít, Erat enim Meffalz filía, oratorísHorteníi foror, V aleríanomíne:eí cum ma ritodifcordía nuper obuenerat,Ipía poft Syllam accedens,atq; man& applícans,trabensqg B ueftisrugam, fuas tranfíiuit ín fedes, Infpeante intentíoríbus oculís Sylla,& admíratío^ nísfignapra fe ferente, Nihil, ínquít, ó Dictatorgrauius fuccenfe,uelim& ego paululum tuzfelicitatis portionem capere:& fané non iníucunda ad Sylleaures peruenít oratío, fta tima prurientís dabat indícía:miffo nanque nuncío,mulierís nomen,profapíam,uitam qg edoctus eft. Dehinc alter ín alterá íactabant oculos,uícifsímq; uerfabantur uultus afsídui, necpauciores mollículorum rífuum collatíones erát: poftremó nuptíarum confenfus& pactiones,nullam fortaffe V aleríz íncrepationem afferentes, Sylla ueró tametfípudícam maxíméacgenerofam,non tamen expudiíco ac honefto uxorem cepítínítío,oculís& ra^ toneuenuftula feductus inftar adolefcentuli, à quibus turpífsíimi& procacifsimi motus naturaexcítati folent, Verumenímuero cim hanc etíam domi haberet, fodalítía cum mi^ mísmulferculis, cítharcedís, fczenícís homínibus agítabat,& flratís humítapetibus íinter^ diucópotationes celebrabat, Q uí enim pluríimáü apud Syllam ea poteftate poterat,hí erat, Vofcíus comcedus,Sorex mímorum princeps, Metrobíusi Bacchanalíorü cantor, quem tavcuedr licet cutis nítore delapfo,amoribus omníno complecti pergebat, nec ea de re ibat ínfícías. ndeleuí nímír& ex caufa íncipientémorbum aluít,& per ínteftína ulcus innafcens díu syllain phibiri tíusnó ínteflexit, índe caro corruptíone contracta in pedículos tota conuertebat,adeó ut fiminorbumin- 4 cumpermulti díe fímulac noctu íntereptí;pre ijs qui ínnafcebant ínterceptorü nulla pars dit." trat Tunícae omnes, thermze, lauacra, dapes, íllíus exundantis fordís implebantur, tanta Usepullulabat, Ouocírca fzzpenumero per fingulos díes íngredicbatur aquam, utper ín» undtiones membra emundaret, Nulla ueró eratutilítas; celeríterením ínualefcebat pet^ muütío,€ pzedorís magnítudo omnía purgamenta fuperabat, Ferütexantíquí(símis A^ aftumPelíz filíafhocmorbi genere,quem Phthíríafim appellant,ínteriíTe:ex pofteríori t5autem Alcmanem quí mírífícus componendis cantílenís artifex fuít:& Pharecydem «mm diuínarum ferípcorem,& Callifthenem Olynthíum dum carcerís cuftodía tenere "' Preterea x IMutium furífconfulti, Qued fieorü etíam mentio facienda eft,quí nul ;«tebona nobiles tamen euafere,tradítum eft eum qui ín Sícilía bellí feruilís autor fuít, T'imnomíne& fuoítiug feruum deinde captum, Romamg, perductum,ex phthíríafi mere obiffe, Sylla non modó fuum przuidit ínteritum, uerumetíam quodammodo ttiptis commendauít, Nam uigefimum fecundum commentariorum librum bíduo C Poftbumi qui didi Epitaphium Sylle, Plutarchi antea quàm mortuus eft fcribendifine fecít, ubi Chaldzzos fibi pradixiffe affirmat, quoq eicüm beat? uixifTet,ín ipfo felicítatís uigore moríenda(fet, Scribit etíam filium qui pau. 1ó ante Metellam expírauerat, per fomnü fibí uífum uilifsimo índumeto fibi afsiftentem patrem fuppliciter obfecranté,ut abhís fe curís abfolueret. Euntem cum eo ad matre Me, tellam, quíeté X omnínegocíorü abíecta cura cum ílla uitam duxífTe, Haud tame reipub, ftudio feferetraxít: decem ením príus quàm morte oppeteretdíebus, orto Puteolis ínter íncolas tumultu,reuocatís in gratíam anímis,legem de gubernatíone cíuítatü íllíc confcri pfit. Pridie cumprincipem Graniü quízs grande publice debebat, míniíme ídcírco folue, 1e uelle intellígeret, quía ipfius praeftolaret interítt, accerfíto íntra cubículü hominemi, níftros circunlocauit,& eís ut Giranium fuffocarent edixit, Inter uociferationes& aními crucíameta effracto apoftemate,cruorís gurges erupít, indeuíribus deftítutusacerbéno, &eperducta,uítam euomuiít,Duos ex Metella relíquitinfantes, Nam poft ipfius obitum, Valería filíolam peperít, quam Pofthumam appellauerát, Quos enim poft parentis inte, rítumnafcí contígit, eo nomíne Romani uocát, Multífacto couentu concítati, Lepidum adierunt,ut corpus à confuetis obfequijs arcerent. Pompeíus uer licet Sylla fuccenfens (folus ením ex amícís ín teftamento pratterítus erat)quofdam precibus& gratía, aliosmi, nís reprímens,comes cadauer Romam deduxit,& funerí przfíidíum paríter& honoré ex híbuit, Tantam à matronís uímodorum allatam effe dícit, ut praeter eos qui ín leáicís decematcg ducentís comportabant, quzdam ífuftz magnitudinis imago Syllz formaretur, & thure cínnamomog íngentís precij lictor formaretur, Sub folís orti cümnubilus dies eífet,& cocleftes expectarentur aquae, hora uíx nona cadauer extulerunt: clari deindeflz/ tus exoríiente procella, qua rogum multas exufcítaret ín flammas,ante pluuías elatumeft corpus, Tabefcenteíam rogo, X fopítís ignibus, multus effufus eft ímberad noGem ufgy perdurans, ut eius fortuna& fepeliendo corpori comes permanfiffe uideat, Monumen tum ín campo Martío fitum eft. Infcríptio ab eo cofcrípta hüc ín modü fummatím relicta fertur; Nemo me amícus benefícentía,nemo íníimícus inferenda iníuría fuperavit, LYSANDRI SYLLAEQVE COMPARATIO, «B Vando& huíus percurrímus uítá;íam comparatione ípfam ageredíamut.Itag f permagnos euafiffe cüm amplitudínis ínítíü ín fefufceperint, fuítutríd comu $3 ne, Peculíare Lyfandri eft,àuolentíbus fanísqy cíuíbus quofcüq; adeptus efi ma &XS»íftratus accepiffe, ned; uíolenterab ínuitis quippia extorfifTeaut praterleges ualuíffe,Sedítíone fummos fortít honores.fícut tum Roma corrupto populo X agrotan terepub.alíus alío exloco potentíor oriebatur.Et profecto mirandum no eratfitunc Sy, la domínationem ufurpabat, cüm Glaucíz Saturnínigy exurbe Metellos explodebant, confulum filij ín concionibus obtruncabant,argentoatq; auro militíbus emptísarmace peffebant, ígniacferro fuperatis uíolentíus aduerfarijsleges ferebant, INeceum íncufo, quí ut plus caterís poffet ín huíufmodirerum perturbationibus accuratam dederítopers: uerumenímuero non íd optíámum pono fíenum,eum praftantifsimü effe qui ín urbetam infelici priores partes gefferít.At quí à Sparta praefertim tam bonís eo temporelegibusín ftítuta modeftíísimacy, ad amplifsíma míffus eft ímpería resq; gerendas,ís ferme optimo xum optímus,príorum prímus fudícatus eft.) uibus ex rebus alter fzpíus à magiftratuie abdícans,fzpíus íllü recepit, V írtutís er manebathonor,qui príncípatü obtínebat Alter díctator femel dele&us exercítus,decem afsíduos annos,nunc confulem,nuncproconfu lem,ínterdum díctatore feipfum faciens,femper ueró tyrannus permanfít ín armis. Lyn der,ut explícatum eft,cíuítatis eubernacula mínore quadá ratione magisty legítima quam Sylla,permutare conatus eft:fuafíone,no armís,nec fímuluniuerfa deftruens ficutille; ue rüm regalem ftatum ad melíora dirígens, quod& natura profecto íuftum videbat,ut& o^ ptímus eaín urberegnum haberet, qua Giracízepríncípatum non generís nobilitate fe uírtutecóparauerat, Nam quemadmodi uenator nó canís prolem ,fed canem; equ diftudiofus nó equi foetum, fed equum querítat(nam exequo mulum procrearícótinglt íta& adminiftrande cíuítatís curíofus errabítomníno, fi cíuitatís príncípem no qui» eda quo fitínueftigauerit.Ipfiutícg Spartíatz regnantes nonullos deíecerüt,períndeac min méregales,uilifsímos,ac níhili facíundos. Quod fi flagitía cum ipfa eti generis nobilitate ígnobílía& honorís expertía funt,neg; uirtus ànobilitate, fed ex fehonorc v endícaptit ftitía nonulli pro amicis, quídáufcy ad amícos patrauere, Plurima Lyfandré propter cos peccata comífiffe confeffum eft;plurímas pro illorum potentía& dominadont« Sft coniecie À L Sylla. ji 175 confeciffe, At Sylla per ínuidíam nó parus exercítus partem Pompeio abfcidit, Dolabel^ leclafsis prafecturà quam tríbuerat conatus eft eripere. Lucretís Ofellam càm pro muL, is& magnís offícijs confulatü peteret, fe infpectante iufsit occidí;ut peramicifsímorü ne cem,horrorem ac metü ín feipfum omnib. íncuteret hominibus, Rurfus uoluptatüacpe cunízftudíum ín uno quidem príncipe díená,in altero auté tyranno conueniente electío nemoftendít, V nus enim níhíl íncontínens,niíhil iuuenile ín tanta rerum lícentía ac pote ftatefeciffe uidetur,& fi quífquam alius, ipfe fanéuulgat illud effugit, domí quidem eo^ nes fübdíuo aute uulpes:; adeo modeftam& laconícam caftigatamq uít regulam ín om nía&ioneprz fe tulít, Alter neg; perínopíam cüm adolefcens effet,negiperzetaté cum fenefcetet,ad uoluptates moderatíor eratuerü cóm&amoribus& adulterijs indulgeret(ut: aítSalluftius)de re uxoría€ temperantia leges ciuibus inducebat, Quibus exrebus tar» toperemendícam urbem,& pecunijs exínanítam reddidit, ut& fociorü& amícorü cíuíta tibus libertate,& legum fuar& ufus argento uendiderit,rametfí precíofífsimas& amplifsi^ miszdesquotídíeredígeretin fíícum,& preconis uoce fubhaftaret, Atem dilapídatarum opum K affentatoríbus profufar& modus nullus aderat, Nam qua uíro aut ratío aut par^ (imoníaerathabenda íntra fodaliítía eratíasqg uínarías,quí ín aperta populí corona ín gena tíabonacuídam amícorü precío,ut obuenerat,uendens,à praccone pronücíari iufsit? Alio idexcedentepreciü cüm praeco addítamentü pradicaffet,índignabundus inquit, O ciues amícigraufa patíor atqj tyráníca, quoníá pro meoarbítratu mea difponere Ípolia mihi no licet.Lyfander etíam& collata fibí munera unà cum alijs mífitad ciues, Nec opus hocpro bo:forfan ením híctantü Sparte damnü pecuníarü adeptíone dedít,quantís ille Romam eripendo nonaffícíebatíncomodiís, At quantopere uir ille díuítías contempferit, fenum hocfacío: Propríü quíppíam erga fuam urbem obuenít utricg.Syllamultarefertus intem^ perantía€ fumptuofus homo,ad fobríetatem cíues reuocabat,Lyfanderá quibus ipfe ui tijsabftínebat, js cíaítatem replebat, Peccabant igitur, ille quidem quód fuís eratlegibus dcteriorhicaute quód feipfo deteríores cíues eius efficiebat, Spartam ením hífce indígeredocuit,quibus ipfe nequa indigere dídicerat.Derebus quidem urbanís hactenus, De bellicisautem X geftis ab imperatore negociis, Syllaneg;trophezorum multítudíne, neg; perículorum magnitudíneullo confertí pacto cum quoquam poteft, Is quídem uiciorías duas exduobus pralijs navalibus reportauít, Adijcíam& Athenarum obfídionem,opus haud fané arduu m, ceterum gloría iliuftre, Res ueró in Boeotía& ad Halíartum finiftra quadam fortaffe fortuna geflz funt, uel iniquo potíus confilio, cóm proxímum é Platzís auxilium€ aduentantem magnis cum copijs regem non expectauerít,uerüm íra& ambí toneintempeftíua ad muros fecerit imprefsione. V nde cüm gregaríj homínes exíliffent, eum nulla difficultate deprehenderunt, Non ením quemadmodum Cleombrotus ín pu» gna Leuctríca incumbentibus fefe opponens hoftíbus,necficut Cyrus,nec uelut Epami^ nondasínclínatam contínens acíem& uíctoríam confirmans,leralí cóncídítuulnere, At^ enimhíquídem regum& imperatorü mortem obíere,Lyfanderautem fcutífer,autr cuiu? dampracurforís inftar fefe cum ignominía perdens, príícís Spartíatís attulítteftímonig, quirede murales oppugnatíones euitabant,ín quibus no folüm uilifsímiís ab homínibus, fed ctam à puerís& mulferculís uírum fortífsímum confaucíariac necari contíngít, ficut Achillem à Paride ínter portas interemptü fuí(Te ferüt. C uot ex acieftru&tauiciorías Syl reulerít, quor hoftíum míllía dederít ín ftragem,haud numeratu fané facilé.Ipfam bis 9micepít, Pireum Athenfenfium portü non fané ficuti Lyfander, fed multís magnísq? iio occupauit, cüméterraad mare eieciffet Archelaum, Magnü eft etam tales aduer» ...'nperatores habuiffe.Delítías nang; iocumqj arbítror,aduerfus Antíochü Alcibíamoeratore naualí decertaffe pugna,& Phíloclem Atheníenfís plebecula ducem denk js eIsnobilem acutae línguae homínem,quos ned Mithrídates ftabularío,neg;Mia"lorum fuorum copiz conferri dignum cenfuiffet. Vtautemalíos príncipes, con» maires factioneprímarios omíttam,quí cotra Syllam arma tuleru nt,quífnam ex Roare terribilior?aut ex regibus Mithrídate potentíor?autex Italis Lampon io& ie 0 ellicofior:Ille tamen exulhunc quídem eiecit,alterum parere coégítalíos ne^ meii od autem díctorum omníum maxímü eft(ut mea fert fententía)Lyfander do^ inimici ram auxilío praeclara omnía gefsít opera. Caterüm Sylla cüm exul effec,& ab ii it one implícítus, quog prefertím tempore efus uxor expellebatur, zedes di, inis;àmici necabantur, ís ín Boeotía cum innumerabilibus hoftium millibus bellí^ cundís pro patría perículis trophaa conftítuebat, At Mithrídatís focietatem Plutarchi C&Saduerfushoftes copias impertiens,nulla ex parte mollitus inclinauit, aut bumanivs ha, buíc,quín ne compellauít quídem,nec dextram príus applícuít, quam ex eo prafenteau, di(fet,uc& Afia relinqueret, X naues traderet,& regibus cederet, Bythínia Cappadocíag relí&ta, Quibus nullumanimo praclaríus facínus,aut maiore fpiritu Sylla confeciffevifus eft,quód rempub.príuatz pratulerít,& generofíi more canis, quí no príus arreptam mor, dicus feram interimít,quàm obluctantem laffaríthoftem;ad fuas ulcifcendas cocítatus eft iniurías, Super omnía& res Athenis confecta aliquod ad morum com parationé momen tum habent.Síquidem Sylla raptam urbem,qua pro Mithrídatis potentía& imperíobel lum fufceperat,libertatedonauit,& fuís uiuere legibus permífít, Lyfander auté tantoprín cipatu fpolíatá& ímperío, míferatus no eft, at ftatu popularí fublato,flagitíofos& imma niísimos ín ea tyrannos ínftituit. Coófiderandi íam tempus eft, ne ín proferendafententía á uerítate multum aberremus,plura praeclara effe facínora quae Sylla patrauerit, paucíora quz Lyfander perperám egerit, Alteriquoc contínentiz atq; modeftie;reliquo reimilita rís& fortitudinis príncípatum reddimus, Pyrrhus LEONARDO ARETINO INTERPRETE, z72! HESPRO TIS& Molofsispoftdiluuià Phaéthonta prim imperaffe tradüt,und ex ijs quí cum Pelafgo in Epírum tranfíerát, Alij uero Deu calíonem& Pyrrham ad Dodonz templü profectos ín Molofsis refe diffe putant, Sequentí ueró tempore INeoptolemus Achillisfiliusínea 'locapopulo dedudio, regíone tenuit,ac fucceffores relíquítreges, Pyr | rhídas ab eo cognomínatos, Nam& fibi Pyrrho fuítpuerile cognomé, 2 x. J& unum exlegitimís filijs ex Lanaffa Cleodís,qui Fylli fuit filia fuíce: pus,Pyrrhü nomínauít Ex hocaüt Achilles ín Epiro ut deus colitur,lingua eorá Afpetus appellatus, Sed quí medíj ufcg Tharrítà reges fuerüt,nec fatís noti funt,& barbarie effera: tos fuiffe credunt. Tharrítáueró prímum fcribunt grecís moribus, líteríscy& humanisle gibus cíuítates copofuiffe,atcg exinde clarítattaffequutü, T harritae filius fuit Alcetes,AL cetz Arymbas, Arymbx& Troíadis Aeacídes, Híc Phthíam Menonís"Theffli filia; viri circa Lamíacü bellum clarí,&fummza omníü focior& poft Leofthenem autoritatís, uxo" remaccepit,ex qua Deidamíam& Troíada filías,ac Pyrrhum procreauit, Seditioneucro exorta, Aeacíde exacto,càm Moloffi Neoptolemi filios reduxiffent, Aeacidg amici ínter fedi funtquotquotremanferüt. Pyrrhum aute filium infantem adhucab ínimicís quafv tum, Androclides& Angelus clàm fubtractum afportarunt, paucos feruos& nutrícem puerífecum trahentes.Cumq fuga ob huíufmoditurbam, quae neceffaríó trahebat, labo riofaac tarda foret,hoftesqyaduentarentpuerum Androcleo€ Hippo& Neandroado lefcentíbus fidis& robuftís tradiderunt, fubentes utín Megaras locum Macedonizp!o' perarent, Ipfiautem partím repugnando, partím rogando, ufcg ad uefperas perfequentes remoratií funt. Deínde celeríter ueftigía eorum qui Pyrrhum ferebant profecutí,cum prO péíam putaret omne perículd euafiffe, fubító impedimenti obiectum eft fluui] quifuxta urbem labítur,grauís quidem uífu ac tranfíre conantibus afperí,& omnino infuperabilis, Ingens ením ac turbidus íngentipluuia fluebat,noxcy formidabilíora omnía facicbat.Dif fii igitur perfeipfos puer&& mulíeré traducere poffe, hominibus quibufdáultrafiumen comorantíbus puerü oftendentes,clamoreatg prece auxiliü poftulabant.At illiob ftrept tum ac fragorem aquarum exaudíre uocem nequibant,eratcj mora quadam ac trepidatio horum clamantíü,illorum percípere quid clamor ipfefibi uelletnon ualentit donec qU* querno cortíceexarbore dempto,índigentíam ac fortunam puerí fibula perfcrip it, la xo alligatum trans flumen proíecít. C'uídam autem dícunt compactum corticem trgU* iaculatfe.Poftquám ueró hí qui trans flumen erantlectís líterís quantam celeritate? um pus exigeret cognouerunt, czfís arboribus,& fimul connexis, flumen tranfierítat On euenitutprímus eorum qui tranfierant Achilles nomine Pyrrhum fufcíperet. alij ut cafus tulítdetulerüt, Perhunc modum perículo ínfequentíum euítato, tn; ad Gllauciam regem peruenerunt, In cuíus prefentía cüm puerum expofuiffent, en Glaucías ob metum Caffandrí, quem A eacídz inimicum fuiffe fciebat, deliberabi aliquandiu perftaret, puer humí reptans,& Glauciz pedibus fefe admouens; ex preheníaueftead genua eius confurgens, rifum príus, deinde commiíferationem€ m , Jllyricum Pyrrhus. 176 à uit, quafi precator& lachrymans falute fuam Glauciz cómendaret, Tradunt quídam non Glaucíz uefté,fed aram deor ápuero apprehenfam:quz cim res díuína Glaucíz uídere tutnofolüm eum fufcepít,&cuna cum filijs educauít,fed& filiam eí uxorem tradidit. Nec quaerentibus ínimiícís, nec ípfi Caffandro ducenta pollícentí talenta puer& dare uoluít,ac duodecím annorü factum, copíjs ín Epírum tradudiis ín regná paterníü reftituit, Fuítaute in Pyrrho tremendí magis quàm moderati príncipis afpectus, Nec plures habuit dentes, fed uniatgyintegrü os defuper quafileuíbus quibufdam rímulís ín dentíü figurà diftín: guebatur,bplene laborantibus mederíuídebatur galli facrifício albi facto,& refupínis ía^ centibus dextro pede prefsís; nec quifqua adeó uilís autadeóo pauper erat, cuíhufufmodí auxilispoftulantí denegaret, Premí& uero huíus medelz poft facrificia gallum capíebat, idg(ibiiucundífsimü erat, Ferunteíus pedís maíorem dígítum uím quandam habuiffe dí víná,ítaquód cüm eíus mortui relíqu& corpus crematí eílet, dígítus ille ínteger íllaefuscg ibignepermanfit, Sed hzc poftea.Septímumdecímü fue xtatísannum agens cüm regnü flabilifsime tenere uíderetur,forte euenítut cum uno ex Gilaucíze filijs cum quofímul edu ctus fuerat, qui tunc uxorem acceperat;profícifceretur;eo abfente,Molofsi rurfus ínfurgentesamícos Pyrrhí expulerunt;ac regía gaza direpta fe Neoptolemo tradíderüt, Sícigi tur regno fpolíatus;ac defertus ab omnibus,ad Demetríü Antigoni fe contulít, Nam De. metrius fororem Pyrrhí Deídamíam uxorem habebat, quam adhuc paruam Alexandro Rhoxanes promíflam,rebus illius fractís iuftz íam ztatís Demetrius acceperat,In magna uert illaapud Hypfum pugna,qua ab omnibus regibus terra certatum eft, Pyrrhus affuit admodátüc adolefcens, Pro Demetrío pugnans hoftes aduerfus fe coftítutos in fugáuer^ tit, confpícuusqy ínter pugnatores longe apparuit, Ví&um autem Demetrii no deferuít, fed& urbes Graeciae fideliter ei cuftodiuít,& foedere cum Ptolemzo íníto, obfespro De mettioin Aegyptum nauígauit, Poftquàm ueró in Aegyptü peruenit, fepe ín gymnafijs uenationibuscg audacíze ac fortitudínis opera regi oftentando,X Berenicen,quá maxímé potentem ínter coníuges regías uírtutepraftare uídebat, egregie obferuando colendog, promeruítut ínter multos regíos adoleícétes prelato, Antígona Bereníces filia ex Philip. posant Ptolemaeo nuptaforet,fufcepta,fibi uxor traderetur, Fuitautem Pyrrhus utde^ |? Ípedtorinferiorum, fic potentiores cómodi fui caufa adire promptus:uíciu fplendído, fed moderato. Poft has ueró nuptías etía magís quàm ante claruit,& annitenteuxoreutcum Coprispecunijsqy ín Epirum prorecuperatione regní mítteretur, obtínuit. Fuítauté eíus inEpirtaduentus gratus ob Neoptolemiodíum, quí grauíteruiolentertg regnabat, V errostamen ne ad aliquem potentiorem regum INeoptolemus conuerteretur, foedus cum co firmauít fuper regni focíetate: fed procedente tempore non deerant quí clàm eos írrí^ tarentX alterutrum ín fufpicionem adducerent,Quz tamen caufa maxímé Pyrrhum có^ mouit, tale príncipfum dícítur habuíffe, IMos erat regibus ín Paffarone(ís eft Molofsídis gionis locus) Ioui pugnací quotannís facra facere, ibicg iufíurandum Epírotís przftare "apre: hí fecundum leges fe gubernaturos regnum, íllí repíam póteftatem legitime conferuaturos promittebát, Ad haec peragenda aderant ipfi reges munera accipientes do Dantes: s. Inhís itaque Gelon quídam Neoptolemo ín prímis fidus, Pyrrhum benigné adiensduobusboum fugis eum donauit. Flos boues Myrtílus qui uíno przeratà Pyrrho poftulauit: Pyrrhus donare noluit, fedalteríconcefsit, Quod cum grauiter ferret Myrtí^ lus, Gptahínc occafione, Geelon ipfum ad coena uocat, fuadetqy ut fufceptís Neoptolemí Pattibus, ueneno Pyrrhum necare aggredíatur, Id Myrtilus cüm fibi placere oftendiíTet, po licereturqg facturü, cuncta ut erant Pyrrho fuggefsit. Atille cupiens rem quampluri^ 1$ elenotam ut fic redarguíclaríus poffet, Alexicratem poculorum magíftrum partíci^ Pe iners acciri abet, Quo factoad Gelonem per Myrtilum deducto, càm ípfe Ge Perhuncmodum decíperetur, Neoptolemus falía fpe ductus,& ínfídías recté proce "C CItlens,rem non contícuit,fed cum letitíaad amícos protulít,& apudfororem Cad ue, Nando exhílaratus, de hís rebus loquacítate ufus eft, cim audírí fea nemínepu iioi s ením aderat praeter Phanaretem Sammonís magíftrí pecorís uxorem, quae diis, pofl eg di in lectulo quodam dormíre uídebatu pSed Pharnarete omníbus au e ipia ad Antíeonam Pyrrhi uxorem cuncta qua Neoptolemum dicentem au ^ Miis it, Pyrrhus ergo hís cognítis, tunc quíetem egít, fed paulà poft ín facrifícío riis. Uocatum heoptolenum occidit, intellecta Epírotarum uoluntate, quorum tollere i partem fibí fauere fentiebat, iubentes ut antíciparet Neoptolemum demedío "cparteregni contentus foret,(ed naturam fuam maiora flagitantem fequeretur, Pyrrbut afbeciu formidabilis, C Pyrrhi ac Pasttauchi monomá chia, Plutarchi Pofthzc memor Berenices& Ptolemzi.filíá(ibi nati ex Antígona Ptolemaü,G urbem in Cherronefo Epíríà fe condítà Bereniciída nomínauit, Dehínc cóm multa€ magna có, cepíífetanímo, ac príus propínquís maxime íntenderet, IMacedoníz fe inferuit per hunc mod, Antipater prímus ex Caffandri filijs T heffaloníca matre necauít,X Alexandri fra trem regno expulít,Hícad Demetríü mífít petentes auxilium,Sfimul Pyrrhum uocavit fed Demetrí&alijs negocíjs remorantíbus,fuperueniens Pyrrhus focietatís premíüpetíjt Nymphzam urbem,& marítimà IMacedoníae oram,& fubactarü gentíum A tübraciam, Acarnabíam, Amphilochíam, Quibus ab adolefcente cocefsís, ea Pyrrhus locaprafidiis fuís fíirmauít,relíqua ueróab Antipatro abducere,& Alexandro acquirere perrexit, AtLy fimachus cupiens quídem Antipatro fuccurrere,fed alíjs impedímetís prohibítus, líteras Ptolemzí nomíne,cui níhíl denegare Pyrrhü fciebat;falfo tranfmífit,per quas poftulabar, ut Pyrrhus trecétís talentis ab Antípatro acceptis exercítü deduceret, Eas literas cum dif, foluiffet Pyrrhus,ftatím fallacíamanímaduertít, Non ením fcríptü erat ut cofueuerat, Pa^ tet filio Sal.fed,Ptolemaus rex Pyrrho regi Sal, Lyfimachumitacy iurgatus cümnihilomi nus pax eí placeret,aceíus fírmanda caufa reges coueniffent,capro,tauro, aríetefacrifí cíj caufa adductis, aríes ipfe repenténullaadhibíta opera mortuus eft; ob quod figni licet ab alijs derífum,Pyrrhus firmare pace noluit,monítus à Theodoroarufpice,hocuniextrí bus regibus morte portendí,Síc igitur infecta pace, cüm res Alexandri ftabilítateíamac: cepíffent, Demetríus aduenít;& quoníam nó indígente,necuocantetunc Alexandroue níebat, fufpectus ftatím fuit eíus aduentus. Paucís denícy díebus una cómorati infidíasin alterutrü tendere cceperüt,fed pruenít Demetríus;adolefcentec obtruncato rex Mace doníz appellatur. Erant& príus Demetrío aduerfus Pyrrhü querelze& difcurfiones quz dam ex Theffalía factze, innatusqy potétíjs cupídítatís morbus uícinítate fufpedinfidig faciebat,prafertim poft Deídamiz morte, Tuncítag? Macedoníam ambo obtínétes,X ín ídem permiftí,maíores difcordíarit occafiones cotraxerunt. Cüm ígitur Demetríus fínes Aetolorü íngreffus Aetolos fuperaffet, Pantaucho duce cum parte copiarum ibidemreli, cto,ipfeaduerfus Pyrrhum contendit, Nec fecus Pyrrhus ubi haec audiuít,contraillüpro perauít, Sed cüm díuerfis ítíneribus procederent, ambo uranfierüt, Demetríus quidemín Epírum,& predam abduxit Pyrrhus ueró ufty ad ealoca ubi Pantauchus eratprogreflus, pugnam conferuit, Magnum fuítín eo prelio militum certamen, fed maxímum ipforum ducum. INam Pantauchus audacía, robore,& arte pugnandi, omnes quí apud Demetríü erant fínecontrouerííaantecellens, magnitudíne anímí& fiducía uírtutís adductus, Pyr rhum ín congreffum prouocauít,Ipfe tamen Pyrrhus nulli ínferíor,& Achillís glori per uirtutem magis quàm per genus fibi ufurpare ftudens,per antefígnanos aduerfus Pantau chum difcurrít, Infeftís ítagy príimó haftís concurrunt, deínde cominus uíatqj artegladijs utebantur, Tandem Pyrrhus accepto quídem uno uulnere,duobus illatis, alterofecundá femur,altero fecundum collum,uertít Pantauchum,profternítqj,non tamen interfecít.a/ micís illumrapientibus Epírotze ob uíctoríam regís exultantes, eíusqy uirtutem admirati, phalangem Macedonum perfregerüt, fugientesqy perfequuti, multis cacfis, quinq millia IMacedonü uíua ceperunt. Hacpugnanon tantum odijac inimicitiae aduerfus Pyrrhum pro ijs qua pafsi fuerant, Macedonibus attulit, quantum gloríz& admirationis uirtutis eíus praftítit ijs quí przefentes ínpraelío pugnam eíus cofpexerunt,alacrítate uultus uc locitate manuum perfímilem magno Alexandro Pyrrhum aftímantibus, uíolentiad procellz certandi, quafi umbras& imítationes quafdam confpexiffe, Alíosregts purpu xaac fatellítíbus& íactatíone ceruícís occupatos effe,folum Pyrrhum armis& virtute ma gnum Alexandrum referre aíebát, Et fané quanta petítía rei militaris fuerit ín Pyrihoex ijs quz ín ea facultate fcripta relíquít,íntellici poteft, Ferunt Antígonü interrogati quis ducum fibi optímus uíderetur;refpondíffe, Pyrrhum,fi fenefceret,omníá fuae etatis QUCU fibi optimü uideri, Sed hícztatí fuze duntaxat eum praetulít. At Annibal Carthagínchfis omni&omníno ducum prímüperítía& fagacitate Pyrrhum, Scipionem fecundum e tíum iudicauit,ut in Scipionisuíta perfcripfimus. Hancuero dífciplínam femper ug? tí(sime mediítatusfui(Te Pyrrhus uídetur,utomníum fcientíarum maxíme regi congruc" tem, cxteras ueró níhilo exíftimaffe, C)uodam autem conuiuio Pythonan Caphifiasm" lior fibi muficus uideretur ínterrogatus,dícítur refpondiffe,Polyfperchonta duct mm: liorem uideri,quafi ea duntaxat regem querere&íntellíoere deceret, Fuit autem Pyr j mítís ac facilisppromptus uero& liberalís ad gratías rependendas. Aeropimorté pc leftétulít,llum quidem humanaperpeffum affirmans;caeterü feipfum cructare& d Pyrrhus 177 3 bumducere,quód dífferendo ac tardando gratíá ufuenti no rependerit, Credit enim pecuníam hzredíbus credítorü foluilicere;zat gratías nifi fcientibus js quibus debent perfol verit,uír honeftus& gratus offendit,Ex Ambracía ut quendam maledícüpelleretprecan ibus, refpodítpotíus ad paucos íllic manens,quàm círcumiens apud multos de nobis ob loquatur. Quoídam quí peruínolentíam íurgíaín eum iacauerant,ad fe poftea deductos rogauít,an illa aduerfus fe dixiffent;refpodente uero quodà ex ipfís,Ita ó rex,& plura etia dixiffemus fi plus uíní adfuíffet;rídens Pyrrhus ftatím eos dimifítímpunes, V xores poté tizacrerum gratía multas accepít poft Antígonz morte, Nam& Autoleontís Pannoníe regisfiliam,& Bircennam Dardyllij Illyrící,&Lanaffam Agathoclís Syracufani,doté affe rentem Corcyram ab Agathoclecaptam,Ex Antígona quidem Ptolemeit,ex Lanaffa ue^ ró Alexandrü,ex Bírcenna Helenum filíos fufcepít,omnes manu promptos ac bello fero ces, ftatim à puerítía ad hoc ipfum ínnutrítos, Dicitur cuidam ex filijs puero adhuc patré roganti cuí nam regnü relínqueret: refpondiífTe,eí ex uobís quí eladíum acutíorem habe: bit, Sedhocnihil differtab íllatragica deteftatíone, Acuto ferro diuídantfratres domum, Adeófera& ínhumana regnandi cupiditas eft, Poft hanc pugná Pyrrhus cum magna glo ta&celebritate nomínís ac laetítía in Epirum reuerfus,cum A quila ab Epirotis falutare£, Peruos,ínquít,aquíla fum,quí me ueftrís armís tandj alís ín altum extuliftís, Deinde cüm audiffet.Demetríum grauíter zgrotare, celeriter Macedonis quafi przdam abacturus ín^ greffus, parum abfuít quín totum regnü acquíreret: ufq; ad Edeffam ením profectus eft, nemine obuiam prodeunte, multís uero ad eum deficíentib, ac íuuantíbus, donec ob ma gnitudin&periculi Demetrius cotraualetudine fuam excítatus,& per duces ac familiares copijscontractís,aduerfus Pyrrhum furrexit.Illeaüt quía magís praedatoríamanu,quàm exercitu uenerat,nó fuftinuít, fed fugiens partem copiarit paruam amífit, INon tame quía faciliterrepulerateum Demetríus,ídeo Pyrrhü contempfit,(ed cüm ftatui(Tet res magnas aggredi, X paterni recuperare ímperíü, ad haec centü míllía milít& quíngentas naues copararet,nó uoluít cum Pyrrho bellando tempus terere,nec uícintigrauem impigrumq, Macedoníz hoftem relínquere,fed pace cum eo fírmauít, ut cotra alíos reges uadere pof^ fet.Fadaígítur pace, cüm magnítudo apparatus, ac mens Demetrij fimul confpíceretur, B contertítireges per líterasac nuncíos Pyrrhumfolícítabant, mírari feaffirmantes,fi facul tatemnocendí Demetrío przeclaré nactus eam omíttat,& cüm ípfum alijs bellís occupatü perturbatumqy Macedonía expellere poffit, tempus expectet, quo cum íllo aucto potétía acuacuo czeterorü ímpedimentorü,pro arís ac focís INIolofforum decertet, pre ertím quí nupet fibi Corcyram& eíus uxorem abftulerít. Nam Lanaffa Pyrrho ínfenfa quód alijs uxoribus magís dedítus uíderetur,ín Corcyram abijt, Demetriumq; quem maxime índul | gentemmulieríbusaudierat, ad nuptías uocauit.Ille ueníens uxore Lanaffam accepit,& | Corcyramfuís przefídijs occupauit. Hzc reges ad Pyrrhü fcripfert,& fimulipfi dum cir» apparatus belli Demetríus immoratur,nouareres cceperunt, Nam Ptolemazus magna daffegrecas adiens urbes,à Demetrío eas feduxit, Lyfímachus uero fuperíorem Macedo níepartem per Thtacíam íngreffus populauit. EcPyrrhus fimulinfurgens Beroeam ínua fittitus quod euenit, Demetríü contra Lyfimachum obuiam euntem,ínferíorem Mace doniz parte fine praefidijs reliquiffe. Ea nocteuifum eft Pyrrho feab Alexandro Magno Uri, atq; adeuntem iacente confpícere, uerbísqp humanís& amícabilib, recípí, Et cüm Itercetera diceret Alexanderauxilíü fe Pyrrho impigre laturü, fretus audacía Pyrrhus, tquratione,inquit;imperator qui zzgrotus faces,me fuuare poterís? A d hec Alexáder, eutlnomine duntaxatíd facturá promittens, equum afcendiffe,ducemcg fe Pyrrho prae ftitiffe uifus eft. Hoc itaq; fomni& erexít Pyrrhum: quamobrem fubító exercítu traducto, Xam inuafit,ibíc parte copíarü relícia, reliquos fequi íufsít. At Demetríus hís cogní tls cimprzeterea ín caftrís tumultum IVlacedonü cerneret,formidauit ulteríus cotra Lyfi^ maclum exercitum ducere,ne ob propínquítatem regis Macedonis orígínem&eloríam àbentís mílítes ad ipfum defícerent.Itag; contra Pyrrhum utpotealíenum& Macedoni^ Us perofum fe conuertít.Sed pofitis iuxta caftrís,multi ex Beroeaueníentes Pyrrhü lau^ bus extollebant, bello ínuíctum ac praeclarum uírum, humanum ueró acbenígnum et^ $:65quos uíciffet predícates,Summittebat quofdam& ipfe Pyrrhus,qui fe Macedonas Imü'ntes dicerent. adeffe tempus utex grauí Demetríj domínatu ad uírum benignum àmatorem milítum tranfirent, Hiís pleríque Macedones mentem przftabant,ac uidere yr hum quarítabant, Pyrrhus autem ftabat detracta cafsíde;ac rurfus eam capítíímpone *;utínfiene hircínorum cornuum nofceretur. Macedones tefferam petere, alíj quernas z Di£ía faceté, Exercitus Deme trij centi millia milit, c7 quingentas tiaucs bá bens. Sorti Pyrrbi, le Cubiditatis effdu. Cyneat vir mágniingenij. Plutarchi fibi coronas facere cceperunt, quod&€ Pyrrhi milites ea fronde corohátos cernebant quidem ipfi Demetrio dícere aufi erant,ípfum recté facturum fí cederet,ac regnüdimite ret, Ita; Demetríus motum exercítü cernens, atqj Ob íd conterrítus, clàm aufugit, cau(j; quadam& fimplici chlamydula fuccinctus. Pyrrhus aute ín caftra receptus rex Macedo, num appellatus eft, Sed adueniente poftea Lyfimacho;& cómuneopus Demetríjprofii, atíonem prdícante,ac diuídendi ínter eos regnü cenfente, quod nodum fatís credebar Macedonibus,Pyrrhus iuxta Lyfimachí poftulata regnü& urbes díuifit, Hoc tücbellum diftulit,fed pauló poft fenferunt no ceffationem inímícítíz,fed indignationü ac difcordis rum príncípium per díuifioneinife,Q uorü cupiditates enim non pelagus, non montes, non deferta folítudo,no quí Afiam Europamq; díuídunttermíni defíniunt, eos fe contin, entesacpermíítos quíeícere nullo modo eft exiftíimandum,fed pugnabunt femper, infi días atqy ínuídías íngenítas habentes, Pacís ením& belli nomíníbus tanquam nummis ut contigitutuntur,no ad íuftítíam,fed ad comodítatem,tüc melíores cüm aperte bellumin, ferrefatentur, quàm cüm íníuríarum ceffationem amicitiam uocat. Offenditid Pyrrhus, iterum contra Demetríá uíres tandj ex infirmitate aliqua colligentem, pro auxilio eraca, rumurbíum profectus, Nam cüm Athenas ueniffet, X arcem ingreíTus dea Palladifacra feciífet;atcg eadem díe ex arce defcenderet, Gratam, ínquít,fibí fuiffe Athenfeníium fidu, cíam,quam eos de fe habere confpexerat:ceterü fi faperent,nulli pofthac regum portasa perírent.Deíndecum Demetrio pacem fecít,ac paulo poft illein Afiam profe&us,ruríus cum L yfimacho íngratíam reuerfus'Theffalíam Demetrío abftulít, melioribus utensVa cedonibus ín bello quàm ín pace,& ipfeomníno nequadj ad quietem natus, TandemDe metrio ín Syría proflígato, Lyfimachus iam caeteris bellis ociofus& quietem agens, ad uerfus Pyrrhum contendit, eumqy apud Edeffam fuperatüad ínopíam comeatuumrede git,acfubíndeper literasac nuncios ad principes Macedonü fcríptas, perabfurdi effein quítfiperegrínumhominem,cuíus maiores ni Macedonibus feruiffent,domínüha bere cotenti, Alexandri amícos familiaresqy repellant, Quibus uerbis cóm multipermo: uerentur,cóterrítus Pyrrhus,cum Epírotatü ac fociorum manu abijt;amiffa pereum Ma cedonía modum, per quemantea ipfam quafierat. V nde nec accufare populos adutilitz tem fuam fe mutantes regíbus licet. Nam populi ín hocipfos reges imirantur, perfidiari acprodítíontü magiftros, quí eum maxímeé lucrari putat, qui mínímé(uftítía utatur. Tunc ítacy ín Epirum amiffa Macedonia reíecto, cum quiete& pace uíuere fortuna dabat, Sed ipfe fi non ínferretalijs, nec ab alijs pateret moleftías, naufeam ratus, inftar Achillistole/ rare quietem nó poterat,fed tabeícebat animus illic manens, pugnamc& belli cupiebat, Sufcepítígítur nouarü rerum huiufmodi materíam. Romaní aduerfus"T arentínos bellá gerebant. Hí cüm necbellum fuftinere, nec deponereob fuperbíam ac prauiítatem princi pum fuorumualerent, Pyrrhum ducem ad bellum uocare ftatuerunt, utpote ínter ceteros res magís ocíofum,& reí mílítarís perítífsima. Huic fententia lícet per maiores natugra/ uíorestgrelifteretur,tamen quibellum cupiebant ín cócíonibus plus poterant, firepituty & ui audíríbonos& prudentes uiros non permíttebant,Q uo in tempore quídam Meton nomíne uír urbanus, ea ípfe die qua decretum dePyrrho uocando fcíriper populi debe bat,& multítudo ín concione federet,accepta corona& lampade, quafi ebrius, tibicinedu cente ludíbundus ín concionem peruenit; utcf fit ín turba populart,alijs applaudentibus, alijs rídentíbus,& utprocederetín medíum ínuitantibus, procefsít ille,& quafi cantatu^ rus aftítít. Sed ubíifilentium nactus eft, V irí Tarentíni,inquit,bene facitís,quí iocari& lu^ dere uolentíbus dum licet permíttítís, Sí tamen fapítis, cuncti hac ludorum libertatefrue míníantequam Pyrrhus adueníat: nam tunc non noftro, fed ipfius arbitrio uíuendum€ rít,Hecuerba multos ex Tarentínís cómouerunt,murmurdq fuítper concionem laudate tium approbantíumtq: fed quí Romanos timebant, ne facta pace dederentur formidat tes,populum íncreparunt,quód ítaínhonefté fe deludí paterentur:& fimul hís dictis ps tonem concíone propellunt, Decreto ígitur perhunc modum firmato, oratores cuneo nísad Pyrrhum tranfmíttuntur, non folüm T'arentínor&,uerumetíam Italícorum.qui n cerent.fe duceíndigere fapientí&imagne autorítatís, Nam copías fatis ingentes prie líaaffuturas ex Lucanís,Meffapijs, Samnitibus,equítum eum x x, pedit c CCLT? habíturum. Hzc nó folüm ipfum Pyrrhum extulere, fed etíá Epirotas ad mílítíam prom ptiores fecerant, Erat quídá ín Theffalía Cyneas uír magni íngenij,& utpote qU! Det fthenís auditor fuerat ín imitatione eius tradítus, maxime uím dicendiillius aflequ' uie batur, Hícapud Pyrrhum degens, cüm fzpe ad cíuitates tranfmitteret, uerum effe eim Pyrrhus. 178 1 did Euripidis dict; Omnía confici toratío, qua hoftile fetrü conficereno poteft, Nam Pytrhus ipfe dícere folebat,plures à Cynea oratione,quama fe armís urbes eífe partas.T tà^ queípfum femper ín honore habuít maxímé, ufusq; opera illíus plurímü eft. Hic igit Cyneas Pyrrhum ad Italiam ínclínatü cernens,nactus illum aliquando ociofum,ín huiufmo difermoné adduxit.Egregij quídem bello Komani effe dícuntur,multísqy bellicofis gen: tibus imperare: quod íi eos fuperaredij nobis dederínt,quíd tuncagemus PyrrhecAd hec Pyrrhus: Derehaudquadj obfcura,inquít,o Cynea percontarís:necy enim barbara nobís neg graca cíuítas illic reíiftere ualeret Romanís fuperatis,fed haberemus cofeftím Italía totam, cuíus míníme magnitudine& potentíam te ígnorare arbitror, Parumper ergo cómoratus Cyneas, Enímuero cüm ltalíam ceperímus,ínquit,quíd tüc agemuscEt Pyrrhus nondum mente eíus íntellecta, Proxíma,ínquít,Sícilía eft ínfula felix ac populofa,capíue tofacilis ob feditíones ac dífcordías cíuítatü, Recte dícís, ínquít Cyneas: fed an fínís tníli tie nobíserít Sicilam cepí(Ie?zDeus modo, ínquítPyrrhus,uíctoriam praftet;nam hís ue lutipreludijs utemurad res maxímas confícíendas, Quis ením fe Libya abftineat& Car^ thagíne? quam nuper Agathocles clàm ex Syracufís profectus exígua claffe pauló abfuit quín caperet, Hís autem uíctís,nullus nobis refífteret hoftis, Ita eft, inquít Cyneas:coftat enimquód€ Macedoniam recuperare, Oc Graeciz domínarí certífsímé cum hacpotentía licebit, Sed uíctís omnibus ac fubactís quid facíemus tandem: Et Pyrrhus ridens, Ocíum, inquítagemus,& quotidíana feftiuítate mutuíscy fermonibus lztitíaty perfruemur, Cum adhzcCyneas Pyrrhum adduxiífet, At quíd uetat 0 rex,ínquít, quà minus nunc ifta lztí^ tía& feftiuitate& ocio perfruamure Adeft quippe nobís fine labore facultas eorü ad quae perfanguiné,moleftías,&perícula noftra&alíorü.peruenturí fumus, Hís Cyneas uerbis turbauítpotíus tepem, quam ab íncepto retraxít, fpem eorum qua conceperat deponere nequeunté,Prímo ígitur Cyneam cum tríbus míllibus milít& Tarentü mifit. Deíndemul tisratibus& omnifaría nauígijs ex Tarento delatís,uigínti elephantes,equítum tría,pedi^ tum vigíntítría millía,fagíttaríorü duo millía,fundítores quíngentos impofuit.FHocappa ratunauígans, cum medíü ceneret Joníum,rapítur uento Borea intempeftíué exorto;claf^ fispermarediífiecta,nauescg díuerfz alíz ín Libycü ac Sículum pelagus delata funt, alías B fummam lapygíam fuperare nequeuntes, nox fímul& procella ín loca afpera czcaqp illi densomnes confregit,prater regíam nauim, Hzc enim nautarum& gubernatorum ma. gna uíaduerfus uentí impetii nítentíii tandem líttus uerfum adigítur,& dum oblíquum habuituent,magnítudíne ac robore refíftebat euadebatcg.Sed poftquám à terra ueniens procellaferíre proram coepít,ac perículum erat ne fatífceret,& fe mari fzuíentí uaríjsqg a^ gitatouentís permíttere terríbilifsímii omniti uidebatur, Pyrrhus fefe ex naui ín mare de^ iecít, flatimqg círca ipfum familíarítt amicorumq erat certame:fednox& fluctus cum ma^ gnofragoreac uiolentía opus diífficileauxiliantibus faciebant:ítacy uíx tandem luce exor^ t3uentodefíciente,ad terram peruenit, corporequídem exhaufto penítus,fed robore aní miinuí&to,Meffapij,ín quorum líttora euaferatpromptifsime ad opemferendam conue^ nerunt, X(imul naues quzedam Pyrrhí tempeftate fuperftítes aduenerüt, ín quíbus erant tquitesperpaucí,pedítü uera círciter duo millia,elephanti duo. Cum hís ítag; copíjs pro^ fedus militibus quoq; à Cynea obuíam ductis, Tarentum íntrauít:prímoq; tempore níhil inüítís Tarentínís agere coepit, quoad nauibus ex mari feruate copíze couenere, Tunc au^ temuidens populá fua fponte necferuare feipfum, nec feruarí ab alío poffe, fed tandj íllo Propugnaturo domi federe balneís coóuíuijsq; índulgentem, claufíteymnafía&& deambu^ latotiaiín quibus fpacíantes,pro rebus uerbís militabant,potus uero& lafcíuías íntempe^ luasínhibuít, Delectum habuit ítaacrem, ut multí ímperíá ferre ínfuetiex urbe mígra^ Iatferuítuté uocantes, nó uiuere ad uoluptate. Sed cüm Albinus Romanorü coful cum magnoexercítu aduentare,& íam Lucaníam uaftare nuncíaretur,quanquam nodum ad^ ueniffent(ocíor& eius copíz, tame índígnum ratus íd tolerare, Pyrrhus cum exercítu ob^ uiam profectus eft,premífTo caduceatoread Romanos,fi uellentante bellum, fe iudíce& mdíatore cum Tarentínís de iure caufam decerni. Refponfo autemà cófule dato, R.oma Dosnecelegíffe Pyrrhum iudice, nec formidare hoftem, tüc progreffus inter Pandofíam Urbem Heracleam caftra pofuit, Ibí cüóm audíret Romanos trans flumen Sírín caftra la ete fecus ipfum amnem fpeculandigratía obequitauit,ordínemqy& formam caftrorum cuftodiasy& dífciplinam Romanorum admíratus, Hzc, ínquit, barbarorum difciplina 3lDaranon eft, fed opera eorum uídebímus:acdefuturo íam folicítus,expectare focíos iuit, Aduerfus autem Romanos fifortetranfire amnem tentent, flatíionem oppofuíf, zi Cyttee ad Byrrbum de abftind do ab Italia fer» fito. Naufrapiuft Pyrrhi, C D Romani á Pyrtho ce[i. Plutarchi AtRomani utilleexpectare decreuerat,fic ipfi przuenírefeftínantes,tranfire flumen c, perunt uado pedites equítescqp pluribus fímul locís.Itacg Girzecí metuentes ne circumuenj rentur,feretraxerüt;& Pyrrhus uthacfenfit turbatus ducibus pedeftríü copíara manda, uít,ut confeftím armatos milites in ordínibus cotínerent, Ipfe autem cum tribusmillibu, equítá profectus eft, fperans tranfeuntes adhuc& fparíos Romanos fíne ordine inuafy, rum,Sedpoftquá clypeos multos pro flumine ftantes, equítescy ín ordíne obuiam prodi, re coófpexitprímus ín hoftes delatus,armís atqy ornatu egregíeinfignis,gloría& famiviy, tutís fuz rebus ipfis afferuít,| Manus ením& corpus exhibens przelio,& conira hoftesfor, títer pugnans,prouídentíam tamen boníducís no omittebat,fed ubícung auxilio Opus e rataccurrens, rectís confilijs bellá eubernabat, In eapugna Leonatus Macedo uíri|t; licum confpícatus ín Pyrrhum íntent&, femper contrá ftantem,& fimul fe mouentem: Cernísjínquit,O rex barbarü íllum que niger equus pedibus albís portat ís magná quid, dam agítareanímo uídetur:nam tefolum intuetur,& tíbi foli íntendítEt Pyrrhus adhac; Fata quídem ó Leonate nemo poteft effugere. V erü ením nec íftenecalius quífquam ho ftíum ín manus noftras ueniffe audebit, Adhuc loquebant, cim Italus cítato equoinfe. fta hafta Pyrrhü ínuadít, nó tamen regem percufsit, fed equum,& fimulà Leonato ipfius equus percutítur: ambo in terram cecíderüt,fed rexà fuís protectus afportatur,Italusue xó pugnans confodiítur, Erathíceenere Ferentanus prafectus turmae, nomíne Oplacus; hoc docuítregem magis cauere, ltagy cüm equites afpíceret ímpetii ferre nó poffe, phalan gem ínfuper accítam oppofuit, Ipfe chlamyde€ armís uni ex amícís Megaclitraditísatgy illius affumptis,íncognitus ad przelíá reuertitur. R efiftentibus aute acríter Romanis, díu anceps fuít prelíum:;feptíes ením dícuntur pepuliíTeacpulfi effe, Nam permutatío armo, rum,quaz ad faluté regí plurímü cotulít, paulomínus rem fubuertit, uictoríamq;hoflibus prabuit, Certatim enim ad cedem eíus qui armaregía geftabat concurfum efl;fedanteo mnes Dexter quidam nomine illum proftrauít, cafsidecg& chlamyde detracia, fePyrrhi occidiffe clamitans,& fpolia oftentans,ad confulem properauit, Exat ob hoc Romanislz títía, Girzecís ueró fecoxdía atq formido,donec Pyrrhus íntellecta re,peracíem diícurrens nudo capite fe militibus oftendiít,/Tandem ueró equís Romanorü ob elephantos conterri tís,acfeffores inde effer&tibus,immiffus à Pyrrho'Theffalus equítatus Romanos cumma gnacadeín fugam uertít,Dionyfius non multó pauciores x v. millíbus ex Romanis ced diffe fcribit, Hieronymus feptem míllía folüm. Ex hísaute quí cum Pyrrho erantDiony/ fius X111 míllía, Hieronymus pauciores quatuor millibus cecidiffe tradít, optímoscerte examícis€ ducibus,& quibus maxíme utebat fídebaiqg Pyrrbus,eo pratlío amífit,Sedta. men caftra Romanorücepít íllís deferentibus,& urbes fociorum recepit, ac regioné mul tam populatus eft, Tantüm ením procefsít, ut nó amplíus trecentis ftadijs Romaabeffet, Poft pugnam Lucanorü atg; Samnítum copiíz ad eum uenerüt, quos licet de tardítatere/ prehenderít tamen gaudere& magnifícare uídebatur,quód ipfe cum fuís& Tarentinorü duntaxat copíjs magnum Romanorá exercítum fuperaffet, Romani Albinumnoreuo carunt,quandj dicatur Fabrícíus díxíffe,nó Romanos ab Epirotís,fed Albínum Pyrrho fuperatum fuíífe,arbítratus non effe uíctum exercítum,fed ducem à ducearte fuperatum. Supplemento ígitur habíto,& ínfuperamplifícato numero militum, nulla mentío pacis Romanís facta eft: quz res Pyrrhum ín admíratíonem conuertit, V ifum eft ígitur Pyrrho utpríorad eos mítteret, experíreturqgan pacem uellent, INó ením effe praefentís potenti fuz utbem Romani capere poffe,amícitíam ueró& pacem gloríofam fibi poft uictoriam iam partam fore exíftímabat,Miffus ítaqy Cyneasá rege,cum prímoribus cíuítatis locutus eft,donat ipfis& eorum uxoribus tranfmifit;accepit autem nemo,fed refponderuntom nes uiri mulierescqg,fi paxpublícé fieret,& fua oimía regi offerre,In fenatu uero multapre clare& humaniter dicta funtà Cynea,cüm& liberationem captíuorü,& auxiliumad ies gendam]talíam populo Rom. Pyrrhus offerret, ac pro hís nihil aliud quàm amicitiam bi, Tarentínís fecurítaté poftularet. Et cóftabat Senatores ad pacem inclinari, uictosPam femel magnoprzelio,& fecundam Pyrrhíuíctoríam ob fuperaddítas Italícort copias me tuentes; cüm A ppíus Claudíus uír amplífsímus quide, czteráü fenectute& orbitatc on lorumáreípub.muneríbus ceffans] audítís hís quae àrege nuncíabantur, ac rumore? il nente fenat& pacem effe decreturü,tolerare nó potuít,fed ín curiam fe deferri iufsit, Latt fgítur ín lectica per fori,ubíad íanuam curíz peruenit,filij fimul& gener fufcipientes!P T ont:;viri,Ille Appij Claudi fum ftipantescy ín fenatum duxerunt, Factum eft filentíum ad prafentíam ntuifi Cedorati. autemubífuoloco conftítit,íta dícereorfus eft; Antea quidem, ínquít,P. C. hancm oculorum ] ] 1 Pyrrhus. 179 1 oculorum fortuna permoleftéferebam, nunc auté doleo atcj angor quod nó ultra czcíta^ tem ipfam furdus etíam fim, neturpes confultatíones ac fententias ueftras, qua huíus Ure bísglorià fubuertunt,audíre compellerer.N bi eft enim illa í actantía/quám crebro uerbís ufurpare foletís,affirmantes, Si magnus Alexander in Italíam profectus nobifcum adole^ (entibus, autcum patribus noftrís tunc florentibus coferuiffet belli, nequaci eum nune vtínuíum gloríam habitura, fedaut fuga aut morte fua maiorem huícurbi gloríam no» mengrelícturü fuiffe? Hanc igíturínfolentíam uerborá nuncrebus oftendíte; Chaones & Noloffos qui femper Macedonü praeda fuere, GC Pyrrhum regem eoríti formidatis,untt ex Alexandti fatellitíbus,quem femper fequutus eft ac coluit,& nunc non magís Tarenti nísauxilium ferens, quàm hoftes domi fugíens,ín Italía uerfatur, aufus profiteri príncipa tumínItalia cum hac potentía, quz ad paruam Macedonia partem cóferuandam fufficerenonualuít. Non ítag; hunc remouebitís fi amicum feceritis, fed alios inuitabitis percon temptum noftrí,quafi fuperare nos facile fit,(i Pyrrhus abibítnedlum poena non data eor qux contra nos fecít, uerumetía mercede accepta foederís eo autore cum Tarentínís Sam nítbusq; recipiendi, FIzec Claudij uerbaad ftudíum belli animos traduxere, Itag; Cynea dimifforefponderüt, Pyrrhus Italía excederet, tunc fiuellet deamicitía ac focietate uerba faceret; quoad ueró ín armís adeífet, populum Roman aduerfus eum belli geraturü,etíá fimille Albínos pugna fuperaffet. Dicitur Cyneas ínterea dum hzec agerentur,cupidítate coguofcendi moribus acinftítutís Romanis ftudium impartíffeatcs de eare cum optimís vírisloquutus Pyrrho poftearetuliffe cümalía multa,tum fenatum Romanü multorü re» gumfibicofeffum uideri, Demultitudíne autem populiformídare fe inquit, neaduerfus quandam Lernzam FHydram pugnare uideantur:fupra duplum ením plures quám antea pugnaflent,confulí decretos,& multícuplos infuper ex hís qui arma ferre poflent, fuper» effe. Pofthaclegatíad Pyrrhü pro captíuís redímendis mifsi;inter quos C.Fabrícíus fuit, cuius Cyneas retulerat maxíma apud Romanos mention£ haberi, ut uíri boní quidem at^ quebello egregij,czetert uehementer pauperís, Huic igitur rex feorfum blandítus, ut pe cuníamà fe caperet fuadebat,non ob aliquam turpem caufam,fed ob amicítiz& hofpitalí atisindícium, Renuente autem Fabrícío,tunc quidem deftítít;poftridie ueró ipfum terre B reuoleus utpote quí nundj antea elephanti uidi(let, iufsít dumm fimul loquerentur, maxímum eephantum poft aulam íuxtafe cóftítuí,ac deínde fubítà aulza fublata,elephas ex improuifo cofpectus probofcídem fuper caput Fabrícij extulit, ac uocem terríbílem afpe rand emífit,At Fabrícíus tranquíllé conuerfus, lenítercy arrídens ínquít, INec heríauri, necmehodiebeftía permouit, In coena autem apud regem acta cüm multiacuaríj fermo» ne ínciderent,pleríque ueró de Girzcíaac dephilofophís,forté euenit ut Cyneas Epícurí mentione faceret, memorans ea qux ab Epicureís dícuntur de díjs immortalibus,ac dere Pubutnonnulli fínem bonor&ín uoluptateponentes,curam reipub,fugiendam cenfent, utpotefelicítatis corruptione:deos aute gratía atty ir» lonoifsimé remotos,nec ullam de nobís cutam fufcipientes,ín ocíofam uítam& plenam uoluptatü conijcíat. Etíam ipfodí^ cate Fabrícíus exclamans, O utínam,íinquít, hzc Pyrrho€ Samnítíbus cordi fínt, quan diuaduerfusnos bellum gerunt.Sícítagy mentem uiri rex admiratus,magís ac magís opta itpacem quàm bellum cum Romanís habere,& Fabricíá priuatim rogauítut facta pace unifecum effeuellet,prímusamícor&& ducum fuorü futurus. Ad hzc dícitur Fabrícíus fubmifa uoce refpondíffe, At nehoc quidemtibi ó rex conducít;illi enim ipfi quí tenunc admírantur& colunt, fímeexperíantur,ámepotíus quàm àte regioptabunt. Pyrrhus nó (yanícénecgy fuperbé uerba Fabrícij fufcepit, fed quata magnítudineanimi Fabrícíus fo tetadamícos protulít,& captíuos ílli credídítfolí, ut fi no decerneret pace fenatus, poft "m parentibus ac domeftícís Saturnalía peregiíTent, ad eum remitterent, atcp íta factum eh poftfeftiuitate aduerfus noredeuntem poena mortis per fenatü decreta, Deínde cüm iicius confulat& íníjffet ueniens quídam ad eum ín caftra epíftolá detulítà medíco re^ 8sperícriptam, in qua offerebat fe Pyrrhum ueneno necaturum, fí preemíü traderetur ft^ babfts ullo difcríminebellum pro Romanís concíenti. At Fabricius íníuría hominis deà Sr collega ín eandem fententíam adducto, Pyrrhum ftatím perlíteras monuit,ut idias Ces eni ris bellum ipfe Tus tbi fed Z2 : medici caueret, Líterze huiufmodi fu ere; C, Fabrícíus& Q. Aemilius cofules,Pyr runde litera« Ottgi falute, Negamicorum neq hoftíum fortunatus exíftímator effeuíderís,cogno^ rum exemplum mcüm hancepiftolam ad nos tranfmífTam perlegerís,te bonís quidem acíuftís ui^ ex CL Quads. rre, malís ueró atque íníuftis confídere, Fc autem nó tui gratía nota faci^ gario fcribitael €ànemors tuanobís calumníam afferat, quafiuírtute nequíremus te fuperare, lnlibia,eap,g, Plutarchi C dolo contendi(Ie, Acceptís ítacg Pyrrhus Fabricij literís, medícocg conuícto,& fuppliciy iuíté affecto,ad retributíonem beneficíj captíuos omnes gratís Fabricio Romanísq refi tuít, rurfuscg Cyneam mifit pro pacefíirmanda, At Romani nec gratías ab hofte,necmer, cedem accipere uolentes, parem Tarentínorüatg; Samnítü captíuorü numerü Pyrrhore míferunt,Deamicítía uero X pace níhíilagítari permíferüt,priufquam rex ipfe cum armis atqj exercítu, cum hís quas fecá ex Girecía duxerat naues, exltalía nauígaíTet, Proceden te ítagy bello,rurfus apud Afculum urbem cum Romaníspugnatü eft, In ea pugna cópul fus rex ad locaafpera& flumengraueatq;límofum, cüm elephantí ímpetü caperenequi, rent,multís uulneríbus ac magna fuorü cade ufq; ad noctem dimicauit;nox prelíumdire, mít,Poftridie uero equíoribus locis ftructa acíe, I afperioribus faltibus praíidío Occupa, tís,mífsísqg inter elephantos íaculatoribus ac fagíttarijs,denfo agmíne Romanos ínuafit, AtRomanínequad à loco utprídie adíuti,fed equa planitie contra frontem uenientes, cüm priu(quàm adeffeneelephanti, pedites profligare properarent, grauiteraduerfus(2, riffas cum gladijs pugnabant nullo laborí parcentes, uulnerareac caedere hoftem intenti, nullam prorfus ratíonem habebat, T'andem poft longum tempus dícítur fuga ex ea parte quarex premebat fierí coepta, Sed plurímit elephantífuo roboreatq; audacia perfecerit, nequeuntibus Romanis uírtuteuti, fed quafí uíolentía cuiufdam fuperuenientis flu&us acterreemotus ín fugam copulfis,Fuga ueró nó longa,fed ín caftra fuit. Hieronymusfex Romanorümillía eo prelío cecídiffetradít, A Pyrrho autem ín regijs comentarijs relatum efTe dicit, tría millia X quíngenta quíncg defiderata, Dionyfius tame nec duasapud Afcw lum pugnas,nec fuperatos tradit Romanos:at femel duntaxat ufque ad occafum folis pw gnatum, uix tandem przlíum díremptum uulnere, cüm Pyrrhus hafta brachíü transfixus eílet,& impedímenta Samnítes díripuiffent, Cecidíffe aute& à Pyrrho& à Romanis fv, praxv míllíahomínum,& utring paríterà pugna ceffatum, Dícitur Pyrrhusín recenfee donumero milítáfuorum díxiffe, Síalía tem pugna Romanos uícerimus,omnino períj^ mus. Maxima ením pars militi quos fecti adduxerat,ínterierant,& praeterea amicíattj du ces omnes prater admodum paucos:alíos quos uocaret nulli erant,& fimulfocíos minus impígros cernebat, Romanís ueró quafi ex fonte quodam domi manante celeríterciftra replebantur,nec fuperati remittebantanimum, fed magis ad prelium incendebantur,His difficultatibus círcáuentus, ín nouas rurfus fpes íncídít; fimul enim ex Sicilia& ex Gre cía uiríad eum uenerüt,alij Agrícentü,Syracufas,& Leontínos offerentes,rogantesqjad pellendum Sícília Carthaginenfes, ínfulamqy à tyrannís líiberandam fibi auxiliumferet: alij ex Girzcía nuncíabant Ptolameum Ceraunum contra Galatas profectum cum exer cituperijfIe, maxiímetg íd tempus flagítare, ut cupientib. Macedonibus adeffet, Queftus ítagy aduerfus fortunam quód pluríum ac magnarum rerum occafíones unum ín tempus coiecíffet,& quafi utrang ín poteftate fua haberetjalteram fibi períre arbitratus, delibera bundus atcy anceps alíquantü perftítit/Tandem uero ad Síciliam utpote materíam rerum grandíorum propter propínquiítatem Libyz afferentem conuerfus, ftatím Cyneam mifit cíuítatibus,utí confueuerat,ex parte fua przfaturü, Ipfe autem praefidíoapud Tarentire/ lícto, Tarentínís íd grauiter ferentíbus,& autaduerfus Romanosbellum gerererunife cum qua de caufa uenerat, aut qualem acceperat urbem talem relínqueret poftulantibus, nullo benígno dato refponfo,fed quiefcere eos,& expectare tempus fubens,ín Sicilíina" uigauít, Vt prímü Sícilíam attigít,cíuítates fecundum fpem antea pracftitam, fefeillidedí^ derüt. Eor& atitad qu uí€ armís opus fuit,nihilà príncipio reftítít;fed cum tríginta m?" libus pedítum,duobus millibus quíngentís equítibus;ac ducentís nauibus Carthaginem fes aggreffus, eorít potentíá euertít. In expugnatione Erycís munitifsímí oppidi,& ma gnís Carthaginenfiü prefidijs firmatí,integra fearmatura índuít,&moenía fubiens ios Herculíuouít.fi daret fibi ut genereac fortunís fuís ea die fe dígnü pugile offenderet./ defcalís admotís,prímus omníü moenía confcendit.R efiftentí& uero quí multi erantylíos ab utrag; parte muro deíecit, alíos círca fe gladio necatos coaceruauít. Ipfe quídéillafus, & terribílíac trucíafpectu, illud Homerícü probauítrecté ac períte dicti, Fortitudínéfo lam ínter czeteras uírtutes fpe furentes quofdam ímpetus habere. Capta urbe, uo?$ perfoluít, fnectaculumq; omnífaría ludorü exhibuit, IMamertínos deínde quícírc?"* fanam incolentes Girzcos uexabant, ac plerofqy ex hís uectigales fibi fecerant, 328! e (erant aüthi barbarí,multítudo íngens,& bello ferox,ex quo latína línguaà Marte po nabantur)publícanos eorum necauit:ípfis autem pugna fuperatísprefidía niultís exlod (eci i y DM UNA;, 1 dd en^ deiecit, Carthaginenfibus pacépofcentibus, pecuníamq;& claffem proamicítíao E ) Pyrrhus. 180 tibus,re(pondít, unam efTe pacís uíam,fi omiffís omnibus,cítra Líbyct mare termínos ca^ perent.Succefsibus auté& magnítudíne rerum elatus,cüm fpes eorü pro quibus à prínci pio nauígarat refponderet, prímamg Libyam cocupiíceret,atcp eade caufa ad ímplendas quas habebat naues remiges cogerer,non benigne fed ímperiofeac fuperbe cíuítates premebat,Síc ergo contra confuetudíne fuí ínitij,in quo egregie mítís ac placidus;nullic; mo leftus fuerat, de popularí tyrannus factus, íngratitudinís ac perfídize notam€Otraxit, Sed hocciuítates quàándf grauate, tame quando neceffeerar,tolerabant, V erm cum Thaenonem&Softratum príncípes Syracufanorü, quí autores fuerant cíuítatem eitradendi, ad» iutoresp ín cunctís per Sícilíam fuerat, fufpectos haberet,nec fecum ducerenec domi relinquere uellet, ac Softratus quídem metu aufugiffec/Thoenó uero ab eo ínterfecius fuifz fenonpedetentím neg; parumper mutati anímí, fed repenté aduerfus ipfum Sícülorum odíaexar(erunt,ac ftatim alíze ex cíuítatíbus Carthaginenfibus,aliz Mamertiriís fe cóiun xerunt, Cernens defectiones&confpírationes contra fe ínítas Pyrrhus, líterís Samníca& Tarentínorü acceptís, quí uíx refiftere bello poterant,& exclufí regionibus auxilium ro» gabant, occafione hínc arripiens abeundi ex Sícilía, quafi non metu, nec defperatione re« rum Sículará,fed opítulatíonis caufa,recefsít, Reautem uera cüm Sícilíam uelutí nauem tempeflateagítatam tenere nó poffet,& occafíonem abeundi quareret, feipfum rurfus ín lalíampro£ecít, Ferunt cüm abíret Sícilíam refpexi(le ac díxiffe: O qualem Carthaginen fibus& Romanís pro hac ínfula relínquímus paleftram,Ethoc quidem ut coíeciatus eft, itaeuenít,Barbarís aute ín ípfo receffu infultantibus, Carthagínenfíbus ueró navali prae lioinipfo portu laceffentibus,copluribus ex nauibus fuís amiísís, in Italía peruenit, Ma^ mertínorá haud pauciores decem míllibus prímo tranfgreffu fignis collatís dímícare cüm nonauderent,íníquís locís,ímpetu contra regem facto,totum exercítü turbauere.Ibi duo elephantí,& multí ex js quí pofteríus claudebátagmen,opprefsi.Ipfe rex à fronte dífcurrensaduerfus homínes bello affuetos, magno cum periculo reftítít; uulnere auté ín capi» teaccepto cüm pauló ex pugna cefsiffet,etiam magís extulit hoftes, quorum unus pra ceterisferox,procero corpore,& fplendidís armís,fuperba uoce,rege fi uíueretín certamen |. prouccabat, Ac Pyrrhus ob hzc írrítatus,íracg íncenfus,& fanguíne foedatus,trucíq afpe | 2 Guterribilisín pugnam redijt,&barbarü illum confecutus íta caput percufsít, utuíí&tus & uirtute gladij, ufque ad partes inferiores plagadefcenderet, cederent hínc índe diuifze corporís partes. Hoc barbaros contínuít neamplíus perfequerentur,quafí fupra humana uim Pyrrhum admíratos,conterrítosqg, Ipfe ueró quod relíquum erat ítínerís fecure pro» fetus, Tarentü peruenít,pedítum x x,equítum tríbus millibus fecum adductís:ftatim: optimoquocg ex l'arentínís delecto,aduerfus Romanos quítunc ín Samnío caftra habe bant, contendít, Samnites multís am pralís fuperatí,& fpe fimul cum rebus amiffa, fimulgob nauígatíonemín Sícílíam aduerfus Pyrrhum ínfenfi, mínus frequentes ad eum uenerunt, Sed Pyrrhus omnibus copijs bífaríam díuifis,& partím ín Lucaníam mifsís, ut ilerum confulem demorarentur, ipfe contra M. Curíum apud Beneuentá caftra haben temexercítum duxít. Curíus uero,quód& college aduentum expectabat,& fímulaugu: THispugnare uetantibus,pugnam detrectabat,Przparans ígítur Pyrrhus anté eum opprímere, quàm collega aduentaret, fortífsímis mílitibus& bellacifsimis elephantib, delectís nocucaftra ex fuperiori loco aggredi contendit, Vadenté longam uíam& fyluís denfam lumína defecerüc, errorcg factus, ortagy exínde mora díesalbefcere coepit,& ab Romanis cnfpicitur ex montíbus defcendere,Primó ítag trepídatum eft ín caftrís fed tamen pera^ tis acris necefsitate cogente, Curius caftra egreffus prímos ínuadít,eosq; ín fugam uer^ (c5 omnes conterruít,ut etíam complures ibí caderent,€ quídam ex elephantibus cape rentur Hzc uí&toría Curíum extulít,ut ad íuftam defcenderet pugnam, Itag; prodíens ín apertum, fiona conferens,partím hoftes ín fugam uertít;partím& ípfeelephantorü ím Petuad caftra repulfus eft. At mílítes przfidío caftrorum relíctí, qui frequentes pro uallo ibant,á confule uocatí, impetu de fuperiori loco facto, beftías ín fugam per fuosretro^ Wertere coéoerunt quz res uíctoríam Romanís tradídít,& fimul príncípatum, Nam glo^ am quafi ínfuperabiles ex ílla uictoría na&tí, cofeftim Italia,& pauló poft Sicilíam fube^ stunt, Perhunc modum Italía Sicilíaq; decídít Pyrrhus, fexannor& tempore ín illís ab I mpto à rebus quídemattenuatís,fed roboreanímí ínuicto: famam ex eo bello nactus, dun Peritía ref militaris& fortítudíne atqyaudacía plurimum ínter fuze eetatís reges pra et,fed quz pofsídebat,fpe illorum qua nondurfi habebat deperderet, nihilo eorum qut adtuendum íam partaattínent,conferuaret, Itagyafsimilauítípfum Antígonus]lufo» z 4 Pyrrbus barbarum fe prouocátemin partes difadit. Plutarchi C rí,qui& multa&bene facíat,fed cedentibus utí nefcíat, Reuerfus ín Epirum cum odomi libus pedítum&quíngentis equítibus,cum pecuniam non haberet,bellum quarebat un, de exercítrum alere pollet, Igíturad eas quas antea habebat copías quibufdam Galatis aq, iunctis Macedoniam íngrelfus eft, quafí predam exínde abducturus, Sed cüm frequen, tes cepiífet urbes,milítumqg duo míllia ad eum defeciffent,amplifícata fpe, aduerfus Anij onum Demetrij filium Macedoníam tunc obtínenté ducit, ipfumqp inuadens íufta aci; dímícauit, Quí extremum Antigoni claudebant agmen(Gaalatz erant)fortiter teftiterüt, uehementíqg exorta pugna, feré omnes à Pyrrho occiduntur, Duces ueró elephantorum círcumuenti feipíos ac beftías dediderunt, ltacg acceptis hís,& fortuna magís quàm confi lio fretus,phalangem Macedonum ínuafit.At Macedones metu ac trepidatione plení,fe, fe ab ímpetu pu gnaq contínuerunt, acfíde per prímores accepta, fe Pyrrho tradíderunt, Antígonus uero profugíens,quafdam marítimas urbes retínuít.Sed Pyrrhus ín huiufmo difortuna magnüalíquid(ibi ad gloríam per ea quz círca Galatas egeratperadum exífti mans, ornatifsímís ac fplendidifsímis eorum fpolijs in templo Itonídís Mínetua fufpen. fis,hoc carmen inícrípfic; Hzcdepugnací Galatarum munera genie Moloffus Pyrrhus fixít captiua Minerüz, Cumtotum Antígoní robur,totasq; fubegit Pugnando turmas, necídeft mirabile, nanc Egregij bello& clarifuntfemperínarmis^ Aeacído. Poft pugnà confeftím urbes fufcepit, Aegariís uero expugnatís,& ín alijs durus fuitacmo leítus,& in eo potífsimüt, quad ibi praefidiit Gralatarüt,quos fecum habuerat,cuftodia cav, fa dímifit.Cxalatze genus ínfatíabile pecunijs, fepulchraregü que ibi erant foderenequadj uerítíaurum& ornamenta opíma fubtraxerunt.offa uero per fuperbíam abiecerüt.Hoc Pyrrhusleuíus quàm decebattolerare uifus eft,fíue ob alia impedímeta differens, fiueob tímore, quód barbaros ad fupplícíum cogere formidabar. Itagy ín ipfum redundauítínfa/ mía, INondum fatís fírmz res Pyrrhí in Macedonía erát,cüm ipfe ad alías rurfus fpes men tem coauertít:Cleonymus erat Spartíata regío genere exortus, czeterü quod uíolentusac D fuperbus uídebatur,necbeneuolentiam nec fidem apud Lacedaemoníos habebat.Itag eo exclufo, Areum regnare íufferant, Hzc erat uetus eíus índígnatío aduerfus cíues, Vxort ueró accepít Chelídonída Leotychídz,forma preftantem,& regío ítem genereexortam, Hec Acroctatí Atei filij adolefcetís ínfano amore correpta,tríftes ac infames nuptías Cleo nymo prebuít:non ením]latuit quenquam Spartíatariíab uxore fpretus, Sícígitur dome ftícis rebus(imul& publicis intenfus,íra atq; índígnatione concítus, Pyrrhum cotra Spar tam induxít,uígíntiquinquepeditum, duo míllía equítum, elephantos uigíntítres haben tem Itaque ex magnírudine apparatus ftatim conftítitnon Cleonymo Spartam, fed Pelo ponefum totam fibi affectare, quanquam uerboquídem Lacedamoníorum legatísapu Megalopolím negauit. Aít ením fe ueniffe, ut cíuítates ab Antígoni dominatu liberaret, fecp natos fuos mínores,ni quíd prohibeat, Spartam míffurü,ut Laconícís moribus erudi rentur,& hocprz caterís haberent regibus, His fimulatíonibus obuíos decipiens, quam ríimü Laconicam attígít, przdam& rapinam laté exercuit, Incufantibusautem legatis; quód nó índícto bello eos inuafiffet, At nec uos, inquít, Spartíata quod fa&urieflisalijs pranuncíatís,Inde Lacedemona exercitii admouít,quam cüm Cleonymo placeret primo aduentu ínuadere,uerítus,ut ferunt, Pyrrhus ne milítes urbem noctu ingrefsi diriperent, exercitii contínuít,ínquiens hoc poftridie fe facturum.Ea dilatío cíuítatem feruavit, Nam Spartíatz quidem paucí erant& ímparatí, Areus ipfe nonaderat, fed in Creta Corcyrats bellantibus auxilium tulerat.Pyrrhus igitur nemínem fibi repugnaturü exiftimans,fuxta urbem caftra pofuít, Cleonymiueró domum amíci clientesqg fícernauerantac parauttát, . quafi Pyrrhusapud eum caznaturus e(Tet. Per noctem Lacedamonij prímó decreuerant Spartate mulie. feminas omnes ín Cretam míttere,(ed ipfe contradixérüt, quarum Archídamía cum gl" res quamtuta- dio in fenatüuenítuíros íu rgata,fi utuendum focemínís putent Sparta euerfa. Deíndecon de patrie apr: trahoftium caftra uallum ex curribus foff ímmiíffis, ufque ad rotarum medium sido aer" aggere, facereftatuerunr, unde ftatíonem ab ímpetu elephantorum tutam habentes re fterepoffent. Hoc facereíncípientibus,ueneruntuirgínes ac mulíeres,hae quídem pallío/ lis cíncte tunicas, illz ueró folis índutze tunícís, und cum feníoribus íd opus cóficientt" fufcepturz:eos quí pugnaturierantjquietem agere corporaqy curare iufferunt.]pfeinu .: 1»: o^ pertertiam partem foffz fecerunt; erat latitudo fex cubitorum,profundítas quae K á E Pyrrhus. 181 1 gitudofefquípropémodum ftadij, ut Philarchus fcribit: ut ueró Hieronymus,ali quanto minor, Poftrídíefummo mane cüm hoftes mouerentur, mulieres arma telagy uirís míni^ firantes,pugnare uírilíter hortabantur,quod dulce quidem ín oculís patríz uíncere effer, praclarum uero ín manibus matrum acífcemínarü ínteríre, Chelidonís autem feorfum ab aljslaqueum parauerat, ne urbe capta ín poteftatem Cleonymi uíua perueníret, Pyrrhus cum robore armatorü ín ipfa fronte aduerfus confertos Spartíatarum clypeos per ípfum aggerem haudquaquá fatís frmum propter recentíam operis, impetum fecít, Ex alía par» tePtolemeus filíus cum duobus míllibus Gialatarum atgg Chaonum delectorum repleta foffa,currus tranfgredí nítebatur, Currus alic defofsís ín terram rotís& ínter fe connexi, nófolüm tranfire conantibus aditum non permíttebant, fed& Lacedzmonijs grauem ac difficilem defenfíoné reddebant, Sed cüm Galatz rotas euellere,& ín flumen trahere co^ narentur,confpícatus perículum Acrotatus adoleícens per urbem difcurrít, fecumty trecentos homínes rapiens,Ptolemazum mínímehoc fufpicanté per quadam cóuexa abíens dircumuenít,extremoscj adortus,ab oppugnatíonevallí ín fe pugnam uertere co&gít;impedítos inter currus& in foffas ruentes magna cede propellít, Spectauerantfeniorum& mulíerum turbae Acrotatum egregié pugnantem: itaq cum paulo poft per urbem ad ftationem fuam reuerteretur fanguine madens,& uíctoría exultans, celfior fané acpulchríor Lacznís uidebatur,& Chelídonídís ínuídebantamori, Seníor& uero nonullifequebant, clamantes, Vade agé Acrotate,tibí habeas Chelidonída,modó quogi probos natos patríe crea, Àb ea etíam parte qua Pyrrhus erat multi ex Lacedaemoniis egregie pugnarüt,& in primis Phyllíus poftpluríma fortítudínís opera& magnam hoftíum caedem, cum fentíret multitudine uulnerü fe defícere, loco fuo alterí tradito, ínter fuos cadereprouídit, ne cot^ puseius hoftes haberent, Nox tandem oppugnatíoné díremít.Ea nocte per quietem Pyr^ rthustalem habuítuifíone, Videbatur fibi Lacedzemona fulmínibus a fe miffis percuffam cOflagraretotam, feq ob íd factü mire letarí, Prze gaudío ítagy excítus€ fomno, milites ar^ macapereíufsít,& amícis fomniü enarrauit quafi urbem expugnaturus, Cuí cüm alíj ue» hementeraffentírent,cogauderentcg, Lyfimachus non placerefibi uifione refpondit, fed uetetífeaít,ne quemadmodumlocade coelo tacta remanent auia, fic Pyrrho ingreffus ín b urbemndenegarí à dijs immortalibus oftendat, At Pyrrhus becutuana atq; índocta afper^ natus fíducía plenus, luce príma mílítes ín oppugnatione adduxit. Lacedamonij uirtute mirabili refiftebant,& aderat mulieres tela,uína,& cíbaría míniftrátesuulneratosqy fufcí píentes; Macedones qui cum Pyrrho aderant, fofías implere matería armíscg cadaueribus inue&is conabantur. Ad hoc cüm Lacedamoníj cocurrerent,cernuntPyrrhum ínter cur rusipfosequo prouectii, magna ui annítiuturbe írrumpat. Clamore ab ea parteexorto, & concuríu ín eum facto, dum adigít equum ín hoftes Pyrrhus, Cretenfí telo fub uentre equus percutitur: quo ex uulnere cocítus,moribundus ín loca ardua aclubríca Pyrrhum proftrauit/Tumultuantíbus auté círca ipfum focijs,accurrentes Spartani telís ín eos mí? [isomnes depulerunt: exhoc& catera ceffauít pugna.Sperabat tamen Pyrrhus Lacedz mones quípené omnes uulneratí,& complures mortui erát, remifíIuros tandem anímos, Sedbona eius urbís fortuna,fiue hominü uírtuté experiri, fiue quantam fummo ín diífcría minehaberet poteftatem oftendere uolens, cüm íam parum fpeí Lacedzmonijs fuperet ftt, Amíníam Phocenfem unum ex ducibus Antigonicum mílítibus coductís ex Coríne tho auxilium ferentem adduxít.NNec multó poft Areustex his cognítis,ex Creta properé redismilità duo millía fec& ducens, Itaq; mulieribus domü remiflis, nec amplíus eísper^ milla defenfionís cura,€ feníoríbus quí arma necefsítate cogente acceperat dímífsís, ipfi Pugnam fufceperunt, At Pyrrhum maíor habebat cupidítas ob ea quz fuperuenerantauxiliaurbis expugnande., Sed cüm níhilprofíceret, multís plagísacceptís,tandem ab oppu Slatone deftítit,przedagy ex agrís abacta ibi byemare cogítabat.Sed fatum uítari nequad Poteít. Arois enim Aríftei contra Ariftippum factio erat. Cum ergo Aríftippus Antigoni amicitafrui uideretur, A rífteus Pyrrhüuocare Argos properabat, At Pyrrhus alías fpes exalijs femper inuoluens,& fucceísíbus quídem adalía capeffenda elatus,qua autem ad^ e"uenerantalis corrígere& emendare cupíens,necuíncens,nec uíctus quíet&agere s 3t Confeftím ígitur Argos contendit, Areus multis ínfídijs difpofitís, uíag; quà ma^ me difficilis erat occupata, Galatas€ Moloffos qui extremü claudebát agme laceffebat, Ytrhoex(acris títéperactis díctum per arufpices erat, íacturam cuíufdam ex neceffarijs lecuendam effe: fed ex temporeob tumultum mente feductus,íufsit Ptolemaeum fi^ m laborantibus auxilii ferre.Ipfe properéanguftijs exercit educebat, Acrí autem pue 25 líu, Pyrrbi omnium funeeuentu. cg Pyrrbus Árgos occupat. Plutarchi nacirca Ptolemeum exorta dele&orum Spartíatarum,quorum dux erat Eualcus,& ín, uícem implicatís, Orocfus quidam Cretenfis uir robuftus ac manu promptus,ex obliquo difcurrens,acríter pugnantem adolefcentem tranfuerberatprofternítqy. Ad cuíus cafum cüm fuga fuorü facta effec fequentes Lacedemonij uíncentesqy,in apertam planitiem parum caute feeffuderunt,In eos ítagy Pyrrhus audita filij morte,dolore& ira íncenfus feci equitatu MolofTorü conuertit.Ipfe ante omnes prouectus, cde ac fanguíne Lacedzmo. niorum cuncta repleuít, femper quide ínuíctus ac fummus bello uir, fed tuncprioraom. nía fortítudínís opera longe fupergreffus, Citato autem ín Eualcum equo, parum abfuit quín Eualcus,quí oblíquus eratmanü Pyrrhí qua habenas tenebat,ampuraret,&cerip, fas habenas przfcidít,Sed Pyrrhus cüm illum transfodiffet, ex equo profilíuít;acpedes di mícans,totam fuper uno Eualco pugnantem delectorü cateruam occidit. Per huncmodi magno ftetít Lacedzmonijs ambitio ducum, quí cüm fínem íam cepiffet bellum gloriam uincendi fequebant, Pyrrhus ueró quafi luftratíonem quandam filio foluiffer,& funebre fplendídum celebraffet certamen,magna doloris parte ín ultione relicta, Argos cum exer cítu cotendít, Cogníto auté Antigoni aduentu,quíarduís locís fupra planitiem infederat, ipfecírca Nauplíam caftra pofuit, Sequente ueró díe, per caduceatoré ad Antigonümif, fum,utín campü defcenderet& pugna decerneret prouocauit. Ad hec Antigonus refpo, dit,militíam fuam nó magis armorü quàm tempor effe,Pyrrho auté fi uítze fuz tadeat fa, tís multas uías ad ínterítü patere, Ambobus autem oratores ex Argo uenerüt, rogantes ut urbem dímítterétad neutrum eorum pertínentem, ambobus amícam, Antígonus uerbis eorum motus, filium fuum obfidem Argiíuis tradídít; Pyrrhus autem promittebat quide feabituri,fed cüm fídé non habereteíus promifsio, fufpectíor erat, Fic dum facra faceret Pyrrhus,capítaboum íam recifa linguas cum gemitu emíttere confpecta funt.In Argoau tem Lyceíuates cucurrít,clamitans cede& cadaueríbus plenam urbem feuidere.Perob, fcuram noctem Pyrrhus moeníafubíens,per portam quam Díampares uocátapertam fibi ab Arífteo, Galatas ín urbem pramifit. Et fuit filentiá quoad forum Argíuum occuparüt, necquícquam Argíuí fenferant, Sed cüm tandem elephantos adductos porta nó caperet, atque ob íd turrís ablata reponeretur,& utpote in tenebrís mora ac ftrepitus fieret, Argini rem fentíentesad Afpídem& alía munitaurbís locaconcurrunt, míffog; ad Antígonum nuncío,ipfum in urbem uocarunt,quí ueníens prope maenía fubfedit. Milites autem&fi lium cumualído przfidío ín urbem tranímífit, V enít etíam Areus Lacedaemonius, mille Cretenfes ac Spartíatas fecum agens;& fimul omnes,in Cialatas impetu facto,haud fegni^ ter conturbarunt, Pyrrhusautem cum clamore urbem círca Cylarabím ingreífus, cümà Galatís alacriter reclamaretur,coníectans laborantium ac trepidantíum effe figna prope rarefuos iufsitper cloacas& aquaductus,quíbus urbs plena eft,cum fummo periculo quítes impellens. Eratautem maxímaíncertítudo uíarum atque clamorum, erroresq ut inno&urnoprzlío, perlocaarcta atque íncogniíta: nec ulla ducum moderatio autopera pra tenebrís&ambiguitate effe poterat,fed perftabantambo díem expectantes, Cumita/ que íam illucefceret, Afpís armis hoftilíbus referta, ipfo afpectu Pyrrhum deterruit, fi muliín foro ínter caetera ornamenta lupum zneum& taurum quafipralíantes confpic/ tus perhorruít,ueterís oraculí memor, fibi faum ímpendere extremü, cüm lupum cerne retaduerfus taurum pugnate. Hzc Argíui obantíquífacti memoríam fculptain foroha bebant, Nam Danao prímüm eas partes adeuntí, lupum afferunt uifum aduerfustaurum pugnantem: pofuifTeuerófelupum,quí aduena íncolas ínuaderet.Síc pugna fpectato e uentu, cüm lupus uícíffet, Apollíniuouíífe Lycxo, ac fubínde rem capeffentem fuper fuiffe, Gelanore quí tunc Argís regnabat expulfo, Haec erat caufa curín foro Argíuot" píactauri ímago pofita effet, Ob illorum igitur afpectum Pyrrhus,& fímul quod eaque fperaueratnon procedere cernebat, turbatus, pedem referre ftatuit: fed cum anguftías portarum formídaret, ad Helenum filium, quí cum magna extra moenía fedebat manu, mittít, mutüdíruat,& exeuntes excipiat, tuteturcg. Dum ueró properatac trepidatís qu míífus erat,nec quícquam re&é nuncíat,adolefcens per errorem cum relíquis elephantis & milítibus delectis per portas auxilium patrí laturus denfo agmine íngredítur.Iom ET rhus retrocedere coeperat,& quandíu forum permifit copias fubducere, egtezi ho S reprefsít, Sed poftquàm ex foro ín angiportum, quó ad portam íter erat, deicendis" hochíquíauxilium ferreueniebantobuíam factí,eius fubductionem impedíunt. pia partím eo clamantenon exaudiebant, partím etfi parere uellent, ab extremts unl bus impellebantur,S&/maxímus elephas in ipfa porta cafu ex tranfuerfo proftratus m Pyrrhus. 182 i prohibebat;alter uero exhísqui íam intrauerant, cuí Victori erat nomen,proftratü vun | rbusgubernatorem recipere quzrítans, fe inter eos qui pedem referebantadmifcuit,ho^ fles&Camícos parí ímpetu coculcans, donec repertum gubernatoris cadauer probofcíde fublatii, ac dentíbus ambobus fufceptü reportauit, ac ueluti furens obuíos quofquenecafat. Sícergo ínter fe prefsís& cóplícatís níhílagi poterat,fed tota multitudo uelutiín unà corpus coflata erat, nec ulla pugnandi repugnandi ue facultas dabatur, Sí gladíus prom puusauthafta deflexa erat, per multítudine eximi nó poterat,nec ín uagínáreponí:;acper cummodum nó ín hoftiü, fed ín fuorü tela compulfi necabant, Pyrrhus ígitur cóm hunc aftumfluctuatíonemq; uideret, infigne quo galea efus confpicua erat detractum cuidam examicís tradídít, Ipfe autem equo confifus,ín eos quí infequebantur hoftes ímpetü fecit, Ibifafla percuffus,cüm perthoracem nó magnum,nec mortaleuulnus accepiflet,ín per^ cufforem(is erat Argíuus,nec claro natus loco,fed pauperís anículze filius) equum adegit, Materforté defuper unà cum czterís foeminís pugnam fpectabat,que cognito filíj perícu lo& obid formidans,ambabus maníbus tegulam fublatá ín caput Pyrrhi demifit,Eo ictu. Pyrrbusidhuteafsidepercuffa,& fpondylís fecundü ceruice attrítís,lumina eum defecerunt,prolapfisqg 2e À famina habenisab equo delatus iuxta Lícymníj monumentum íncognítus feré omnibus cecidit, driecte occidit. Sed Zopyrus quídà Antiígonimiles duobusauttribus comítatus cüm ipfum coenouít fcinueftibulum quoddam protraxít íncípientem íam fe ex íctu recipere. Ibícüm Zopy ras ceruicem íncifurus gladíi eduxiffet,ítatorué ipfum profpexit Pyrrhus,ut illum ad tre morempra metu compelleret,nec recte, fed ad os& mentü uíx tandem ceruícem fecaret, lamrespluríbus nota erat, cim Alcyoneus Antígoní filíus adiens caputpetijt, quafi co^ gníturus dc accepti ad patr€ ferre properauit,Is tunc unà cum amicis fedebat: quipoft quam caputafpexít cognouíty,filíum baculo percufsít,ac repulit,barbarum&pollutum appellans Ipfe chlamyde ante oculos obducta lachrymauit, Antigoniaui& Demetríj pa 'ís recordatus domeftícor& exemplor& uolubilis fortune.Caputítaque& corpus Pyrrhi magnificé cremauit. Cüm ueró Alcyoneus fordidatum conueniffet Helenu m, eumqp be: nigné& humaniter patri adduxiffet,confpíciens eum Antigonus, Melíus,inquít,nunc di priusatefactum eft filí,fed ne nunc quidem fatís,quí hancueftem non abftulerís,ob quà p nosquiuíciffeuídemur magís dedecorat, quàm fe. Poft hzcadolefcentem complexus ad príoremhabítum ornatumq reftítuit,Sc ín Epirum remifit,Erea amicos quod Pytrhibe nígnus fuít, caftrorum atcp exercítus uníuerfi potítus, Caius Marius GVARINO VERONEÉNSI INTERPRETE p EC Caij Marij, quemadmodum neg; Q. Sertoríj,qui Iberos ín ius di^ ( tionemg populi Romaniredegit, neg; L.Momij,qui Corínthum de j| leuít,tertíum nome dícerepoflumus, Nam Achaícus huíc, ut Aphif | canus Scípioni,ut Metello Numidícus,ex re gefta cognomen fuít.Ex jj quo magnopere Pofidoníus reprehenfíone dignos putat€os,qui cen» EA fenttertíum nomen Romanis propríum eíTe,ut Camillum,ut Marcel ee Ilum,utCatonem. Nam quitantummodo duobusnominibus nuncu Panturnomíne carerent,Erratautem, quodhac ratíonerurfus ipfefínenomíne mulieres eiieuoluit, Nulli ením mulíeríprímum nomen ímponitur,quod propríum apud Roma nos Po(idoníus effe arbítratur, Caeterorum ueróaliud comuneà cognatíone du&um ef^ ÍeutPompeíos, ur Maanlíos,ut Cornelíos, tanquam fi quís Heraclides& Pelopídas dice It, Aliud erg denomínatíuá,appofitum ex rebus geftís,uelex natura,uelex aliqua figu ra modo Corporis putat;ut Macrínum,& Torquatum,&$Syllam,ut eft Minemon,G ry^ pus Callínícus,Id genus argumenta ínnumerabilía confuetudínís ínconftantía fuppe^ rb flatuam marmoream multam pra: fe ferentem rigiditatem& acerbítatem,mo^ igi Me Imilem, Rauennz,qua urbs ín Giallía fita eft;uidímus, Namdurum atcp belli M V einatura effínxerat, Qui cüm magísad rem milítaré quàm ad rempublicam ntlíffet poteftatem nactus,ímpotentiíra ferebatur, Fertur quídem neqy literas grxe sui neque ullís ín ftudijs gracís przceptoríbus utí uoluiffe, tanquam rídículum etis: phum cjq, trum íngreffis : quarum magiftri alijs feruirent, operam ímpendere, Poft fecundumtríum»^ Greca fiteras Intemplo quodam rem diuínam faceret,& graeca fpectacula adhiberetín thea cur ron didicetantü confedít,ftatimq dífcefsit, Quemadmodum igítur Plato Xenocratí. rit Marius, Plutarchi C philofopho quítriftiornatura uidebat/fzpíus dícere cofueuerat, E em facram,ó bone Xe Aedilium duo ordines. nocrates, Gratíjs perage:íta fi quís fuadendo,Maríum Gratíjs líterísqg Girzecis cociliaffer nund puto preclarís illis bello paceq; geftís ab ferebus coronídem tamturpem impofuif. fet,ira& ambitione fceda,tum cupídítate habendi ínemendabíli;in fenectam crudelem& ferítatís plenam uelut ín Íícopulá impíngens, Hzc profecio ex rebus ípfís noffe ftatím]i, cet, Maríus long? obícuro genere ortus,patrem Maríum,matre Fulcíníam,pauperesho, mínes atqj mechanícos habens,feró urbem infpexit,& ftudia urbana degufiauit, Reliquo temporeín villa Cirrzatone,qua eratín agro Arpínati,uítá ab urbanís uenuftísty uiuen, dímoríbus alíenam, fed modeftam& príícis uíuendi ínftítutís fímilem ecít, Cim primi ín Hifpaníamilítaret, Scipione Aphricano INumantíam obfidente,& fortítudínecateris adoleícentíbus praftaret, Scipione eíus praftantía minímé latuít:inam mutatione difcipli nz milítarís quam corruptís tum exercítibus Scipio induxit, facílé amplexus eft Marius: acfertur,cum hofte cogreffus,illá ín cofpectu imperatorís cofecíffe, Q uapropteradalías dignítates contínuó fub Scípíoneprouectus eft. C umcq poft coená de imperatoribus fer^ mo fieretaliquando,X quídam ex prafentíbus fiue ferio fiueioco Scipione interrogaret, qué poft fe ducem Rom.populus habíturus uíderet:Scipioleniter percuffo Martij hume ro, hunc fortafsís, ínquít.tam facile híc etíiàteneris pro magno uíro agnofci, ílleexínitío euentü coiectare ualebat, Fertur hacScipionis uocetanquà díuino quodam oraculo Ma rium ín magnam fpem erectum, ad rempub.aním& applicuíffe,& tribunatü CacilioMe tello,cuius dom ipfe puerítíaac pater eíus magno ftudio colebant,iuuante adeptumIn tribunatu cüm legem quandáde fuffragijs ferendís tuliífet, qua potent uiresínredden/ dis fuffragijs acín magiftratibus defígnandis mínui uidebantur, conful Cottafurgensfe natui perfuafít,ut cotra legem certaret, Marium ad promulgatíonis legiscy lata rationem reddendam euocaret,Maríus ueró íngreffus no ut íuuenís,aut quí nuper rempub.attígif fet,rudís quífpíam,fed tantá fibipromittens, quantum poftea res gefta declararüt íncar: cerem abducturum fe Cottam mínatus eft,nifi legi fubícripfiffet, Cotta uero cumad Me tellum cófugifet,S& efus fententíam rogaret, Metellusqy confuli fubícriberet,accitolidto/ reprehendi Metellum Maríusíufsítcumq; ad Tribunos Metellus prouocaret,nemofub/ fidio fuítiítagy fenatus cedens locü fecít legi, Maríus magnifice ad concione reuerfus.cum neq terrore neq, reuerentía fle&endus uideretur,& terribílis aduerfus fenatum infurge/ ret ftuderetqy auram atqfauorem populi confequi,legem fancíuít, V erüm moxaliofaci nore hanc defe opínionem cómutauiít, Nam cümlexferretur dedíuifione frumenticiuí bus fefeopponens,utrífg parí potentía fortíter operam fuam dedít, tanquam neminípre/ terzquítatem gratífícaturus effet, Poft tribunatü, maiorem zdilítatem petíuit, Duplices ením erantzedíles: alterí Curules,qui magiftratus nomen habebant:alterí mínores, quos populares uocabant,Eodem díe de utrogy magiftratu eligendo fuffragía habebantur. Ma ríus repulfam ín maíori zedílítate petenda paílus,ftatím furgens alteram petíuít&quiaar rogans ac contumax efTe uideretur, utracy excídit, Itauno díe, quod nullíalterí acciderat, bís repulfam eft paffus.Hzcresnó parum íllam aními fublimitate fregit, Paul poft cum preturam peteretpaululüabfuít quínrepulfam pateretur, Cüm aute ultimus effetqui per fuffragía mítteret, deambítuaccufatus eft, Fiuíus reí coníecturá fufi picionemdq maxima prabuít Caffij Sabaconís minifter,qui íntra cancellos ínter fuffragía ferentes confpedtus eft. Nam Sabacon familíarítate Marfj plurímü utebatur, Accítus igitur à iudicibus,refpo dítzeftuantem fe frigidam poftulaffe,ad feruum quí poculum habebat ueniffe, deinde fta tím cüm bíbíffet abijíTe. Ipíturà cenforíbus poftea é numero fenatorum deíedus eft, cum dígnus uífus effet qui uel propter mendacium, uelpropter íntemperantíam damnaretur, Contra Marí& Caíus Herenníus teftís addudtus, no effe morís patríj,ínquítpatronua*" verfus clientes teftem adducí;uerü lege patronos hac necefsítudíne releuarí:fic em Roma ni quí caufam pro alío recípiüt,appellabant.INam parentes Marij, ipfum; Mari Heren niorum famílíz clientes femper fuiffe conftabat.Recipíentibus autem íudicibus teffimo" níum, Varíus ipfe cotradíxít,quando tum cim prímit magiftratus declaratus efet.cliens eíTe de(ijffet, quod non erat ín untuerfum uerum. Magiftratus ením non quifuis patroC nio líberateos qui fecontíngunt genere,fed zdílítas illa cuxulís, Veruntamen primis de bus cüm nonadmodum caufa Marío fuccederet,& aduerfos fudíces haberet,tandem e» ftentibus fuffragíjs paribus, przeteromníum opinionem iudicium euafít, In pratum, diocrem fc gefsít, Poft przeturam ulteríorem Flifpaníam force affequutus, eam prose, latrocínijs rcpurgaffe fertur, índomítam adhucmotibus& feram,& tunc Iberos pe C. Marius. 18j A noamplíus honeftum putauifTe, Cüm rempub, traciaret,neg; díuitías,necg eloquentiam, | quibusquituncprímíínurbe erantpopulum ducebant, coparauerat.Ipfam autem anímí altitudínem,ac ín rebus gerendis afsiduítatem,& dexterítatem morum cüm plebs ample &i uideretur,faciléhonoríbus augebatur, Quare clarífsímas nuptías fibí coparauít,& Iuliaminfigni familia Caefar ortam, uxorem duxit: cuius Cafar,quí poftea fedítione cíuili Narij uxor, ínter Romanos potentía& autorítateomniü longe claríísimus tuit, fororíus nepos erat, HicMaríum, ut ín rebus ab eo geftis fcríptü eft, propter familíarítate ímítandum fibi duxit, Temperantíá tolerantíamey fuiffe in Marío aí[erunt.Exemplum eft,quód cum ex am. bobuscruribus laboraret,& plena uarícibus haberet, ferreiq aegro anímoillarii deformi» tatem, medicum fibí ad alterum crus adhibuit,& ínter medendum nec fe mouít,nec fufpi^ ríaemífit;(ed cüm tacítus fixíscy oculís ínfpicíendum fe exhíberet,moras quafdam dolorü ínteríncídendum perferre non formídauít, At medíco alterum crus curare uolentí, míni^ méalfenfum prz buit,dicens remedíumiftís doloribus indignü.Poftquàm Czcílíus Metellus aduerfus Iugurtham ímperator factus eftjlegatü IVlaríum ín Libyam adduxit, Maxi mís rebus geftís&C amplífsímo honorepotírus Maríus, Metellum colere quemadmod& ater, inferuire renuit,nolenscqyà Metello legatus uocarí,fed à fortuna in pulcherríma occafionem& maximi negocíorü theatrum índucí, omne uíri fortís ftrenuitg operam o^ ftendit,& multa ín ipfo bello difcrímína fubíens, nullum ex magnís laboríbus exhorruit, nullumex paruis feíndignum exiftímauit.Sed càmpraftantes uíros cófilío& prudentía excederet,cum milítibus uero de frugalitate& tenuítate tolerantíz certaretmultum ab il lisbeneuolentíze fibí comparauit.Prorfus enim eft laborís folatíum, collaborantem nó ínuitum habere: uidetur enim uim atqj necefsítatem auferre. Iucundifsimü quidem Roma. nisfpetaculumerat,ímperatorem panem eundem edere cum mílítíbus, more oómníá uel ínfoloiacere,uel pratís,uelín fofsis,uel in ageeribus ducendis, operam comunempreftarc.Magísením admírantur duces perículís ac laboribus parti cipantes,quám pecunías ho notesq díftribuentes;& maioreamore ín eos afficiuntur quí unálaborem ínire uolunt, quiignauiz patrocínantur, Cüm Maríus rem militarem hoc modo admíniftraret,repente nomen& gloría eíus Libyam, Romamt compleuit, Nuncíabant ením milítes R.omanís | b perlíterasjnunquam fínem habitura bella contra barbaros,nifi C, Marium cófulem crearen Hisrebus uehementer Metellus anímí angebatur,& przfertím eo quodin Turpilia acumeft Hic enim ufqy à parentibus hofpes erat Metelli,& aduerfus Teutones unà milí auít principatum& curam archítectorum gerens, Vaccamq; urbem maxímam prafidío tenens,nullaín re cíues moleftía affecerat.Sed cim putaret ufui fore fibimanfuetudínem at humanitate, ínfcius ín hoftium manus peruenít:cíues ením Iugurtha urbem tradíde re; Turpilium ueró íllafum faluumq dímifere.Quare proditíonisaccufatü, Maríus unus mter eosquí laturí de íllo fententiam erant,infeftius oppugnauit,plu rímosqalíos ín eum toncitauít ut contra uoluntatem Metelli Turpilíus capite plecteretur. Paulo poft cüm appareret Turpilia falfo accufatum, alíj unà cum Metello cafum grauíterferebant; IViarius uero letus,& reigerendz occafione oblatam effe ratus,nó erubuit dícere, díras ob hoc fe ultrices Metello ínflixíffe, Deinde apertas ínter fe ínimícítías exercebant, Fertur Marío Preenti Metellum per cótumelíam díxiffe, Roma generofetraijcere paras,& cófulatum Petereó fatistibi eft fi huíus mei filij competitor futurus fis Erat tunc filius Metello ual Viginti aittóric, deadolefcens, Sed Mlarío Roma properante, pofquàm Metellus magná temporís ínter» tefle Sallustio. Gpedinem obíecít,cüm íam duodecim díes intereflent, ad petendum confulatü ipfum dí milit. Maríus aute celerius itineribus bíduo&una nocte àcaftrís ad mare ín Itycam pro^ salliftiu vtice us antea nauígaret, rem díuín& peregit. Tuncuatem díxíffe ferát, fequundas res ma^ boc fai refert, gttudíne inctedíbiles om nicg fpe meliores Marío portedí, Hís uerbís Maríus fublatus, mare quatuor díeri curfu legens,confeftím à populo quíeíus defíderío tenebat cofpe« use. X à quodam Tríbunorü plebís ad popul& ductus, multís contra Metellum calum ns magiftratà petit, promiíttens fe uel é medío fublaturü, uel uíuum Iugurthá captutà, ls quàmoratíone fplendídam habuit,ftatím copías ad bellum,& prater legemaut con» RENE feruos& reí familíarís tenuítatelaborantes conícripfit, quos fuperiores impe cid s MeCerant;inam arma hís quí idoneiíad res uidebantur, ftrenuís hominibus dabát, M quífqy facultates pignoriopponere uideret, Hac fané ín Maríum calumnía fere aS uero quz fuperbe contumelíofeq; à Marío effundebantur,optímates trífti^| nig ant, Nam exclamabat Mlaríus, trophazum effe confulatum fuum, aduerfus no» valer, tax, utum luxum partum, feq; proprijs uulneribus,non monyumentís mortuorum(ib.:, cap. 1, Plutarchi C ned alíenís imaginibus oloríatutit, Etfzepe Albini& Beftíam, uiros ex clatis familijsor, tos,(ed eofdemimbelles,& qui propter imperítia rem ín Libya infeliciter adminiftraran; appellás,rogauitnum arbítrent maiores fuos Marío quàm ipfis fímilem nepoié relínque reuelle,cüm íllí quoqj no propter generís clarítatem,fed propter uirtutem& egregialad nora gloríam cofequuti fuíffent.Hzc nó temeré,nedp petulanter à Mario dicia funt, neg fruftra inímícítías contra potentiores exercere uolebat, Nam populus quí fenatus íniuria lztabatur,infolentía uerborü Maríj,anímí magnítudine metíens,Maríum laudibus extol lebat,írritabatty ne ueraloqui contra fenatü defineret,&plebi grata perageret,Póft in Li. bvam traíecít. Metellus ínuídía uíctus& animi zeger, quód íam ípfíus opera confectobel, 10,& excepto corporerebus omníbus Iugurtha fpolíato, Maríus palmam& tríumphüfw Ícepturus ueníret,fua ígnomínía laude ipfi quzfíta, illá ad fe accedereno expectauit,(ed difcedens,Rutilío legato quí exercítum Mario traderet,negocíum dedit, Atín fínererum ultío quzdam exorta eft contra Marium: fícením Syllagloríam fequundarü rerum Ma ríj,quemadmodum Maaríus gloríam Metellííntercepít, V erüm hoc quo pacto cótigiffet, paucís memortabo:ná fíngula uthabeát,ex ipfius Sylla uíta cognofcí poteft, Bocchusquí fuperioribus barbarís imperabat, Iugurthae filía fuam ín matrímonit collocaratQuícum bellum gereret, pertímefcens ne Iugurthz ímperíü excreíceret, illínon multumprafidi praftabat,homínis perfidíam pratexens,Sed poftquá Iugurtha errando fugiendog,tan dem omnes fpes fuas ín Bocchá coníecerat,ac ad íllum fupplex confugít, Bocchus pudo repotíus quam beneuolentía, Iugurtham apud ferecepit,atque tenuít,ad IMaríum palàm quídem X intrepídépro fe fcribens,quafi tradíturus non effet, fed clàm ínfídías Iugurthz tendens, Lucíum ítag; Syllam Maríj quzftorem,quí ín eo bello multa in fe officia contw lerat,ad feaccerfebat. Poftquàm uerà Syllaad Bocchüaccefsít,mutata fententía huíus có filij poenitentía barbarum cepit,&permultos díes hucatg illucanimum vertens,confilio agítabat,utrum Iugurtham Sylla traderet,an Syllam retíneret:tandemad proditionem Origodifiidior nimum adiecit,& lugurtham maníbus Sylla uíuá tradidít. Hínc graues íllz ínter Mari inter Sylanez& Syllamac nefaríz fedítíones, quae feré Romam funditus euerterunt,prímordiahabue Marini, re, Nam multí quicontra Maríum propter inuídíam fentiebant, Sylla opera captumefle D Iugurtham pradícabat.Sylla fphragíde fignabat,cuíus fculptura lugurthamà Bocchotra dítum reprafentabatur, atcy ea femper utebatur, Maríum ambitiofum homine& durum in odíjs exercendis, qui nemínem fibi focium gloría ferebat,irrítans: inimicis illíus hunc impellentíbus,quí prímas maxímasq, belli laudes Metello,fecundas autem& ultimas Syl Ltribuebant.Itag populus,qui ín prímís Maríj partíbus fauebat, perculfus terrore, Mo: rium deferebat, V erüm fubíti ínopínatiq; ab occidente rumores, quiam omnem ltiliam peragrauerant,hanc ínuídíam& odía,calumníasqy Maríj momento difsipaueruntInpri mís cüm copíaoptímíi ímperatorís deeffet;agitabatur cogitatione cíuítas,quem confulem diceret, qui tantam bellí tempeftatem profligare poffet, cüm nemo ex illis quí diuit]s infi nes erant,neq, exiillís quíclaro genere originem traxerant,comítía confularíaadíteuel let,fed omnes Maríumabfentem cófulem pronuncíarent, tag; cüm nuper nuncíati effet Iugurtham captum,adeo fama íngens exorta eftderobore& multitudine Teutonumatd Cimbror& ut ídem Romanipríncipíó nó haberent, Pauló poft mínor famauerítatecom perta eft. INNam homíná arma ferentium triginta myríades domo egrefTa, T'urbauero pue rorumacmulíerá, qua fedem atqj urbes quaerebat in quibus habitare poffent,multo am plíor erat, Quemadmodí Celtas ante feaudierant,'Tyrrhenor&ü optímá Italíz regionem íníusditionemq; fuam redegiffe, Illi quídem exeo quódagrum fu& nund exíerant;o re motifsíma regíone uenerát,unde,quíue effent, no conftabat, qui tancj nubesín Galliam, Italíamtg itruperant, Sed Romaníex eo arbítrabantur populos Germanicos effeeíus g& nerís,quodad Borealem Oceanü fedem habet, quód homínes magno corporejhontdisd oculis effent,& quód apud Germanos Címbri praedones appellarentur. Quidamferr Celtícam terram propter magnítudíné regíonís ab extremo mari à feptentrionalibus c/ matibus ad Orientem uerfus Vizotím fluuíà conuerfam, Pontícam Scythíam attingere & híncgentíü commiftioné factam effehos nó uno ímpetu,nec cótínuo,fed quolibtt T no Vetis tempore,fedibus relictís,ultrà femper progredíendo,uíxlongo temporeut S li fedes fibi& folá parare. Quapropter figíllatím multa nomína cüm habeat, Celto[q cómunínomiíne appellabantur, Alíj tradüt, Címmeríos prímü àprifcís Cirxcts cogni! d non magnam totíus fuiffe particulam,& hos fuga uelfedítione quadam à Scythis ue fos,ín Afiam à IVlzotí flumine, Lygdamío duce, traíecif[e, At plurimi ipforum, Ai RE C. Marius. 124. V inarmis prftantíores erant, ad ultimos populos,qui funtad mare extremá, conceíferür, Hacregío opaca€ fyluofa eft,& propter altírüdíne ac fpífsitatéarborü foleomnino carens;hínc ufg ad Herciniorü terram pertingere, celà fortítos efle,propterea quód polusaltítudíne ob ínclínatione círculorü, quos ambítu fol fcribit, fufcipíens, parum abeffeeopuncto,quod ín uertíce cceli eft,uideatur; díesqy breuítate& longítudíne pares cum nocibus efTe,& tempora paríter díftribuere, Inde Homero cüm de mortuis fabularetur, copiam ad Ícribendum fuppedítatam,Hinc igitur barbari ín Italiam cóceffere,antea Cím merijuncautem Címbri, ed no à moríbus,appellabantur, V erüm hzc coíectura magis uamcerta ratíone híftoríze traduntur, IViultítudínem porro haud mínorem,fed maiorem quàmdíxímus fuíffe, à multís proditit eft, qui animo& audacía praftantífsimi,& manui virtuteac celeritate, IC impetu egregij ín bello.fulguri fímiles uidebantur.Itag ípford im^ petumnemo fuftínere poterat,fed quzcung illís occurrebant, prede inftar agebantferebantqj, Nam multí magnícg exercitus Romani duces,qui ultra Galliae Alpes copías edu^ xerant turpiter uíctí fuerant, quí uel maxímé imperítía fua calamitatem exitiumq; Roma adduxerunt, Prímo debellatís omnibus qua obuíaffent,& praeda íngentí coparata,ftatue runtnufquam fedem ponere,príufquàm Romam euertiffent,atq; Italíam pra dando diri» puiffent.Hec cüm Romanís denuncíata effent, Maríum multís hortatíoníbus ad confula tumaccerferát, confulemq fecundó defignauertit, Et quand propter abfentíam lex eum excluderet, K tempus ut íterum affumi ad magiftratü poffet nondum impleret, plebs ínuítisomnibus quíobftabant,IVlarium adíre magiftratà íufsit,Putabat ením legesnonhoc primáconcedere urilitatí,nec mínorem caufam effe, quàm ciim Scípio aduerfus leges co fuliterum crearetur, ut quí nó fuz tum urbis perículum arcere,fed alienze,nempe Cartha gíniinferre exitíam ftatuíffent, Cüm fic fancítü effet, Marius ex Libyaaccítus,& cum ex ercituin Italià delatus calendis Ianuaríjs, quíbus apud Romanos príncipiü anni ínchoa^ ur, confulatá íníjt,& tríumphum egit, incredibile fpectaculum Romanís Iugurtham ca^ Marij delupurptiuum oftendens: uíuentem,adeó uaríum atqj callidum homíné,adeó fortuna mutatío- tba triumphus, nibusaffuetum, tanta uerfutía,tanta anímí magniítudíne pradítüi, utnemo credererunum | inRomanorüpoteftatem peruenturum;fed excídít tum,ut dícunt,triumpho confpectus, |? callidiatefua, Cuí poft triumphum ín carcerem deíeSo,quidam ueftíment& uiolenter la^ cerauerunt,alij ueró dum ínaures ui auferre certarent,aurículamuná dílacerarüt, Detru usautem nudus ín barathrum perturbatione plenus obtre&ans, Hercules, ínquít,quaàm frigidumueftrum eft balneum, Sed huncfex díes colluctantem cum fame,& uícg ad ulti mamhoramdefíderío uítz fuf penfi um,códígna pcena fuís crudelítatib, cofecír, In tríumphoautifeptem& tría millía pondo delata fuiffe feruntur, Argentí aute no fignati quítg milliafeptingenta f, eptuagíntaquíng pondo, INumifmat& uero, drachmart n. mílle,' c uígintíocto myríades extitíffe, Poft pompam Maríus fenatá ín Capítolii conuocauiít, 'Cefgnorantía, quód eum mos patríus fugeret,fíue quód fortuito fic facetet,inciuilíus ?tutlumphali ínereffus eft, Sentlens aute fenatà egroanímo illud ferre, ftatim affur^ genslufcepta praetexta, ad concione rediit. In militía auté ut ríté uíres fuas curfu,& uaríjs »ngisqritíneribus exerceret,pondera eadem ferebarzatq; hanc fibídizetam fpoté quíprae fierent laborescs& iuffa mperatorís libenter aggrederent, muli Maríaní vocabantur, «quidam huius appellationis alíam fuiffe caufam ferát. Cóm ením Scípío eo tempore d Numantia obfidebat,nó folá arma,equos,fed etíá mulos& currusluftrareuellet, quo (m Fa^ exercitata& parata haberet, Maríum ferunt pulcherrímü equum de mulá habí^ cree Mare acmanf, uetudine roboreqy longe alijs praftante adduxí' Qua res cum pro» adi"mperatorí,multotíesqy laudibus íteraret, milítes oblique&perirrífum cómenda di uolentes quí afsiduos labores ferretatq; aggredere£, mul Maríanü uocitabant, x: cft fortuna plurima Marío afpirafTe. Nam dum barbarorü impetus uelutreflutum a. etlam ín Hifpani ufq diffluit,tempus ipfe interím& exercendi corpora fuo» ^ n anmos cófirmandíhabebat,& quod maximi eft; qualís imperator effet,militíbus kb Nam ílla príncípís rigidítas& feuerítas ín puniendo, neg; errare, neg; inobe. Des s mílítes afluefaciebar,& unacum fuftítía falutís fpem promíttebat. Mox ad illà terribile e di afpera uocís& uultus ferítate paulatim sffuefidnG fibi, fed hoftibus qailludere h icabant, Atma noperemilítíbus placuít zequítas í lius ín fudícando,de be reremp&legitur.Caius ufíus eíus ex forore nepos przfe&urà quandam habes tulum at;quí ad alía uír baud ímpíger uídebat, Hícpulchrítudíne captus,adolefcc^ Tendinomíne Treboníà fub eo merentzadamabat; cuius anímü cüm multoties Muli Maia. C Prudets firategena. Plutarchi tentauiTet, ned? eo potirí poffet, tandem noctu míffo miniftro, T reboní& ad feaccerfiuti Adolefcens accítus cüm nó liceret nó parereíufsis fuí ducis, Caium adijtac íntra tentorig uím afferre conanté, ftrícto gladio interfecit, Hec Marío abfente facta funt, Cüm redijf, fet,íudicij díem T'rebonío dixit, Poftqua anímaduertit Trebonius à multis fe accufarí;ne, mínem aute caufam fuam agere,ípfe audacter affurgens rem omne expofuitteftímoniag habuít, quibus coftabat multotíes illum Lufij uoluntati obftítiffe, nec unquà muneribus, qux multa dederat, ut corpus proftítuereradducí potuiffe. Admiíratione captus Marius, iufsítpro uírtutís remuneratione,corond, qua morepatrío propter infienía facinorad», tur,afferrí:ea Treboníü coronauít, rand in tepore pulcherrímís exemplisíndigente,pul, chrum facínus peregiíTet, HocRomz nuncíati, permult&ad confequendum ertíó con, fulatum Marío cotulít,Et cüm barbatos uerno tempore adfuturos expectarentnolebant Romaníper ullum alíumímperatoté, quàm per Marium contra illos dimicare, Atquí nó íta celeríter, ut opínio ferebat,barbari affuere,fedíam tempus cofulatus aarij finitüerat, Cüm íam comítía confularía ínftarent,& huíus collega diem fuum obijífet, relinquens in caftrís Manlíum Acilium, ipfe Romá cotendit, Multis bonis uírís confulatü petentibus, L.Saturnínus,quí ínter Tríbunos plebís plurímum apud populum ualebat,& quem M2, rius uenerabatur,pro Marío ín confulem eligendo oratíone habuit, Càm Marius fugien, dorum laborum gratía magíftratü recufaret,tandj non indigeret, prodítorem patrie M» ríum dixít,quódín tanto rerum perículo imperia renu eret, Sed non latebataudíentesS2 turnínü haud perfuafum ficta ad Marium proloquí. V erüm cüm populus Rom. perfpice ret,eatempora Maríj fortitudine& fortuna egere,illi quartum confulatü demandauit,Ca tulumq Luctatíum uírum ín honoreapud optimates habita,& multítudinínoninuifum, collegam tradídit,Maríus audiens íam hoftes appropinquare, cofefltím alpes traíecítimu nítís caftrís apud Rhodanü fluuíum,earum rerum qua effent ad uíctum atqj ufummilitz/ rem neceffaría,magná copíam coportarí fufsít,ut nundj praeter utílítatís ratíone, propter indígentíam rerum neceffaríarü cogereturínacíem defcendere, Itínera quibus comeatus comportarentur, queante exercituíad mare perlonga erant,operam dedítutfaciliaatque expedita effent, Oftía Rhodani propter maris impedímentü fufcipientía multá cógeriem & aceruos arena cum ingentí coeno, ut cüm mínorí difficultate, breuioric nauigatione frumenta comportarentur, ídonea nauibus agendis reddídít hoc pacto. INam hucuacuo tum exercítu díuertens, foffam latam profundamceg, ín quam exhaurírí magna patteflu/ men poffer,effodít,S& ad mare perduxít;quà profundum nauiumt capax, fed quietumac uentis flu&ibusq tutum,líttus erat. Ea ab illo cognomentü etíam nunc feruat.Barbari par titis copijs, Címbri quidem per Norícos contra Catulum, ut ítínera illa per uím occupa rent,profícifci ftatuerunt: T'eutonesautem& Ambrones per Língones contra Marium contendebant:& Címbri quidem díutíus cunctabantur, Teutones uero& Ambrones fla tim fefe expedientes,traijcíentesqg locü quíín medio erat,multitudine infiniti acie de formes,uoceueró& plaufu omnibus diisimiles apparuerunt. Cum planítíem omnem C cundaffent,caftratg pofuiffent, Marium ad pugnam prouocabát, Maríus quidemhoftem nócontemnens,íntra uallum miílítes contínebat, temeraríoscp acriter redarguit,& irruere atqj; manus conferere uolentes,pattíz proditores appellauit, Nam,ínquit,nopro uicoría auttríumphocertandum effe fed uttanta belli tempeftate,tantoqy fulmine propulfato,lt/ liam feruarét, Ad duces ad eos quí ín magiftratu erant, priuatim hunc f ermonéhabutt. Milites ueró fupra uallum confiftens,hoftes íntueriíufsit,ut formam iíllor& tolerare, uo cem long éferínam,& à Latinorülíngua abhorrentem,perferre poffent,atdy apparatus" ceífustp perdífcerent, Qua re breui effecítutea qua horrenda uidebantur, domefi(a milítes putarent, Tudícabatením nouítatem multatü rerum qua nufquam fint falfum ho mínibus terrorem afferre; affuetudine autem eorum qua naturahorrenda funt timor cohibere, Horum ítaq; quotídíanus afpectus non folüm trepídationem auferebat, aei adbarbatorü mínas ac fuperba& íntoleranda uerba animos mílitum irrítabat,atg1 a à maábat,cüm non folüm agerent,traberet círcumcírca omnía hoftes,fed ufcj ad iplum" lum íngentí cum petulantía& audacía irruerent. Quare uoces& queftus militum cont d Miatium in hzcuerba efferebantur;Qua noftra ignauía Marius nosa cóferendis ad fte manibus, tanquam mulieres fub cuftodía íanitoris claufas prohibet: Hacpo quà ns quilibertate fruimur,íníuría afficit, interrogemus,an alíos expectet qui pro lipertattPr lium ageredíantur. V erüm tanquam operarijs ín fofsis fodiendis, ac exhauriendo cxn^» Mere disp foni s laborbusnes díuertendiscy fluminibus, noftra opera utitur, Ad hac, ut apparet, multís la op t C. Marius D y exercuít,& huiufmodi operibus fefe ín confulatu cíuibus oftentans, calamitate Carbonís at Cepíonís,quos hoftes deuicerant,perhorrefcit,qui& gloría& uírtutea Marío longe (operanc,longecg deteriores copías fecum duxerát,5 ed dummodo in dímícatíoné deícen deretur,pulchríus effetrem male agere, quàm fedendo patí ante ora fociorà agros igni& ferro uaftarí, Haec Maríus cüm audiret, latabatur,& placabat eos,ut quí no diffideret illo rum uíttutí fed quí aufpícijs locum tempusqs pugne opportunífsimü captaret, Nam mu. lieremquandam Syram,nomíne Martham,quam uatícínarí aiebanr,ín lectica ftantem ho norifice círcá&duxít, A facrífícía ea íubente celebrauít, Hanc fenatus antea rogari dc hís re» busuolentem,€ diuínorü notítíam profitentem,expulít, Sed poftquà ad matronas com^ means perículum artís fecít, praefertím uero apud Maríj uxore cüm effet,& gladiatoribus tum congreffurís, qui uíctor abíturus effet,pradíceret, uxor Marij hanc ad illum mifit, ac eam Maríus admirabatur,& ín lectíca plerüqg aduehebatur,Et cüm facríficía adiret, dupli cipurpura índuta,haftam uíttís atcg coronis lígatam ferebat.FHoc fpectaculum multos du^ biosreddídít,num IMarius perfuafus captusc praftígíjs, an ex copofito ac fímulásanum produxiffet, Illud de uulturíbus admiratione dígnü Míndius Alexander fcribít; nam duo cítcaexercitus anteprzelíd afsídué coparebantfequebanturqg,notí torquibus ferreis:hos torquescum milítes captís auibus appendifTent,íllas rurfus dimiferüt;ex quo uultures mí litibusuelut notís, extra caftra quocung egreflis, obuios felztí& tanij boní quiddaalla^ turíingerebant, Sed cüm prodigía multa cotigiíTent, alía quidem uulgaría fuerunt:atex Ame K ex Tuderto Italíz urbibus renuncíatü eft, noctu per coelum haftas ardentes& fcutapríncipio errantía uífa fuífTe, deinde ad inuicem irruentía, more homínü pugnandi acie impetu facto, l'andé hís cedentibus, illis infequentibus, omes uerfus occafum abit fe Pereatempora adueníens Bathabaces Pefsinunte, Magnz matrís facerdos, nuncíauit deamín templo ex adytu ad feloquuta, uíctoríà bellí predixiffe:fenatucg fidem habente,& templum praemíjloco matrí deüm decernente, càüm Bathabacesad plebem hzcrelaturus ect, A Pompeíus tríb.prohibuít,impoftore appellans,petulanter pulpíto repulfum. V e rünfidem oratíoní homínis praftítít, quód dífloluta concione Aulus domü haud redire potuitX adeó uehemens febrís eum occupauít,ut omnibus appareret íntra feptímü díem B obiturumeífe/ Teutones Marij caftra occupare aggrefsi,cüm ín multa tela é uallo facta in cidifent, X quofdam eorum amififfent, ftatuerüt ulterius procedere, uti Alpes intrepide tranfcenderet.[tay ínftructí caftra Romanorü prateríere. Tunc profectó longitudine or. dinis íncedentí&,& temporís, íngentem homínum uim efTe apparuit, Ferturper fex inte grosdiesiuxta uallum MMarij tranfeuntes, per rífum Romanos interrogaffe, íí quid man» daread uxores Romá uellent, fe ením cofeftím apud illas futuros. Poftquám barbari ual. lum prateríerát, tumultuarío bello íllos Maríus infecutus eft. Nam propéfemper pofiítís munítifsimis caftris,loca difficiliaut tutus pernoctaret,uallo munibat.Síc progredientib, barbarís,& ad aquas,quz Sextíz nuncupant,unde no multi uíz ad Alpes intererat, per^ uenientibus, Maríus hic cum hofte manus cóferere ftatuit,& locum caftrís muníti(sima, aquaueró haud abundantem occupauit. V olebat,ut fertur,hac quoqj re milítes ad coníc^ renda cum hofte manus proníores reddere. Multis hoc moleft? ferentibus, dícentibu: dq fitilaborare oftendens Maríus manu fluuíum quendam,quí íuxta barbarorum caftra defluebat ínquít illinc potum fanguine emendum,lllí contra: Cur igitur non properé cótra l'ositruimus,dum fanguis fupereft,nec prorfus exhaurímurzMaríus uoce fummiíffa, Prí mum.nquit caftra munitíora habeamus. Milites etfi molefté íd ferrent,tame Marío affen ereSed turba míniftrorü cüm nec ipfíneciumentaaquam baberent,aquz defiderío col taad fluuium ueníens,partím bipennibus,partím fecuribus,partím gladíjs&pilís una cumhydríis manus armauerat,tandj nifi ferro& Marteaquas rapere nó poffent, Cum his Principíó baucí hoftíum pralíum comiferunt, INam barbarorü plerícg prandebant, poft eimi en t híuerótumlauabant, INam plenus híc locus calidis aquís eft,& par^ m atos locí amoenítate& admiratione captos exultantesqy Romani cofecerant, fed dl Nim plurími concurresunt, Mario difficile eratmilítes feruís fuís tímentes coér^ e Hoftes bellícofiores, à quibus Romani Manlío& Cepione ducibus antéuicti funr, e appellabantur.Hi folí multítudíne fupra trigínta millía erit, qui fatíetate uen m: gef petbU prouocatí ad arma capienda cócurrebant, Sedneg temerarijs necj OR KSer ibus ferebantur,neq íncerto clamore gradiebantur, uerum arma rhythmo€ Peiterabi»w quadam pulfantes, atque unà omnes gradientes, Ambrones,Ambrones fa» b fiue ut femetipfos conuocarent, fiue ut hoftibus aperta& nota appellatíone Impietatis fubita uindicta, Plutarchi - e»"..- A-; C tertoréínijcerent, Ligures prímiTtalorü(efe opponentes, poftquam conueneriit,& illos "Teutottcs d Mario fuperati. clamantes audíuere,contrá patría appellatione clamabant ipfi quoqg.INam feípíos pentij appellatione Ligures uocant.ltacg ínuícem& crebríus príufquáín dímícatione Uenírent, paríter cóclamabant. Quare utríng fuos imperatoribus appellantíbus,& de uocis magní tudine ínuícé certantíbus,clamor anímos milítü írrítauítateg prouocauít, Sed Ambrong fluuíus díuulfit: neg enim ordínem tranando feruarüt, Liguribus ueró plenograducon, tra príores repente írruentíbus, ad prelium veniebat, Romani Liguribus fubíidía feren, tes, defuperq ín barbaros ímpetum facientes,ín fugam hoftes uertüt,X multicirca fluvig detrufi,ínuícemq; faucíati,flumen cade& cadaueribus oppleuerüt, Eos qui tranauerant nonaufos fefe couertere,uíd; ad currus atc caftraperfequendo Romani interfecere, Hic mulieres gladijs& fecuribus obuíam euntes, horrendeg; ínclamantes, bellantibus fe ím, miícebant,& fugientes atq; ínfequentes ulcícebantur,hos quidem ut proditores incufa. bant,ín íllosautem ut hoftes írruebát, Qux cüm ínuí&to anímo effent, uulnera cadesq ín corpore ufq ad mortem tolerantes, nudís maníbus gladíosatcy clypeos Romanis eripie, bant,Hoc certamen quod prater fluuíum patratum eft,fertur tfortuíto potíus quàm impe ratorís confilio cofectum fuiffe, Poft ubí Romani A mbrones multa ftrage opprefferant, & Maríus receptuí canere iuffitíam orta nocte,haud potatíone aut paanís carmínibus cir catentoría,uelíater ceenandum falíbus fomnóue,quz alíarum uoluptatü homínibus fuz; ui(sima eft,noctem ob tantam uíctoríam peregere,feduel maxíme eam noctem turbulen tam atqj tímendam putauere, Nam caftra nec foffa nec uallo fepíuerant,&cmultz barbaro rum mytíades ínuictz fupererant, Ambrones quí aufugerant, noctu gemitus íngentesemittebant,qui neg; clamoribus, neq; gemítibus humanís fimiles erant, fed frendentísbe ftíz,quz ín plagas íncídíffet.Stridor flebilibus mínís comiftus ex tanta multítudineuide/ batur,& undíg per montes ac fpeluncas planítiesq; horrendá quíddam refonabat, Quz propter càm terrore íngenti Maríus,tímore Romaní perculfi effent, turbulentam eam no Gem& infomnem peregerüt. Atquí preter opinione res cecídítznam necnoduquícquá barbari facientes, acíes ín ordíne redactas tenuere. Interea Marius ad quafdam cocauíta; tes círcum fyluas, qux fupra capíta barbarorttímmínebát,& ad ualles arborum denfitate umbrofas,Claudíum Marcellum ín ínfidijs confidere cum tribus millibus militum iubet, imperat; utà tergo pugnantibus fefe oftentet. Ceteros uero cíbo&fomno curatiscorpo ribus, poftquàm diesílluxít,ante uallum ín acíem reduxít,& equites ín planitiem premi fit, Teutones uífis hoftibus haud expectauere Romanos dum ín planítíem defcenderent, & exaequo przlíum mífcerent, fed repentéacperíram fumptís armís ín tumulumiruüt, Maríus círcunquaq; duces praemittens, ftare&expectare hoftem hortabatur:& cüm pro píus accederent, prímó íacula, deínde gladios ftríngere,& fcuta fcutís pulfare iubebat, INam cüm locus íllís effet íníquus, necimpetum íctus, nec uím militum conglobatíocor poribus cóuertentíbus agítantibusqy fefe, propter ínzequalítatem habere potuíffet, bac& monuit Maríus,& prímus omní& obferuauít; neqy ením quod milítà corpus detertus x ercebat,& confidentía omnes pracellebat. Vt igítur Romani uiderüt defuperhoftesim: petu ferrí,paululum tergíuerfatí,ín planítíem ceíTere.Et íam prímís ín acíe(tantibus.fcu torum collífío&clamor oríebatur apud eos qui ín extrema acie erant, INam tempus Mar cellum non latebat, clamoread fuperíora perlato, Itag; curfuatqy ímpetu à tergoin hoftes prorumpit,ultíimosq profternítatc trucídat. Hía fronte íngruentes aciem ftatim unIut? fam turbabant.Itacy copiíz hoftíü duabus ex partíbusturbate pafsím fundunéatq;fugant. Nam utríng pcrculfi barbarí,non díu uím impetüg; ferre potuerüt,uerü derelicto acieru ordine uertunt ín fugam:quare el ufuí capti, uel trucidati ex barbarís círcíter decem my ríades fuere, Tentoría&currus cateracg ufui milítarí opportuna omía,exceptís qU€ V^ tracta erant, Marío comuni milítü fuffragio data; quod munus fplendiída lícetcum habe^ ret,nihil haberetamen tanta uíctoría digni propter periculi magnítudíne uídebatur.Qu! dam ueró de fpolíorü largítíone& occiforá numero alíud fenfere.Feruntur Mafsílíen'es ofsibus uíneasfepfiffe:terrà ín qua cadauera diffufa íacebant,fuperuenientibus imbribus, íta pínguedíneoppletá effe putredíne cadauerü, quz terra ípfam fubíerátut incredibiem fructuü copíá coloni ex agrís extulerínt, Quod Archílocho fidem facít,quí huíufmo ire agros pínguefcere dícít, Illud aüt uerítatí no dífsímile eft, temporebelli ínufítatos imbres de ccelo ueníre, fiue deo purgante ac díluenteterram purís& coeleftíbus aquís, fiue que fanguinehomínüatdq putrefactíoneeuaporatio humidaac crafTa exhalat, quz aérema! ?, H H 1 Í o quí mobílem,& leui caufa uehementer permutabilem,cogit, Poft pugnam Marius T€. C. Marius. 186 1 rmatq; polorum quantü de uictis barbaris detraxerat,pulchríora atq íntegra ad tríum^ phum delegit;cateris ín pyra quadà ingenti colleGís,rem diuina fecit, círcumftante ín ar^ mis coronato exetcítu. Ipfe praecinctus,ut mos erat,& purpura índutus,cum facem arden rem fümpfiffet,& utrifg; manibus ad coelá extuliffet, uelut pyram íncenfurus ftabat, Mili tsínterea equís adactís,& celerí curíu Mari petebant,& filentibus cunctis& ín expecta tione coftítutís, fummis uiribus omnes accelerabant, Poftquá uero propíus acceflerant, equis defilientes, dextras Mario dantes íun gebant,& quíntü confulatü denuncíantes, de hacrepóftlíteras Roma míttebant, Magno gaudío militibus itacy exultantibus,& plau» fumpercuffís armis facientibus, corona laurearurfus Mariü coronantibus, Marius accen fapyrafacrificía peregit, V erüm quz rerum humanar& nullam magná felícítaté moleftíze expertem effe fínit, quae uaría ac inftabílísuítam humana nunc fequundis rebüs,nuncad ueríis feufortuna,feu inuídía deoráfeu necefsítas naturze,permifcet, Mario poft paucos dies de Catulo efus collega;tandfín lucido ac fereno díenebulam quandam,tímorem atqj tempeftate Romanís ímmínerenuncíauít, Nam Catulus quícontra Cimbros copías duxerat, defperabat illos ab Alpium tranfituarcerí poffe, ne fiín multas partes exercítus di, videndus effet;propter imbecillitate atcy tenuítaté copíarü fuperaretur.[tag ftatím in Italiamad luuíum Atífonem defcendens,ibity confidens,utrincg ea loca quibus aditus effet muníuít,X uadum uallo coniunxít,uthís qui effent ultra flumen auxilio effe poíTet,(i bar baripropter meatus anguftíam ín propugnacula ímpetü inferre molírent, Sedhís tantus inerat delpectus hoftíü atgy audacía,utroburatq; animi elatíoné rnagís oftentarentquám íd quodin ufum acnecefsítate ueniret,efficerent, Nam nudí níue contegi fuftínebant,& perghcíes& altífsímas niues ad fumma afcendebant, V t uero fumma montí occupaue^ rant atafcura corporíbus fupponentes, quz lapfus ueloces ingentesq; habebát, per pra roptaatgj precipitía defcenfu ferebantur, Pofl prope flumen caftra pofuere,& tranfit [peculatiperuía íam reddere conaban£,tumulos quí íuxtá erant inftar gígantá demolíen^ us fimularbores euulfas atqj montíü pracípítia;& terrae aggeres ín fluuiü comportabát, fluxumaquará frangere, uaftíscg roboríbus defixos palos& ponte deturbare, fequundo fluminemifsis actísa conati, multi ex militibus Romanorumterrefacti, maioribus derelí B Giscattris feceffere, Hic Catulus(ut ímperator&optímü decet, quí gloríam fuam ciuium gloriepoftponat) uírtuté anímí fuí oftentauít, Nam poftquá ut Dei Wl perfuadere mí litbusno potuít,profpexítig magno terrore caftra mouerí,iubens aquílam ac figna attoL, lad prímos curfu cotendít,& príma acie conftítuít: uolebat ením fibí,& nó patríz turpi» udinemafsignari,uídericg Romanos no fugam capere,uerüm fecedentem ducem confe qui.Barbaritraiecto Atífone propugnaculü Romanort occu pauere, Romanos ibí exi entes uítos fortes ac pro patría dígna perículaaggreffos admirati, índucijs poftulantib, fubzneitauri furamento conceflis,dímifer&t, Hunc captü poft pugná trophaíloco ín do mum Catuli delatü fuíffe tradunt, Regioné nullís przefídijs munitàlatéac pafsim barbari Populabantur, Interea per literas accitus IMaríus Romá profectus, arbitrantibus cunctis ipfumacturüeffe triumph, decernente fenatu haud tríumpbareuoluít,fiue quód milítes autíocíos uíctoríae ea gloría príuarenollet,fiue ut ímprafentíari plebem confirmaret,& Patamtecentí clade gloríam fortunae urbís uelut depofitum cómitteret,quam fi denuó uí diet; maeno cum fcenore effet recepturus, Poft pro tempore oratíone habuít,ad Catulumprofe&tus, multís illo confírmato,milíres ex Czallía accerfiuít. Deinde traiecto ErídaDojtbaros ab Italía arcere pro uíribus nítebat, Ex hoftibus quidam erant qui cenferent expecandos e(fe Teutones,admírabanturq quód moram traherent,atqríta praelium dit erebant,fiue quódígnorarentillorü cladem,ftue quód fíngerent, Nam qui renuncíarant Gíosefle, orauí poena ab íllís afficiebant, Itacglegatíad Maríü ex Cimbris mifsià Mario poftubant ur regionem atq; fufficientes ad habitandum urbes ipfis ac fratribus traderet, um Maríus Ínterrogaret, quí effent quos fratres appellarét:refpondentíbus effe T eutoii quídem rífu tenebantur, Marius uero falibus utens, inquít; De fratribus cedat te QUIS cura,nam illi regíoneapud noshabent femperq; habituri funt. Legati ironía ín tonibu tes, Maríum couictjs aggrediebitur, nempepoená mox Címbrís daturum, T'eu/ fo den d ubíprímü aduenillent. Atqui adfunt, ínquít Maríus,& haud decethínc uos illo f rta quam fratres falutetis,Flís dictis, iufsít Teutonü reges uínctos adduci:nam ae DRE Sequani ín Alpibus exceperant, Poftquam haec Címbrís renuncíata funt, MEA artum tacíté caftra cuftodíentem petunt,Fertur Maríum ín eapugna ratíonem nouam excogítaffe, Nam hafta ipfa lignea que ferrum íngredítur,antea duabus 2 le Equites Cintbrorum. Miferadum fpe&aculum. Plutarchi Ébutis coherebat, Maríus alteram ut erat feruauít,alteram tollens, clauum ligneum nóm; gnum proaltera accomodauít,hoc ftruens,ut íncidens hoftilí fcuto uenabulum nóbare, ret recià, fed obliqué figeretur ligneo clauo fracto, trahereturqy hafta ob cufpidem flexam retenta, Baeoríx Címbrorü rex cum paucis exercit adequítans, Mariü prouocabat,tem pus atqj locum,quo de regione cum hoftib, ín dimicatione ueníret,coftítuere íufsit, Ma, ríus cüm diceret,nunquà Romanís de more fuiffe depraelío adeundo confilíarijs hoftibus utí,gratum tamen hoc Címbris fecit, ut tertío díe in planitiem apud V ercellas ad dimican dum deícenderetur, Nam híclocus Romanís ad equítandum, Címbrorü ueró multítudi, niadíactantíam fuam idoneus erat.Seruantes igitur índíctü pugnae díem Romani,inaciz copías ftruxere. Habebat Catulus uigíntí míllía& trecentos mílítes, Marius ueróduo€ tríoínta millía, quí medíaacie Catulá cínxere, ut Sylla qui ín eo praelio aderat, literís man, d$uit, Scribitením Maríü fpem omne ín cornibus pofuífe,€ ut folus uictoria potiretur, & Catulus excluderetur,nec hoftíbus permífceretur,finuaffe medíam acíem,quemadmo dum ít cüm longiores frotes funt,copijs re&é inftructis,atep ídipfum de Catulofcribitur, malígauitate in eare Martij accufantem, ab ígnomínía fe defendifle, Címbrorü autem pede ftris armatura paríter díuífa,ex munímentofilentio procedebat, zquabilíter frontem tra hens.Quodlibet ením latus per ftadía triginta porrígebat,Equítes, quorü numero quíngy & decem millía erat, fulgentibus armís equís ínfederát. Nam galeas ornatas horrédishian tíum anímalíum formís ferebant, quas quía críftís pennatis faftigiabant uídebanturaltío, res:etíam thoracibus ferreís,(cutísqy albis protectí,multo fplendorefulgebant.Telí genus erant,bína maníbus íacula, Cüm in hoftes írruerent,magnís grauibusqy macharis manus cóferebant, Tuncautem Romanís non fronte fefe opponebant, fed ad dextrá índlinati, inferentes fe,paululum ín medium quod ínter ipfos&pedítum acíem intererat, qua firv/ ctaad finiftram fuitprogrediebantur, Quand uero duces Romani dolum baibarorüaní maduertíffent,contínere tamen militem nó poterant. Nam cüm quídam fugerehoftes cla maífetad perfequendum omnes excítabantur:hic barbarorü pedítatus ueluti pelagus uz: ítum fefe mouens adueníebat. Maríus manus lauans& ín coelum tollens, follennía heca, tombes facrificía uouít, Catulus ídentídem fublatís ín coelum maníbus,díem illum Fortu nz facram uouet, Fertur Maríum rem díuína agentem, ínfpectís hoftijs, magna uocecia/ maíIe, Mea uíctoría eft. Poftquàm ad przlíá itum eft, rem admíratíone dígnà Maríocom tígiffe, Syllaliterarmonumentis tradidit, Puluere enim, quemadmodum uerifimileeft, ín concurfu acíerü íngentiexcítato,& uelut nubeaciebusutrífcy ínuolutís, quía priorim petum fecít,copíjs ad perfequendum intentís,fronte hoftíü aberrauít, praeteruectusqj diu medijs campis deftítuebatur, Catulus interea fortefortuna ín hoftem íncidens,prelíücum fuís inter quos etam Sylla fe fuiffe fcribit,totü fuftinebat.Sol& ftus hoftium oculisob/ iecti,prefidío Romanis erant.Illí ením ad perferenda frígora durí,quód umbrofís ín locis atg frígidísut atunt,nutrití, grauiter ftum ferebat, futorem magno cum anhelitu cor poríbus emíttentes,ícutís ora tegebant, Nam poftacftiuum folftitid, ut ferunt Romani,tri duoante Cale, nunc Augufti,tüc Sextilis,dimicatü eft.Puluís etiam Romanisanimáui tesqy auxít,quód multítudo Címbrorü uelut nube tecta, cofpici nequibat Ergo curfu Ro manus íncítatus,ut quífcyfefe obtulitíta cominus adoríebatur,ex ipfo confpedu nulloan tea metu concepto,Eratautem ea Romanorü tolerantía,ut anhelantem fudantémvemili tem,ín tanto zeftu& curfu,nemo uíderít quenquá,íd quod etíam ab ipfo Catulo illam mili tum uírtutem extollente prodítum fcribunt. Itaq; maior atcp bellicofior pars hoftium illic czfa eft, Ert ením centuríones quó mínus acíes díffolui poffet,longis catenis ínter feper baltheos traíectís coíugatiatqg conexí, ltacp ín fugam coactos perfequuti, ín miferandum fpectaculum ínciderüt, Nam mulíeres qua ad currus nígro amíctu ftabant, fugientes ne cítradebant, Quadam ením uíros, quedam fratres, quaedá parentes& filios infantes ma" nibus fuffocantes, fub currus ac fumentorá pedes deijciebant, feipfas atít gladr|s Ig" f bant, V nam ferunté fummotemone fufpenfam, pueros laqueo talís fuís allígatos appen diffe:uiros aitarborü penuríaalías cornibus,alios cruribus boum, fune colla alligau! E deinde ftímulo quem manu ferebantactis bobus,tractos expíraffe, Etfi hoc modo bat lh necem fibi inferrent, capti tamen ex ijs ultra fex myríades, cafiautem bís totídem met Opumquantá aderat, Maríj milites díripuere.Spolíaautem& tube& fígnain caftra:, tulí delata ferun£,ut appareat Catulum uictoriz autorem extítifTe, Cum inter milites? i rij& Catulí deui&oría contentío oríretur,íta couenit,ut legati Parmenfium qui tum* á rant,de hac reíudicium ferrent, Hí ducti per cadauera hoftium á militibus, confpe^^. C. Marius. 187 1 iaculís milítti Catulí barbarori corpora effe cofoffa, Dignofcebantur ex infculpto nomíneCatulítela, V erum famam& gloríà huíus reí totam Marío propter príma uí&toríam& nomen imperij tribuebant, Populus prafertím tertíüi Romz ínftauratoré Marium appel labatquód no mínorí dífcríminetüc Romàferuauiffet,quàm Gallico bello.l1tag; lati om^ nes Romaní cum fílíjs atdj uxoribus Marío& dijs domi libabant, Quí cóm Matío ambos triumphos uni offerrent,non tamen hoc Maríus eft obfequutus:ut ením ín fequundís re^ busmanfuetum fe praeberet, cum Catulo tríumphare ínftituit, tum propter milítes qui ín hoccifpirarant,utfi Catulus honore excluderetur,nec ipfi triumphü conceffuros, Quín^ quíes ítacp Maríus confulatu functus eft.Sextum fíc ut nemo alíus prímus ambiuit, obfíequispopuli beneuolentíam captaturus. A d gratíam enim multitudinis inclinabat,nó fo» lum prater ordinis dignítatísqy magnítudine, fed praeter aními etíam naturá uíderí gis popularísqy,cum mínimé effet,uolens.Fuiffe enim putant in repub,& in tumultu popülatiobgloríz cupiditate timídifsímü,& animi quem ínuíctum bello gcrebat,in cocíonibus propter laudes& uítuperationes quaslibet etíam amittebat, quand fertur, cüm mille ho mines Camertes,quí egregie ín prelio pugnauerant,cíuítate donaffet,& quídam íd accu» affentquód contra legem uideretur, refpondiffe,ob ftrepitum armorü audíturü(elegem noneffe Sed uídeturtumultum& clamorem cócionis potius expauiffe.In re militari pro pterufum atcp rerum perítíam,autorítate ac potentíam habuít.In repub.cüm prímís excí^ diffetfierí maximus,non optimus uír effe uolens, ad multítudíné confugit. Omnibus ígí turoptimatibus fefe opponens,prafertímq Metellum cuí malégratíam reddiderat, formí dans, quí eo ingenío erat ut uírtute fua cotra multítudínis captatores ftaret, urbe uírü eij cerecogitabat,() uod ut cofíceret, Gilaucía& Saturnínüi homínes audacífsimos,quí mul titudinis inopís atcp fedítíofze beneuolentíá conflauerant,famiílíares fibi faciens, per ipfos legem tulit,& turbam milítü extollens,concionibus admifcuít,& per fedítione Metellum oppugnauít.Sed utà Rutilio fcríptum eft,uerítatis ac probitatis alioqui fpectato uíro,prí^ uatim uero Marío ínfenfo:cüm Marius fextum confulatü peteret,per tribus argentü fpar gens,atg fuffragía emens, magiftratu Metellum exclufit, Valeriü autem Flaccum miní^ itrumpotíus quàm collegam ín cófulatu habuit, Neminí eorum quíante Maríum confu 5 latumadíerant,przeterquam Valerío Coruíno,totíes confulatá populus Rom.liberé,nec ullocuíquam íngratíficandi ftudío cotulít.Ferunt autem ínter prímà íllius& ultim&ü con^ fulatum quíng;& quadraginta annos íntercefsiffe, Marius uero poft prímü eodem fortu» nzimpetu quíngp cofulatus peregít;& ín poftremo dum Saturníno nímís ftudet,qui INu^ míumtribunatiü petentem necauerat,permultam fibi ínuidíam coflauit.Saturninus dein» detribunus legem agraríam promulgauit,& ut fenatus ín illam iuraret, ídentídem tulít, nempeuthís que plebs decreuíffet,ftaret,nec quícig reluctaretur.Maríus hanc rogatíonís partem ín fenatu fímulanter accufabat,& recipere fe negabat, necalíum recepturü quen^ quam credere quí fapíat:nífi ením mala fit, no fuíffe per uím fenatiadigendum, ultro bonisaffentírefolitum, Hec íta monebat, longé interím aliud ftruens; ínfidías enim Metello Incuitabiles parabattuírtuté etením dolum efferatus,& parum curans fi qu apud fenatü dilferuiffet poft diffiteretur: Metellum auté uirum conftantem efTe perfuafum habens,& quííuxta Píndari,magnze uírtutís príncípium effe ueritatem putaret,ín odíum plebís ímplacabilehomine adducebat. Atc id quídem fíc accídít, Metelloíufiurandum detrectan: tt; fenatus dímiffus eft: poftueró paucos díes Saturníno conuocantefenatum ín concío^ nemcogentecy illum ad íufiurandum, Maríus oratione habíturus, filentibus cunctis, atqj inilliusfententíam erectis, longum ualefenatui dícens, quí fuerat uerbis huíus confifus, Tonam latum fe collum habere ínquit,ut reí tanta aduerfetur,iuraturumq; fe díxit,legígg obfequuturum, fiquidem ea e(fetlex, Huncením colorem tanquam impudentíz prate^ Xtumapbofuít, Populus propterea quód íuraffet letus applaufit, atq; collaudauít, Opti^ mat&s exeo quód Maríus fefellerat, nec ín fententía fteterat, graui moerore atq odio affi ciebantur, taa; omnes plebempertímefcentes preter Metellum,ftatím íufiurandum prae "ierunt, Metellus, etfí orarent fupplícíteramiíciut iuraret,nec feipfum íneuitabilibus ma eir Pponeret, qua Saturnínus noníurantibus meditaretur, fententía dímouerí non po * j ecad iufiurádum accefsít, fed íta perftítitparatus omnía potius molefta ferre, quàm IR CRara turpitudínem labi. Ex concíone ueró digreffus, his qui aderant, foedum effe need eipeltare dixit, honefte ueroagere fíne perículo,om nib, cómune: cum dífícrímí^ iqua 1.? 9 Proprie boní uíríofficíum effe. Saturnínus confules per praecones Metello Tiafguity,& domicilio interdícere iufsit:& aderat fex plebístollere uirum pn. Metel | 3 Verifat türiutis principium, Plutarchi C lusoptimís uitis ad fe concurrentibus, non permifit fua caufa fedítíonem exoriri, uetüm Belluti fociale, optíma ratíoneufus,urbe egreffus,inquít; V elego ín patríi reuocabor cim melius refpu blica habebit,&plebs refipiet;uelfi eodem modo habebít,abefTe praeftíterit,|Metellusaute quanta apud omnes beneuolentía atqj honore ín difceffu fuerít,&t quam Rhodi cumphi, lofophantíbus confuetudínem habuerit,rectíus ín rebus ab eo geftís dicetur. IVlaríus vero Saturninum pro ífto obfequio omnía íam audentem negligere coactus,non uíditfacínus cómíttere fe non tolerandum, dum ílle cede& armís palàm ad tyrannídem&reipub,euet fionem properabat. Optimates ením reuerentía,multítudínem autem beneficio afficiens facinus tandem prorfus illiberale& perfídum comiífit, Nam cüm ad ipfum fub nocépri mores ueniffent,hortarenturq contra Saturnínum, clam hís porta alía Saturninumadmi figDeindeapud utrofdq uentris fluxum pratexens,nuncad hos,nunc ad illum;perdomi difcurrens,eos ín fe mutuó concítauit,[tag fenatorío ac militari ordíne congregato,arma ín forum ferrí iufsit,&illos ín Capitolio fiti fatigatos in poteftatem fuam coégít:nam aqua rum du&us deiecít.Illi defalute defperantes Maríum aduocauerunt,& ei fub publica fide fe tradíderunt.Poftquám nullo confilio faluti íllor& adeffe potuít,ín forum profc&i truci dantur.Hacre&optimatíbus€ populo inuifus,cüm Cenforum creandorumtempusit, ftare,& Maríus cüm magiftratüpetíturus effe credetetur, n6 comparuit,fed multo ínfe/ riores legi paffus eft, uerítus nerepulíam pateretur; gloríabatur tamen nolle multorii in, uídiíam incurrere fe, alíorü moribus& uíta cenfendís. Cum decretum eflet de Merelloab exilio reuocando,poftqua omní confilio& cura fruftra repugnaffet, tandem ezm rcm de fperans intermifit, Cüm populus alacríter legem fancíret, Maríus ne Metellum inurbeui deret, adductaín medíü caufa, quód ad peragenda Matrí deorum uota profecurus efct, quand alíam mentem peregrínationís haberet, quam populum latere uolebat, ín Cappa docíam atqj Galatíam traíecit. Bello em affuetus,& toge pacíqy minime idoneus, laudem quam hactenus bello quafíerat cüm perfpiceret ocío X quíete paulatím ímminuiprímor día acfemína nouarü rerum quarebar,Sperabat ením regibus irrítatis,& Mithridatciege belli gloría cupido excítato,ftatím contra ipfum ducem fe futurum,& urbem nouis trium phís,domi quoqj fpolijs Potícis atq regijs gazís oppletur(ü, Quapropter Mithridatepro fequentefummo cultu& honore Marfum, nec geniculatus regí, necloco cedens fobmit ténsue fe, V el mínus,ínquit,O rex, Romanis poffeaffuefcítoó,uel quod imperantabígco trouerfía exequere.Extetrítus hae uoce Mithridates eft hactenus fama tantüm,tuncuero etam re Romanorá libertatem dífcens.R euerfus Roma Maríus, prope forum adesext/ difícauit,(iue, utipfe ferebat, quód fui ftudíofos atcp cultores longius fe comítariac mole ftia affici nollet,fiue quód putaret hanc occafione fibi dari, utà pluribus etíam alijs límína eíus frequentarentur.fed hxcfingebat:inam& aliorum gratía,& quód cíuilem cófuetudi nem odilfet,uelutbellicá alíquod ínftrumentü,temporepacis ab omnibus negligebanr. Etcateros mínus molefté ferebat: Sylla autem cumprimis ínfenfus erat, quem prímores ob ínuídíam Mariíj euexerant.Fueruntilli cum Marío ínímícitie, prímusad rempub.gn dus, Nam poftquám Bocchus Numiída ín focíetate Romanorü adfcriptus,uictoríastri/ phales in Capitolio erexit,& apud hasaure&i Iugurtham Sylle manibus ab fe tradit com ftituít:ea res Marium ín iram atq; cótentionem coómouit, quód Sylla eam fibígloríamar, rogaret, Itagp ftatuas deijcere parabat, Sylla contra, Hínc fedítío quanta nunquáantea ne cumbebat, quam bellum fociorum fubito aduerfus urbem exortum, cotinuitatg repre fit, Nam bellícofiffíme Itali gentes contra Romanos ínfurgebant,ac paululáabluitqun imperium confudiíffent, Nam non modó armis& corporibus multum ualebant, uerum etiam perfortes& excellentes imperatores bellá gerebatur.Fuithoc bellum varíetatt C2 lamítatum& fortunz mírabile,in quo quantü gloría& opum Sylla comparauit,tantum Maríus amífit, Nam ígnauía atqj ínertía Marius in congrefsionibus, ac omnibus inrcbus tardus uídebatur,fiue quód fenectus calorem extínxí(Tet,cüm iam fupra quintum in gafimum annum zrtatís effet,fiue quód, ut ipfe ferebat,& neruís labora ns,& officio corpo rís ín rebus agendís mínus utí ualens,milítíam praeter uíres& robur obiret:tamen co(£T pore magnoprzlío uíctor fex millia hoftium trucídauít,nec ullam omníno hoftibus occa fionem reliquit. uí cám uallo munitus effet,& ludibrío habítus,prouocatu:q, nunqui à recto confilio irrítatus dífcefsit, Fertur quídam Publíus Sílon,quí uoce& viribus mU" tum ínter hoftes pollebat,fic Marium prouocaffe:Si magnus es ímperator,o Maríde en de ad cóferendam manum:refpondíffe Marium, Tu quoq, Sílon, fi magnusimpee es, ínuítum meadpugnam compelle, Rurfus cüm hoftes opportunitate reí facien i [ C. Marius. 188 1 río dediffenttímentibus Romanís,poftquá utríq fecefferüt,couocatís ad concione milítí bus,Haud fcío,ínquít, cómíilítones,utrum hoftes effoeminatíores,an uos appellem,quod neg illi terga ueftra,necg uos íllorü habenas uídere fuftínuiftís,/Tandem tandj mínus ido. neusad rem, propter corporís ímbecillítate milítía fe abdícauit, Poftquàm bella íam feda^ taerantín Italía,& multí Míthrídatica bellum per fa&tiofos homines tribunos Romz íterumambírent;preter omní& expectatíonem Sulpítíus tribunus plebís homo temeraríus, Nari&procofulem contra Míthrídaté declarauít. Populus ín duas partes dífcefsí t,partím Mari&;partím Syllam ad príncípatü elígentes,VIaríü ad thermas Baíanas curandí cotpo. rísgratia,quod fenectute&fluxibus(ut ipfe ferebat)confeá erat;proficifci iubens, Nam ibiapud Mífenti magnifícas edes atq; effoemínatíores quám talís uirí dígnítas,qui tot bel lagefsiffet, pateret, habebat, Fas Cornelía feptuagínta millibus feftertiüm femis emifíe feturpaulo poft L.Lucullus,quingentis millibus ac ducentis,íta repente fumptus aucti, &tantáad luxum tam breuí momento acceffit,Itag; Maríus nimis ambítiofeiuuenilítercg fenetutematcqy corporís imbecillitate amoliens,quotídie ín campum defcendebat,& cor^ pus cum adolefcentíbus exercens,agilem ad arma ferenda,idoneü ad equítandum fefe e£ ficerenítebatur, quandj fenilis moles nó leuem,fed grauem redderet, Quidam capti uolu ptatexercítationü Marij,ad ífta ambitiofa certamina ínfpicienda accedebant. Bonos ue^ rohacíntuentes,eius ambítionís atqy ínfatíabilís cupidítatis miferebat,quód cüm ex pau^ peratediuitías,ex humilítatealtítudíne confecutus fuiffet,ermina felícitatis non afpícíe^ batnequeín ocío rebus pracfentibus fruebatur,fed íta agebat, tanig omníü índígens effet, cumArchelao& Ptolemaeo Mithridatis fatrapís dimícaturus,& in Cappadociam ac Euxinum pontum,ut tríumphís€ gloria fenectutem extolleret, traíecturus, Equidem quas illeadhec excufatíones afferebat,ipfum delírantem oftenderunt, Aiebat enim, fe praíen^ teuellefilium ad rem militarem exercerí.Hae resulcera aclatentem díu urbís morbum re^ íciderunt, Nam Maríus aptífsimü ínftrumenti, Sulpítíj temerítatem,ad comunem perní cieminuenit,quí ínter alía càm admíraretur atqj imítaretur Saturnínü,tímídítatem ac tat^ ditatem eius accufabattípfeueró haud tardus fexcentís equefttíbus uírís tani fatellitibus, quospracfidía contra fenatum efTe dicebat, ftipatus incedebat, Cüm concíonem uocaffet B egreflus,armatus contra cofules ruítquorumalteríus ex foro fugientís captum filium íu^ guhuít;:Syllam autem fugientem,& ades Maríj íngreffum,quí infequebantur currentes praterere,Sed ferunt eum per alíam portam à Marío tutum emíffum,ad exercítü conten diffe AtSylla n Comentarijs fuís non ad Marium confugiffe fe fcríbít,uerim cim abdu^ cedumfeconiectaret,quód círcundatus nudis gladíjs à Sulpítio inuítus fuffragiü redde recoacus effet,dum ílle ad María contendit,atcy híncad forum redít(ficením putabatur) iatereafefe expedíuít, Hís a&ís Sulpitius uíctor Marío prouíncíam decreuit fuffragijs. Cim Maríus íam ad expeditione accínctus effet, duosq; tríbunos milítüià Sylla exercítüá «cepturos legaffet, Sylla cui erant tríginta millia equit&,& nó minus quàm quinq; millía armatori,exhortatís mílítibus& tribunis mílítum, trucídatísqy legatís Marij obuiam uetentibus, cotra urbem copias duxit. Marius quoq; ex amícis Syllae multos necauít, Cüm obmilítiam libertate feruos donaffet,tres duntaxat com paruere.Maríus poftquam paulu lum Sylle itruenti obftítít,eueftigió ui fuperatus fugamarrípuít, Qui cum eoerant,utpri müm urbe expulfus eft Marius, fparfi funt pafsím no&u, ipfead quoddam eíus fuburba^ numSolonium euafit,Filium ueró ad loca Mutíj focerí fuí,qua non multi diftabant, ne^ caria fumpturü mífit.Ipfeautem Hoftíam íngreffus,amico quodam NNumerío fibi na^ Uemapparante,nó expectato filio, fed afIumpto Grranío eius príuígno, nauem cofcendit, Hdolefcens poftquàm ad uillam Mutíj peruenit, parauítq; ea quzeferenda fibi erant, cám ?'erodieabiturus effet,noomníno hoftes latuít,fed equítes quidam ex hoftibus coniectu ra dam ductí;ad uillam Mutíj properant, Hos cum íllecuíagrorum cura erat, prof pe^ Xilet María ín curru fabas portante celauít,& íunctís curtuí bobus, atq; equítib, obuiam Profectus ín urbem currum aduexit, Síc Marius domum uxorís delatus,fumptís que uo^ tbt, noctu ad mare peruenit,€ nauem íngreffus in Libyam traíecít,IViaríus ueró feníor poftquàám fequundo uento íuxta Italíam delatus eft, Gemíníum quendam ex potentibus àrracinze fuum ínímícum, pertímefcens, nautas monuit, utà larracínz líttoríibus lon^ S'snaufgarent.IIlí pro uoluntate Maríj agere uolebant; fed cüm uentus aliunde oborire "^am ineens tem peftas mariíncumbere coepiífet, neqy fcapha undis agítata fuftínerí 9 e&«gré Maríus grauítertg propter agítatíonem haberet, uixíuxta Circeum applí^ ?re potuerüt,Saeutentemarí,relicta re frumentaría egreífus Maríus, nullo certo propofí 4 Appiatia fex le giones fcribit Syl lam babuiffe; le Ariflot.lib.c. de atinsalibus, Marius capitur Plutarchi to ertabat,& ut fitín magna turbatione,ex praefentí ftatu uelut pefsímo fuga femper medi tarí,& fpem ín ignota ponere.Poftij Mario focíjscy terra hoftilís;ymare aduerfum,homini bus occurrereperículofum,nó occurrere propter penuría magis perículofum erat,tande quibufdam paítoríbus obuíauere, Hí rogantibus,quód copía dandí deerat,nihil praben, tes, cüm Maríü nouiíffent, monuere djcelerríme fugamarríperet; nam pauló anté equite; Maríumquarentes difcurrentesqy cofpexifTe fe ferebant. Cum omníü rer penuría labo raret, X praefertím famem focíj tolerare no poffent, à uia díuertensín profundumnemu; fefeprorípuitingenticg cum moleftíaibi pernocüauít, Poftrídiefatigatus famepríufquim occumberet omnía experírí animo ínftítuens,ad littora difcefsit, hortabaturqj focíosmul tís precibus,neín ultima fpe,ad quam feruari feantíquorü augurü refponfo credebat, de, fezerent, Nam cüm ualdeadolefcens effet,& ín agrís uerfaretur, nidumaquila feptépul, los habenté domü retulít, Parentes hoc magna cum admíratíone intuentes,augures cofu, luerunt, Illi refponderüt, Mariü clarífsimü uírü futuri, maxim príncipatü atepímperia fepties habiturum, Hacplané Marío quídam fic accidiffe ferunt, Quidam uero,eos qui& tunc,& inalterafuga Marío de hac refidem habuerunt, rem ualde fabulofam fcripfiffe di, cunt,aquila enim gemínos tantímodo pullos parit:& Mufzum de aquila fcribentemdi centemo tres pullos parere,duos aütexcludere, unum ueró alere, mentítü aíTerüt, Marig in hac fugaatcg extrema rerum difficultate multotíes díxiffe ferüt, no dubitarefe quinfe prima confulat& fít confequuturus, Cümíam uiginti ftadijsà Mínturno Italíe oppidoab, e(fent,turma equítü ín fe irruente,& duas naues onerarías forté errátes profpexere, Vnuf. quifg igitur pro uíribus pedá corporísig ad mare fefe coniecere,Quí iuxta Graníü erant, altera nauí ín ínfolam Aenaríam appellata, qua ín cofpectu erat, traíecerüt, Ipfum uero Mlaríü graue difficilemqy portatu,duo ferui uix& difficulter per mare ferentesjinalteram naue ímpofuerüt, Cüm íam equítes inftarent, fuberentcg nautas naue ad littora appelere, uel eíecto Marío quó uellét nauigare, Marius càüm fupplex multis lachrymis atcjprecib. ad pedes nautarü fe proíeciffet, príncipes nauís huc atq illuc agitato confilio, equitib. re fpondetüt,fe Maríü ín marenó immerfuros;fed cüm equites indígnarent,rurfus ínaliam uerfi fententía,terrze propínquauerüt,& iuxta Líris luminis oftium paludofum ancoras proijcíentes, María hortabánt curandi corporis gratía egrederetur, expectaretqjauras fequunda flamína,ea affutura cümuentusa mari languefceret,& paluftría nebulam expí rarent, Marío hís uerbís perfuafo,& ad terráín quodam cefpíteà nautís expofito;longea liter quàm ín anímá fibi índuxerat,accídit, Illi eueftigió naue repetentes,retractís ancoris fugam capeffunt, Nam nec prodere Maríü hoftibus pulchrü effe,nee contrà facileferuati polfe uidebant.Itaq; cüm defertáü feab omnibus uíderet Maríus,ín littore díumutus face" bat: ac ux tandem collectis uíribus, míferé per íínuía profectus, poftcg profundas paludes & foffasaquarü coeno oppletas peruafít, ad tuguriü fenís cufufdam lacunas purgatis pet^ uenít, Hüncpoftd ad pedes eíus fupplex procubuit, orabatut fua falutis autor exifteret; *[: quód fiprafenté aduerfamq fortuna euaderet, magna eíus officij praemía confequututÜ. Senexfíuequódantea Mariü nouífTet,fiue quód ipfoafpectu ut preftante uírü admiraret, ínquít,tugurij copíam fibi facturi,&fi idcirco erraret quà hoftes fugeret,eum alio inloco obfcuriore& minus cognito celaturü. Cüm Maríus rogaret ut íd faceret, ductus àfeneín quandam paludem,in loco cócauo iuxta fluuíd íntroíuit, C fenex eum calamis atqalijsle uibus uírgultís texít, quibus grauarí no poffet. Pauló poft Maríus ftrepitü atqp curultü e cugurío audire coepít, Nam cüm ex Tarracínaà Gemínío multíad eum infequendá mifsi fuiffent,quidam fortefortuna híncatg illínc eó ueníentes, fene clamoribus perterrebant, quódhoftem Romanoráü fufcepiffetatqy occultaffet,IVlaríus exilies cüm fe nudaffet,ín pa fuftrematcg cenofam aquam fefe demittens delítefcebat; ueri nó latuit hoftes: extradtus híncab hoftibus nudus& ceno oppletus ad Minturnenfes abreptus eft,& principibur bís traditus, Nam peromne urbe edíctü ferat, ut publícé Maríá ín fequerent, capt? ne carent, Tamen de nece cófilía príus agitare príncípes uoluere;& Mari ín cuftodíam Fan níze,quiillíus inimici ob uetus quoddam odíum arbítrabant,tradíderüt. Hc Fanntauv rum Tínnía habuerat,ac ciim odía ínter eos orta effent,dotem ampliffima Fannía epofce bat: cótrà marítus íllàadulterij accufabat. Maríus fextüt tum agens confulati,fudexin hac repraerat, Ergoubíín iudicio Fanníá nó fatís quíde contínene fuifle anímaduettit,€ quía talem effe Tínníus cüm fcíret,uxoré duxerat, couixerat díu,utrícy indígnatus,m ritü reftítuere dot iuffitiipfam propter turpítudíne damnata; ufura ín femiobolos mua vít, Fannía ueró neutiqua offen mulíerís anímü tum retinebat, fed ut Maríti pro e di,cümafinus arídum cibum negligeret,ab dixilfet, ínterquíefcens oftíum íufsit claud fiumdeMarío confilium agitatü eft,landem ín banc fententíam ce rius necaretur, Ex cíuibus quís rem cóficeret nemíné habuere, fed uel Cimbrus(nam de utrífilegímus)affumpto gladío María peti feruabatur fubobfcurü erat, Hic fertur íngentem flammá ex oculi tijmagnamq uocem ex loco opaco auditam: Tu homo necare C. repentéproiecto in medíum gladío, porta erumpít,exclamatcg, INonpoffum C, Maríum mortítradere, Hacreomnester ror ííngens ínuafit: deinde feipfosaccufantes,quód ingra tumíniquumty confilia contra eum cepiffentqui Italíam feruarat,cuí opem nonferre ne« fasellet, poenítentía ac míferícordia in Marium dudti, Ear, inquíunt, exul quo uelit, alibi fatumfübíturus:nos ueró uota faciemus, ne dij nobis irafcantur, quod Maríum egen&ac paupere urbe eijcímus, Hac mente collectí Mínturnenfes ad MaríG contendentes,eumqg círcunflantes,uná ad mare profi cífcuntur, Cümalíus aliud obfequi prompto anímo cura ret omnesqy properarent, temporís quíddam íntercefsít, Lucus enim quí Maríca dicitur (équofiquíd femel íllatá fit, refe rrequícd fas no eft, quod religíofe incolae obferuabant) carptoad mate ítíneri obftabat:quód filucum circuirent,longíus fuitcunctandum,In ífta deliberationetantífper haerebant, dum fenex quifpíam nullum ínuíum íter effe clamaret, perquod Marius faluaret. Prímus ítaq; Maríus, quae res portanda ad naue erant;fubíens, pereumlocit euafit,Hacpromptítudíne confeftím omnibus unà profícífcentibus,€ Be lzoquodam nauím Marío exhibente, poftea omnía hzc ut gefta fuerát,literís mandauit, &intemplo tabulís infcrípta fufpendít. Hinc Marius fequundo uento nauígans, forté ad p infüliAenarí3appulitubí cüm Giranid caterosq amícos conueniffet, unà in Libya traíj^ ciebant.Sed aquze penuría defatígatí, Sicilia apud Erícína coacti petiere, Rom anorííqua flor ealoca cuftodies paululá abfuítquin María coprehenderet.Interfecítueró ex hís quí aquaticocefferant decem& fex. Maríusfeftínanter recedens,& pelagus legens, Menin^ gamg inful petens, hic prímá de falute filij& Cethegi audiebat. Hincabeuntes ad Iam plam Nomad regemauxilía ím fumpfit Maríus audere coepítex ploraturí contendunt;cumquibus ubi paululü anímí re infula Carthagine cótendere,Sextilíus homo Romanus ín Libyapretoré tum agebat, Híc quandj neg; officio, neq; íníuría à Mario affectus effet, tamen miíferícordía mouerí,utalíqua ín parteauxiílio effet, uidebatur, Statím Mario cum paucisin Libyam difceffuro,líctor occurrens,atqj in confpectu ftans,Sextílíus prator,ín qui; 0 Mari, ín Libyam uenírete prohibet: fíautem huíc edicto non obtemperaueris, fe &teum fenatus uíndícaturum,& te pro hofte Romanorá habíturum, Hec cüni Maríus &cpilet,moeroreaními uoce intercepta, cim líctorem torué íntueretur, permultü tem^ Pos proloquí nó potuít, Cum ille interrogaret, quid pretori renunciandumeffet,ab imo Ptdore fufpirans,R eferas,ínquí líum admoníturus, morinedens n5 finebat. Necob t, C, Mariüín ruínís Carthaginenfium exulem fedenie 3bsteuifum:haud male& urbís eíus cafu,€ fortunae fux mutatíone,uelut exemplo Sextí mum refpó gn, 4; Interea lampfas Nomadü rex cüm dubía cófilía animíagitaret, Mariü quo Sextilium minor& focíos honore afficiebat quidem: uolentes auté abíre, ín medíü caufa addudia, Lib cum proÍcuráü erat,hac mora exítíüi moliri, V erü hic accídit,quod ad fa utopportuna uidebatur. Nam Maaríj iuniorís,cüm elegantiforma effet,una ex pellicibus ind; reve gnü cafum lugebat,H ícluctus,príncipia occafioqy amoris fuítrac prímü quide atmulíere fed utfugz nullialíam effe uiam animaduertit,Scofficía illius ín fe fti I H::—-"'^» 9'tu5 quàm illiberalem uoluptate redímeret,eam benignéalloquutus,&ab ipfa emiffus p: g :e c amícís ad Maríum fenío COgtedientes Ucerert, te trafecerir. t'Altapp hm disi penté nauem ingrefsi, pata erat, Syllam inagr ré fugamarripuit.Poftquáinuice conuenere.penes ma^ ;fcorpionibus dímícantibus occurrüt, Hoc mali omen cüm Marius effe adinfulam Cercina, quz nó multum cótínente diftat, Mox paululum progrefsí,equiítes quíàregead locum undeabfcefferant, mifsí l'operantes cernebant. Hoc dífcrímen ínter maxíma Marius num erauit.R omae o Bozotio Mithridati bellá inferre. Cofules inter fe agis ? C.Marius. 189 à atop fufcepit,confolando dilígenter eum curauit, ríus quoqj illà laudibus profequens,bono aním huíuimodi fuít. Poftqua Marius índomü Fann rísadpropinquá fontem delatus currebat,&c M dío intuens,coftítít eregíone primi, tanti aberatutuíndíctam cogitaret, Ma^ o effeíufsit,optímü fefe omen uidifTe.hoc fae adductus eft;patentib. portísafinus fo» Orte. arium uelutadmíratíone quadam& gau mox clara uoce emifTa,lztítía iuxta IMaríü exultauit, Maríusiftaanímo coíectans, magis, inquit, mari i$ terraá numíne falutís figna fibiporten eoad aquam díuerteret, Hec cüm ad Fanníam i, Poftquaápríncipibus& à fenatu MínturneÍlere,ut confeftím Ma^ eques Ciallícus genere t.Cubículü ubi Maríus s Marij apparuiífe mili» Maríü audes Barbarus: Marii pulcherri bibentem adytonet fortune noi e[fe fidendum. C Crudelitas Marij. Plutarchi antes feditiong,ad armauenerüt;&t Octauíus uí&tor euadens, Cínnam tyrannídemexer, cere conantem urbe eíecít,& loco efus Cornelí&á Merulam confulem fuffecit. Cinnaaui per reliquá Italíam copías cogens, aduerfus íllos arma ferebat, Hacc cüm Marius accepit, fet,eueftígió nauígandá putauít, Qui fumptís quibufdam equítíbus Mauruftjs ex Libya, necnó quibufdam ex íjs qui Italía cefferant, utrífg; no amplius mille exiftentibus, ad Te lamoniü Tyrrheni oppidum hínc egreffus appulit: hic feruos libertate donauit, Colonis loría Martij excítis, GC ad mare cócurrentibus,perfuafíscg iunioribus,magnam manübre ui Maríus collegit,& quadraginta naues armauít, Cüm anímaduertí(let Octauium uirum optimi, X acquís legibus ímperare uolentem, Cinnam uero fufpectum Sylla,&arma con tra inftanté rempub.ferente,huíc cum exercítu fefocíum adíungere anímo inftituit, Itag nuncíauit cófulí,pro uoluntate imperij eíus omnía facturum, Cínna cüm eum fufciperet, proconfulemty appellaret,&fafces atcp alia magiftratus infignía mítteret, hic ornamenta fortunz fuz non coueníre Maríus inquit; uílí nancy uefte,& prolíxa barba, intonfisty ca, pillis femper ufus fueratab eo díe quo Roma effugit lam feptuagefimü ann agens tardo íngreffu accedebat, miferabilem fe oftendereuolens:huic uero luctuí&tríftitíe uultus ter zibile illud Marío confuetum ínerat,translucebatqy moeror,qui animi non humilíoré,fed exulceraté ferumq; magis reddidiffe mutatione rerum uidebatur. Poftquàm Cínnamfa. lutauít&mílítes accefsit,ftatím ad negocía peragenda aníma applícuit, GÁmagnam rerum mutationem fecít,Primüenim praccíía nautís penfione,& mercatoribus pradando fpolia tís,precía rebus conftítuitípfe.Deindead marítimasurbes nauigans, illas excidit;& ta dem Hoftíaper prodítíone occupata, res cíuíum díripuit, E plurimos necauit, Cümporn te lumen coníunxíffet,comeatum hoftibus qui per mare aduehebat,praecidit, Deíndead urbem cótendens,nó tantü imperítía atq; negligentía Octaufj, quanté ínutili curafervan darum legum,monté Ianículum occupauit. Quin multis hortantíbus ut ad libertatem fer uos uocaret, quà leges diligentífsime coleret: fepatríá no daturi feruís refpondit, à qua C. Maríus arcere, Poftqua ueró Metellus,eíus Metelli filius qui à IMarío expulíus inLi bya milítabat,Romz effet,& multó praftantíor imperator Octauío uideretur, milites di^ miffo Octauio ad íllum cotendunt,rogant imperíd capefferet,& urbi falutem uendicaret, Long? ením perítum ducematq praítantiorem adbellandum uíncendumdqy fibi afcice reuolebát. Metello hoc molefto anímo ferente, ac dícente utad confulem cócederent,ad hoftes ceffere, Metellus de repub,díffidens,abeundi confilí& cepít. OCtauíum Chaldaíac uates quidam fuis perfuafioníbus Romz detínuerunt,tandj ibi manere, X nufquam difce dereoperepreci& effet. Hic uir cüm ínter alia Romanarü obferuantífsimus legum effe& prafertím formam confulatus círca mores patríos acleges tanif ad praícriptá immobile tet cuftodíret, ímbecillitate quadam rempub. gubernauít, quí plurímü temporis perprz^ ftigiatores& uatespotíus quàm per uíros ín repub,& in re militari uerfatos, imperídad/ míniftrauít, Huncpriafquà Maríus aduentaret,à fuggefto díuulfum, uulneribus confof^ fumpraemífsi mílítes trucidauerunt, Fama eft diagramma Chaldaícum ín finu eius reper tum fuiffe. Hac res multi admírationis ín fe habuít,quód ex duobus clarífsímis imperato ribus, Maríus quí uatícíníano contemnebat,fequundas res habuerit, Octauíus uero mor tem obierit, Cum hoc modo refpub,fefebaberet,fenatus frequens per legatos Cinnam Marí& orabat,uti cíuibus ueníímpartiret,Itagy Cinna tandj cófulin fella cófulari fedens, atqj íuradícens, legatis humanífsime refponfa praebebat. Marius ueró cum íuxtafcllamtà cítus adítaret,apparebat femper rígido ac tetro eius afpectu& facie, eueftigià inaudita cz deurbem repleturus, Poftquám furrexere, Cínna milítibus feptus incedebat. Marius v 1ó cüm apud portas ftetíffet, per índígnatíoné ludens, exulem fe effe ínquit,& patríapTo legibus arceri: fi quís operafua índigeret,opus eíTelegem ueterem, que fe eieciffet, noua legeantíquare,utfeuírü iuftum líberam rediffe ín urbem oftenderet. Populumin form accetfiuít,& príufquàm tres aut quatuor tríbus fuffragia mififfent dimittens, fiqsslanone íllam atcg fucatam deexilío oratione mííTam fecit: cum fatellítibus,quos ex pramílsís er^ uís Bardzís delegerat,defcendít. Hí quidem aut iubente Marío,aut ínnuente,mu ftrage manus fuas inquínauere, Tandem A charíü uirum fenatoríü atq militarem o, ren'em Marío,& no falutati,coràm eladíjs confecerüt.Sígnum enim dederat,uti omnt quibus falutatus non refpondiffet,refalutaretqg,necarent. C) uare amicí movítitía m horroreanimo agítabant,quotíes homines falutandí caufa accefsiffent.Multisinterft iam Cínnaquidem faríatus plenusqy cedibus erat, Maríus aüt animi in dies mag en ? ínfeque [torum ccut^ tum habens,cademig fitiens,omniía fufpecta fcrutabatur,Itacp omnes uíac, univer C. Marius. 120 yinfequentum& uenantum, fugientum latítantumty plena erat:con fundebatur hofpítali^ atís& amicítiz fides, nihilamplíus quàm cetera fortunz babens, pauciqy fuere quí ad fe fugientes nóproderent amícos,Itacg admíratione aclaudedignifuere Cornuti cuiufdam ferui, quí cüm ín edibus herum fuum occuluiffent, cadauer quoddam ex multítudine c^ forum(urreptü collo fufpendentes,atgy aureit annulum apponétes,íllum fatellítíbus Ma^ rij oftenderunt,cadauereg; ornato quafiherum fepelierunt,nec quifquam anímaduertit, Cornutus à feruís ín Cralliam delatus eft, II. Antoníus orator in optimü amicum ínciderat fedinuidit fortuna, Nam uír quídam& pauper& popularis, cüm lzto uultu uirü R.omanoríprímum Antoni fufcepiífet, ad uícínum caupone emendíuiní gratia feruü mi^ fit. Cum feruus uínü diligentius deguftaret,fuauíusq; rogaret, caupo quafíuít,quíd effet curnouum comuned, uinum faftidiret, Ille cüm íncofulto ac fímpliciter, tandif ad familía rem& ad amicum homine loqueretur,herum apud fe M, Antoní& Maríj eladíos fugien^ temaclatentem habere dixít:caupo ímpius ac nefaríus,utabit feruus,ad Marium caenantem eueftigió contendens, M. Antoníü ei fetradíturü pollícetur.IMiarius poftquábecacce pi ferturuehementer exclamaffe,S manibus propter latítiá plaufum fecifle,paululumgg abfuiffe quín ipfe exurgens ad locum ubí erat Antoníus concederet, A micís ne pergeret eomarcentibus, cum milítibus Auníum míttítut ftatím Antonij caput referret, Vt igitur adlocumuentum efl;ad portas fubfíftens Anníus,milites per fcalas thalamum irrumpere fubetIlliutcoram Antoníofteterunt,alter alterum ad cedem prouocabat, À ntoníus ora» re incipiens, adeo fuauís ac dulcís&íucunda erat efus oratío ad milites,ut necem tantífper deprecaret, Nemo ern ex militibus A ntoníà tangere,aut torué afpícere audebat, fed defi xoínterram uultu, omnes collachrymabant, Síc cum immoratio redeundíá militibus fa Geílet,^ nníus afcendens, Antontü orantem, milítes ueró deterrítos atque ab eo perfua fos offendít,Itagg couicio acriter íllos ínfequens,atq, irruens ipfe Antonij caput detrunca vít, Catulus Luctatíus qui Mari collega fuerat,&de Címbrís cum eo triumphum egerat, poftquàm Maríd pro fe rogantibus reípondiffe coperít,mori oportere,ínclufus domí ac ceníiscarbonibus fe fuffocauit, Truncatis corporib. ín uíam proíectís calcatisqg,homínes nómilerícordía,fed horroreateqy tremore ípfo a(pectu omnes afficíebantur.Sed quod ma 8 gnopracipué dolore populit excrucíabat,erat Bardzora petulantia. Nam poftquám do mínosiugulauerant,ín exercenda V enere puertís pro mulíeríbus utebantur,& matronís uimadferebant,Quí omnía dírípientes,& rapina& cade perturbantes,inhiberi no pote nntquoufq à militibus Cínnz& Sertorij ín caftrís dormientes ímpetufacto,ad unti om nesneatífunt, Interea tancj omnib, comutatís,undicg fama orta eft, Syllam bello Míthri^ daticoconfecto& prouíncijs occupatis, cum magna manu Romá cóotendere, Hícrumor effecit utferrum à cedenefanda paulul&arceretur, quód bellum ín fe Romaniíngens co uer atbitrarentur, Itaque Marius feptímo conful defígnatus eft:& càüm caleri Ianuarijs, quzpríncipía funtanní, magíftratü íniffet, Sextum Lucína quendam przcipitem dedit, quodipfi& urbi ad futuras calamitates magnü portentü effe putabatur, Ipfeaure Maríus lamliboribus corporís& animi folícitudine tani exhauftus fubactusqy,ac ad tanta muní minanouí belli nouorumcf certamínü perterrítus, quod multa perícula expertus fuerat, Xcinreanimi ferocíam amifit, facile intelligens non cum Octauío aut Merula, ínftabilis icíeditiofie turbe ducibus,rem(ibi futura, fed cum Sylla,quíipfum anté expulerat patría, nuncautt Mithridatem ad Buxín& pontum fugere compulerat, Romárepetente. Huíut^ modimentís agitatíonibus uexatus Maríus, cumante oculos longos errores, exiliagy, ac pericula marís terre adduceret,ín uarías dubíascy partesdíftrahebat,& noQurnis turbu "sq ínfomniis rerrebatur, V ídebatur enim quendam cótinuó audíre dícente, Nec tu^ tus(übeas abfente cubile leone. Sed maxíméuigilias pertímefcens,íntempeftís potat oní I5atty ebríetatibus praeter aetatis dignitate indulgebat,perfomnü aními cogitationes ui^ laturus,'andem cum quídam renuncíaret ea quae apud mare gerebant, nouís tímoribus Plus partim futura tímens,partím tandj prarfentiü pondere oppreffus, leui caufaac^ incita f Pofidoníus[cribit,in morbü later&ü incídit. Eccüm fam ín malam ualetudínem fn tecum differebat de rebus ab fe geftis. C.aute Pifouirhí ftorícus memorízlítera eis Marium poft coenam cumamicís deambulanté ín fermone dercbus ab fe ge eMe) Y aprimordis incipiente, fzepíusqy de utradjfortuna difputante díxifTe, INon Me ü$homínem effe,quí fortunz fefe cómítteret.Poft haecappellatís Ito uultu quí ; imper feptem dies decubuiffet,díem fuum obijt. Quídam ferunt eius ambitio hemí ui op t "/^omorbo omníno detecta, ín abfurdam dementia abijffe, Putabat ením fe in bello Catuli interitus, Marij obitus, C Plato iamiá mo» viturus detribu rcbus. fortune gratias egit, Mariusiuttior. Plutarchi Miithridatico imperatoréeffe,Deinde quemadmodü in ipfis prelijs folebat, varíos oeftus motusqpingenti clamore&afsiduo plaufu reddebat,adeo ingens earüi rerum cupiditas ex ambítione& ínuídía homíné ceperat, C uocírca feptuagínta annos natus, prímus morta, lium quifeptímü confulatüattigiffet, domo& opibus collectís quz multís regibusfufre, ciífent,fortuná fuam crudelem appellabat, quód príufquàm conííilía ac defíderia fua pere, giffet, morte obíret, Plato quídem cüm mortis tempus ínftaret,fuo genio atcy fortunz gra tías egítiprímá, quód homo,& nó beftía: fecundó, quód gracus,& nó barbarus natus f fet:tertíó,quód ín Socratís tempora íncidiffet, Ferüt Tarfenfem Antípatrü cum fub mor, tem ín fermonem ueníretdehís quz profpere fibi fuccefferant, haud oblítum fuiffenaui, gatíonís,quam domo Athenas habuerat,ut quiomnía bona fortuna dona cum gratíaacci pienda ducens, memoría ufq; ad uíta fínem tenuiffet, qua nullum thefaurü hominib, na, tura melíorem ímpartíuít, Eorum uero quí immemores& ignauifunt, femper res get unácumtempore effluunt.Q uapropternihil retínentes, bonorum uacui,fpeí autemple níprafentibus rebus neglectís,ad futura oculos intendunt:nam quod promittitfortuna, prohibere poteft;quoddedít,ut non dederít efficerenon poteft.Sed tamen hocquodfor, tuna príus dedit, tandj alienum abíjcientes, íllud ipfum íncertum fomníant: atqghocreáé illis accidit, Nam príufquám difciplinam atcp fapientize ftudía, ad fírmanda tutandagbo: naexterna uelut fundamenta petunt, hzc bona fortune cumulant, comoda ex illísfufci píentes, explere nfatíabilem animi cupiditatem nó poffunt, Mortem ígitur obijt Marius feptimo& decímo feptími confulatus díe,qua ftatím Romam magno gaudioatd exulto tione affecit, quód grauí tyrannide liberata fuiffet, Sed tantum crudelitatis Marius iunior feníorís Maríj filius oftendit,prímores atq; optímates trucídando,ut íntra paucos diesre/ uíuifcentem fenís tyrannidem Romaní fentírent.C)uí cim audacía infignis effet, peri cula íntrepidé adiret, príncipio filius IMartís uocitabatur: mox exrebus geftís deprehen/ fus,filius Venerísnuncupabat.Tandem cüm ín Preneftína urbea Sylla obfideretur, ex tremaomnía tentans uteuaderet,cüm nullo modo effugerepoffet, feipfumnecauít, Eumenes GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 1vME NI Cardíanopatrem fuiffe Duríshiftorícus fcriptüreliquit,qui -: 1 in Cherronefo propter reí familíarís anguftias ex uehículís uíctá qua" 79 ritaret: Bumenem tamen ín literarum ftudijs ac palaftra líberaliter eru J dítum, Is cüm puer effet,eó Phílippum aduentafTe:quí dum per odum zj— wa puerorum& adolefcentü Cardíanorü lucas& certamína fpeciaret, In E Jes Z1 EX. teríllos ftrenue obuerfatü Eumenem: eíus prudentía€ forítudinede SC 2c lectatum Philippt,illum fibi defumpfiffe, V erumenimuero longepro: babiliora dicere uidentur,quí Eumenem hofpítij& amícítiz paternae caufa aPhilippo ad altiora prouectum perhibent, Mortuo Philippo,cüm ínter zquales Alexádri nemini pru/ dentía aut fíde fecundus haberetur, Archígramniateus,id eft ícribarum prínceps,uocaba/ tur, Exhís quí Alexandro amícítía& confuetudine functifsimí effent,adeo amiplíores co fequutus eft honores,utín expedítione Indíz magnís cum copijs per fe ímperatoremitte retur,& Perdícz prafecturamacciperet,cüm& ín Hephaftionis uita fundtilocum Pere cas fucefsiffet, C'uocirca Macedones regíjs praefectum ftípatoribus Neoptolemumder^ fionihabebant,quód extín&o Alexandro dí&ítarent,llum quídem clypeo atcp hafta, Eu' menem ueró flyloac tabellís fequifolere, Siquidem Eumene cum alijs honeftifsimis€^ bus,tum ueró ea dígnitateaffe&tü,ut necefsitudine matrímonij fibi deuinctá faceret. Cum enim Alexander prímus ín Afía mulierem Barfínem Artabazi filíam cognouiflet, equ filium Herculem fufceperat, huíufce forores, alteram quidem Apamíà Prolema0;? m Barfínem Bumeni tradíderat, quo tempore etíam relíquas aequalibus fuís Perfícas ad nes ín coníugíü dífpartiens collocabar. V erü ínterea Alexandro plerungp aduerhittm io phaftionis gratiamagná fzpeperículi adíjt. Príncipió cüm Fiephaftíon quandam&U tibicínidomütríbuifTet,quam anté Eumenis ferui occupauerant,índignabundu| nesad Alexandrüund cum moerore ueníens uociferarí coepit, quód abíectís emani He mís,tibía canere quàm tragícé quid agere praftaret.Id at molefté ferens Alexander: ; Mo d^;; nfvít phaftíonem conuícijs infectatus eft, Caeterüi mutata flatím fententía, grauiter frm e Eumenes. I9 1 Éumení, quód propter cótumelíam qua erat affectus, magís quám libertate loquendi, eo fermone ufus effet, Deínde INearchüad exterius mare cum claífe dímíttens,ab amicis pe^ cuníá conquírebat: eratením per íd tempus inanís regía, Eumenes ígitur trecenta petitus talenta, centena duntaxat exhibuit, tenuíterg;& magno cum labore fuís ex dífpenfatorib, camfummá corrafiffe affirmauít, Caterü Alexander ea neg; improbans, neg; fufcipiens, feruísut occultos ignes tabernaculis eíus fubijcerent, edixit, V olebat enim ut cüm ex in» cendio exportaretur argentü, homo fallax deprehenderetur ín crímine; prius tame quàm afferreopem ualerent, exuftum eft tabernaculi, Qua res Alexandro poenítendí caufam attulíeius confumptís ígní codícíbus, Quod aütauri& argenti exflamma ín unum con flat; pofteaín unum compertü eft,milletalentüm fummam exceffit,ex quibus ne mínímá quídem partem accepit. Czeterü datis ad cunctos praetores& prouinciarü praefides líterís, vríncenforá exemplaría librorü ad fe mítterentur,effecít,que omnia íuffus accepit Eume nes. Rurfus ínter fe&c Hephaftione ortademunere quodam cótentíone,cüm multa ma^ Kaudíffet,multacy malé dixiffet,eo quidem tempore níhilà rege mínus accepit. Pauló ue ropoft,utprímá Hepheftíon excefsíte uíta,rex dolore uehemeter afflíctus,cüm omes uf» uentiinuidos,ac mortuo ínfultantes grauifsímís&afperrímis uerbís ínfe&abatur,tum ue ro maximas ín Eumene fufpiciones agitabat, illa fzpenumero conuícía& difceptationes obiectans, At ille callidus,& ad perfuadendum ídoneus, ut unde pernícíem fenferat inde faluten compararet, nouam aggreffus eft ratione, Ad eam ením gratíam& honores con» fugit, quos in Hephaeftione Alexáder factítabat, Eius nang generis decora excogiítabar, quedefun&um honeftare poffe uidebantur, plurímas ad inftruendum fepulchrum eff..^ fisim&ac promptifsímo fané anímo pecunías impertiens, Poft Alexandri morté,orta ín» ter milites& zequales eius fedítione,js quidem Eumenes confilium ac fententíam imper ebat, cüm tamen oratione cómunis& príuatus effet, Haud ením fibi, homini fané pere gríno,conuenire putabat,de Macedonü controuerfíjs anxius curíofiuscg inquirere, Relí quis fubinde ex Babylonis inftruciís equalibus, ipfe relictus in urbe, plurímos pedítü le^ nij;&ad res cóponendas mítíores reddídit,Poftea ueró quàm duces ín mutuam deuindii concordiam príftínos depofuere tumultus,& prouíncías imperíaq; diuiferunt, Eumenes | 5 Cappadoci,Paphlagonía,& fubiectam mari Pontíco regione ufcg Trapezunté fufcepit, quz necdum Macedonico fuberatimperío: eam ením Aríarathes rex habebar.Itag; decre tum eft, utLeonatus& Antígonus manu magna deductü Eumene illius przfectü regio^ nisdeclararent, Caeterá Antígonus íam elatus& omnía per contemptü habens, Perdícze fcripta neglexit, Leonatus ueró Eumenis gratía expeditione fufcepta,ex fuperioribus lo^ cis defcendit ín Phrygiam, Interea Hecatzus Cardíanorü tyrannus Leonato congrefIus orabat,ut Antipatro& Macedoníb, ad Lamí&obfefsis opem afterret, Quaread traijcíen^ dumpermotus, fecum ctíá ínuítabat Eumene, quem per id tempus concílíabat Hecatzo, ratenim ínter eos fímultas,quam ín patría propter urbanas contentíones contraxerant, ammultoties Eumenes Hecataeum, quód rempub. per íniquü occupauetat domínatiü, palim accufarat, Alexandrum ad reftítuendam Cardianís libertate prouocauerat, Qua Propter tunc Eumene íllam aduerfus Graecos expeditione recufante,prafertím cüm fefe nDüpatrá reformídare díceret, ne dudum illi íníimícus,& nunc morem gerens Hecatzo, ipfum necaret,L eonatus eí fide habens, fui confiliá haud aperuit, uerbís quidé fefe opem aterredicítans, Macedoniíz ueró príncipatü ftatím ut traiecifTetmendícare conftítuerat, ubí Mde nónullas Cleopatra(ea atit Alexandri magniforor erat) comonftrat epiftolas, quibus futura uxor eum palám ccerfebat, V erii Eumenes feu Antipatrü pertímefceret, € Leonatá ínfan& ac incerto uehemétíorícg refert& animo cognofceret, fuísacceptís mí litibusnodte difcefsit, Habebat enim XetÁlexander, ducentos armatos: P3Cto fuga fefead Perdícá fubtrahes, trecentos equites; ex hís aut& quosá puerítía ínftru» inargentíueró ratíon£ talentüm quínq; míllía, Hoc ac Leonati cófilía detegens, ftatim apud íllà amplíf in actus efb,/& in príncípandi focietateafcítus, FIaud longé poft cum milítarib, copijs »"Appadocíam& praefente& exercítá ductante Perdíca deductus eft.'Tum capto Aría^ AUtItge,G reoione ín poteftate redacta, Eumenes prafectus defignatur.Dehínc urbes Amicis cómen dat €x fentetia reliqu ; Cuftodes imponit, quíqg íurí dícendo& rebus admíniftrádis preeffent, it, Cüm ínterím Perdícas omné rerum earü curam abíjceret,eo exercitis A IE E] Lj^üCente und profectus eft Eumenes,omniillum indulgentíz cultu profequés, cüm nulla *Xparte ceterís p Rtperfeipfum tr ofteriore regibus fe effe cuperet, Ceterum Perdicas cüm ea queínftítue anfigere poffe confideret, qua autem reliquerat,impigrüac fidelem con Iuftints libns. Plutarchi C feruatoi& poftulare cenferet,ex Cilíciaremifit Eumene, uerbo quídem ut fuam adprafe, Tartypuc Curam reuerteretur,reauté uera ut perturbatam à INeoptolemo& fibi finitima Armeni pacatam praberet, Huncautem quand ínfolentía quadam€ ínaní cumefcentem animo fuauífsímís tam£ uerbís& morü facilítate retínere tentabat Eumenes, Cumq phalangem Macedonicam elato fpiritu ac ferocem ínueniffet,ut equeflrí robore quafi firmamentoin ftructiorem redderet, potentífsímos íncolarü equítes tributorü uacatíone acímmwunitare donauít,tum fuís quos fíde fpectatos habebat,equos emptos impertijt,eorum quídemani mos honoribus ac donís íncítans,corpora uero nunc mouendo,níüc exercendo,ad perfe rendos labores impígra effíciens,adeó ut cüm ftupore,tum audacía Macedones aflíceren tur,cimtrecentorü&fex millium equítü círca Eumenem numerü breui cófpicerent,Po, fteaquàm Antipater& Craterus Grzcía potiti, Perdícee regnü uaftaturí in Afiamtraiece, runt. Cum írruptíoné ín Cappadocíam facturi nuncíarent, Perdícas expeditionéin Pto, lemzum, cuí Aegyptus forte euenerat, agens,Eumenem omnii qua ín Armenía quaty ín Cappadocia fuerant copíarum ducem&imperatore creauít.Hiífce de rebus literas edi, dit,quíbus Alcetam fratremacINeoptolemü Eumeni parere, Eumenem autem rebuspro arbitrio utí fubebat.Alcetas ítacg fefe arma fumpturü baud difsímulanter negauit, Eos em Macedones quí fecum milítarent,cum Antípatro dímicare uererí, Craterü autem propter charítate etíam fufcipere paratíísímos. A tueró INcoptolemus prodítioné auineoccultz requídempotuít,ín Eumene ordíebatur, V ocatus quoq no folum nó audíuit, fed etízad/ ueríos ínftruxitmilítes,Hicprímü Bumenes fui apparatus& prouidentia fructum colle git.Siquídem uicto efus pedítatu, per equítes INeoptolemü uertit ín fugi, omnes eíusfar cinas corripiés:tumad ínfe&andü profufe phalangí cóm totís adequitaíTet viribusjuidios pofitis armis íurare coégit cum eo fe milítaturos. INeoptolemus ígitur paucís ex fuga col ledis,fead Craterum& Antipatrü recepit, A quibus ad Eumenem miíísi legati,utiecum illis coníungeret, prouocabant,.Frueretur quídem quos ex prafecturís percipiebatfruai bus,miílítías ab eís atqy agros habíturus, Antipatro amíco pro hofte futuro accederet, nec Craterífamilíarítaté ín inímícitid conuerteret.( uibus audítís Eumenes, Mníméfieri po teft,ínquítutnouam ímprefentíarü cum Antipatro creetís amicitia, cum quo ueteresíni, mícitias gero,quando íllum amícis tandj hoftíbus utí uideo, fecg ut Perdice Craterü conci liet,&t ad equa omníaatq, iuftífsíma cofungat paratii:ei preterea quí pro domínantísaua/ rítía ulla fitoppreffus iniuría, quoad fpirítus fuos regatartus, futurü auxilio, corpusqyac uítam potíus pofiturum effe, quàm fidem, His attente acceptís, Antipater dereráüfumma confilít agitabat, Neoptolemus ad eos confugiens de przllío certíores facít,& cum utrüg tum uerà Craterum utauxiliumfibiferat,orat. Eum nand; tam magno Macedonibus efle defiderio, ut modó píleum eius fpectent,&uocem exaudiant,ad eum nó mediíocrí uentu/ ros impetu.Sané enim grande Craterínomen erat,& ín eum poft Alexandrimoriémulti tudínis anímí míra charitate ínclinabant, T'enebatfiquidem memoría, eum quamplures in Alexandrü ínímícítías pro eorü falute fufcepiffe,cumq proclíuius ad Perficos rius de ferretur,obftití(Te,ac cíuibus fuís quos per mollitiem& infolentià contumelíofetradatos cernebat, prafidio fuiffe. Cuocírca mifTo tuncín Cilícíam Antipatro, Craterus cum ma/ gna copíarü parte€ INeoptolemo, contra Eumené profectus elt, ratus ínfectaturi,& ín nemine expectanté, acex recentí uíctoría inter pocula cum difsipatis obuerlati, fefefae Curum íncurfum.Qua quide ín re quód Eumenes illíus przfenferit ímpetü, ocyus^e E inftructü praftiterit,utí íntentí& uigilantis ímperatorís,íta fummi fané acuminis indici quís facere poffit, Czeter& etíam quae fibi aduerfa erat hoftibus eor& occultafle,X eam Co^ milítonibus fuís opinione íncufsíffe;ut fe cum Cratero pralíü inituros effe neícírent,boc ipfum peculíare imperatoris offici fuiffedixerím, Rumorem ítag; diffeminat,Neoptole mumactTigrem cum Paphlagonü& Cappadocü equítatu ruríus aduentare. Cum caftra noctu mouere ínftítuí(fet,ín fomnís noua quedá Occurrítimago, V íderenang widdum geminos Alexandros ínter fead dimícandü inftructos, cüm uni uterq; phalangi prat isl alteri deínde Mineruá,alterí Cererem fubfídio aduentaffe.Acrí comiffo pralio,fupeteto quibus focía Minerua fuerat. Tum uí&orí Cerere fpiceam intexuiffe corona, Exreigit" ipfa fomníü coíectans,ad fe pertinere ínterpretatus,fe quide pro fertiliflimis agri& mr gnàá perid tempus& bonáín fpíceís uaginis fruge habentib. dímicarezomnes enm tierant,Xpafsim fpeciofam ubertím pubefcentium camporum facíem ipfa pax preb* id Adídautem confitmatíor factus eft, ubi aduerfaríjs fignum belli IMineruam& Ain drum eífe certior eft factus, Quamobrem fuís Cererem& Alexandrum belli gn, , Eumenes. 197 1 bensomnes fpícarü fertís íllígatos arma fpícis iubet involuere.Multoties ímpul(us eft,ut fuis ducibus&praefectís mílitaríbus aperiret, quibus cum bellandum effet,ne folus tanta necefsitatis arcani celatum coprímeret,confilio tamen perftare& mentí perículü credere fatius uifum eft. In Crater nemíne quidem Macedonáü, fed mercenaríos equítes mille ac uígintiquatuor e regíone locat, quíb, Artabazií filius Pharnabazus,& Phoníx Tenedíus praerant; quos ut prímü hoftes ín confpectü ueniffent, incitatís ferricurfibus fubet, atq nullisedítis uocíbus,no regredíendí fpacío dato,no mí(Io fufceptóue praecone,manü de^ repentecóferrezualde ením pertímuerat,ne Macedones cogníto Cratero ad eum transfu gerentdpfe ex equítü robore trecetís ín agmine ínftructís adequitat,ín cornu dextro INeo ptolemá ínuafurus. V bíautem medio fuperatos tumulo profpectü(ui hoftibus prebuit, ciaum uehementifsímé facíüt impetit,Ea res magnüt Cratero ftuporé íncufsit,qui multa ín Neoptolemum acerbé& contumelíofe ínuectus,quód ab eo de Macedon&ü defe&tíone fraudatus effet, fuos ad capeffendü fortíter pugná adhortatus íncurrít, Primis ingrefsibus &quídem grauífsimís cüm poft fractas haftas ftríctís decertare gladíjs ccepiffent, Crate rus haud fane dedecorí fuit Alexandro, At uero proftratís plurimis, multoties etíi uerfís infugáaduerfarijs,cuüm ex Thrace quodá ex tranfuerfo adequítáte confaucíaret, ex equo delapfus eft. Quod cüm catteros tranfcurrenteslatuíffet, Gorgías dux Eumeníanusagno uitsabequo defcendés,corporí íam male(e habenti,& per acerbos dolores pereunti,cu^ ftodem fe conftítuít. Dum hzecaguntur, INeoptolemus& Eumenes mutuis ínter fe odijs & diutina flagrantes íra congrediunt;duobus quídem concurfibus cüm fe mínus confpe: Qffent;tertió cognití nudis enfíbus fublato clamore ftatím equos ín fe concítant; quibus moretriremíü ín fumma collífís, manibus fe mutuís lora omíttentes captant, cafsides de^ trahuntthoraces ex humeris difcerpüt,Síc ígitur ín mutuos laníatus íntentí,fübterfugien tibusequisadterrá corruunt.Ibí díu multumq luctantes, Eumenes exurgenti príus INeo prolemo fub genu uulnus ínflíixít; quo debilitatus, alteri ínníxus totís fe uiribus in ardut erectum tollens, Bumene petít:íctus tamen haud letíferos íncutíens, accepta ín ceruíce plagaprotenfus concídít, Eumenes uetuftís odijs& íracundía probrís carpere,& arma eí detrahereruerüm ille gladíum adhuc tenens fenfím fub thorace Eumenem ín inguínecon faucat Vulnus nó fanéprofundá ex imbecillitate terrorís plus habuít, quàm detrímenti, Raptísdehínc ex interfecto fpolijs,propter crurum&lacertoréü uuInerafe grauíter habe bat Reíedtus tamen ín equi, perftantíbus adhucín unü hoftibus, alterü ínfectatus eft cor nu Cxterü audíta Craterí morte,celer aduolans,ubí Ípirantem adbuc íntelligentemq; co^ [pexit defcendit,& multis lachrymís íníecta dextra,multa ínuectus ín Neoptolemü,&fua uchementer fortem,& propríam miferatus eft necefsítate,per quam eó deductus effet,ut udtamfoda homíni per amícítíam confuetudinemtg coniuncto infligeret,uelab eo pate ittur.Eumenes hocpralio decemfermé poftalter& díebus uictor, magnam ex eo fibí elo» ram&lítudínem comparauít,quód nonnulla per fapíentíam,quadam per fortítudi^ nem confecíffet, Plurímá etíam penes hoftes& focios inuidiam& odíum plané contraxela;quàd uir peregrínus atqj aduena, armís& manibus Macedonum prímarium ex eis& [plendore praftantífsimü cofodifiet:quodfípríus de Craterí cedead Perdícam peruenit &5nemo illum ínter IVlacedones potentía fuperaffet. Bíduo aute poftqua Perdicas per fe^ ditionem ín Aegypto effetobtruncatus,huíus prelij rumor ín caftra delatus eft.Quocírca indignati ftatim Macedotes, Eumene mortís reum facíát,& fufceptíín eum bellíducem Jem Antipatro Antigoni creant. Eumenes poftmodá ín regía equor&armenta qua diicaldam pafcebant íncidens, fumptís ad ufum equis, ratione magiftrís pabuli defcripta mílit.Quo audíto, rififfe ferunt Àntipatrü,tantà Eumenís prouídentíaadmirante,qui re^ 8lisderebus ratione autreddíturii, aut accepturü fperarít. Cupiebatauté Eumenes círca ardsuictoriofo potens equítatu,íntra Lydíze campos depugnare, fímulgy fuas Cleopa^ tHeCObÍas oftentare gloríans, Ea deínde rogítante(pertímuerat ením nealiquàá ex Antípa mo crimínatione culpámue capefferet) fuperíore petens Phrygíà intra Celenos hyberna ER bi cüm Alcetam Polemonem& Docímit de íímperío cotra eum cotendentes offen i cicefflod eft,in quit, quod dící folet;nulla pernicíei ratío eft.Deínde pollicitus íntra d Ipendíum militibus reddíturü, uillas eís& mitioraagri locamortalibus pecori, à Yay uendidit, Quíautem emerantcenturíones reliquorum; ordínum prafectí, Wido ab Eumene inftrumentís& machinamétis, ílla uí& obfidione expugnantes, ex Pttuís debitam milítíbus mercedem ímpertíunt. Hzc res adeó magnam Eumení e 1 L]^."»:: Deuolentíam comparauit, ut cum epiftolz caftris alíquando ab hoftibus difíc&z com» Euttetniset Nco ptolemi pugna fingularis, Cc Eumenis in vebw afflictis folidus animus. Plutarchi paruíffent, quíbus centütalenta,& amplífsímos illis pollicebant honores qui Eumenem trucídaíTent,maíorem in modum Macedones ínítigati fint, Decretum igitur Gciuntui ex príncípalibus mille milites ad corporis cuftodíam conftítuant,euntibus ín orbem pro fu; uíce uígilijs.Illi fubíndeeos ab Eumene honores magna cum charítate capiebant;quos;e um familíares affolent. Eumenes nang; purpureos apices€ chlamydes,quod quidem; pud Macedones egregíü regís munus habetur,donare poterat, Quibus tenue ac pufillum eít ingeni, hia fequundo fucceffu rerum leuítate ac elatís extollunt anímis,íta ut cüm te. busab excelfis couerfos in fe habent oculos,magnitudínís alíquíd& excellentiz naáiui, deantur, V erüm auté magnus anímus& conftans, afflictís magis rebus adueríiscy digno fcicur:qualís Eumenes fuit, Nam ín confilijs Cappadocíe proditione fuperatus fugatusg ab Antígono,noantefugientem ad hoftes proditorem omifit,quám patibulo captum fut, fixerít, Is exfuga contrarío ínfectantibus curfu clám íter conuertens, ad pugnzlocü pro, fe&us, caftra pofuit, ubi collecta ínterfectorü corpora ex effractís circumiacentiüvillar foribus cócremauit,condítísq; feorfum prímoribus,feorfum plebetjs,omnes aggerans tu mulos índe difcefsitutadueniens poftmodiüi Antíigonus,homíníis audacíam& conflantia admiratus fit, Poftea ín Antigoni farcínas& praedam íncídens, plurima quidem íngenv, orum corpora, pluríma quoque feruorum, ingentes opes ex tantís przelijs& difcurfioni: bus coaceruatas reliquit, cüm eas facile díríperepoffet, uerítus ne tantís locupletatifpo: lijs comilítones ad fugam grauíores,&ad fubeundos errores mollíores fierent,& ad tole randü tempus, ín quo omné fpembellí collocauerat,tandem reprefTurus Antígoni. Vbí uero íta prefentes X ad dírípiendü propinquas opes cernít, ut Macedones aperte íínhibe regraue(it, equís obíjcere pabulá,& corpora curare imperat, ut fic in hoftes cómearent, Clàm deindead Menandrá fubmiíttit, quifarcínís hoftílibus prafectus erat; Magnáfede illo pro ueteri cofuetudíne atg; amícítía curam fufcepiffe: proinde animaduertere monet, utifcelerius líceat, ex inferioribus locísad íncurfíones expofítís,ad proximas montís,ra/ dices cócedat,quz nullos equítes,nullos cíircumacti agminis incurfus admíttat]daütpe rículü ut prímá Menander íntellexit,abfceffit, Eumenes mifTis palàm fpeculatoribus,ar mari mílítes,& frenarí equos íubet, perínde ac ducturus ín hoftem, V taüt Menandrüad iníqua confugiffe locaà fpeculatoribus renuncíatü eft, Eumenes íngentí(imulatomaro: refuos introduxit, Ha cad Antígonü poftmodüteftante Menandro, Macedones Eume nem magnopere collaudaffe,& mítíores ín eum anímos fufcepiffe fertur, quódcum eorü liberos in feruítutem redígere,& uxores probro habere potuiffet,pepercifletomififfciq. Quibus Antigonus:llleiinquít,Ó beatí homínes, haud noftri fane cura res noftras omiiir, uerumenímuero nefuzx compedes fugz adijcerentur pertímuít, Dehínc círcumuagar!& fubterfugere coactus Eumenes, magna fuorum comílítonum partí utabírentperíuade bat,fiue quód illis tímeret,fiue quód trahere fecum eos confiliü nó effet, quos ad conferen dam quídem maná& perpaucos,ad occultandü atit fugam pernímíos íntelligeret. Tumfu giens fefe cum quíngentis equítibus& peditibus ducentís ad INoram recipit, Isautemin Cappadociz ac Lycaoníz confinibus locus eft, Híncdenuó quicunqyfe ex amicis ini quítatis locori,& durifsímz uítae ímpatiens,miíffum fieri orauít,benigne acgratíofeallo/ quutus abíre fiuit. Aduentans poftmodü Antigonus, Eumenem anteobfidione ad collo quíum uocauít, Cuí Eumenes íta refpodít: complures familiares Antigoni& duces effe, feci ueró ex eísquorü ípfe defenfor effet, efTe nemine. Quocírca fi colloquíafierí cupiat obfides ad fe míttat, Cüm aute Antigonus fibi,ut potentíorí,Eumenem uerbafaceretube ret, Nullum,ínquít,meipfo potentíorem effe arbítror,quoad huius gladij fuero dominus. Antígonotamen nepotem Ptolemzü,proutpopofcerat Eumenes,eum ad locum mite" te, defcendít, ubíper mutuos cóplexus amícé& familiariter dataacceptaq falute; C0g/C7 funt,ut quí plurímo ufu& confuetudíne ínuicem iuncti effent. Inter multa colloquía i5 Eumenes nullam de paceaut fuí tutela mentíone introduceret, ceterum pracfecturas r bi firmarí,autreftítuí dona poftularet,prefentes coepit admiratio, ingenti hominis P7 & animi robore delectatos. Frequens fímul Macedontü cócurfus factus eft, quíalpceta Y dihomínís defiderío afficíebant, Etenim poft occífum Craterü,nulla de altero gntaínc ftrís crebrueratoratío, V eri Antígonus alíquíd illi uiolentü metuens, prim quidem E uentantes clamore fubmouere,& írruentesferíre faxis, deníque manibus amplexat. e menem, repulfa per fatellítes turba, eum uíx ín tuta reftituit, DDehínc círcun dudiís ino ram murís,& relicto ibi prefidio,reliqu& abduxit exercitii, ObfefTus igirur Eumen? : m, à limen eoín loco przterannoná quidem aquas& fal quod efui effet níhil haberet,nec cone! und Eumenes. 193 1 umquod apponeret, tame hifce de rebus hílarem focijs uíuendi confuetudine ínftruxit; esad fuz menfze€ conuíuij admittens eícas,quas ínterim lepórum& fermonü gratía& comitate condíebat. Erataüit Bumenis afpectus perquam fuauís, nó uthomínís bellícofi Euteris«fpe &plurimá armis attríti;at perpolítus& fuuenili decore ínfignis,uniuer(aftatura membris Gne Jg scproportione fane mírifica, períndeac fíngularíartis diligentía comparatís. V im quoc fiia. nonmagná orandi confecutus, facundus tamen& dulcis erat eloquío, quemadmodü ex eiusepiltolís coniectura fierí lícet, Durante obfídionis tempore, plurimü omnium locus angulti(simus fuos magno afficiebat detríméto, pabuli& ipfi& equí per fummü ocium capiebant, Cüm ígitur Eumenes ne per defidíam intabefcerent, remedii adhibere uellet, &adfugam quodammodo expeditos,fí qua obueniret occafío,reddere, habítaculum cu» bítorumquatuordeciím longítudíne,quod eo ín loco eratamplifsímaü,ad hominum deambulationem defignauít, ubi corpus agítareíubebantur, Equos autéad tectum magnapetr lora collo relígatos, rotísq; in fublíme fufcítatos etígebat, ita utpofteríoribus quidem pe dibus terrz niterent;anteríoríbus autem fumma uíx ungula pertíngerét, Quibus hunc ín modum fufpenfis,ftabularij nunc clamore nunc fcutíca ínftantes,adeó ín ftíigabant;ut aní mis& indignatione refertí,poftremis quidem ínfilírent pedibus: dumdqy altioreshumi fi^ ftereconcupifcerent, folum pulfantes, totum; corpus agítantes, plurímo cum anhelítu fudoremeffunderent. Ea res ad roborís& uelocítatis exercítíü fané non íncómoda. Hor deag mínutím attríta ín efcam obijcíebant, ut& cítíus conficerent,& melíus dígererent, latereaper obfidíonis moram Antigonus uíta fun&tü in Macedonía cüm accepíífet Anti. patrum,& propter Caffandri& Polyfperchontís feditiones res perturbari, no parua fané fpeuniuerfum anímo cóplexus imperí&, ad res gerendas adiutorem Eumené babere fta» tuit, Quocítca míffo Flíeronymo, inducías cum Eumene fecit, príus tamen íureíarando propofito: quod cüm emendaffet Eumenes, apud obfidentes Macedones íudíci facíendum permifit, uter eorü maíorízequítate pradítus effet, Antigonus ením quà feá relígío^ neliberaret,ínítío facta de regibus mentione;reliquum ín feipfum obftringebatíufiurandum Eumenes aute prímam quídem poft regü nomína ín iureiurando confcrí pfit Olym piadempoftmodum fefe nó folí quidem Antigono benevolá fore iuratus eft,neq ipfius à hoftenprohofte,& amícum pro amico habiturü effe, fed& Olympíadíac regíbus facra» mentum teferebat.Ea cum íuftíora cenferentur, Macedones adacto in hzc uerba Eume^ nis ficramento,obfidione folutam fecere, ad Antigoni ut ídem iuramenti genus referret ipeEumeni, mittentes, Eumenes ínterím quos ad Noram Cappadoces habebat obfides reftituit acceptis pro redemptione iumentiís,equís&tentorijs, l'unc congregatís milítib, quiexfuga palantes ín regíone uagabantur, ad mille couocauit equítes,quos fugz focios habensob Àntígoní metü euafit, Ile ením fuf: cepta íurifíurandi emendatíone; non folàm Eumené denuó angi obfidíoneíubebat, uerumetíam acerbifsímas:IMacedonibus líteras miitinfugiente, Ad Eumené ín Macedoniam referuntur epiftolz ab ijs quiaugerí Antí gonipertimefcebant ímperiii,Obteftabatur Olympías,ut ueniens Alexandri fíliola mul^ torumobíectá ínfidíjs educandum caperet. Polyfperchon aüt& Philippus rex uolebanr, Utprapofítus Cappadocíze copijs cum Antigono belligeraret, fimul ex Indorü donaríjs dieburis ad rerum fuarü reftítutione quingenta talenta caperet, ad bellícos autem ufus quanticuncs cuperet;:quibus de rebus&CAntígení& Theutamo ducibus Axrgyrafpídum Teasmiferant, Acceptis illi literís;uerbís quidem Eumenem humaniter ac beníené fufcí Puntceterüliuore& cotentíonerefertí, priorem ferre Eumené índignabantur, Eorum Inuidam placaurít Eumenes;cóm períndeacnihilo indígens,níl pecuníarumaccepit, Ad mbítíofas autem eorum contentíones, cüm neq przefle ualerent,nec fubfequí uellent, üncinmodum fuperftítíone induxit, Alexandrum enim,ínquít, uifum ín fomnís appa Atutegio tabernaculum cum folío comonftraffe,dixi(Teqz,Hic confedentibus& iurís dí^ Cundíloc& habentibus adero, opemq fimulafferam,modóomniüà me confilíorum& ín E 2d príncipi& capíatís, Flze facile Theutami& Antígenís anímü induxerunt, SE nullo aduentare pacto uolentíá,cüm Eumenes etíam pro alienis afpectariforibus S'aretut, Ouocírca regío tabernaculoac folío ín fomnís denücíato huncínmodum collocato ifie confilium magnís derebus habituri congrediebantur,Illis deínde ad fupe^ THores euntíb m I» 8" ift g if::^ b:(T. P! topi us repiones,Peuceftas amícus exíftens,ac caterifatrapae cümobufaffent,íta wA tanum corpus adunarunt, utcümarmorü multítudíne, tum apparatus fplendo^ in ones confirmauerínt, Hi poft Alexandri morte, ob domínandilícentíam ener^ Uuendí confgetudíne deliníti, cüm tyrannícorü fpiritus barbarorum arena Eumenes quo dfl» falutem fibi comparauerit, Plutarchi innutrítos ínunum contuliffent, ínter(e quidem morofi ac dífcordes erant, Macedon, ueró effufis blandímentis,fumptuofis couíutjs,&facrífíciorum impenfis delinientes,par, uotempore caftra ipfa quafi quafdam nundínas& prodígalitatís receptaculum reddiqe, runt,íngs deligendís ducibus omnía tumultu& factionibus, quemadmodum inter popu, lares príncipatus fieri folet, permífcebant, Eumenes cümillos fefe quidem mutuc;fpcr, nantes uíderet, propter metüautem, fi ulla praeftaretur occafio, de ipfius nece Cogítantes feargentí penuríateneri comentus eft,& ab hís potífsímü quí fimultates in eum exerce bant, plura mutuatus eft talenta, quó& maío:é erga illü fidem haberet,& à fe de mua ecunía folícitíomanus coprímerent. C) uamobrem effectü eft,utalienas opes fuí corporis prafidía habuerit folus tutelà ac falut€ accipiendo confecutus;quam ut adipifcantur cate rímagnaimpendere folent, Macedonü tamen anímí fuorum gratía largitorii perímmen, fam quandam lícentíá corrumpebantur, círca illorü fores frequentes obuerfabant,latus ftpabant;acduces extollebant, Poftea ueró quàm Antígonus magnas fecum trahens co, pías no longe metatus eífet,tum res ípíx quali uocem zdentes,uerü ínuocareímperatore, nec folüm fubdítí Eumeníaufcultareuerumetíà ín paceac delícijs amplíísímus quiíg ce; dere,fefe dedere,& tacítus adícriptü fíbí(eruare locü. In traijcíendo Pafitigrefluuio, cim czteríiquípro ftatione erant níhil fenfi(Ient,(olus Eumenes Antigoni fuftinuitimpet collato Marte,ftratísc copluribus cadaueríbus flume oppletü eft,quatuor milla ín pote ftatéredacia, Przcípué uero Macedones ín aduerfa eíus ualetudine quid de illo fentirent declarauerunt, cum ceteros ín apparandis fplendídé couíuijs& celebrítatibus,folum aát Eumene ín admíníftrandís príncípatibus&€ re bellica ualere díctitarent,[Nam cüm Peuce Ítas eís ín terra Perficaopiíparéepulum praebuílfet,aríetem uíritím ad facrificandü impar tiens, amplíísimü fore fe ín fpem uenerat, Paucís poft diebus milítib,íter ín boftemagen/ tíbus, Eumenes ad euítandas uígilías tacité ab exercíru,ob perículofam quandamagrota tione,forté ín lectíca ferebatur, Paululü progreffo hoftes derepenté fuperatís quibuídam collibus apparuere ín planü defcendentes.Inftructa igitur acíe íncedentibus,utprimá au ratís ín armís ad folem fplendor enítuít,acbelluz cum turríbus,& purpureeueftes infpe cix funt(ís enim uadentíbus ín przlí& ornatus eft) primi íter cum clamorefiftunt, Eume nem uocítare; haud ením longius progrediend, nifi exercítü ductet Eumenes, Deínde fixís humi telís, fe quidem ut maneant mutuó adhortantur, duces ueró ut quíefcant, ned fine Eumeneaut pugnajautullum cum hofte íneundum effe perículà. C) uo accepto, Ev menes íncítatís lecticaríjs, curfu delatus exutrag lectíce parte fummouiít aulati, magna lztítía mant protendens. Id confpícatí milites contínuó uerbís Macedonícís cofalutant, receptíscy clypeis& faríffis,inftrepentes uociferantur, perq; uíces quafi prafenteiamim peratorehoftem prouocant, Antigonus egrotá ex caftrís Eumene audiens male fehaben tem deferrí,relíquos nullo negocio propter íllíus ualetudine difsípari poffe cenfuit; quo" círca fuos ad pugnam feftinabundus eduxít, V tueró adequitans inftructá hoftiumaciem formamcq compofitaafpexit, ftupore affectus díutíus fubftitit, cüm ínterímà dexrrointv niftrum cornu cóportari lecticam cerneret, Magni ítagp,ut affolet, rifum ardens Antigo/ nus,adamícos hzc íínquit;llla nobis exaduerfo nímírü lectica uidetur ínftrudia: acflatim relictis copijs caftra locauít.Alía ex parte paululum denuo refpírantes,ad factiones reuo' catí fuís cum ducibus lafcíuíam agentes,uniuerfum fermé Gabenorü agrumad hybe dum ínter fediuiferunt,ita ut prímorá d poftremis tabernacula mille ftadíorum(paco 2^ effent, Quibus de rebus factus certíor Antígonus,per cópendíofam quidem,caterü? pe ram,difficilem& aquará índígam conuerfus uíam eó fcilícet motus eft, Specnim duceba tur, fí dí(perfos perhyberna milítes adoriretur, foreut ea bomínü multitudo fuis haud» cilé ducibus iterum adícífceretur, Is ubiínhabítatü íngreffus eft agrum, terribiles venti immenfa frígora, exercitu perturbato, íter non medíocri fané detrímento rapuerunt. hancígíturrem ignes quamplurímí neceffarío fuereadiumento, quocírca hoftes fen m tuít, Tum barbarí quí montesínhabítabilem refpicientes agrá incolunttantam ínc? à rum multítudíné admíratí, nuncíos ad Peuceftam cum curforíjs míttunt camelis. P ut íntellexít,terroreexanímatus,cuüm& czteros eodem modo habentes cerneret; Gus ín fuga, reliquos íntereundum repertos milítes ad fugiendü permouít, Eumenes?: omnibus pauoremac perturbationé ademit, hoftíum uelocítatem ftatim reprefiurm efTe pollícítus,uttríduó expectatíone tardíus aduentent. Illís ítacy perfuafís tum nup din dímifit, quibus ut copíz ex hybernís quamprímü congregarentur, iubebat: tumP ec ,?, i. Á" roculattv relíquís exequítans ducibus, locum quí deferta permeantibus fpectari poteft p plex rnan Eumenes. 194 , plexus& dimenfus, íncendía permulta caftrenfi more per íntercapedínes fieri precepit, gnibus deínde ex collibus ad Antigoníanos comparentíbus,dolor& anguftía cepít A n. igoni: exiftíimauerat ením hoftes cüm íamprídem eius aduentü fenfifT ent, obuíos fierí, Neigitur ítíneris labore affatus attrítusq; manü cum hoftíbus conferere cogeretur,expe ditusquídem& per bona eductus hyberna,omifTo uize copendío peruícos urbesq tací^ tus copíasabduxit Interim ex hoftibus, utaíTolet,occurrente nullo, audíens pofimodum exíncolís nullum ibi fuiffe exercíta, at loca duntaxat ignibus referta, im peratorís Eume^ nisartedelufum fe effe cognouit, Quod grauiter ferens, utaperto Marte decerneret fa. piusadmouít copias, Coactís interea militíbus, maxima eor pars Eumenís fapientíá ad^ mirar foliimperiü deferre,Eam ob rem príncipes Argyraípidum Antigenes& Theu tamusdoloreac ínuídía comoti, infidias tendere,& conuocatis prafectorü ac principum coplurímís, modumac tempus necandí Eumenís cogitant, Decernunt ieituromnes, ut adhuíus ufum przelij referuatus,confecto ftatím przelío trucídetur, Ceteri Eudamus ele phantá prefectus, ac Phzedímus, rem decretá Eumení denuncíant, nulla mediusfidius ín Eumenebeneuolentía aut charitate, uertenimuero pertímuerunt ne mutuatas Bumeni pecuniasamitterent, Eumenes íllís collaudatís, tabernaculá ingreffus,fefety íntra belluarumconuentü uerfarí praefatus, teftamenta confcripfit,ac codicillos defcriptos confcidít & difper(it, Nolebatenímpofteíus morte ullis ex líterís accufarí,& crímína derebus oc» cultis conflarí, His ítaqy difpofitis deliberare coepit, uictoriam ne aduerfarijs dímítteret, anper Medíam fugítans& Armeniá,in Cappadocia proficifcererur. Nihílautem ín ami^ corumprafentía firmi decernít, fed permulta mouens anímo, fety profortunís ín partes ueransuarías;acíe ínftruxít, Girzecos exhortatus& barbaros, Phalanx deínde& Argyra pideseumbono anímo efle iubent,tandj fuum hoftib, haud expectaturís impeti, Phíilíp^ pífiquidem&& Alexandriueterani fuerat, quafi quida inuí&ti bellor pugiles,& ad id ufq; «mpusíntrepídi, multí annos feptuaginta nati, nullusauté fexagenarío mínor: quapro^ pierAntigoníanos tali clamore copellabant,In partes ó mala capita delínquítís; nig eos cumindignatíone írrumpentes,fuftinente nullo, uniuerfam difsipantphalangem, manu obtruxcantur plurímí, Hac quídem ex parte fumma ui prorfus faperatus eft Antígonus, 8 equíatutamen uíctor euadebat, Cunctum etíam Peuceftz apparatü farcínascy diripuit, cim fegníter ac remiffe przelíi íníjffet. Seautem Antigonus cümterror uocaretad ufum belliuigilantem ac íntentum exhibuit, opportunitate ex loco nactus, Aperta enim eratac uiftaplanítíes, non fané pínguís, nonafpera, non folída, fedarenofa& fqualenti referta filfugine, Eatotequort, tot mortalium pulfata curfatíonibus, fub ipfum pugna tempus puluercalcis ínftar exhalans arem ínalbabat, qui oculos turbidus ínuolueret, Hoc igit cculatus Antigonus,hoftiles facílius farcínas& bona ín fuam poteftate redegit, Statim poftpugnà Theutamus legatos res fuas repetítü mittit, Antígonus Areyrafpidis has res redditur fe,& caeteris ín rebus benigné cum íllis comítertp acturü pollicitus eft, fí Eume nemfibitraderent, Argyrafpides abominandum cepere confilium, ut iuum Eumeneín hoftllimanu ponerent, Príncípió nullam per fufpicionem fefe propíus applicant, obfer^ unt$. Nonnullipro rebus amífsis lamentabantur, alij bono effeanímo tanquam uicto^ remíübebant,alij accufabant duces:tandem írruentes,ei pugione detrahunt,& reflexa ín manus zona colligant. Poft míffus eftab Antígono Nícanor ut íllum fufciperet,ducius Pe Macedones Eumenes, ut fibi exercit alloquilíceret oratjnon ut precibus aut excufa onibus uteretur, caeteris de illorum cómodís uerba faceret, Silentío facto ínzedíto quo^ amloco conftitutus, colligatas protendítmanus:Ecquidnam,inquít,ó Macedonüpefsi mi deuobís Antigonus trophai erexit quale ipfi de uobis erígitís, cüm imperatore ue^ (umuínctum captíuumcg deditiszINónne graue&perículofum eratutuí&tores uos pro Pitrterum ueftrará iacturam uíctos effe fateremíniz quafi uero ínpecunijs atque opibus, Donatmís uíctoría í pfa confiftat, Quinetíam pro ueftrarü redemptionefarcinarü impera menueftrum míttítís, Ego quidem ínuíctus, atq; hofti uictor à uobís trahor, ab his qui mihi foci funt ín perniciem datus, V osqy per caftrenfem Iouem,per iurífiurandi pracfides *95oto&obteftor hicme inter uos occidíte,cüm apud Antígonü obtruncatus opus ue« em fummus fím,Necullasquíde querimonías det Antigonus;illi fiquidem no uíuen, RN cundo Eumeneopus eft, Quod(i ueftrís parcítís maníbus, una foluta fat erít, ut me emípfe conficía. Síaute gladíü mihi non creditis,obftríctü feris obij cíte, Quod cum *eritís,uos uti fanctí(símos uíros& in ducem ueftrti equifsímos,iureiurandofoluo; &CCUm oraret Eumenes,ceteramultitudo dolore copreffa collachrymabat, Argyrafpi« 2 Arzyrafpides, Eurenis capti dd milites oratio C Eumenis in: feriti, Xottoculi duces bellacifimi. Plutarchi desautem ducend(á effe,& contraríanti inaníaqg íactantí minime adhiberíanimos opotte re clamabant, Haud ením índígnü facínus effe, fi Cherronefíaca pernícies lugeat, cim in numerandiís Macedonas bellís defatigauerit. Id aute grauífsimü efle,fi przftantifsimi A]e xandríac Philippi mílítes totantea per labores agítatí, fuís bellorü premis ín fene&ue príuent,ab alijs cibos capientes, cim fuz ínterím uxores tertíam íam noctem cumhofie cócumbant, Pofthzc Eumené maturato curfu ducunt, Antígonus globü uerítus(nemo enim ín caftrís relictus erat)decem ualidífsímos emifit elephantos,frequentifsimosg, Me dos& Parthos haftatos, qui multítudíne fummouerent. Eumenem autem Propter uete, tem amicítíá&famílíarítate ín fuum uenire confpectü mínímé fuftínuit, His quí afferuan dumacceperant,quonam pacto cuftodíendus effet rogantibus, V tleo; ut elephantus, in. quít. INonlongétamen poft míferatus eum,& grauíores dímifit catenas,& confueti de. dít feru&ü,qui illum perungeret,& examicis quifquis interdíu fecum uerfarí,& neceflaría íllí deferreuellet,& adire,ítuit,agítans pluribus diebus de illo confilia& fermones,& pol, lícíta faciebat, Cüm Demetríus eíus filius€ INearchus Cretenfís maiore ín modüdeeius falute cotenderent,íncumbentib,eius mortí unà ceterís omníbus, ferunt Eumené cufto. dem fuum Onomarchüalíquando ínterrogaffz/O uamobrem Antígonus hoftem atq iní mícit ín poteftate haberis nec maturé necat, neg; generofe liberat? Cuicóm Onomarchus cotumelíofe díxiffet, Non ímprafentíar& equidem, uerüm ín praelío anímofus ad morié e(Ie debuiftí:fubiecit Eumenes,Etíta medíusfídíus per íd tempus fuí, ab híspercontator, ínquít,qui mecii manü conferuere. V erüm przftantíorí cocurríffe nemini mefcio, Tum Onomarchus: Quandoquídem przftantíoré non comperiftí,cur eíus expectandum effe tempus nó exiftímas? Antígonus ubínecí Eumene dedere conftítuit, eí cibum fubduxit; Itabiduíiauttríduiinedíaad fummi uite díem adducebat, Cum autem caftra repenté mo uenda forent, intromíífo homíneeum iugularunt. Deínde Antigonus corpusamícís tra dítum cremaripermífit, fímulcq; relíquías ín urna argétea copofítas, ad uxorem& liberos reddendas mífit, Eumene hunc ín modum expírante;prodítorü fuorum ducumatgmilitum nullí alij uíndíctam fortuna cocefsit: uerüm Antigonus ipfe Argyrafpidas& impios homínes& íimmaníifsímas belluas propulíans& abíjciens, eos Ibírcío Arachofíz procw ratori tradidit, ut quouís modo homínes íta dífperderet, acín pernície daret, ut nemíníín Macedoníamabíre,aut gracum cernere pelagus liceret, Sertorius LEONARDO ARETINO INTERPRETE. Eo N eftfortaffe mírandum,per infinítü tempus,alibí aliter fortunam f$ fluente,res humanas ín eundem fepíus cafum deferri, Síue ením quo A^ fubiacentiti rerum multítudo termínata non eft,abundantem& faci S lem habetfortuna ad fímilítudines edendas materia: fíue quédexqui OR bufdam termínatís numeris feríes rerum cónexaexiftít, neceffarít e ?/ ex illarum diífcurfu fzpe eadem euenire, Cüm ueró quidam huiufmo zd difortunz opera quz ratione& confilío fac&tís fimilía uidentur hifto ria adnotarint,ueluti ex duobus Atteonibus,quorü alter Syrus;alter Arcas fuít, utrunque abapro interemptü fuiffe: duorum Acteonü, alterumá canibus, alterum ab amatoribus dífcerptü: duorum Scípionum, ab altero uictos Carthaginenfes, ab altero funditus euer fos;'Troíam ob Laomedontís equos prímü ab Hercule, deindeperligneum equüab ga memnone,tertíó propter equü quí ín porta confiftens Ilíenfibus claudere uolentíbus ín pedímento fuít,à Charídemo duce captam fuiffe, Duarü ciuitati qua olentífsimarü pla tarumnomína habent, Chío fcilícecac Smyrna, ín altera natü fuiffe Flomerd, ín alterace" ceísi(fe:agé& hoc adíungamus, qui duces maxímé bellací(simi fuerüt,eos altero caruti^ fe oculo,Philippit, Antigonum, Annibalem,&Sertoríü de quo ifta fctíbimus,quem* hl lippo contínentioré ín mulíeres, Antígono fidelíore ín amícos, Annibale placabiliorem in hoftes fui(Te nemo ínfícías iuerittíngeníoautem nulli eorum inferiore, fed fortuna on nibus ípfis,qua femper magís ínfefta quàm hoftibus ufus, fe perítía Metello;audaca 9m peío,fortuna Syll, potentía Rom.populo, exul& barbarís imperítans adaquauit,£V^ autem pracipué omnítü Girzcorum Eumenem Cardíanum ab imilabimus. NasrinPe riofíambo,X cum dolo bellaces,extorres fuarum cíuítatü, duces alienarum ird din ^ y boprzterea fraude fuorum ad extremü necati, Q.Sertor Nurííaurbe Sabínorü, Educatus autem honefte(ub mat ilamuídetur.IMatrí nomen Rheam fuifTe tradunt, rentíam quandam ín cíuítateadolefces adhuc fibi p reimilítarís fplendída opera, fuít& aduerfus Címbros tác Gallia ingreíflos.cüm ab R. foequo,& uulnereínfuper accepto,Rhodanü amnem c flu&usplurímumnatando traíecít, Sertorius. illum ad fe totüattraxerínt, Pr I95 fj genus no obfcurifsímü fuit ex Genua. re uídua, fummoamore coluiíle r4tio, Exerciítatusueró ín caufís orandis,poer eloquentíá comparauit, lícet poftea íma eius militíafub Scipione omanís malé pugnatü effet,amif^ um thorace& fcuto peraduerfos íta robufto& exercítato erat corpore. Poft hzefub C, Natio duceaduerfus eofdem hoftes milítauít; quo ín tempore cüm Címbrítantoterrore ung multitudine Italiam íntraffent, ut uix quifquá Romanus inueníret, qui ordinem feruare, aut ducí parereuellet, Sertoríus ipfeintrepídus caftra hoftíü ingreffus eft, Celti^ cutíte& quadam eorü línguz notítíaad congreífus obuiantiá fretus, Per hunc modum tonfilsordínibustg eor exploratis, ad IVlariá redíjt, eíuscy reí eratía ab eo donatus eft, Inrelíquauero expeditione multa prudentíze& fortítudínis operaoftendens,fama& glo ríamfibicoparauít, Poft Címbrícum& Theutonícü bellum,fub Didío pratore trib,mili^ tumín Iberíam míffus, ín urbe Caftulone cüm hybernaret, rumcopía cóftítuti petulantia uteren£, ac fzpe ebrij effent, &auxilioex uícína Giyrífoenorü urbeper noát€ íntromiffo & milítes utpoteín magnareoppídaní confpíratione facia, ; hofpítía mílit& ínuadétes eos trucidareadoríunt, At Sertorius cum paucis prolapfus,& quotquot effugiebant ex mili íturbem, acper ipfam portà quá pauló anté hoftís clám eru^ tibusínunü collectís círcuiu pera(ecam nangg apertà reperit) ingreíTus,necftatíonib,utantea barbarifecerat neoleciís, fed diligenter ín ipfa porta diífpofítis, urbe fubínde omnib. locís occupata, cunctos quí perataté ferre arma poterant, trucidauít, acmilítes arma&infígnia hoftíum fibíaptare iu^ bet, eg adeam urbem fequi, ex qua auxilíà Caftulonenfib, uenerat, Síc ergoillos fpecie amorü deceptos cíuibus tuís obuíaeffufos repente occupat,multíscy círca portas macta^ ásreliquos ín deditione accepít,uenüdedítqg.Ex hoc Sertorius maená ín Ibería fama affe cuusutprimü Romam redijtquaftor Gallía qua círca Padum eft, defígnat,& quídem opportuno tempore. Inftante enim Marfico bello, delectü militum& armorü praeparatio ? nem[bicomíffam tanta celerítate diligentíag; peregit, maximeefficacís,ex ea quaeftura gloriam reportarit, tesgpprofectus milítaré audacíam remífit, utuíri impígrí,& ín rebus agendís Nectamen ad honores lícetdienita^ fed in przlíjs fineulla exceptíone corpus fuum periculis obíectans,& fortitudinis opera manu propríazedens, tandem alter&amifit ocu» lum.Dequo etíagloríari folebat rentfedtorques& haftas& cotínuó adeffent,eofdemq h lus Rom pro hís rebus magnifice geftis honore, V plaufü& multis comendatío dtm& clariori profapía ortís pattibus Syllanisperfeueraret: Cínna ueró eíus colle liiafcifceret Sertorius Cínnze adhzfit, Marfjamícís mínímefidenté cernebat. Ina& Sertoríus fuperant, Pugnaipfaamifsis, Poft hzc militibus entia Octauíum fibi c6para Y neg quodalij nó femper uírtutís fuz teftímonia fecum defer coronas domi relinquerent, fibí ueró bellícae laudís infignia ceinfpectores/Tribuitei&popu aberetfortunz& uirtutis fu eníenté fiquídem ín theatrá, populari nibuseum excepit:quod genus honorísnec fenioríbus quí^ facilé tribuebat; Cüm tamen tribunatüpeteret, no obtinuit, llaper factione ipfum oppugnante:eaty uídetur fuiffe caufa;cur Sertoríus Syllam ode ri. Natio deinde pulfo, Syllac ad Mithridaticü bellum profectó,cüm Octauíus conful in gares nouare adortus, partes Martij ea potífsímü ratione,quód Octauíühebetíore,& Commiffa ítagy ín ipfo foro inter confules pugna, pellunturtyexurbe, haud paucioribus dj decem millibus ín qui círca Italia erantcollectís, cüm fufficiens robur flent, Maríus ex Aphríca nauígauit:quem ut priuatü fe con» U''oiterenté cüm alij recípiendá cenferent,Sertorius díffuafit, feu uerítus ne Sylla auto» I2sprafente uíro maíorís autorítatís minueret, fiue ne Marius ob fzuítíam& iram mo^ uminuícoría feruare ne(cíus, cuncta euerteret. Differebàt ergo Sertoríus, parum íam c] ad plenam eís uíctoría fupereífe:quód fi Maríü reciperent;totam apud íllum con^ "ubelli eloriam futura. grauemq& infidum fore poteftatis focíái, Cuius cüm rationib, Innafeaffentírí díceret, cxterü neícírequa fronte Mari repudiare poffet, praefertím ín Xetatem belli à fe uocatü:refpondens Sertoríus, At ego,inquit, fuopte confilíoueniffe MR putabam, non à teuocati. Itaq; cüm deco recipiendo uel non recipiendo conful es 'eClpiendus foret, e:Derandíratio : qu optíma rebar oftendí . Tuuerófi eum uocares, neín confultatíone quidem an poneredebuiftí,fed ulttó recipere,cüm fides tua íllí tradíta cogítandíac n€excludat,Sícigitur Mario ab eis recepto, díuifis trifarí copiis bellum B 3 Plutarchi confecer&it,& cm ín uictoría Maríus ipfe& Cinna omnía crudelítatís exepla proderen; Sertoríus ipfe nectrucidaffe quenquá ob iram, neg; contumelíam alícuí intulíífe dicitur, fed eacotínuó ímprobaffe quae Maríus foede crudeliítercg faciebat,& apud Cinnam inter ceísi(fe,ut moderatíus uictoria exerceret, Tandem ueró feruos quos Maríus ín bello qui^ dem focíos,poft uíctoríá ueró fatellítes,ac míniftros tyrannídís habuerat fuz,cüm partim illius iuffu,partím ex feipfis cuncta foedéacuiolenter agerent, domínos madctarent,domi, norum uxoríbus per uím comíícerentur,pueros etíam coníftuprarét, índígne ferens Ser, toríusnec ulteríus id tolerandum ratus,contra eos impetü fecit,omnescy ad unum(fupra quatuor ením milla feruorü erant,& caftra ín campo habebát)trucidauit. Deínde cum C, Maríus díem obíjffet,& Cinna pauló poft interfectus fuiffet,ac Marius adolefcens inuito eo contraleges confulati occupaffet, Carbones uero€ INarbonij& Scípiones aduerfus Syllam redeunte male refifterétacpartím ignauía duci; partím proditorü maligníateres corrumperen£,nec Sertoríus ipfe quanquá praefens, propterímptobitatt eorumquiplus poterant, emendareres poffet, ac tandem Scipío fub fpe pacís à Sylla deceptus, exercitü amifíífet, defperatíione rerum urbanarü adductus, ín Iberíam cótendít, eo confilíoutpar, tium ibi fuarü refugium cópararet. Girauíaütatdqy aduerfa tepeftatedelatus perlocamon, tuofa& afpera, tranfítü à barbaris pecunía redemít, Quod cum focíj índignéperferrent, acturpe eífe dícerent;fi populi Rom, proconful barbaris tributü perfolueret, Tempusfe redimere inquit, quo níhil caríus effe confueuerít magnarü auídis rerum uiris, Sicigitur barbarís pecunía placatís,ín Iberíam tranfiuit, Sufcipiens aute prouínciá multítudinequi dem populorá florente,(ed auarítía& fuperbía magíftratua male dífpofitam, familiaria . te& conuerfationepotentes,tributorü releuatíone populosín fuam beneuolentíam con. Infule Beate, uertít,Intet cztera gratífsímü prouíncíe fuit, quódà receptione milít& homínes liberauit: ín fuburbanís enim milites hybernareíufsít, tabernaculis fibí protépore inftrucis, ipfeqy anteomnes íta fecit, Non tamé ad gratíam prouíncíalíá omnía gerebat, fed armatis quot^ quot ín Ibería habitabant Romanís, tormentatg omnís generís machínatus, ciuitates fub ímperío contínebat.FIumanus quídem ín pace, fed inbellico apparatu terribilis, Vtuerà L.Syllam audíuít Romam íngreffum, aríjq;& Carbonís partes deletas effe, ratuscor feítim ducem aliquem cum exercítu contra fe uenturü, Pyrenzí iuga per Iulium Salinato rem cum fex millibus milítá occupauit, Necmultó poft C, Anníus à Sylla míffus aderat, qui cüm ínexpugnabilem Salínatore cerneret, fub ipfis montibus cum exercitu fubíedit, Salínatoreautem per dolum à quodam Calpurnío cognomine Lanarío ínterfecto, cim Sertoríaní milítes Pyrenzi deferui(Tent arcem,tranfgreffus Anníus magnamanu contrà Sertoríü contendebat. At Sertorius cüm nó tantas haberetcopías ut Annio refifterepol/ fet,cumtríbus millibus homínü Carthagíne nouam aufugit, índeq; nauibus mareín; reí fus, Libyz apud Maurufiam applicuit, Hic fineftationibus aquatü egrefsí milites, bar barís ímpetu facto,multí necantur. Inde rurfus ín Iberíam redíens, cum repellereturàlít tore, Cilícibus píratís fibi coíunctís,ín Pítyufam infulam fuperato Anníj pracíidio quod il lipraerat, defcendit, Necmultó poft ipfe Annius uenit cum multis nauibus,& quinque millíbus milít&,contra quem Sertoríus navali pralío,dpuís eas naues haberetqua non? pugnam, fed ad uelocítate fabrícatze erant, pugnareaggreffus, furgente zephyro,&pela/ goagítato,plerífq Sertorij nauíbusob leuítatem pertranfuerfum ín fcopulos delatís,ipfe cum paucís terra ab hoftíbus,mari autem à uentís cüm excluderetur,decem cótínuos díes infeftís undis agitatus, uix tandem flu&us fuperauit, Ceffanteuento, ad ínfulas quafdam aquarít expertes delatus eft:ex quibus poftea nauígans, Gades tranfuectus, extremilbe riz oram tenuíthaud multü fuper Bztidís fluuij oftía, quí Adlantícá intrans marenomen circumíacenti Ibería tradít, Hoc ín loco nautze quidam Sertorío obuiam fiunt, tunc s redeuntes ex Atlantícis ínfulís, quas Beatas uocant, Duz quidem hz funtparuoínter€ díuí(ze marí,decem millíbus ftadíoráà Líbya diftantes.Imbres íllíc rari, medíocresq,Ue" tíautemplurímá fuaues,ac rotíferí: folum ueró píngue,necarari modó plantar! Ut ed fed etiam ex feabfcqy ullo humano ftudio fru&& producit, dulce quidem,& ocíofam multi tudínemnutríre fufficiente, Aer fyncerus actemperatus,& medíocrí mutatíoneper e pora cótentus, Nam quíáterraperflant uentí, Boreasqy& Aquilo, propter longinq e tem uafta& inanía íncidentes fpatía fatigantur,& deficíunt príus quàm ad eas infulas» uenerínt, Qui ueró àmaríperflant Argeftz& Zephyri, refrigerátes raros quídem er: peratos imbres ex pelago afferunt, Plurima ueró per humiditate aérís cum fumma faci ^:: paene: ori tenutríunt, ut etiam apud barbaros íncrebruerit fides, ib Elyfios effe campos: y nr 0 L Sertorius. 196 1 domiciliaab Homero decantata, Hzc igit cüm audiffet Sertoríus, mirabilis eum cupído cpítínfulas eas adíre,íncolerecg,& íllíc quietéufuere fine magiftratibus& belloráü curís, Cuiusanimü cum íntuerentur Cílíces,»bomines nequaquá pacís aut quietis, fed rapínarü auidí latim ín Libyam nauígarunt, A fcalía Iphthze filíum ín Maurufiorü regnü deduciu ri, Nectamé ob hoc Sertoríus defecítanímo,nec fibi quiefcendà putauit, fed hoftíbus A^ clij ferre auxili decreuít,uthí quifecü erant íníecia aliqua fpenouarü rerum cotíneren tur, Cupíentifsíme ítaqy Maurufijs adueníens, Afcaliü debellauit, obfedítqg. Ad quemli^ berandum cüm Paccíacus à Sylla miffus ueni(fet, Sertorius ipfum aggreflus, Paccíacum quidem necauit,exercítü autem uí cepit, Tígenná uero oppíditín quod Afcalius& fratres confugerant,expugnauir,Ibi fepultü effe Antzeum incole tradunt, eíusq monumentum cimpropter magnitudine affereniib,barbarís fide nó preftaret, Sertorius perfodír,reper toibicorporefexagínta cubitorü,obftupuit,ínftauratog; tumulo,famá eius hon oremá xdauxít, Famaeftapud Tígennítas, Antzíuxore Tígennam nomíne, poft mortéuíri ab Herculecogüiítà Syphacem genuifle, qui poftea íllís ín locís regnas urbe de matrísnomi^ necondidiffe dícitur.Ex Syphace natü poftea Díodorü tradunt,cui grecum babentí exer citum ex Olbíanís Mycenaísqy ab Hercule hís ín regionibus relictis, magna pars Libyae paruit. Hzc dicta funt gratía lobae omníü regum ín híftoría praftantifsími, cuíus orígod Diodoro& Syphace tracta effe memorat,Sertoríus cüm omnía uí&tór fuperaffet, Mauru fijsquifefeíllicrediderant, abfq; ulla fraude urbes& imperíum& pecunias reftituit, nec quicquánifi quae illi fponté dabant;retínuit,Inde cüm íam de receflu cogítaret, legati Lu^ fitanor&uenerüt,rogantes ut imperí& eorum accíperet, Omníno ením uíro aliquo rei mi^ litarís perito magnaecy autoritatís,ob eum quí immínebatà Romanís metum, indigentes, ínSertoriá propter egregíáeíus famam couerfierant, Etením dícítur Sertorius necy uolu pateneqj metu fuperari facilis fuifTe, fortifsímus in aduerfís, modeftus uerà in fecundis, fubitisimprouifísqg ín cafibus ita conftans& audax, utomnes fuí reporís duces anteíret, Inconáís ueró quz fiue ingenío, fiueaftu conficiunt, occupatione locorá,& preuentío^ nehoftium,celerítate fallacijs,circumuentíonib.& dolís, quotíes expediret, profundifsi, musartifex:ín remunerando largus,ín puníendo mítís& clemens:quandj íd quodad ex. P tremum ín obfídes Iberorü peregit, arguere uideatur ipfum non mitem, neg; placidá na, tura, fedarte& confilio temporís caufa fímulatü fuiffe. Mihí ueró meram uírtute& rationeflabilitam,fortuna nunquam ín contraríü mutare poffe uídetur,Bonas tamen volunta tes& naturas laudabiles níhil prohibetmagnis aduerfitatibus cotra meríta cotíngentibus immutarí;jquod equídem Sertorío euenife credo, rebuscp aduerfis irrítati, cotra iniurias malignantít acerbíus infzeuiffe, Tunc ergo ex Libyain Lufitaniamprofectus,& dux cum imperío factus,prouinciam ftabiliuit& Iberíam proxima eíus imperío adíunxít, plerífqs ponté(efe illi dedentibus, maxímé propter humanítaté eius,& efficacia in agendo.Sunt quogab ipfo nonullaaltíori fallacía& arte perfecta,ín quibus íllud precíput,quod de cer uanatratur, Idatithabebathuncín modum, Erat cíus regionís uir quídam plebeius Spa nusnomíne,ís cüm ínter uenandá ín ceruam non íta pridem enixam incídiffet;ipfam qui dem haud affequebatur, Hínnulum auté,cuíus rarum ínfi uetumq; colorem(erat ením can dídatota)mírabatur uehementer,dum acríus perfequendo ínftat,capít. Cüm aütfortefor tuna Sertorius tum ijsin lorís moram traheret,& eiufmodi munufcula qua uelex uena^ üoneuelaorís afferrent haud grauatím acceptans, benígnéadmodumbhoc pado fibi gra^ tíficantes remuneraret,Spanus hínnulá illídonat,quem Sertoríus accepté paulatím man uefacere i]licà Capit, temporíscy progreffu adeo cícuré& homínibus familiare reddidit, Utuocanté eum exaudiret,& uadentem fequeretur,nec firepítü caftrorum,nec milítü cla» morem formidaret, Paulatim apud barbaros homínes& relígioni pronos íactare coepit, oniid effe Díanze fibi tranfmiffum,multacg ex occultís per íllá edocerí, V ídebatur ením tíuímodí preftíeüs& fuperftitíonib.barbaros facile capi, Quoties igítur hoftes ínereffos Ines, auturbem alíquá cepífTe occulté praefenferat, ínfomnís dictum fibià cerua[ímulaAut Copías ín armís haberet, Rurfus ueró fi uictoría aliqua fuorü ducti deferebat,occul tsmineio ceruá coronabat,fibíqgy ab ea faufté nuncíatG,& ob íd dijs fu pplicanda effe di S S feliciter aliquid geftá audíturos,Per hancartem íllos fibí magis acmagís parc ih d ebat,ueluti no homínís alienigenae, fed deí confilijs ducerent, Etfané huícfamz aT ogeftae atteftabant, Cum duobus ením millibus& fexcétís,quos Romanos rd in Pungetis. Aphris admíftís,ín Lufitania ueneratiibíad has copías quatuor millib.Lu Sri peditü& feptingetís equitib.adiundis, aduerfus quatuor duces Pontes get 4 Strabolib,z, Sertorij laus á virtutibus, Val. Max.lib. LCap.s. C Sertorij mirala borum tolerátia Plutarchi fit fub quibus erantpeditü millia centi uigintí,equitü feptem míllía,fagittariort&fundi, torum duo millía,urbes ínnumerabíles,cum ípfe nó nífi uígíntí urbes in fua dítíoneab ini tío haberet. Tamen cum hactantacopíarü tenuitate, non folüm gentes magnas,& urbes multas fubegit, fed X miíIos contra eum àRomanís duces, Cottam quidem apud Mell;, ríamnaualíi przlio fuperauit; Phidium ueró pratore Iberíz íuxta B etidem profligauit in, terfecítqy in ea pugnaduo millia Romanorü cíuíum,Domítíü& Lucíum proconíule be, ríz contríuít, T oraniü à Metello miffum cum toto exercítu deleuít.Ipfum quoq Metellá uirum fuz atatís amplifsími, ín tantà compulit necefsítate, ut Lucíus Lollíus ex prouin, cía NNarbonenfi ei auxili ferre cogeret,& Pompeíus Magnus ex urbe cum fummafefti, nantía mítteretur ut Sertorio refifteret, Nea: enim habebat Metellus quó fe verteret con, trahomíne ínfeftz audacíz,& non íufta acie, fed tuniultuarijs certaminibus, varijs fem perartibus ínfultanté expedito ac leui exercítu.Ipfe ftabili ac pedeftrí affuefactus pugna, & cum eo exercítu quí matus conferere,& robore decertare egregíe doctus erat; caterü montes fcádere,& fe fuccíngere,& perfecutíones fugascqy inceffabiles,& difficultates ine, díz ínquíetudíníscg tolerare, inftar Sertoríanortüi milítum,nequadj potens. Accedebat ad hoc,quód Metellus ípfeíam grandíor natu,ex multís ac magnificis geftís ad quíet£acuo: luptuofam uítá declínabat: congredíebat ait cum Sertorío recentís fpiritus uíro, cuícor pus mírabilíter dífpofitá eratad robur,& celerítate,&laborü tolerantíam.V ino ením nec dumquieté ageret índulgebat:ad difficultates maxímas,ad longas ítínerationes,ad conti nuas uígilías, ad uenatíones per afpera quad atqj ínuía affuefactus, ex quibufcunglocis inuadendí euadendí(g perítíá habebat,Ex quo fiebat,ut Metellus facultate pugnandínon praftíta, omnía quz uíctís eueníre folentpateret, híc auté pugná detrectando fuperaret; neg ením aquatü nec pabulatá exeundi facultate inímicís preftabat, mouere caftra prohí bebat,caftrametatos uexabat: quód fi quá utbé obfidere pergerét,ipfe fuperueníensobfi dentes obfidebat,ut uicti tedío quí cum Metello erant,quó fe uerterétaut ubi confifterét neícientes,clamarent ut Metellus ípfe fíngularí certamíne cum Sertorío(eumnanqgSer toríus prouocauerat)dímicaret,dux cum duce,& Romanus cum Romano, Detrecanté ueró pugná Metellá,ut ignauü fpernebant.Sed ipfe Metellus haec dicentes merító ctm nebat;Ducem ei,ut ínquít Theopbraftus,non milítís,fed ducis obíre morte decet. Cim: ueró anímaduertiffet Metellus Lagobrítas,qui no paruá opem Sertorio affercbant/fiti fa cilíter expugnarepoffe(unum enim duntaxat puteü íntra urbem habebant) fuburbanas ueró& círcümoeníanas obfeffor aquas poteratauferre,aggredícbat urbem ea fpe,utduo rum fpacío díerü ablatis aquís ea potíturus effet, Itag; militib. edixerat, ut quíngy dierá cv batía fecum deferrent, At Sertoríus celeríter cognita reauxilíatus,duo millia utrítimple ríaqua iubet, pollícítusqy pro quoq; utre certaargenti pondera, Multís ex Iberísmultís e tíam ex Maurufijs negocium fufcipientibus, delectis uirís robuftís acuelocibus mandat, utcümaquá inferanttum inutile bello turbam, utdíutíus potus fufficíat relíquís, educit, Quod cüm iínrellexiffet Metellus,&íam deerant cíbaría, Aquilí& cum fex míllibusmilitá frumentatü míttít,Huícueroó redeüti Sertorius infidias tendít,ín eumq redeunté ría mil lía mílítáa tergo ex quadam ualle excítat, ipfeà fronteobuíá factus uertit Aquilít, profli garcg, Ex militibus quí cum Aquilío erant partím capti funt,partím necatí, Aquiliusamil fo equoarmísqy folus effugit. Quo facto confeftim obfidione relinquere Metellsacto" píter nímíd d Sertoríanis derífus,abire coactus eft. Sertoríus cüm ob huíufmodiopttap» rimüàa barbarís amaret,tum etíam quód Romanis armaturís ordíníb Usgi& fignisferitafe ipforü auferens,pro pradatoría manu íngenté exercítü effecerat,ínfuperargéto&auro beralíter ufus, galeas militi, clypeosq; ornabat, docebat; ut chlamydibus picis floridísqg uterent,ad hoc donans&prouocás,homínes fibi beneuolos faciebat, Maxime aute e uolentíam fibí cópatauít exhís qua círca puerorüt erudítioné machínatus eft, Nobili si mis fiquidem adolefcentib, ín Ofcam urbem couocatís, przceptores eís tradídítgracir fimul& latínarülíiterará, Perquem modum re quidem uera obfídes habebat, fpecíe i erudíebat, quafí càm uíriforent, ín parté admíníftrationis& imperij eos fufcepturie t patres eor uehemeter gaudebant, cernetes fílíos praetextatos honeftifsíme ad mag! os euntes,X Sertoríá pro eís falaría pendente,ac fzpe ipfos examinante,X premia co en: bus tribuenté;bullast aureas donant, Quanta ueró beneuolentía prouíncíaleserE?^ toríum affecti effent, uel ex íllo intellígí poteft, quód cüm mos effet Iberis, ut qu! duci d deuouerant, unàcum illo morerentur, atq; ob eam caufam czterís quidem ducibus pau Zi- 2"e A sili. Uf, admodum amící adeffe cofueviffent, Sertoríti multa homini míllía deuota er Sertorius. 197 4 Etdicif, iuxta quandam urbem fuperantibus hoftibus, fefe neglexiffe Iberos, ut Sertoríd protegerét,nec príus de falute propría cogítaffe, quàm Sertoriü humeris afportatü ín tu^ topoluíffent, Necfolü Iberis, uerumetíà ltalís charus erat Sertoríus. M, Perpenn& igitur duídem factionis homíné cüm multís pecunijs& magnís copijs ín Iberia profe&ü,& per feipfum feorfum aduerfus Metellum bellígerare cu píenté, grauiter ferebantmilítes,plu^ rimusqy fermo apud eos de Sertorío erat, íta ut Perpenná nobilitate generís& díuitijs tu^ menté perureret.Cum ergo nuncíatG eflet Pompeii montes Pyrenzos tranfcendere,Per pennz milítes raptis fignis magno clamorepoftulare coeperunt ut ad Sertoríü ducerent, & ni(leos duceret Perpenna fe relicturos eum teftabant,íturosqyad uirum quí& feipfum & eos feruate poffet. qua necefsítate adductus Perpéna,copías fuas(tres etem fupra quín quiginta cohortes habebat)Sertorío coiunxít, Sertoríus aut omnibus trans Iberá amne adeum cocurrentíb.multítudíne quidem abundabatinam confluebát ad eum undíc, fed erat, utfit, barbara turba, quae ferítate&(uperbía cuncta turbaret, nec expectaret iuffum ducis fed fua temerítate ín hoftes ferret,.Prímü ígitur Sertoríus rationib.acuerbís ínflrue reeos conatus eft:deínde ut uidit ipfos nihilominus temerc properates ftatuit fic eos obij cerehoftí, ut nó omníno frangerent, fed plagas accíperet multas, fperans per hocipfís de reliquo manfuetíorib,ufurum, Gefta ítagy re utípfe cogítaueratfucurrít ín tempore,& fu^ gientes fufcepit, reduxítqy ín caftra, ac poft paucos díes, ut mentes eorá erígeret cófolare turd,aduocata totíus exercítus concíone,duos equos adduci iufsít;alterum macíe feníods Val. Max.lib, conii, alteri fortem& nítídum, caudamty habentem magna, Adftabataüt íuxta graci^ 7.c«p.s. lemillum uír magnus& robuftus,iuxtanítídum uero& forte uir paruus& ímbecillis,Da. Sertorij machi toautem figno, uír ílle magnus;ut eí przzceptü erat, cauda gracilisequi ambabus manibus"4tio«d domancptaeuellere fetas omnes uno ímpetu adníxus eft: paruus contrá uír nítídi equí caudam dos barbarorum paulatim uellebat, Tandem ueró-ubi ílle fruftra fímul totam caudam trahens, fibi quídem^os. moleftías inanes, círcunftantibus ueró rífum praebens defeffus eft,& ílle paruus euellen, dopaulatím fingulas fetas caudam fortís equí fpacío perbreuí nudauit, tücaffurgens Ser torius, Videtis ínquít, comilitones,ingeníü plus poffe quàm uirescIMulta ením qua uno impetufuperarí non poffunt, paulatím fuperant, Omnía nanq; uíncít ftudiofa fedulítas; b neceftullatam magna potentía,quam nó exuperet tempus, fideleauxílíá eorum quí apti tudinem eligunt,íntempeftíu& autem properantibus ínímícifsima, Hac Sertoríusad con folatonem fímuldifciplinamqg barbarorü de tempore dífferebat, Non parua admíratío nisintercatera eíus egregía reí mílítarís opera illud habitum eft,quod ín Characítanos,us uocnt,edidít,Ea eft gens fupra Tagoníü amnem,nó oppida neq; uícos habens,fed mon temíuftz magnitudinis, antrag;& concauitates ad Boream uerfus, Cxterüm omne círcà folumargillam cotiner,& terram facilé ab aftu putrefcenté puluerulentamq, negp fuper. gredientes fuftínere ídoneam,& modicé contacta uelutcinís díffundítur.In eas f; peluncas ] vabari, quoties belli terror ímmínet confugere, fuagy afportantes fecuré degere confueventquafínulla uís nocere eís poffet. Euenitigítur Sertoríumper íd tempus à Metello pulíum baud procul ab eo montecaftra habere:quem cüm barbari uelutíuiQt'um contem Xttü fiue ob iram fiuene fugereuideret, príma luce obequitás fitum naturamq locí con templabat: quí cüm nullum penítus adítá haberet,uaníqy omnes effentconatus, cernít ex olomagná uim puluerís ín eos deferri.Etením fpeluncz,ut dixímus,ad Boream conueri funt& uentusab A rcto ueniens,quem Cacíáuocant,maximé cótra eos perflat, Tunc "utlicetzeftas foret, uehemens,&arcte glacíeíliquefacíonenutrítus,dulcifsimé flabat, ipos pecora perdíemrefrígeras,Hacígiturreanimaduerfa,Sertoríus fubet milites pul erulent accínerofam terram confodere,& contra ipfum monté cumulum agere; quem ?':tiputantes ad expugnatione aggerem firuíjab initio deríferunt. Sertoríus cüm uíc à nodem mílítes ín opere habuiffet, eos ín caftra reduxit, Poftrídíe prímaluceauralenis Pertare coebír.& fubtilifsímum puluere deferre, deinde ualído flante uento,milítes age na dàtere;c nónulli cum equís ingrefsiperequítare,ut puluis altíus infurgeret,ccepe^ cim ecquid ínfurgebat pulueriís uetus arrípies ín barbarorá habitacula deferebat, qua: p n parte dütaxat qua uentus flabat aperta effent, fubito agens repleta fi piritusc niis unt.Itacg uix duos díes tolerantes, tertía fefe Sertorío dedíderüt, non tanti índe »: mtis quantü gloría confecuto, quàd ea quae armís fup erarínon poflent, ingenío tmMe(Quandíu Sertorius aduerfus Metellábellá gefsit,ob fenectute potíus,& inna wo elittardítaté,fuperíor effe&ftimabat:fed cüm iam aduerfus Pompeíü montes Py» Stranfere(fum decertaret;pofitíscy iuxtà caftris,omné reí mílítaris ids entíiínfe 3 Plutarchi c fendorépellendotg pericula oftenderet, acetiam aduerfus Pompeíü fuperior effet, tunc maxíme tama Ser:oríj claruít, utetíá Roma opínío effet, cunctos eíus ztatís duces in bel, lo gerédo Sertoríüantecellere, INec; ením tunc parua erat Pompeij fama, fed maxímeflo rueratobres fub Sylla geftasab eo, ob quas etíáMagnus mérueratappellarí,€ per quas nondü pubes tríumphauerat. V ndeprímo eíus aduentu ín Hifpania, multa cíuítates que anteain partibus Sertoríanís erant, ín Pompeít couerfz defectionis impetum copperant; quarü tamen confilia reprefsítid quod prater omníü fpem círca Lauronü oppidum eue. nit, Sertorío nang eos obfidente;accefsít Pompeius cum omnibus copíjs;auxilíü his qui obfidebant laturus.Ibí cüm Sertoríus opportunti aduerfus urbem tumulü occupare ucl let,& Pompeíus prohibere niteret, ac praueníens Sertoríus ín eum locü milítes deduxi(, fet, Pompeíus facultate fibi praftítam reí eerendze,& hoftem mediü ínter urbem focíorü & fua caftra ínclufüm confícerepoffe ratus Ixtítía fufcepit,oppídanisqy per nuncíü edixit utbonam fpemhaberent,íntuerenturqg pro moenibus fedentes ipfum Sertoríü nonobfidenté,fed obfeffum, Ac Sertoríus hzc audíens rífit,& Sylla diífcipulo(fic enim Pompeii uocitabat)fe oftenfuri inquít,oportere ducem poft terga magis quàm ante feprofpicete, His fimul dí&ís, fex millía milíti ín prímís caftrís unde profectus ad occupatione tumuli pracefferat,à ferelictos oftendítut Pompetj.fi feagerederet,terga inuaderét. Quos cim Pompeíusuídiffet,níhileft aufus attentare,ne círcumueniret formidans.Sed cüm erube fceretfocíos ínperículo conftítutos deferere;prefens eorü euerfíone afpicerecoadtus eft, Oppidani enim amifTa fpefe dedíderunt Sertorío,quí eís quidem pepercit,&omnes dímí fit, urbem aütíncendit,non íra,neg; crudelítate(míníme ením omníü ducti hícuirindul gebat írz)fed dolore&uerecundía eorü quí Pompeium admiírabant,utuulgaret ínterbar baros,quódptzfens Pompeíus quafíad íncendíü focize urbís calefactus,auxilíü ferreamí cís nequíuifTet, V ictorías igit Sertorius multas tulít,ín quibus femper euenitutipfeínui Cus eílet,eosc qui iuxtafeerátíncolures feruaret.Inftauratíones ueró ac remediainre: bus aduerfís magís clara eíus uíxtuté facíebát: ueluti ín ea pugna quae apud Suctonécon: f253lav traPompeít& comifTaeft,& rurfus ín ea quz apudt Turiáaduerfus Metellá fimul& Ponv peíum, Dicit aute ínilla pugna qua apud Sucrone fuít, Pompeius manus confererepro D peraffe,ne Metellus partíceps uíctorízforet,Et ipfe quide Sertorius cupiebat antetj Me tellus coniungeret,contra Pompeíü dímicare,Sed tame ínftructa acie, inclinato fam fole prelíarí coepit, ratus aduenís& locorü ínfcijs hoftbus,tenebras& ad fuga&ad infedatío nem impedímeto futuras. Acforté euenít,ut cotra eam parté qua Sertoríus erat,nó Pom peíus,fed Afranius pugnaretinam Pópeíus dextr& cornu, A franíus finiftrü regebat, Cum ergoaudiffet Sertoríus(uos qui cotra Pompeia ftabát fuftínere Pompefj impetü nó pof fe, dextro quod ipfe ducebat cornu alíjs comíflo, celeríter accurrit, ac fuís ín ordinéredu/ &ís Pópeianos uíctoría exultátes inuafit,fugauitqy,íta ut Pompeius ipfe penc interficeret, roftratusqy ex equo&uulneratus nulla alía caufa euafit, cj quód milites Sertoríanicapto ompeíj equo, aureís phalerís magníficentifsíme& preciofifsime ornato, dum fimul de prada cotendunt, Pompeíus ipfe ínterlapfus aufugit, Afranius uero, quiabalio erat cor nu,ut Sertoríus abiuítaduerfaríos fuperauit,& ufq ad caftra perfecutus aftra diripiebat: nó ei fciebat Pompeij fugá,necmilítes rapína cotínere poterat, Inter hzecSertorius ctor redibat,& cótra Afraniü impetu facto,mílítes efus uarie dífperfos occidit, fuperatiy. Deínde cüm fentíret Metellá cum alío exercítu aduentare,praelíum díffoluít, reuocatisd scouma, füís, Atego,inquít,pueri hunc,nífí ueníffetanus ílla,caftígat aerberibus domü rem! it fem.Períd tempus ceruailla dequa díxímus,nufquá apparentegrauiter angebatur Serto ríus: eanand fí&ío ad continendos ín fidebarbaros plurímü ualebat, tunc maxim co/ folatíonealíqua indigentes, Sed paulo peft ínuetad quíbufdam per noctem,& colore co' gníta, ad Sertoríum reducta eft, Sertoríus íllís ne cuí diceretur magnam pecuniá pollici tus, ceruam ín fecreto loco cotínuit,& poft paucos díes profectus ad tribunal, exhilarata facie, quafifauftum aliquid Iberis quodín fomnis uidiffet, nuncíaturus. Cum fuga um afcendiffet,ceruaá cuftodíbus ut mandati erat dímiffa,curfu ad fuggeftü(ibi nang Sem rium afpexerat)fe cotulít,caputq; inter genua efus fubmifítorécp illius dexterá tetigitco fueta quoq; príus hoé ídem peragere, Cuí cüm blandiret Sertorius illachrymaretgpn" z admíratio habuit milítes,deínde plaufu& gratulatione,ut díuínü& coeleftibus amicu e míne Sertoríani laudauerüt,ipfiaüt ín letítía ac bona fpeérat; In agro Saguntine! ex r mas necefsitates cópulíis hoftibus,tandem pugna decernere coactus eft dumfrumc? profícifcerent, Pugna eft egregie abutr acy parte;quo ín pralio IMémius utr—€ Sertorius. 198 " ipud Pompeia erantprzftantífsimus, interfectus eft, VícitautemSertoríus,& multa ho ftum ftrage ufcg ad Metellum peruenit, Hic dum Metellus fupra ztatem vírilíter refíftit, pilopercutíturzquod& qui uíderant& qui audierantex Romanís,grauíter fer&tes,ac tur peratiducem fuum deferere,per íram couerfi Metellum protexerunt, magnagy ui adniífi, Sertoríanos ín fuyamuertunt, Facta ítag conuerfione uictoríz, Sertorius ut fuorü fugae confuleret, alíumcp fibi exercítü clàm compararet, in urbem montuofam fe recepit, porugobítrufa,& moenibus undíg) munitis, fe obfidendum prabuit,callído confilio,ut R o^ manicirca oppidum íntentí,& potírí poffe confifi, caetera negligerent, nec inftaurarí co. piasprohiberent, autuictos perfequí curarent, Mif erat enim Sertoríus duces sd eas cíuí^ tcs qua fibíparebant, pro delectu habendo, dederatgy illis ín mandatis, ut cüm fatís co^ piarum cogregaffent,certíore ipfum facerent, Quod cüm effet fa&ü,abíq ulla difficulta^ teexobfeffa urbe aufugiens fe fuís coniunxit, rurfusq; cum magna manu profectus, marí &terrahoftem uexabat;terra quídem infidijs,círcuítionibus,& omniíü locorum tentatío^ nibusimprouifiszmari autem praedatoría claffe fic líttora ínfeftans,ut deficiente comeatu, ducesfefe difiungere, acalterín Ciallíam tranfire, alter círca Baccaeos hyemare cum fum^ mapenuría cogerent, V nde etíam ad fenatü fcripfit Pompeíus, nífipecunía fibi mítteren tur,milites e prouíncía deductur, fe am dum Italiam protegat, fui patrimoníü confump(iffeFuitg Roma opinío,Sertoriü príus quàm Pompeii in Italíam redíturü, ín tantum prafantifsímos belli duces Sertoríj aftus perfregerat, Oftendítautem Metellus quanti Sertoríü faceret, Nam publícé premía ftatuit, fi quís eum necaret,centüi argenti talenta& uiginti millía agri iugera, ac fí exul foret, reductione& uenia:nifus prodítíonb, confequí quodbello n poterat, Infuper cüm alíquando aduerfus Sertoríü fuperior ín pugna fuit^ fetficgloríatus eft,fic feipfum extulít,ut imperatoréappellarí,& feftís ac facrificijs cíui^ tib fe recipi fuftinuerit,& ferta capiti impofuiffe,& couiuía ín uefte tríüphali egiffe díca tur, Victoriz infuper pictae agibilib, ínftrumétís círcunferebant, coronas& trophzea au. reageftantes,& chorí pueroriac mulierü eíus laudes canétes obuíabát,Pro quibus plané ridiculus erat Metellus,fi eum qué fugitiua Sylla& relíiquías Carbonianz fugae nücupa^ bat,ficgloríaba£ cefsíffe, Magnanimitatís uerà Sertorij illud fuerit, qued pulfos exurbe B fenatoríos quí penes eum degebát,fenatá nu ncupabat,ducesq;€quaftores ex eís delíge^ ba& patríjs legib, cuncta admíniftrabat;deínde quód armís,pecunijs,& urbibus Ibero, rumutens,nullà eís poteftate cocedebat, fed praetores& magiíftratus omnes ex Romanís cebat, quafi nó Iberos contra populi Rom, augeret,fed libertate populí Rom. afferere uclet Etenim erat Sertoríus patría amator,affectusq; humané ad redítü, Sed ín aduerfís duristemporib.forte fepreftabat,ín uí&torijs aute ad Metellü Pompeíumq; míttebat, fe parati offerens depofitís armis priuatim ín urbe redíre uelle,fifibí permíttat: mallefe em Romz ignobilifsímü cíuem, dp exulem, omníü alíarum cíuitatii ímperatore nuncupari, ] durením nó mínímé cupiuiffe redítá fuum,ob amore matrís, füb quaorphanus edu^ Gtsmírabiliter erga illa affectus erat, Cuíus morte poft, cüm ab amícis in Ibería ad ímpe aüuxret,audíta, parit abfuít quín moerore ínteriret, Septé nq; cótínuis díebus nec tef» feridedit, nec abamícorü quopía confpectus eft, V ix tande annítentib, ijs qui ordíne du^ Cbitpeffüaderi potuítut exíretacfe mílítib.oftederet,& rebus qua felícíter procedebat uiuellenOb quae multís uífus eft uír natura mítis,& ad quíeté aptus, ac praeter uoluntate Coactus febellisac imperijsimmiífcere,&cü fecuréuiuere fibíno liceret fed ab aduerf: aríjs Opeleret;in arma neceffaríà corporis tutelà díuertiffe, Declarát etía magnanimítaté efus "5 cum Mithridate eefte, Nam cum Mithridates ex Syllano cóflíctu ueluti ad fecunda lu ationé affurgens A fia ínuafiffet,& magna Sertorij fama íam cuncta penetrante, rumorí uSpdecoab Hefperia in Ponta pernauígátes delatís omnía coplerent,cupido cepít Mi t tidarg legatosad Sertorí míttere, maxime ab adulatoribus incítatum, quí Sertorí& An 5 1l; Mithridatem Pyrrho coparantes, negabantpopulü Rom, contratam fublímía n^ tantascg potentias bífaria inuadentes refifterepofleperítifsímo rei mílitarís duce te me rege coníuncto, Mifit igitur Mithridates ín Iberíamlíteras Sertorío,& lega Moi ata perferentes, per quos offerebat fe pecunías& naues Sertorío daturü: pete i bie dj prouíncia,de qua Romanís in foederibus cum Sylla factís cocefferat, fibi eer: dé itaq cocilio quem fenatit appellabat Sertoríus, cum de bac read eos MR RI entibus cunctís oblationes regías lato anímo reci píédas efle, títulà uero ina tontuli dug ín fua ppteftate no forent,pro hís quor& plurímü índigebant concedenda, Ulit Sertoríus, fed Bíthyníam,inquit,& Cappadocíam occupantí Mithrídati non ín» Florusir Epitone. Getterofo bomiti quid coueniat Coniurátio Perpenne etcetero rum in Sertoriu Sertorij interitus, Plutarchi uidere,gentes parereaffuetas, nec quícáj pertínetes ad imperí populi Romani, Quodfi prouíncía populi Rom, íufte partam ipfe occuparit,& dum eam teneretà Fímbría depu, fus fit,& ín fcedere quod cum Sylla íceritillam dímiferit/ hanc, inquít, fe no laturü vtiterg ufurpet. Etením fuis uíctorijs rem Romanáaugeri debere, no aute per ipfum diminutio, nem fieri Romanz reipub, Generofo quídem homíni cum honeftate uincere optandum eíle,cum turpítudíneuero necfíalutem quazrí deberí, Hzc Míthrídati renuncíataplurimi terruerunt:& dícítur díxifTe ad amicos, Quid cenferet Sertoríus fi Romz ín palatío fede, ret,quandó nuncín Athlantícdepulfus mare,termínos regno noftro imponit,& immi, nentíbus Afix bellum mínatur:cIníta eft tam ínter eos confoederatío,ut Mithridates Cap padocíam& Bithynia haberet, utcp Sertoríus ducem fibi& milites tranfmitteret, ipfeau tem Sertorío naues quadragínta,& tría millía talentá preberet,Etmifit quidem Sertorius ín Afíam Mi, Marium prattore,uírum fenatorij ordínís,& ipfum exulantem, quem urbes quafdam Affiz intrante cum fafcibus& fecuribus, ipfe Mithridates fequebat, íllum tani; maíorís poteftatís praemíttens, Ab eo pratore quaedam cíuitates liberate funt, quibuídam tributa remi(fa Sertoríj gratía. Qua res Afíam fuperbía& auaritia publicanorü dudü ue xatam, ad fpem nouarü rerum& Sertorij defideríü erexit, In Ibería ueró amplífsima di, nítatishomínes qui cum Sertorío erant, ut prímü fpes magna affulfit, metusy euanvit, ínuídia aduerfus illá íncefsit,cupidoqy mala inuafitanímos,A nte omnes M.Perpennano bilitatefamilíz& íngeníj uanítate príncípatüaffectans, fermones baudquad fanos inter amícos diffudit: Quiínam,inquít,demon fmprobus de malo ín peius nos cotínuo differt: 'Totíus fímulorbís dominant Sylle parere domí manentes índignü putauímus, hucaüt profe&íuoluntarié feruímus,& Sertorij exilíü tanquá fatellítes cuftodimus,derífiab om níbus ob inane fenatus nomen, ín quo mandatís, cotumelijs& laboribus Sertoríjnó mi: nus dj lberíaut Lufitaní,obnoxíj fumus.Hís& huiufmodi uerbís cocítatí quídam Serto río infenfi erant,nó tamen aperté,nam formídabant eíus potentíá,fed clàm rescorrumpe bant,&fubdítos per acerbítaté punítionü ac tributorü onera quafi Sertorío iubentead de fedioné concitabant, Ex quibus rebus cíuítates quedamà Sertorío defciuerunt, K tur bís quibufdam exortís, quíad eas fedandas coprímendasq; mittebantur, fomenta difcor díarum exaugendo multís bellís& feditionibus regíones implicuerüt, effecerunt utín díes mínus Sertorío pareret, Et hc quídem índignatío ex príorí humanitate Sertoríunt contra pueros Iberor& quiin Ofca erant,írrítauít,utalíos necaret,alíos uenderet Perpen naueró cüm multos fibiafcíuíffet, Manlium quendam ex Sertoríanis ducibusadhocfibí adiungit. Híc tum forté adolefcentícuíus amore detinebatur hec omnía pandít,& bac fpe elatus,czeterís amatoribus omífsís,fibi uní fe addícere hortaturymaxímá confeftím poten tíam habíturo, Adolefcens cuídam Aufídío amatoriqui fibi gratíor erat, hecaperuit.Que cüm audiffet Aufidius, obftupuítnam& ipfe unus ex cóíuratis erat;ígnorabat tamcMan liumifta fentíre, Perpenni uero, Giracínii,& quofdam alíos de quibus fibi notíierat, hio mínanteadolefcente cóturbatus, fermone abrupít,& ínfanü cótemnendumq Nonlium dixit, qui tauanas fictiones índucat. Ipfeautem ad Perpenná profectus, rem proutaudi. uerat,& quanta celerítate opus foret, expofuít, Rem ígitur aggrefsí conficiendam, nun cíumínduxerüt uictoríi quandam uníusex Sertoríanís ducibus,& cedem magná inimi corum fignificante, Ad quem exhilaratus Sertoríus cüm ímmolaffet, Perpenná ipfum: alíos quíaderant(hí eránt omnes coíurati)ad coenam inuítat,exoratcp, Mos erat Sertorio ín conuíuíijs pluríma femperhoneftate decoremqy feruare,necuidere quícquá turpe; nec audire fuftínebat, docuerat; omnes fuos ab omní maledicto ac íurgio abflinere, fcdpla cidé ac modefté ioco utí, Tuncigítur ín medío couíuij ríxe ínítium quaerétes, aperte ut^ ba tutpía llagítiofacg íactabant&ficta ebtietate multa fcelefté agebant ut Sertoríá proUo' carent, Sertoríus ueró fiue quód grauíter ferebat ínconcinnitate eorü, fiue qued iplorum mentes ex tardítateloquendí,& íncofueto cotemptuanimaduerteret,mutato difcumben di modo, fe fupínüdífpofuít, quafi uidere nec quíccj uellet, necaudíre, Perpenn? suem phíalam merí ín medii proíjciente,& ftrepítu inde facto, quod eratfigná coníoratis à tum, Antoníus quífuprá díícumbebat, gladío Sertoríó& percutit: couerfi uero adplagam & infurgere conátís inpedtus ruít, manusqy ambas capitne refiftere ualeret:pe puncers dumámultis confoffus occidítur. Maxima Iberíz pars Metello&Pompeío poft mer^ Sertoríj fefetradidit.Eos quí manferuntPerpenna fufcipiens,aduerfus inimicosbd€ rere adortus eft,In quo ftatim fuí experientiá dedít,ut uirí necad parendi, necad impt 4-"m"""- TES£12» dumaptí,INam fretus Sertoríj apparatíbus, aduerfus Pompeíü congreflus brevi Sertorius. 199 1 tosfuit,& captus. Necultímá quidem fortuna íngenuétulítfed cüm haberet Sertorijlíte^ ns,Pompeio promifítuírorü confularíum& qui plurimi Romz poterant epíftolas pro^ ríamanu fcriptas, per quas cupídi nouandarü rerum Sertoríum ín Italíam uocabant, fe oftenfurii, Sed Pompeíus no'ut iuuenis, fed ut grauís& prudentis animi uir, eas quídem literas neclegere ipfe uoluít, necà quoquá utlegerentur permiífit, fed ipfasomnes ín unà colle&as cremauír, C'uod eíus factü multo cíues perículo,& magnís nouítatibus patríam liberauít, Perpennam ínfuper ftatím occidit,uerítus ne uulgatís quorundam nominibus, turbatíones& fcandala orírentur, Reliquorit ueró quí Sertoríanze necís confcíj fuerant, alijadPompeíiü deducti mactati funt, alij ín Libyam profedií, à Nlaurufijs interfecti fue^ runtnecquifquam eorum euafít, przterunum A ufídíum Manlij ríualem; híc ením fiue latens, fiue neglectus, ín quadam barbara uilla ínops ínuifuscy confenuit, EVMENIS SERTORII QVE COMPARATIO, x5 AE C funtquz deSertorío ac Eumenedígna memoratu fufcepimus,In quíbus 34 comparandis íllud utríq; cómune,quód& externí,& alienigenae,& extorres,ua iui rijsgentibus,bellacífsimís exercitibus,& amplifsimis copijs, ufcg ad exítü praefeci fuere. Atpeculíare quidem eft Sertorío, quód eí uníveríis à focijs, dignita tisgratía, collatus eft principatus. Eumeni uero, quód cüm permulti de imperío diicepta rentpríores ad fepartes ex rebus ipfis affumpft, Preterea quí íufto fubeffe príncipiuolue runtalterá fecuti funtzquí autem ipfi príncipes effe nó poterant, alteríad utília parebant, Romanus ením Iberís& Lufitanís, Chzron«n(is ueró Macedonib, ímperitabat. Ex qui^ buscimillíÁandudum R.omanís feruirent, hí cunctos in feruítuté homínes deducebant, AdhacSertoríus confilij& rei milítarís admiratione, ceterá Eumenes ob fcriba officid ínconiemptu habítus, ad ímperatorís peruenítdígnítate, Eumenes no modo paruís quae fib adeffentad poteftate occafionibus ufus eft,fed etíam maiora quadam habuítímpedi^ menta, Nam& quíaperti fibí effent aduerfarij,& qui occultas ei tenderent infídías, com^ plureshabuít, Non ficalter,cuí cüm nemopalàm,pauci poftremó focij clàm ínfurrexere, Quamobré huíc quídemhoftes perículor& exítit attulerunt, ílli autem inuídí ex uíctoría p prriculüimportarunt, Qua ad milítandi negocíü attínent, inter fe paría funt, alío tamen modo, Contentíonís ením ac bellandi ftudiofus fuit Eumenes, comítatis& quíetís Serto» riusamator, Ouoni& alterí cüm tutam& honorificá uitam(modo fefe eminus conftítuif fet)agereliceret,aduerfus prímaríos€ optímates,alterí contra eos qui fibí pacís interce» poreserant;bellum fuít.Eumenem fiquidem Antígonus cüm de rerum faftigío íntereos cotentio effet, fecüido contentá ordíne, libens utícy ad ufus regníaícíuiflet, Pompeíus Ser toríiíneociofam quídé uítá agere permíttebat, Idcírco illi ucínítió fponte regnaret, obue^ nithuícueró ne oppugnaret ut ínuítus imperaret, Q'uí maiores tutela fortunas antepo^ nibisbellort auidus habendus eft;at bellícofus,quí tutelà bello uedícat, Rurfus extíngui ctigithuíc quídem ut níhilanté prafenfiffet,illiuero ut necé continuó expectaret;é quíbus alteri benienítatís eft(amícis ením fide habere uidebat) imbecillítatís alterü,quonía aimíiluté fusa comparareuellet,coprehenfus eft. Alteti mors nullo dedecore uítà macu lauít quiab amícís ea paffus eft quaenullus hoftis inferrepotuít, Alter cüm príusd ín ca^ ptiuitatem ueniret,fugam capeffere nequíuerít,pofti in captiuítate uenerit, uítam retí^ Ktcpfuerítmortem nec bene uitauít,nec recté tulít,quifupplexatqy oranshoftem quí ^'Ipu duntaxat ín many habere uidebatur, fuí quoq; animi compoté fecít& dominum. Cimon LEONARDO IVSTINIANO INTERPRETE, ERIPOLTA s uatesex Theffalia Opheltárege fuoscg ín Boeotia po iN pulos deducens, familíá multís deíndetemporibus nobilífísimá ex fe re P4 liquit.Plurimi exea Chzronea urbem íncoluerüt, ubí prímü expulfis B ui barbarís cofedere. Ex hac ftirpe jplures&naturapugnacesatq; ui^ d riles ín Medicis incurfionib.prelijsq; Galatícís neglígetia fuí cecidere, 2 Superftítítadolefces quídam parentib. orbus, Damon,cognomíne Pe MSS 7$ ripoltas, Is&uenuftateformz,& anímí elatione equaliü fuorá nemí^ Icedebar, dura alioquí& índocileíngeniü nactus, Romanus quídam(ís forté per íd Plutarchi C temporis cohortis militü prefectus Charonezx hybernabat) ín huius íam adolefcentis li, bidinem exardebat, Cum ítaj nequícig& prece& largitionibus hunc fibí pellicereatque concilíare tentaffet,neglectis tandem furibus urbís,haud àuíolentíatemperaturus effeui, debat: eratením noftra tunc patría nec multítudine cíuíái, nec diuítijs abundans, Damon effreneta uírí procacítate irritatus,ín huncírafcí,poftremas illí extruereínfidíasate parv re,exequalíbus fuis haud plures quàm fex& decem delegít,quód parua complicü many occultíus íd facínus patrarí poffe fperabat, Hi cüm plurima bibendo noctem cótriuiffent, (imulacílluxit, facie prius caligíne fauillacy illita, ín fori armatí irrumpunt, Ibí Romano ínter facrífícanda,& compluribus quí fecum aderant trucídatís, confeftin: ex urbe diffu, giunt, T umultuorto, cüm frequens Charonenfium concílí& ueníffet ín curíam, ín hos reos anímadueríum eft,atqy poena capítís damnati. Hoc decret& Cheronenfii caufam ma ximé tuebatur apud Romanos, V rbís deínde príncipes(ut confuerüt)uefperi concenan^ tes,Damon cüm fuísín curíam írruentes cüm necaviffent, iterum ex urbe profugiüt, Lu. cius Lucullus per eos forté dies iftac fuas copías preterducens, cum has Romanorum czdesaccepíífet, figna firmauít.Summadeínde dilígentía caufam percontatus, cumcom periffetnon modó ínfontem cíuitatem, uerumetíam íníurijs affectam, fufceptis milítibus fuum cum exercítu iter profecutus eft.Damon ueró excurfiones ín agros facere, regione pradaríatq díripere,S íam urbi ipfi perículo maximo immínere, Tuncoppidaníeumdo lo fubducereaggrefsí,fímulata uenía redit ín urbem ei decernunt; míísisqy ad eumlega: tís patrí reftítudt, Ita fn urbe regreflus.gymnaftj prefectus extemplo declaratus eft;inde $pcrum, eum ínthermís fe ungenteintertecere,Eo lcco horrenda fpecíes diu uifze;fufpiría(utà pa tríbus noftrís accepímus)exaudita, Eapropter thermarü fores obflructa atqj obturata:& nunc quog eíusloci uícini turbufentífsimasibi uoces& fimulacra circunferrí arbítrant, Huíus familie homínes(fuperftant ením aliquot círca Stírín Phocidís ínter Aeolíosuer^ fati) Caliginatos cognomínant, quód Damon caligine litus ín Romanorí cedemfzuíe rit, Érant Orchomeníj nó modó Chzronenfibus finítimí, fed odio pariter ac fimultate nv fenfi, Hi Roman& quendam calumníatoré ín Chzxonenfes mercede concítant,qui eisde D trucídatis Romanís díem diceret; Hícad praetore Macedoníz querelam deferens(nece nímín Grzcíam Romanípratores míferant)baud fecus quàm ín uírü unum,uníuerfum ín utbísnomen ínueheba£, Quí contrà pro Chzronenfib, caufam dicebant, Luculli tefti^ moní& inducere, Híc fuper ea reper pratorías líteras rogatus, omné ut erat eí feríem pl» néexpofuít. Hocprafidío Chaeronenfes cüm étanto totíus urbís perículo euafiffent, fta tuam lapídeá ín foro penes Líber& patrem publíce Lucullo decernunt, INos ítadj ramedi multa ínterím ztas effluxerít, Lucullo tamen gratías dehere exiftímamus. Atquíeaque corpus autuíri effigíe imitetur, longe clarioré ftatua arbitrati, quae& mores eius decaret atcp íngeníti, aggredíemur inhís clarífsimorü homínum cótentíonibus, hufus quog uri res geltasreferre, Neq; tamé ob gas quícquá híftoríz uerítati detrahemus.Solaetenim ^m rerü comemoratíone offícío noftro fatísfeciffe uidebimur, quandó ne ípfequídem aqui duxiíTet,pro uero erganos teftímonío fíctam defe mercede fuf. cípere,mendacefcilicetre' rum fuarum expofítíoné, Caterü utpictores cüm pulcherrímas defcribütimagines, mul taqy formegratía perornatas,fi quíppíáíneptuli illis ínfít, necy omnino pretermitterene quepenítus exculperedígnü cenfent: fic quonia humanis ín rebus nó modó difficili, fed ímpofsibile penéarbítramur, omni ex parte íntegrá purífsimaqy homínís vitipoffe conflare:ígíturíí quid uel cafualíquo;uel temporit necefsitate, nó integté fació clatífsimis re bus íntercídat,haud multa íddílígentía ínfígníri oportet, quinimo idipfum magísdefecti quendá uírtutís, dj nequitíz uítíi íudícare par eft,humanz ueneratíone natureadducos, ur. quz níhíl decor& ad fümmánatum uírtuté perfecte integregy producit. V idebatítaf con Cimotis& L'-(iderantib,nobís Címoní permaxím& coferendus effe Lucullus, Dux enímuterd ellica culielogi,^ yei perítífsímus,&ín barbaras getes clarifsímiambo, IMMites ín repub. multasab inteftinis feditionib, refpírationes patríe prebuere, celeberríma infuper trophea illuftrifsimasc? E hoftib.retulere uictorías, Non ením Girzcorii Címone prior,no Romanorü quip Li cullo,in tamremotas orbis terrarüregíones ínfefto exercítu profectus eft, Herculeac v bero patreexceptís,fiueetía Perfei ín Aethíopes,IMedos atq; Armenios, autTafonisut" fimilealiquodfacínus feculísab illís ad noftra ufq; xtaté memorie delatü eft, Hi pon ambobellís pariter infe&tís,milítíaexceffere,cofractis duntaxathoftí& uírib.no ame€ tíspenítus,Maxímé uero ín coledís homínib,comiterqy apud fe fufcipiedis,pat quee humanítas atcj munificétía: fimilis quoq ín uíta fplendoruibanitasqy facile confpes &a d Cimon. 200 i&alíasfortaffe pretermíttímus couenientiías, quas ex eorít uita rebusqyà fegeftís perfací^ [intelligere poterímus, Címonií Miíltíades pater fuitymater ueró Hegefipyle/Thracía ge nere, Oloríregis filia, utín Archelaí Melanthijg; poématís ad ipfum Címone conícripiís tradítum eft, V nde& T'hucydidi híftoríco, genere quídem Cimoní neceffarío, Olorus paterfuít,ad Olorum regem ceu ad progenítorem fuum referens nomen, Is Th ucydiídes Chryfía círca Thraciam eftadeptus,ferturcy ín Scapte Hyle(híc Thracíz uícus eft)diem ultimum obíjffe, Eus fepulchrüi, cüm relíquia ín Attícam traductae fuerínt, ín Cíimonio confpicítur,penes Elpíníces Címonís fororís monumenti, Atqui Thucydides tríbu qui^ demAlímuf(ius, Miltíades uero Iacíades fuit, Miltiades ítacg cim quinquaginta talentorü damnatus effet, ín uíncula coniectus morítur, Címon adolefcens admodum cum Elpini^ cefororeínnuptaá patre fuperftes,prímo quidem ztatís fuz flore maxímá fibi ín urbe ín» famiicópatauít, quod íncotínens, uínolentus,& auo fuo Címoni natura perfímilís effet, quemobamentía Coalemum cognomiínatü fuiffe ferunt.Stefimbrotus uero Thafius,qui erillafermé Cimonís tempora fuít, neq; mufica eum didici(Te tradit, neq aliam ex libera libusdifcíplínam, quibus Girzcí nauare operam confueuere, czteráüà leporedícacítateqg Atticapenítus abhorruí(fe, Moribus fuis affuiffe íngenuitate quandam, ín prímíscg uerí^ atíscultum, ut Peloponefíaco magís quàm Attíco fretus uideretur íngenío, Deiecius, incomptus,maximis ín rebus optímus,quemadmodum Eurípidís Hercules, Hac de Ci» moneex Stefíimbroto conífcripta accepimus, Credítü uero eft adolefcentem eum haud à fororis confuetudíne abftinuiffe, neque eam pudícam alíoqui fuiffe Elpínícen, quínímo obfecutam ultró Polygnoto pí&oriferüt, Eaproptercümín Pacileportícu, tunc Plefía^ na&io appellata, Laodícen ínter Troíanas píngeret mulíeres, Elpiníces fibí ímagínem prapofuiffels uero Polygnotus nulloarte precío exercebat,nulláue mercede adductus, ledob gratíam tantummodo erga urbem porticum íllam rerum Ícriptores pinxiffe tradí^ dere. Etpoéta Melanthíus id ínfínuans aít: Sumptibus ipfe fuís ornauít templa deorum, Cecropiumtg forum, heroum certamína píngens, SuntquiElpinícen non clám, uerüm cum Címone palám concubuiffe dicant, quód ma^ B ritofedígno díu ob ínopíam coníugarí non poffet. Demum Callíz nupfit,cuí quód inter Athenienfes díuitijs opulétus;atqy illius amore captus, alíenü pro damnato patre zs per^ foluere popondiffet, haud ínuítam Blpínícen Címon uxorem dedít, In mulieresueró intemperantís íngeníj fuit. Ecením Melanthius poeta elegijs ín Cimonem ludens, Afteriamcómemorat genere Salamíniam, Mneftram quoq; mulieres fummo ftudío coluiffe, Idemetíam íntellígilícet, quód uxorís Ifodícae Euryptolemíi filz morté períníquo mole floanimo tulerit, fiid conijcerea confcriptís ad eum pro leuandis lachrymis leniendogg dolore elegijs par eft,quarü autore Panatíus philofophus arbítratur Archelaü phyíícum extitiffeàátemporibus haud ínepté coníectans, Caterí ueró Címonís mores& generofí, Wgratía quadam admodum affluentes. Nec ením Miltíadi audacía concedenté;neq; pru dentía Themíiftoclí,ambos tamen íuftítía& equítatefupera(Te conftat: uirtute quog mí^ ltaríhaud ínferíor, quand iuuenís adhuc armori experientia imperítus, rebus urbanís maximépracellebat, Etením IMedís ingruentibus cüm Themiftocles Athenienfi populo mart udrretdeferta pro Salamíneurbe acagrís ín nauesarma transferre, totamqy belli mole "gerendam effe;aduertens Címon plerofq eíus rei ftupore exanímatos,fumpto eque (tno per Ceramícü forum exultans cum focíjs ín arcem confcendiít, illud dea Palladí oblaturus, U quód nauali deínceps, non equeftrí certamíne opus effet, Donato ítacy freno, CUm exhís clypeis quí círca templi appenfi erátunü accepiffet,habíta príus deze fupplíca^ Une; ad mare deinde cotendít, t Vifum eft íd facínus haud paucís audacíz dediffe princi» píum,Fuír quippe fpecie&forma noneglígendus Címo,ut Ion poéta tradít, corporis fta» ura mediocri habebatcy multa&€ crífpa coma fuffultii caput.In eo ueró certamíne cóm a^ Citer ftrenuety dímícaífet, maximam fibíín urbegloriam cum cíuíum beneuolentía com Pintít lam multi eus uirtutead eum conueníre, aníimü íngentí laudeattollere, iuberecg dir M tuli età fallteum arathone ííam eum excogitare, Atquí cü fead capeílendas dienítates ín repub, co populo quiíam Themiltoclis faftídío abundabat, perhumané admifTus eft, Fece um populto charit copofití mores, máfuetudo quadáatq;y humanítas,familíare ac ur» ItSaC ein dendus, v endigenus, Neg pari íllíus dignítatí coduxit, quód Ariftidi Lyfimachiffilio mo. »ingeníi cofpícantí, aptifsimus ís uífus eft ín faftá audaciagg Themiftoclísobij^ ledis uero€ Giracía fugientibus, cánondü ad Atheniefes Girzcíx príncipatus Cimoninmulieresintemperans Cimonis flaturd Plutarchi c traductus effet,fed adhuc penes Lacedamonios ac Paufaníam fumma rerü conflaret,ny, Necromaticum oraculum, ualíbus copíjs dux eft declaratus, Prímiü quide ín ea milítía ciues fuos fummo ftudio exer cebat,utpraeter ceteros longé primartj ornatífsimigy ín armís confpícerentur, atq; prom, ptíísimí. Paufanías ínterea líterís clàm ad Perficüregem datis, de proditione coepit cum barbarís agere. Is ín focíos temeraríus& crudelis, multa per licentíaimpíé fuperbegine, fandapatrarat, Cimon occafione nactus,focíos iníurijs indigne affectos ad fe benígnépel licere,humané collígereatgy folari;ut fenfím, no ui autarmís, czeterü arte atqj ingenio fre, tus,patríe uendicaret Graciz principatü.Hoc humanitatis ftudío plurímiíociorü Pay, faniz ínfolentíaabhorrentes, Címoní Axiftidíqy eos perhumané fouentibus adherebanr, Ephoriís deínde(críbunt,confulunt,monent,ut Paufanía domü reuocent,quoódíam Spar ta per gn^miniá neglecta,tu rbulentusq; rerumftatus ín Graecia uideretur, Feruntuirgi, nemquandam Bízantíam Cleonicen nomíne clarifsimo genere ortam, à Paufaniaínlí^ bídínem accerfitam,parentes ueró uí pauoredy confternatos, pudicam ei uírgínemprofti tuíffe, Hanc Paufaniz domü obfcura nocte íngreffam, fumptoab his quí thalamiforibus praerant,lumíne, filentío ad cubileaccedentem incaute cefpítaffe,euerfamq; cum ftrepii tulucernam fopitü íam Paufaníam excitaíIe. Is hoftilibus fe ínfídijs circumuentüarbitra, tus, ftrí&o gladío ínfcíus ín uirgíne ruens eam cófodit, Cleoníces deíndemanesomnem Paufaníz quíetem adímere atqj turbare, eiuscj umbra frequenter fibiper fomníum vifa íraté dí&ítare heroicum íllud: Líurís tepoena uocat mortalibushorror, His ítaquegeftís cüm índignitate fcelerís, tum uirginis pietate concitati ín Paufaniamío, cij, illum folícitante Címone Bizantij obfident, eumq; mox urbe eijcíunt, Is tunc inde diffugiens uírgíneis manibus admodum uexatus, ín Heracleam ad Necromanticum fe oraculum contulít,ubi reuocata Cleoníces anima,fupplex ínfeftze uírginíis iramleníreni^ tebatur:; qua ín confpectu adueníens confeftím, inquit, hís malis liberatum fore, cim ín Spartana urbe conftiterít, Ea fermonís ambiguítate uifa eft hominis mortem pradixiffe, Multiprofe&ó hancrerum fcríptores híftoríam tradidere. Socijs ítaque ad Cimonem iam coactís, nobiles quídam Perfarum uíriregisqy neceffarij, qui ea forté tempeftate Eio nem urbem Strymoní fluuío adíacentem detínebant, uícínís ira corum colonijs uim íntulerant, Quod ubí Cimioni nuncíatum eft, confeftim cum copijs ín"Thracíam enaui^ gauit.Ibi primàm cum Petfis conferto prelio,fufum fugatumcg hoftem ín urbe conclufit, "Thracum deínde agrís undeper Surymonem urbí cómeatus aduehebantur defolatís, ca teraqy regione undíg; obferuata,tantá obfefsis rerum inopíd,tantam iniecit famem, utDu tes eius prafidij proregeprafectus,defperationererum ín urbem ignem immíferit,mul tatgopü ui in eo congefta, ipfe cum amícís femetipfum eódem praccipítarít, Potítusurbe Cimon cüm íam plurímaà barbaris igní abfumpta effent, nullam propemodá exeapra dam abegít, Regío ílla ferax fuapte natura pulcherrima erat. Ab Athenienfibusec colonía deducta, Tres índelapideos Mercurios Athenienfis populus Címoni decreuítquori prímo fic erat ínfcríptum: Magnanímí uírtuteuiri,qui Strymonís olim Ante fluenta, genus Medorum íntra Eionísarcem Confecere fame, gelidi quoq; numíne Martís Czdibus hoftili focdaruntfanguíne terram, Secundo; Hcducibus magnís patríamq; tuentibusarmís Cecropíam, decreta manet clarifsíma merces, V'enturahís laudum ftudijs accenfa iuuentus, Promptiusardebítpatríos defendere muros. Tertío: Atrídís clarahínc Meneftheus agmina ducens, V enítad excelíz facra olim moenía Troíz. Carmine& hunc magni celebratum conftat Homerí, Inftruxiffe acies, Danaumq ornaffe phalangas. Quis modó pro tantís haud equum cenfet Athenis V fribus,íngenío,ftudijsq; excellere belli? folet Inhis tametfi haud ufquam Címonis nomen declaratti fit, maximi tamen honoris P Y dorem prz feferre uídebant: neq; enim eiufcemodi Themiftocles,aut Miltiades De confecuti funt, Quinimó huicuirenté pro parta uíctoría corona poftulanti,Sochare d celeus é medía concione exurgens obftitit,fi non gratá; qua tamen pop ulo prob Ciinon. 20I p ienamdícens:Cüm enim 6 Miltíades, inquit, folus pugnando de barbaris viictoría confequutus fueris,& te unum tunchonorarí equi cenfeto, Q uód igitur tanto ob ipfius fací nora Cimon honore habítus fuerit,ob idarbítror contígi(fe,quoníam fub caterís quídem ducibus íníurías ultro íllatas Athenieníes propulfabát;hoc ueró uno& hoftes uíncere,& aduerfas urbes ínfefto agmíne peterc,& hoftiles agros deuaftare,& ipfam deníq; Eionem & Amphipolim fubigere íncolerecy potuerüt,.Scyrum quoq infulam tali à Címoneocca^ fionefubactam incoluere.Dolopes eam ínfulam habitabant, uiríagror&ü cultus parum ftu diofi, fed ueteres nauigantiü praedones, Hí neglecto tande hofpítalítatís íureatgp officio, negabhís quí crebro honeftety ín ea infula uerfabant abftínuere, ceterü T'heffalos quof^ damínftitores quaftus gratía eo profectos deprzedatiín uincula coniecere, Thefífali con» fractisuínculis cóm ad Amphíctyonicum iudícium confugifTent, raptz urbs illa pecuníae muláata eft, Cíues eas nó ex zrarío publíco,fed ab hís qui rapuiffent;res repeti debere co tendebant, Ea fententía trepidi raptores, clám Címonem líterís accezfebant, ut cum claf^ feueniensínfuláà feín deditionem acciperet. Traijcíens eó Cimon,cüm infula Athenien fium imperíá fubíjfTet,Dolopes inde expulít,compofitíscy rebus tutumnauigantibus Ae geumpraftítít. Ferunt Thefeum prí(cum Aegei filíá ex Athenis profugum transfretaffe inScjyrum,ibicg à Lycomederege ob trepídatíone dolo fuifle inte:£ectum,Quodubi acce pil Cimon(habuerütením reíponfum quoddá Athentenfes, The(eiiubens reliquias in urbéreduci, prog dígnítate illà uelut heroém uenerari)(fummo ftudio ccepítíndagare fe^ puli. Ienorabatur ubína Thefeus iaceret, quód Scyrij(emper íd celaílent, prohibuifz fenttantea id corpus perquírí.Monuménto fumma tana diligentía uix comperto, ofsi^ busgínpraetoríatríremem magnifíce fplendídeg; ornatam ímpofitís, ea Címon induxit inpatriam poft annos fermé quadríngentos, Hccres amplifsimam eíapud populum gra tíamconcílíauít, atcpín eíus memoríam ínftítutum eft celebre illud uulgatumqg tragoedo^ rumcertamen, Nam cüm prímá Sophocles funíor adhuc fabulá dediffet, iam muita con tento, multuscg fpectantíumhomínum conuentus adefTet, Aphepfíon prefectus non a líosinhoc certamíne íudices fortirí uoluit, ceterüm ín theatr& und cum relíquís bellí du^ cibusaduentans Címon, cüm díjs confueta facra libaffet, ab Aphepíione ibi detentus eft; B facramento inde adactus cum fingulís ex omnítribufedereatg fudicare iuffus eft. Hí uírí decemfuere, quorum dignítate atqj przefentía ingentem haec concertatío fplendorem eft confequuta, V íciffe Sophoclem tradunt, uíctum ueró Ae(chylum,& grauí moerore affe^ &uminiquéíd tulíffe, parumq; deínde temporís comoratum Athenís, ob íram díueriiffe inSiclam,ubí moriens prope Gelam fepultus eft, Ion ueró adolefcentulus adhuc Athe^ nas ueniens unà cum Címone penes Laomedontem conccenafíe fe tradit. poftremísqy po culísiamlibatis;íuffum Cimonem non íníucunde cantaffe,Ea re omníü quí aderant con. enfufupra'Themiftoclem laudatus eít,quàdille neg; cantare,nedy fidibus didíciffe, uera amplifsimam fe fcíre opulentamq; rempub.facere íactaffet, Inde uerà(ut ín conuiuijs par dicimad res Címonís defluxiffetoratio,plurimaq: ibi geftaclariffimé comemorata fuif fnt prudentifsimi ipfe de fe facinus narrareorfus eft, IVtultos ex Sefto atqj Byzantío ca^ ptius barbaros Atheníenfium focíj cim cepiffent,omne díuídendam predam Címonis atbitrio conceffere, Hic uerà partíens cómhínc nuda corpora,illínc unfuería barbara fpo li fituíffetaccufabant focíj partes, quód iniqua effent. Facta deínde poteftate ututram ucllent,ípfi deligerenc,Athénienfescy quauís altera fatis contentos fore,Herophiti Samij &tentía, omnem ornatü barbaramq fupelle&ilem focíj elegerunt, captiua Perfarü cor^ pora Athenienfibusrelínquentes, Dífcedens t&c Címonzídendus quippe partítor uifus £5 quíaureas armillas, bullas, torques,candyas, purpuram, tnagna operaeprecía retuli(^ At: contràueró Atheníenfes nuda Perfarum corpora nulli fatís apta labori fufcepiffent, ontinuó uerà plerícs captiuor& cüm amící, tum familiares atqj domeftici ex Phrygia Ly didefcendentes,adeó eos íngétí precío redemerüt,utcii ea pecunia ad educandas qua^ "ormenfesnauales copías Cimoni abunde fuffeciffet, multü praterea auri ex ea redem^ nein publícum zraríum effet congeft&, Címon ítag; fpolijs iam hoftíü milítíz: partís n"tus ac locuples, uthoneftobellí ture eas fibí diuitías cóparauerar, íta pulch rum ín ts eas liberaliter partíríduxit, Primi amotisundíg; agrorü fuorum feptís, egenís cíuí^ ci Qninibusi peregrínis poma frugesqy inde affumere lícebatímpuneé, Parabat quo^ i RR. domí coufuíü,fi no apparatus fplendore excellensabundans tamen,X quod i ie omínesaffatím pafcere poffet,Eó pauperes quícung; vellent liberé conueni^ »educationem inde per ocium fíbí uendicabant, ut rebus tantü urbanis ies erent, , Infionis liberalitas ac munificentia, l^ Apophtegma pulcherrimis. Plutarchi Caterum Ariftoteles non id omnibus Athenienfibus datum effe, fed ex Laciadis conti, bulibus fuís uolentí cuilibetlícuíffe tradit. Comítabant praeterea Címone familiare; qui^ dam iuuenes eíqy confuetíthís fíngulís pulchra uefte amictis ímperatü erat, ut fi quís gran dior natu fordidé ob ínopíam indutus cum Címoneforté congrederetur,ueftem cum ll; permutarent, V ífum efthoc munificentize genus plurimü ín fe maíeftatís habere, lidem etíam copiofe fecum nummos deferentes, fí quídem ín foro uirü indigna oppreffum(qe ftate confpicerent,quamproxímé accedentes pecuniam eí clam ín maníbus deponebant, Quz íam Cratínus comicus ín Archilochis memoríz mandaffe uífus eft his uerbís: Nang& ego Metrobius uitam uolui fcriba Prímo& fummo Gracorum cum duce Címone Tranfígere,placída€ frui fenecta, Aftíllud erípuerenobíspriusfata,^— Et Gorgías Leontínus, Címonem ínquíit(ibidi, uitías coparaffeututeretur,ufum ueró fuiíTe ut honort confequeretur, Crítías uer unus ex triginta tyrannís,elego díuitías Scopadum,moresqy animumáü Címoniís,atg trophza regís Agefilaífibi agitabat, Etenim Spartanü Lycham celebrem quidem ínter Gracos uir& haudaliunde cognofcímus, quàm quód ín gymnícís ludís ac exercítijs externos có uíuijs excipere folebat, lamuetus íllud Atheníenfium ín hofpítes ftudía atqj humanitas, Cimonís munífícentíz concedebar;ílli ením,unde cíuítas plurímü fibí glorie deberíarbi trabatur, Gracís homínib. educationís femína ímpartitifunt; fontíü quoqj acignís ufum hosquibus opus erathomínes edocuere:;híc uero intra príuatos lares períndeacin publi cum quoddam urbís díuerforía cíues excipiens, frugibus etíamagrorit fuorum& primis & eximijs quíbufg pulchrítudine, uel peregrinís quocg homíníbus per omnemanniho ram ultró oblatís índulgebat, ut propemodá uífus fitfabulofa illa Saturní temporaínui tam deíntegro excítaffe, Qui falío hanc amplifsimà liberalitatem ín populares factiones affentatíonesq; transferunt, contraríjs uirí factis redarguuntur, Hunc enimoptimatum imperio more Laconum obtínente, Themiftocli plebís uíres ultrà quàm eequüefletattol lentí,planéconftatunà cum Aríftideacerrimé obftitífTejac ín Ephíalte iterum,quí popula ri gratía Areopagí potentia diffoluere nítebatur,grauifsime fuiffe inuectum, Expilationi bus quoq; publicís& largitionibus penítus abftínent£, omnía cafté íntegreq ín Repub. obíjffe,tametfi prater Aríftidem ac Ephíalte uníuerfos prímores ea pefteuidereteflecon tactos,Feruntpraterea Roéfacem quendam barbari, quía rege Perfarum deficiens cum pluríma ufaurí Athenas fefe contulerat,à calumníatoribus laceratum ín Címonis confu giffe rutelam,tulíffety illi domá dona phíalas duas,quarum altera aureís Daricis;lteraargenteís plena erat, Conuerfum uerà ad eum Címoné fubrífiffe,rogaffetg barbari, utrum mercenarium Címonem, an amícum habere mallet: cim refpondiffet ille, amícum, Abí hincigitur,ínquít,tuaq; hzc munera defer, Ego ením amícítía tua fretus, hifce cim opus faerit liberaliter utar, Maximam ínterea Atheníenfium duces fimultatem penes focíos fibi confciuerant. Hí ením longa milítía fefsí, cüm nil preter quietem& ocíum n colendis agrís cuperet, maxime quía barbaros índe fummotos tumulti níhil inferrecernebant, ficutíntegré uectígalía perfoluebant, fic neq; nauium, neg; índí&tum militum numcrum conferebant, Atheníenfi& ducibus ea respermolefta erat, adeó utab hís qui uel milítum, uel numerum nauíumnon compleuíffent, ín íudicíum uocatís fumerent pocnas. Cate rümab his tantumeft uífus diffentíre Címon, utnemiínem Gracorum ín uíolentam mili tíam traxerít,fed pecuníam modó nauesg uacuas ab hís quí detrectabant armaacciplen* emerítos eos exautoratosq faciebat, Patiebatur ením íllosocíoallectos domítorpere ut quíanté pugnaces uírífuiffent,íam adagrorum cultum quzftusqy dulcedinem verfi, im belles folutíty ob delícías, abarmorü ufu penítus abhorrerent. A theníenfes uero ad milt/ tíam uícifsím cofcribens atq; exercens,haud multum poft temporis íd effecít, utue fociis ipfis,quorum mercedeatg pecunía mílíitauerant,imperarét: etením crebra nauigatione, laboreafsíduo, multo deníqgarmorit ufu tantumillis terrorem incufferant,ut fenfim pro focijs tríbutaríos eosferuosq; haberent, Perfici uer regis fuperbíam nemo fuper me nem deprefsítatq; contudít. Eíectum ením Gracia finibus eueftígió fubfequutus, an" quàm illeautpauore reciperetanímos, autresbarbaras coponere pofíet, hzc quidelu T, T.^"WM"ng""T" i 3uton uertítatq) dirupít, illa ueroá rege defícíentíaín Girscorum dítíonem adegit, adeo Ut nem Afiam ab Ionía ufq; Pamphylía Perficís prafidijs atqj armís defolatà fecerit. NOx 8 tum eft deínde magno regís exercítu íngentitp claffe obfiderí Pamphylia. Quod ubía píffet Címon,cupiens maritímg adítum org qug íntra Chelídoníos íacet,hoftibustt^, pre ciu Cimon. 202 i pracludere;à Cnido& Tríopío cum ducentis tríremíbus enaufeauit, Hz fuerità Themí ftocle& ad celeritatem, Sad gyrum aptifsiméfabrícatz, quas Cimon latíores faciens,curricula quoq; per tabulata diípofuit, ut multo milíte refertz acrius ín hoftem ínueherenft, In Phatelítas ftacg primüm profectus eft. Hí cüm Graci eflent, de defeciione cum cís,de indedeadmíttenda claffeactum eít:utrung pariter eft negatum, Címon uaftatís agrís,ad urbís mcenía figna mouet, Chíj ín ea expedítione cum Ciímone comilítabant, qui ofticío ueterís erga Phafelítas amicitia fretí,cüm Cimone leníendo,tum codicillos fagittís alliga tosfuper moenía tranfmíttendo,eos tandem cócilíauere, ea condítione, ut decem talentís perfolutís,ín barbaros fecum armatí coómilitarent,Ephorus Títhrauftem maritímís regijs copjsterreftrib, P herendacé,duces fuiffe tradit. Callifthenes ueró Aríomande Gobryz filinfummze rer& praefuiffe autor eft, detrectantemq; cum Grecis cogreffum;penes Eu. rymedontemfece(sifTe, ubí octogínta propédiem Phoenices naues expectabaté Cypro. Quas cupiens eo praelio excludere Címon, maturíus ínftruca claffe ín boftem fubuehit, utví/fiillirecufaffent,ad coferendas manus cóopelleret.Illíneuí cogerent ad decernendü, íntralumen receperunt claffem, Quod ubi ínfequentes uiderunt Athenienfium naues, &ipfitandem ad pugnauerfi, dímicaturi ín hoftem ueniüt, fexcentís,ut Phanodem o,ut veróplacet Ephoro, quínquaginta nauibus ac trecentis, Nil tantís copijs digna naualí ab eisceramíne geftü eft, Nam moxproram ín terram dantes, proximi quíg é nauibus de^ (ilierit,& ín caftra(nam ea prope locata erant)fe recepere:depreheníos ueró barbaros om ncsunàcum nauibus perdíderunt, Hinc ingentem fuiffe barbaram claffem conijcere par eft quandoquide multís ín fugam uerfis,multísg allifís nauibus atq; confra&tís, ducentas tamencaptíuas Atheníenfes cepere. Pedeftres ueró barbarorü copiz ínfiructaacíeadlit^ tusdefcendüt, Conftítit paululü Címon delíberabundus,terreftri ne prelío fibi decernen dum eílet,quód fam fuos pugnando defeffos, hoftes ueró integros& numero fuperíores cerneret, Tandem fuos confpícatus& robuftitate uitium& proxima uíctoría gloría ela^ t05,atij comínus cum barbarís manü conferere cupíentes,pediíte naualí adhuccertamíne fudantc ín terrà explícat, clamore deínde fublato cítato agmíne ín hoftem ruunt, Conftí^ teruntPerfz impetum ftrenué excipientes, Atrox inde inítur prelíü cum ingenti optíma^ B tumatijprimorü Athenienfium ftrage.Anceps díu certamen fuít,& barbari tandem fufí, parscaliatqy trucídati, pars cum tentoríjs multatü refertis opum capti funt, Címon ítacp utudlidi(simus certator, bínos uno diefubíens fponte cóflictus, hoc pedeftrí quide apud Salamina, illud ad Plataas nauali pugna trophzeü duabus uíctoríjs fuperauít. Ad octogín tadeínde Phoenices naues, feu ad hutufce bellireliquías conuerfus; ad Hydrope, quo eas applicuiffe audíerat,íre pergít, Nondum quícquam de reliquís copijs hoftibus allatü fueTatfedíntegro anímo& elato ad exercitü recenti clade confectum tendebant, Eapropter (uübitoac infperato uíctorum pauore percul(i, uniuería claffe amifa, coefi atcpobtrunca^ tilunt,Ea clades tantam Perfico regi trepidatione íncufsit,ut uulgatífsimas illas pacís con ditionesaccíperet: Temperaturum àgraco maríquantum eft equí curfus: íntra Cyaneos at Chelídoníos longa naui ferroq; roftrata nó fore nauigaturü, Atqui Callífthenes non flaacís fuiffe foedera tradit,fed barbarü reuera íd fponte feciffe, cladis illius terrore contmatii, tantumtg deíndeà Girzcía abftinuiffe, utcüm Pericles prímó quinquagínta, trí^ ghnaíterà Ephíaltes nauib, ín Chelídonios nauígaffent, nullasobuíá habuerint barbaro Tumnaues, Cratero ueró ín decretis, qua ipfe collegít, eas conditiones ínter pacís foedera Gut: fuiffe placet, Feruntetíam propterea Pacís aram Athenis dedícatam fuiffe,&€ CaL làm legatum maximo honore habítum, V endítís deínde hoftium fpolijs, cüm iam zra^ wmeobello fatis opulenti effet, in alíos publicos fumptus pecunía erogata, A murus ad Otiuergens arcí exaedificatus eft, Dícunt quod; muros longos,quos Scelea uocant,po & quide abfolutos fuifTe, Príma uero eorum fundamenta paluftribus locís, multag plu^ larum congerie límofis iecífTe Címone, plurímo cxmento grauibusq; lapidibus palude empreí::omnemcp eius fumptum proprijsopibus exoluiffe, Prímus quocp díuerforijs, que formali acamoenauocát,qua ue pauló poft magnifice celebrara funt;urbé perorna* atanos plantauítín foro, Academía uero quz arida príus fuerat& inculta;irrigua lu Cum effecit. fta operapurífsímís alueís umbrofisceg deambulacrís elaboratum,Et íam Per» * quidem ope à Thracib.implorata, Cherronefum deferere recufabant, neqj multi facíe^ is, imonem, qui ab Athenis cum paucis admodum tríremibus eó naufgarat, Quatuor aO nauibus hoftes adortus, tresatqydece illorá tríremes cepit, expulfisqy indePer7!hraces etía late fudí(fet, uniuerfam tande Cherronefum patría uendicauít, Thafij C 2 Puta Cimotis aduerfus barbaros, Cimonis in[lurationes Atbe^ fiis, e D Tasturysrás 'Terremotius dtque biatus apud Lacedemonios fci. Plutarchi praterea quiab Athenienfib.defciuerant, naualí certamine profligati,trés eorum attri, oínta naues captz, X cíuítas per obfidione ín poteftate redacta, Chryíza quoq; ulteriora omnemqcuíprzerant Thafij regíonem Atheníenfib. ipfefubegit.lilinc erat facilis ín M; cedoníá tranfítus,& multa uendícandiagri occafío. Quocirca accufatus eft, eum agereid noluiífe Alexandri regís mercede fubdu&tum:eorü tamen quí ín fe cofpírauerant,calum, nías euafít, Cüm ueró caufam pro fe apud íudíces ageret, INO ego,inquítquemadmodic terí,ut colan£ paríterac dona capíant,Iones aut Theffalos locupletiffimas gentes hofpitio habeo, cxterá Macedones& colo& dilígo, eorü frugalítate modeftíamtq ímitatus, cum quibus nullas prorfus opes conferendas effe arbítror, Laetor ueró plurímá íudices, quód hoftilí gaza cíuítati noftra díuítías copararim.Stefímbrotus ueró Elpínicen ad fores Peri clís(ís erat uehementiísímus Címonís accufator)fupplíice ueniffe autor eft,illumt fubri, dentem, Cófenuifti díxiffe, cofenuiftí ad huíufmodíires obeundas Ó Elpínice. Mitifsimá tamen ín Címone fuifTe deínceps,nec ultra quàm femel duntaxat,&tüic quídem leuifsime illam caufam contra Címoné peroraffe,tandemqy ea occafione abfoluti fuiffe Címonem, Dehínc quoad ín urbe aderat, potentífsímus ín repub. factus dífsipabat confilía plebis, quz ín optimates ínfurgens,uníuerfam urbís potentíà cunctosq; magiftratus ín feufurpa te tentabat,Rurfum uero ubí cum clafTe ex urbe profectus eft, plebs de integro ín animos erecta,omné príftínum reipub.ftatum, patríascg quibus prafide Ephíalte regebantur con fuetudines evertere,curías ex Areopago omnes ferme prater paucas fuftulerüt, lamq; iv díciorumautoriítate ín fe ufurpata,uidebat ftatus urbis in plebeíos íntegré defluxiffe, Po, terattunc plurimü ín urbe Perícles,à quo& plebs fummo ftudio fouebatur. Reucáus in urbem Címon dignítate tantí cófilij proftratam indignatus, priftín& Areopagiflatiiínte grare adortus eft,&ad optimates fummá reí traducere. Tunc rerum nouarumautores ex clamare,populá ín eum írrítanteslaceffere,crebro ei obijcere flagitiü ín fororé,uocítareqg eum Lacedamonijs fautore, Inter qua uulgo íactabant íllaab Eupolide tradíta de Cimo^ ne; Malus quidem no fuit, uínolentus ueró ac neglígens,&€ quandog; fíacebatín Laced mone,hanctamé Elpínícen relinquens fola, Siuero fegnis, fi ímmodeftus tantas domuit urbes,toties de hoftib,uíctorías retulit, quís modó inficiabit fi is&fobrij&uigilantis fui fetíngenij,nemíni fuperíorá Girecorum, aut quí deindefuere, rerum geftarü gloríacon ce(furum fuiífe? Lacedaemoné profectó ab initio coluítatqy amauít,& gemínos filios uno fibi partu ex Clítoría edítos,alter& Lacedemoniü, Helium alterum nominaífeStefimbro to placet:proinde Períclem maternü eí genusimprobaffe frequenter, Díodorus verót Co fmographus,przter eos tertíá quoq; Címoni ex Ifodice Euryptolemi Megacleifiliagna/ tumfuílfe tradít Theffalum nomíne. Non autem mínímas eori quos confequutus fuerat magiíftratuum partes Lacedaemonijs ipfe debebat. am ením Themiíftocli maxime infenfi curabant,utomnís urbísautorítas, omnís potentíaín adolefcentem Címonem cóflueret, Primü quíppe Athenienfís populus íd probare atqj iucunde confpicere, quód permulta propter ilium emolumenta Atheníenfibus Lacedzmonij cótulíffent.INam cüm res Attica plurímüaugeretur,X bellicís rebus pulchré profpíceret,id quíete Lacedemonn Cimo nís gratía atqj autoritate tulere Eius ením ductu atqj aufpicijs plurime graecarü rerum gU" bernabantur,quéd focijs quídem comem atqp benignum,& gratífsímü feipfum Laced moníjs exhibebat. Pofteaueró quàm res Attícz fuís uiribus níteban£, uigilans Címonís erga Spartanos ftudíum Athenienfesfaftídire, Etením cunctís ín rebus Lacedamonem extollens,fi quando fuos aut ímprobare aut írritareuolebar,díctare folitum fcribit Stefim brotus, Nó utíq; Lacedemoní tales:& índe quoddam penes cíues fuos odíumatqi"I* tatem fibi cóflauerat, Maxima ueró omníü quas unquá fubíeritcalumniá híncortam U^ fe conftat, Regnabat quartü ín Spartanisannü Archídamus Z:euxídamíi filius, Teramo tu factoomniü ante eam etatem memorabiliá maxímo, ingentíbus Lacedamonnate m hiatibus foluta eft, Cocufsís Taygetís montíbus,quidam eorü uertíces patefactí, untue! à ciuitas díruta atq confufa, domos fingulas prater quíng,cü ingenti uem Guia pro ftrauit,Exercebant tác forté ín medio porticus puberes fímulatqy adole centes. An? terra cócufsione lepore quendá ín confpectü eorá aduenifTe ferüt.FTunc adoleícentes s erant)unáos foco extra gymnafiü ínfectatos fuiffe, puberes ueró qui intus fe Codnuera ruínagymnafij obrutos omnes ad unü pariter perí(Ie, eapropter eort fepulchré& o quoq, Sifmati& appellata eft, Aduertens ítag; Archídamus ín tanta totíus urbís cofarione atg; ruína immínenté perníciem,& cíues paísím folutos príuatari duntaxat rera tentos effe, aduentü hoftium tuba undíg; fignificari facit, ciues armatos(primu adiec Cimon. 203 4 veníreífubet, T'otaíínhuíus uníus confilio uifa eft pendére tum Spartanz urbis falus, V i dnínanqj homínes cocurfione undíig; ex agrís facia,direpturi ruinziclíquias ueniebantt quíarmatos íam cíues inftructoscy cofpícatí, terga dantes ín proximas quíg fe urbes recí piunt,indefínitimos populos obeundoad praedam diírute urbis folicitare. Multis& Mef? fenijs maxíme ea res cum placuíffct, omnes ín Spartanos arma fufcipiunr. Lacedamenij Períclídam Athenas mittüt,opem atqy auxilíüà focijs imploraturü,que fcribit Ariftophanescomícus pallídum arís ínfidente punícea in uefle exercítü poftulare,Ephialtes ítag; íd protinus prohibere, obteftaríq;, ne ulla aduerfaríze urbi opem terrent, at irnerent Sparta nori faftá atcp fuperbía coculcari atq; facere. Címone uero Lacedamoniíoráü falute patríae comodís& íncremento pratuliffe, fuafiffe populo de au decíhaud parua mílítü manu ín Lacedemoniorü fubfid xilio fociorü, atqy profectà dein» iti, Crítías autor eft.[on ueró eius orationís memínít, qua maxime ciuiá anímos ín fuam fententíam concilíauít, hortatusne Gracíam claudá pateren£,neue focíetate íam co pulai illis urbem per contemptü neglige reni Profectus itaq; Lacedemone Címon, cüm copías praterduceret per Corinthü,inue^ Guseftíneum Lachartus,quód ín exploratis eíus loci cíuib,illac exercíra traduceret:neg; emdecereillá aliená pulfanie oftiü ingredí príufquá dominus iuberet, Et Címon, Ceteri nóuos,ínquít, o Lacharte,Cleonenfíü ac Megarenfíü pulfantes oftía,fed axmís ac uícon fringentes,ín eorüdomos irruiftis,arbítrati hís quí uirib,praualent omnía aperta cffe debere. Hacfertur Címonís ín Corinthü haud magís mordax djopportuna refponfio, fta ting cü copijs excefsit, Accíti iterüà Lacedemonijs Athenienfes cotra Meffenios& He loas thomá habítantes,opem tulerát, Maximus íneratíllís ín armís fplendor atg; prom pítudo.Quos fufpícati Lacedemonij tandj nouarü rerü cupidos,folos ex omnib,.focíjs ea miliraabdicare, Illí,utpar erat,índignatiabfcedentes, iam palàm ín omnes Spartanarum patti autores difficiles effe,& leuiin Címoné occafione capta,exilio damnata relegarüt indecem annos, Erat em decennale tempus przfínítü omnib.quí temporarío tantü exilio dimnabant. Lacedaemonii interea expeditionem ingrefsi,líberaturi poftremo Delphosàá Phocenfibus,ín Tanagra caftra locant,quib, comínus dímícaturí Atheníenfes occurrüt, Cimonarmatus ad Attícü exercítü ueníens,tribui fue Oeneidi feadiunxitardentífsimus b unicüciuib, fuís patrías íniurías uíndicare, Ceterü conciliü ín quo quíngenti erant co(crí piiuiricüm íd pauidé accepiflet(aduerfa ením factío eum iftuc ueniffe clamítabar, Attica turbatur agmriína, atqy patríam Lacedemoníjs fubacturü) extempló ín nullos ordines Cí monem admítti íubet. Difcedens ílle é caftris, Euthippü Anaphlyftiü,czterosi quos La» cedemoníorü fauor fufpectos fecerat, hortat ut ín hofte fortíanímo pugnent, uelíntdj o^ peraati uírtuteapud cíues fuos ab hac fenotapurgare, Hí cüm omne Címonis armaturá penesfe detínuiflent,ín turmas di(tributi,tam acríter, tam coflanteraduerfus hofte dími^ cando coftíterejut cüm centü eflent,nemo tame ex pugna uíuus emerferít, Magna hecuír tusíngens ftorá falutis defideríüi Atheníenfiü excítauít,poenituitqg qucd falías atcp iniu fhstantís uírís caufas íniecífTent. Subínde&ipfi Címoni cocilíati funt,cóümfociorü fuorü austum gerendarü reri opportunitateadducií,Ingenti nang ftrage in Tanagraproflí^ gati cüm prímo uere infeftá Peloponenfiü exercitü trepídiexpectarent, Címoneab exí^ lioreuocant, quí Perícle fibí decretü cofcribente, ín patría eft reuerfus. Tales tunc cíuiles tantdifceptationes,mutuaeqg cíuíum íre adeó mehígratze,ut pro publícís utílitaribus fa^ Cllépacari poffent,& ipfaambítio cun&os animíimpetus excedens, ipfi tam& patríae píe^ ai penítus concedebat, Címonís ítaqj opera id bellüdiffolutü eft,& urbes ínuícé cocilíatz,Dace perfecta, anímaduertens Címon íuuentuté Attícádomí non poffe quiefcere,cateriX militia nutriri& augerigliícenté, tímens nebellandí cupiditate ínproxímos Gr COsarma mouerét,neuead infulasaut Peloponefumíngenti claffe conuerfí caufas intefti nibelliautfocíalíg crímínationa origínes in urbes excitaret, ducentas armauít naues,om Dnembellori cupidine ín Cypríos aut Aegyptíos profufurus,fímul utínquíetos Athenien &$pugnádo cótrabarbaros exerceret,& honefté Grecia locupletaret, Omní Tatís ti(fe fitam] mei diuítijs ab hífce quí natura fibiínimici erát copa^ b.ítaq; iam paratís, cüm ín líttore nauales conftí^ tcopie.horreda Címoní fpecies ín fomnís uifa apparebat,cane quandà ín eum lacefn'ttareínter latrandá ueró humanauoceadmixtá huncuerfum zdídifTe, I mihi tec SGtulís facturus amíc&, Címoní quídnihocphaíma portenderetambigenti, Afty^ P lusPofidoníates uir uaticínij perítus,eí&y familíaris, morte aít hanc fibi fpecíe praefagí^ " 9emodo coníectans: Canís huic ín qué latrathoftis eft,hoftem ueré nó alía quífpíà re "85d mortelzrü facit]lla demü mífta uox, Mledum hoftem defignar, quód Medorum C 2 Plutarchi C dux Grazcis paríteracbarbarís uírib,immiftus eft. Sub hanc fpecié ecce&alíud eidum] bero patri facríficaret, prodígí& uífum, Cum em uates de more uíctímá cacidiffer, id(n. guínís quod iamhumi congelatá erat,formicarü caterua paulatim corrípíentes ad Címo, nem deportabát,&círca pedís pollíc£ extendetes,díu huícrei intente fingulos latuere Si, mulítag; cüm Címon huíc míro formícarü ftudío mente adhíbuifTet,aderat& facerdos ie, cur uí&ime fine capíte eí oftentás. Hec cüm fic obtígi(fent,enauígauít tame Címo,quitan tí apparatus milítià honefté detrectare nó poterat, exagínta ítacy nauíb.ín Aegyptütranf miílis,ipfe cáreliquís ea maría perluftras,regíaclaffem in qua PhoenífIz& Cilície naues erát,proflíigauit. Círcüiacentes deínde urbes fubegit,& ín Aegyptios omné belli couerte. rat mole, Níhíl bumileamplíus ei ín anímo refídebat,ceterü in ingentes atqg ampli(simas fpes mente attolles,uniuer(um Perfici regís imperi delereparabat,Stímulabat qmaxíme ingentís fpirítus uir Themiíftoclesque tantà apud barbaros gloríá atqj autorítaté cófecu tum audierat,ut rex Perfarü ín grecosarma moturus,uníuerfis fuís coptjs eum ducédecla raífet. Themiftocli ueró ad morté fibi(ponte cofcífcendà haud pará íd accefsiffe ferunt, infuperabilí Címonis uirtute atgp fortuna, ín graecarü rerum defperatíone deuenerat Ci, mon ítagy íngentes certamínü moles ftrues,circa Cypr nauales cótínens copías, ad Ioué Hammoníü quofdá ex fuís mittít, fecretii quoddàa deo fcífcítaturos, Ignorat em prorfus quidna íd effet quod fcire cuperet,necueró deus ulla eí refponfa tulit. V t primü em eo ue nere,íuffit eos ifthínc abfcedere, Címone ein ipfum íam penes fe exíftere affeuerabat, Hec illi audientes cofeftím ad mare defcendüt,&c cum deinde ín Girzcorti caftra ueniffent,que círca Aegyptii locata erant, cogníta Címonís morte,reqj ipfa cum Hammonis collatare fponfo,íntellexerüt plané eüi de uiri morte uatícínatü fuiffe, tandj íam penes deos immor tales ipfe comoraret. Obijtítaqy diem di Cítíà obfíderet,aduerfa(ut plurimis placet)cor, poris ualetudíne captus, Quída uuInere,Qd aduerfus barbaros pugnás acceperat,eum có fectum fuiffe tradüt, Moríens ueró fuís ímperauít,ut celato efus interítu,copías cum caffe ínurbé reducerent;obtígítqg utcüm neq hoftes neq; focíorá quífpíam íd fenfiffet,liberíac tutíin patríaremeareét,duce(ut Phanedemus ínquít)Címone, quítrícefimá antedíétuíta mígrarat, Nílpoftead ís mortuus eft, ab ullo Gracorü imperatore magnifice ín barbaros geítum,caterü ad factiones&difcordías conuerfí,cüm nemo manus afferret ín medíüi;ab externis bellís penítus difcí(Ti funt.Ea re maxímü ín refumendis uíribmomentü barbarís tacftítere,Igrecis rebus quantá íacturà intulerínt,uix dící poteft. Haud paulo uero poft hunc Agefilaus Afíz inferens arma,breue cum hís ducib. quí pro Perfico regemaritimas oras tuebané,bellü gefTít,& cüm níladhuc claré,níl magnifícé geftü effet, fedítione tumul tup aduerfe factionis reuocatus abfceffit,in medíjs focíorüac amicor& urbib, publicanos Perfará quítributís populi uexabátderelinquens,ín quas dum Címon uíueret,necPer/ ficus modó tabellaríus defcendebat,nec equus íntra x L.ftadía ad mare cofpedusefi Re líquíz ueró eíus ín Attícátraductz fuerüt,quod monuméta teftant,qua&nunc quog Cí monia appellata funt. Coluntueró& Citienfes quoddà Címonis fepulchrá,ut Nauficr tes rhetor tradít: quibus ín fame terreqy fterílitateà deo aliquando ímperati eft,neCimo nem neglígant;fed ut deum yenerent ac colant. Atqy eiufmodi quide graecus illeduxfuit, Lucius Lucullus LEONARDO IVSTINIANO INTERPRETE. v C 11 Lucullíauus fuituír cofularís,autculus atit Metellusis qu! Nu mídícus eft cognominatus.Parentü eíus híc quide furtí dánatus cf 1) cilía ueró mater amiffa pudícítia parü ín urbe gloría eft cofequuta.Lv' p»|| cullus ipfeadolefces, cüm príuatus nullá adhucín rep. magiftrati g 4 & 9 liffetSeruilio auguri quí patréaccufauerat,díé de publica pecuniz pe Li culatu díxít, V ífa eft ea res clarífsima Romanís,&omní& laudata Coen sd Rd fu.Id em accufandi ftudía uel finepríuataoccafioe, haud ignobile vice baft:quínímó pluríma delectatíone eos mírarí laudarecg fuuenes cofueuere,quos fceeftis ac flagitiofis hominib,ceu ferís generofos catulosacerrímécernerét íncübétes Ingétil27 ín eo fudicío orta cotentíone,cum uulneratí quídá;aliquot preterea fuíffent occifi, eua me accufatione Seruilíus, Tanta ueró Lucullus grecis paríter ac latínis líterís operate "." utueliín utrifg poffet aptíffimé ornateqg dicere, X Sylla rer fuarü comentaríaínferp^s Lucullus. 204. 1 ad Luculli,ad eum quíppe qui elegantius eam hiftoríá dífponere poffet, NO erat eius fer^ mo,utmultorum eft,ín curia modo,roftrís,aut fubfellijs, fed Én omnipublíca priuataqy re promptífsímus atag difertus, neq ford, uelut írretitus thynnus pelagus, perturbabat,inde verà egreffus,arídus,fine eloquio cofectus, caterü ornatifsímís íllis difciplinis quas libe^ rlesuocant, omne fuü ftudiü adhucadolefcés accoómodauiít, Grandior ueró zetate factus cimob eam potífsímü díffenfione quam aduerfus Pompeia habuit, omní prorfus animi ambitione ín tépore abdícaffet,à díuturnis laborib, ad ociüatcy quiete, ad nobiliffima phí^ lofophie ftudía fe couertít,& ín eíus cotemplatíuo genere,ceu ín iucüdiffimo quodà díuer fori quíefcebat, C uáta ueró eí fuerít ín dicendo facultas, hincarbítror poffe perfacile fu^ dicarí Ferüit em Flortenfiü caufidicü& Sifenná hiftorícü ex ioco quodà ín vem fería(ut fit plerungj)couerfos,c& Lucullo adolefcéte copofuiffe;ut poémate orationety greca paríter aclatina propofítís,eo que fors dedifTet ftylo,eacy lingua teneret Lucullus Marficü cofcrí berebellum, obtígítcg ef fortegreca oratio, Defluxit em ad nos ufcg Martíci belli hiftoría graio fermone córexta, IVMIulta ueró Luculli ín IMarcü fratre infienis benevolentiz argu^ menta Romaní tradídere,In prímísty íd memoríe mandat eft,quód maior natu cóm eífet folustamé nulli ín repub.magíftratü íníre uoluítuerum legítima fratris moratusataté,ut eiusquog ratío haberi poffet,tantà fibí hac humanitateapud populü gratíá concilíauit,ut uelabfens un cit fratre zedilís declaratus effet, IViulta preterea iuuenís adhuc ín Miarfíco belloaudacíe, multa grauis cofíli facínora declarauít;& Sylla eíus coftantía humanítatecg dudus,tantü ílliautorítatís atqpuírtutís tribuebat;utubí quíd fortíter,claréftrenuéagendü (fet, Luculli potíffimü quoad uíxit opera uteret,Datü eft ei ín Peloponefo fignidi numí negoci, ín Mithrídatíco bello, qui& L'uculleus díuab illo eft appellatus, celercqy ob ne^ ceisitattinbello ufum accepít, Dehínc Sylla Athenienfiagro potítus càóm marítímü anno nzadíti hoftili cláffe fib preclufum cerneret,Lucullü in Aegyptá&& Libya, unde dimaxí mamfibi claffem copararet,traíjcere íuflit,Is rígente tüc maxime hyeme, tribus cum gra cismyoparonib,& bíremíbus zequalib.fermé R'hodijs, ab Athenís enauigauit, no horridí modo& efferuefcentis pelagí,fed multarü quoq hoftílid naui perículà fubiens,que per licntituagabant, In Cretáítaqg Lucullus uenies,eam fibi cocíliauít,& Cyrenzos díuturnístyannidib,bellísq; cofractos cüm ad fe recepiffet, íncondíta atq; turbata eorü remp.or^ dinauit Tunc íllá memínifTe ferüt eius fententíe, qui olím ín Cyreneos díuíné díxerat Pla to. Rogantibus ein illís, ut leges fibi cofcriberet, uelletq; eorü cíuítaté ín optíma cuiufpia reipub, formá coftítuere: Difficillimü effe ínquít, Cyrenzos amplífsíma fortuna folutos legib, continere, Nil enim ímperatu difficilius efle eo homíne,que profpera fortuna extu leritneg iter regi quíppia leuius íllo, qui aduerfis fuifTet cafib, depreflus atcp cotractus, queresperfacíles inftítuenti Lucullo preftítít Cyreneos.Indeueró traijcíens in Aegyptir, maxímanauiíit fuarit parte amífIa,ipfe cum relíquís ín Alexandria clariffimé deuecius cft. Etením aduentáti eí,uníuerfa claffís magnifice perornata obuia tandf regi enauigauít, A; lud fübínde adolefcétulus Ptolemaeus fíngulare Lucullo acínufitatà humanifTimz bene wlentíz ftudíà declarauit:nà intraregí eum cüm familiariter tá fplendidiffimé efthofpi atis, quo nemo ante Lucullü fuperíor& ducü honorea Ptolemao donatus fuerat. Cibarlortueró nó quantü pararí czterís cofueuerat,fed quadruplü Lucullo dabat, tametfi nil amplius ipfe, qd modeftífsimo uíro digna effet;acciperet, Preciofifsima quoq; uelocto gintatalentorü munera recufauít, Feruntaüit no Memphím,no alíud quippía in Aegypto mirabile uoluiffe cofpicere:ocíofi ef&delícati peregriniid effe,nó eius qui fud ímperato efub diuo,fub hoftíi moeniíb,cubantée,ín tanto rerü difcrímíne relíqui(Iet. Lucullus ítaqg (umtumente Ptolemz& ín Romanorá focíetate allicere nequiuiffer, naues tame quz fuá mutgatione tutaren£ ufcy ín Cyptü,ab illo dj liberaliter datas accepít,recedentitp pluríma 'olemzus claríffima beneuolentíze infígnía demonftrauít, Donauít eum pofiremó pre» ciofiffima pulcherrímaq; fmaragdo auro allígata,quà Lucullus penítus recufaffet,nifi rex Proptíailli lapídi ínfculptà oftendiffet imagine, V erebat em ne quodanímí magnitudine Xeretfíad inimicitia Ptolemeus tranftulíffet,nauales fibí pararetínfidías, Profectus ígit 2b Alexádria Lucullus,ceterasqy marítime ore urbesadiens,à fingulis quemodó piratícá DOexercebát naues accepit. Coacta ítacp claffe cüm tutó traíeciffetín Cyprü,ibi hoftes íntralitorís finus abfcoditos ínfidías fibí tendere,eütg obferuare accepit, Hís allatis, Lucul mei machínís coparatís, naues ín terrá fubducere iubet, Literae deindead urbesuí ne e quibus proxímü uer moraturü fefe dicebat, cómeatusqy ad augenda fidem,& ybernandü neceffaría poftulabat, Hoc ínterím fpacío,cum fequádas fibi auras C 4 Iz] Platonis diuitia fententia, Liberalita: Ptalemei evga Laü' e cilium. Plutarchi afflare cófpexit, deductis repenténauib,claffem ín altum recepit Interdíu demifsis Cotta, &isg uelis,ignaro hofte pernauígauít, Nocte ueró quamalté fublatís armamétis,ín R ho, dum integra claffe applicuit. Nauib, ibíà Rhodis receptís,Coís atgy Cnídijs nó modo de defectioneab rege,íed utín Samníos quoq; arma mouetet,(uafít, Omnes deínde ex Chio expulfi,& Colophoníos capto Epigono eorü tyranno libertate donauít, Ea forté tempe. ftate Mithrídates deferto Pergamo,intra Pítanen fefe receperat; ubià Fimbria terra obíe(, fusatg; coclufus, ad mare(quod uníca falutis fpes erat)couerfus, igmultas poterat naues ad contrahendi claífem undíqg accerfebat, Defperabat em cum Fimbría figna coferre, ui, rocüm fumma audacía,tum recentís fortuna uíctoríe metuendo.Fimbría cuinulle aderat marítime uíres,hec cofpiciens,Lucullü fibi adiungere pergit. Miíttítigit Gáprimàa quíeum orent,moneant,(íupplícent,utuniuerfa cum claffe adueníat, uelitgs fecum ínfeftiflima re, gem,omníü Rom.populíínímícíffimü perdere atq; delere, Non patíat claríffimátotlabo rum,tot certamínü,tot deínde perícu orit przmía, Mithridate íam intra retía cópulfum, acpropé captum, Romanos euadere,Si ein ísín Romaná poteftatem ueníret, nemínt om níum tantü gloríz,tantü fibí laudis uendícare,dj ille; quí uel fugam eíus uni modó perdi tís rebus confilia ínhibuiffet,aut cepiffet fugiente. Ab fe nandy terris expulfum, undig;ab illo mari cenclufum Miíthridate,ampliffima utríq; gloría allaturum,Huiufce tanta rei ma gnítudinem, Sylla ad Orchomenü atg; Cheroneà fumma Romanorü laude celebrata f cínora extíncturà, V idebant hzcomniía ab ratíone nil díffentíre:n ed; dubiü erat, fi obfecu tus Fímbrie Lucullus,nauibus quz parum aberant eó traductís portus fauces occlufiflet, id bellum penitus confíci potuí(Te,Romanos quoq; ínnumerís,quas deínceps fubiere,ca, lamitatib.forefolutos. Non placuit ea res Lucullo,aut quía legatus fura Sylla ergafeom ní comodo príuato publícog pratulerít, fiue quód Fimbría fuz gloría focium recufarít, fceleftá quippe homíne,ac domínandi cupida, uiri& fibi amicí,& imperatoris recenti c de fozdatü: leupotíus quód díuína quadà fortuna Miíthrídati t&c parcens ín deftinatü(ibí tempus debellandü fcruauit, Vnde& liberá hoftí fuga,& Fimbríanü milite ludibrio bar, baris effe effecít, ipfe uero prímü círca Lect(híc Troadís locus eft) regías fibí naues cbe uías proflígauit. Neglecto deinde Neoptolemo, quí cim maiori fe T'enedi claffe tenebat, coBigere cà íllo inftituit, Cofcendens ítag; in Rhodia quínquereme,cuí Damagoras pra erat,uír X longa naualiü certamini experíentía doctiffimus,& fumma cum Romanís be neuolentía cóíunctus, prímus omníü in hoftes deuehit; INeoptolemus ueró gubernarorí fuo imperat, utin occurrente nau(maximo poffit ímpetu ruat, Damagoras pondusad/ uería nauis ferreitg roftriafperitate reformidans, prorís cocurrere recufauit, ítaqj cover fam naue retró inhibuit, ut ceu fugiens ímpertüdpxgré ín puppim exciperet. I tus eo cófi lío leuiffimus fuit,&in his fermé nauis partib.qua marí contegebant. Aderantíntereare liqua naues,& Lucullus unà couerfus,& uerbís€ opera milità animos ad pugnáaccen dit. Coferto prelío,cüm multa egregie pugnando feciffet,boftes tandé in fugá cóuertit t Neoptolemü ipfum eft infectatus.Sylle deínde per Cherronefum tranfituro cógrediens, liberato ítínere exercítü eíus tut traíecít.Foedereícto Mithrídates in Euxinü Ponti pro fectus eft. Syllauero x x.míllí talentorü damnata Afiía,colligendí munus Lucullocom! fit, utindenumos cuderet.Is ítacg ín tam grauí acerbog; negocio, non ínteg ré modóacít fte, fed adeó prudenter,benígné,humané uerfatus eft,ut pro Syllz difficultateaffliciis uf bibus,uel maxímü ipfe folamen fuerít. Atquí Mítyleneos pro bís qua ín Maríü iplipecca rant,& poenas dare uolebat,impares tame crímínis grauitatí.nó tamen id Mitylenzt po! funt. Quodubí Lucullo allatü eft, mulcià uidelicet Mítylenzos detrectare.claffem confe ftím illó admouit, collatisqyutríngp fignis hofté uí&oría fuperatá ín urbe cóclufit. Caftris deíndead obfidenda urbem pofitis, hacarteatq; íngenío Mítylenzos occupauit. Interdiu nang, ut fe hoftes cófpicerepolffent,ad Eleà enauigauit:nocte uero ad obfidione frt hofte egreffus, locatís círca urbe infidijs, quiefcebat, Mitylenzi poftrídie Romanü ratí,temere fufeg; addiripienda Romana caftra difcurrüt, Prodies ex ínfídijs Lucullus; diffipat hofté adortus, plurímos captiuos habuit, quíngétos hoftíá pugnádo rucoutt Sexmillia mancipíorü,alíaq; ínnumerabilís preda íínde abacta. Ab Italíg uero míferis c? mítatib, quas Sylla Maríusqy tríftí acflebiliplurimorü clade mortalíü intulere, Lucu^ caclefti quadá forte rebus Afiz ímmoratus fermé abftínuit. Nec tamen minore apud^) í lam,d caterí,& oracia& dignitate eft confequutus,czteríi comentaría rerum fuarum, dixímus,ob fummi cümautoritatem,tum ín eum beneuolentia, ei ínfcripfit, Ecmorit?^ pofthabito Pompeio,L ucullá filij tutor& teftamento ínftítuit, eamqg uifum eft agr s trato abc€ us, llus Lucullus. 20$ 1 misadgloríatuueníbus prímà fuccendendz dífcordiz facem fuiffe. Mortuo Sylla,habítís nonmultó deínde comítijs,eunà cum M, Cotta conful eft declaratus,círca centefimá& fe^ ptuagefímamfexta Olympíadem.V ídebat multis Míthridatícü bellum fufcitandà effe,& M.Cottanó dímíffum,fed íntermiffum effe dícebat. Cofulibus ítagj fortirí prouíncías iuffis Gallia cifalpína Lucullo forte obuenit,parütp leto anímo id accepít,quod prouíncíala^ tam coparandz fibi gloríze materíá no haberet, Stímulabat permaxímé íngentís fpiritus viri Popeius,quí rebus à fegeftis in Hífpaniatantü fibi laudís uendícarat;ut fí motus Hi fpaniz quíeuíffent, Míthridatícü belli omniíü fibi cofenfu decernendü effe uideret. Proín decim pecunías ille petijffet,fcripfiffeity fenatuí,nifi mitteret, relí&ta Hífpania atqg Serto rio,omnes ín Italia copías reducturit, Lucullus ut quamprímü eí mítterent effecít, ne ulla penítus occafíone Pompeius Romá fe cofule remearet. Nec erat nefcíus, fi tanto ílle cum exercítu aduentaffet, omneín fe urbe fore conuerfurü, Cethegus praterea quí íam prope Romanz libertatis dígnítate extíncta,omnia ad gratía obeundo prínceps ín rep.uídeba£, Lucullo ínfenfus erat, quód ís obfcoena Cethegíi uítam, libidína, flagítíorü, errorü, fcele^ rumpleni faftídíret,Lucij ueró Quinti) factiofihomínis, quí decreta Sylla antiquare,quí motusín tep.excítare,quíi urbis turbare quíeté tentabat, multa príuaté, publice multa co^ monefacíés,temerítate audacíatp copreflit,fedítiofumcq uírí mpetit pro cíuitatís falute co hibensingentíá calamítatü radice extírpauit. Romz ínterea nuncíatü eft, Octauíü quí Cí liciáhabebat,€ uíta migraffe, Multi eam prouíncía copetíturí Cethegá, cuius amplifsima fneareuídebat autorítas,fumma cá díligentía colebant, Lucullus tametfi Cilicia no multí fateret,omne tame ingeníü,omne adhibuit ftudia, ut ea fibi prouincia decernerct, arbitra tusfi Cilicia Cappadocíe propinqua tenuiffet,fore utalter nemo ad Miíthridatícá bellum deftinandus effet.Cüm itaq; multatentaffet,rem deníg à fuo prorfus ingenio aliena ador^ tuseft,eamcg magis uíle aut abíecta, dj potíüda ea prouíncíaopportuna, Mulier erat ín ur» bePracíanomíne,nulli&uenuftate torme,&uerborá lepóreac comitate cócedes, nil ta^ mtuitaímpuriffimo quopía fcorto przeftabat.Hec ex frequétí nobiliffimorü iuuenü con^ grellugefta in rep.perdifcebat,cíuiü dífcordías coponebat, amicitias cófirmabat:hístp ar^ tibuspariter cá placidiffima corporísatqy uerborü gratía, ampliffimà fibi ín urbe beneuo8 lentiicóciliarat, V biueró Cethegü quifumma florebat gloría,urbety fuo nutu du&ítabat ininozftuanté amore fibi deuínxít,íam ín Przecíá omnis reipublice potentatus cofluxeat, Nihilem non interueniéte Cethego ín fenatu& in populo decernebat; neg; Cethego quippíà probatá erat Qd Precía no iuffiffet, Hàc Lucullus cüm donádo tum plutimü bla^ diendofubducés(nó em inflate ambitiofzüp mulieri parua uidebat merces,fi tantus eà uíx publicé coluiffet) contínuo Cethegü& fautore& príma fibí ferente fuffragía eft adeptus. Ciliciam ueró prouíncí cófecutus,netp Pracía deinceps, nec Cethegipatrocíniü poftu luit, Ampliffimo nag omníü confenfu, Miíthridaticü eibellü deferebat, quódab altero nemine ea res claríus, fortíus, accuratius gerí poffet. Pompeíus em cotra Sertoríü adhuc *ellabat, Metellus zetate mala cofectus erat,quí duo duces de miílitarí cum Lucullo uírtute &mreuidebant, Atquí Cotta efus collega patres obeundo,folícítádo, fupplícado,ad Pro ponit obferuanda, debellandamqg Bíthynía míffus eft. Lucullus cum una modó, quam Ipfeper fefe fcripferat,legione traíecitín Afia. Eo deueniés,alterü fibíafcíuitexercitü, Hí trà Fimbríaní milites appellatí,quí díuturnís delítijs ínueterataq; habendi cupiditate co^ tabefcebat. quí effrenata peccandi lícentía atqg libertate fine duce díu folutí fuerát, Flacco enfule&imperatore duce Fímbría,ínterfecto,ipfum deníg Sylle Fímbría prodidere, M(«diofi,intractabiles, iníquí,caterü fortes& cotínuo armorü ufu pugnaciffimí,Fos aq fibi Lucullus adíungens,breuíitemerítate eorü adeo contudit,ut tunc prímü& ueri XX fortiffima imperatore experírent, Cüm per cetera€ fuperiori tepore magis affe^ Amimperis, q caperet, longa cofuetudíne ad uoluptates propendentes, egre nec díu n Nt ds Lucullo cómilítarunt, Hzc de Romanís hactenus,nunc res hofti ediífera iis t Yrídates ítagp ceu fophiíftarü plurími íactabüdus primi atgj elatus,cum í nantatgj ."»exercitufummo tamen armorum fplendorecóofpícuo,in Romanos profectus eft. iii: non mínorí cum ignominía quàm perículo euadens cum hoftibus iter pugna gemmi no uaríz populorü multitudíni,no barbarís multíplicía linguarum minís,non m enicg auroqy ornatís armaturís potiunde uictorie fpem comifit,quíahec quafi uí vali bas nilmomentí geftantib.attulíffe fenfiffet: caterü pro hís Romanos enfes, iflrua oscp clypeos fabrícarí fubet, Non amplíus ornatos equos, fed domítos militizg; 9$ admíttít, Pedítü centü viígíntí millia Romano more ín ordínes díftributa, dece C 5 A— RR C D Prodigium carporis flammei, inter duos exercitus elapfi, Plutarchi & fex equitum míllía ín armís habuiffe coftat,praterfalcatos currus,quos centi fuiffetra; dunt, lNaues praterea nó deauratís tentorítjs fulgentes,necg delícatartü pellícü balneis ela, boratas,fed armís,míffilib.telis,opibus refertas parauit. FIís c& coptjs traijciens in Bithy, níam,ab urbib, benigne iterü exceptus eft. No ením has modo, fed uniuerfam Afiam into lerabilí ueteriqg pefteeuerterant Romani foeneratores&publícaní,quos poftea Lucullus uelut harpyías labores mortalíü depaícentes eíecit.'Tüc uero placide monedo conatus eft rapace eorít iíngluuie alíquantulá delínire, fedauitcg populorüt motus, qui íam pent oines Romani fcenorís onere defecturí uidebant.Hzc dum gerunt à Lucullo, Cotta glorie fibi coparande occaftoné ratus,cum Míthridate decernere ftatuít, Certó fibi nunciatü eratad uentare Lucullá,X íam ín Phrygía caftra pofuifle, Sed ne illehuíus tríüphi,que Cotta ma níbus tenerearbítrabat,alíquáfibí laude uendícaret, cum hoftib. figna conferre dicelerri mé feftínauít, Terra maríqy proflígatus Cotta, fexaginta cíí omni milite naues,& quatuor praterea pedítum míllíaín ea pugnaamiífit:& ipfeín Chalcedone coclufus unicam falutís fpem ín Lucullo pofuerat. Erat nonulli quí Cotta neglecto, Lucullá ulterius progredifti mulabant, qj Míthrídatís regnit omniprzfidío defolati, facillíme capi poffet, Hzcmaxi, mé milítü fententía erat. Nec em parí poterátanímo tolerare,fí Cotta no fuam modó,fuo/ rump milítá pernícíe procuraffet, fed ipfis quoq ímpedímento foret ad tantá finevllapu gna uictoría capeffenda, Lucullus ítagy mílítib, ad concíoné uocatís, cüm multaclaríffimé di(feruiffectande femalle,inquít,uel unum ab hoftib.Romanorü eripere quàm omnesfi bires hoftíá uendícare, Et Archelaoiíterü quíín Beeotía pro Míthrídate prefectusdefece ratad Romanos aíleueráti,fiín Ponto Lucullus confpíceret, omnía pariter Romanüím: períum fubítura; INO ego,ínquít, Archelac uenatoríb,audacía cedo, utrelictis ferís, ad ua cua illarü luftra progredíar. Hzc íta díces ín Mithrídate ducebat exercítü. Triginta no uL tra pedítum míllía, equítes bís mille quíngentos ín armís habuiffe coftat, Cm ítag ín ho ftíá cofpectu caftra locaffetiíngentes eorü copias admíratus, tutius à pralío fi poffetabfti/ nere cefebat,& morátrahédo rem gerere, Maríusaüt que Sertoríus ex Hiífpanía ci copiis ad Mithrídate tranfmiferat,cüm occurrí(fet,lacefsítus ad prelíüi Lucullus copías ínaciem pugnaturus educít. Dat eratutríng; pugnz figni, cüm nullo prorfus índicio praceden te,íngens flammet corpus aére repenté cófracto íntra duos exercítus eft elapfum, Eratíd corpus forma quíde dolío, argento ueró ignito colore per(ímile, Subítus ítacj tantíprodi^ gíj pauor certamé díremít, Hoccírca Otrías(híc Phrygie locus eft)eueníffe tradítiücft.Lu cullus fubíndehoftíá multítudíne cognítanullas opes,nullos humanos apparatusad eam díu nutríendá fuffecturos effe céfebat,prefertím fi affides ipfe, frumentádi faculta hofti bus ademíffet, Rem ítagy grauí cofilío índagareadortus, unit ex captiuísdibi adduci iubet, Rogatprími,quot ci homínib,Mithrídates caftra cohybernabat;poftea,quantüfibícom meatus ín tétorío reliquiffet,Cüm íllead fingula refpodiffet,amoueri íubet,&fecundide indeactertíü paríter percótatus eft. Hoftíti deníq; numero cá cíbaríorá quatítate collato, cóperítnó ultra dj trí& aut quatuor díerü cómeati hoftib.fuperefTe.Ea re Lucullusad cun Catíone maxímé cofirmatus,íngenté comeatuü copía intra uallü cogeri iubet, utabunditía fua obfeffum hofte ínedía debellaret.Míthrídates interím Cyzicenos quíín Chalcedoníca pugna dec naues,tríag; homínü millía c maxímoreifue detrímeto amiferát infidiis occupare aggreífus eft,Lucullátg maxímé latere cupiés,príma ftatím uígilía nodis,que€ nebrofa&humida erat filetío caftra mouit. Ad urbe itagjz;príma díeíluceaduenits, prop^ Adraftec monte figna firmauít, A ccípiés íd Lucullus,S& cofeftím cítato greffu Mithridate fubfecutus, lzetatusqg quod in hofte incopofito agmine nó íncídifTet, ín uico qut Thracia dicit locauítexercítüi, Hunc ín locá omnía prorfus ítínera cofluebant, quibus frument" tum pabulatüg hoftís exire copellebat,.C)uare Lucullus proxíma íam uictoría mente co? cepta, fpe fua ad leudos mílíttanimos expromere cenfet, Pofitís itacy caftris, ut prm"$ opereceffatü eft mílítes ad cocíoné uocat.Ibí cüm fuü cófilí honefté ac magnifice laudat fet, promífiffetcy(ine ulla fuor& cade uídtoría dehoftib. propédie daturi, milites op fperareíiuffosà cocíone dímifit, Mithridates dece caftrísà terra Cyzícenorü UIbER fus,cüm illi quoq; marís meatü quo à cótínentí cíuítas díuí(a erat,nauibus occiufifetu" bem utríng obfidione tenebat. Cyzíceni ueró ad tuenda urbe, ad propt lfandos hofti in petus,ad feruandá focíale Romanorü fide, ufqy ad ultímà fuí pernicie cóftantíffimi o m Hactamen una cura aliquantulum angebant, quía ubínam Lucullus effet, penítus 8^. rabant.Poterant quíppe Romana caftra fatis ab urbe uiderí:cartexi dolofí hoftes; vt^P "- e pim": Gm;; 2L teh(( 210] danís pauore íncuterent, ad Romanos couerfi, Videtis neillos aiebant: Arn i IMieaoi e" Lucullus. 206€ 1 Medorum eft ílle exercítus, quos Tígranes ínauxilí& Miíthrídatí tranfmífit, Cyziceni ue» riantaríi copíarü admiratione ftupentes,nulli amplius Romanor& auxilíà expectabát: quíatam íngentí armorü horrore undícg circunfufo,omnís ferende opís facultas Lucullo adempta eflet.Prímus ígítab Archelao Demonax ímmiífílus prafentía Luculli Cyzicenís enuncíauít, INon fatís tamen huíc nuncío credítü eft, fed Archela& ad leuandos eorüani^ mosíd comentaríarbítrabant, Adolefcente fubinde quí captíuus€ caftrís hoftía fugiens veniebat, ftudípfe coueníunt,rogáttqy ut ubínà Lucullus effet,edífferat,Subri(it adolefces, quíaiocari eos eftimabat;ut uero feríó querítantes anímaduertít, Romano eís uallo manu (ignificato,príori Cyzicenorü animos audacía íntegrauit, Stabant tuncforté ín Dafcylíti^ depalude coplures fcaphe,harum maxímà Lucullus admotís machinis ín terram fubducí iubetínde plauftrís ímpofítam ad mare cüm tranfuexiffet,cj multos capere potuít milítes em ííngreffos, proxíma nocte fruftratís hoftía uígilijs in urbe immifít, Nechumana ma^ gisipcoelefti ope leuatos ea tepeftate Cyzícenos fuiffe ferüt: fed cüm alijs multís,tum hoc unolzto prodigio optímü rerü euentü fperare funt íufsí, Aderant Proferpínalia fefta,nec| bouénigrá, qualís ín hís facrís mactari folebat, ob circunfufum hofié parare potuerat, fed"II proboue placenta altaribus offerendá cofícíunt, V ictíma ueró qua ad haecíacra quotan^ niseducabat, unà cum relíquís cíuíüi armentís, ín ulterioris ripae pabulís pafcebatur, Hzc itaq quodíe Proferpínalía agebant, cetero grege fecreta fola tranauítad urbe,& fefe Ífpo^ téaltaribmactandam admouit. Dea deínde ipfa Aríftagorz populi tabellíoni perfomnía ví, Ego modulatore, ínquít, Líbycum ín pontíciü tubicíne ínductura aduení,ítag; cíues integroanimo effe fube, Cüm ueró nemo ambíguá dez uoce fatís interpretari poflet, ubi primáilluxittam uehementes undíg;,tam rapídí uentorüi turbínes oborti funt,utfublatis íncatum fluctib, mare funditus euerteret. Miíthridatís machíng quae ad oppugnanda ur bem moenib,admotae fuerát(míranda profecto INíconídi Theffali opera)horrendo príma firepituatqp ftrídore ruina proxima prefignabant, R epens fubinde incredibilis impetus à Nototurbo exortus czetera cüm fubító machínameta díruiffer, lignea quoq turrím cent cubitor&altitudínís cócuffam deiecit, Ferüt Míneruá eo tépore multis ín liio perfomníü apparuiffe plurímo fudore madente,& cofciffum peplutm oftentante dixifle,cp Cyzicenis b nuperauxilíata ueníret, Quocírca Ilíaci columnà ftatuere,ín qua huíufce rei memoríalite rismandataerat,Iam ultimo omníü fupplício fame Mithridatis abfumebat exercítus, Ipfe amépenítus tante cladís ignarus(nam affentádí caufa fui duces íd ed celarát)ad expugna (onem urbís quae fpe diutíus protelabat,omnes curas fuas íntenderat, V bíueró nuncíatü eftomníum comeatuum ínopíam eo creuiffe,utab humanís carnib,nó abftíneret,íngens amplillime gloríz fperatzeqg uíctorie expectatio fibi cotínuó decídít:quía noarmís Lucul lusnoacie,nó cogreffu certaret,fed ín uentre(utaiüt)omnibelli mole couerfa,extremá eí famis clad inferret. Iraq; ci Lucullus ín oppídicuíufdà obfídíone cá parte exercítus tene B CunMihridates inutilepedité omnet fermé equíté cá farcínis ín Bithynia repenté dímí fi.L'acullushís auditis, cofeftím nocteadhucín caftra reuerfus,mane cü dece cohortib,& omntequítatu fuoretes infectat, tanto gelu tantagg níueobrutus, ut quídá milites intolera llitisore cofecti ín itinere defecerínt. Cum relíquís Lucullus affecutus círca Rhyndacü uui hoftem,tam late fufecg profligauít,ut accurentíbus ex Apollonía mulíeribus,& far msrapere,& íntereptos barbaros fpolíare lícuerít.Multís ítag,ut par eft,trucidatis, fex améequori, quíndecím uíror& míllía, cum ínnumerabilí umentorü multítudíne capta. Atantá predam ante hoftía caftra preteruehens Lucullus,ad fuos reuerfus eft, Sallu: (íi utrà mírarí foleo, quí Romanos tücprímü camelos uídi(Te(críbít, arbitratü forté no tos primá quí cis Scipione Antíochü deuícere,neq íter& qui cum Archelao ad Orchome DS Cheronea nuper coferuerüt,cognouíffe cameli, Hs ítacy geftis,rebus fuís cofulere olifuea Mithridates ínftítuít,Itagy moreatq retardatioís caufas poft fe Lucullo extrués, rillonicá przefe&um cla(fís ad gracü mare praemifit, cumcy ís dproxímé enauigaturus|] deteum per proditione Lucullus ín poteftate redegít ci dece aureortt millib.quibus alí^ qd übíRomani exercitus concilíare poffe fperabat. Míthrídate ínterím ad mare profu^ icum copiari fuarü du ces terreftrí itinere exercítü abducebát, In quos Lucullus ad Gra mii Cincidens, captis dplurib.uigínti hoftíü millia trucidauít, Ferüt auté ex omni& Pagi mílítà turba, circíter tercentena millía eo prelio fuiffe defiíderata, Lucullus ii m Cyzicüfe coferens,cüm íngentes honores modeftífsimasqg uoluptates apud lí neines aflequutus effet, claffem deinde coparatín Hellefpontü celerrímé profectu '*Ioadeuero deuectus, dum V enerís ín templo cotubernaret, dormíenti ferüt nocte ci Plutarchi C deamín fomnijs uifam dixiffe, Oleoquid dormís? catulos fe&are propinquos, Exur, gens cótín uó,accer(itís ad haec nocte amícís,cüm quid fibi contígifTetexponeret, aderant aríterab Ilio nuncij,qui dícerent tres& decem regías quínqueremes ín Lemnü annaui, gantes ad Achzorít portus fuiffe cofpectas.In altá eueftigió cá claffe receptus, capta pre toría quínqueremí,atdy Itídoro prefecto claffis ínterempto,fn alías adueríís prorís fubue hítur, Czeteras ín líttore firmabatancora,& cüm trepidi barbari accurrenié cofpexere Ly cullá,nauib.extempló ín terrà fubductís per tabulata dífpofiti pugnà íneunt, Locorüiniquiítate Romanus alíquantü cladís acceperat:no em locí fítus hoftem círcüueniríi,neg cü nauib.ín terrà fubactís comínus pugnare IRomanorü nauí& magnítudo praftabat,Lucul lus tandem quà protenfa eratalíquantulü ín alt ínfula,expedítos milites ín terrà demittit, Hiátergo hofte adortí,cim multos trucidaífent, ceteros terrá fugientes preci(is retínacu lis naui, delapfas rates inuíce collidere copulerunt,Xin oppofita Romanorü roftra deci, dentes cofringere, Multi ín ea pugna barbari cecídere,Inter captíuos atit& ipfe quia er^ torío cá copijs uenerat Maríus deprehenfus eft:altero em oculo priuatus erat,& ineunti, bus przelíá Romanís imperatü fuerat, à cede cuíufcq qui altero careret oculo abftineri,ut Maríus ignomínía prímó cotumeltjstg affectus,morté deínde oppeteret. His oeítís ad ín. fectandü Mithrídate Lucullus celerrímé fe couertit, Sperabat adhuc círca Díthyniá eum offendere à Boconio obferuatif, que ipfe Míthridatis fuga ímpediturüi, cumalíquotnaui bus miferat Nícomedíam.Caterü Boconíus tanta re neglecta ínitíatus ín Samothraceac feftis immoratus, haud ín téporeaffuit. Míthridates uero ne fe antedj ín Pontüapplicui fet, Lucullus affequeret, omni diligentia ftudiog círca nauigatíone accelerabar, Ingentí ueró tempeftate oborta aliquot nauíü fuarü allifze funt;alízuertíginofo pelago abforptz, & omnelíttus tabulís,quas mínuté perfractís nauib.procella hínc índedifíecerat,díu oper tum fuit, lam Míthridatí poftremü ímmínebat perículü: neqy em oneraría ín qua eratna uís cüm fuatü zftus magnítudíne in terrà aduehi,neq; gubernatori ín tanta fluduüagíta/ tione fatís poterataudíre. Sed cüm ímbibito pelago grauís,non admod exhauritipoflet, ipfetg ob id ín píratíci myoparoné cófcendens,corpus,uítà, ultima fortuna píratarü per fídiz credidiffet,in Pontícatande Heracleam preter omniü fpem euafit.Iam apud Romz nos patresampliíífimá Lucullus omníü fententía laude eft cofecutus, Noluit em cüm pof fetex fenatufconfulto ad gerendü ídbellü tribus talentorü millib, claffem coparare; quín líterís ad fenatá datís,neid fieret uetuit: fe em preter omne zraríj fumptü maritimá cofe &urumbell&;necamplo apparatu,fed fol focíori nauib, Mithridate omnípelago exacu rum.Atquí credítü eft coeleftis numinis ope eam fibi Lucullá gloria peperiffe, Feruntem Priapínze Dianz índígnatíone,tam uaftam Pontícos tempeftate ínuafifle,quiahifpoliato templo dez quog ftatui abftulere. Erant cóplures quí hoc bellum alíquanto differendd cenfebát,quorü neglecta fententía Lucullus ín ipfos regíos fines per Bithynía& Gahtí induxitexercítü, lanta ueró ei fuit ín ítínerís principio comeatuü egeftas,ut Galatarum, quifinguli fíngulü trítící modísgeftarent,tríginta millia fecti ducere compellerct.Progre diens ueró ac omníb,laté potítus tam ingenti omniü rerü copíaaffluebar, ut ín caftrisbos una drachma, mancipíü uerà quatuor uendere, reliqua preda aut paffim relinquédo, aut effufifsimé diflipando neglecta: quía am dítatís omnib. nil amplíus apud quend depont folebat. Latí(fimís ítaqy excurfíoníb, unfuerfa ufcg ad Themífcyram Thermodontianost? campos regíone uaftata,íam ín Lucullá ínfatíabilis auaritía milites ftímulare, íncufare eü quód tot fibí cociliatís urbib,nullà penítus per uím cepiffet,noluiffe ad locupletádosmili tes uel unà fibi urbe díripiendá permittere, Ceterü irati dícebát, Aminfo opulentiffima for tunatífsimag cíuitate, neclongiori obfidione expugnabili derelicta, age mílítes tuos pet Tiíbarenorü Chaldeorüc deferta Mithridate debellaturos, Cotemnebat Lucullus hasev frenatas pernícíofasqg militi uoces, quía no ín tantá ut demt euafít defperationé, coru conuertipoffe fperabat, Maxímé ueró apud eos purgatum fe efTe curabat, qui fumm€? prudentía ín tardítaté transferentesaccufabát, quód tandíu círcaneglígendas urbesatut cos immoratus,inftaurandarü uíríü facultate Miíthrídati praeftaret, Qo uibuslle: Hoctof, inquiítrte,ftudio, induftria fuperfedes expecto,ut Mithridates coparatis copijs maiortd ín certando d; fugiendo fpepofíta, Romaná comínus uirtuté audeatexperírí, V idets" ínquít,ei patéreíimmenfam terri penítusq; deferti uaftítatéà tergocINüquid uícinu qi fum nó uidetis? n&quíd plerofq; celfos mótes, quí no Mithridate modo, fed ínnume á propéregum fugam tuerentatg; celarent? Non multís praeterea diebusa Cabírts e á menia íter conficit;ubi Tígranes nuncfedet,rex quippe regum, qui tanta potentíau'g jd Lucullus. 207 y utab Áfía Parthos arcens, gracas in ipfam Medíam cíuí tates traducat, qui Syríz imperat att Paleftínze,qui ortís ex 5eleuco regibus ínterfectis,filias eorü atqj uxores captíuas ím^ unetrahít, Hunc Mithridatis generü,num fugatü homíné,fupplicemt focerü negleciurum fore fperamus? In nos profectó íratus arma mouebít,& dum celere conabímur eijce^ re Mithridate, írrítati quogg Tígranis uíres experiemur.Nam ipfi indícendi Romanísbel lumcaufasdíu quarentí,quzna dígníor,fanciior,honeftíor quaerenda erit, Gprouiolato regeproneceflarío,pro focero,bellum mouere: De(inamus itaq; ígnauü Mithrídaté mo^ nerecum quibus fibi focijs bellum nobifcü gerendum fít,qui niii copulfus,fummà(ibi Ti granisauxilía implorare ígnomiínía arbitraret, Dandum elt ílli paci, danda eft facultas, utexproprio regno fibí uires comparet, cauendumq magis efl,ne iunctis fibi Medis atqg Ameníjs, fuü cum illís tueat ímperíü, dj in eís quos fepe deuicimus Colchís, Tibarenis, ac Cappadocíb. confífus,ín medium certamen ueníat, Hís potíísimü ductus Lucullus ad Aminium díu cofedit,lentamqy obfidione de índuftría protrabebat. Exacta deíndehyeme, rei&og; Murena ad Amínfum obfídendá,ipfe cum reliquo exercítuín Mithridate profe Gus ef.[s ad Cabira ftatíua habuerat, íam cum Romanis cogredi ftatuens,quía quadra gintafibí pedít&, quatuor equítü millia coégiffet, Lycum flume traíecerat,Inde Romanis inpugnz dífcrímen uocatís,cüm equites utríng; cocurríffent,(uccumbens I&omanus,diu ftarenon potuít.Captus eft ín eo cogreífu Pomponíus uírínfignís,quí cüm acceptis uul^ nerib.ad Míthrídare ductus fuí(Tet, rogareturqy ab eo, an curatus ei futurus effet amicus: Situiíaquít Poponíus, Romanis amícus fuerís;(in mínus,me quog ínímícü habebis. Mí thrídates clarí(símà uíri conftantíà admíratus,ab omní penitus ineum íniuría temperauit, Lucullus uero cüm hoftem equítatu fibí praftante cerneret, zquos íam campos extíme^ fcebat;neg; tutum uídebat per motana capeffere íter,quód longü,fylueftre,ac propeínuia effe.Deliberantí ítagp fibí,aliquot interea Gireci,quí quodam in fpecu fugientes capti for» tlfe(uerant,adducunt, Caeterís grandíor aetate Artemidorus exercítà Romanum duciu rum fepollicetur,ubí& caftra tuto locarí pofsínt,& caftellum quoddà Cabiris fuperemi^ nensfitumerat,Praeftíta eí fide, Lucullus príma ftatím uigilia no&ís,incenfis ignib.caftra mouit Etítíneris anguftías tutó przteriens cüm promtffum fibi locü tenuiffet,ín ea parte B locaitexercítá ubi€ pugnaturo copías ínaciem ed ucere,X quíefcentí hoftium íníultus negligereimpune lícebat,Stabantambo exercítus,& neuter incertà pugne fortuna expe riraudebat, Ferüt aütbarbarís ceruü quenda infectantibus, forté obuíà fuiffe Romanos, occurrentesg cofeftím íniffe certamen. Augebatur cótínuó utríng; pugnantíü numerus, &cimLucullianitandé uictitergadediffent Romani milítes fuorü fugàex uallo indigné cüfpicientes ad Lucullum cócurrunt, orantes ut ín aciem ducant, X pugnz fígnü quam prinümdari iubeat, Lucullus ueró fuos docere cupiens qualeguantumép ín belli difcrím£ nelitmomentü prudentis ducis afpectus atq; praefentía,bello quíefcere tubet,& ipfe con^ una6 ín campos defcendens, ac prímís fuorum fugientibus obuia fadus, fiftere fugà im» Peritac fecum in hoftem reuerti. Hís ítaqy relíiquísqy fugientibus in barbaros deínde con utrlshaud multo labore fu gatus hoftis ín caftra redígítur.Inde uero ad fuos redíens,con ut quadà eos qui fugetant ignomínía affecit.]llos enim interíorib.tunicis folutís índu(05, ub oculís militi duodecim pedü foffam cauare iufsit, Erat ea tempeftate ín Miíthrida msexercitu Olthacus quídá ex Dardarijs homo primarius, Sunt aüt Dardarij genere ex hisbarbarís quí circa Mzeotíde habítant. Hic fiquide Olthacus uír eratimpíger atq prom Pilsimus,& qui difficillimís arduísqy ín rebus& audacía& cófilio egregie utí fciret, po. t'simumit in colendíshomínibus comitas quadáatg urbanítas fumma cum dilígentía eí ttinnata, Híc aduerfus Dardaría quendácontribulé futi mutua zmulatíone accenfus, quodurerqy prímos fibilaudís locos uendicare certabat, Mithridati pollicetur íngens atq? ftreni(fimodó fortuna faueat)facínus patraturü. Lucullo uidelícet mortem ínferre, Mi^ (hrídates cim Olthací anímá ingentilaude extuliffet, íram ín eum ex cópofito fimulauit, "5 enomínías fimulato furori adiecit. Olthacus indefügiens cüm ad Romanos, ad quos er celebrís eius fama peruenerat,fe cotulíffet,ab Lucullo perhumané exceptus cft, s'haciprudentíam ftudiumq erga feac dilígentíi admiratus, tanto eum honorehauitineGuiuío atqj cofeffu eum plerunqy(ocium nó recufarít, Dardaríus tandem pra Wi loccafíone ratus, míniftros fuos equumextra uallum educere iubet,& ipfe merí prin Romanos pafsim folutos híncdeambulare;hínc quieícere cerneret,ad im plur'"Ispreetoríá íre pergít, Liberum(ibí patereadítum arbitrabatur, quía fam Lucullo mü confueuerat,&altís de rebus fecum habere fermone fibí opere effe fimulabat,Pa Dardarij populi drca Cauca fum. Stepb, Plutarchi c tuifetprofe&tó adítus, nifi qui íam plurímos duces perdídít, fomnus Lucullumtunc fore faluaffet:dormíebat ením ípfe;& Menedemus unus ex cubilis cuftodibus, Non ín tempo re,inquit, adueniftí Olthace, Lucullus ením longa uígilía tantíscp laborib, laffatü Corpus íamíam quíetí reddídít, Olthacus,fi fponténo líceat,per uím ín praetoríü irrumperemina tur, quíaín reopportuna maturato fibí cófílio opus effet, Iratus Menedemus, Nó equide arbítror,inquít,Lucullí falute quippia opportunius effe:quo dicto impeti Olthaciamba bus ab fe manib.propulfauit, Ille íam excítata re trepídus,extra uallü tacíto fefe recepit,& citato equo ad Mithridate infecto negocío reuerfus eft.Síc ipfum profectó tempusadres gerendas,quemadmodü& medícamenta,maxímum uítz mortísq; momentüaífert, Poft hec Sornatíus à Lucullo cum decem cohortib,frumentattü emifTus,ad occurrente fibi Me nandrü unü ex ducib. Míthridatís coftitít,confertoq; pralío poft íngenté hoftium cedem eos ín fugaconuertít, Hadríanü íterum Lucullus cum coptjs frumentatü emiftt;ut cómea tuum copía Romaní mílítes abundarent, Mithridates ea re fibinücíata, Menemachüatg; Miíroné cum plurímo equítepediteq; Hadríano occurfuros ímmíttít. Flos ufqueadeoad uerfo Marte rem gefsiffe ferütut omnib,cafis duo tantü cladís nuncij fuperftíterint,Tan tz ftragís magnítudíne Míthrídates occultá efle cupiebat, necy fuiffe ingente, negalíam ob rem quàm ímperítía ducá eueniífe dicebat, V erüm Hadríanus hoftium propecaftra, multa coómeatibus fpolijsq; referta plauftra fummo cü fplendore preteruehens,tantü Mí thridatí moerore, milítibitantum metum ac trepídatíone íníecitut non amplíus manendi eíTe uideret. Duces ítag foli fuas opes perocíü afportabant. Probibíti uero milites cümf/ bífuisqy rebus nequícquá tentarent fugiendo cofulerejinteftínus tumultus caftrorü por tís oborít, Dírípiuntur príncipi opes, íam fzua habendi cupídítas ín eorü cades arma ueratmilítes, ubí Dorilao duceob folam qua índutus erat purpurá trucídato, Hermaus quoq facerdos ante caftror(i portas conculcatus ínterijt, Ipfe uero Míthrídates nonfamu lum,non ftabulorü tantüm míní(tr&, non equum regii expectans, fugientiturbe immi ftus é caftrís erupit. Sed Ptolemaeus eunuchuseum ín tantís fugientiü fluctibus deuolu^ tum tandem cófpícíens,fuum cuí ínfederat equ eí dedít, Aderant à tergo Romani quàm proxímé incumbentes,& celeritate quippepraftantes Mithridatem iplum cepiflent, ue rüm czca mílítum auarítía quzfitum totlaboríbus, tot perículís,tot deníq; pralijshoftem Romanís erípuit,& Lucullum ipfum dígnz parta uictoriz praemio fruftratü fecít, am e nímad ipfum Mithrídatís equum deuentum erat,fed onuftus auro mulus, fiue fpontéfeu Mithrídatís índuftría infequentib. Romanis obíectus,eos ab ínfectationealiquantó cote tínuít,& ad dírípiendá aurum certatím intenti, fugiendi eí ocíum praftitere, NNeqjid mo dà detrímentíauarifsíma mílítü fames Lucullo attulit, uerüm Callíftratü etíá quialta Mé thrídatis arcana fcíebat,cüm ad fe duci iufsiffet,& milites ínter ducendum quíngentosat reos fuccínctos ei fenfíTent, przede cupíditateillum ínterfecere, Nihílominus tamen Lv cullus hoftíá caftra quibus potítus erat,milíti díripienda concefsít, Ob eam fugi& Cabi, ra& pluríma círcüm caftella capta;íngentes thefaurí copertí,& multi Graci, multi Mi thrídatís cognati qui carceredetínebant, laxatí, Quibus cüm íandíu fe períjffeíudicarent, non líberatos modó, fed renatos denuó, atg; fecundam quandam fe uità Luculli clemet tía confequutos effe uidebatur. INyffa quoq Míthrídatis foror tunc capta fuit;& meliori quippe fuifortuna. Nam relíque regíae forores ac mulieres,quarü falutí,quíaín Pharnacía perocí& obferuabantur,tutiísíme confultá effe apparebat,míferabiliter interíere, quibus Mithridates fugiés Bacchidem eunuchü tríftem ear& mortís nuncí& mifit, Erantínter c? teras dux ípfíus regís forores, Statiraatqg Roxana,qua annos fere quadragíntanata,Ulle uírgínítaté eoufcy feruarát, Duz praeterea eíus uxores genere Ioníca, V ereníca ex Chio, Moníma ueró Milefía.Huíus celeberrimus erat ín Girzecía fermo, regi fe ín libidíntacce fentí fpretís quindecim aureor& millib.noluíffeparére, donec uxorem fibíafcítá miffo día demate eam regina appellauit. Hzc díuturnís lachrymís atcp moerorib, trífte duxerat UP» miferamq; fuam fortuna deluferat, Execrabatmcefta uenuftifsím pulchrítudinis dro rem,quífuperbü pro maríto domínü,pro regíaatq; penatib.barbara fibi cuftodia SEprapK carcere cóparaffet,& relí&a Gracía ubi totfibi fplendídifsima fortunae munera affiue" pro fperatis bonís ínane quafi fomníà fufcepiffet, Hzec ítaq; Moníma cum adueniens' Pharnacià Bacchides regijs mulieríb, ímperaffet, ut quod cuíq facillimá ene fe fibí genus mortís eligerent, auulfum à capíte diadema cüm collo círcumliígaffetm! n s fufpendit,Et cum corporis grauitate laqueus ille cófractus effet,O execrandá, in fet ma,neg ín tam trífti mihi mínífterío profuifti, Et cüm fuper illud ab fe deíectü VÉ d Lucullus. 208 4 Bacchidi cotínuó fugulandam fefe comifit, V ereníca ueró veneni fibiparata calice cum eius matre,qua ueneníparté fupplex orabar,partíta eft,Et cüm ex illo utrad bibifíTet,debí lioriprofectó corpori,& mala atate cofecto,uenení uírtus abundefuffecit; V erenica au^ tem quía mínus quam ad extínguendum fatís fuerat haufiffet,& uiuentem cótorquebat virusíncendío fzuíens, à Bacchíde celere fuffocata interíjt. Ferunt etia uirgínes illas Mi^ iridatis forores haufiffe uenená; Roxana quidem íratam extremas fratri miferías fuifTe imprecatam; Statiram uero nil crudele, níl ignobile loquutà,fratre fummopere laudaffe, uodilleín tanto fuae uítze dífcrímine, haud fororü dignítateneglecta, liberas eas atqj ín» violatas occübere maluiffet, His rebus apud Romanos nücíatis, Lucullus ingentí miferi^ cordia eft affectus. Moto ítaqy deinde exercitu, caftrís ad Talaura confedit, ubí cüm accepiffe.Mithridatem illac quarto iamprímü dietranfgrefTum, ad T'igranem in Armeníam confugiffe, figna couertens, Chaldaeos T'ibarenosq; fubegít,& accepta mínorí Armenia cim partas urbes atqj caftella compofuiffet, Appíum fubinde ad Tígranem legatü mittit, qui Mithrídatem fure belli fibí depofceret, Ipfe ueró ad Aminfum profe&us; fuos non dum cíuitatern expugnafTe ínuenit, Prfectus ením eíus przfidij Callimachus; uir omnís machinarum generis peritífsímus, callídífsímuscqy ad propulfandas obfidiones, multas, quatüpoftea poenas dedit, Romanís calamítates intulerat. Lucullus ítagy uiriafta aftu fu perandá ratus, qua maxíme diei parte milítes ocío& quiete redíntegrarí cofueuerit, filen tiagmíne ínobferuatam urbem repente aggreffus, nó multa muríparte potítur, Callíma^ chus recogníta, cofeftím urbe íncendit, fiue ne Romani íngentí prada locupletarent, fi^ ueutfugiendi fibí molíret facultate, Nam Lucullíani milítesad folam praedà íntentí, ampliimam omnibus fugiendi licentíam praftitere.Iam laté dífcurrens flamma undíq; moe níaperuaftabat,& Lucullus tante urbís excidíum míferatus,crefcentem flammam fedare atpextínguere hortatur, Cüàmautem omnípropé milítedefertus folus id fruftra tentaret, receptui cani iubet, utnobilífsímà urbem tam foedo, tam miferabilí fpectaculo liberaret, Miltesfpreto ducís ímperio, nil fegníusad exportandas íncendij reliquias íncumbebant, fedatmorü ftrepítu atqj fragore omnía complentes, quocuncp fpes ipfa rapínz ducebat, cumlampadib, facibusdy íncauté índagantes, plurímas ipfi domos íncendio abfumpfere, 8 Lucullum uerà poftrídie urbem íngreffum ad amícos hec uerba lachrymantem dixiffe ferunt: Bgo equídem cümantea Syllam beatum perfape dixerím,tum maximé hodíerno díefelicifsimam uíri fortuna admirari compellor, qui cüm uoluiffet Athenas feruare,pó^ tucrit Aft me, ínquít, quífummo femper ftudio uírtutes eius fuerim imitatus, ad IMiummíjfamam fortuna conftituit, Sub hzec dícta cüm effufifsimo imbre diuina quadi forte ex tíndumeffetíncendíum, ipfe reparandz urbís defiderío accenfus,pluríma eorum qua ce ciderant,de integro praefens zdificauit, Fugíentes Amiínfenos humané fufcepit,& alíos Gracosquiuoluerunt,urbe donauit,regionemcg centü uiginti ftadíorü huic urbiadiecit, athaccíuitas ad mare fita, ín quam Athenienfes, dum eor maxímé florebat impería, maris príncíipatum obtínebant,olim deduxere colonía.Q uare plurímí Aríftonís tyran nidem fugientes€à profectí,& in urbem afcití, ibihabítauererquibus euenit, ut dum pro^ Prisadomícilás fugerent,alienam rempub.nancifcerentur,Eos uerc quitanto íncendío uptrfaere;nó pulchra modó uefte,fed ducefitis quoq; drachmis fíngulos Lucullus dona Liberditus uit Tunc'Tyranníone grammatícü captü fuiffe ferunt, quem Murena fibi dono petensac Lucii, cnfequutus libera fecít,tanto munere prorfus illiberaliter ufus, ING ením pro reí dignita textumeffe Lucullusarbítrabatur homine fcilicet artibus,dífcíplinís,líterarumqg ftudíjs Prdítum, feruum prímum, liberumtg deindefierí: auferebatur ením praefens libertas fi Rüliteac apparentís munere libertatis. Czeter& non hic folüm uífus eft Murena impera nrisinlaudibus Lucullo cocedere, Bellícísà rebus ocíofus Lucullus,ad componendas euandasqy urbes A(iz fefe conuertít, quz omní iam extincto fure, nefandis ínnumerísqg a Amtttibus perdí oppreffze fuerant. Has faeneratores& publícaníá fe conculcatas uf^ roncrztorum queadeg dilacerabat,utpríuatim ingenuiliberí,filizq; uirgines, publícé ueró donaría;pí^ aie crudelia il dern ftatuz uenderent, Hocaute illís tríbuti uice ímpofítü erat;utaddictifer tu. fue que longe difficiliora turpíoraqy uídebant, uíncula, catenas,carceres, tormenta pelleby. efub ardenti laboríbus obruí,&rígidifsíma hyeme ín luto glacíed ueríari com. S tur, uthís cum rebus fimplex feruítus comparata, pax quadam, fcenorístp leua^ Bref: RR É tanta mala,has íngentes urbíum calamitates miferatus Lucullus,op^ 3,«eo zerehaud multó pófthís legíbus liberauit. Prímuüm ením non ultra centefi^ mii vin eSodne j: Alte fcenorís deínceps repeti poffe inftítuít:omnes deínde ufuras folito antíquo more Plutarchi q maioresabícidit, Poftremó, quod maxímum fuít, nemínem fmperat fceneratorem ultr, quartá fructuü debítorís pofleaccípere, Cui ueró fumma foenus ipfum zquaffet, utro príuatü effe, ETis decretís uniuerfum zesalienü ante quadríenniíü perfolutum eft,& liberi hominesfuis rebus íntegre fruebantur.Hancpeftem índuxerant ea uiginti talentorümil, lia, quibus Syllagrauauerat Afíam, Et cüm dupli mutuantibus redderetur, ad centü iam & uiginti millia fumma confcenderat, At fceneratores Luculliíuftítiam aduerfam fua ja. pínz períniqueferentes, Romam profedtí,abfenté calumniarí, quofdam factionüprínci pes multa ín eum cocítare mercede, INon ením eratexigua eorum Romzautoritas, quía zrefuomultosfibipatrítíos obnoxíos fecerant, Atquí Lucullum non liberata modó gen tes, fed czeterz quoqj prouíncía íngenti laude extollebàt,celebrabant,uenerabantur, De fideratiísimus erat omnibus, perbeatà eam urbem arbítrantibus, cuí talem ducemconfe quí cotigiffet. Interím Appíus Clodíus(huíus foror nupta erat Lucullo) ad depofcendi Tigranemmíffus, fallaci longífsimocg multorü dierum ítínereper fuperiore regionem, à barbaris uíatoribus círcunducebatur, Cüm uero libertus quídam genere Syrusredá ue ramq; demonftra(fetuíam,/íllí(efe ducendá credídít, Barbarís itagg, eorumtp perplexoiti, nererelíctís, paucos íntra díes traiecto Euphratein A ntíochía circa Daphnen applícuit, ibi Tigranemquaídam ín Phoenícía oppugnanté urbes operíri iuffus, multos ínterea po tentíísimos príncípes quibus ínfenfa erat infolentía T'igranis,(ibi tacito concilíauit, In ter hos fuít Zarbienus rex Gordyez. Alíquotpraeterea cíuitates, legatis clàm ad Appium mifsís, Romanüímperíum expetebant. Quíbus Appius amplifsimà Luculli opem polli citus,in prefentía eas quiefcere comonebat, Dífficillimü ením erat ac intolerabile Gracis Atmeniorü imperíum,& ipfius regís potíísimit afperríma tumidifsimag fuperbia, quz fummafortunarum omní(i copía eo lícentiz creuerat, ut quaecung; populi autamare, aut mirari confueuiffent,his ipfeperindeac no fua modo,fed propter fe quoc fada exíftima ret; fuo arbítrío prorfusabuteretur,''enuínangs: acmodíca omníum expectationeínci^ píens, multas fibigentes fubegit, Parthortt uíres ipfe fuper caeteros depreísítatg contu dít,& Girzecísimpleuerat Mefopotamía, multos ex Cílícía, multos ex Cappadocia euu fos homínes eà traduces, Arabes quoqj Scenitas ex Ethís amouit,&quoó illorü opera faci líus uteretur,uícínos fibi coftituit.Vliniftrabantei permulti reges, quorüalij uelutpediffe quíaut fatellítesaftabant,hí equítantí pedeftres interíores tunícas índutí occurrebant, fe^ denti ueró aut ííura dantí,connexís ínuícé brachijs círcunftabant;id quod potiffim&mifer rima quadam uidebatur feruítutís imago, quafi data domino libertate, corpus etíáad pa tiendá paratíus quàm ad agendü eípraberent, Flanc ítaqg Appius iínaudità afperrimamg fuperbía(ine ulla formídíneaut ftuporecofpiciens,ubi dícendi fibi facultas affuít,uenifle fejínquít,aut abducturü Míthridatem,qui íurebelli Luculli debebatur triumphis, autTí eraníbellum índicturü,'Tigranes profufa facíe, fíctog rifu eam oratione audire conatus, non tamen celate potuít, quín tanta fe adolefcentís audacía alienatii omnes agnofcerent. Hancením prímáliberam audierat uocé poft quíng ac uigintí,quos ipfe rexeratímo op preíferat;annos, Appío igitur haudquaqua Míthrídatem dedere uelle refpondit; Roma nos ueró, quíprímí bellum índíxerint, fe fore ulturü.Iratus etíam in Lucullum,quód re gem tantüm,non regum regemfe ín epíftota falutaffet, refcribens non eum ímperatort uoluitappellare, Appío deinde íngentía munera recufantí multó plura remifit;nctamen inimícitia quadam A ppíus íd feciffe uideretur, uníca phíala fumpta, reliqua Tígranidona relíquít,& ad ímperatore fuum cítato greffu cótendit. Tígranes poft Mithridatis dadem noneumuidere,neg; affinem fibiuirum tanto imperio,tantis eíectum fortunis alloqu! dt gnum cenfuerat, ceterum fummo dedecore ignomíníat paluftri quodam ín loco ferua tum cüm anteaneglexiíffet,índicto fibi bello, quamprímum ad fe magnifice perhumaneg accerfirí iufsit, Primos cogreffus ín purgandís mutuís fufpícionibus cofumpfere, mass inimicítíarum caufas ín amícorum capíta cóijcientes, Tunc Metrodorii Scepfium ac 7 tumfuiífe ferunt, uírum ín dícendo noníníucundum,& multarum difciplinarü fcientia ornatum,tanta ueró Miíthrídatisamicítíabeneuolentíadp fretum, ut uulgo regis paerap, pellaretur, Hunc fiquíde Mithridatis legatitad Tígranem folicítandü ín Romanos e mí(fum,ab ipfo Tígranerogatü fuiffe conftat, quidnam hac de re ipfefibí conflat r trodorus ueró,fiue Mithrídatís odío,fiue Tígranís utilitate adductus, Ego/nquib"s tus opem afferre, utueró cófilíaríus prorfusabnegare fuadeo, Non tacuít hxc Tig fed níl mali Metrodoroob ídaccidere poffe ratus, Mithridati cuncta expofuit: quare ituft trodorus Mithridatis imperio poftremís confeftim fupplicijs affectus interi Fon| axime Lucullus. 209 ,mximé Tígranem,quód eareuelaffet:quanquá ením non potífsíma ipfe eíus exítij caufa uidebatur, tacíto tamen atg; díuturno Miíthrídatís ín illum odio faces adiecít, Etením iandudum homíne oderat,id quod ex arcanís quibufda líterís ínterceptis cognítü eft, in qui^ bus Metrodor& ínterfíci íubebatur, Funus eíus fplendidi(simo apparatu à Tiígrane cele» bratum eft, ut quem uíuü prodíderat, amplífsima mortuü magnífícentía profequeretur, Occubuít& apud T'igrane Amphiícrates rhetor( fi par efteum quog uírü propter Athe ms cómendare memorie.)Ferunteum ín Seleucíam fuper Tígridem profugiffe,ibíq rogatum, ut difciplina fuam publícé docereuellet: per arrogantià refpondife, Peluim Del^ phíninon effe capace.Et cüm deinde ad Cleopatra Mithridatis filiam uxoremq,; Tigranis fecontuliffet, magna illico calumníam incurriffe, iuffumq; ob íd ab omni Grzecorü con^ greflapenitus abftinere,feipfum confeciffe moerore, Huius quoq; funus ín Sappha oppi doa Cleopatra magnifice acti eft. Jam res Afize fumma moderatione copofitas ín pace Lu cillusocíocg fírmarat,& ad fpectacula pro tantís uíctorijs agenda couerfus, Ephefi ubi fe contínebat, pompas, celebrítates, athletarü certamina, gladíatoríosq ludos inftítuít,om^ nq Afie urbes ufqueadeó in fe couertít, ut cüm ab illis(umma íntegraqy beneuolentía cleteturtum etíam ínamplífsímü eius honorem Lucullía publicé fuerínt celebrata, A p^ piointeríma legatione reuerfo,cuim bellum ín Tígrané ducendum effe uíderetur,LucuL lusinPontumtraijcíens,collectis copijsad oppugnandü non tam Sínopen, quàm regios quofdam Cilices,quí eam detínebát,confediít.Hi multis Sínopenfibus trucidatís,noctecg urbeíncenfa, fugerunt, C'uod ubi Lucullus anímaduertít,ín urbem ingreffus octo millia corumqui fupererát;ínteremiít,cíuesqy propríos ín penates reftítuens, baud paruam eius urbísdiligentià habuft,hac maxime uífione admonitus, V ídebatur enim quendá ín quíe^ tefibilocutü dícerezProgredere Lucullepaululum,aduétat nang; Autolycus tecum fami laritercogredí cuptens. Exurgenti fibi haud fatis intellígere uidebatur, quídnam fpecies ilapottenderet, Sed eo díe capiens urbem cüm enauígátes Cilíces ínfectaretur, iacentem ftatuam ín littore marís confpexít, Nam cüm Cílíces eam nauibus ímpofituri fecum ex ur beuliffent; preeuentí à Romanis, ín littore deferuerantEratea ftatua ex egregijs operi^ busSthenídís,& Lucullo nuncíatü eft, Autolycí,quí Sínopen muro cínxerat, íd fímulaI p crum effe, Fama eft Autolycum Deumachíi filíum fuiffe, eíus quí ín expeditione contra Amazones cum Hercule comilítarat, Hunc unà cum Demoleonte Phlogíod; índe profe Gumallifam nauem ín Cherronefo círca Pedalía amififfe,ipfum deinde cum focíjs agmineacto,Sinopen expulfis Syris cepiffe, Nam eam urbem Syrí tenebát, à Syro Apollinis, utaiunt& Sínopes A fopidis filíze nato,trahentes originem, Hecaudíens Lucullus,Syllz praceptum cofeftímín memoríam reuocauít, quí fe ín comentarijs eíus cóomonuerat, nil certiusil credi dignius effe, quàm quod per fomnium fuerít prefígnatü, INuncíatum eft interea Mithridatem atq; Tígranem,ut Afíam praeoccuparent, copías fuas cítato agmíne ptt Lycaoníam ín Cílicíam ducere, Míratus eft Lucullus Tígranis fententíam, quód ín omanosarma moturus, nó fuas cum Mithridatis uiríbus coniunxifTet, dum illius maxí miflorebat ímperi&i:permififfe profligari eum atq; deuíncí,& nunc opprefsís íllius rebus at contractís,cum Romanís bellum íníte:recufaffepotentifsimü ín bello fociá,quí cum perdito acpropé deletoancipitem rerum fortunam fubire uellet, Atqui Machares Mithri datis filius quí Bofphorum ea tempeftate tenebat, arbítratus íam omnía fuperiori bello uiffeconfe&ta,coronam mílleaureorü dono Lucullo mittít,oratcj íri amícítíam,populíq; vom focíetatem afcirí,Lucullus deínde relí&o Sornatío cum fex millibus mílítà ad Pon U''arumrerum przefídium, ipfe cum duodecim equitum,tribusnon amplíus pedítum mil liusad fecundum bellum profectus eft, V idebatur íd confilium plurímum in feperículi, Parum rationís habere.in pugnaciísímas gentes proficiící,ín totequíta millía, ín uaftam Iglonem;acprofundífsimis luuijs,montibus perpetua níueobrutís,círcunfeptam,Pro^ Indemilites ciim hís derebus,tum etíam pefsímís eorum moríbus arma detrectabant, mi^ liiamrecufabant,& duce ínuítipenítus fequebantur. Roma uero factíofi homines crímí ti occafione fibí dara arbítratí,exclamare,obteftari tribunos pleb, Lucullá uel praeter Omne Romane reiemolumentáü ex bellobellum exufcítare ímperandí cupídine;haud un ius deponere;non fatigari,non quíefcere,non faturari, utpublíco perículo príua A diritias coparet. Atquí Lucullusnil mínus intenfo itinere ad Euphratem ueniens, libus rta tauttisq tument aquís fluuium comperít,Eam rem quía fibímorz,& mí i àborís caufa foret, molefté confpexít, Dum líntres itag; ad traíjcíendum amnem, 759) ínuicem trabes parari iubet, uefpere defluereflumen incipiensiufqueideo pro Stbenidis buius meminit Plin. lib.54..cap.8. Plutarchi c ximanodteexhauftá eft,ut manéperfpecto alueo,tutó uadarí poffet. Accolz regionis pa; uulas aliquot ínfulas ín flumínís uado míratí, Lucullá uenerabantur:quía cüm íd antea ra ríísime contigi(Tet, tum mirum etíam uídebat, profundifsímü aquís flumen tam celerem tamocíofum, tam fecur& Lucullo tranfitá prebuiffe, Sibíueró tratjcienti dexterü conti. nuó prodigi uífum eft, Confueuerantfacratz Perfícae Díana bouesín ulterioribus Eu, phratis pabulís educarí, quam maxímé deam índigenz barbari fumma ueneratione cole. bant, Hz lampadis charactere ínfignitz, libera folutag omné regione díuagabantur, fe, roces,infuetae,& qua no fine multo labore captarí poffent. V na ex hís quandam ad petrà quam dee dicatá dícunr,ínter traíjcíendá adueniens,cüm fuper ea fletíffer, demiffo capite, perindeac íugo domítafuiffet,fefe Lucullo facríficandamobtulít, Euphratí quoc; taurum pro tranfítu immolauit, Eo die ftatiua hoc loco habita: poftrídíe uero fublatis fignís, per Sophenam regíoné progreditur, fineomniüprorfus íníuría, quibona cum paceexercítü admifiTent, Et militibus ad opulenti cuiufdam oppídi oppugnationem íncenfis, Taurum procul oftentans,íllud,ínquít,oppídum milítes príus nobís exuperandum eft: hacenim pramía uíctorib, propofita íacent, Deíndecitato agmine cüm T'ígrídem traíecifet,in Ac, meníam índuxit exercítü.Prímum Tigranes nuncíum qui aduentá fibi Luculíí attulerat, fecuri percutí iubet, Proinde cateri falutí proprize confulentes, properanté hoftem míro filentíoperferebant:& ipfe hoftili am incendío círcunfufus, rerum fuarü cura neglecu, omnía prorfus ignorabat. Totas affentatoribus patefecerat aures,à quibus nó falíimínus, quàm grati blandit; fermones afferebant,fe magnum ducem extímare Lucullum(ietiam Ephefi Tigrané expectaffet, fic tam íngentem hoftium multítudine uel confpicerefufii nens,nó prímo ftatím afpectu ex A fia fugeret, V fqueadeó neq; cuíufquam datum eft cor porí,mulram íntemperantía integre pofleperferre,necy anímo uulgari ín tantabonorum omnium ubertated rationis ufu non deuíare,Prímus tandem omniü Miítrobarzanes uíci/ num fibi hoftem incumbere declarauít,nec gratam tamen audacíz fuae mercedem retvlít, Confeftim nang Tigranes ipfum cum tribus equítü millibus plurímísqy pedítibusin Lu cullum emíttítimperatq; ut ceterís Romanis conculcatís, folum ímperatort uiuum adfe deducat, Omnía nondum Lucullus metauerat caftra,fed cüm pars militum adhucin tine re adueníret,ecce fpeculatores adfunt,quí properare cum copíjs barbarum exploratüha/ berefedícunt.Subtímuit Lucullus ne miles extra ordínes folutus atcp díffufus,barbari ce lerírate opprímeretur, Quare ipfead locanda muniendaq; caftra manens, Sextílium lega tum cum mílle fexcentís equítíbus, totídem fermé peditibus, ac leuis militibusarmaturz inhoftem premittítiuberiqg quamproximéad barbaros accedentem detrectare certamen, donecomne exercítü compofitá efTe acceperít. Paruiffet imperío Sextilius,fí no ingruen tís barbarítemerítas manum conferere compuliffet. Collatís itagy fignis, Mitrobarzanes pugnando cecídít,& ceteri terga dantes,preter paucos admodá omnes ín fuga occubuere, Ea clade Tígranes relictis Tigranocertis, ingenti ab fe condíta urbe, ad Taurüinclinautt, eà(uas copías undique coacturus, Lucullus ueró eam hofti facultatem adímendamratus; Murenam emíttít turbaturü caftra Tígranis,unagg couenientib,eó barbarís itínera pract furum. Sextílíum ueró magnae Arabum manuí, qux ad Tígranem accedebat, occurrere iubet Is itaqgín Arabes dum caftralocarent írrumpens,eos íngentíftrage profligauit Et Murenaparíter Tígranem ínfecutus,ubí ad afperam anguftamqy uallem uentum eíl; quà barba: copíz tradücebanturprftíta fibi occafione tranfeuntem paulatim exercit ado ritur. Tígranes confeftim farcínís omnib.prz fe pofitís,cítata fuga Romanís euafit: multi Armeni cafi plures tamen captí funt, Hís profperé geftis,Lucullus fublatís fenís 06 ercítu profectus ad obfidenda Tigranocerta cófedít, Erat hac in urbe plurimi Crac? licía,plurímicg batbaríàproprijs€ ipfifedibus illo traduci, Axabeni, Affyríj, Gordyenh Cappadoces,quos euacuatís patríjs atcp exhauftís,natali folo príuatos ad eam urbem il xerat habítandam,Erat infuper opibus donaríjsq cíuitas ílla coferta, qua& priua" he nes&prímarij,ad augendam urbís magnificentíam,gratíamcp fibi regis cóciliandzm, id graní contulerant. Quare Lucullus ad obfidionem eius maximé íntendebat, bavdin'c!; conijcíens írrítat Tigranem íra potius quàm confilio defcendentem ín campum? p lío nonforetemperaturü, Atqui Mithridates multa nuncíjs, literis multa cómonecitro à Romanorum cógreffu Tígranem penitusabftinere orabat, nullum tutíus; nullum Pl babilíus,nullü felicíus pugna genus, quám famecum Lucullo pugnare, Adeffe fibi ei tes, quibusomnéà Romano exercítu cómeatum arcere pofsít, T axiles etíam QU!« nM" ÍS fine vgha commilítabat,fuapte fpontepermotus,fupplex Tigranem orare, rebus utfui n Lucullus. 21O confuleret,& inuíctas acies,ínuictos Romanorü animos euítaret, Hac Tígranes confilia peibenigne prímü audíebat:aft ubí omnes Armeníorü,omnes fibi Gordyenorü uíres ad^ venerá,aderantqg cum regibus fuís, Medorü, Adíabenorumq; íngentes exercitus, multí quoqrà Babylonio marí Arabes,multíà Cafpio Albani,& Albanis lberes adiacentes, nec paucideinde eor quí círca Araxen folutifinerege uerfantur, partím gratia, partím mer. cedeconuenerant, fam fpe, audacía, barbaricísqg minis conuiuia regis adeo plena erant, & ipfa etíam concilía,ut ipfe l'axiles folus Tígranis fententia adueríatus,uíx capitis perí^ culum euítarít. Credebatur Mithrídates claríísimí facínorís ínuidía íam quafí partam dif? fuadereuíctoríam,& ipfum T'ígranes confultó morari uoluít,neprzfens fibi partem fpe rau glorie uendicaret, V níuerío ítacg cum exercítu motü factabundü in amícos díciitafle proditá eft,perquam molefto fe anímo eíle,quód cum Lucullo folüm,non uniuerfis cum Romanor& ducibus unà collectis fibi decernendum efTet. Neq; infana prorfus, omnemqg praterratíonem uidebat uírí temerítas, cuí tot populi, totreges, tot peditum legíones,&€ equitum millía anímos attollebant,Sagiíttaríorü& funditorum ením uiginti míllía fecum habuit, equítum quoc; quínquagíntaquíngg millía, quorum feptem decem millia cata^ phra&íerant, ut Lucullus ipfe fenatui fcripfit, Peditum ueró cum ín cohortes, tum ín le^ giones díftributorum,centum quínquagínta míllía. Item quí uías fternerent, quí pontes fabricarent,qui exhaurírent flumína, quí fyluas conciderent, reliquáue bellorum machí^ namenta conficerent, tríigintaquinq; millía fuiffe conftat, Q ui à tergo locati,& ad hoftem afpetu deterrendum,& ad confirmandos militum animos plurímum conducebant. V bí verofuperato Tauro fedentem ad T'igranocerta Romanum defpexít exercítum,ipfca in eminentí loco manifefté apparuíit,tunc barbara oppidanorum turba íngentí clamore iub» latoduentantí regi fummo cum flrepítu applaudere, tantas Romanís copías ex mcenib, oftentare, mínarícp illis extrema fupplícía, Lucullus cüm de pugna coníeftím ad milítes ietuliffe pars obfidione deferta torum exercítum in Tigranem ducendum effe cenfebat: parsnullatenus ab obfidione difcedendumeffe, quo minusa tergo tanta oppidanorá tur^ barelia effet, INeutra per fe Lucullo fententía placuit, ambas veró coníunctas laudauit, Diuifisitagg copijs Murenam cum fex pedítà millibus abobfidioné reliquit,& ipfecum p cohortibus quatuor uiginti,ín quibus peditum decem millia, fagittarij atq; funditores cír citermille,& equítes erant uníuerfi, in hoftem profectus latífsimo in campo iuxta fluuiü ciftralocauit, V ifus eft ígrani pufillus admodum ís exercitus, Etaffentatorespraftíta fibiiocandíoccafione,hi Luculli temeritatem derídebant,illifuper Romana fpolia, quafi famparta effent, fecerant fortes, Et regum ceeterorumip príncipaá unufquifgrei foli pugne negocium decerni orabat,regem uero eíuíce fpectaculi, ludicg fpectatorem federe, Tunc Tígranes& ipfe urbaná quippiam facetumq ín medium afferre cupiens, uulgatifsímum illuddixiffefertur:Bos fi legati uenírent,fatis multos quidem; fiueró pugnaturí, perpaucsadmodum effe, His ítacp falibus barbarííocabant. Lucullus ueró pofiridie prima luce armatos milites ín aciem deducit. Erant barbara caftra iuxta flumen ad oríentís plagam lo Gt XLucullus fublatís fignís,quà ad occafum flumen fe íncuruans facilé traijcí poterat, catoagmíne declínabat, Credebatur ipfe metu fecedere, quare Tígranes accerfito Taxile, Videsne, rídens ínquit,ínuícias Romanorumacies fugereceas num uídestEt Taxiles; | dleminquít, Órex, ut quod temeré auguraris, pro meliorítua fortunaid eueniret. Cz terum non fplendída ueftís, non terfí clypei, non ímpofítz capitibus galez, non denique (xtmpta uagínís arma, confueuerunt fugientiiü habitus effe, fed pugnaturí militís eftille fplendor properantís ín hoftem. V ix ea dixerat,cum íam fírmari prímas Romanorü aquí^ las confpexere,acíescy ad traíjcíendum turmatím difponi. Tunc Tígranem ceu longa uix (pul excitatum, bis uel ter clamaffe ferunt, In nos properantó uírí, íngentiqg ftrepítu *'$umultu turmas ín acíe difpofuiffe. Siniftrum cornu Adíabeno regi, dextrum Medo "csitmedim vero ipfetenuit, Cataphractíequi fermé omnes ín frontelocatí,Roma aum i tratjcíendum paratís,pars militum obferuandum effe monebat íllum unum ex n is iebus; quos atros Romani uocant, quo Scipio cum Címbris congreffus Roma: Be perdidiffet. Quibus Lucullus celebratam illam homínum memoría uo: hi illefertur;Ego ením,inquit,cómilítones hunc díem exatro felicifsimum Roma RAERR. eratautem prídienonas Octobris, Ecmilites fubinde hortatus, cürm fluuíum ple iib primus omníum properabat in hoftem. Erat íipfeferreum thoracem índutus, ttíem umatque fquamofum, quo fuperpunícam geftabat epheftrídem,Tuncftrícium militibus oftentabat,quafi docere uellet,ex propínquo collatopede cum hofte pu 2 ExercitiiTigrá tiis ducentorum C. quitiquagitis ta millium, Tigranis facetlà dictum, C Tigranesà Lucullo deuictus, Plutarchi gnandum effe,qui no comínus, fed emínus telís,mifsilibus, fagíttís rem gerere dídiciffet, Cítato agmínein barbaram turbam ruendum effe clamabat,ut celerítate fua milites(ait, tandi hoftibus fpacíü íntercíperent.Hzec dícens càm alíquantulum progreífus effet,cata, phractos equites, quorü celebris in exercítu erat fama, fub tumulo quoda locatos effe ad, uertít, Erat eíus tumulíquatuor fermé ftadíorü afcenfus perfacilís atcg tutifsimus,&in ver tíce paciofa planitiesad omné milítíe ufum accomodata. Lucullus ítacg Thraces Gallos quos fecum habebat equítes,ín cataphractos ex tranfuerfo ruere, gladijsq; contos eorum truncare iubet; hísením conciífís,omnem eorum uím extínctam efTe, non fibi confulete, no prodeffefocijs, no hoftes deníg laedere poffe, cüm pondere, tumarmorü íneptía nul lam effepenítus fíne contís eorumoperam,fed muro ínclufís ac círcunfeptís pene fimiles apparere,Ipfe deínde cumduabus cohortib.pedes ín tumuláü contendebat, Caterímilites laborantís, armatí, progredientíscg ducís reuerentía moti, fubfequebant, Capto tumulo, cüm emínentíorí eíus ín loco ftetíffetíngenti uoce proclamans, V ícímus,ínquituícimus comilítones.Subínde comonefactís milítibus,níl íaculís opus effe,fed ftríctis enfibus pe tendas effe furas, ac hoftíü femora, qua fola cataphractí armís nudata neglíeunt, acies ín hoftem deducit. Nulla tamen hís artibus atcp confilijs occafio data eft, quía cataphraine Roman& quídem ímpetü excipientes, príufquám íniretur certamen,clamote fübita cum fuga fublato,feíe grauifsímoscg armís equosínter pedítum agmina turpíísim? pracipitz bant.Sícnullo íllato uulnete, nulloprorfus cruore confpecto, tothominü millía, tantaq copía profligatze funt, Confeftím ítaq; ingens aedítur cedes non tam fugientiü quámcu píentíüfugere barbarorü: haud enim facile fuerat in tanta ftipatarü protundifsimarumg acierit multítudíne perplexos euadere. Tígranes ubí prímü hoftibus dari terga profpexit, defertís ordinibus, cum paucís admodáü ín fuga erupit,& filio quem comuni forte, mife, randag fortuna oppreífum uíderat,auulfum é proprío capite díadema lachrymans dedit, hortatusalterü tenere íter, acfuze falutí maturare confílíá, Adolefcens quíaíndígnumfu perftite patre relígare fibí díadema cenfebat,fidelifsimo cuidam ex fuís cuftodíendü com mifit, Nec; hunctortunaliberüab hoftibus eífe fiuit, ut captíuus ad Lucullumdeduáus, ínter tot barbara fpolía, Tígranís quoq diadema deponeret. Pedítü ín ea fuga ultracenti míllía occubuí(fe prodítum eft;equítes paucosadmodum effugiffe. Romanor& uvlnerz tícentum;quing interfecti funt, Flancpugnam nlibro de Djs ímmortalibus cómemo rans Antiochus philofophus,nullum prorfus talem folem unquam uidiffe fcribít,Suabo uerb;alter&ípfe philofophus,in híftoríarum comentarijs Romanos ínquiterubuille,de rífiffety femetipfos, quód ín tam uílía mancipia ferrum fumpfiffent. Et Líuíus Romanos afferit nullis unquihoftibus quibus cum figna contulerínt, copíarü numero ufqueadeo fuiffe ínferíores. V ix ením uigefimam eorü qui uicti funt parte uictores extitiffe, Clarifsí míquocd omníum Romanor& duces,& quí díuturno bellorum ufu perítifsimi uídeban tur,íngentibus Lucullumlaudibus extollebant,quí duos florentífsímos potentisimosi) reges duabus maximé cotrarijs rebus,mora fcilícet ac celerítate confecíftet. Mithridatem ením cümuigebat,plurímü cunctando deuicíffe, Tígranem autem opprefsiffe celeritate. Et quod paucís unquam ducibus contigifTe accepimus,ad agendum cunctatíonead tuen dum audacía ufus eft. Atquí Mithridates calliditate potíus ac uerfutijs, quàm fignis colla: tís L'ucullum, ut confueuerat, remgefturum arbitratus, ad T'ígranem feftínare neglexit, fedlento procedens itinere; cümalíquotín eum Armenij attoniti trepidicy íncídilent;co* iecturarem ipfam auguratus eft.Pluríbus deínde& nudis&faucijs obuíam fibi fads, díta cladejad quaerendum T'ígranem couerfus,defert&, humilem, abiectum miferabiliter cüm ínueni(Tet,nullís eum(utillefe quondam) couícijs improbrauít,fed equo defcendés, & comunesfecum miferías collachrymans, cüm meliora eum fperare íufsiflet, ingent* a famulorü ordínemuel maximo rege dígnum adíunxít, Ambo deíndead cótrahendas no vas copías anímos erexere, Proflígato Tígrane, confeftim ínter Girzcos barbaros gu Tigranocertís erant, fedítío orta eft, Lucullus reliquo exercítu eó admoto cum urbema Grzcís accepiífet, feruatís thefaurís ceteram urbem milítí dírípiendam concelsti, i? qu prater alías íngentes opes, octo millia talentorü fuiffe conftat. Octingenta pratcie? e chmz fingulís,exhoftium fpolijs,militibus datae funt, Brant ea tempeftate T ígranoc? 5 plurimiludorumartífíces,quos undíg; Tíoranes ad fe inftitutorum fpectaculorum conuocarat, Hís Lucullusad praparandos pro parta uíctoría ludos atquefpecizcus i gnífíceufus eft, Graecos poftea donato uíatíco,& barbaros paríter,quos modo Tune 1 ínuítos habítatum e traxiffet, proprijs patrijs reftítutos dimifit, Quare una uis plu ) Lucullus. 2 y ta plurima reddítís fibi ciuibus, deíntegro refectze funt,à quibus Lucullusperinde acno^ vusearum conditor colebat, Alía quoq; ornamenta pulcherrima ad uírí eloría acceffere, Noneiü bello magís quàm píetatejíuftitía,humanitate,liberalítate,clementía, ceterísqy id genus uírtutibus, fupremas fibí partes laudís appetebat. Neqy bec díuínz optímaq infticuiementís ínfignía cum bellícís coferenda cenfebat,ubi cóm haud parum militibus, tum fortune plurímü deberí eloríz iudícat, Quantí ueró momenti, quante laudis eí fuerint fu periores ille uirtutes,quibus praeter omnem armorü operam, omnes urbes, populos,re^ ges fibi concilíauit, edifferamus.Etenim Arabum reges eum adeuntes,accepta pace, om^ nesfuas fortunas Luculli fideí crediderunt.Sponte fua Sophenorü gens accepit ímperíó: &Gordyenortü populos ufqueadeo fuidefiderío ínflammauit;ut relictis proprijs fedibus, una cum liberis atgy uxoribus eum, fi paíTus effet,fubfequí peroptarent,'T'antam ueró ifto rumínLucullá beneuolentíam hínc ortam fuifTe perhibent, Zarbienus enim eorum rex cimmoleftum Tiígraniís haberet ímpería,ad A ppíum, ut díxímus, clàm de focíetate cum Romanís íneunda retulerat, Necdum ín Armeníà Romani eruperant,cüm Tígranes de^ tediare,Zarbíenü paríter cumliberís atq; uxore necari íufsit, Lucullus maximéaffeciá fe virimorteoftendít,íta utín CGrordyenorü regione adueníens, Zarbíenifunus amplifsimo cumfplendore celebrarít- Rogum eíus auro,purpurag, regali,& T ieranís fpolijs perorna tumprafens ípfe cremauít, poftremasq; unà cum uíri neceífaríjs atq; amicis parentans[i^ bationes, zzqualem fuum populiqg Romani focii uocitabat. Iufsit praterea preciofifsimá illabricatifepulchrum, Nam& íngentem uím auri€ argenti ín Zarbienithefauris ipfe cópererat,& frumenti inhorreís congeftidecies trecenta millía modiüm. His tantís opi» busmilites locupletatí,& Lucullusplurimü miratus eft,quód nulla prorfus exaerarío pu^ blicodrachma fufcepta, ipfe fuis fumptíbus bellum confíceret. Dum hzc geruntur,legatí s Parthorü ueníuntamicítíam populiq; Rom.focíetatem petentes, Placuit ea poítu latío Lucullo,& ípfe quoc; Partho legatos ab fe remífit: quí pofteadj ad illum uentum eft, noncum Romanís modG,fed clám etíam cum Tígranede focíetate Parthumagere depre henderunt, mercedemq; comilítandí Mefopotamíamab íllo petebat, Quae dum Lucullo fuiffentallata,neglectis Mlithridateateg Tígrane,quafi íam opprefsis ac prope deletís,Par B thorum uíres tentandasinftítuit,&- Romana ín eos arma ducenda:egregíum arbítratus, fi udutcertator ín palzeftra,tres uno belli ímpetu reges fuperaret,& tríum clarifsimorü ma^ ximorumq fub fole ducum, ínuí&us uí&or euaderet, In Pontum ítaquead Sornatíum& cateros ibi praefectos míttit, quí nuncíaret eos quamprími omnibus eius prefídij copíjs, acenfuro fibiper Ciordyenam occurrere. Illí cüm iampríde íntractabiles, difficillimosqg milites agnouiffent, tum maxímé ín prafentía detecta eorum intemperantía, non uer bisnonprece, non ímperío,non mínís,folutifsímos homínes ín militiam compellere po^ tuerunt.clamantes& obteftantes fe non amplíus íftíc manfuros, fedreli&to Ponto abítu^ tos(efe quà quifqg decerneret, Hzcad Lucullum renuncíata, vulgata per mílítá ora, pra frntemquocy exercítü fcede refponfíonis exemplo corrupere.Iam enim opibus,íam delí^ cisadarma pígerrímos, turpífsimi ocij cupido Lucullianos ínuaferat, Aft ubí temeraríá Ponticori loquendilícentíam accepere, eíufmodí homines uíros appellare, illos ímitan^ dum effedícere,& fefsís iam pugnando milítíbus ultima quíetem deberi, multa fefe tran^ quillo ocio dígna propriauirtute elaboraffe,Hís uocíbus fcedioribusqg uulgatis,fufceptü Lucullus Parthícá bellum dímífít,ad ipfum T'ígranem medíaíam zeftate regrefTus. Taurí nisfiltibus fuperatís, cüm campos tuncprímü uirentes confpexíffet, quía rígore cceli fe^ 8nlis eatecío cuncta producit, comeatuum inopíam expectabat. Defcendens tame pro» puláatis Armeniis, qui bísautter turhultá magis quàm pralíum excítarant, quacuncg ín^ cferatuíflas iíntrepídé populabat,& frumento quod T'ígranes congeflerat, ín poteftate mamredacto, quam fibí uerebatur, hoftíbus egeftate iniecít, Pofitís ftag; caftris,& uallo ol eíreunductis,ad peruaftandam ín confpectu hoftíü regione exibat, V bí uero fuga^ tos toties barbaros nequícdg ad przlíum lacefsitos quíefcere uidit, fublatís fígnís ad Arta^ Xità l'ipgranís regi, ín qua& liberi eius infantes erant& mulíeres,íre pergebat, íd unum eillid ratus auo facefsirus Tiígranesin certamen fubduci poffet, Fama eft Carthaginen vi ennibale proflígato à Romaniís Antiocho, ad Artaxatan Armeníorü regem fe con idi multa illà clarífsíma egregíag utiliter edocuíffe,confideraffetg inter cetera aptifsi^ pfe quendam naturalocum,fqualidum tamen atqj neglectü,ín quo figura urbis defcri^ T aL Eo deíndeadduct& Artaxatan,monftrato eífítujad condendam urbe facile inflam3lle& iam paratís omnibus Annibalem ipfum operíab rege prafectum;nobilifsimam ; Artaxatd, c Fortutta Lucul.li mutaia. Plutarchi atq; ingentem urbem zdifícaffe, que nomen ab ipfo rege fortíta, totíus Armeníz metro, po.ís declarata eft, Profectum inhancurbem Lucullum Tígranes tolerare nó potuit, fed coactis copijs,quartís caftrís haud procul conftítit ab Romano exercitu, Arfaniam luni ín mediío íntercipiens,qué petíturí Artaxata Komanií traijcere cogebantur, Lucullus per^ actis deorü facritícijs, peíndeac uíctoríam ín manibus tenuiílet, traducto exercítu, duo, decim cohortes ín fronte,totídemà tergo locauit,fubfidía contra círcuítü hoftium perop, portuné diftribuít. Multas enim equítüturmas T'ígranes ín fronte pofuerat, ín ptimísq; fagíttaríos, Mardorü equites,& Iberes haftatos,ín quibus fuper caeteros mercenarios mi, lítes Tígranes rerüfuarum momentá efTe credebat. Nullum tamen clarum ab hís facinus geftü eít, fed Romanis cum equítibus equo fermé Marte pugnantes, íngruentís Rom; níipeditís impetü non fuftínuere, fed híncatq;hínc ín fugam cítatí Romaná equítem tr, xeread fe(ectandum,Prímís ítaque difsipatis ordínibus, l'ígranes ínftructo relíquoequi tatu, ín hoftem progreditur, quorü fplendoré multítudinemq; cüm Lucullus fubtimui( fet, confeítim infectantibus fuís receptui cani íufsit, Deínde conferto agmine primus ipfe uná cum optímatibus ín barbaros ruít tanto ímpetu,ut príus quàm man& confererent, ho ftís fola trepidatíonedeuictus, unícam ín fuga falute fibi quaereret, Tres erant ín eo exer, cítu reges, fed turpifsimé omníü Pontícus Mithridates aufugit, cüm ne prímü quídé Ro manor clamorem fuftínere potuerír. Lucullus unfuerfam proximá noctemad ínfeclan, dumhoftemabfumpfit,&€ capiendo,cedendo,pradando, R omaní milites defefsi funt,In fuperiori nempe certamine plures, ín hoc uero nobiliores barbaros& cecidiffe,& fuiffe captos, Líuíus autor eft, Hlís Lucullus tantís elatus uíGtorijs, ad fubuertendum penitus barbari afcendereínftituerat, Autumnale tuncerat aquínoctíum,& omni fpe celeríus rigidi(síma coelo frígora cecidere: omnía niue obruta erant,& fi quando ferenusaderat aér,tum gelu,tum pruínahumana corpora perrígebant, Diíffícillimus erat equís obextre mam frigiditatem flumini potus: difficillimus erat eorum tranfítus,quía concretísin gla: ciem aquis.glacíes ipfa tranfeuntíü grauítate confracta, afperítate fua equorum tibías ner uoscqp cruentabat, Sylueftría deíndeac angufta ítínera, tellus humíditate abundans,caden tes é caelo níues,& ipfa ín madídífsimís locís acerba pernoctatio, difficillimá ac propcin tolerabilem mílítíam faciebant. Paucís ítag; poft pugnà díebus milites Lucullum fecuti, cüm afperítatem ítínerís recufarent, prímüm per tribunos militum, nelongíus procede retur,eum fruftra rogare, deinde conuentibus híncinde factís, ínter fe murmurare, noce íntentorijs crudelitatem ducís infimulare, omníag ínfeftifsimís uerbís foedoq tumul/ tu implere. V idebantur Lucullo res ín fedítíofam fpecare pernícíem, proinde fingulos adeundo milítes perhumané prenfare, fupplícarecg, tolerantíam ín fortifsimos homínes indücere,alteramín Armenia Carthaginem uelle delere,eius bomínis opus quítot clades populo Romano íntulerítde Annibale ením loquebatur.Poftquám omnía Lucullusfrv/ ftra tentarí uidit inuitus retró ducebat exercítü,& fuperato peralíos faltus Tauro, in eam regionem defcendítquam Mygdonícam uocant, feracifsimam atque aprícam. Vibserat ín ea tum opibus,tum hominum multítudíne opulenta,quam barbari Nifibin,Greci My gdonicam Antíochíá appellant, Huic nempe Guras Tígranis frater praeerat, Summata/ men machínamentorü perítía res belli Callimachusgubernabat, ís quí multosad Amin fum Romanis labores intulerat, Itaquead obfidendam hanc urbem Lucullus ultimo co natu onfedit,Eccüm paruo íllam tempore uí cepiíffet, Guram,qui fefe Lucullihumant/ tati comífitperbenigne fufcepít, Neglecto uero Callimacho, quí tuenda fuz uítz caufa abditos pollicebatur maximarum opum reuelare thefauros,ín pedícas coníectum feruati íu(sit,pcenas daturum eíus íncendij, quo Aminfenorum urbe uaftata, liberalitatis huma" nitatis fuz ín Graecos declaranda occafionem extínxerat, Fortunam hucufq indubie cum Lucullo commilítaffe uífum eft, profperasqg femper eius confilijs auras praftiufle, Atdeíncepstamet(i egregíam prudentifsimí magnanimitg uírtutem ímperatorís o!" derít,tanquam aduerfo femper fpirante flatu inaltum fruftra contenderet, nullam tamt? cíus res geftz gratíam, nullam prorfus gloríam habuere, czteróm fuperíores ille quas 071 níum mortalium confenfu fibi uendicaueratlaudes,propemodum defluxere, INeq min" m» proxime ínfelicítatis caufz ei funt adfcribendae, Non ením quo decuítftudío,*q"* lí ue comítate militarem multitudínem colebat, quia uniuerfas feruíientii uoluptate? 3 ignominiam pernicíemq imperantis fpectare exiftimabar, Jn prímísueró íd eíplurimur obfuiffe conftat,quód zequalíum fuorum,& quí ín exercitu magiftratum gerebant, q^ ;. Bd; elit tí par fuerat, neminem faciebat,fed neglectís omnibus, nullum fecum conferendum 1 Lucullus. 212 y arbítrabat, Haec fola ínter tot tantasq ornatífsímí uírí uírtutes mala fedifTeferunt, Etením modeíti(símü atcy magnanímii,& ín dicendo fuiffe grauifsímü, paremt togatü& armaqum, domí, mílítiz, pace& bello, fplendorem habuiffe prudentig.Prímam mulítarís huius odíjatqy íntemperantie facem ín Cyzíceno bello ftatím arfiffe, Salluftío placet,& ad Amín fum inualuiffe potífsimü, quód duo hyberna íllos íntra uallum agere copuliffet, Accende panteos& relíquí hybernandi labores: fíue em ín hoftili,fiueín focíali regioneftetiflenr, fubdiuo femper uníuerfi mílítes contubernabant, neq; femel modo ullam in pacatam urbemLucullus cum exercítu eft íngreffus.Hís militi odíjs Romeuulgatis, Luculli aduer^ fatjaccenfos longa ínuídía anímos eleuare,& procacitereum infimulare, quód auarítía, immoderatatg imperandi cupidítate,bellá produceret,& cüm ferme Cílicíam, Afiam,Bi^ iyníam,Paphlagonia, Gialatíam,Pontum, Armeníá ufq ad Phafidem occuparet,ad dírí^ piendam quoq T ígranís regíam cótendiffet, quafi ad fpolíandos, non debellandos reges efetemiffus, Has atrocífsímas uoces Lucium C)uíintíá unum ex Romanís ducibus ín prí mísiactaffe ferunt: cuius maximé ftudio ac uigilantía cüm de hís rebus ad fenatü relati e fe;placuitabrogari Lucullo imperiíü, eam alterí decerni prouínciá, multoscy eíus exerci» tusmilítes emerítos fierí atcg exautorarí, Accefsít huic& maior altera rebus Lucullípeftis,P, Clodius cum Lucullo coómilitabat,uir nefarfus,fceleftusfuperbifísimatq temeritate imbutus,€ quí libídíní fuze ín forore, quae Lucullí uxor erat, intemperantifsímà mulíere indulfiffe fertur, Is càüm non quantá fibi ipfe cocedebathonorís ab íimperatoreaflequeret (primas ením maxímarü rerü partes fibí iure deberíarbítrabatur) Fimbríanos milítes pel licereplurímumé fibi cocilíareadortus eft. Q uod ubí fatis eí fuccefsi(Te apparuit, quamprimáillorum anímos ab Luculloalíenare, fummumgy íllís faftídit imperatorís induce: re. Neg difficile fuerat homínes díuturna confuetudinefactiofos tum pollícítando, tum blandos ínferendo fermones corrupiffe, Hi ením erant quí duce Fímbría Flaccum confu lemoccídentes,eum(ibi delegerunt ímperatore, Quare Clodíum amícü mílít& appellanz tesperíucundé complectebant, Símulabat ením eorü fe maxíme mifereri, quód magnís bellisymaioribus periculis,maximís deníg; laboribus,nullus modus, nulla ufquá requíes adefe;fed omní cum gente bellando,orbem terra pererrando,bellis bella fíníendo,mife B ramuítam tererent,nullam tam onerofa milítía dignam expectantes mercedem, INon mí. litesamplíus,fed Lucullí díuítíarum defenfores atq cuftodes effe, quibus tot camelos,tot phuftraaureís gemmatísqg poculís plena;imperatorís auarítía tuendum effet, lam Pom^ peanosmilítes ín popul& redactos,cum liberís atcy confugibus felicem regíone, urbesqg opulentasper ocíum pofsídere, Non Míthrídatem,no Tígrane, pluuijs,níue,pruina, ge« luobrutosper uafta deferta fectarí, regías Afíze díruturos, fed profugorumbellum in Hi^ fpanía, feruilein Italía gerere, Erít neigíturtantísunquá noftrís laboribus modus?num quiefcemusenum ceffabímusenum ocíabimur alíquandor ing; pofterü eí noftra corpora imperatori conferuabimus, quí maxímü fui ornamentum effe, cómilitonum díuitías atqj felicitatem iudicet? Hac pefte corruptus exercítus, neq;ín Tígranem proficifci uoluerüt, ntjín Míthridatem, quíex Armenía ín Pontum, priftíná fibí uendícaturus ímperit ue^ níbat:& hyemís acerbítaté ínfímulantes, círca Gordyenam hyberna trahebant, fummo Ponpeíü fuper caeteros duces defíderío expectantes, Lucullo ín prouíncíam fubrogan: dum, Atpoftquám nuncíatá eft Míthrídatem profligato Fabio,in Sornatiumatcg Tria: rlum uíres fuas inducere.fola uerecundia compulfi Lucullum milites fequebantur. Tría^ rius confeftim quafi uíctoríam ín manibus habuíffet, quó fibí totam laudem:uendicaret, Priufquám Lucullíanus ade(fet exercítus,conferto przlio íngente cladem accepít. Proditumeftenim fupra feptem Romanorü millía occídifIe, centuriones centum& quínquagntatribunos militum fupra quatuor& uiginti,& Romana caftra ín Mithridatis pote^ tatem ueniffe, Paucis poftea diebus Lucullus adueníens,'Tríaríumab íratís militibus ad fupplicium quafitum abfcondit, Ad Mithridatem fubínde conuerfus, eum ín certamen qum ducerelaceffendo fruftra tentaífet,quíaís T'igranem cum multís ad fe copijs defcentem expectabat, occurrere Tígrani pugnaturus inftituit, antequàm hi duo fímuliun^ Wtentur exercítus.Sublatís ítacy caftrís Fimbríani milites tumultu ín ítínere facto, ordi, is fuos deferuere,quafi nouo fenatuífconfulto ea militía exautoratí e(fent,& decretís íam (sducibus prouíncijs, haud amplíus ad Lucullum fpectaret ímperiü, Nilfuít profecto quodnon Lucullus ad fedandos fle&tendosqg mílítum anímos, pofthabíta maieftate ímPo humiliter experiretur,fingulos orando, prenfando,leniendo,fordída cum uefte de^ ctus elachrymabat, Illítantí ducís lachrymís precibusqg neglectís, uacua marfupía abij^ D 4 Milites Luculli tumultuatitur, Plutarchi C cientes, folum cum hoftibus pugnareiubebant, à quibus folus ipfelocupletari didicie Tandem flexialíorü milítum precibus, Fímbríani cum Lucullo pepigere,fecum feptoxi, mam moraturos zítatem, X(í nemo ínterím pugnaturus occurreret, liberos atq; folutos effe. Has tamanguftas condítíones Lucullum aut fubíreoportuít,aut defert omni prafi dio barbarís dímíttere regione, Contínebat ítaque íllos, nó ad pugnam modo,neg ad mi, litare quíppíam facínus deínceps educens, fed fola eorü expectatione contentus, Cappa, docíamà l'igranefolutiísímalícentía depopulatam patíebatur, Suftínebat tacitus in pri» ftinas fefe Mithridate uíres erígere,quem ipfe pridem fenatui fcripferat debellatum,Et ob idaderanteílegatíab Roma miífsi,ut res Pontícas ceu plane Romano imperío uendicatas cóponerent; quí eum no modo nó Pontí,fed nefuí quídem exercítus dominü inuenereà debacchatís milítibus abiectífsimüatqg neglectum: quibus tantum erga ímperatore fium incontínentíz,tantum petulantíz fuit,utzftate cedente,armati ftríctis enfibus remotí(si mos,X quinullí uidebantur hoftes,ad przlíü prouocarent:deinde paríter conclamantes & crebrisínanem aéremíctíbus feríentes e caftrís egrederentur, obteftatí id omne quod cum Lucullo pepigerant tempus effluxiffe, Relictos autem milítes Pompeius líterisad fe acceríebat, Iam enim ad Mithridatem, Tígranemq debellandos, dux Romz fueratcüm plebís tum fa&íoforü princípü(uffragijs declaratus,Enímuero íngratifsima fenatui opti, matibuscg ea res uidebatur,& ampli(ísímís Lucullí merítís haud digna, quía non belli, fed triumphi fuccefTorem accíperetneg; ímperi& aut magiftratum, fed mercedem,premium, fructum rerum à fe geftarum fubrogato duci concederet. Tum etíamab his maxímé quí aderantproftrata Luculli dígnítas atqj fortuna, non fine multa miferícordiaconfpici po: tuít.INon ením honorís, nonautorítatís, non imperij eíus erga milítes ullum propemo dum ueítígíumapparebat. Omnes edícto Pompeij ab Luculli congreffu prohibebantur: nulli penítus parere lícebathís rebus, quas ipfe decem paríter cum legatis ínflitueratatqy conícripferat,(edíam omnes ín Pompeium qui multís florebat copijs conuerfi fuis audíe bantedíctís, Comunibus ítag; tandem amícisintercedentibus, híduo duces ín uíco quo. dam Galatie pariter conuenere,ubí habíto familiari congrefTu, fuper rebus fe magnifice eftís ambo uícíífím cogratulati funt. Girandior erat aetate Lucullus,cateráü dígnitas Pom D peij cüm pluribus imperíjs,tum duobus tríumphís amplior eratatqg ínfigníor.Laureatos Laureati fsfcs. propteruictorías fafces utergy pra fe ferebat, fed longo Pompeij ítínere per loca fqualída Pompei] Lu^ atqj íncultalaurííam círca faces aruerant, C)uod ubi Lucullíani lictores aduertíflent, ex cii, proprijs,quas€ recentes& uírídes habebant,lauris liberaliter contulere,Id Pompeijamí cíínbonumomen uerterunt; etenim reuera Luculli res gefta illius imperium perorna/ runt. Nil tamenhabítus fermo pacatum;níl amícum ínter eos adduxit, fedalienatís magis animís cüm mutuo diíícefsiffent Pompeius omnía íllíus ínftítuta antíquauit, omnesg prater millefexcentos,quibus cumille triumphare poffet;mílítes fibi afctuít. Nechí quo quelztoanímo cum Lucullo manfere.Síc ígitur Lucullo aut íngenium, aut ipfafortuna inreomníum maxímé ímperatoríneceffaría;aduerfabatur: qua una fi eíus fortítudiní;ut/ gilantíz,prudentíz, zequítatí,caeteríscy clarifsímis ac fingularibus ornamentis accefsillet, non Euphrates ín A fia/fed mare Hyrcanum,ipfíusq; Afiz fines Romanum termínaflent imperíum, Quandoquídem czteras gentes Tígranes ab fe debellatas anté contuderat;« Parthorum uíres non fub Lucullo quantüm deinde fub Craffo ualide ünitacf floruerant, fed bellís ínteftínísqy feditionibus difsípatz, neque Armeniorum íníurías potuerantuict fcí.EBquiídemconfiderantí mihí uideri folet, hifcerebus quibus Lucullus ingentia patri commoda cóparauit,czteros duces plurímü íntulíffe detrímentí, Q uíd enimaliud quim partaín Armenía uícína Parthís trophza, quám Tígranocerta, quàm Nifibís, quam 10 gens praeda índe Romamabacta,quam captum deníg; díadema"'Tígranís, Craffumad po tíundam Afíam extulítatqgaccendít,arbitratum nílalíud quàm praedam atq fj poliabarba ros effe: V erümubi ín Parthorum fagittasarmag íncidiffet, facile declarauít, no mollitie authoftíum imbecillitate Lucullum, fed fortitudíne,audacía, confilío, tantas retuliffev" Corías.Sed de hís alias, Regreffus ítaq;y Romam Lucullus M, fratrem offendita C.Menv mío accufatum fuper hís que quaftor fub ímperatore Sylla geíferat,Et cum Marcusid i dicium eua(iffet, IMlemmíus omnem íramín Lucullum conuertens populum incitabat multa eum praterautoritatem confularís ímperíj,praeter fenatufconfultum multa Keno protraxíffetpbellum díutíus díctitabat, Hís uocibus adductus populus tríumphum"i cullo negabat,& cüm res ín maxímum uenííTet certamen,prímores patrum& potentl^ mus quílqueín republica, quibus Luculli dignitas charaerat,tribubus fefe picem pP iU Lucullus. 213 4 populo deconcedendo Lucullo tríumphum perfuafere, Non itacy uelut alíqui,;aut longi» tudínepompae,aut rerum expofitarum multitudíne, admírandum tumultuofumt tríumphum egít, fed quampluribus hoftium armís regijsqy machínís cüm circum Flaminium naffet,clará fuoptefplendore id fpectaculum uídebatur,In pompa cataphractorum per[U1 equitum pauci, decem falcatí currus procedebant, ta cap deducebantur, Octo uero mulilectícís aureís onuftí erant quinquagínta, Alterí praeterea centum fe nusuicies€ feptuagínta millía feftertíüm de Exregijs ducibus atgp amicis fexagín: tíuí, Naues longz atqj roftratze decem fupra centum unádeferebantur. Ipfius deínde Mithridatis aureum fimulacrum fexpedum longítudinís,& clypeus quídam precíofís lapidibus perornatus, V ígínti prztereaargenteis uafís plena uehícula, aureisueró& po culis& armís atqj nummís duo fupra tríginta conferta erant, Hzc omnía ab hominibus ; defecato ueró argento fex& ptemqy muli argenti& numifmatum pauló mi» portabant.Ferebantur& ipfilibrí;in quibus quantum Pompeío ad Piratícum bellum,quantumín zraríü publícum pecuníze ipfecon tulerat, infcriptum erat, Síngulís praeterea milítibus nonín drachmas, V rbem deníque uícínosqy uícos magnífico epu Clodía pefsíma íncontinentifsímags mulíere,Seruilíam Ca gentas quinquaginta dedifIe lo excepit, Repudiata deínde tonís forore duxit, Nullohac inflgitio fuperiore purior erat, nífíquód fratrum calumníam non fubíerat. Eius tamen faftidítatg; íntemperantía Catonís reuerentía díu perpeffus,tandem repudíauit,Iarh Lu culliprefentía amplifsíma fpe animos patrum ímpleuerat, V idebatur ením uirum tanta reruma fe geftarum gloría,autorítatecy florentem, Pompeij audaciam comprímereatque tyrannidem, optimatü amplitudinem pofTe tuerí, Caterüm,fiue quód íam zgrotam pa» tiampronamdy ín futuram ruínam cerneret,fiue(ut quibufdam placet)fatís fibí uendica^ tumgloriz arbítratus,à diuturnis laboribus atcg perículís,quorum plerung ínfelíci(simi effentexitus,ad literarum ocium, ftudiofam'ue quíetem relíquü uíta conferreuoluerit, à republíca fponté fe abdicauit.Suntítag; qui hanc Luculli aibitrentur, Non ením ín Maríj calamítates atquemiferí ]:]'":^ F: uicorías,illag; maxíma clarífsimag; facinora, nullum ad resm B tíbus Iespracipitauít,Et Cíceroneépoft perniciofi ingeníoà comuni clade de Catthagíníi Numantía qu moderandas, Nec mínus quinullum moment, Craffus uero atq; Pom quam dijs uideri folet, quar odum ftatuere iudicauit, fententíam laudandam plurímü as decídifTe, quí poft Cimbricas cuftodiendos íam partos hono» fed infatíabili gloríz imperijqy ambitione fenex cum íneun rempublícam fuueníbus cotendens,feíe ín res turpiísimas,rebusqy miferías turpio^ Ísíimam Catílínz confpírationem dívíno fuo pulfam,priuatá confenefcerepraftitiffe Et Scípionem adiecta ieuíffe, Etenim fíníta quadam modeftía cíuiles ambitiones efie quám athletas ín palzeftra, cíues ín republíca damnandos efTe, nullum tempus, nullam quieté perpetuis laboribus intermittunt, peíus hanc nouam Luculli ínftitutíonéaccufare folebant, quedin uoluptates atcy luxuríem fefe demififfet, quafinon militaribus ciuilibusq; negocijsaptior ocio atqy delícijszetas ílla fuiffet. Mihi ueró Luculli víta ueteribus fímillima comoz prima partes rebus domí mílitíztg geftis, poftremze uero conuí^ U|spotatíonibus,cantu procací,facibus,omníg lufus genere cótínentur, Egoením fum omne Ibifumptibus coparauit, Catat, (eiufmodirerum ftudium, ad lufumarbitror referenda, quas ipfe respermaxímís^ affluentífsime uteb ptuofaílla zdíficia,íngentesbalneorumatqy deambulacrorü apparatus, pícturas,ftatuas, F & opibusquas fibí permultas honeftifsímo milítiz iure uendi» atur, Tanta uerb ín noftram ufq; zetatem eius delícíae opíníone emit efferunt, ut ínter ornatos fumptuofifsimosq; regü hortos Luculliani dinumeren^ tritprímis, Cyníd de hís opetíb, quz iuxta marecírca Neapolim magnifice fplendídeig conftricta füntiudicandaarbítramu r, ubialtiores profundis fofsis tumulos ipfe fufpenT R 2.. P 72]:3:0D deat?ubimarítimas zdes, easip pulcherrímas atdyamplíísimaszedificarat? ubi dífcurfus rcunduxerate Qua fingula càmStoicus Tubero haud potuiíTet, Xerxem eumex togato homine appellauit, Erant illí praeterea aedes ma Quecircunfpic tenoptíméac Inquit Pom Porehabitariona acul Sellent refe die. tum i[| T's pífcofosé ríuos edibus cí ats mirari Í e 4.)o(': í" 1 1 1 Tufculano fpaciofís thalamis deambulacrísi perornatz, é quibus ceu éfpeculisundi» ipoterat: ínquas Pompeíus adueníens,accufauít Luculli, quód adzfta^ comodatas, inhabítabiles hyeme fecifTet. Cuí rídens Lucullus, INum tibí, pet mínus dj gruesautcíconíz mentís habere uídeor, utnon pariter cumtem quogpermutem? Cüm ueró praetor quídam purpureas celebrandi fpe» Guía ab eo chlamydes petíjffet;infpecturá fídomi haberet,daturum&y liberaliter fi efufficere Poftrídie ueró rogati Lucullo quot fibí chlamydib.opus efTet,cüm cen» refpondi(fet ducentas eí dari Lucullus iufsit, Proinde Flacci poétam di^ Ds Luculli triumphus, Lucullidelitie; Plutarchi C xíffeferuntnon eas fe putare díuitias, quarum repofítaatgp celatanó plura effent his qua Conuiuia Luc. palàm confpícerentur. Erant autem Lucullo conuiuía nouo femper diíuitiarü fplendore llautifiima.— parata,nó modó purpureís ftratís,poculísauro gemmíscg elaboratís,chorís,ccrtíbus fce, nícísqg recítationibus admíranda, fed uarietate quoque ac multítudíne epulará,& ingen, tibus abundantífsimisqg bellaríorum apparatibus, Quibus rebus illiberales eum homines beatum appellabant. Pompeíum aduería corporis ualetudine captum, magnificéde Lu, cullo locutum fuiffe tradunt, Nam cüm medícus eum turdos comedere iuberet, X míni. ftri(quía zftas effet)alibi quàm apud Lucullum domi nutrítos reperiri poffenegarent,ue tuít Pompeíus utindeaffumerentur;& ad medicum conuerfus,Si Lucullus, ínquit, deli, catus non effet,num forté Pompeíus nó uíueretequare alía dari fibi iufsít, qua aliundefa, cilé cópararipoffent, Hunc tantá Luculli luxum Cato, cuí tum erat fumma& amicitía& familiaritate coníunctus;ufqueadeo íníquo ferebat animo, ut cum adolefcens quídam in fenatu longam& ímportunam de modeftía€ parcítate oratione ageret, exurgens Cato, Tacebis'ne,ínquithodíedíues ut Craffus,uiuens ut Lucullus,loquens ut CatocQuídam et(i dictum id ín curía fateantur, à Catonetamen fuiffe negant, Lucullus ueró nonuolu ptatem modó, fed laudem quoqy hís fibi fumptibus quzrítabat: quod quídem coijcere ex his par eft,qua deillo funtmandata memoríz. Ferunt ením Graecos quofdam homínes quí Romam afcenderant,apud íllum multis diebus couíuatos fuiffe, Quí cim rurfus ínuí tarentur, grzca quadam parfimonía ín uerecundíam ductos,recufafIe uocationem,índi num ducentes fi propter fetantís quotidie fumptibus conuíuía pararent, His uocibus rififfe Lucullum,dixiffegy, Nonnulla profedtó ex hís propter uos fiunt uítí Graci, cate rüm pluríma propter Lucullum pararí íubeo.Cüm ením forté nemineapud eum corna te, unica fibí menfa dapesq; modefta parata effent, difpenfatorem domus ade uocatum obiurgauít, Cui ille, Non putabá,inquít, cüm folus coenaturus eíIes, fumptuofotibíopus effe conuíuio, Quid aíseLucullus inquít, an ignorabas penes Lucullum hodiecenaturü efe Lucullum:zltag; cüm totam íam urbem harum rerum crebra fama peruaderet,Lucul lumtuncforté per ocíumín foro fedentem Pompeíus Ciceroqy conuenere; Hic nempeín tímís fibi famílíarís eratatqy amicus; Pompeio ueró, etfi anté quada fimultateob Mithri^ D datícum bellum mutuó aduerfarentur,& loquíitamen familíaríter,& confueuiffe folebat, Ciceroítag falutato Lucullo, nunquid dífputare de phílofophía luberet, rogabat: cumq íllerefpondiffet,lubere maxímé,& adeffe ultr etiam íufsíffet, Volumus, inquít, apud te canare hodie,fed ea codítíone,utnil nouinoftrí caufa pararí iubeas, Subrecufabatíd Lv cullus,& ín pofterum diem differri conuíuí& poftulabat:illi ueró necy dífferre, neque allo quendiífecretà familíares fuos facultatem fibi facere uoluere,ne alíud domi parareíuberet conuíuíum, Hanc tamen ei poftremó ueniam praftitere, ubí ipfis audientibus cuidam ex familiaribus fuis id folum diceret, In Apollineccenabítur hodie: ea fola uocefefeliit eos. Id ením eratunum ex maxímís eíus coenaculís eo nomíneappellatum. Síngulísenim(ut uídetur)coenaculís,& coriuíuij precíum,& fplendor apparatus defínitus erat. Quamob/ rem famuliauditolocí nomíne,confeftím intelligebant quantís fumptíbus,quali ornatu, Ideftiuxta Ba- quoueordine conficiendum effet conuíuíG, Confueueratautem precij quinquaginta mil deumyoronatis liumín Apolline ccenapararí, Qua cümficeoquoque die acta fuííTet, mírabatur ftupo/ mille denti! ve quodam Pompeíus ín tanta epularum abundantiía celeritatem apparatus. Hisitaque qvinquagint4,/ in rebus Lucullus maxímas opes, tanquam barbaras X bello partas, parum utiliter contu m mebat, Níl mínus tamen diligentia ad ea fibi comparanda adhibuit, qua ftudiofoac lite BibliothetLu- vatífsíimo homine dígna effent, Etenim plurímos pulcherrímedpfcriptos coégitlibron adi quorum profectó ufus maiorem fibi, quàm ipfapoffefsio gloríam uendícabat. Srudíolo enim cuíque,& biblíothecze,& qua círca eas erant ícholi atque deambulacra;liberepe" petuo, patebant, quà fe Girzcí cüm per ocíum lícuíffet, uelut ín amoenífsimum gno. dam Mufarü díuerforium, conferre folebant, ibi loquendo, legendo, difputand?. T iucundé terebant, Et Lucullus plerunque ubí erudítifsimos uiros difputare cM! fepotiísímum íngerebat, Sí qua etíam ope illisín Republica opus fuiffet, autore" d lo quamprímá affequebantur, ut uix credibile fit, quod fuerit illud quantum"m E s cos homínes ftudíum atq; humanitas: fouebat eos, colebat eos, conuíuijs excipie»a€ & propríoslareslíiberam Grrzcorum Romam ueníentium aulam facíebat. Omne phílofophandí genus famíliarifsima quadam cognitione complexus eft, Academ?"T men àpríncipio fummo ftudio& amore colebat, non eam qua noua eft appellata; d" " EY",,."; trem», quam tunc maxime& Carneadis fcriptis& Philonís doctrína floruerit; fed ue T Lucullus. 214. y cuius tuncerat princeps A fcaloníta ille Antiochus,uír& acris ingenij,& dicendírationis peritífsimus erudítifsimuscqy. Hunc Lucullus fummo ftudío fibi ín amicítià concilíatü,focium uíte fecít,& Philonis audítoribus feoppofuit. Horum unus M.Cícero erat,qui cüm eegantíísimü fuo more ín uetere academíá librum fcripfiffet,in quo eíus fectz partes Lu. cullo,ibijpfi contrarías laudandas concefsít,& Lucullus eapropter liber ipfeínfcríbitur, Erantenim mutua ínter fe beneuolentíaíunctí,& confiliorü in republíca focij, Non ením fcLuculluspenítus abfolueratà republíca,fed prímos ínter urbís principes locos atqj honores, quía ín hís plurímit moleftiará atq; perículíeffet, Craffo dímifit, atg; Catoní, Hos enimduos pofteaquá fupremas ipfe partes ín fenatu recufaffet,hi quibus Pompeij poten» tíafufpecta erat, libertatís príncíptt tutores effecerant, Obamícorüpatrocínía defcendebutínforum:ín curíam uero, fi quod Pompe; ftudíi, fi quam extinguereaudacíá aut am^ bition£ oporteret, Etením decreta quz debellatis ille regibus ínftituerat, antíquari fecít, quamue militibus fcripferatlargítíone, focío Catone daríprohíbuit, Quamobrem Pompeíusin Crafsi& Caefarís amícitía;potíus ueró coniuratíone cofugiens, cüm armís& mi» lidbus totam feré urbem ímpleffet, eíe&is extra forum Lucullo atq; Catone, decreta fua promulgari fecít, Efus índignítaté reí cm períníquís, utpar erat, anímís optímates ferre viderentur, Brutium quendam Pompeiani ín medium produxere, quem Pompeio ínfi^ dianten deprehendiffe dicebant, Híc ín fenati deductus, alíos quofdam Romanos accu» fauit,ín populo ueró Lucullum ípfum adíecit, quem ínfidíará autorem ín Pompeij caput fuillealleuerabat, Nullam ueró fidem cum teftis leuítate,tum uerborti ínconftantía, ea fi» bíaccufatío uendícauít,fed cüóm mercede omnes eum uírü in Lucullum folícítatü efTe cen feren,tum paucis poftea diebus addítum fceleri fcelus rem maximé patefacit,Invent& eft enimBrutij cadauer eie&ü carcere quem naturalí ualetudíne confe&ü effe dícebant,fed iaterfedià Pompeíanís recentes uibices,& fugillatíonis ueftigía declarabant, ne per íp^ fumetiamaccufatoré res unquam ín lucem produci poffet, Ea res plurímü à republícaLu cullumabduxít;fed Cíceronepoftremó fumma cum indignítate ex urbe eíecto,miffog; in Cyprum Catone,ab omni publíca cura prorfus fefe abfoluít, Feruntautem eum fub mortemaduerfa mentís ualetudíne captit, paulatím contabuiffe, Porró Cornelius Neposno b attemala,necg naturali morbo, fed medícamentísà Callífthene quodam liberto fuo cor^ ruptum in id íncidiffe prodidit;Callifthenem enim(qu3à mags ab íllo amaretur)quaz uím amatoria habuerint pharmaca quadam ei propinaffe,Lucullumqy tantü à ratíonís ufu ab^ fuife, utuel eo uiuente omnís reí familíaris cura Marci fratrís confilio fuerit gubernata, Mortuo aute eo,haud aliter ac fi ín medio& bellícari& cíuiliumrerü flore curíug: oppe^ tijffet(ummo cumluctu concurrebantomnes,& nobilí(símís ab adolefcentibus delatum ín forum corpus fepelíriuolebant ín campo Martío,ubi Syllaíacuerat,nemíne ex Luculli ntceílariis id expetente:haud ením facilis apparatus ille fuifTet.C)uare Marcus frater multisàpopulo precibus impetrauít,ín agro Tufculano Luculli funera celebrarí,Ipfe ingen. tiratis marroreaffectus, non multü deinde temporís fuperuíxít,fed bona cum eíus ata» tat gloría, uíta quoq; paríter eft extíncta, CIMONIS LVCVLLIQVE COMPARATIO. 7M Go itaque Lucullí mortem perbeatam maximé opportunamq; fudícandam sj arbitror. Non ením quam Romanze libertati ínfenfa fata moliebantur,foedam, Ay lachrymabilem, miferamcg reípublícae peruerfíonem uidit, ceterüm liberam $3 adhuc,zegrotam tamen atquelabantem patríam cum uítarelíquit, Idqy ín prí^ misomnium Lucullo Címoníg commune fuít: quandoquídem& ífte nondum turbatis, fed uigentibus adhuc Girxcíz rebus díem obíuít, Nontamen utílleàrepublíca fo^ Utsatque díuifus fed pariter cum uita X íimperíum& Címonís milítía cecidere: neque a armis,honoribus, atquetrophzís, uelut ín portum quendamfefe ín potus comeffatío^ 1658 contulerat, ceu mordaciter ín Orpheum aít Plato, arbítrat& eos quíbenehonefteg; ient apud inferos premium manere crapulam fempíternam, Ocíum ueró atque quilla quies,& clariísimum literarum ftudium honefta cum uoluptate coniunctum, riae grandiorí etate uíro,G a cíuilibus bellícisqy muneribus abfoluto,folatium uí^ ser et, Verüm ab íngentí rerum geftarü gloríain luxum uoluptatemq defl uxiffe,& MEL uítze ín focís atque delítijs, uelutímperíorü uictoríarumqg Venerís fefta egifTe, "aud pulchram uítae mutationem exífítimo, neque Xenocratem ímitantís, fed ad PiCuti fententíam potíus ínclinantís, INec parum mirari foleo,(i quando cum prímís ul^ Cicero lib. 4., Acad, qua st. Luculli mors, C Lucullus primus Roimnanori Tau vum fuperauit, Plutarchi tímas eorum zetatíspartes ipfe contulero.Etením illis íuuentus prorfus contraría fuit: C, monís quidem infamis atquefoluta, Luculli ueró temperans& erudíta, Meliorísítaque eft, quíín meliorem uítz inftítutione conuertítur:& longelaudabilius eft íd ingenia ubi arefcentíbus uítíjs,uírtutes cotinuoflorefcüt, Atqui amplas díuítías pari fibi rationequa, fitas,non parítamen fplendore erogauerunt. Quis ením auftralem arcís muri, quemCi, monís opibus abfolutum fuíffe conftat, Luculli thalamis atqj tumulis,pífcofis riuulis cir, cunfeptís, quos ípfe círca INeapolim barbarís manibus exaedifícauit, non díene antepo fueríit'Quís praecerea cum Címonis, Lucullí menfam cotulerít/cum officiofa& humani; fima luxuriofam atqj regalem? Hzc em ad paucorü delítías íngentes díuítías effundebar, ílla modeftís fumptibus enutríebat quotidie multos, Sed pro temporü tamé uarietate res ipfz compenfand funt, Incertü fuerat ením fi publícis àlaboribus atq; magiftratibus in tranquíllam ocíofamq; fenectuté defluens Cimon, faftidíofam lafcíuamq duxiffetuitam, prafertím cümuírí íngeníá non abímmoderato uíníufu, non à mulierum amoribus,non abomnídeníg uítz feftiuitate abhorruerit, Catterüm maxímattü rerum afsiduz medíta, tíonesatq; confilia, S bellorum tum crebra perícula,tum ínnumerabiles pene labores,ce^ terarumuoluptatü ímpetum íntermíttunt, ín hís potífsimü anímís,qui generofa quadam nobílítatead capeífendam gloríam natí funt. Nemo uero tam fubtilís críminü inquifitor, nonuítíorü qui(quam tam acerrímus accufator effe potuít, ut fí dum imperíum bellum erebat Lucullus,díemultímum obíjffet,uel unam huíc uíro calumfiíam potuerít ínuení re. Seddeípforum uíta fatís, Bellicís ueró ín rebus ambos terra marg claríísímos duces fuiífe conftat, Caterü ficut athletas eos quí eodem díe una palzftra luctaq coronant, in^ fueta reí magnítudíne uí&torías uocant; fic Cimonuno die pedeftri naualiqy trophzo co: ronans Graci, iure fuo ín bellícís artibus primas fibi partes uendícare uídet.Patríz deín/ de Címon, Lucullo ueró patría imperii dedít; Echicamplifsímis Roma focíalíi uiribus urbium res maxímas gefsít; ille uero fubiectam íimperío Crraecize patríam vfqueadeo extu lít,ut faperatís hoftibusnoneam modo liberam fecerít,fed fibi quoque tum gracarütum hoftíum rerum fummá adíecerit, Perfasením deui&tos ab acceffu maris prohibuit, Suafi ab eo Lacedzmonij Graciz fponté ímperío conceffere.Síi maxímü praeterea imperatoris officíum ducimus, obedíentíamfibí militum cum beneuolentía comparare, profedo Ci, mon Lucullo anteponendus erít, quandoquidem íftum milites fuí neglexerint illum ue 1ó focij fumma cum admíratione fuerínt fecuti: ab ifto fuí defecerínt, ad íllum alieni con fugerint& hunc deníq milítes quibus cum ad bellum egreffus erat,regredíentedeferue/ rint; ílleueró domü redíerít prínceps eorum quippe,quorum fub imperio prímá enauiga rat,tríaomní diífficillima,cum hoftibus pacem,cum Lacedaemoníjs cocordiam,ínterío^ cios imperium affecutus, Florentifsíma ueró ímpería regescy delere potentífsimos uterg adortus,in ipfo penérerüacbellorum culmíne cecídere. Cimon nempe aduerfa folümfor tuna przoccupatus:nam X imperator& ín maximo gloríz flore extinctus eft,Luculliue ró calum non ítaín fortunam transferam, quín ipfialiquam eíus rei caufam afcríbendam atbítrer,Síue ením ígnarus,fiueneglígens íd egerítfummofibí detrímento fuiffe quísdu bítat,quód mílítumaudacíam, temerítat£, auaritiam,uerba, fedítíones non compofuerit: quz omníafortunz peftís monumenta prz fe ferebant. Sed id propémod Cimont quo que comune fuít, Etením cíuibus fuís ínuífus,relegatus exulauít,nedecemannos eíus(ut inquit Platoyuoce audirent, Nobilifsíma ením ín fumma uírtute ornata íngenía, quia non ad uolupraté confilía fua referunt,multítudini perrarà placere confueuerunt,Síutro pu' blícos errores homínü peccandiq; lícentíam coprimere ftudeant, ad íntolerabilefui afti díum uulgus accendunt,períndeac medícor& uíncula,quz tametfi ad pulchrü natura or dínem membra cóponant,toleratu tamen dífficíllíma funt. C)uamobre omnifortaffeeluv modi crímíne tantos uírosabfoluere dignum fuerít, Atqui multó longiora Lucullusitine racum copijs fuís emenfus eft,&ín remotíores orbís terrarü regiones penetrauít.Prímus enim Romanor& omnium cum exercítu Taurü fuperauít, Tigrim traiecit, Afízregi^ ipfo fub hoftium afpectu, Tígranocerta, Cabyra,Sínopen, Nifibim cepit, díripuib ince dít. Omn£ Afiam feptentrionalem ufquead Phafídem,orientalem ufque ad Melmaw ftralem u(quead rubrü mare Romanoadíecitímperio, Etpotentifsímireges totàfe en rijs proflígati, nil prorfus aliud quàm nuda corpora referentes, ín uaftas folitudínes, uascy inaccefsibiles,&c nullo antea humano ueftigío prafígnatas,ceu fera aufugerunt. ll hocautem Lucullus maxímé przferendus eft Cimoní, quod Perfa ceu nil graue? Cím ,;. n,;: oypto ne paísí,contínuó ín Girecosarma mouerunt,€ ingentem eorum exercitum in icc Nicias. 2I$ y uicerunt, fuderunt, trucidarát, Caterüm poft Luculli, quíd l'igranes memoría dignum cgittquíd Mithrídatesccüm hís fuperíorib.cladibus obtrítus atq; confractus,ne femcl quí demaduerfus Pompeiü copías fuas extra uallum educere aufus fuerit, fed fola fuoa falutí fuz confulens ín Bofphorü fefe receperit, Tígranes ueró cüm nudus atq; ínermís coram Pompeío fupplex humí procubuífTet, fublatà proprijs maníbus écapíte díadema ad illíus pedes depofuít, negy tam Pompe, uírtute dj Lucullí ui&oríjs in efus fpectaculi miferíam corruit, X regní ínfígnía quafi príus ablata, cunc fibireftítuta iucunde fufcepit. Clariorís ít ímperator dícendus eft,cuíus ceu pugilís artíbus,uírtute,ingenío,índuftría,uigilan»| tiaaduerfarij uíres magís cotundunt, Cimon praterea hís cum hoftíbus belli geísít,quo^| rumfüb Themiftocle, Paufanía,& Leotychída afperrímiís cladibus uíres anímicg cecíde^| rnt: quare& fuis uictoríjs id plurima códuxíffe par eft. Nam facillime, cofractis anímiís, corporadebellarí folent, Lucullus ueró ci ígrane, ímmenfo imperío,innumerís copíjs, amplifsimis opibus, clarífsima maxímar& uíctoríarü gloría floréti,cogreffus eft, Siboftía denigj numerü utríncp confiderare uelimus,tanto Lucullo Címon erítínferior, ut nomo dànonpar, fed ne cum illo quídem coferendus efTe uideatur, V trígy tamen perfípicuü eft afflaffe coelefte numen, praemonuiffeqy. Luculli quidem qua adorírí,illum ueró quz ob» feraredebuerít,& ambos deorum fuffragijs ín tam fublíme gloría faftigium evafífTe, Nicias GYVARINO VERONENSI INTERPRETÉ, VONIA M, utatbítror,nó abfurdé Nícíam Craffo,& Parthícos euen Wi tus cafibus Sículís cóferre poffe uídear.admonendos putaví,fi quifor$ té ad hzclegenda accefferínt, ne me erga'Thucydídem, quí de hísre3 f| busornatifsíméatqy accuratífsímé fumma cum uaríetate& copía fcrí^ w pfit, eodem effe anímo arbitrentur, quo Tímzxus olím fuiffe perhibet, j quí cim Thucydíde grauítate ac uehementía facile fuperarepoffepra Som feferret, X Philiftihiftoríam tanqua rudis& inepti fcriptorís afpernab retur, inhís praefertím quae ab illis ornate copíofetg fcripta fuere: ipfe tamen ufqueadeo coniemnendus apparet,ut nó pedes(quod Píndarus inquít)Lydium currum fequí uidea^ tur, fed plané ínfans atqj rídendus euadat;atqj ut Díphilus inquít, fupra modum pínguís, & Sicula crafsítudíne delíbutus appareat, T Spe enimad rídenda quadam ac leuía,mínia me&padhiftoríz contextum pertínentía digredítur; uelut cüm Athenienfibus aduerfum fuif tefert, quód INícías imperator declaratus mílítíam detrectaret, cuí àuíctoría cogno» meneffet:aut cüm propter deiecta Mercurij figna, demones Athenienfibus portendi fedicit, multa illos ab Hermocrate Hermonís filio aduerfa paffuros ínbello, Scribitín^ fuper, confentaneum fibi uíderí Herculem Syracufanís effe propitium ob Proferpinam, tus ope& auxilio Cerberum rapere meruít: Atheníenfibus uero infenfum efTe, quod sríteos Troiana ftirpe oriundos feruaffent, cüm ipfe Laomedonte regnante Troíam eueriffet, V erdm eiuídem,utarbitror, prudentiz eft Dhiliftihiftoríam emenda re,& Pla» tonis& Aríftotelis, quod idem fecit, día reprebendere, Míhiueró zemulatíones in fcri» endo contentiofze, penítus homíne líbero índígnz uíderí folent, ac fophiftis precípué unüníre,quos etíam fi contentíonístantüm caufa fcribere putem, dementes effe cenfe^ "3t quoniam quzea Thucydide& Philifto fcripta funt,pratergredí non licet prefer» U" quz uítam homínís,& mores continere uidentur, quambreuifsimé íllorum fcripta Prrurtens, carptím quzcung míhí neceffaría fore putauero affumam, ne nullo prorfus nilo urat hecattigiffe uidear: reliqua ueró qua plurímos latent, atqueab alijs fparfim Tata funtmaxímé uero príícís monumentís€ decretís cótenta ín unum colligens, coBaborhiftoriams contexere non ínutilem, ut arbitror, futuram, fed quz ad uíta moresretefdendos plurínum ualeat, Prímüm igitur Aríftotelís de Nicía teftimonium refe^ leise. urqui tres optímos Athenís cíues,ac fumma in patriam charitate&beneno) nisle os uiffe refert, Nícíam Nicerati, Thucydídem Milefia,& l'heramene Agno Pig icet hicpoftremo loco non íníuría fitcollocandus, cum propter generis obícuarm quod ínftabílem femper ín admíniftranda repub. fententía habuit,& 10dà qui Th I partes fecurus eft,íta ut Cothurni etíà cognomen acceperít,E duobus relí Ésprínci cy ídes quide natu maíor erat,multaq; fimul cum Perícleperea tempora ciuíta P6optímaatc praclara erga rempub, operatus eft. Nícías autem cpuís admodá Plutarchi C adolefcens, tamen adhuc Pericle fuperftíte, dignitatis aliquíd&C autorítatís meruit, Nam & przturicum íllogeffit,& ín magiftratibus plurimis illi plerungj fucceffor dele&us eff, Poft morté ueró Períclis non ambigué primae ínrepub. partesad eum delata funt, praci, pueabhis quí ín cíuítate díuitijs& nobilitate praeftabant, Huius enim potentia, Cleonis audacizatcg fuperbíz opponere conabantur, INectamen aliená ab íllo uoluntate Nicias habuit, Cüm ením Cleon fenior maxíme partes foueret, mercede etía íllorianimos cor, rumpens,tamen hís ipfis quíbus tantopere ftudebat gratíficarí,odíofa fuperbía illius erat, Idcirco Níciz potentía extollere nítebantur,quí lícet etià paulo feueríor haberetur,nó t2, men grauís erataut aufteranimís eius feueritas, fed comítate quadam& urbanitatecondi t2: praterea timorís& cautíonís fimilitudíne ad fuíamoreé multitudíne allíciebat, Cumg naturaformidolofus admodü effet atg; remífTus,ín bellícis quídem rebus fortuneprofpe. rx cuentus íllíus tímidítaté occultauít,[n repub.ueró admíniftranda abíectío anímí, prete reamítís erga calumníatores tolerantía,manfuetudíne quandá populare pre fe ferreuide: batur,multumgy fibi fauorís Xbeneuolentia àmultítudíne cocílíabat,cuius maxime pro, prium effe uídet,magnos& audaces in repub.uíros odííle, tímídos auté magnos efficere, quod maxímí etía honorís loco plebs reponat,(ife magnís uiris contemptui non effeani maduertat,Perícles ígitur uirtute& oratíonís uehementíaplurímü pollens,ín cíuítatema gnus habebatur, nec ullíus artís quae ad mulcendos multitudínís anímos ualeat, ignarus putabatur, Nícías ueró hariartíum expers, díuitijs aute egregie abundans, illarü auxilio populifauoré ad fe traducebat, Cumt facilitate Cleon& fcurrilí quadà urbanitate Athe nienfi beneuolentía coparaffet, Nícías minime fehís artibus ualere fentíens,uarfjs fum ptibus ad uoluptaté excogitatis, gratiofum fead populum reddere meditatus eft. Arg ín hocomnes quicunqjantea fuerant, aut hactenus poft ipfum extitere, gratía& liberalitate fuperauít,ita ut multa etíá ad noftrà zetatem eius monumenta fuperfint,uelut Palladíüad^ 1 videturalid huc inarce conftítuti,&t ín templo Dionyfij ftatua eíus ínter feftos trípodes recubantís. paulo efeapud. Spe enim fpectaculís feftisgg populo exhíbendis cum certaffet, reliquos omnes facilefu Pltscb.^ perauit,necab ullo fuit ipfealiquando fuperatus. Traditur ín folenni quodam fpectaculo INíciz ferui adolefcentem forma praftantifsimü,& Dionyfij habitu ínfignem, ad popu. D lum procefsiffercumcq ab omníbus clamor&plaufus fublatus effet,adolefcentís ornatum & pulchrítudínem admírantibus, affurgens Nícias,INefas.ínquit,effe arbítroruíri Athe níenfes feruire hunc adolefcente,quí tanto omníü cofenfu Deo perfimilis tudicet;propte tea liberum illum effe iubeo. Memoratur praterea magnifice praeclarety ín Delum facro rum facta deductío,Cüm ením chorí ín honoré Apollinís carmína quedam cantaturía ci uítatibus Grzcíz in Delum quotannís mítterentur,confueuerant utcundy forstuliffetna uígantes nullo ordíne turba incópofite obuíam procedentí carmína referre, coronísqyac ueitibus nulla adhíbíta reuerentia fumptís, temeréad deum falutandum accedere, Nicías ueró huíus facri deducendí gratíaab Athenienfibus in Delum míffus,cum omníchorotn Rhenen Delo fínítímà ínfulam defcendit, facrífícía cuncta, atqy apparatum fecumdedu cens, Nodtedeíndepontem qué certa menfura fpacij auro uaríjsqy picturís atcpaulcis egre gíéornatii Athenís fecum portauerat, é nauibus educens Rhenen Delo coníunxit, cum non magno admodum ínter fe fpacío ínfulee díftent, Poft haec ínfequentís dieíprinctpto, per eum quem dixi pontem uníuerfam pompam& chorum mírifice inftru&umfuauifsi mís cantibus ín Delum traiecít:índe facríficijs ac certaminibus couíufjsqy pera&is, exare íngentem palmam eíus reí monumentü futurum deo conftítuít,& decem drachmarum millibus agrum mercatus deo facrificauít, ac Delíos íufsiteíus agrí prouentus capientes annua facra deo facere, multacg bona precatos INícíz fplendídífsíma conuíuía celebrare Hzcomníaín columna ínfcríbí curauít,eamq ueluti etus monumenti cuftodemin^'t 9 teliquít, Sed non multó poft uentorü íímpetu palma deíecta,ftatuam etíá quac ín proximo locata erat, fubuertít, Atq; hzecíllum uulgarís gloríz& ambítionis gratía, tum popularis fauorís aucupandi fecí(fe non immerító forfan fufpícari quifpíam pofsít: quant mom uítamac mores nonalíenosá religíonefemper fuilTe anímaduertat, Diuínaueheme? 4 obftupefcebat,& ut Thucydides fcribit,obnoxíus afflatuí: fcribit ením ín quibufdam, s fiphontís díalogis, fingulís diebus facra facere folitum fuiffe. Domí quoqj uates habe Á quos afsidué de reip.futurís euentíbus confulere fimulabat;príuatís auté de rebus que bat maxímé,przefertím uero de argétí effofsione,quídnà fibi aufpícia cafurtü porten: 7 is accuraté fcifcitabatur, Nang argentifodínà inagro Laureolíco habebat maxími fant p?" yentus,uerüm fummií perículí ac laborís opus, ín quo magnam feruorumtu fatigabat: rbamafsidue Nicias 26 1 fatigabat.Itag plurima díuítiarü fuarum pars argento atquepecunijs cotínebatur,& pro^ pterea multos círca fe contínue petítores habebat,€ quíibus nemo fermé abibat uacuus, Nonmínus ením hís à quibus mali quippíà tímeret, quàm hís quí defe benemeriti effent, tribuere confueuít Itaq; plurímís hominibus facultates eíus utilitate afferebant,malis quí dem tímorís caufa;bonís aütob íngenítà in omnes humanitate& liberalitatís ftudiü.(Qua rumrerád poétis comícís teftíimonfía fumerelícet, T'eleclides enim fycophanta quempíá ialíadicenté índucít; Charícles mín&unam tradere noluít,ut eíus malefacta filere,qui ma^ uifiliorum prímus€ marfupío natus eft, A t Nícías Nicerati filius quatuor dedit:cur ueró dederitetfíoptimé norim,nequadj tamen efferre uolo,eft eii mihi peramícus, Ille ueró a pudEupolidem in Maríca paupere quendam& ociofum índucens, fic in quit; Quandíu eftquàd non fuíftí apud NícíamzImó ne uídí quídem,nifinuper in foro ftantem. V ídifIe fehomo Nícíam dícítzAt qui uidifti,nífi forté prodens homine rogaftí,ecquís deprehen fumaudíuerít INícíamzC) uanquá à ftultí homínes uos uírá optímü ín crimíne deprehen, datiscAríftophanís aute Cleon mínítans fic ínquít: Caeterís oratoribusteulam przecludá, Niciuero conterrebo.Phryníchus etíam uehementer pauidü ac demiífToanímo fuiffe hís verbis illd oftendit, de quodam amíco fic loquens: Huncego cíu£ optími fuí(Te, negqhumilemautabíectü uíxíffe quemadmodiü Niciam,copertum habeo, Ex hoc ígítur&calum niatoribus obnoxíus,necy couíuía cum aequalibus celebrare,nec alíque fermonís"ilanz confuetudinís focí habere aufus eft: fed cüm magiftratü alíque gereret, ín curía femperad noctem ufqy permanebat,atgp ín fenatü prímus cum ueníret,omníü poftremus digrediebat, Cüm uero nullo munere publico fungeretur, dífficillimus ad eius colloquia patebatadítus,quód fe domi claufum plerung: cótíneret;amíciueró proforíbus adftantes accedentibus obuíá procedentes, INícía uenía darí precabantur,quód publícís occupa tíonib. tmpeditus,aures íllís prxbere no poffet.Erat inter eíus familiares przcipuus Hie^ ronquidam,quí maxímeillius gloríam&dígnítate augebat, plurimo tempore illius domí nutritus, unacy fecti mufíce& literará dífcíplínis inftítutus, Hic fe Dionyfij filía afferebat quiChalcus cognominatus eft,& poémata nonnulla copofuít, quorü aliqua ad noftram uígatatem permanferüt.Híc etíam coloní qua ab Atheníenfibus ín Italíá mifTa eft,du. ? Gorconftítutus, Thuríorü cíuitate zedifícauít, Is igítur Hieron obfcura uatürefponfa Ni» di ivrerpretarí cofueuerat, atqj rumores ín populo uulgauerat, Níci laboríofe admod& aqueonerofe,ob nímíá quam pro cíuitate geftabat folicítudine uiuere, quippe quí ín bal náisetiiatoy ínter coenandá,reípub, alíiquíd profuturü cogitarenunquádelifteret,& prí^ waüaetíam negocía propter publícor munerum admiíniftratione negligeret, necfomnü tamcapere propter curarü pofletanxíetate,&ex hocimbecillo atqj ínualido corpore ef^ fe'&um,negy amicis cogredi,neg; ullam cum eís uoluptate caperepoffe,quorü etíam com modaatc utilitates reipub.caufa contemnere cogeret:no idem faciens quod pleríg; con^ (ueuerát, qui amicos ex publíco dítantes,quaftui fímulacludíbrio rempub.habent, Hac pilámdictitare atqy ín uulgus íactare cofueuerat;& profecto INícía uíta feré talis erat qua lisibilloprzedícabat. tag frequenter illud Agmemnonis habebat ín ore; Pompa eft quae Peromnénobís uítam imperat,cuíaüt feruímus,plebs.Cum permulta ín repub. nó recto iudiciofieri anímaduerteret, populüt non tam grauibus ac fapientibus uíris, prz hís qui Purmádicendí audacia praftarent, fauere, excellente uero gloríamaut prudentià ínuí^ mpopulo atgj fufpectà effe confpiceret, quod Períclis damnatío,ac relegatio Damonis, tt Antiphonte Rhamnufi fumma diffidentía teftabatur, quecung) ad eum laborís tupericuli nimiü habitura ímpería deferebantur,repudiabat, Maxíme ín hanc fententíà Lachitze exemplo confirmabatur,à quo Lesbus capta eft,quíi cüm é bello redíens geftarü i'rtrumratíone ín fenatu reddídi(fet,educto gladío feipfum ínteremit,ut ínímícorü ca^ n5 euitaret, Cüm ueró neceffitate copulfus admíniftranda quadam fufciperet,exer^ citus faluti atque incolumítati ín prímís confulebar,ac fi quid praeclarü gerere contígiflet, "5 gtatíam non virtuti ac prudentíz fuz, fed fortunz magis autdeorü benignitatí acce^ Pam referens. gloríam fuam quammíníme poterat ínuídia obnoxíam facere conabatur, air eclare[ibí confuluiffe aliorum cafus docuerunt, Cüm ením multa reipublicae Mii ubunuüm fere tempus contigiffent, multaq; ín ea perturbationes extitiffent, ipfe ea espers atque ímmuniís euafit, quod faciléper fingula eíus temporís gefta re^ pere f us apparet, INam clades quamà Chalcidenfibus ín Thracía Athenienfes acce» 5, lub Calliade& Chaerophonte imperatoribus contígít. Ab Aetolís ueró accepta *Thitas eft, cüm dux exercitus Demofthenes eífet, At cüm ín Delo mille homínum Vide Suid, in Agguyyid, C D Tbucyd.Ub. 4. Plutarchi Atheníienfiam cecídiffet, Hippocrate fuiffe imperatore non ambigitur, Induciz ueró ín, tra cíuítatepeftilentiz,ín Periclem caufa refertur, quí bellieffugiendi oratía multitudine omnem exagtís ín urbem couocaret;quapropteríllí& locort infolentía,&urbanivuictus defuetudinetabefaátí,peftem fubito ín cíuítate concítarunt,Horü ígítur,utanteadixi,ma lorumomníü ne míníma quídem füfpício INícíam attigít,itag; femper ín cíuitateperman fit incolumís,Atueró mílítíz gefta praeclare multa ab eo funt, Nam ímperator contra La, cedamones creatus, Cítherá infulam cepit, Laconíce regíoni adíacente,& tuncá Lacedz monum colonís ínhabítata, Plurímas etíam ín Thracía quae ab Atheníenfibus defecerant cíuitates recuperauít. Cumq; Megarenfes intra moenía copulíos claufiffet,prímó quidem Minoam ínfulam cepít, nec multo poftillinc dífcedens INífza potítus eft,Inde in Corin, thíumagr& progreffus,íngenti praelío illos fuperauit, multísq; uírorü millibus interfedis Lycophronem etíam ímperatoré occidit, Cum illinc dífcedens,&íam alíquantüitíneris progrefus amícori duo cadauera ínfepulta relíquiffe memíniíTet, agmé uniuerfumfifte, reíufsit,atq; ad hoftes praconé mifit, qui mortuorü cadauera ad fepulturá repeteret,Ne/ ueíllam feulegem feu confuetudine uerítus eft,qua comuniter ab omnibus iudicatur, il los hoftibus uictoríatacíto confenfu tribuere, quí corpora ad fepulturam repeterecogun tur: ítaqj trophei ftatuendí quibus íd euenerítíimperatoribus facultas adimitur,Quíenim uícerínt,potentíores effe íudícantur;ítag; eos precaríó quícqua ab ínferíoríbus petereab; furdum uidet, Attame Nicías uictoriz opinione& gloríz negligere maluit, quàmfuorü cíuí& corpora ínhumata relínquere,Pofthaecaduerfus Lacedzmoníos profectus, corum matítímá regíoné populatus eft,fuperatísqy copijs quz fibí obuíam uenerant, Thyream occupauit, quá pet íd tepus Aegínenfes tenebant,atq; omnes captíuosAthenas uíuos per duxít, Cüàm omnís Peloponefus confpíratíonefacta, terra marítgy Athenienfib,bellá pro pterea íntulíffet, quód Demofthenes locü quem illi Pylon appellant,muro fabrícato clau fiffetingenti przlío comiffo quadríngenti ferméSpartíatz milites inínfulam que Spha &ería dícítur confugerunt, Hos capere uehementer optabant Atheníenfes,uerüardua(a né acperdífficilís obfidío futura uídebatur,cüm propter locoráafperítatem& aquarü pe nutíam, tum quód maxímáatq, ad res gerendas aptifsimá aeftatis partem ín his locis conv fumendam foreuídebant, hyeme ueró locorum przfidio tutos cernebant hoftes futuros, cüm nulla ex parte facilís ad eos adítus pateret, FIec ígítur Atheníenfí& animos diftrahe bant,& fefe grauíter accufabátquód miffos à Lacedaemonijs de pace legatos repuliffent, cuíusrei Cleon ín Repub.admíniftranda Nície aduerfaríus fueratautor.]s enímcüm La cedzmoníortü opibus fauere INícíam,Georü quogy amicitia affectare confpexifletpopu/ lo perfuafit ut pacís codítiones repudíarent.Síc ígitur círca Sphactería íamprídem coepta obfidio ín long duratura uídebatur, multacy toleratu grauífsíma obfidentem exercitum perpetícontínuó nuncíabatur, magnaqy ín Cleonem ea de caufa fufcítabatur indignatio; quam illeomnem ín Nícíam retorquebat, afferens íllum tímíditate atcj mollitie implíci/ tum, ut obfefsi tales uírí é manibus dilabantur effecturü;quód fi fibi mperatoréfierí con tígiffet, non tandíutergíuerfandifpacium illos habituros fuiffe, His vocibus Atbenien/ fium alíquotpermotí, Quín tu ígítur, aíebant, etíam nunc adrem confícíendam profici fceríscIpfe etíam INícías affurgens, Atqui tíbilicetínquítmeannuente expeditionébane fufcipere,&fimülquotcuneg uelís copías affumere,nec femper uerbis duntaxataudacem te praftare,nullum reípub, caufa perículum fubíreuolente, His díctís grauiter permotus Cleon,prímó quídem pudore detentus hocà fe munus repellere conatus eft.Inde cohor antíbus uehementer Athenienfibus,grauíus increpante Nicía,ambítionis etíam ftimv/ lis agítatus, mílítíam fufcepit, ac fímul temporís fpacíum prafiníuit, furatus íntraulge't mum ex quo nauígare coepiffet díem, aut omnes íllos ad quos oppugnandos pergebat e interfecturü, autuíuos& captíuos Athenas ducturum effe, Magno ígitur ab omnibus fu iuramentü eiufmodi exceptü eft, quód illum nemo praftare íd poffe confideret aci fuper eíusleuítatem furoremqs admírarentur,quem& alíás non fine maxima iucunditate ludibrío habere confueuerant, Fertur ením cüm alíquando concionem habíturus popu: lum conuocaffet,illitg frequentes coíffent, ac per multum temporís fpacium fedens pectaffent;illum tandem coronatü aduení(fe,atqy ut ín pofterum díem concíonemdi t rent,hortatum efferneq; ením ocium fibíílla díead íd peragendum fuppetere, qued ton tes cGufuíoaccepturus,facrag díjs ímmortalibus facturus effet. Ita Atheníenfes rifu ex f tató,nihílg; ea de caufa turbatos,foluta concíoneabijfle.Is ígítur(utantea dixi) imperio dius bs ytuce adeíus infulae oppugnatione creatus, profpera fortuna ufus eft. Nang? Demofih Nicias. 217 1 cedens intra praefinítü à fe temporís fpacíum omnes quí pugne fuperfuere Spartíatas,armísademptís, captíuos Athenas duxít, Qua res magnà Níciz ignomíniáattulít;fíquide noabiectione clypei, fed longe deteríori tímíditatis armumento imperandi curá fe neglexiffepatefecit;nec uerítus efthomíní ín admíniftranda Repub. aduerfantí,tam preclari fa dnoríspatrandí occafionem praftare,ultroq tante rei przfícereím peratorem, Igíturno iniuríaab Aríftophaneín comoedía que Auís infcríbítur,hoc pacto notatur: Nam hercle resutneftertemus poftulat,)nec amplius cunctemur more INíciz.Idem ín Ruftícis,ubí a^ gricultorem quendi talía dícente facít;Ego quíde colendis agtís intendere cupío. At quís teprohibet: V os, Sed mílle drachmas daturü mepolliceor, fia gerendís magiftratib, effi cíatisimmune, INos ueró ac libenter quod pollícerís accípímus. Duo millía etením erunt drachmarü,his quas INícías etía pro ímmunitate dedít connumeratís, Nec parü fané cíui atiearesattulít detrímentí; quandoquíde gloría€ potentía Cleonem eoufqg auxít, ut fa^ flu& audacía íntolerabiliís fa&tus,& Nície fídetíus aduerfarí,& in ciuitateres haudquadf probandas tentare fít aufus, Orandí uero grauítaté omnem atg; ornatum fubuertít, cüm primus inter orandá uociferarí, GC ueftem ab humerís reijcere, ac femur percutere,& per pulpitum ínter dícendum excurrere ccepít: ex quo fumma ín pofterü lícentia,& quí om. niatutbauít decori cotemptus,apudhos quí Rempub.admiíniftrabát ínfequutus eft. Etía Alcibiadis nomen ínter Atheníenfí& príncipes emínere coeperat,non mal& illud quidem, fed quemadmodàü Aegyptíregío cümfitferacífsíma, medicamenta profert faluberríma, uenenaetíam pernícíofifsíma fundens, ita Alcibíadís íngeníum, cüm eeregie ín utrand? partem excelleret,magnarum ín Repub.nouatíonum occafíonem preftaturum uidebat, Quzres Nícíze plurímum attulít ímpedímentí, Cleonís etíam ínimícitijs ímplícíto, quà mínusperfectà cíuítati quíete& tranquillítate tríbuerepoffet, Cüm ením laudabiliter íd ageteaggre(fus effet,repenté Alcíbíadis faftu atq; ambítíone ad bellum exíre coactus eft. Quaderelatíus dícere ageredíar,altíus aliquantü príncipio repetíto.C) uí pacé Girecíe nó equoanimo tolerabant,duo precípué Cleon& Brafidas erát, quorüalteríus uítíabellum oculibat, ídemq alteríus uírtutes reddebat ílluftríores, Atque huiclatrocínía& fcelera plurima;illiueró egregía quaedà facínoraperpetrandi occafione bellü prbebat, Hí cüm ? apud Àmphípolím pugnantes ambo cecídíflent, INicías egregíamad res gerendas occa ionemfortítus, Spartíatas iandudi pacis auidifsímos, Athenienfib, cotungere agereffus e. Cumq Athenienfes proxíma clade debilitatí, non amplíusbellifortuna tentare aude renti utríq; íam fefsi fatígatíqy manus preberent,ftudiofe INicías efficere conabat, ut am boinamícitíápacemtq coéuntes,no modo fibijpfi, fed uniuerfe Girzecíe aliquado malorü finemimponeret,pacemq; etíam pofterís feculís duraturam firmarent, Atq ad hoc ftatím fenioresac locupletes omnes,uníuerfara preterea agrícolarü turbam paratíísíma habuit: reliquos uero fi quí duríores ínueníebant,príuatim Nícías admonés,ac Reip, códítiones ftum edocens,tardíores ad belli cupiditate effciebat, Iamqy Athenienfium anímos ad pacempropenfíores íntuítus, Spartíatas ut optímé depacefperarent, iugiter hortabaturz nccilliuerbís eíus ac pollícítationib. díffídebant,cüm ob preclarífsímas quz ín eo uíro uir ütéseminebant, tum quód eos qui ín Pylo captífuerát, fummo ftudio& humanitate íam Indeabínitio complexus, captíuítatís ínfortuniü fua cura& dilígentía toleratu facilius il^ lis reddiderat. Teítur índucías annuas prímó inter fepepigere,quo tempore couíuía& po ütiones ínuíc permifti celebrantes, quietís& ocij índíes cupidiores fiebant, Actalía qui tmcarmína paffim decantarí audiebant; Iaceas utínà hafta mea quádíutifsíme, atqj ara^ narmtelís operíare, Tum íllud ín ore frequenter habebant: Eos quí ín pace fomnü ca^ Pluntno tubarum ftrepítus, fed gallorum excítat cantus.Attalía quzdam dícentes,fummoplaufu& hilarítateab omnib. excípiebantur, Contrá ueró fi quos talía dicentes audif ?l;ternouem annís bellum hoc duraturum effe oraculís praedíctum, erauíter obíurga^ ant. Itagy tacíto ínter fe confenfu,pacem firmafTe uidebantur, íamqy fínem malís ímpofi^ tum effe pradícabant,& magnis apud omnes Nícíz nomen habebatur,quod uír effetdijs anicifsimus nec fine deorum numíneáre omni preclarífsíma,uíctoría fcilicet, propter infienem religione ac pietatem, fortítus nomen putabatur, Nam gracévixsuíctoría nun» eats Atq omníum idem confenfus erat,ut Nície pacem,Periclis bellá, proprii opus ciictrarent, cum híc mínímís perfepe decaufis in maxima bella& calamitates Grecia e aerias fitille: ueró grauifsimas etía íníurías fuos cíues obliuifcí perfuadens, amíci Wi m hoftibus cociliauerít.Propterea tunc fuo opereac laboreperfectá pacem, exau 3Domíne Níceam appellabàát, Cumíam igitur depacís codítíonibus ínter odd po^ Vide itt uita Gracdii. Aij yid, C Offradifnts quid, Plutarchi pulos coueniffet;atq; captiuos homínes agrosqy& ciuitates ínuicem captas utri redder, das ftatuí(Ient,forte difcerni placuít, quina príores ín reddendo effedeberét,Tunc Nícías clanculumpecuníjs exhibítis,eos qui ducendis fortib, preerát, corrupit, Itagp priores req dere Lacedaemoni] copulfi funt, ut ín fuís híftorijs retulit Theophraftus, Interea Corin, thij atqj Boeotij nonzequísanímís quae ab Atheníenfibus gefta erátferetes, belli excitare conabantur. Idcirco INícías Lacedaemonios atqj Athenienfes hortatus eft,utnuperab ei; inftitutz pací, foederís quoq; uínculü& firmamentü fuperadderent, fefety firmiores aq, uerfus hoftía ínfultus redderent, V tríqy ígitur eíus monitis& hortationibus obtemperan tes, foedus inter feíunxere. Hacc Alcíbíadínequaquá placebantjlíoqui ocíj pacísty inimi co,& tunc uehementer Lacedemonijs ínfenfo,quos omní cultu ac beneuolentía Nícíam copleaí;feueró neglígere atq; contemnere anímaduertebat, Palàm igit pací obfiflerepri mo aufus níhil profecitínde cüm Athenienfes Lacedamonijs fubíratos anímaduertiflet, & fe graui íníuría affectos queretes,quod folí cüm Boeotijs foedus iniíTent,tum etii quód Panelá atqj Amphípolim urbes ex pacís condítionibus debítas non reddidiffent preclara nactus occafione,caufas quámaxímé poterat exaggerare nítebat,& grauifsímis uerbis in Lacedzmonios populum írrítabat, Tandem legatos Argíiuortt accerfens, ut foeduscum Atheníenfib,faceret perfuafit, Quae cüm Lacedzmonijs coperta effent, legatos cum fum maomníum poteftate Athenas míferunt, quiftatim fenatum adeuntes,omniía fe qua illi placuíífent, fa&uros pollíciti funt, V erítus ígit Alcíbíades nepopuli fauore pollicitatío, níbus efufmodi fibi cocilíarent, legatos arte quadá huíiufmodifefellít. Cun&a ením quz cung pofcerent fefe fa&urü fpapondee fi modó íurefurando preftítopollíceantur,nunáj adpopulumpalàm facturos,fe cum libera poteftate míffos uenifTe:fic enim impetraturos effe quod poftulaffent. Indeperfuafos hís uerbis legatos ín concione deduxit, Aug utpri mum ín totíus populi cofpectü uenere, maxímauoce,utab omnib, audiret, interrogauit, anomniumque agí oportetetliberam poteftatem habentes ueníffent, Id ílli cümapertifsí ménegafílent,ad fenati conuerfus Alcibiades, eiusty fidem obteftatus,hortabaturlegatos àfequamprímum dímítterent, neqy eorum uerbís pofthac fídem autauditum praberent, quos tam aperté mentítos audierínt, fibítp ipfis cotraría díctitantes: nam antea liberam e poteftate habere uulgauerant, Perculfís autem ftuporeatgp admíratíone legatís,cüm eos Nicías excufare mínimé poffet,fed ipfe quoq; moerore perftaretattonítus, populus qué príimáaduocandos Argíuos,& foedus cü eís firmandü cefebat;idig fummo cófenfudecre tuti fubító fuerát,nifi ea dere cofultantib.ingens fuperueniffet terremotus,quíquafiauxi lio Nícíaà dijs miffus,cocionem diremit, Poftrídie cüm populus frequées ín concontue nííTet, fumma contentione Nícías uix efficere potuít, utab eo quod de couocandis Argi, uis preedícabát, defifteret,(ibi; ínterím proficífcendí Lacedaemone facerent poteflatem, cüm feomnía que opus effent curatur pollíceret, V eniens igit Lacedzemone Nícasho/ noríficéadmodum ac perbenígné fufceptus eft, quód eum uírüalíoqui optím6, tumfuís partibus przecípué fauente accepíffent, Attamen cüm hí qui Boeotiorü partibusmagisin harebantín Reípub,admíniftratione przualerent,níhil eor& qua petebat cofequutus; fn fecto negocío Athenas redijt,ubi fumma cum ígnomínía& maledictis plurimísacceptus eft.Ipfe ueró Atheníenfiü íracundía& dolore formidabat, quód fuís precipue cohortatio níbus ímpulfí,uiros quí apud Pylá captí fuerant, Lacedaemonijs reddídi(Tent, quos ra damoníorü omníumnobilítate,opibus,affinitate praftantifsimos fuifTe conftabat. Nihí tame grauius ín ipfum Atheníenfes confuluere;preterá quód Mantíneos€ Etheníes i cedzmoniorü rebelles unà cum Argíuís ín foedus afcíuerunt, ac Pylum praedatoresmi'e runt,quí Laconícá círcà regione uaftarent,exquo bellum fubító ínfequutt eft. Cum pta ínter Alcíbíade INícíamq fedítío ualidíoríndiíes fieret, Oftracifmi faciendidicsplr pínquabat, Hoctandjpurgandz cíuítati medicamento, ad conftítutü tempus utí pop" m cofueuerat, atqj íllum quí fupra reliquos ciues uel gloría, uel díuítíjs, uel potentíaexc?" ret, ita ut fufpectus ín cíuitate haberet, ín decenniü extra cíuitate relegabat. Magnis, utrung; tímor ínuaferat, quafi hauddubié ín eorum alterum Oftracifmi fors cafur?€ 4 Nanq Alcibíadís uítà faftídiebantomnes,atgy horrebantaudacíá, ut planíus inhís qe 5 fuís moribus tractant, perfcrípfimus, Nícíam ueró cüm díuítíarü magnítudo fufpt m facíebat,tum eíus ín omníuita quefíta folitudo,& mort ínfolentía,nihil humanitatis ds mítatis habes,ab anímís populí reddebatalienii, Cumq faepius uulgícupiditatib.ad: 4 tus,dguís ínuítos falutaría queda facere copuliffet,grauior tamen& afperíor tolerat" :£s batur, Áti(ut omnía paucís coplectar)iuniorib, erat& belli cupidis cotrap A fenore Nicias. 218 1&fenioresomne certamen, cüm utríqj aduerfus eum quem oderát Oftracum uettere co^ narentur, Verum illud per íd temporis euenítquod uulgari etía prouerbío dici folet, ut ín (editione difcordíacg cíuilí plerung; fordidífsimis etíam uírís honoribus potírí contíngat, Populus enim omnís bífariá díuifus, ad publícos honores adítá fceleftíísimis atq; impu dentífsimís uírís patefecít,ínter quos przcípuus Hyperbolus erat, uír no ex potentía for^ iitusaudacia, fed ob ímpudentiísímá audaciá factus potens,quíq propter eam quà inre» ub.gloríanactus eft, cíuítateuníuerfam ignominia affecit, Hic igitur períd temporís ab omnifeprocul Oftraci fufpícioneabeffe putans, quippe quí grauifsimo quod, fupplicij atgignomíníz genere dígníor effet,fperabat cüm íllora alter é cíuítatepulíus foret,ei quí reliquis fuperfuiffet, aduerfarium fefe& factíonís principem coníftituere: fumma ením voluptate fedítione fouebat, atqg aduerfus utrücp tacité populü cocitabat. Igit INícíz at Alcbíadis familiares huíus homínis peruerfitate confpícati,& per clandeftina colloquia multafuper hac re cómunícantes,fine fedítíonib. imponere ftatuerüt, Ita; comunícofen fueffecere,ut illorá neuter,fed quí medíus ínter utrofq; furrexerat Hyperbolus urbe pel leret.Earesprímó uoluptate rífumqy populo prebuit, quem tamen haud ítamultó poft ín indignatione couertit, quod eíus fupplicij dígnitate imminuiffe uideret, ín uira fordídifsi mumabutés, Ineffe em huíc fupplícío autorítatís alíquíd arbitrabatur,& Thucydidi qui^ demaut Atíftídi,atq horü fimilib.Oftracíímum pro fupplicio rectífsíme darí: tam fordí^ doatttamqy fcelefto homini, honorís potíus& arrogantíz aliquíd afferre, fi non flagitijs acíceleribus fuís merítas poenas patiatur, fed ea tantü veluti caftigatione notetur,qua optí mietamuiriínterdá afficí cofueuerüt, Et hoc Plato comícus alícubí de illo fic díxit: Quid namhícoperatus eftut uírís prímatíbus dígna pateret fe adit ac flagitijs fuis indígnac neg; enim uiror talit caufa Oftracífmus ínuentus eft, Atq; ín hocuíro finís per Oftrací(mum puniendi quenqua factus eft. Nemo eft enim poft ipfum talipoena damnatus, cüm Híp^ parchus Colargeus tyranní cognatus prímus hoc fupplícij genere damnatus fuiffet, Atq fortunz ludum fudícatu fané difficillimum hac ín reanímaduerteremerito quís poteft. Sí enimcum Alcibíade cócertans Nícías, Oftracifmi fubijffet perículá,autaduerfario fi uperatomagna cum laude& gloría domi futurus erat, autantecj ín adueríos immínentis for» b tuaz nm incideret, optimi ímperatorís exíftímatíone retenta,ex urbedifcefsiffet, IN ed uerómelatetaliter Theophraftum hís de rebus fcripfiffe,& non INícía, fed Phrace aduer [us Alcibíadem certante, Hyperbolum relegatum fuiffe, V erüm plurímíhiftorícorü atq; ffdlemprobatifsímí, fic utà nobís expofitá eft tradidere. Cüm Aegeftenfium& Leontínorumlegati Athenas ueniffent)hortantes ut exercítus ín Sícilíam ad etus domínía capeffen dummittere£, cotrá nítens fumma cótentíone Nícías ab Alcibiade fuperatus eft.Ille enim cim populus uocaretur, omníum anímos ingentí fpe copleuerat,& quafilabe quada& cnagioneínfeceratad bellum capeffendum, utíam ín palaftrís& círculís cofidentes fe^ niores,nihil aliud dj Sicilize formam atqy fitum,& círcunftantís marís naturd,portus pra^ trea;X locorum quz ad Libyam uergunt dif pofitíone ín ore haberent;neq; ením tam ui^ tori przemíà Siciliam futuram exíftímabant, quám ad ulteríora procedendi facultatem preftaturà effe, daturamq; adítum unde Carthagínenfibus bellum cómodíus inferre pof fent:quibus fuperatís, totíus marís quodíntra columnas Herculeas contínet, facílé fe po^ tutos fperabat, Cüm igiturad bellum fufcípiend& omniü anímí propenfi effent, INicías corum ftudís aduerfaríi conatus, paucos admodum atq; ínualídos fententí fuz fautores mnuenít, Oui enim díuítíjs& opibus poterant, quand pacem& ocíum affectarent, palám ameidprofiterínon audebant,popularís infamíe rumorem uerentes, nepríuati cómo» Ittonepublícz oloríz anteferre, magísty ímpenfa uítandze caufa, quàm pro Reipub. liceutilitate talía cafulere uíderent, INícías ueró quamuis omníü auxilio deftítutus,nun^ quaméfententía dímouerí potuít: fed cum íam belli Atheníenfes decreuiffent, feq; cum amacho& Alcibíade eíus belli duces declaraffent,rurfus aduocata concione affurgens, "mximad uocebopulum obteftatus,bellum díffuadere conatus eft.Poftremó grauíorib, ttbis Alcibiadís auarítía& ambitione accufauít,quód príuati honorís& lucri cupiditate xad i5, tam difficili tamcy arduo bello cíuitate im plícare non dubítaret, T radit omnes * cerdotes publicos atq; arufpíces huíc expedítioni aduerfatos efTe,€ díra omnía poit nücíaffe, Verüm Alcibiades cüm domí príuatos haberet uates, ex uetuftifsimís » eK atmonumetís coperiffe, magna Atheníenfib.oloríae Sícílie rebus portendí, Qui " eam ab Hammonis oraculo ueníentes refponfum acceptum ferebant,haud íta mul Petforeut Syracufaniomnes in Atheníenfium poteftatem deuenirent, Qu uero ad^ Offracifmi ftnis quando, Portettla que expeditionem Atbenienfium in Sicilia preeefferunt, C D Vide fupra in ui t4 Alcibiadis,ubibic locus aliter eft redditus. Sentétia uerà fu perioris ez bu&us loci eft, cele" brata tum aA viz fuiffe,in quibus lucius quifpiá funebris reprefentabatur, átq; eamvé pluribus uifam ihaufpicatam,cum tati excrcitus di vi, d efl; lugubre feftum indidijjet. Plutarchi uería prodígía comperíffent, metu perterríti proferre ílla no audebant, Attamen quz p;, làm inomniü& oculís obuerfabantur,occultarí aut dífsímulari mínimé poterátqualís Mer curíj fignorum deuaftatío fuít, que omnía una atq; eadem nocte membris pluribusmu:i, lata fuiife conftat, przeterunum quod Andocídis appellabatur, monument quidem Àc, eídos tríbus,uerim quía iuxta Ándocidís domü pofitum effet, eíufmodínomeé fortium e(t, Accedebat quód apud duodecím deorum templum uír quídam repenté ín mediumL, tare profíliens,cum íllud femel círcunluftraffet,faxo fibimet pudibunda execauit,In DeL, phísaute Palladís aureü fíimulacrum anez palma fuperpofitá ftabat, quod Athenieníes pro rebeneacfelícíter aduerfus Medos gefta conftituerat,Hoc díebus plurímís corui 1o, ftro unguibusq; petentes quodámodo lacerare conabantur, ac palm fructus qui exauro fabricatí erant, partím uorantes abfumpfere, partím uí couulfos deiecerüt, V erüm hacá Delphícís homíniíbus Syracufanorumgratíaímpulfis, Atheníenfes fimulata fuiffecrími, nabantur, Cumq; eosoraculum íufsíffet facerdotem Palladis, quí Clazomeníserat duce, re,cuí nomen erat Hefychías, quod latine quíes ínterpretat,illi confeftím Clazomenís fa, cerdotemaccerferunt,non fatís ut uídetur deí perceptafententía, tubentís cíuítat pre(en tíumrerum ftatu contentá, quíete agere, Melon igitur quídamaftrologíe perítífsímus,ac per id temporís ín magíftratu conftítutus,fiueartís fuz perítía, fíue eor& qux fuprà rexuli portentorá fignis admonítus,fíue humana prudentíafretus,ut mílítíae uacatíonem ímpe traret,furere fe fimulauítac propríam domum íncendit, Q'uídam uero furorem fimula(f negant,fed cüm domü cofultó íncendiffet, tum prodijffein cocíonem, multatj de domu: factura conqueftü petijíe, ut filio cuiproprijs fumptibus ínftructa tríremí ín Sícilia pro fící(cendá erat, milítíam remítterent, Socratí tía, qui fapiens per íd temporís habebatur, dzemoní&, cuíus plurímü familiaritate utebatur atqy colloquío, praedíxífle ferunt, expedi, tíon£ illam reip, pernícíofam futura:idqg Socrate ad amícos detuliffe, indecg ad plurímos eiufcemodiemanaffe fermones,Illud praeterea non medíocríter plerofque turbauítquod per eos díes quibus é portu claffis nauígauít mulieres Atheníienfes forte Adonifacra cde brabant,atq; ídcírco multis ín partibus cíuítatís cadauerum fimulacra,& fepulchrorü ima gínes pofítz erant, círca quz plangentíum mulierum greges uerfabantur, Multos ígítur hocomíne turbatos díxiffe conftat, uereri fe ne tantarum uíríum tam przeclarifsimusap: paratusbreuí fordefceret,cítogy fplendoré omnem& robur amítteret, Sed haec hactenus, Nuncad Nícíireuertamur, que quód talíbus coeptís obfiftere fit aufus,necy inanífpetu/ mefactus,neq ímperádi perículo deterrítus fuerit,nec rurfus potentize maeniítudineinfo lens reddítus,optimi ac moderatí uírí offícío functü eatenus fuiffe conftat. Sedpoftquam neq: populuma bellíftudío auertere, neq; imperádi labore effugere fe poffe confpiciebat, cümde utrocp fumma cótentionelaboraffet,fíbícy populus reluctati& inuito magíftratus gerendi onus impofuiffet, non ultrá cunctaríaut remi(le quíppia agere oportuít, uerum fummo ftudío ac dilígentía quz ad profectíonemopus effent expedtre,nec anqui delitio fum puerum, relí&ta poftfelittora é nauí profpícíente, collachrymare, multaq quod fuís moniítís non paruíffent Atheníenfes contínuó deploranté,collegarü fimul acmilituman/ mos reddere languídiores. Non medíocríter praeterea& fuz gloríc& ciuitatis interfui fet, fíquamprímum Sícíliamattígerat,omnem bellí ímpetum ín hoftes effundens, fortu nam ípfambeneagendo fuperare tentaffet: quod fecus omníno ab eo geftum eft, Cum ením Lamachus recto curfu petere Syracufas,& quamproxime cíuítati bellá admouere fuaderet, Alcíbíades ueró folícítatís prímo finitímis urbib,& ad deditione quafcung pof (ent compulfis,tum demum Syracufasaggredí oportere cenferet, INícías ab utrod? diffen tens, Silícíam nauibus luftrarí cenfebat, acpoftij hoftibus armorü ac tríremíumapPa, tum oftendíffent, Athenas redíre optímü putabat,quit Aegeftenfibus quafí deguftatione quandam fuarum uíríum przbuíffent,Hís ille contilijs pafsim uulgatis,uehementc? ant morumardorem extinxít,& militü& obtudit audacia, Nec fané multo poft, cüm Athene fes Alcibíadem ad íudící& reuocaffent, nomine quídem cum uno tantóm collega, te dm autem folus imperator relí&tus fedens ac círcumnauígans, plurímum etíam conful p temporís abfumens, nó antea deftítíttergíuerfari,quam fuorum animos defidíaacde€ ratione torpefcere, hoftíü ueró excítari audacia,& que ex prímo aduentu concepera moré deponere coégít. Neg ei medíocríter perculfi fuerat Syracufaní, cum adhuc p K claffem Alcibiade exiftente, fexagínta naues urbem círcunfiítere confpexerunt, qus ipfís portus faucibus in ordíne ftructas fíirmauerant, atq; ex hís decem portá explora .: ho à ua indice caufa intrare íufferunt, Hís etíam mandatum, ut Syracufanís per praccone bellum ie t ' Nicias. 1 rentfídíutius Leontínos domo prohiberent, hísnauís una Syracufarü capta, qua d tem racufis aberat, ueníens tabulas ferebat, ín 219 necin proprías fedes remearepaterent. Ab plolouís Olympíj, quod fatís longofpacio Sy» quíbus cíuíum omníü Syracufanorü quícungg amaferre poflent, nomína ínfcripta erat. Has íamprídem copofítas& ín Iouís templo re^ códitastabulas ad fe tunc Syracufani mítti iufferüt,uteorü quiad urbís cuftodía baberen^ turídonef,numerü exquirere,ac recenfere poflent, Igítur eíufmodí tabulae ad Athenienfium imperatores delatze, atqj ínter milites pafsím uulgatz, maíore ínmodum uatum atqs anifpícit mentes turbauere,quód ex hoc íam oraculum fide perfinítü arbítrabantur,quod Athenienfibus praenuncíarat, fore ut alí quando Syracufanor&ü omni& Atheníenfes poti rentur, Non tame ad hoc íntendifTe uidet oraculum, fed eíus temporís habuífIe rationem, vo Athenienfís Callippus Díone ínterfecto,Syracufarü imperíü occupauít.Interea cüm Alcibiades(ut antea retuli)ab Atheníenfibus reuocatus ab exercítu diícefsiffet,fummáre rmomní& poteftatem penes INícíam remanfiffe coftabat,Lamachus enim etfi aliquanto iuflitiaatqy animi fortitudíne przeftaret, ín bello tamen fupra etíaquám fatís cautus,nec fe fortune cafibus facile credens habebat: paupertate ueró eoufq; infignís, ut quotíes illum Athenié(is populus ímperatore crearet,aliquantulum pecuníz ad pallia& crepídas com parandas decerní opus effet, INícías aute cüm ganrerüa fe geftarum gloríam,maximza a propter díuítíar&i magnítudinée,tum ob egre pud exercítum autorítatís habebatur.Sophodesigitur càümín exercitu quíppía in comuneducibus, quorum ipfe naft maxímus erat, confultaretur,& à IN ícía primus fententía dícere íuffus effet, refpondiffe fertur: Maximus egoquide natu fum, fed tu honoratifsimus. Tunc igitur Lamachü no imperij focíum,fed utluieius imperio fubdít& nactus, fegniíter cunctaterg; bellum protrahens,& quampro^ culab hoftibus Sícílià nauibus círcumuectus,íllor&anímos auxít& audacia. Inde ad Hyblem parui faneoppidü exercítu admoto, armís illud expugnare non ualuit, fed uocatos adcolloquít oppídanos,ut fefe dederet exhortando perfecít: ex quo nó mínus apud fuos milites, quàm apud hoftes cotemptuí habitus eft, Poft hzc exercítii Catína ducens, cüm illieefponte dedíffent, nihíl memoratu dignügefsít,nifi quod Hyccarenfem agrü à bar» barístum poffeffum populatus eft, V nde& Laiídem famofifsimam poftea meretrícem, à tuncueró paruulam admodG puellam ínter alíos captiuos abductam,& ín Peloponefum deueciam fuiffe tradüt, Cu m íam maior zftatís parstranfijffet,& fama índíes íncrebrefce retbyracufanos animís& uírib, auctos cotra Atheníenfes ultró uenturos effe, íamq ca^ ftris obequítantes hoftíum milites fcifcítarentur utra apud Catínenfes manfurí,an domá ittudurí Leontinos ín Sícilíam ueniffent, uix tande copellí INícías potuít, ut Syracufis diffemadmoueret,Itacy utaduenies caftra uires(fiqua daretur occafio)perfríngeret, quiSyracufanos moneret, fí hoftíum caft eimutcüm plurímü Athenienfes ín urbe uerfentur, tu cognito lodi Tacufanos om tadtos Athenienfes neutram ín par metarí fine hoftilíímpedímeto poffet,& illorü uirum quendam transfuge fpecíe Catína mifit, ra defenforibus uacua inuadere,atque omnibus (rumarmís& ímpedímentís potiri uellent, conftítuta díe Catínam properarent, Fore Syracufanorum amící eorü aduen^ portas urbís claufas occupent,& naualibus ignem ínijcíant: íta ancipiti perícu tem fufficienter laturos auxilium, atquead hoc Peragendü multos comparaffe, necaliud quícquam prater eorum aduentum expectarí, Xomníum qua ín Sicílía Nícías gefferít preclarí(simum extítít facinus. Nam cum Sy nibus copíjs Catínam petentes,& urbem defenforibus uacuam accepíffet, CafeSyracufas proficifcí,& portum obfidereíuffa, ipfe terreftri itinere Syracufas duces, »mnem círcà reoionem occupauit, nullog; aduerfante ponendís caftrís eum locum del'git quíab hoftil tra, H copi in a paucos tamen ex hoftíbus nie tufsiffer non exit jS Uftg Svracn 7 Cafusterro y 'frándo przefe Populustribu asin atí diffidere fuis rebusS e iínfultu tutífsímus effet, atque unde facillima ín hoftes effet eruptio fu^ isperactís cüm íam Syracufanídomum inftructís ordinibus remearet, ipfe quo acíem eduxít, ac pugna íngentípro cíuítate commiffa, uíctoríam haud dubíéreinterfecít, Equítes ením fefe uictoribus obijcíentes, onem prohibuere,Poft haec cüm flumíni fuperíimpofiítos pontes refcíndi Nícías ;Hermocrates ín Syracufanorum concíone de prefentíum rerum ftatu differens, yracufanos hortabatur,perrídículum effe díces,fi ín caftris tunc ens Nicías,pontíbus deíectís pugnandi uídeatur occafione effugereuelle,cüm Athe fas pugnanditantüm caufa nauígarít. Atc;permagnum fané aduerfi prz € 5yracufanís íncufferat, Ideoqy cumantea quíndecím uírosbello admíní^ ciflent,tres infuper adíjciendos cenfuerunt, eísqy liberi omniíü poteftatem ít,cüm eas príus fureiurádo adegiffet, fe quamprimá belli finis adeíTet, maE; Frontinus ad[cei bit Alcibiadi, Plutarchi C giftrat& depofituros, Dum hzc Syracufís agebantur, Atheníenfes mílítes Iouis Olympi 4 D Lanmadi ez Cal licratis mononta chia. phanum maxímís opibus(utfama ferebatur)infígne,fumma contentíone diripere affe bant, Id Nícías alías exalijs caufas neces, quoad poffet ín longáü protrahere,ac prohibere nítebat, maxímé uerítus ne cüm aurü atqj argenti quod íllíc effe plurímü ferebatur, mili, tes ditipuíffent, mínimü quod ín publícam redígeret utílítate, omnis ueró perpetrati íce, lerís ad fe red idaret ínfamía: quodab eo rectífsimé prouífum effe dubitare nemo potef, Pofthzecuictoría quam preclarífsíimahabuerat utí nefcíens, no multos díes círca Syracu. fas moratus ín INaxum ad hybernandü concefsít,maxímos reípub.fumptus,utilítaté uer perexiguá afferens. Aliud ením níhil effecerat omnino, dj quód deficientes ad fecíuitates aliquot ín fídem fufceperat, Igitur elatí anímís Syracufaní, omné qua Catínz adiacet re, gíoné populatí,caftra etía Atheníenfiü que nó proculab urbepofíta erant,íncendtre, Ho rummaloráü culpà omnes ín INícíam referebant, quí perículorü ratíonibus fubducendis occupatus, cüm etíá mínima quag caueret, rerum gerendarü gubernatricé temporís oc/ cafionem praterfluere fínebat, INam ín ipfo reí peragendze curiu nemo illum íuttpotuit unquiáreprehendere,Fuit ením in agendo accuratus ac dílíges, fed cuí maxíma deeílet au dacía, Igítur cüm ex hybernís Syracufís admouere ftatuífTet, tanta celerítate naues dedw xítatdj copleuít, ut cüm epíftolas de dífceffu fuo perfcríptas deprehendiffet, famá ipfam aduentu fuo fuperauerít.Itacg auxilíares hoftí copías ímprouifo agereffus ín fuga vertit, actrecentos ex éfs mílítes cepit,& equítatü rebus omnib,egregie ínftructü, itautpenein fuperabilis uíderet, perfregít, atq; inutilem ín pofterüreddídír, paruocg téporeSyracufas muro círcunfepfit. Q uz res pracípué Syracufanorü anímos debilítauit, fuos uero milites alacrítate atcy audacía compleuit, Eft enim Syracufar& urbs Athenís non fere mínor, ad claudendá uero longe difficilior,cum propter camporti ínzequabilítate,tum propteradía, centíum paludum frequentía&€ marís propinquítate, INec uero ad extrema cofummatio nem tam przclarü opus deducí potuít, fed paulüm ín medío fpacij relíctü eft, cüm(alio quí INícías ei reí non multá impartiri dílígentíae cofueuiffet,& tunc morbo quemphreni tín appellant correptus,ímperatorís munus exequi no ualeret,atqy opus ímperfeatü relin quere cogeretur, Admirarí fatís hocloco nó poffum ímperatoris diligentía,& erga mili tes amoré precípud;X militi erga imperatorem obferuantíá ín omnítemporepreftitam, quo apud Syracufas profpero euentu bell geffere, Cuorü fplendore captus Eurípides; poftijomnes uícti fuperatigy cecídere,tale ín ipfos zdídít epioramma Híuirí deSyracw fis octies uictoria reportarüt, donec utrifqy dij equa forte propítij fuere, At uero nó o&tíes tantum,fed longé pluríes ab Athenienfibus fuífle fuperatos Syracufíos, fi quís recte cofi deret,iudícabít,antequa illís uel fortunae fuior poteftas;uel deorü numina aduerfarent, Cüm Athenienfes uehementíus anímís& audacía creuíffent, INícías quamus aduería ualetudíneoppreffus,attamen quactüq poffet ín exercítu munía obibat, atqj omnibus re bus fuprauíres etíà preftó aderat;quód fí quando morbus íngrauefcens acríus torqueret, intra munítíones cum paucísadmodum feruís acfamiliaribus fe cotinebat, Lamachusau tem exercítus curi gerens,afsídua quidem, fed tamen leuía cum Syracufanís pralíafacie/ bat,quí€ íp(ímurumalter&aliquanto fpacío ab urbís moenibus díftante,& Aheníenfíá muro oppofitüi,(tudíofifsímé extruebant,unde Athenienfiá opus ímpedírent,acfeprohé berent círcumuallari, Cumt fuperíores prelio Atheníenfesfugíentes Syracufanos ei fius profequerentur, ín íntegrü& tuncadueníenté equitatü incídere. Ducebat buncpra tor Callícrates,uir€ animo& bellíce uirtutis gloríapreftatifsimus,quí cum fortcagmen pracederet, Lamachü ad fíngulare certamé prouocauit, Igítur eí congreffus, Lamachus orauífsímo uulnere faucíus, nihilo leuíus hoftí cüm ínflíxiffet uulnus, mutuis vulnerib, ambo cecídere,Eíus corpore& armís potítí Syracufaní,effufo curfu Athenienfió muros & caftrapetebant, ubí Nícías penéfolusabfq; copiis& auxilijs infirmo etíá corpore ue" fabat. Híc urgentís ímpetus necefsítate excitatus,& ímminetís perículi magnitudint an" maduertens, famílíares ac feruos omnes qui fecum aderát íufsít, quícquid lignorum ante muros machínaríi parandaríi caufa conuectum fuerat, atqj ípfas etíam íam fabricatas ma chínas ín aceruü coíectas íncendere, Atq, eo confilío ífrruentí Syracufanorü ímpett cO hibuit,fibícg acmurís, tum etíá rebus omnibusatq; impedimentis Athenienfiá falute m lit, Nam cümflammá excítatam cofpexíffent Syracufaní, fubító retrouerfi difcefere á terea INícías folus relictus imperator,íngenti fpeatqp animo gerendá bellü fufcep!t. n & urbes multe Syracufanorüad eum defecerant,& undíg; nauigía ad exercítum c7? í 2r t: o4*—^"- m. 3'cbus tíafrumentü& omnífaría generís comeatus abundé fuppedítabantProfperís enm d P Nicias. 220 4 permulti reperíunt fautores, Etíam Syracufanifefe ulteríus poffe tutari díffídentes, qui^ bus condítionibus pacem à INícía petíturi effent,confultabant, Dum hec ín Sicilia ageren tur, Gylíppus à Lacedemoníjs miíTus auxílío nauigabat;atcq ítínere círcumuallatà muris urbem,& fufos praelo Syracufanos maximis urgerí difficultatibus accepit, Ita; cum uní uet Sícilíae íam potírí Athenienfes arbítraret,eo tamen cófilío relíquüiterperagerecon fituit;ut faltem Italas urbes Sícilíz finíitímas ab Athenienfibus tutare£, quang hocípfum perdifficile futur& exiftímaret, IMagna enim apud omnes fama íncrebuerat, Athenienfes omnii círcà regíonü imperio facilepotíturos, quód exercitii optíma haberent,& ducem cümfelícitate, tum rei milítarís perítía& prudetía infuperabile, Atueró INícías prefentía rrüfuccefsibus fupra mores fupracg natura factus audacior, nullà aduenientís Gylíppi ratíone ducebat, Augebátaute anímos eíus cládeftína per occultos ínterpretes cum Syra. cufanis cíuibus habita colloquía, quí etia frequentíus índíes nuncios fubmíttentes, certís códitionibus urbem fe dedituros pollícebant. Hís igítur pollícítatíonibus fídens INícías, neg muníre cuftodíjs adítus, neg Gylippo uenientí prefidía opponere curauít; fed cóm illumpenítus negligeret,X nullíus momenti ducendumarbítraretur, Gylippus non fen» tentibusferme hoftibus, Sículá fret praeterue&us eft,& quamprocul Syracufis copijs expofitis,quacuncg poterat ratíone mílítes undícg cogere,exerciti augere, fummo ftudío lborabat, Horum omní infcij Syracufani,quippe quí nihil eiufmodi expectarent;popu lumadconcíone uocauerant, ut de quibus codítionib, paxà INícía effet petenda, referret: acprimtomniü legatos ad petédas índucías repenté míttendos cenfebant, antedj penítus ab Atheníenfíb, circumuallarent:parum enímperfíciendo operí deerat,ídqg breuí ad exi» tumdeducipofTe uídebatur,cüm íam omnís ad extruendá matería preparata atqgpínunum coxcaeffet,Dum hzec Syracufis agerentur, Gongilus Corínthíus à Gylippo míffus,cum unatantüm tríremí nauigans Syracufis appulít, Ad eum magna repenté frequentía cócur fumefticumqy aduentus fuí caufam fcífcitarentur, fe à Gylippo míffum aiebat, ut doceret eumbreuícum maxímís copijs affuturi auxilio, Id quand letís animís omnes audiífent, nótamen uerbís eíus fidei fatís adhibuere,quoad nücíus alter fuperuenítà Gyylippo man. 5 dataferens,utuenienti fibi obuíam Syracufaní procederent, Eo nuncío cunctíalacríores animis facti, confeftim arma fumpfere, Iamty ínftructü agmen,& ad pugnandá((i fors tu^ lille expeditit ducens Giylippus aderat, Aduenienti fefe cum exercitu Nícías oppofuit, Cum inftrudte utringy ftarent acíes, Gylíppus ín Athenienfium cofpectum depofitís ax misprogreffus,per preconé edixít,abeundilicentía fefe A thenienfibus preftare,fi relicta Síclaatg omníb.indeprzefidijs dedudis,difcedereuelínt, Quibus uerbís ne refpondere quide Nicías dígnatus eft;milites ueró illor&audacià deridetes fcifcítabantur,in unius ne lamattríte chlamydís& Laconící baculi aduentu,fpeitantü ac fiducíz Syracufaní pofuit? fentutrepenté Atheníenfescontemnetent, quos pauló anté memínifTe poffentlogé ualí^ dioresac melius comatos é Lacedaemoneuíros trecétos captíuos& ín uínculís habítos ul té Lacedemoniíjs reddídifTe, Tímeus etía ín fuis híflorijsrefert, no multíaSiculis Gylip^ punexiftímati poftcg lucrí cupiditate,& fordes,fummamg ín rebus mínimís curíofttate aduerterüt:multady ín uefté,quam fordidam& femilacera geftabat,& comarü prolíxitate ttiamíocatos, Idem deinde fcríbít,ut prímii confpectus efthomínes plurímos;tanquá mí Toresaues noctuz círcüfufos, habitus nouítaté& cultus neglectü fpectaffe,& promptif fime imperata feciíTe: qua míhí uerífímilíor fentetia uídetur effe, cüm in chlamyde una& olobaculo cíuitatís Laconíceípecíiem& dígnítatem contemplarentur.Síquídem totíus Perfeaibelli eloría eí uníacceptam Syracufanos retuliíTe, no modo Thucydides, uerá& hiltus uír Syracufís oríádus teftatur, qui eíus bellínegocijs admíniftrandis no ociofus Pato ínterfuít, Príma tamen pugnares Athenienfiü fuperior extítítinam& ín fugam Uerttre Syracuf: anos,& ex eís aliquot,ínter quos Gongilü Corínthíü,interfecere,Poftrí^ leueróquantá ín bello teí milítarís perítía ualeret, apertifsimé Giylippus declarauít, li^ em entm mílítíbus,& eodem ufus equítatu,atg ín eodem loco depugnans,acíei tantüm is comutato, Atheníenfes íngeti prelio fuperauit,& fugientes ufdj ad caftra ínfequu "€ nde Syracufanos ad opus quoddam faciendum conuertit,€ czmento& lapidi " ML ceptis, quos ad murorum extructíonem Atheníenfes comparauerát, crebra íuxta C anu ab ipfis Athenienfibus coftructus murus fuerat, propugnacula excítauít, con^ "s iiri murum pluríbus inlocís interrupít,atqy ítalongo tempore multoq, labore ex uide im thenienfibus opus ínutile reddidit, quod aqué uictis atcp uícoribus prodeffe ttt, His fuccefsibus elatí Syracufaní, nemarítímís uirib, inferiores effent claffem pa^ E 4 Gylippi contra Atbenienfes ui ctoria, Plutarchi C tareconftituerunt.Ioitur pafsím dími(fos equites, homínes quofcung fors obtuliffer ca, pereatd; ad naues ducere fufferunt, eoqy pacto uírorum magnum fatis numerum paraue, re[nterhac Gylippus terreftri itínere exercítii ducens, Syracufanorum cíuítates obibat, atq; undíg augendo exercítuí fupplementa cotrahebat, omnibus prompto ac libentiani, mo propter eximías eíus uírtutes obteperantib.Hecubi Nícías animaduertít, cum fubito tantá permutatíoné rerum factam intueret, perliteras Atheníenfium fenatum monuit, ut uelexercitü alí&ín Sícíliam mítterent, uel eum qui ibídem effet deducí íuberent: fibiue. routmílítíe uacationé praftarent, fummis precib.rogabat, Atq íamprídem nouas ín Sici, líam míttere copías Athenienfes decreuerát, fed bene felícítergy ex rebus geftis inuidíain Nicíam excítata,quó mínus mítterent ímpedimeto fuerat, Tunc ígít auxilia properé fub, mittenda omnes fummo cofenfu arbítrabant;atg; íta Demofthenem dj prímum tranfadia hyeme cum magna claffe in Sícilíam traíjcere decreuerunt,Interím uero Eurymedontem in medíoetíà hyemís proficifci ufferüt,quíi exercítui pecunías deferret,& fimul Nicii cer tíor€ faceret, fenatüi Euthydemo& Menandro, qui tác ín exercítu erát, imperij iuracum INícía adaquaffe, utzequa poteftate omnes quoad noua fuperuenírentauxilía, exercitui przeffent.IntereaNicías terra marícy fummo ftudío bellü gerens, marítima pugna fuerat fuperatus, duís& hoftiles alíquot naues perfregiffer, nonullas etía demerfiffet laceratas, 'Terraueró cüm obfeffo Plemmyrío opem ferre properaffet, Gylippi celerítate praveni renon potuít,quí improuifo aggreffus oppídd ceperat, multag; fimul nauíum armamen: ta& pecunías ingentes, quas íllic Athenienfes quafítutífsímo ín loco depofuerant, mul. tosq) ín expugnatione uíros interfecit, plures etíam uíuos cepít.Maxímü uer Atheníen fibus attulít detrímentum conuebendorü commeatuü fublata facultas, INam tenentibus Plemmyrí& Atheníenfibus, perfacílis eratatgp tutifsíima comeatuum Athenis deuediio, Contráauté cüm ab hoftibus teneretur,maximas praebebat dífficultates,cümafsidué pa^ xatá claffem qua ueníentes naues exciperet,Syracufanídetínerét, FIzc omnía cümuehe^ mentíus Nícíz anímum ftímularent;tum íllud grauifsímé torquebat, quód cümíemarítí ma potentía fuperiore agnofceret, nonzquo animo ferre poterat fe ab hoflíibusineopv gna genere fuiffe fuperatü:necídfibí tam uirtute hoftíá, quàm temeritate fuorü contigif feanímaduertebat,qui perfequendi cupiditate íncenfi, derelictis ordínib, cuncta turbaue rant, Atueró hoftíü duces proxima uictoria ferociores redditi, egregie inftructachfle& ad pugnandum parata, fíngulis díebus ín confpectu aderant, V erüm Nícías no amplíus ín maridecertandü putabat, extrema dementia effe dictitans, fí cüm ornatífsimá caffem quam Demofthenes ductutus effet, pauló póftaffuturá compertum babeant,tamen cum paucis neg fatís firmís nauibus fortunz fefe dubijs cafibus credere malínt,Euthydemive Yóac Menandrí,omníüq qui horá partíbus fauebant, longé alía mens atq cupiditas erat, Nam cüm fe nuper ín imperío conftítutos anímaduerterent,nímia flagrantes ambitione, praclaríaliquidante Demofthenís aduentum edere cupiebant,& tacíta quadamfube rataduerfus Nícíe gloria aemulatio, quà fupergredí,uel quare falte,no mediocríteraffe &abant, Huíc tamímmenfz cupiditati praetextum ciuítatís gloríam proponebant, quam pollui ímó funditus euerti di&itabant, fi quotídie adnauígantes Syracufanos& ftudioje pugnam depofcentes formidare, Hís rationibus multítudínís animos concítantes,mar" tímo przlío dímícare ftatuerunt, Ab Aríftone Corínthío gubernatore, quí luo ciafsís cornu przerat(utínquít Thucydídes)aftu círcüuentí,à Syracufanís fuperatí fuere pluri most ín eapugna mílítes amíferunt. Hacdere INícías maximo animi doloretorque at; quód& antea cüm folus ímperíüá adminiftraret, no fatís profpero euentu rem gefsiliet, tunc collegarü errore& cupiditate coactus,non potuíffet ín fententía permanere. Interea Demofthene cum claffe íam fupra portü delati confpíciunt, quae cim effet apparatu reru omníü magníficentifsime inftructa,& amícísafpe&tü prebebatíucundifsimif,& fummi inimicis terrore incutíebat, INauibus eim tríbus fupra feptuagínta armator& militi qUZT millia, íaculatori uero ac fagittaríorü fundítoribus quibufdam admiftis tía fermcm a ímpofíta uehebantur. Armís ueró ac mílítarib, fígnis,praeterea nautarííac tibicinumt baab*eo exornatz tríremes erant,ut fcenícíapparatus magnificentíam prazfe ferentia? hoftibus maximé formídabiles apparerent, Igitur exterrítí anímís Syracufani; nulliiam malorü fínem,nullas pofthac futuras pacís codítíones cum Athenienfibus fperabant;« íam extremam fortem atqj urbís amifsíoné anímo concípíebant, INicie ueró nonadmo r díuturna lztítía fuit, qu&áex tantarü uíríü fumpferat íncreméto, Nam cum primi Dem i ere T cde e e dicet? fthenícongreffus e(t,nímiá eíus audacia& feftínatione depreliendit, Iubebat e? M Nicias. 221 1 riméaduerfus hoftes dimicare,& reítotíuseuentum experiri,atqy íta captís Syracufís do» mumremeare,Huíus audacíá admíratus INícías,orabat ne quíd temere,ne quíd immatu^ rtaggredí prepararet;cunctatíone uehementer hoftib,obeffe, quod neq fumptus díutíus tolerarepropter pecuníarü ínopíam poffent,& à focijs non multó poft defertü írí neceffe effet.Itag; fi cunctádo bell protrahatur, maxímís círcüuentos díffícultatibus, codítíones rurfus coponenda pacís quafituros effe, ficut& antea factítarat, Et íam nó pauci inter Sy racufanos erát,quí clandeftínís nuncíjs admonebant Nícía ut nullo modo remítteret obíi díonem;íam enim íngentíbus necefsítatib urbem laborare,& Gylippá quotídíe apud om nesíntolerabilíore fierí,Itagy(i uel paulul& augeri cómeatus penuría coepiffet, fore ut ne» modifficultates eíufmodi tolerare diutius pofsít, fed coditiones pacís quafcung acceptu^ roseffe, Haec INícías partím ambagibus obuoluta& uelutí per aenigmata proferebat,par^ timquod edenda nó arbiítraret,taciturnus obferuás, tímíditatís de 1e opínione milítíb. da bat, quíídem quodantea contígiíTet euenturü rurfus improperabát,ut cunctatíone& for mídineomneamícor&i robur omnemg; uígore extiíngueret. Itag; relícto íllo, Demofthe| nisomnes ímperii& fententíà fequebant, Hís rebus uixtande expugnatus INícías, eorá| voluntatbad extrem concefsít,]tacg Demofthenes noctu exercítü educés, ín hoftíü pro ximasftatíones impetu facto;plurímos ne fentíentes quíde ínterfecít,eos uero quí contra pugnareaufi funt, facile ín fugà couertít, Cumqs ha&enus res egregie fuccefsiflet, felícita tismodá feruare nefcíes, no antea cedentes ínfequí deftítit, ad Boeotiorü ftationes per^ ventüeft.Hí prími hoftibus concurrere,& pralíü tentareaufí funt,multíseg Athenieníia interíectis,atqg íngentí clamore fublato, relíquá caftrorü partetumultu acformídíne com pleuere,cüm alíj fuga arriperet,alij fefead pugnandü pararent, V er híà fugientiü turba, quemaior erat,ímpediti, nihil cofilío aut ratione gerere poterát,cüm nechoftí&, nec ami^ n coránecfugientii,aut ínfequentíá difcrímen ullá haberepoffent, Ceca etením perturba m tíometu atq fgnoratíone permifta,uarie fingulorum anímos agítabat. Quínetía ipfius uí| fuseratíncerta fídes,cüm necadmodum profundas tenebras& lume íncertá luna praebe» ttt quippe qua medío curfus fpacio fuperato, íamad occafum properaret,& corporum atgarmorá multitudíne repercuffa,infirmü debílemcqg redderet íntuítG,Tum ueró metus 3 omníamaíora demoftrarefolítus,nihil nó formídandü effe fuadebat,quín ipfos etià Athe níenfeshecipfa ín maxímas cóíecerant dífficultates. Forté etíá íta ínacie coftíterant Ache nienfes,uteís luna à tetgoluceret,itacg longos pre feíacientes umbrarü tractus,armorum fulgorem& numerti fuorum ipfimetoccultabát, Atcontrà aduerfis clypeorü umbonib. lunztadíj repercufsí,& hoftíum maiore uideri numert&ü,& armor claritatem lucídiorem efticiebant/Tandem fammo conatu irruentíbus undiíc hoftibus,in fugam cóuerfi Athez Fupa Atbeniennienfes,quum fuís, tum hoftíum uulneribus confedtí magna pars cecidere, alij perabru- fiu, pas praecipites rupes deuoluti míferabili clade perierunt, multos etíam uíarum errore Peragrosuagantes exorta demum luce ínfequutí equites interfecere, Fuítautem ínterfe^ orumnumetus círcíterduo míllía: eorum ueró quí pugna fuperfuerunt, paucíadmo mcum recentib, armís ín caftra rediere, INícías igítur haud ínopínata cladeperculfus, emofthenís feftínatione accufabat, Ille ueró quibus poteratrationibus à fe culpa dímo^ Vénsutrepenté é Sícílía decederent fuadebat;neg; ením alíum Athenís exercítum aduen (u'umned hís copiás quas tunc haberent, hoftes fuperarí poffe fperandum uíderí, Quin eiamfiqua fortuna íllos fuperare cocederet, locatamen permutarí opus, Peftílens ením atpinfalubrís regíoferebatur,eaprafertíim anní tempeftate. Nang; autumni príncípíum aderat multicg íam tunc ín exercítu cceperantzegrotare,atqy omnes non zquo anímo milí tamtolerabant, N'ícíze uer quanquam prafentíum rerum condítío mínímé placeret, ta^ mendedifcedendo fententíam nullo modo probabat, nó tam Syracufanorü arma, quàm "orum ciuíum fracundíam pertímefcens, quorum grauifsimas accufatíones& calum Dasfamtunc ante oculos conftítuebat,atcg ab hís nihíl,dum ín Sícilía permaneret.fciebat üt ormidandum, aíebatcg, fi quíd omnínoaduerfi fübeundü effet, malle fe hoftium ma^ Noquam cíuíum íudícío ínteríre: non eadem fentíens qua pofterís temporibus Leonem mum ín concione díxi(fe ferunt:Ego quídem à uobís cíues mei quám uobífcum ín^ tim Gaule Iragy de permutanda regione,caftrísq; quamcómodiífsimís locís ponendis,fta dadeda milítes referendum uídetur.Inter hzc Demofthenes nihil calamítatís proxíme b Nnm Niciam accufare nunquam ceffabat, pafsimqy multos perexercitum mi^ TN tatquíillíus cunctationem fegnitiemq; íncreparent,quód Syracufíorum quo^ àmpollicítatíonibus credens, deludí featque contemninon inialaduereren atque 5 C Anaxagoras primus luminis e unbre caufam inucnit. Socrates ob pbitofopbiam dantatus. Plutarchi propterea tanta cócione difceffum non probaret, His igitur dictís ad extremi permotus Nicías,dí(cedendi fibi confiliá placere díxít,& milítib.ut fe ad nauígandit expedírent ím, perauít, praefertim cüm noua Syracufanís auxilía fuperueniffent,& peftis quotidieapud exercitü ingrauefceret, Inde cüm íam omnía ad nauigandíá parata effent, neg íd hoftium quífqua prafenfiffet omníno, quippe qui nihil tale fufpícarent, noctu forté luna defecíg exquo uehementíus INícías omnesq; milítes turbatí funt, cüm propter cauíarü ignoratio nem malü aliquod fibí hoc defectu portendi arbítrarent, Solem em círca trícefimáà coit diem luna ínterueníente obícurarí, tum etíá multi fciebant: ípfam ueró luná,quanamres incidés,autquona pacto,plená,(ubito luce deftítueret,& coloré ex certo& fuleído incer, tum índuceret, haud facile coíectatu fuit, Itacy magna alícuíus ímpendentis calamitatis(i gnum hocádeo míífum ínterpretabantur. Prímus aüt quí lunarís lumínís atqj umbra cau fam deprehendít,ac líterís màdareaufus eft, Anaxagoras fuít, quí neq; multoanteea tem» pora claruerat,necy ín uulgus adhucopínionís eíus famaprodierat,fed ínter paucosadmo dum uerfabat,quí non fine metu talía proferre audebant, Ned ením facile de rerínatura fermones populus admiíttebat, fed eíufmodi ftudijs dedítoshomínes ínanilaboretempus conterere arbítrabant,cüm ín hís rebus perquirendiís laborarent,quas nil ín fe rationis ha bere, ac nullatenus ab homínib.prouiderí poffe putabát:tum uero talía querentes ímpie/ tatís crímine fufpectos habebant, quafi díuínüinumen quibufdam necefsítatíbus actermi níscírcunícribereuolentes,Itacp& Protagoram Athenis pulfum fuíffe conftat:& Anaxa goras ín carcere ductus, uíxa Pericle djuís maxíma contentíone laboraffet feruari potuit, Socrates licet harum rerüfcientía non profiteret, tamen propter philofophiá damnatus interíjt. Pofterís uero temporibus egregíaapud omnes opínío de Platone uulgata, cüm propter admirabile uite fanctimoniíà,tum quód diuíno numíní tanquá preflantiorí,natu xa necefsitates obteperaredícebat,omne philofophie calumnía abftulít,& auditorib.fuís omnia qua(í arcana nature patefecit.Igítur eiusamícus Díon é Zacyntho cótraDíonyfiü nauigaturus, nihil éfententía dímotus eft, cüm forté períd tempus etíam luna defeciíTet, fed audacter cceptá opus profequés, uicto atq; expulfo tyráno Syracufis potítus eft. Sed nos ad ínftítuta redeamus, Forté íta cafus tulitut nullum tunc perítum uatem apudfe Né cías haberet.Stílbides ením, cuíus opera& confilioplurimü utebat,& magnáfuperftío nís illipartéauferebat, paulo anté íntetierat;atg, fignü illud fugietibus profperü magisdj aduerfum,ut Philochorus ínquít, nó recté ínterpretabantur, ebus enim quas cumme tu& formidine gerimus,quo facilius latere pofsínt,amícifsíma tenebre putanturcótrag maxíméobeffeluce arbítramur,Praterea ín tertíü modó diem fi quíd círcafyderaaccidit fet,procurabatur, quemadmodü ín Exegetícís Autoclides fcribit, Atqui INicíasalterülu^ nz círcuítü expectandum cenfuit, nonanímaduertens mox ín priftíná clarítatem reueríu ram,cümeam caeli partem qua terre ínteruentu adumbrata tenebatur, pertranfiffet. lag omnibus feré rebus íntermí(sis, facra quadam immortalibus dijs facíens, eovíqgdefedit, quoad fuperueníentes hoftes illum fermé oppreffere, quí maxímís terra maríq;coptjs!n firu&íadueníebant,& terreftrí quídem exercítu murum& caftra Atheníenfiumobfede re,nauibus ueró ín latum ordíne directís,portus fauces occupauerant, INam ínnumerabl les undíg cóuenerant naues,& pifcatorías età cymbas pueri copleuetàt.Itady portus adi, tibus occupatis, Athenienfes probrís omnibusatg cóuicijs laceffebant, Interea adoleícts Heraclides clarísadmodum parentíbusoríundus,tríremí qua uehebaturalíorü flatíones pratergreffus,in Athenienfes lícentius ínfultabat, Hunc A theníenfís una nauísínfequu ta,retró ad fuos fugiente comprehendit, Eíus ígítur perículo comotus Pollichusauunc? lus,cum tríremibus decem quibuspraerat,in altum delatus;auxilío uenit, Tum cater! de Pollíchifalute metuentes,uno confenfu aduerfus hoftes proceffere, pugnaq;íngenti o" miíla, longe fuperíores fuere Syracufaní,& Eurymedon unà cum alijs pracclarífsimis ul fís ínterfectuseft,Exhocmagno tíimoreperculfi Atheníenfes, nó ultra ín hís locísperma nendá uocíferabàt, fed ut terreftríítínere fe deduceret, ab ímperatoribus flagitabit. Nim portus fauces(utantea díximus)Syracufaní eo modo claufas tenebát, ucnulla penítus" eundi facultas daretur. Atueró INícias eíusc familiares, horum fententia nequaqu? concedendum putabant, Giraue ením admodum uídebatur, onerarías naues ateritemc circíter ducentas hoftibus relinquere, Igitur exomní exercítu robuftifsimis mint Gís,praecipueueró fagittaríjs& íaculatoríbus, decem fupra centum triremes Am fes copleuere, Aliz nangy propterarmamentorü penuriam nauiígatíoni ínutiles habe»* ;^ T i o cuit, delcrtis tur, Inderelíquam exercítus turbam íuxta mare ín ipfolittore INícías confiuin d Nicias. 222 y maximís caftrís quae iuxta phant Herculís pofita fuerat, Hiís ítatp compofítis fefead nauí | gationem coparabat,exiftímás nullum Syracufanos ím pedímentü allaturos,quód nauta rum ductores ob cofueta quaedam Herculíperfoluenda é nauíbus defcendiffent, V eràm illicogníto INícíze cOfilío,repente ad naues redierant,prafertim cüm uates portendí uícto ram nuncíaffent; quía nó utínferrent bellá, fedut ulcífcerent íllatü,ad pugnáueníebant, ]demetíá Flercule ípfum, cuíus tunc facra celebrabant, factítaffe, qui illatas íniurías ulcífcendo,uniuerfum orbem peragrauerat.Syracufaní igit his admonítíonib, excítati, alacri animo pugna íníiere, quae maxímo ardoreanímorü fummaQ ut nund antea contentíone geftatnó Ípectantes mínus quàm pugnantes,ob uaríos rerum euentus, díuerfis perturba^ tionibusaffícíebantur,quí depropria falute folícíti,exítt reífedentes expeciabant.Ita du^ bío Martealiquandíu pugnatü eft, multascp ín utranqy parté uaríetates fortuna praebuit, Tandéfuperatí Athenienfes fuere, quibus tumet apparatus no mínus quàm hoftís attu^ litdetrímenti, Cüm enim naues omnes in aciem ftruxiffent, ipfaemet fibiinuícé concur» antes turbatione íngentem cOcitabant: grauibus praeterea nauíbus cotra leues& expedi as adomné motum aptífsímas pugnabant, Infuper lapidibus tantü,neculloalío telorü genereSyracufaní utebantur,quí quoquo modo íacti effent, uel fuo tantüm ponderegra uifsimos ictus ínflígebant.Atheníenfes uero íaculorü& fagittari contorfíone certabant, quasrecté dírígere marítímorü fluctuum concítatío prohibebat.Id Arifto Corínthíus gu bernator preftantíísímus Syracufants confilíü dederat,atgy ipfe inter prímos acerrime dii micans ínterfectus eft, íam ufctores Syracufanos relinquens. Nang ín fugam Athenien fesconuerfí,magna fuor& parte amíífajad líttus remeabant. At marítíme fuge fpefublata, tereltríquogy ítínere nullam aut fané perdifficilem euadendi uíam cernebant. Igíturani mis trai; necs hoftes cüm relíctas ín líttore naues abducerent prohibuere, neg: fuor ci uium corpora ad fepulturápetíerüt, quód eos long maíorangeret follicítudo,íllorü fcili ctquízgrotíaut uulnerati ufuentes adhuc relínquedi erant.Que omníaante oculos po^ fitacum íntueren£, longé tamen deteríorem conditione iudicabant fuam, quàm cori quí pugnantes ín acíe cecídífTent,cüm& fibi tandépoftinnumeros labores ac dolores exhau^ flosezdem tamen effent fubeundze calamitates, Poft hacc uaríis fententíjs agitatís omnes ? inhocunum confenfere, ut proxíma nocte quamoccultí(síméfieri poffet, dífcederent, Id cim Gylíppi milites anímaduertíffent,& Syracufanos epulís ac potatíoníb.ob partam ui^ Gotíam dedítos, nec; monitís perfuaderi, necpfacíle imperio cogíad arma capienda poffe confpícerent,fefe ad infequendos hoftes parabàt; neg eii longiore cundatíone, cümillí lamabire ccepiffenr, caufa poftulabat, V er Hermocrates huiufmodi fraudé machínatus, lm cptam profectione retardauít. Vírosem quofdáad INícíam íre iufsit, quífeab illis millos dicerent, quibus cum clandeftinos habere fermones INícías(ut antea dixímus)con Veueratateg eor nomiíneadmonere ne proxima nocte dí(cederent,Syracufanos pluríb, locisínfidías pofuíffe,atcg aditus omnes milítib, feptos tenerí, Hoc nuncío facílé deceptus Nícas;noctem illam ín caftrís fubftitit,ne iterum nocte pugnare cogeretur. At Syracufa^ Ritepenté luce exorta, anguftos quof; ac difficiles aditus caefís arboribus defuper conge fii lpidíbus obftruxere,atg; omnes fluuíorü alueos clau ferüt,pontesqp illis fuperpofitos recidere: quoe uer perapertos camposferebant ítínera, armatis equítibus obíederüt, íta uttullus omníno abfq; pugna euadendi locus Atheníenfibus pateret, Quapropter cüm Peromné díem ílltrm ac noctem etia infequente ín eifdemlocís permanfiífent, poftera lu^ Cüontanquam hoftile folum relínquentes,fed ueluti€ fedibus patríjs migrarent, flentes Deltíty caftra mouerunt,quód íam rerum omnía penuría opprefsi;non ultra ín locís illís Fmanerepoffent, Grauiore uero difceffum faciebat egrotorü fauciorumq; multitudo, quamín caftrís relínquere cogebantur, Attamé hzc tolerabílía quoquo modo putabant, db orit quae fe pafluros arbitrabantur grauítate, Cum multa paísím ín exercítumiífe n 1cofbícerentur,nullum tríftíus tamen aut míferatíone maiore digníus fpectaculum, quàm Nícías ipfe cernebatur,quí nondáfatís ex aduerfa ualetudíne recreatus,famem etía Wis cogebatur, ciim míníma quae; ad uí&tum neceffaría iam deeffent: attamé ea pet eat Fttomnibus. Irorefro e ipfe Collachr non fua gratía, nec quía laboríbus oblectaretut, ííta facere, fed ne militíbus tíftítíam augeret,Et cüm ín communí omní& luctu lachrymísqy interdum& ominis"ymare cogeretur, facileap parebat non tam fui caufa moueri, quàm cladis íg^ ttam p imminentis exercítui, quem ípfe gloría& opibus florentem reducere ín pa^ m poffe Iperauerat, Neceíus tantüm afpectus mifericordià concítabat, uerüm& con« :quenerobuftí(simis quidem corporibus milites poterant tolerare, càm confta- Nie toleritiz, Plutarchi C cionis fue recordatio, quam Athenís uehementifsíma habuerat, ciim populi à fufcipien, do bello dehortaretur:tantó ením índígnior praefentí calamitate putabatur,quantó magís cotra fententia fuam nauigare coactus fuerat. Quinetía dijs ipfis tacíté quodammodo luc cenfebát,animaduertentes uírü pietate ac religione infigne, níhílo meliorí codítioneeffe quàm eorá quí tunc ín exercítu milítarent fceleftí(símü quencp,& flagítijs omnib, inqui natifsímü.Ipfe uero frontís hílarítate€ comuni falutatíone,tum dextera ad obuíos quof. que porrectíone, calamítatís fue forte difsimulabat,& fe quáoptímo effe animo fignifica, bat,atgp fepe cum hoftib,cogreífus,fepeetíam hoftíli manu uulneratus, octo díes uniuerf Dpenoftbenescit. belli molem fuftínuít, quoad ímperator alter Demofthenes cum omnibus quas fecü habe omnibus fuisco batcopíjsab hoftibus círcumuentus captusqg eft, Nam cum fe íta círcunfeptü undig; ani, piisà Sraufíls maduertiffetut nulla euadendi poteftas effet, nudatá gladii ín pectus adegít. INectamen captus, co uulnere morí potuít, quód repentéfuperuenientes hoftes gladíü€ uulnere deduxerit, Hacpoftijà Syracufanís nuncíata funt Niícía, atqj ipfe mifsis ad infpícíendi equitibus, captá exercítus partem cópetít, Gylippü fummís precibus rogabat,utabeundi CSiciliapo teítate Acheníenfib.facta, obfides accíperet, quoad Syracufanís tantunde pecuní folue. retur,quantí in eíus bellí fumptíbus exhaufiffent, Has codítíones cuncti nó accipiendas cenfuere,& contumelíjs affectos legatos,mínis etíá fuperaddítis dimiferüt, Nontamehís malis deíectus animo Nicias, djuís omnía ad uictum neceffaría deeffent,proxímá noctem & fequentís díeí maxímà partem fupra omníum opinione tolerauít.Indead flumen quod Afsinarü uocát,traíjciendí cofilío mouit caftra:cumq íam permulti lume íngrefsi effent, hoftes fuperuenere,& difperfos ac palantes cüm offendiffent,magná ftragem addiderunt, Nonnulli etíá Atheníenfíd propter fítís quam díu tolerauerant magnítudine,quafifuren tes ín flumíne fefe pracipitabát. Et miferabilís erat fanérerü facies, cüm alij in medío flu míne iugularentur,alíj permiftum aque cómilitonum fanguine potarent, T'andé Nicías ad Gylippi genua procumbés,Miferere,inquít,uíctor,nó meí quide, qui per hafce calamí tates& infortunía nomen& famápeperiífTe mihí perenne uídeor, fed Athenienfiumreli quorá,Martemq; comunem,& bellíuaríam fortuna remínifcere, Neg ením telatet djcle menter Atheníenfes contra Lacedemoniíos uíctoría ufí funt, Talibus uerbís deprecante D Nicía,cómotus cüm afpe&tu tumoratíone Gylippus, apprehenfa dextra, ill fublevauít, caeterísqg parciíufsít, Sciebat ením peromne tempus ipfum Lacedaemoniorü partibusfa/ uiffe, Preterea maxímáfibi gloríam fore putabatfi duos clarífsimos imperatores captíuos Lacedamoné duceret: propterea, duis feró,utà caedibus abftíneretur Ímperauít,Iam em maíor occíforüi numerus erat, quàm eor quí fuperftites remanferant,quanij permultos milites ipfi clàm é turba captiuos fubrípuiífent, Omnibus inde quícedi fupererantín una coactís,ac fpolíatis,íngentesarbores, que pluríme ín ripa fluminis aderant, captíuorüfpo Iis exornarunt, Poft hzc Syracufaní coronatí omnes, tum equís etía fuís coronísímpofi tís,captos ueró ex hoftibus equos detonfis crínibus ducentes,ín urbe uelut tríumphantes redíere,fuperato tandé certamine omní(i quz ínter fe Girzecí certauerínt fplendidífsimo, fummodq laboreac przclarafuz fortítudinís fignificatíone uictoríá confequuti.Poftbac Eurycles Syracufanorü prator totíus populi necnon etía focíorit aduocata cócione, r0ga tíoné huiufmoditulít;Prímo,utdíes in quo INicías fuperatus effet, facer atqj ab omnt ope" reímmunís haberet,uttf facra dijs ímmortalib,quotàanis eíus uíctoríz gratía fierét,& cele brítatem hancáfluuij nomíne Afsínar& nuncuparent, Eft aüt díes híc quartus fupra u'ge fimáü eíus menfis que ílli Carní&, Athenienfes Metagítníone uocát,latíné uero Matt arbi trorappellarí, Tulít praeterea,utcaptiuí omnes quí Atheníenfíü feruí aut foct) extítiffent, dímitterent íncolumes, Ipfi ueró Atheníenfes& Sículorá quíciq; ín eori exercítu capt fuíffent,per lapidícínas ad opus faciendü díftributi fumma diligentía obferuarent impe ratores uerà ultimo afficerentur fupplícío.Huic rogatíoní cüm ueheméterpopulusa d vidoria bene tiretur,affurgens Hermocrates, Nó mínorís,ínquít, uírtutís effe arbitror Syracufani, paf ui,nonminor ta uictoríabeneutí,q uíncere, V erü efus oratío ftrepítu actumultu repreffa eft. Gylippus uirtus, quát uerà iampride Syracufanís odíofus, cüm propter acerbá nimís ín imperádo feuerintem, uimere, tum propter infit Lacedemonijs omnib. faftum,cüm fibí Athenienfia ímperatores fe expoíceret,nó modó non audítus,fed cóuícíjs etía lacefsitus,& cotumelijs grauibus 4 n ctus eft. Huíus glorícatq autorítatí plurímü obfuiffe'Tímzaeus refert cupiditatis op? nem,X animi tenuítate quandá de mínímís etía atq uilifsimisrebus foliciri,quosm ueluthzreditaríos à patre accepiffe conftat, Cleandrídem enim Gylíppi patre run ro ptís aliquando Syracufanís munerib. aufugiffe, eundemq; cüm inilletalentaàLy à iffa M. Craffus. 223 miffa Spartam deferret,tríoínta furripuiffe tradunt, atqj ín íntima domus parte defodiffe, demumq re per índíces patefacta, fumma cum ígnomínía reftituere coacta effe, V erüm hzcinhís quz de Lyfandro fcripta funt, latius enarrant, Demioftheneac Nícíam no fuif fcàSyracufanís interfectos Tímzus refert, dpuís illííta fierí decreto etía fa&to ftatuiffent, utPhiliftus&& l'hucydides fcripfere, Sed cüm Hermocrates nondum cócíone dímiífa ad eosoccídendos proficífceret,occurríffe quenda carcerís cuftode aít, ac retulí(le, proprijs manibus illos fibímet cofcí(Ie morte. Eorü fane corporaante fores carcerís proíecta díu^ tiusiacuere, ut cuícp afpícíendi poteftas fieret. Accepiautem ínhodiernüetíam diem cly^ peumSyracufís ín templo eíus pofiítii, quem Níciz fuiffe dícüt, auro purpuraq; míra arte intextaornatífsíma, Athenienfium quí per lapídicínas díftríbuti fuerat, magnapars cum morbo,tum uíctus afperítate ínteríere. Níhílením pratercg hordeíduas,& una aqua coty lsm(da&tmenfurae genus eft)ín fingulos díes accipiebat, Multi quoq; à cuftodib,clanculum(ubreptí,atqs ad colendos agros dímifsí funt, Plerífq etía abeundi facultas tacíté permiffa;nonulli quogs pro feruís uendítí,quib.equi charectere ín fronte inurebát, quod fer uitutis uolebantareumenti effe.Sed íngenuitatís& pudorís quam pre feferebant fígnifi ctío,eort plurímís adiumento fuít:emptí ením aut fubító à dominis manumittebant,aut inmagno honore habítiapud domínos permanebant. Aliquot etía propter Burípidepoé amfilut&adeptí funt, cutus prae czeterís Girecorü poétís carmina Siculí admirabanz,& fi quaa captíuís ullis audírepoterant,libentifsímé perdífcebát. Multiigitur captíuorü Athe nsreuerfi, Euripidem falutatit accedebant,fuís fe carmínib,faluatos efTe dictítantes. Alf enimcüm ílla domínos docuíffent, fubito ab eífdem mercedís loco manumifsiíonem accepeantquídá ueró poft cómíffam pugna uarías per cíuítates difperfi,uí&& carmínib.eiuf^ modidecantandís quzefiuer&t, Athenas aüt ferüt tantze calamitatís nuncíá feró admodum perueníffe, ac prímó propter autorís nuncíantís uaríetate, mínímée adhibitam fide fuifTe, Hofpes emforté ín Píraeum díuertens, cüm ín tonforía taberna confedíffet, de hís qua ín Sica cotígerant, quafi íamprídem Athenienfib,nota effent, codolens referebat,Ea cum tonforaudí(fet,cítato curfu ín urbem ueníens, rem omné ad magiífítratus detulit, Indeper univerfum populum fermones eíufmodi manarunttíta magno tumultu acperturbatíone ?(xortajutín re tanta contíngere neceffe eft:magíftratus populo couocato tonforéín con^ donemíntroduxít, quí ínterrogatus unde hzc audíta referret, cüm certi nihil refpondere videretur,ín carcere coníectus eft,eo confilío,ut grauíoríbus poftmodá fupplícijs affíceitu quod detantís rebus íncertos rumores ín uulgus proferes, feditione propemodum in ciuitate cocitaffet. Atqp íta fanelon go fpacioferuatus eft, quoad certí nuncij fuperuene 'oquiremomnem quo gefta fuerat ordíne expofuerunt, Adeó A thenienfibus íncredibi, lcuidebatur,ea INícíam fuiffe perpeffum, quz ípfe multó antéuentura prztdíxerat, Marcus Craffus. GVAÁRINO VERONENSI INTERPRETE, 3 AR CV s Craffus patré habuít cüm honorib,plurímís, tum tríumpho cenfuraq; ínfíonem,Parua ín domotenuíq; cenfu und cum duobus fra tríbus parcé admodum educatus eft. Hiuíuís adhuc parentibus cüm jid uxores duxiíTent, una tamen domo& menfa fimul omnes utebantur, Wi utuel maxímé eade caufa uideatur ín omní uíctu modeftíam& fruga| litatem Craffum confequuti, Poftmodum altero éfratribus mortuo, 3l" L]* ar LI*" zJ Craffus illius uxorí congreffus,filios aliquot procreauít, nullí Roma D'meaetíam ín re moderati fe prabendo ínferior, Nec multó poftaccufatus eft, quód Cm Licínía gefta ti uirgíne rem habuíífet, quz tamen facile fudicio liberata eft, quamuís Sutter Plotínus quídam ccufatíonem urgeret, Erathuíc mulieri fuburbanü egregie or m quod cim paruo precío ad fetrahere Craffus optaret,humilius colere mulierem, Se qimad poterat gratificari coepit: quapropter facile in eam quá díxi fufpicione incidit, is Tres ut erat íudícibus innotuíffet,& auarítíz potius d amoris caufa factü anímad^ t facile fuís fententíjs Craffum liberarüt, quínonantea cceptü erga Lacíníam cul^ tu a ie usTenten rali Moria. s quim cocupitz reí potítus eft, Apud Romanos omnes conftat, uírtutes quas "Utitmas OPUum vít ium, ceteraque ín eo erantlongé fuperauit, Cuíus reí clarífsim& teftimonium Euripidis po£ftála Siculis grata. Paretttes; raffus habebat, uníus auarítíze fordíbus obfcuratas fuiffe: hoc em ín ipfo prae^ Auaritis Crafsi. C Munificentia in populum. Divitias quomodo compaarit. D crafii liberalitas. Rbetorice av^ tis[Ludium, Huntdnitas, Plutarchi prabetmagniítudo diuitiari, quas breuiadmodü tepore fibí coparauit, INam cüm trecen, ta folüm talenta ex paterna hzreditate accepiffet, príus tamen dj aduerfus Parthos exerci, cumduceret,feptem mílliíá& centum talentorü fummam coegtffe tradunt, cüm etíam de, cimam facultatum fuarü part€ Herculí cofecraffet,& publicü epulum dediffetpopulo, ac tres mínas ín fingula cíuiü capíta cotuliffet, Harum díuítíarum maxímà partem(Ítuerum proferre lícet)ex ciuilibus bellis atq; íncendijs coparauit,calamítatib.publícfs ad príuatas utílítates abutens, Cüm enim Sylla uictor urbepotítus, interfectorü à fe cíuiü bona quafi pradam,& íufto bello ex hoftib, captam uenderet,cuperetcg quamplures ex potentíorib, ciuibus íllará quafi contagioneínquínare,nihil unqua Craffus uel largítionís uel emptio, nís nomíneaccipere recufauít. Multas praeterea cíuítatís partes ííncendío confumptas,& deformes tantü paríetes,quafi domuti cadauera derelícta cm uídíffet,quotquoteari po^ tuítparuo admodum precio mercatus eft, cum íllará domíní partím metu, partim egefta te compulfi, nihil petentínegare auderent. Hoc ítag; pacto magná urbís partemfutiurís fieri cotígit.Seruos preterea círcíter quíngentos emít fabrilís artís& architecture perítos, nec hístamennifi ad propríe domus extructionem ufus eft, fed cíuibus zdificareuolenti bus eorum operas mercede locabat,ac fimul aree fpacium cuícg proarbítrío fuo ad zdifi candü uendebat, Cumt fignati argentí maxímá copíam,& agros mírifíce cultos,& ín eís cultorá íngentem numerüpofsideret,mínímí tamen hc omnía facienda uidebantur,pre maxíma feruorüturba quos uarijs artibus ínftructos habebat, lectores, fcríbas, pictores, argentaríos,procuratores,menfaríos, quos ipfemet fumma dilfgentía curare,& difcenti bus afsiftere, plerofq; docere cofueuít, Aiebat enim praecipua domíni curam ergaferuos eífe oportere, càm fíntrei familíarís tanquaanímata inftrumenta. Atqy hocre Craffus & iudícare& dícere uidebatur, Alíjs enim in rebus adminiftrandis familiaríti acdomefti corum opera utidecet:ípfos ueró feruos ac domeftícos curare, proprit dominimunus& officíá putandü eft, Oeconomícz ením dí(ciplinz pars que círca ínanimata uerfatur, pe cuníz tant& paranda ftudi contínet: quz ueró círca homines gubernandos íntendit,po lítícam quandam fcíentíà fapere uídetur, Illud ueró non recte ab eodem diící confueuerat, Nemíne omníno díuíttautdící aut exiftímari debere, qui facultatib.propríjs exercitüale renopofsír,Bellicorum enim fumptuü nullus eft modus,nulla menfura bellum nutritur, utínquít Archídamus, Itaq; díuítiarü quae ad illud alendum fufficereualeant, infinita eífe magnítudine oportet, Laudabilíor ítagy ílla Crafsifententía uídet, qui cum agri quatuor decim íugera fingulís amicorü donaffet, permultos tamen hís mínímé contentos& plura quzrétes anímaduertíffet, illorü cupidítatem caftigare, Nemo, ínquít, Romanorá fit qui parum fe pofsidere arbítretur,cümtantü habeat folí quod ad uictum pracbendum abunde fufficíat, Erat Craffus ín amicos líberalís,adeó utomnibus femper eíus domus pattret, pe cunías ínfuper fíne ullo foenore mutuó traderet,quas tame ab eífdem cum repetenditem pus aderat,adeó acerbéexígere confueuít, utmagís plerundy gratís eas accepiffenoceret, quàm fi abalijs ad ufura& foenus eas accepíífent, Ad coenas atqj couíuía populares homi nes utplurímum ex medía plebeuocare confueuit, cüm effetin omni uictu(utantea dixi mus)frugalis& modeftus,Fuit aüt rhetorícz facultatis perftudiofus,ac uehementer circa íllam elaborauít, Cumq; ad dícendü non fatís idoneus natura uideret, ftudio tamtac dili, gentía tanti profecit,ut eos etí quí natura aptífsími ad eam dífcíplini habebaní,facile U peraret, Nullá ením caufam adeó tenue, aut tam contemnenda fuiffe traduntad quà pera gendá ímpremeditatus accederet, Cumcqy Pompeíus perfzpe, ac Cafar, Cicero et nullas à fe caufas quafíparüfe dignasreijceret,ipfe earü patrocíniü fofcipiebat, Qua0»rE àpopulo maxím3 gratíá confequí meruít, quód ín caufis accuratus& diligens, preterei^ cílis ad opem indigentibus ferendá haberetur, Summaty ín appellandis ciuib.acfa m dis humanítas,eratíísimü illum populo facíebat, Neminíenim tam fordído, ramiphum Romanorí occurrebat,cuí falutatus ípfe faluté non redderet, ac proprio nomínecompr, laret, Fertur etíam híftoríarum fuiffe perítifsimus,atqy ín philofophie ftudío plurim! is a porís& operz pofuíffe,cüm maximé Ariíftotelis dífciplina fectaret,in qua. pracepnr 1o buit Alexandrituírum temporib, íllís celeberrimü,quiíq; humanítatís& cotemnenox ec riz prxclarífsima exempla de feprzbuit,ín ea qua cum Craffo habuit confuerudir^ ením fudicari facilépoteft,utro temporepauperíor uixerit, an cüm prímo ad Cra! tis ceífi,an cim poftea ín eius amicítía acfamilíaritate permafit,De quo hocunt díxi f T erít, quód cum nundjà Craffo difcederetfolusqy examícís alíquádo cum íllo A fectus effct,in itinerepileumpopofcit,eumqy ftatim ex itínere reuerfus Craflo j; ntt M. Craffus. 224. 1 fujmmamatqy admirabilem uiri contínentís, qua paupertate fumma ipfe ín egeftate conftí tutus,rem haudquadg uulgarem aut cotemnendá efle putauít, Sed de hísalias, Cüm Cin» n1& Maríus rerü potiti, nó ad pauríe utilitate fed ad inímícorü ultione& optímatü perní ciemuictoría utí uelle uíderen£,& íam plurímos ex nobilítate occídiffent, ínter qs Craft? (ipaterac frater fuere,uíx Craffus ipfe djuís adhuc adolefcens mortem effugit,Nam cüm (cundíg cuftodibus feptü diligentíus tyrannorit iíuffu ad morte obferuari fentíret, tribus ontícomítib,& decem feruís afTumptis, fumma celerítate ín Hifpania concefsít, ubi iam pridem fub patreímperatore mílítans permultos fibi amicos coparauerat:quos cüm uehe menter Marij tímore perculfos offendiffet, eiusqy abfentis ímperí& non fecus atg; ínftan^ tisperhorrentes, nulli eorüfefe credere aut aperíre aufus eft, fed ín V ibij Pacíaci cuiufda agrum,quí mari finítímus erat, fecedens,in fpelunca qua maxíma in eo erat,delítuít.Inde cimíam qua fecum tulerat alímenta deficeret, unum€ feruísad V ibi míttít, quí illum, quonápacto erga fe res habeat certíore faceret, Eo nuncio accepto uehemeter letatus Vi bius, diligentius loc ín quo delítuerat& focíorá numerum percontatus, ipfe quidem ne rempatefaceret,ad eum uifendü non accefsít,fed feruü eíus agrí cultore íuxta locü ín quo Craffus latebat adduces, fingulis diebus parata ccená eó deferre precepit, eacp fupra fax (quodibíaderat)pofita, cum filentío dífcedere iubet, necquís accepturus effet, autqua de caufaidfieret ulteríus exquírere:& morte delicti poená futur mínatus eft, fi quid ultr praceptü fuerat attentaffet, recté ueró mandata exequeti líbertatís pramíü pollicitus eft, Eratfpelunca nó proculá mari cóftítuta,quá rupes ingentes ac locís plurib. rímofz clau. debanttenue lumen acleuem autam fufcipientes. Intus ueró latitudo maxima pandebat, plurayinter fe peruía& quafi índuftría fabricata habítacula, Atne quíd omníno deeffet quodufuí neceffaríum fore uíderc£, perennes aquarü fontes ex preruptis faxís decurrentesínterfluebant;atcy inde per fciffura petrae quà maxímé lumíní patebat ingreffus,ín ma^ redeferebant, Aér ueró íntus tenuis& purus, denfitate petra humidum omne& deflues infontem exprímente. Hoc íraq; ín loco cüm Craffus habítaret, quotidíe quae ad uícium necflaría effent deferebant à uíro,quínà effent quí cíbos accíperentpenítus ignaro.INec enímeos quí ín fpelunca erant cófpícerepoterat,cüm tamen ipfeab eífdeoptime cernere » ur, quíaduentus eíus tempus& horà diligenter obferuabant. Atq; omnía non modo ad uum fedad uoluptate quod fufficientía abundéfuppeditabant, Cumq; ín omnib. quoad poffet Craffo aratifícarí V ibíus níteretur, eumcp ín adolefcentíx medio conftítutum aní^ maduerteret, ut uoluptat& etíam quas zetas ílla defiderat copíam praeftaret(nam necefsíta^ temultra nih(l miníftrare, coactí magis i liberi officij uidetur) ancillas duas egregía for^ maXatatís flore przeftantesad eam Ípelunca parte que ad mare conuerfa eft ducit,& per ibruptafaxaafcenfum demonftrans, maxímis pramijs propofitís fpeluncà audacter íngdiiubet Eas ípítur perabrupta faxorum uenientes amicí quí cum Craffo erant confpi atprimó neprodítus ac patefactus eífetlocus tímuere, Deínde quidnam quarentes,aut (uusrei caufa ueníffentpercontantí,cüm illeutà V ibio ínftru&e fuerant,dominá illícia tentéfe querere refpondiffent,íntelligens Craffus Vibíj erga fe colendum amorc dili» &'am, leto animo puellas fufcepit, ac deínceps reliqui omne tempus quo ín fpelunca uerfitus eft Craffus fecum permanfere, fxpíus ad V ibium fí quid ufuspofceretmandata "Centts,Ex eis unam fam ztate confecta fe uidi(Te Feneftella teflatur,fepíusqg; hec om, nUacafuerant,ordíne ab eadem narrata audiffe, Octo igitur menfes eo modo Craffus in fpelunca delitefcens permanfit. Poftea cüm de Cínnz mortenuncíum accepíffet, fpe^ uma dirediens, magno ad eum facto cocurfu, fumma alacritate exceptus eft, Indeduo^ m ilum X quíngentorum homínum exercítu coacto, plurímas Hifpania ciuitates »'Tauít,& earum unam Malacam nomíne militíbus dírípíenda concefsit, ut quidam ;otlci tradidere: euauís ipfetalía negare,grauíterq; aduerfus eos quí íd díffererent, íra^ ni nec Poft hzc nauibus collectis ín Libyam traíecít,& ad Metellum Pium, vi, (Spe Heer. infigne fe contulit,quí cum exercítu ualídi(símo Líbyam tenebat, Nec admo, em commo ratus,fedítíone cum Metello facta ad Syllam profectus honorífice adole exceptus eft. Cumqy in Italíam redire Sylla ftatuiffet, omnes quifecum erant 6$ Degocío alíquo implicare cupiens, alía alijs peragenda mandauit, CrafTum ad parandam expedítíone proficifci iufsít, Cumqg ab eo Craffus ín itinere Ueroin Maro «Sbeteretlrerat enim ei non proculab hoftibus íterfacíendum)fubiratus aliquantu ms, ll Ego tibi;ínquit, cuftodes effe iubeo patr&& fratrem tu&t,amícos infuper& affí. hes 2n i]«€ 4:" dun.» »Wosiniuftéà cómunibus hoftibus interfectos ad prafens ulcí(cí contendímus. Hís Crafii fbelunca, Liberalitas Vibijerga Crd[uni. ;| Placerchi| C uocibus uehementer accenfus& írrítatus Craffus,à Sylla dígreffus eft,& per medios fer, mé hoftesad qua tendebatloca profectus, ualídifsímü coégit exercitum, cuíus egregia o. pera Sylla poftmodü maximís ín perículís ufus eft, Atc ex hís rebus quas círca Syllam v, tergpgefsít laudís& gloríz adípifcendae caufa, zemulatíoné ínter Cratfum& Pompeium exortaferunt,Eratem Pompeíus mínor natu dj Craffus,patreínfuper ortus ínfamí,quíg extremo odio cíuíbus fuís perofus fuerat, INíhil tamen hís aduerfantibus, índíes maior& claríor habebat,& eí Syllahonores plurímos djuís admodü iuueni exhíbebat,quos equa, lium fuor nemíni fermé uel paucís omníno impendere cofueuerat. Nam& ueniéti Pom peíoaffurgere,& caput aperíre,& ímperatore appellare dignabatur, Que res Caaffum ue hementerangebat;atcj eíus índíes augebat índignatíone,djuís merító praferendus Pony peíus iudicio omní& uideretur: prímo quód ín rebus gerendís non fatís expertus Craffus , habebat,tum quód magná fuis factís gratíá innata eí uítía adímebant,;auaritíeícílicetmor^ 7»pdlezit9 bus,& ín minimis etía rebus fupra dj fatís effet habita ratío utilítatís fuc. Cum eii Tuder^ tum V mbríz cíuítaté cepiffet,multa clanculum furripuiffe copertus eft, ex quomagnam Sylle indignatione ín fe cotraxit.In ea ueró pugna quam maxima& eandem extrema Syl lacírca Romápugnauít, cümeaparte cuí Sylla preerat,loco motaacies pelleret, Craffus alteríus cornu prefectus egregíeaduerfaríos fuperauit, fugientesqy ad nod ufcyínfequu tus eft: índe ín caftrareuerfus uí&toríe nuncí&ad Syllam mifit, qui rem omnem quo gefla fueratordíne'enarraret, ac milítíbus fuísab eodem coenam expofceret, In profcriptione quoq cíuíi Romanorü& bonorü publícatione magná ínfamia fubíjt, res multasac pra^ claras exiguo admodum precio mercatus, I muneraab ómnibus acríor exígens fi quíul ladecaufaeíus opera índigerent, In Brutíjs ueró díuítis cutufdàbona profcripfiffe fertur propter quxftum,ígnaroac minime íd iubente Sylla, qui cüm re íam peracta negocítíre Íciuiffet, orauíteríndígnatus, nullum ad negocium publícii deinceps Craffum adhibere cóftítuit, Eratauté íngenium quodadulando faciléomnes mortales perfuaderepoflet,& idem adulatoríbus maxíme obnoxíum, Fertur& hoc ílli natura ínfitum fuiffe, quod cüm effetípfe omni&auarifsímus,grauíter tamen maledíctís auaros infectari,& odifle fui fimi les homínes cofueuít, V ehementer aíít eíusanímü crucíabant íngentes honoresad Porv peíum delatí,& afsídua fíne interuallo magiftratuum gerendorü concefla poteftas, Aram tequá ínfenatü legeret permiíífa tríumphandi lícentía, Magniícg à cíuíb. ultró cognomen delatum,Itaqy cum aliquádo ex Romanís quífpía díxiffet, íam aderit Pompeíus Magnus, Etquantus nam'ínquit;arrídens cum índígnatione Craffus, Cüm fe ígitur mílítari gloría inferíoré anímaduerteret,cíuilíb.ftudijs dgmaxíma poffetautorítatem& potentia comparare nítebat, Itaqy potentibus omnib, pracftó aderat, offícíjs, patrocinijs, pecuniarii etiam mutuís dationib. quoslibet ex populo adíuuans,ut fibí uíres& gloríam quaeret, quibus Pompeij conatibus poffet obfiftere, Magni ením Pompeíus à milítibus, quíbus prafue rat imperator, beneuolentíá confequutus erat,& abfentís nome índíes maíus habebatur, ob infignem reí milítarís peritia, Prafens ueró nonundj à Craffo ín honorü petitionibus fuperatus eft,propter fummá quamfua prafentía concítabat ínuídid, cum ex forma&h/ bitu corporísfaftus quandam figniffcationem prz fe ferret,nec facile multitudini cong! deretur:operáueró fuam ac patrocínià díffícilius cuíquápreftaret, quafí uíres adres maío res obeundas fortítus, quàm ut fupplíces aut damnatos ín íudicio defenderet, Craffus atit ín hís ftudijsafsidue uerfabatur,& frequens ín concione ac foto aderat; ati omnibusfad lem& peraffabile fe przeftabat;adeo utín medío rerum gerendarü curfu popularitatehu' maniítateqy íllíus díffícultatem fuperaret. Corporís autem dignitas ac fermonis elegantia, tum frontís hílarítas quada facilé ad fe amandit homínes alliciens, par ín utro faifem. Acmulatiointer ditur, Ambítío quoq;& honorum cupíditas eadem,zemulatíonís cuíufdà, non tameno 7 CraJum,Pom^ autmaleuolentíz caufas prebuit. Dolebatením frequenter Craffus, CafaremfibiP el pii C7 peiumq;ínhonoribuspraferrí, Nec eam fané ínter feanimorum alienatione difsimu^r farem. penitus poterát,Itag; Caefar ín Afíad praedonibus captus,& ín uínculís& cuftodía iem tus,magna uoce ut plerífcp audíretur,clamauit, Quantas,ínquies, Craffe pradonibus W bebís gratías, cüm de captíuítate mea certíor factus fuerís? INon multó tamen pits eo tía coíundi funt,& inuicem ín gratíam rediere. Cumq ín Hiífpaníam Cafari profe ue pecuníz quas exercítibus daret defecíffent, foeneratoribus tantum pecuníz Caf, míne credere recufantíbus,atqy ea de caufa profectionem differre Cafar cogeretur, 14.9 8ooocoro fustoctíngentorumac trígínta talentorum fponfor foeneratoríbus íntercefsít, Cum gni "ur LS, itd appella natorum, uerfa cíuíitas ín partes díuifa effet, quarü una Caefarís,altera Pomper];tertía Cxafsi m M.Craffus. 22$ j batur(nam Cato magis íuftítíze& bonítatís opinione, potentia ualebat)cüm omnes quí optimi ac faptentes habebant, Pompeij partes fequerent, turbulenti uero& quí maxímá inciuitatelicentía habere cupíebát,Caefarís conatibus fauerent, Craffus ínter utrofg; me dium fefe gerebattat mod huífus,modo illíus partib.ínhzerens,fepe ín reip.admíniftratío nementéfententíamqg mutauit, cüm nullí ín amícitía fatis firmi, nec ruríus afperum ni mísinimicü fe praeftaret,fed facilé admodum acleuí momento, ut magís ín rem fuam con feearbítrabat,amorem fímul& odium permutabat,Itacy eorundé homínü patronum& accufatore; X legü earundem fuafore& díffuafore, breui temporís ínteríecto fpacío fuiffe compertüeft, T imore autem magís dj gratía ad populü poffe exiftímabat: quapropter fo^ licitudínes maxímas incutiebat hís qui fub fua poteftate tenebant, quoties magiftratü ali^ quemgereret, V nde& Sícínius multa ín quofcuriq; probra íacere cofuetus,alíquandoro gaus cur foli Craflo ín couicijs parceret, Foenü ením, inquít, ín cornu gerít, Mosautem Plutercbu in Romanis fuitut cornupetarü boum cornua foeno círcunligarent,quó obuíam proceden problem. tesfibíab illiscauendá effe monerent. Interea gladíatorü feditío períd temporís excítata dit& eor peromne Italiam dífeurfus predabundus infequutus, quem pleríq; Spartacíü Bellum sparbelláappellarunt;atcy illum hiuíufmodi habuiffe príncipíum ferat. Lentulus quida cogno facium. mineBartíatus magná eladíatorü familia Capuz nutríebat, quorti maxíma pars ex Gala ta& Thracía erant oríundí, n6 obalíquod perpetratü ab ipfís fcelus, fed tantüm propter emptoris impietate neceffarió gladíatoríi exercere coacti, Ex eís ducenti fugiendi confi» lium cümínijffent,anted fuge cóftítutus díes adueni(fet,proditiac patefacií tuere;D'üota men&odoginta,cüm relíqui tímore implícití cunctarent,effugére;atq e coquinaría taber nauerubusac bípennib,abreptis,cüm cetera arma deeffenr,e ciuítatedíereffi funt, forte incurrus gladíatorit armís onuftos, quz ad alíá cíuítate deferebant, íncidere. llla ígitur a^ vídilsimé rapientes feipfos armar&üt, cumq; munitá locum quendam occupaflent, tres ín. trfeduces coftituere,quorü prímus Spartacus uocabat,uír ex Thracía oriundus,ac non mínusprudentía dp corporís robore& uíribus praeftans,facilitate ínfuper ac manfuetudi, netumuirtutib. omnibus fuprafortunz& condítionis fortem ortiatus;ut graecus potíus quimbarbarus uíderi poffet. Fertur c prímà Romá uenalis delatus eft; dracone füb dorp míentíseius capíte ín fpíram coplícatum apparuíffe: quem Thracía ítídem mulier confpi^ cta.cüm uatícíndi períti(síima haberet,& Diíonyfij facrís effetínitíata,fignü hoc efTe dí» xtmagnz cuíufda& formidabilís potentíze futurze, qua exítum habitura effet fortunati, Famfemperad fe muliere& conuíuiorum deínceps& ítínerü comité Spartacus habuit, Concuríu igit primi ab hís qui Capue fuerantad Spartacü facito;ac fubinde paulatím co^ lluentemultítudíne,cum eisarmorü copía exoppidis qux ceperat fuppedítaret.oladíato rjsarmís anc$ barbaris& inutilibus abiectis, fefe militaribus armís ínflruxere, Aduerfus 05ci tribus millib, armatorü Clodius miffus imperator, ín monte quodáafperrímo deprehenfos obfedít,Eratmons undig uaftís atcp abruptis rupibus feptus,ín quem una tan (im exparte peruíus adítus, atqy Ma anguíftus patebat, Eumlocü Clodíus egregie cu^ ftodibus operibusqg muníuit: relíqua, ut dictum eft,abíci(Tze rupes ac pracípítes claude bant,quae cüm dumís afperrímís,tum agreftíbus má&tintuitibus ueftitze,digreffum peni. t5 negreuidebantur. V erüm quí obfeffi erant, cum íarhacrius necefsítatererum omnid P'emerenturssüm caefos uitia palmites mutuís nexibus collígafTent;fefe per abruptas ru^ Pts expedítos dintiére uno tantü derelicto, qui digrefsis ceterís arma paulatím cüm deíe ciltetipfe quocy ad faós defcendit incolumís.Inde Romanosnihil tale fufpícantes círcun uttiátereo ínuaferüt, acrepentíno tímore perculíos facilé ín fuga uertere, caftra quoq? nullofermé labore ceperunt. Huíus uíctoríz fama uulgata, multí ad Spartacü undíq ex *sriscoluxerepaftores, bubulcí, uirí audaces ac celeres, e quibus alíquot Spartacus ar^ misínftructos in milites elegitquóídá uero ínermes&expeditos ad precurfandü effeuoluit Romani interea P. Varenü fecundü aduerfus S partacüi imperatore fecere,cuíus lega um FUríi cum duobus millibus armatord profícifcente agerefsihoftes ín fuga uerterüt, iiid alterum legatü maiorib,copíjs cotra fe mifIum obferuans Spartacus,quód alínas plerung lauare cófueuerat, nó multum abfuit quín uíuum atcp ínerme ca Peretcumty exercítum deducens íncolumís uíx perículü euadere potuiffet,hoftes impe, ctsomnibus funt potítí, Inde Spartacus fugientem exercítum profequutus,magná ?8emíntulít Ipfe etiam Cofsíníus ín ea pugna occifus eft.Poftremó imperatore ipfum riremm leuiorib, antea przlijs nonullís fuperatum, una tande ingentipugna uícít atqp SUlG;& litores omnes, atcj equum quo ímperator fpfe uehebatur, cepít, unns IBI Ur c Orofua lib, s. ap. Ac. Plutarchi profpero euentu rebus geftis, magni íam atq, terribile apud omnes Spartací nomehabe, batur. Ipfe uero fequundís rebus mod adhibere uolens, cüm effet fuar& uirium cóo(cius non eoufqg cunctandüarbitrabat,quoad omne ín e Romanorü potentíà concítaret,Iiag ad Alpes exercítáadmouere cóftituerat,eo confilio,utfuperatís Alpibus exercítü dimitie ret,atgp alij ín Galatía;alij ín Thracíá ad fuas quíqd; domos remearent, V erum milítes mul títudinííam& uitíbus fuís fidentes, eíusuerbís obtemperare noluerunt,fed media peru, dentes Italia, íncendijs& populationibus cuncta uaftarüt, Quod poftá Romz auditücft índígnatíone maxíma patres atqj omne populá accendit, no tantü rei turpítudineatay indignítate cómotos,fed ímmínens etíà reipub.perículü formídantes.Itacy tanquá ad maxi, mum acdífficillimá belli cofules ambos proficifcí decreuere, quorü Geellíus copias Ger, manícas,qua propter cotemptü& íníurias à Spartaco fecefferat, fubito agereffus ínuni, ueríum cotríuít, Lentulus uero alter coful círcüducta exercítus parte medios hoftes clau, iffe putabat,ueràm illíàtergo Confule adorti, comiffa pugna legatos fuperarunt& caftra cumomnibus fimul ímpedímentís cepere,Inde ad Alpes(utantea ftatuerát)proficifcicon tendát,quibus ueníentibus, Caffius qui círca Padü oram Galliae cum decé millib, pretor obtinebat, obuíam profectus eft; ac pugna cómííTa, pluribus€ Romanis interfedis, Caf fius ipfeuix euafitíncolumis, Fic Romautgefta fuerátper nuncíos delata,magna aduer fus cofules íracundíafenatü íncendere,atqy illis bello abftínere íufsis, Craffum imperato, rem contra Spartacü delegit, cuíus gratía& amícítía nobiles quída adolefcentes comori, cum eo adexercítü íre comítes ftatuerunt.Profectus ígitur Roma Craffus ín agro Píceno fubftitítuenienté Spartacü ibíde excepturus.Interea Momiü legatum cum duabuslegío nibus hoftemátergo círcumuenite íubet,€ eíus ueftigía quammaxímé poffet fequenttà pugnafefe penítus abftínere precepít.At ille cüm primi ad hoftes peruenit, magna far uiri opinione ínflatus,pugná conferuít,ín qua multis Romanis cafis,relíquíabiectis ar mís fugientes euafere:qui cüm ad Craffumperueníffent,grauíter admodü Íummag ígno mínía excepti funt,ac Momíus prafertím,qui pugnandi autor extiterat. Milítibus tamen Craílus íterum arma concedens,fponfores ab eís feruandorit armorü poftulauit,& ex eis quíngentos quí primi fugà ín acíe ceperát,quicy alíjs timendi fuerantaurores;in quinqua D ginta decurías partítus eft, índe ex ear qualibet unü forte delegit, quem ín totíus exerci tus oculis ultímo affecit fupplícío:peruetufta fané Romanorü puniendímorein cófuetv/ dínem reuocans,quínó mínoré damno ígnominiá contínet,plurímumqy afpicientibhorrorem íncutít,Eo modo confírmatís milítü animís ad hoftes exercitii ducit, Bpartacusue 10 fub efus aduentu per Lucaníam paulatím retrocedens,ad mare fe contulít,Fortt per íd temporís píratz Cilíces ín Sículo freto uerfabantur,quor& opibus€ auxilio Spartacusfí dens,duo millia é fuís ín Sícilíà tranfmittere cogítauit,qui uixdum fopitü íllíc feruilebellió excitarent,quod fané nó multis egere ftímulís uidebat. Pacta ígitur mexcede,C ilíces quíc quid uellet fe facturos fpoponderüt, Inde mercedís parte& muneribus ínfuperaccepo abrupta quam dederantfídeabierunt, Spartacus ígítur ea fpe deftitutus, rurfusamariel^ grediensin Rhegínorü Cherfonefo exercítü ftatuít.Igítur adueniens Craffus,&loci natu ram dilígenter cotemplatus,Ifthmiüi muro claudere,& illos à cotínentí dífiungere ftatuit, ut(imulhoftibus egredíendí facultaté,& milítib, fuís ocíd adímeret, Eratopus magnu^ néatg difficile: attamen gloríe cupídítate íncenfus Craffus,rem tanta aggredino dubita uítacbreui temporis fpacío ex tranfuerfo Ifthmi,utrínqy ad mare pertíngenté triglne a diorum foffam,quíndecím pedü latitudíne,atcy altitudine totídem duxit, fupercdj eam mu rum cóftítuit,roboreatq altitudíne mírandá, Ea primó Spartacus cótemnere, ac nullius omníno momenti ducere fimulabat, Inde ueró deficientib. comeatíbus cóm fam nihil R Cherfonefo fupereffet quod ad uíctum fuppedítaret,nocte obferuans nebulís obfcuri, uehementer uentorü flatibus turbulentam,non magnam fofTx partem abíciísis arborum ramís ac fuperíniecto aggere compleuít, atq; eo pacto íam tertío Romanos exercitus m ftratus euafit, Quodpoftig Craffus anímaduertit, cítato itínere abeütís ueftigía profcqu: tus eít,uerítus maxíme ne Romápetendi uoluntas íllum&anímus fubíret,cUm prep" adídagendum impelli uíderet, quód fibí magis ín díes fingulos uíres augebant;cum d tímiex Crafsi milítibus propterortam fedítion ad eum confugiffent,multi etiam? m tímisagtisad íllum confluerent, Interea Spartacus iuxta Leucanidis palude confe A quam uaríatís temporü ucibus modó dulcem atqj potabilem, modó falfum atq viis praberefapore fecerüt, Apud hanc ígitur Craffus hoftes affequutus,eos paludeiv o uít,atcy eorü uagas difcurííones& caedesaduentu fuo coprefsít, Cumq arduum om ag M.Craffus. 226 at difficile uideretur Spartacü fuperare,quód illefugiendo magís quàm pugnandobel lumgereret,&t modó nufquá conípectus,fubíto ínfperarus adeflet, Roma líteras ad fena" vmmifit,opus effe dicens Lucullü ex Thracía,& ex Hifpania Pompeia accerfiri.]pfeín^ terim quoad poteratante eorü aduentü bellum conficere nítebat;nec etíam ignorabathís aduenientibus perfecti bellí eloriàad fenon peruenturá, Cüm igituromnino fibí pugnadum effe ftatuíffet, militibus quibus C, Caffius& Cannitius przerat,& feorfum à reliquo exercítu caftra habebant, praecipit, ut cum fex millibus armatorü locum quendam ínfidijs aptisim& occuparent,ibíq; quamoccultífsimé poffent delítefceret, Illi uero diligenter ad modíimandata feruantes,cüm galeas frondibus operuiffentne íllarü fulgore deprehendi poffenzad conftitutü loc deuenere:nec eos omníno quí(qua preter duas mulíeres cofpe xit que cüm rem ad hoftes detulííTent,in extremü difcrímen illos adduxiffent, ní properé Crallus cum exercítu fuperuenies afperrímam pugná íníjffet, In qua duodecím millibus curecentís hoftib. carfís, duos tantáà tergo uulneratos fuiffe comperta efl.reliquí couer^ fisin Romanos frontibus,& ín acie ftantes cecídere, Spartacum ueró poft eam pugná ad Peilinos montes fugiente, Q uíntus Crafsi legatus,& Scrofa quaftor perfequutí funt, In eosSpartacus magna uí cOuerfus, omnes in fuga uertít,& grauiter faucíus quazftoruíx é manibus hoftíüià círcunftantib, ereptus eft. Hzecres egregié ac profpero euentu Sparta cogelta,euerfíonis fua caufam praebuit, Fugítiuorü em feruori manus, quae maxíma fub comiliabat,nimí& íam de fuís uiribus fperareaufa, ulterius am fugiendo bella gerere,& imperatorís díctís parere índígnabatur. Cumt ín tuta íam loca euatiffent, praefectos ut fe reróper Lucanía contra Romanos duceret coégere,ut pprímum foli Craffo cogrediendicopiafieret, Iam enímadeffe Pompeiünunciabatur, multíty eorá quí Roma comitijs aderant, eíus bellíuíctoríam Pompeio deberi dictabant, quód ftatím fuo aduentu bellum confeturus putaret, Coactus hís de caufis pugnare Cralfus, cüm locandís caftrís foffam Waggere(latueret, irruentes magno impetu ferui, intentos operi milites ínuafere, ac prí móleuís pugna coepta eft,inde fuperuenientib.utríng milítíbus augeri preliü coepit, Tan demurgente necefsítate Spartacus copías omnes ín acie deduxit;cumqy fibi ex aftantibus quidam equi adduceret, gladiíü educens, V ictor, inquit, plurimos& optímos ex hoftibus 9 equoshabíturus fum,uicto auté ne huíus quíde mihi opus erít, Hís dictís, equum gladio wanfuerberatü íínteremít:índe ín Craffum per confertífsímos hoftes ruens, multis perfof? fusuulneribus, Craffum cotingeremíníme potuit,at ueró centuriones duos qui íuxta ill ftabant interfecit. Tande omnibus quí fecum aderant ín fugam uerfis, cim folus dereli^ &usfuiffet ingenti círca eum globo Romanorá facto,multís undíg irruentibus telís lace ratus eft. Itagy cüm Craffus belli tam graue confeciffet,corporís etía propríj fubijffet perí tuilumnótamé Pompefj gloríá potuítobfcurareznam quí Crafsi opibus aduerfabant, res quoad poterant geftas uerbís minuere tentarunt,& R.omáad fenatü Ícripfere, non nífi fu fíuos aliquot apertapugna à Craffo fuiffefuperatos, Pompeíus ígitur de Hifpaniaatg; Sertorio fplendidifsíma tríumpháü duxit, Craffo aute permiffum ut ouans urbe íntraret: mm fuftátriumphüne ipfe quide fibídecerni poftulabat, quód períndígnü effe uidebat efüperatis feruís triumphare, Quid ueró tríumphus abouatíone diftet,& unde utríufcq íái it nomen,ín ea quam de Marcello fcrípfimus uíta, dífputatà eft. Poft hzecauté cüm adconfulat Pompeíus Romá accerferetur, Craffus ueró collegi fe ílli fieríuehementer "Ptrejnecomníno propter eam quam ad populum habebat gratíam diffideret, attamen qu5 facilius quod optabat affequeretur, fupplíciterad hanc rem peragendam à Pompeio auxilium implorauít: quí et(í Cra(To no medíocríter infenfus effet, ftudíü tamen fuum& ?e'tegregié impendiít,atq; in concíonepalàm retulít,non tam fede adipifcendo cofulatufolicitum effe, quàm ut Craffum in eo magiftratu collegam habere liceat. Ambo igitur confules factinon díuín ea quá fímularant benevolentia permanfere, fed ín omnibus reüsinuicem dífsidentes,fermé defertam effe Remp.pafsi funt;eaqy de caufa níhilab eís in S. atumemoría díeum geftumeft, praterquá quod Craffus Herculí facra faciens, po N 9 Romano epulum publícé dedít,& ín tres menfes fingulis uíctü diftribuíit, Cüm íam ied perueniffent cofulatus,&comítiorü habendorü caufa ín campo Martío cofedít^ atg Rue Aurelíus uír quíde ex equeftrí ordine oríundus, uítaautem omníno rudís ui s e is habítus, maxíma celerítateín forü accurrens clamauit, louem fibiín fomnís a RSTGfe, ut hocpalàm adpopulumferret,neanté confules magiftratu fe abdicare PME, quam fímulin gratía amícitíamqy redijflent. Hac ille fumma uocecumepub iferatus effet,ac populus ín gratíaredire cofules iuberet, Pompeíus Renee nec L 2 Spartaci interitus. Plutarchi € loco mutatus eft, At ueró Craffusaffurgens,& college ultró dextra porre&a, Nihil humi le,ínquít,arbitror, autparü medignü fa&turü Quírítes, fi príor ad amicitia gratíamq cum Pompeio conciliandà furrexero, quem uos adhuc impuberem Magnum cognomínafiis cuíq; nondü ín fenatorü ordine afcíto, tríumphum decreuiftís, Atqg haec à Craffo ín con, fuiatugeftafunt,que quídé dígna memoratu uifa fuerínt, Cenfuram uero ab omni offici immunem tg ociofam geísít. INeqj ením fenatum luftrauít, nec equítum notauít quen, quam, auteorü omníno ratíoneé habuít, nó etíam cíuiü capíta cenfuít, Bt ín eo Wii i collegam habuítLuctatít Catulum, uíirum Romanorü omnium manfuetifsimum, ltag cüm Craílus ínítío magiftratus acerbíísímü fefuturum declaraffet,&& Aegyptum tríbut tíam Romanís facere tentaífet,fumma audacía Catulus obftítít; quapropter orta ínter eos feditíone, fpontefuanó multó poft ambo fefe magiftratu abdícarüt, Coníuratíonís eíus, quz Catilina autore coepta,omné pene funditus euertit rempublícam,conífcíü atcp partící em fuifTe Craffum nó parua fufpicio fuit, Nam ex cofuratís quídà magna uoce Craffum copellans auditus e(t,attamen eíus uerbís nemo fide adhibuit. Et M. Cicero coiurationis uíndex aperte fatís ín oratione quada,in Craffum& Cefare coíurationís illius nó minimá ex parte caufam refert: eam tamé oratione nundf, nifi poftutríufq; morté zedereaufus eft, In illa ueró quá defuo cofulatu habuit, Craffum ad fe noctu uenífe refert,epiftolàà Cali na rniffam tenenté,qua illum quafí coníciü ad firmandá cofuratíoné hortabat, Atq hac de caufa femper in pofterü Ciceronis ínímicus Craffus eft habítus, Quod ueró palámillünó infectaret filíus impedimento fuit,qui cüm ftudiorü ac dífcíplinae amantifsímus eflet, ue hemenier Cícerone dilígebat,eiuscg congreífu ac familiarítate plurimi utebatur, adeó vt cüm exilio damnatus effet Cicero, Publius Crafsi filius unà cum eo uefté mutauerít, atdj alios adolefcentes complures idem facere compulerit. Tandé ueró patrem etíam Cicero» ni concílíauít. Cim Cafaréprouíncía reuerfus confulatü petere ftatuiífet, animadverti feq Craffum& Pompeí& inuicé cófulatus gratía certaturos, ipfe ne alterí fauensalterius ín fe offeníam contraheret, fumma contentione illos ínter fe concordes facerelaborauit, admonens níhilaliud ínter fe diffentientes efficere, quàm ut Cíceronís& Caulí, atqj eti Caronís uíres ac potentíam augeant,quorü opes nullum pondus habíture finc fiipfiinter D fe cocordíaniímoatg fententía,amicorü atqj affiníü adhibítís auxilijs, Rempubliciguber nareuoluerínt, Hís tll uerifsimís rationibus comotí rurfus ín gratiam& concordi redíe Cefaris,Pom- xe, Itagghorütríum uelutí quadam cófpiratíone facta, ínuicta quedam& inexpugnabilis rij, e» Cfi. conftítuta eft potentíze magnitudo, qua fenatus& populi Romaní uires comminuitatqy amicta. perfregít, Nec tam illorum ufres Czelar confirmare tentauít, quàm eorum opibus fefeuw tí(simumac maxímá cóftítuit;flatím ením utríufq; confenfu creatus conful, magnüinpo pulo nomen& gloríam confequutus eft. Nam cüm egregíé confulatü gereret, imperator factus€ prouíncíam Gallíam fortítus, quafi ín arce cíuítatís ab eifdem impofituseít.Ipfi uero feproarbitrío facturos nullo aduerfante opinabant,fí Cafarís quámaximé potentia augerentur.Et Pompeium quidem ímmenfa ambítio ad hec incítabat:ad Crafli uero cte rem auarítie morbü,rríumphor( ac tropheorü fumma cupiditas acceíferat, quam prac rifsima Celaris geftaomníü fama& cofenfu celebrata excítauerant,quíbus fe(eínferiore e(Te,cüm caterís ín rebus fuperior haberetur, haud aquo anímo ferre Croffus poterat: necanté cupiditati huic finem ímpofuít, quàm fead turpi(síma morte fumma ígnomm? ac detrímento populi Romani praecipitauít, Nam cüm Cafar é Gallia Lucíam veniflet, multíad eum uífendum Roma profecti funtjinter quos etíà Pompeius& Craffus venere, multa ínter fe remotísarbítris colloquutí, maíora íam anímís cocípíentes, ut onines n fe Romani imperij potentíá transferrentagítare cceperunt: quod íta fe demum confequt poffearbítrabantur,(i Caefar quidem ut coeperat cum imperio in armís permanereb rav fus ueró atg Pompeíus quícquid fupereffet,exercitum,& reliquas prouíncías interfepar tirentur, Ad quod unatantum patere uía uidebatur, fecundi fcilícet confulatus Ponpeo CraíTog petítío,cui maxime Caefarem fauere poíTe animaduertebant. Hác ígitur ing cum(tatuiffent, Romá Cefar ad amícos hac de re líteras fcripfit,& ex milítibus quáplures ut comitis íntere(Tent eódem mífit, Multí enímex hís qui fub Craffo militabant, em de caufa Romá uenere. Quapropter magna apudomnes cíues eft exorta fufpicto, Kn creberrímus ín populo rumor uerfabatur, qué íllí intere díuturnü cógreffum ecif er níhil reípub,bonum aut falutare futurum cótínere, Cüm ín fenatu Marcellus ac Dow tíus Pompeíum roga(Tent, ín proxímís ne comítijs cofulatum petíturus eíTer:ille dubi Y, dd pe, M- Nos atus refponfum dedit,forte,inquiens, peram, forté non peiá, Rurfus uero idem intemor is & M.Craffus. 227 1 ibonis,ínquít, ciuibus peta, à malís ueró mínime, Cum hzc fuperbénimís& ambigue rponfa uiderentur, multasc audientí& animís fufpíciones inferret, Craffus eadem roga usi quide, inquit; reipublícae profuturum effe iudícauero, petam; fín minus,à petitione díiftam, Hoc eius refponfo nonulli excítatipetere eum& ipfi ftatuerüt,ínter quos preci» put Domiítius extitít. NNam cüm alíj Pompei] Crafsícy minis,& occultís denüciationibus terrid ab íncepto deftítiffent, Domitius Catonís hortationibus confirmatus ín fententía perftitit,cüm illum Cato fuís uiribus non diffidere,fed audacter procomunilibertatecon tendere tuberet, INecqg ením cofulatum, fed tyrannidem Pompeium Craffumq petíturos defcendere;nec ueró magiftratusauthonores, fed prouíncíarum atc$ exercítuü diripien^ dorumfacultatem affectare, Hzec atqy huiufmodi Cato palám ad populumuociferans, invium pené Domitii candidatum in comitía deducebat, qué prímoaduentu multí comi» tsaflurgentes círcunftetere, Nec parua fané admiratío plerofq; tenebat, quaná caufa ad fecundam cófulatus petítíone duos illos príncípes cíuítatís impelleret,Deinde cur ambo, tumetíácur pené folipeterét, cum ín cíuítate complures effent, digni qui cum Craffo aut Pompeío magíftratü gererent.Hos rumores cüm Potnpeij fautores accepíffent, candida trünemínem palám prohibere funtavfi, fed occultis artibus ínuadentes íllos ab incepto defiterecopulerunt,Domiítium ueró noctu cum amicís ín campum defcendente aggref^ fi,(erum qui lumen praeferebat trucidarüt, multísq ex círcunftatibus uulneratis, ínter quosetíi Cato fuít,reliquos íntra dom& retrufere,& cuftodib, ne egredípofTent circa fo» resappofitis comitía habuere, quíbus Pompeíus& Craffus cofules renuncíati funt. Quí deíndeinitio magiftratus armatí rurfus ín domü uenientes, nonullís eor& quífuís uolun^ tatibusaduerfabantur ínterfectís,& Catone extra concionem eiecto,Czefarifmperium ín luftrumalterum prorogauere, Sibi ueró Syríam& Hifpaníam prouíncías decreuerunt, quisfortedema ínter fe partítí funt,& Syría quide CrafTo, Pompeíoueró Hífpanía obtígit Fuitaitomnibus ínuífa Pompe, fortítío:meds em illum proculab urbeabefTe multítu diniplacebat,& ipfe magno uxorís amore íncenfus domipetlibenter uerfabatur, Craffus uero faaforte uehementer exultans,níhil fibi per id temporís fortunatíusaccídere potuit fearbittabatur, tandf ín alieno folo magís s domi,& ín externís potius rebus dj ín dome b flidsínuenturus quíete. Multa ígíturínanía ac puerilia prater autorítatís& ztatís digni» atemífactans, cüm mínimé ad ea uítía natura propenfus effet, no Syríam aut Parthos felí^ ciatis fuz terminos ftatuebat, fed quafi puerilem ludum fuiffe dictitans Luculli aduerfus Tett Pompefj cotra Míthrídate bella peracta,ad Bactraufcqg& Indos ultímos extre mitines Oceani, íngent&aními fpem prolatauerat, Ttaq; cüm tanta flagraret Craffus eundi cupiditate, multi profectioni efus aduerfabant, quód níhil ea legequa de confulatu eo^ rumhtaerat de peregrínís bellis gerendís cautum eff: et, Magna preterea fufpício plerofag trnebat, cim tantopere ad hocbellá Craffus properaret, tum quód etíam é Gaallía Caefar alCraffum fcribens pluribus uerbis aními fortitudine laudabat;ac fummo ftudío ad pera gaditopus hortabat, Hec ígítur(ut antédíxi)populo fufpectam Crafsi profectione facie bant.Itad; cüm fam egreffurus effet;fAGteíustribunus plebís profectionem impedire ag. greffus eflmultosg; feca épopulo fautores ducebat, quí grauiter indígnabantur, q Craft, usimperidi cupiditate ad eos populos oppugnandos profiící(ceret, quíamícítia& focíetitecumpopulo Romano coníundti effent, Horü ígitur uim Craffus pertímefcens,Pom peti utfecum progrederet orabat, Magna ením erat Pompeij apud multítudínem auto rit, Itacy cüm plurími Craffo aduerfari,& uoces edere grandíores ínciperent, placido Uultuatc hilari fronte tefpícíens ad eos Pompeíus,tumultü omne fedauít,íta ut facílé ab» tntibus terbrzeftarent, Ateius tamen obuiam ueníens, uoceprímü retínere Craffum, *'obteftari níteba£, Indeubife nihileo modo proficere anímaduertít, uíatore ad Craf^ Imcmprehendendum mífit,Id cüm alij tribuni prohibuiffent, Acteíus in urbem cítato graduaccurrens, in uía per quam Craffus íter facturus eratfuccenfam cratem conftituit, Imjadeumlocum Craffus perueníffet, afsiftens Acteius,& facra quzdam ac líbatío^ N iaens,díras admodum atq; horrendas execratíones obnunciauit, deos quofdà ínau^ santa& horrendos nomine appellans.Has ímprecatíones Romanídiíras appellant, m quafi uetuftate obfoletas hanc uím obiínereaíunt,utquíillís obnoxius fíat.grauif^ Ín CARS dare cogat,& maximo infortunio afficí neceffe fit. Quamobrem nó temeré ie Aq am;necleufbus de caufis íllari utí obnuncíatione cofueuerunt,multic propte "um grauíter íncufabant, quód ob eam quam príuatá cum Craffo fimultaté gere ibünta mala reipublice effet imprecatus,eamty tam dítaatdy inexpíabili relígioneaftrín 3 ATHiog Dire quid fint, C tocus Crafii in Deiotarü rege. Plutarchi xiffet. Attamen Craffus Roma profe&us,Brundufium uenít;cumq nondum fatís ab hy, bernís tempeftatibus mare pacati effet, cunctarí tamen, aut díutíus morátraherenoluit fed mílites quamprimü nauib, impofítos traíjcere properauít,& nonnullís nauibus amit fis,reliquá fupplementis firmati exexcítü per Galatíam ducebat. Cumqy Deiotarü regem extrema íam fenectute confectum, nouam tamen urbem adiíficante comperilfet, talibus uerbís ín eum íocatus eft, O rex, inquíens, quídná hoc eft negocíj, quod tíbí duodecima íam díei hora cümadfit,nou& urbe zdificare íncípísz A d haec fubridens Deíotarus,Tuue ró,inquít,ímperator cumfís haudquadj fatísut uídet,matutínus, tame ín Parthos cüexer citu properas.Sexagefimü auté per íd temporísannü atatís fuae Craffus agebat,fed longe uetuftíoré prz feferebat aetate, Cum ítínere cófecto ín hoftiles terras peruenífet, eamre/ rum conditione offendít,que maxiíme eíus anímü ad Ípem fummá íncendere atg ínuítare offet, Prím& em ponte(uper Euphratem cóftítuto, facile uníuerfum traíecít exercítü,& multas Mefopotamíe cíuitates ultro fefe dedentes ín fide recepit, V nd ueró que Zenodo tíum à Gracis dí&ta eft, cui tyrannus Apollonius domínabat,per uím captà opibus exuit, & captiuos omnes uendidit, Cumq ob idà militibus imperatorem feappellandüforepu, taf[et,eumqy fpes fruftrata effet,incredibile eft quantá animé demiferít,quamiy ad maiora etíá capeffenda languídior factus fit, Inde fepttpedítü millibus&equítibus mille ínprafi díum cíuítatibus qua ad fe defcíuerant impofitis, ipfein Syri&ad bybernandi concefiit, filía ibide moraturus,qui€ Gallía à Cafareueniés mille equítes lectos,& alías quaídá co pías deducebat,Atgy íd primü ínter Crafsí errata connumeratur, cüm pluríma in eaexpe ditione delíquerít, Nam cüm maturato opus effet,& Babyloní, aut Seleucia primis Par^ thorü cíuítatibus exercítü admouere,atcg hoftes ímparatos ínuadere, dum inani ocío tem pus conterít, colligendi animá,ac fefe parandi fpatium hoftibus dedít, Omneaüt quodin Syríatemporís uerfatus eft, cogendis pecuníjs magis dj militarí difciplina exercítücoér, cendo cófumpfit, Neq; em recenfendis armís,aut milíti corporib, aliquo ftudío exercen^ dís íntendebat,fed acerbíusá cíuítatíbus exígens uectígalía, S omniü etíam mínimorü ra^ tíone fubducens, quanto poterat ftudio pecunías coaceruabat; thefauri ueró qui ín Hie rapolípofitus latebat,ad ftateram libramqy numerabat, Cumg finitímis populisatg prin. cipibus,milítum quos ad fe mítti uellet numeri ímperaffet, accepta pecunía,milítíam illis remíttebat, Itaque fegníter omnía ac íummanegligentía míniftrantí, prodígia etiam non fatís fauftum euentum portendere: quorü príma eademg clarífsíma feu V enus feu luno ab incolís dea nuncupata,que nafcentíbus rebus principia cóferre putatur,haud obfcuris ambagibus dígnofcenda monftrauir. INam cüm peractis facris efus templü Craffus egre deret;ilíus antefores templí offenfo grauiter pede proftratus concidit, quem ftatim ater eodé cafu lapfus fequutus eft.Cüm íam ex hybernis copías educeret,legatí ab Arfacebre uía quaedá ín banc fere fententíá mandata portantes fuperuenere; Sí quíde à fenatupopu lo& Romano miffus contranos exercítü ducís,ingens profecto bell& fummo odioatdj omníno ínfenfis anímís gerendá cenfemus.C uod fi aduerfanteatq ínuita patría(utaudi uímus)príuatz tantá cupiditatis ac lucri cauía Parthís íntulifti bella,& iam regionis no ftra partículà occupafti,non fané tuas uíres aut exercitii magnifacímus: itadj moderatius tecum acturum,& fenectutís tux ratione habíturii Arfacem nuncíamus,& Romanis con donatur&uírosquosín Mefopotamía inclufos magís quàm aliena cuftodientes habeat, Hecfibiab Arfaceutnuncíaretatcp fcifcítarent, mandata fuíffe, Ad ea indignatus& iacta bundus Craffus, ín Seleucía ferefponfum hís mandatis daturü dixit. Tunc Agifislegato" rum unus quí cateros etate& autorítateanteibat, fublata manu medíá palmá oftentans, Prías ín hac palma feta nafcentur,ínquít, quàm tibí Seleucià cofpíciendí fit poteftas. 715 díctís legati difcefere,&t Hyrodé rege adeuntes, uírü per ea tempora bellica virtutis d ría ínfígnem, ad bellum capeffendá compulere, Interea milites nonnulli ex urbibus quz in Mefopotamía Romanor prafidijs tenebant, ad exploranda hoftíum confilía dilap l haud afpernanda quedamad Craffum detulere.Hofttum ein multitudine innumeri ps rinuncíabant, quorum extremt robur ac fortítudinem ín urbíum expugnationeexptt effent,& quemadmodá fieri folet, omnía in deterior& partc amplificantes: dicebantentm Parthos ínftantes non effugi,fugíentes comprehendi no poffe; tela autéoculorum iam anteuertentía, príufquà unde emíffa fínt cofpiciantur, obuía omnía penetraresequie xà cataphractos,alíos omnía profternere,alíos omne ímpetum fuftínere, Hacin rud paísím audíta uehementeranímos Romanorüturbarunt,atg omnifpe& audacía 7 tos zeddidere. Nihil ením antea Parthos ab Armenijs aut Cappadocib.differre iri M.Craffus. 228 4 quos quandj depopulatos,fubígere tame Lucullus defperauerat, Cumq przcípuam belli difficultatem, itineris longítudine& hoftís perpetuo fugitantis perfecutíone putaffent,fu bitt& inexpectatü perículütantó íam maíus uídebat,ítaut multi Romanorum,ac prací. pue Caffius quaftor,Craffum ab incepto defiftere fuaderent, Multa etíauates ín facrís dí, raportendí nuncíabát, Quibus omnib,neglectís, Craffus his folis aures prebebat,qui ad^ uerfus hoftes quamproperé ducendum exercítáü efTe fuadebantimaxímeg; ín hae eum fen tentíarex Armeniorum Artauaídes cófirmauit,qui fex millialectorü equítum ducens ad Craffum ín caftra uenit,eos círca fe cuftodíz tanti caufa fempertenere díctítans, Decem millainfuper cataphractorum equítum ducturum fe pollíceba£, ac pedítum electorü trí» gíntamíllía, quos aísídué dominutríebat,.Is Craffo perfuaderenitebatur,ut per Armenía ducens ín Parthos trafjceret,facilé enim fe comeatuum copíam preftíturum,Iter preterea tutifsimü fore per afsidua undicp altifsíimorii montíum iuga,ut que equítibus,quibus Par thiprzcipué ualebát,ínuía effent& ínacceffa.Hac Craffus benígné auxíliorü pollícitatío^ nefufcepta, ac regís erga fe beneuolentía collaudata, per Mefopotamia traducere exercí^ uum conftítuífferefpondit, quódillíc maona&optímà copíarü fuarum partem dímififfet, Hisigiturauditís,rex domü difcefsit, Craffus uero ex hybernis exercítum mouit, Cumg xdfluuitiquendáperueníffet,ac milítes facto ponte traijcerent,míre magnitudínís exorta tonitrua,& ín aduerfa militit ora mícantía fulgura, quafitranfítu prohibere milítes uide ban, Ventor infuper magno ímpetu ruens procella, pontem quemad traíjcíenda míli tem ratibus íunxerat,dífiecit,& pluribus ín locís perfregit, Caftrís etia ponendís deftína^ tuslocus duobus fulminibus percuffus eft:equus praterea imperatorius egregie phalerís precaterís ornatus, quafi percitus furore quoda, fumma ui cotranitente auríga in fluuià défi; ac fubito fluctibus obrutus,& adftantía oculís fubreptus,nufquáapparuit, Tradit etíiprimi aquilà quz ín exercítu ferebat,fua fponte cogentenemíne effe couerfam,Viox polttraiectum,cüm neceffaría militibus diftribuerent, contígit forté omníum prímolentsacfaledarí, quae ínter funefta habere,& mortuís offerre Romani folent, Cumc; Craf fusapudexercítum concionem haberet, uox quadà excídens eí totíus exercítus animos uehementer turbauít: ubebat ením, ut quem in fluuío ponte fabrícauerant fubitó refcín$ derent, ne quís eorum penítus regredi poffet, cumq debuiffet uerbum quod excíderat, &quomilité perterrítt offenfumgqy íntellexít, reuocare& declarare, per faftum neglexit, Preterea cüm Craffus,ut morís erat,facríficio ínftituto luftraret exercítü,porrecta ab aru [piceuifcera é manibus cecídererquod cüm grauíter omnes quí adftabantperturbaffet,ar ridens Craffus, T'alía nobís,ínquit,íncomoda fenectus affertjattamé arma nuniémaní^ busceciderüt, Hís peractís Craffus fecundá flumen ducebat exercitii, Erantauté pediítü legiones fepte,& equitit quatuor millía,ac totíde uelítes, Interea exploratorü quí przmit^ (ifuerantalíquotad exercítü redeuntes,nücíant regionefe ubíg; homínibus uacua cope» rifle plurima uer quafi fugientià equorü offendi(ie ueftigía,Hoc nuncío magnopere Iz atus Craffus;pafsim apud milítes Parthorü ignauía& imbecillítate críminabat, quafi ma msconfererejautfecti congredí trepidantíü. A tuer exercítus príncípes quí Craffoade rantlongé contraría fentíre, ac iugíteradmonere, ut ín cíuitate alíquaearü quas fuís pra^ fidisfimatas habebat, exercítum ex itinerefatíoatü reficeret, quoad certíaliquid explo» ratidehoftibus haberet:fin mínus íd confilij placeret, faltem íuxtafluminís ripam íter fa^ densadurbe Seleucíà duceret,fic ením facilem comeatus copíam fore:tutius quoq íuxta umeníter factura, cum nüllz ex parte fluminis effent infidizy metuenda, Cüm Craffus iuiufmodí fententías agítaret,& quíd fibí potifsimü agendum efletcófuleret, Aríamnes quidi Arabum princeps ad eum uenít, uír quídem ad fallendáaptífsímus,& omníü qua Ctra Craffum fortuna parauerat ultímü ac fupremü exítiü futurus, Huncmultí eorum quifub Pompeío militauerát,amíci íllíus fuiffe recordabantur,& quafi Romanorttama^ Dréprzcipui colebant, Is tuncaà Parthorü regibus ad Craffum míffus fuerat, uteum pro nàllumínedímouerer&ín uaftas folítudines& patentes campos deduceret, Omnía em Athífacere acberpetí malebant, quàm cominus collato pede cum Romanís pugnare, S amnes igitur ad Craffum ueníens(ut eratín dícendo promptus, atqpadperfuadendü p"mus)Pompeium uehementer laudare;ac patrem& benefactorem appellare coepit, aris uires ac potentía extoll ere,cunctatíone ueró ac morá ín apparando exercítu tta eos Sat armís utendum arbitrare£, ac nonpotíus manu&& pedum uelocítate con^ i ros quícum omnibus rebus fuís;acliberis etíá& coniugibus in Scythas aut Hyr J&crepra tímoreíampride cogítauerint, Summa igítur uelocitate prepsrandum, ; 4 Aduer[a omina, Surenas. Pellices ducente in caftris Surcue. Plutarchi utpriu(dj omnesuires ín unü Parthi coegi ffent, manus confereret, Sureni ehím& Siflz, cem cá magnís equítü copíjs ad reliquá exercítü proficifci, quos facile fiuelít íntercipere offet,cüm alterí Parthorü exercítui eorü aduentus ignotus fít, FIzcaüt omnia falfo nun, cíabat,Hyrodes ením ac Surenas ftatímab ínítío copias ínter fe íta partíti fuerát,ut Hyro des Artauafdí Armeníor& regi bellü inferret, Surenas uero cotra Ikomanos proficifcere tur,Id non eade caufa(ut quida ferüt)Flyrodes ínftituerat,quód Romanos contemneret Craffo prafertím imperatore, quítunc facilé ínter Romanos princeps emínebart fed peri, culí magnítudine reformídás cum Axtauafdebellá gerere maluít, Surená ueró Romanas uires experiri. Erat Surenas non humili fané aut obícuroloco ínter Parthos oríundus,fed quídíuítijs,genereattq gloría fecundusá rege numerabat,corporís auté robore acfortítu díneztatís fuze Parthorü omníü potentífsimus, forma uero ac magnítudine corporis fu, praceteros omnes admírabilis,magnaty ín caftrís pompa& apparatu utebat:(iquídé mil le cameli mpedímentis, quz fuo duntaxat ufuí feruiebát, onuftí quacunqy íter faceret fe^ quebant. Ducebat etíapellíces círcíter ducentas. Mille praeterea cataphractos equites, ac cotídeleuíter armatos, cuftodíendí corporís gratía círca fe cotínué detínebar, pedítiverà acferuorü íngenté numerti, Iamab íinitío aute íllud à maíoríbus uelut haeredítaríü accepe rat,uteíqui Parthorü rex effet declaratus, regíü díadema prímus ípfe imponeret, Hic pul fum domo Hyrodé ín regná reftituit, eíecto rege qui per fraude Parthorü regnü occupa, uerat:prímustp ín pugna quac apud Seleucíá gefta fuit, cíuítatis murü cofcendítatg, urbe ipfam capta Hyrodi tradidit, Annü tum agens nondum ttícefimü,cofilío no mínus& cal lídítate quàm roboreualebat: quibus rebus Craffum, cuíantea quídé propteraudacíáfa ftumq,,rum ueró ob metüac calamítates ímponere perqua facilé erat, fuperauítplurímü, Interea fuís artibus Aríamnes à flumíneproculdiftractü Crafsí exercítü ín patentes cam posacuaftas deduxerat folítudínes,uía quídeleni prímó ac perfacili, fed quae indies afpe rior atcp íntolerabilíor fíeret.Jam enim ín arenas profundiífsímas ueníebát,& cáposaquís, herbís,arboribusq; carentes,quorü nullus ufquá termínus confpíciebatur, ut nonfolüm ítínerís laboreacfití cobfícerent, uerü ííntuitu ipfo miferabili deficerent, cüm nullus uf qu&tumulus,nullus fluuíus,no deníg uirefcens aliquod germen autherbaappareret fed uaftz tantü folitudínes ftu intolerabili eos exciperent. Tunc ígítur Arabis dolosacfrau des agnofcere quí cum Craffo erant coepere, Legati etíà fub íd tempus ab Artavafde Àr^ meníorü regefuperuenerunt, nuncíantes Artauaíde ingenti bello ab Hyrodeoppreflum auxilia mítterenequíuiffe: uerum pro ueterís amícítíze acbeneuolentiz fure monereat hortarí Craffum,ut relí&o quo coeperat ítínere, per Armeniam proficííceretur, atdj con íundís feci copijs cotra Hyrodem bellum gereret: quód fííd facere nollet,campeftríafal tem ín profícífcendo loca uítaret,& quáproximé uícínís montib, iter faceret, Ad ea Cra fus ira atqj índígnatione furens níhil aliud refpondit,quàm fibi tunc ocíum no dariutÀv meníjs digna refponfa praberet,uerüm non multó poftín Armeníáfe uenturum,ut dcbí tasprodítionís poenas àrege repofceret, Hoctam fuperbé tamüpínhumaniter refponfum omnes quícum Craffo aderant, períndígné tulerüt,& uerbís quoad poterant ípfíus tram lenire conabantur:feorfum autem grauíter Ariamne accufabant, Q uís te,dícentes,malus damon fceleftifsimenobís propofuítz qui quafi ueneficijs quíbufdam atcp incantationib, ímperatorís mentem peruertííti,ut per uaftas ac defertas folítudines íter faceret,non qua" fi Romanusac difciplinze milítarís perítus imperator, fed tanquam latronum ac fugitiuo rum ductor, Hzc ín feuulgó factarí cüm barbarus audiffet, ut erat íngenío& calliditate promptifsímus,uaríé pro cuíufay moribus talía íactantibus refpondebat,& alijs quidc a" xilíum leuamenqy pollícerí,alios uerbís leníoribus cófolarí,nonullos etíam grauíus accu fare,quofdáuero focísac falibus aggredí;Anuos,ínquies,per Campaníá facturos iter p tabatís, ubi& fonti& riuorü íngens copía uos exciperet, balneís quoq multífaríiema/ nantib,& uaríorá fructu& copia abundaretís? non uos ín Affyríorü atqj Axabü fines pe^ ueníífe memíniftís? Hís atq; huiufmodi uerbís díutius exercitum atcy ímperatoréfru ra tus,antequá dolus palàm cunctis innotefceret,fuga arripuítno occultéquídea Cralloat/ gredíens fed ad hoftes fe profecturü dí&títans,ut eos artíbus quíbufdá ac dolís penenets facilius in eíus manus acpoteftatem deduceret, Fertureo die Craffum nó purpureum" Romanorum imperatorü mos erat) fednigtum paludamentum indutum ad mílitesp" cefsíffe, ídip admoniítüab amicis fubító permutaffe, Sígha ueró cum figniferi ueluta m uix ui eruere poffent, Craffus id cotemnens profectione feftínabat,legíone utequítat 4 Mp 1 Di uci queretur, cogens,Interea exhís quí exploratum pramifsí fuerant,cítatifsímo m M.Craffus. 229 1 quídam redeuntes nuncíant, czteros qui fecü ierant, ab hoftibus interfectos fuifTe, fe ue^ roillorá uíx potuiffe manus effugere, eosq; magno ímpetu ad pugnandum paratos írrue^ re& numero€ roboreformídandos.Hocnuncíum uehementer anímos militum pertur bauít, Craffus uero ftupore íngentí acrepentíno tumultu uix mentís compos, hucatdqy illucfuríbundus excurrens, uix fatís imperatoriü munus exequebat, Prímo igitur milítes inordíne ftatuens, uthorü uoluntatí morem gereret quamlatifsímé poteratacíem extendi, campi quamplurímü complediíníxus eít,ne facílé ab hoftibus círeumueniri poffet: equites preterea ín cornibus utríngy collocauít, Inde mutato confilio copíjsq; contractís, agmíne quadrato utrínqg exercítum ínftruxít,& uníuerfam aciem in ordines duodecim partitus eft,atqy turma equítum cuíq, ordínítríbuit, ne qua pars equeftrís effet expers au» xilj, Cornu attunum Cafsío dedit, alterí ueró íuníorem Craffum filium fuum pracfecit, ipfe medíaaciem tutandáaccepit, Sícígítur ínftructí Romani procedentes ad fluuià quí Diliffus dícíturperuenere, cuíus occurfus exercítuí pergratus extitit ín genti aftuatqy fítí liboranti,quam díu propter aquz ínopía perpeffus fuerat, Plurimi igítur duces quicum Craffoerant, íbídem caftra ponereac pernoctare fuadebant, quoad de uiríbus& numero hofti certíaliquídexplorarét,uttg ín díem pofter& pugna dífferretur hortabant, At Cra fusfilio& hís quí fecum erantequitibus, ab ordínibus non dífcedere,atqy ín acíe ftantes ci bum capere fufsit, Interím non penitus díffolutis ordíníbus, necfatís ad pugnam rurfus duminitructis,fedato gradu ductabat exercítum,quoad hoftes ímprouifo ante oculos ap^ paruere,necg numero prímü ned, afpectu formídabiles,Hos de induftría Surenas ante a^ disincompofitos premiferat,& ueftibus aut pellibus fuperiníectís armorá fulgore íuffe ratoccultare, Vt prímü ígítur Romanís appropinquantes pugnandi fignum ab imperato reacceperát, horrendo clamore uniuerfos campos compleuere, INeq; ením cornibus aüt pariborum pu tubísfefead pugnam anímare Parthi confueuerüt, fed annulís cauís corío fuperínducto gnam incuntiz tympanaferrea círcundant, Hzec multi fimul pulfant,refonat graue& horribile,nam ferí^ mos, nolaramuítonítruíscg fimile quiddam pulchre permíxtum reddát. Hoc ígitur fonítu Ro» manorumanímís perculfis,cum ueftes quibus arma tegebant deíecíffent, galeas ac thora« cas Margíano ferro mícantes fubito oftendere: equí etíam ferreís atqj aeneis tegumentís b protetiapparuere, Surenas ueró inter czteros ma gnítudineacfpecíe praftans, Medorü moreatq habítu ornatus, longe mollíus quàm uírii deceat perfrícata facíe, attp ad normá dilcriminatís comís uerfabatur, cüm Parthorum czterí ficut Scytha penítus incultis atq; inton(isdeínduftría crínibus utantur,quó afpectu etíam&facie maiorem uídentíbus ter^ roremíncutíant, Cüm íam ígítur ad manus uentá effet, prímó grauibus contis Romano Puptta inter Par rumaciempropellere Parthí tentauerüt: fed poftqua clypeorü denfatam teftudine, ac ui^ thos c» Rom«rorumftabilem& ad pugnandum fírmífsima aciem conípexere, retrocedentestanquam 05, tutbatoordíne difsípatí,quàm poterantoccultifsíme círcumueníreaciem tentauerunt. At nilusprimó leuíterarmatos milítes ín hoftes emífit, quí multís fagittís uuInerati fubito reroceflere,& rel(quis turbatíonis atq; tímorís dedere príncipía, cüm telorum ingentem mpetum ac uires intuerentur, quz perfofsís armis totum etíam corpus penetrabant, At^ queadec uíris denfata erat Romanorüacíes,utne uolentíquídem errandi fagíttando po^ teítas effet, Itag procul aftantes Parthí uim maxíma fagittarum effundebát, qua fortium i$ magnorü arcuum uiribus contortz,grauífsimís Romanorü corpora uulneríbus fau^ cabant, ac forte perímebatmiferabili, Stantes ením ín acie uulnerabant,nec manus con^ ferendi facultas aderat. Sí quando ením ínhoftes ímpetü feeifTent,illi fubító terga uerten^ (S füiebant nec fugíentes mínus quàm ftantes inferebant calamítatís, INamcp ín fuga e^ tam ag íttas emíttere Parthi confueuerüt,idqg poft Scythas omniü optíméfacerenorunt, íi igit quoad€os pharetras exhaufiffe putarüt, immota acíepermanfere, Cüm ue e eosplures faoíttís onuftos anímaduertere;ut affatím quibus tela deeffent fi uppedi "tut, nec ullum Parthís fagittandí fíne affuturi, uehementíus trepidareac fuís rebus N fe ceperunt, Q uod pergrauiter ferens Craffus ad fili nuncium mífitjubens utím iatGo Parthorü aciem perrumpere conaretur,príufquá corona ab eís cíircumueniren en emim plurímü obequítauerát Parthí,& círcumuenire Romanos parabant, Audi^ qui c, Fatis monítu fuuenis mílleac trecentos equítes capíens, ínter quos& illí erant dire fuerant míísi, quíngentos ínfuper fagittaríos,& fcutatorü cohortes octo,& Simépoterat íllos círcunduces,in hoftes ímpetüfecit, Parthi uero fiue pra timo MUN reuerfurí, fiue utfilium quamproculà patre dífiungerent retrouerfi,fugam arrí " umfpei& alacrítatís plenus adolefcens,fugiétes hoftes magnis adt uocibus r5 Cc Tateyabaxyor Publij Crafii filij interitus, Plutarchi coepít;Quin ftatís,ínquiens, ufrorü congreffum nótoleratis?zErantunàcum adolefcen te comitestCn,Plancus& Cenforínus, quorít híc quide coftlío atq; prudentia, illerobore & animi magnítudine plurímü poterat:praeterea beneuolentia& atatís qualitate coiun^ &i(simierantadolefcenti Cra(To,nund illum cafu aliquo deferere parati, Magno icit im, petu equitibus hoftes infequentibus,ne pedites quide ocíofe fequebant, fed alacritatís& Ípei magnítudineíncenfi illorü pene celerítatem adaeequabant,Sad omnes cafus parati(si, míaderant,ac fe iam fudi(fe hoftes ac uíciíTe atbitrantes,eoufcgj perfequuti funt,quoad nó ultra fugientibus Parthís, tandem íllorá dolos ac fraudes agnouere.Conuerfi enim ín eos Parthiquíeatenus fugam fimulauerant,atqy undíq fuperueníentes alij, fefead pugni pa, rauerát, atq; equites cataphractos Romanis equitibus opponentes, reliquum equitatum nullo ordínepafsim Romanis círcunfudere. Ita undíg per planitiem dífcurrentes,ingen. cem uim puluerís excítabant,utnecd; fe mutuó uídendi,nec ínuice colloquendi Romanis facultas effet, fed mutuís etíá uulneribus feipfos ínterímerent, Multi etíaattrahendifpiri? tus anguftía pene fuffocati,&fagíttis infuper cófofsí,miferabiliter ín puluere uolutabanz, Necuulneratís eximenditelí poteftas aderat:fiquide curuatís uncís ínftrucizefagittarum cufpides nó fine maxima neruorá& carni laceratíone díuelli poterát,cumq; multi admo dum eo paáo ínterfícerené,caterí metu atqj horrore torpebát, Cumdq pedites Publius ín cataphractos equítes ímpetá facere hortaret ímplicítas manus clypeis oftentantes,pedes ueró arenz cumulís altíus ínhzrentes,nec; ad pugnandü, neq, ad ínfequendum fatís ido/ neos fe efTemonftrabár, Quapropterad equítes couerfus Publíus,eos quanto potuitím, petu ín hoftes ímmiífit, Erataüt pugnandiforma omníno dífpar, càüm Galatarum milítes, quorü pracípué uiribus Romani nítebant, paruis& debilibus haftis ferreos thoraces;aut ex corio fabrefactos íncaffum peterent, ab hoftibus ueró grandíorib,contis petítínudape né corpora ad íctus preberent. Quí uero grauíterarmati pugnabát, contorü i&ibus exe quís deíe&ti, immobiles humi iacere cogebant. Multi etía fpontefua ex equís defilíentes, medíaillorüuifceraperfodiebátquí uulneris dolore percíti huc íllucfuribundi currentes, feíTores paríter&hoftes coculcando perímebát Interea Galate eftu& fití;quorü eagens eft impatientífsíma, uehementer deficiebát,€ ex equís plurimi contos in adueríos rue tes períerát,Acríter ioítur ínftantib.Parthís,teferre pede cogebant,& fefeín fecundam ciem recipere,prafertím quod Publíü grauíter uulneratü,& tam ín extremis laborantéex hoftíi manibus eripere conabant, Itag; tumulü alíquantó fupra relíquá planítíé emínen/ tem cófpicatí, ad eum cófugere,& equis ín mediü coníectís, clypeís ueró quafípromuro exteriori exparte círcumpofitís,facilius barbarorum impetü feeuafuros elTe arbitrabant, V eràm id longe fecus illís euenit,[Nam cümínzdiíto loco conflítutí effent,priminequad pofteríores occultare aut protegere poterát, fed omnes pariter propter loci inaqualitate, ín hoftium cófpectu pofiítí, ac nullo tegmíne protect patebantad uulnera, fugiendi pra^ terea nulla dabatur facultas, Itacjpafsím fagittis confofsí ínterfíciebantur,ea tantü decau fa íníquoanimo mortéoppetentes, quód manus coferendi poteftas nó aderat, fed tanqua ignauíac defides trucidabant. Erant círca Publium Graeci duo, Hieronymus& Nicoma/ chus,quiper id temporís Acarnís babítabant; hí Publi& quibus poterantratíonibus horta bantur,utfecumín cíuítaté Romanis amícam,qua Ithnz uocabaturtqy índenon procul aberat, fugáarriperet, Quibus illecollaudatís,Nullá eft,íinquít,tam grauemortísgenus, quod íam Publíus reformidet, aut cuíus metu uíros optimos, quí pro meín acie cecide runt, relinquere uelím, Poftea illos amícifsíimé amplexatus à fe dimifit: ipfe uero manus ambas grauíter uulneratus,cüm íllís utí no ualeret, armigero tranfuerberand( latus prz buít, Eodem modo Cenforínü obijfe fert, Plancus ueró fibijpfi mortem cófciuít, Idem & optímatum fert omnesfecere, In reliquos autem barbari írruentes, multos contísuu neratos ínterfecere, adeó ut uíuos noamplíus quingentis ín hoftium poteftatem U£n' á tradant.Parthí demum Publíj& optímatum quí fimul cecíderát capita contís fuperfger: tes, magna celerítatead Craffum contendere; qui poftquáà filío fugatos boftesaudieis eosqui fecum aderantaudacíores factos anímaduertens,quoad poterat fuosín umm a gensín patentífsimos campos dímiferat, filium ab infectatione hoftíum famiamrecto dí expectans, Interea cítatiffimo curfu nuncij à Publío ueníentes aderant,fummo illumtn fcrimineuerfariafferentes, ni magna fubító míttant auxilia, Atgy hosíam fero acpene v confecta ueníffe conftat,Prími enim quos míferat Publíus ut ímmínens perículó— rent,ab hoftib.íntercepti fuerát;pofteríores quoqj cüm ín hoftes incidiffent, usen Lit nus effugere potuerunz, Multa ígítur Craffum turbabát,íta utmente nibil profp/c^^o B bant, fed horroreac tímore perculfi omníá qug ín eo bello gefferít,preclaríffimü hoc uírtutis teftimonia prebuít;omnes ením inmorie ilij. ordines círc&uectus, Meus eft híc príuatus dolor Romani clamitabat,mea hac cala mítas, meushícac proprius luctus,publíca ueró cíuítatís falus& gloría in falute ueftra pofita eft, quodfí qua uos tanto talítp filío patrís orbatí míferatío tangít, hanc ín ulciícendis hoftib, patefacite,auferte ab eís tanto fcelere part ltítía,uíndícate tam effera ímmanitate,nolíte malis fuccumbere,autanímos demíttere.Et(íquauos magnarü rerü gloría permouet, re^ cordemíní,negy Tígraneà Lucullo,necá Scipione Antiochá fíne czde& uulnerib.fuíffe fuperatos.Ducíte ín memoria, maíores noftros mille nauíü pro adipifcenda Sícilía iactu» ramfecíffezmultosqy ín Italia duces, imperatores, atqy exercítus amififfe, quorü nullí nífí relítofpiritu uíctoríà hoftibus cocedere uoluerüt, Necueró tam fortunz profper euentus Romáhiorü potentídauxit, dj egregía uirtus, ac fumma ín laboribus afperísq rebus to lerantíaaduerfis cafibus fuccumbere nefcía, Hxecatqy huíufmodií uociferans CraíIus, ac milites excítans, nó mult& animos comoueri illorü fenfit: cumq illos clamore tollere íuf^ iffe, poftcg díffonttac debile fublatit audiuit, grauíter exercítus ígnauíaaccufans, rebus iamfuis diffidere coepít, At Parthi clamore íngenti excítato pugnam renouarunt, atgy ex tranfuerfo latere ínuectí equítes fagittarii copiaimmenfam profudere,Quí ueró ín príma adepugnabant,contís íngentibus aduerfos ferientes ínanguftum fpaciá Romanos coge ban;équibus paucíadmodü ín unum conglobati ín cofertifsímos hoftes irruere,& comí nuspedem conferre tentabat, uerüm íaculorü acfagíttarü multitudine obruti,partím etíà contis transfixi cító períere, T'antus enim erat telorií ímpetus, utídem faepe íaculti codem ittuduos etíà uiros ínterfíceret. Hoc ítaqy modo pugnantes batbarí,cüm ufcj ad fíné díei cramenprotraxiffent,difceffere, unius no&ís fpactáad lugendum fili Craffo concede refeuelle díctitantes,nifí melius falu ferrímlit, Nec procul ramen ab hoftíbus conftítuti,noctem cantíbus& tibijsínfomnem ducebant. Romani ueró multís curís ned fauciis curandís intendere, fed quifq; propríafortem íngemi(cens,magno cum tímorefuturum diem expectabant: tandemq ex eoloco mígrare flatuerunt, fed magnamat imbígui curam fauciorü multitudo prabebat.INam neq fecum deferrepofíe animaduer tbant, quód magná fugientibus mori& impédímentüallaturi effent: nec relínqui facile Poeuidebantur,quód clamore atq Przterea,quamuís malori omníum caufa effetjuocemac fuffum omnes defiderabant, A t iplefolus in abdíto atq; obfcuro loco aut t tionibus atcp ordínü ductoríbu ti enferunt, quanto poterantfilentío batat poft faucij€ hi quíad proficifcendum inhabiles erant, fe derelinquiatqy hoftibus Prodiintellevere,clamoríbus atqy ululatíbus omnía coplerunt. Magna ígitur profícífcen I turbatío m ultusqy terrorprocedentes ínuafit: itacp fepeuelutímmínentibus hoftibus Uttebant ordines. fpe etíiquafí pauló poft pugnatur ftruebantacíem, Sauciorum au^ "* quícuncgs uadentes fequebanrur,alíos fufcípiebant, alíos quos tollerenon poffentre^ Inquebant. atgpítamaximam profectíoni tardítatem afferebant, Inter hzc Ignatíus cum"i trecentis€quítibus,quíbus ipfe praefectus erat,mediía note Carrhas Mefopotamíz urbe P'ttruedus, Romano fermone cuftodes appellans, Coponío urbís praefecto nunciarí M. C'raffus. 230 V re&écófulerepoffet, Nam& de totíus pugna metuebat euentu,& filío quoq; opem ferre cupiebat. Tandem uero ín unü uires cogere ftatuerat, ut filío Gcelerríme ferretauxilíum, Vixeafatís animo fírmarat, quü fubíto clamorehorrifono cuncta coplentes hoftesadueniunt,& maximustympanorü ftrepítus Romanorü aures círcüftrepebat, atqj id alteríus pugna ínítíd fore arbitrabant,lIli uero Publij caput hafta ínfixà portantes aderant,& Ro manís quáproxíme accedentes, contumelíofe quoná ortus genere Publíus fuífTet(cíícita^ bant;negy enim ex ímbelliatgy ignauíff.patre tam generofum,atg; omní uirtute pradiítà fí liumortü effe poffe, Hoc tam dírum fpectaculà fupra omnía qua ín ea pugna calamítofa cótigerant,Romanorü animosperfregít,nectamen ad íram& ultione(ut par erat)excíta^ ftoliditatís& ambitionis futurus exemplü: quibus uícifsím agitatus,no fatís efIe pu^ abtfiinter tothomínum miíllía prz ceterís excellentíísímus haberetur,fed quia ducbus anum aliquantà uidebatur ínferíor, omnía fibi deeffe arbítratus, tantas res aggredínon bituitT'uncígítur Cafsíus& Octauíus ipfum círcunítantes excítabát,&c bono anímo uteffethortabantur: quem poftquá omnínofracium& defperante animaduerterunt,ipfi obtorpuerát, At Craffus níhil tanto dolore deíectus, Crafi fortitudo tí fuze confulturus,ad rege ultró uenire dj uíctus per^ anxij,neque fepeliendis mortuis animum adhibere, uociferatíone abeuntes alíos effent prodíturí, Crafsí fíacebat,ingens uulgo ínftabilísfortunzfapientibus s conuecatíspoftquá abeundi confilíi ab íllis proba caftra mouere, Etres prímó quíde egregié procede Parthis veligiofun. n0ctu puguarc, Plutarchi iufsítmagno przlio Craffum cum Parthís coflixiffe. Nec pluraloquutus;aut fe quifnam effetprodereuolens, citato curfu ad ponte quem fuprafluuíá reliquerat, peruenit, fe&ac fuos feruauitíncolumes:attamen íuftareprehenfione non caruít, quód imperatorematg exercitü deferuiffet, Nec fané parüeíus uox Craffo attulítadiumentí;cüm ením Coponig renuncíata fuiffet,níhil illá profperi fuiffe arbitratus, propter nuncij breuítate ac feftína, tione,fuos djprímum arma capere íufsít. Atcj ut prímü Craffum aduentare fenfitjobuiam progreffus íll excepít,X caftra intra urbem ponere fuafit, Parthíaütdguís nocturni Ro, manorü fugam fenfiffent,non tamen illos noctu ínfequí uoluerunt,fed cüm íam díes illu, xiffet,prímo ad caftra Romanortü uenientes, quatuor mfllía fermé fauciorü qui relidi fue, rant,interfecere, multos deinde per defertos campos errantes cofequutí peremerít: qua, tuor etíá cohortes qua ítínerís errorea reliquo exercitu díícefferát,& legato Varguntíno ducetumulü quendá occupauerant, omnes perdidere,praterij uigínti uiros, qui nudatis gladijs per medíos hoftes uadentes,cum illi eor audacia& fortítudíne admírarent, Car, rhas íncolumes peruenere, Interea falfusad Surená rumor delatus nuncíarat, Craffum cá totíus exercítus roborefugaarripuiffe,reliqua uerà ínutílem turbà atqy imbellem Carrhis cófediTe, Ratus igitur uíctorie pramíü manibus etepté effe,jnectamen rumoribus fatis credens reíuerítate perquírere coftituit, ut quíd fibi potífsimit agendü effet, ftatuerepot^ fet,an fcilicetíntra Carrhas Craffum obfideret,an uero Carrhís omífsís Craffum ínfedta retur, Igítur ex familíarib, quendáutríufqy língua peritü ad muros cíuítatís fubmíttít, quí Surenz nomíne Craffum aut Cafsíü ad colloquí& uocet. Flac cüm amíci qui círca Craffum erantaccepiffent, leto animo colloqui oblatíone fufcepere. Necmultópóftduo Ara bes à barbaris miffiad muros uenerfitqui fe Craffum& Caffiü egregie nofleaffeuerabàt, Hicümmurís fuperftanté Craffum fuíffent cófpicati, dícüit Surena facris faciendis occv/ patum nuncíare fufsiffe;pacem fe ci Romanis facere uelle,cumq regís amíci Romaníba beant, níhilalíudab eís petere, dj ut relicta Mefopotamía dífcedant: hoc ením utrífq ma^ gís expediens uíderi,dj extremá pugnandi necefsítate experírí Has Cafsíus fufcipiendas códitiones arbitratus, locit& tempus ín quo Surenas& Craffus ad colloquendücoirent, flatuere íubebat:íd fe íta facturos barbari dictitantes abiere, Suretas ígítur cüm Craffum in cíuítate claufum accepiffet, fefead obfidíonem parans, poftero dieínftructosmilites ad pugnandü ad moenía duxit, quí multa ín Romanos cOuícía facientes, íta demü pact ímpe traturos prdícabát, fi Craffum& Cafsium uinctos Surenae tradidiffent. Itagp metuentes Romaní,& Carrhenfia fidei non fatís credentes, quíd fibíagendum effet uehementer du bítabant, Nam ab Armenijs, quafola fperarí poterant, auxilía expectare, longi fantni^ míum uídebat:ítagy fuga omnes(fi quaínfcijs Carthenfibus euadendi prabetet occafio) fuadebant.Inter hzc Andromachus uír omníü perfidifsimus, cüm eíufmodi confilio Ro manos agítare fenfiffet,ad Craffum ueniens fe itínerís duce forepollicetur.Hocigitur du ce Craffus nodu cum exercítu cíuítaté egreffus eft, nec eorum quíctj omníno Parthosla tuít, cüm omnia adíllos Andromachus detuliffet: fed quía nociu pugnare religiofuma/ pud Parthos habet, nihil feloco moueri. Ver Andromachus niic huc, nücillucagmen círcüducens,nec quícdj tamen in ítínere progredíens,& alías alíjs caufis nectens,tandc in altas paludes& loca magnís anfractibus circüfepta,eos qui fequutí fuerát perduxit. Mult enim íam ab ínítío níhilre&é ab Andromachofierí fufpicatí,& itínerís perplexítat&ueri ti,modó huc modo íllucagmen círcüuertentes,ipfum profequí noluerant,fed Caflíus re trà unde diífcefferat Carrhas redierat, Cumqg Arabes quos ítínerís duces habebat,ibidem morátrahere íuberent,quoad luna Scorpíj fígnürelinqueret:at ego,inquiít, Sagittariu ai gís formído.Inde ín Aflyría c& quíngentís fermé equitibus traíecít. Plurimi uero fidositi nerís duces fortítí,ad montes qui Sínnaca uocant peruenere,ibicy tutà cóftituti dic expe ctarát.Fuerütueró ad quínqy milliahomína, quibus uír optímus Octauíus praerat Cra fum ueró ínfidijs Andromachioppreffum, tumanguftijs& círcunftantís paludis impe i mento círcumuentt,fuperueníens díes offendit, Aderát cii íllo cohortes quatuor, aCp2'* ciadmodü equítes,ac lí&tores quíngg, Hís copijs comitatus; cum íam duodecim tantó 14^ dijs abeffe hoftes nunciarené,& ipfeab Octauío proculabeffet, ín tumuli quendam con fcendit,equitib.fané ínacceffibile,& longo uertíce Sínnacis coníunctü atqj fubícctumyità utábhís qui cum Octauío erant,facílé confpicí poffet: qui cüm ímmínens periculá er fo intuerent, prímus Octauius magna uoce milítes copellans, relíquí deínceps e ar rius ignauíá caftígantes,é fuperiori loco impetu facto, hoftes loco dimoverüt, Craflump in mediam receperuntaciem,& clypeatis militib, extrínfecus quafí pro muxo conftítutis, non pr!Vs M.Craffus. 231 , nonpríus ad ímperatorís corpus tela peruentura clamítabát,quàm omnesad unum fagít^ is cofofsí cecidifTent, Surenas igitur magno fuorü detrimento futura eflepugna conípí, atus fímulgy noctís aduentü pertímefcens,aacne Romaní montes capefferentuerítus,ubí díficilisadmodà efTet ínfequutio,dolis ítert Craffum ftatuít círeumuenite. Quofdam ígí turex captíuís dimittens in Romanorü caftra, nuncíare iubet, audifTe fe huiufmodi apud parthorü príncípes haberi colloquía; Nequadg regiplacere inexpíabíle cum Romanis bel lumeffe,fed pace facile cociliaripoffeomodó Craflus regis amicitia no afpernaret.Interea Surenasápugna fuos reuocauerat,& cum prímoribus in aduerfum tumuli profectus,re^ mium arcum ante pedes proíecerat,&ínermé dexterá protendens nomine Craffum ap^ pelabazatqy ut fecit loqui uellethortabatur, Batenus ením regís uires illü expertà fuifle, nuncaüt benígnitatem& manfuetudin? fua cum falute, fi uoluerít,experturü, Has uoces magna cotentione Surena clamitante,omnes quí cum CrafTo aderát lxtís anímís excepe: ie, Át Craffus níhiíleorü fidei credendü ratus,quorü fzpíus íam effet perfidiam expertus, cimtam repentínae mutatíonís nulla fubeíle caufam anímaduerteret,pugne íntentos milí tesfuos effe tubebat, Illi ueró unà reclamare, atqy ín Craffum cóuicía íacere Coeperát, eíus ignaufaceufantes,quí ne ínermibus quíde hoftibus congredi audeat,quibus armatís eos uelitobijcere trucídandos, Cüm ad ea refpodere Craffus pararet,ac reliquü diei fpaciü to^ leareprecarec, quoad fuperueniente nocte ín montes euadendi dare£ facultas,ubilocorü pra(idio tuti futuri effent, ac manu fimul uia oftentaret, qua non procul ín pacata loca& amícatranfitus pateret, beneq de falute fua Íperare hortaretur, íllí altius iam uociferari, Tunc perterrítus metu Craflus, eorá parereuolunratí,& ad colloquí& proticífci ftatuit at ínter eundá ad fuos couerfus, Octauí,inquit, tuqy Petroní, cateríqs quotquot adeftís Romanicíues, profectionis mez necefsítate conípícitemcq; meorum milítü uíolentía ad hocfuiffe coactü míhi teftes apud deos atg; homines eftote, V erü fuperftites dícíte,nó me àmeisciuibus prodítá, fed hoftíli fraude decepti ínterííTe. Hs dictís cceptá íiterad hoftes profequeba£, T'unc Octauíus quítg fecumaderant, folum proficifci non ultra fuftínuere, fedetumulo defcendentes illi(e comites adíunxerunt;fequentes atit unà lictores Craffus iferemouít, Cumqy non multá fpacij progreffus effet, duoex mifto Parthori& Graco b rumgenete oriundi illiobuíiuenere, atq; ex equis de(ilientes per benígné Craflum eizcofermonefalutarunt,& aliquos premítterehortatífunt,qui Surenam&omnes qui cum cxderantínermes aduentare íntuerentur, A d ea Cra(fus, Sí uel miními,ínquít.uíte mee riionéduxíffem, nunquam profectó me ueftris manibus aut fídeí credidifTem, Duos ínfratres Rofcíos nomíne pramifit, íntuíturos quotfecum comítes Surenas duceret,&| finulaliquid ad eum nunciare mandans. Eos ad fe cm uenífTent, deprehendi& uíncios retineríSurenas íu(sít,Ipfeínterea cum Parthorü optímatibus equo infídens ad Craffum| veniebat, Cumcg íam haud proculabeflfet, Quidnam hocrei eft, Surenas inquítpedcsne aim Romanus ímperator gradíatur, ego equo uectari patíar:? Hís díctis, equum Craffo siducifubet, At Craffus illum confcenderenolen s,Nemo,;ínquít, noftrorum aberrauít, m Qumptimo utergy more& cofuetudine feruata,ad colloquíü uenerít.T'um Surenas; Cer tumám nobís cum Hyrode foedus acpace effe minime ambigatis Romanívelím, fed ad proxima fluuii defcendentes,zquas pacís condítíones perfcribamus oportet: neq; ením «mninopactori memores eftís Romaní, Hísdictis dexterà porríges, cüm Craflus equü iÍuis pofceret nihil opus eft íllo, Surenas inquít, hüc enim& uelocítate& pulchritudine P'tlanté tibi rex Hyrodes dono míttit;& fimul equá phalerís aureis atq; aureo freno infi gnemadduci iubet atcy ín hunc Parthí quí círcüm aderant pene uí fublatü Craffum impo Vtrende ftímulís equum grauíter urgere coeperunt, At Octaufus príus habenis copre Ufisequum retinebat, ítídemcy Petroníus facere ccepit. At caeteri quícuncg ex Roma^ Risa tant;globo facto, Craffo círcunftetere, equü fepius perfodere conati,&(imul Par» es qui utringg Craffum urgebant, quoad poterant íubmouentes. Turba ttacp prímo& qoo età pugna exorta eft, Nam Octauíus barbari príncípis aurígà gladio traij^ t CURfO barbarorü alius afsiftens Octauía perfodit. Petroníusaüt qui thoraca indu: P'cefferat multis íncaffum barbarorü telis petítus íncolumís tame ex equo profiluit, C fm Parthus quídà Pomaxartes nomíne interfecit: licet alij no ab hocíntei fecti Crafiiiste magi ted íacentí cadaueri caputac dextera abíciffam tradant: quanquá haec conijcere ritu, oi pro ueris a(ferere lícet. Nam eorü qui pugne ínterfuerunt;alij círca Craffum intr ái s cecidere, alij ftatím pugnae exorto príncipío, retró ín tumulum unde dííceffeSere, Aq quos Parthí uenientes Surenz nominereferunt, Craffum quide meritas Plutarchi C audaci ac fcelerís poenas dediffe;reliquis perbenigné falutem indulgerí, ac liberos abire Milefij,libri Ari ftidis de luxuria € delicijs compo[iti. permitti.Eorum uerbís nonulli fide adhibentes,cüm é tumulo defcendiffent,à barbaris ca ptí,& in uíncula conie funt, Alíj no&ís aduentü ín tumulo expectantes pafsim pera, gros,utcuíq uífum eft fefe fparferequos errantes Axabes equítes infequuti czecíderüt ira utpaucí admodi íncolumes fuperfuerint, Ferunt in eo bello uígíntifermé homin& milli interempta,&dece míllía captafuíffe, Poft hec Surenas Craísi caput&dextrà ad Hyrode quítuncín Armenía bellá gerebat, mífit: quofdam ueró Seleucià profíciíci iufsít,quinon occifum,fed uíuum captum effe Craffum pafsím uulgarent,& illum nó multo póft Seley cíam captíui uenturüi, Interea pompam rídiculà fané, uerüm magno rerum omníü& appa, ratu conftítuít, quam ígnomíníz caufa appellauit tríiumphü.C) vendà enim ex captíuís C, Paccían& nomine, facie& habítu corporís Craffo perfimilem, Parthíca ueftem índutum equo ínfidente circamagi íufsít, Huícperfonà Crafsí gerentí omnes quí circimaderant parére,& imperatore appellare pracípit. Ante ipfum tibícínes& lictores aliquot camelís uehebantur,facculos quofdà faícibus appenfos geftantes, His proxímé fublimibushaftis infixa nobílíum Romanorá capítaportabantur,Poft hec Seleucíe meretríces ueniebant, multa ín Crafsí mollítíé& imbecillitate íncondítís quibufdá carmínibus decantantes, Se; leuciorá deínde fenatum Surenas cogens, libros quofdam oftendit Aríftídis, qui Milefij appellan£,deluxuría& delicíjs compofití: atqj multa in mores Romanorü couícíatus efl, quinec etíam ín exercítu talibus lafciuijs abftinerent,atgy eiufmodifecum libros ín caftris etíá geftarent: fuerüt ením ínter Rofcij cuiufdam ímpedímenta reperti. Seleucijs fapiens uir Aefopus eftuifus,cüm Surenam contemplarentur,quíanté quídem peram Milefiace íntemperantíz,poné ueró luxum Parthícum, tot concubínarü uehiculis fecum trahebat, prorfus echídnarü ferpentumqy more, fronte terribili& ferajhaftís,arcubus,equíspracín Cta,tergo ueró cauda phalangís,ín fcorta, tympana, cantíca,nocturnas cum meretrícib, excubías definente, Dígnus erat Rofcius quídem reprehenfíone:fed ímpudentes Parthí, dum Milefios notát,cüm Arfacída in Parthís multi regnarínt ex Ionícis Milefiacísq fcor tís prognatí, Interea Hyrodespacemcít A rtauafde Armeníorü rege copofuerat,eiusq; fo rorem Pacoro filio coníugem defponfauerat, multaqy ínuícé conuíuía fumma lafciuíaac maxímo rerumomniíü apparatu celebrabant, plurímacy ín eís Cirecorií more cantantes. Neq; ením grzcí fermonis ac líterarit Flyrodes ignarus erat. Axtauaídes ueró tragoedias etíaÍcripfit,& orationes plurimas edídit, híftoría etíam copofuit,quari alíqua in hodíer numuíg díem manferüt, Cüm nuncíus à Surena míífus, qui Crafsicaput ferebat, ad Hy rodem perueníífet,forté regem conuíuío accumbenté offendít,&afon"T rallíenfis fabula rumadlor, remotís íam menfis, Euripidis quíddá ex Bacchís de Agaue recítabat. Cumg ab omnibus fumma íucundítate ac letítía probarent, Síllaces Crafsí caput ín medió prot cít,& magno clamoreá Parthís propter lxtítíam fublato, Sillaci regis fuffu à famvlís ella eft admota, lafon ueró dímifsís quae tunc ín manibus geftabat luctus ínfignibus Crafsi ca pite ín maníb.fumpto,quafifurens debaccharí coepít,ac uelut afflatus fic armé finfuit,uer fus é tragoedía huíufmodi decantans: Capreolum é montibus dom referímus fcit pra dam. Átcghoc fpectaculo uehementer omnes quí aderant gauífi funt, Multís indealternis uerfibus decantatís, quidam ex hís quí chorü agebant magna uoce clamauít, Meusefthíc honos:tunc ín medíum profiliens Pomaxartes,quí forte inter coenantes aderat,Crafsíca: put ín manibus fumpfit, ac fe maxímé talía uerba decere teftatus eft, Hiyrodes igitur prz mía que pro talibus geftís more patrío praeberi confueuerunt,liberalíter illí largitus eft,Ja fon£ ueró talento donauít.Hunc fine igitur Craffi expedítío quafi tragoedía qucdáfortia eft. Nontaméíta multó poft& ímmanítatís Hyrodes,& perfidíze Surenas debítas ponas dedere, Nang; Hyrodes Surenz gloríz ínuidens,eum dolo peremit, Ipfeaute cum lium Pacorá belloà Romanís fuperatum amífíffet, morbum íncidít hydropíci: cu! filius di Phraates ínfidías machínatus, uenen&t quafi medícamentü ad leuandummorbá tradídt quod cum profuturü zgrítudíni uideret, íamcg corpus nonnihil cóoualefcere coep! ae uífsíimam ínterficíendí uíam aggreffus,propría manu fpírítu pracclufo illum fuffocautt. COMPARATIO NICIAE ET CRASSI ""0 LS 2€ j í ímó 93 Elíquum,utde Nícíz& Crafsi ínter fefe coparatione pauca dicamus.AcP ptt JE quide INícize opes cá Craffi opibus collata mínus reprehenfibilese c ":*:-; pA,-? Y fe licetprobarífatís no pofsint, quart maxima partem uel fceleratori) em d : dude fini d TE oper uelbarbarorü uínctorum operaquaefiuítquorü plerofcy ín ipfo P pus,aut M.Craffus. 1 busautulcera contracta confumpferüt, C) uód fi cum hís parauít Craffus, palàm uelutagricultura quadam ufus fe 232 qua Syllana profcríptione com cit, conferamus, iam xquifsimae erunt, Maxímorü aute crímínü, quibus obnoxiíü fuiffe Craffum permultí affert, quaqg ipfe acerrímé denegare confueuit, ne míníma cícaufa fententía ín fenatu díxííTe,aut facínor quíde fufpício INícíam attigit. INeg; em lu^ ofoshomiínes fubtraxíffe iudícijs,aut focijs auatítíze caufa bellá íntuliffe,anículas círcumeundo captaffe, necalumniator quíde ullus unquá Niícía ínfimulauít. C uód ueró maxímápecuni Nicías dederít, etfi Períclí aut Aríftídi non conueniens o amen neceffaríü fuiffe íudicabítur,cüm ad tolerandas íní acroborís à natura fortítus effet, In eo quog L etííaufus eft, cuí càm ab aduerfarío fuiffet obí demiffet,miníme ínfícíatus eft,fed inter orandum m fehabet, ínquít, uírí Achenienfes, quandoquídé per uerfatus,no accepífTe me,fed dedifTe pecunia obtrect cendís melíor,& ad cíuílem ufum accómodatíor IN 4 tímidiítatis caufa calumníatoribus pus effe merító uíderi poteft, eí micitías ín repub.nó fatís animi ycurgus orator multís pCft annís oloríari ectum,quàd fe pecuníjs à calumníatore re^ axima uoce populü appellans, Bene totannos ín reípub,. admíniftratíone atores críminantur,In fumptibus fa^ iciae cg Crafsi ratío uídetur, Ille enáím ínexhibendís populo fpectaculís,& ín deorum cultu celebrando,& gymnafioriü& pala ftraráconducendís preceptorib.pecunías maxímas erogauít,Hícaüt tam multís homíng milbpublíce epulá dedít;ac ínfuperad quotídíana uíctum copíà fuppeditauít,utomnes inunum coactí INícía fumptus,ne míníma quíde ex parte fint Crafsí fumptib,cóparandi., Igiurcimhorum uirorum mores anímaduertá, uehementer ab illis diflentire cogor, quí uititíngqualítate mentís ac difTidentí effe negant,cum tame hofcehomínes uideanttam turpiterín parandiís díuitijs uerfatos,in suondo tam faciles àc benígnos effe. Et de díuitisquidé hactenus,In reipub, ueró admíni ratione nihil unquá callide,níhil íníufte,nihil. uiolenter à Nícía fa&t&reperítur,fed cüm effet Alcibíadis potentía& fraudib,círcumuen^ tus, fumma cum modeftía ad populum urómagná ín permutandis amicítijs uurpafle,ne ipfe quídé negare cofueuit, quippe quí míl toníatg Domitio manus afferrent. ) cimmultí uulneratí fuíffent; quatu mífum eft) Luci Manlium rationi lent quendam ac tyrannícá ín admíniftranda repub, quafi íníuríar& uíndicem futura confugit, Crafsi perfidia deprehenderelícet, Confulatü aüt per uim ites mercede conduxerit, quí Ca^ Inferenda quoq defortiendis prouíncijs rogatíone, or etia ínterfecti, Craffus ipfe( quodfupráánobís o^ aduerfante pugno grauíter ín facie percufsitmultoqg inguine fcedatá coégít é turba difcedere. Atq ut Craffus uituperandus uídet, quód uío^ 7 moré teneret, fic INícías pauídus&z fupraddeceret formídolofus,&uili(símis quíbuídàhomínib,obnoxíus,íufta profecto re prehenfione nó caret, Accedebatad hzec quód nó aduerfus Cleone paruis derebus Craf? oceramen erat, fed aduerfus recentifsíma Cafarís gloria,& tres Pompeii tríumphos detransnullíeorü cedens, utrung; fuperare nítebatur, Et Pompeí& quíde cenforía digni atefuperauít,quod magná proculdubío laudem meretur. Oportet ei ín maxímís rebus 'erumpub, admíniftrationibus, non penítusínuidíam formídare, fed magnoanimo ad Pracarifsima quaecg adniítí,& uírtutís ac potentíe magnítudine ínuídi fuperare, Q uod fi Qupenitus omníperículo carente fecurítatem,atq; aními requie fectarí placet& Alcibía^ incócioneuehementía reformidat,aut ín Pylo Lacedemonü zrumnas,aut ín Thracía 'tdícelabores extímefcit,latífsimus ín cíuítate patet campus ad ocíandü,ubi ígnauus có 4nsatcy ocíofus feenitíei corona fuo capíti cotexere pofsít,ut fophiftart quidam dicere Confüeuerát. In quo genere forté Nícía aliquí conumerarent,fuítenim pacís& OCij argan tisimus,& foluendís aut coponendís bellis aptifsímus,quae uirtus propría Girzcorü effe Videtur, Atcg ín hoc nulla ex parte Nícías eft CraíTo coparandus,quí Cafpiü pelacus,atqg Wictm oceani; R omaní imperij termínos fore deftínauerat, Neg; uero decet cum te uír ttacpotentía fuperíore íntelligas, deteríoribus cedere, neq; principatu índignos uíros Xgubernanda rempub. adícífcere, neq; maximis derebus improbis atqy ínuídis uirís fi» eprftare In quibus omnib. delíqui(fe Níciam no obícurü eft, qui Cleone garrulum ane& c Camofum rabulam,ímpudentí(simü praterea atcp audacífsimü uirü,magni exer» cltüsimperi rore deligifecít, Nec Crafsiínbello Spartaco celerítate laudo, quifeftinatio^ Peíusperf Q fecurítatis ratione hab&s, manus coferere properauít,nefuperaduenics Pom e&tí fam propémodá belli gloríà auferret, ut Momius Metello apud Corinth& d"&trentíabftulerat, Sed illud Niíciz no paruü delicti uíderí debet, quinó aduerfarío MA Usautpotétía deterritus, fed mílítidi labor&ac perículá reformidas, maluit cüm Uas ín tuto collocaffet,rempub,deferere,quàm fuo perículo falutem reipub.quarere, Inuidiam uirtite fuperari. Plutarchi C(juís Themiftoclís fa&ü probati poffit, quibello Perfíco, cóm non idonei imperatorem Iniuflitia quo:todo exercedd, fecundum Euripidem. creatum animaduerteret,atqy íllum reí gerenda íimpare fudícaret,nedemens unus atq; im probus uir totíus cíuitatís falute in difcríme abduceret,pecunía data, fefe ut imperio abdi, caret effecit. Cato auté quo tempore motus maxímos ac perturbatíones reip, ínflare con, fpiciebat,tribunatü petíuít, Nícías ueró contra Mínoam& Citheram ac Milefios impera, torem fefierípaffus,contra Lacedemoníos bellum gerere noluit,fed imperatorii exuens paludamentü, Cleonís dementía atqg audacíz,uíros, arma, naues,& totíus reip. imperi cómíttens,non modó propriá gloríam, fed defenfíoné patríz atcp falute neglexiffe uidet, Quapropter nó íta multó poft íínuítus attp reluctans contra Syracufíos bellum getere coa ctus eft; cümnon utilítatís aut dígnítatis caufa, fed aními mollitieatqg defídía, quanti ín fe effet,obftare uideret,quó mínus potentífsíma Sícilíe cíuítas Achenienfium imperíofubij ceretur, Quand hoc nó minus ignauíz ac focordía, quàm immenfz uírtutís& bonitatis teftimonii uideri poteft, quód cüm femper a bellis gerendís fuerícalienus, eum quifem per imperandi munus detrectauerít, nundj populus quafi uírá optímü acperitifsimü du: cemad maxíma quxq bella fuffragijs deligere ceiTauit, At Craffo, cum belli femper&im períj fuiffetauídifsimus, nund nifi bello feruilí, populi fponte imperii acciperecontipit, quód péríd temporís Pompeius, Metellus,atcgambo Lucullibellis alijs ímplicititeneren tur,& tunctamen opibus X potentía magnus Craffus habebat. V erüm illud comicipoé tze díctü preclaré ei coueníreétíáamiciffimi fatebant: V írum íllum magis caterísín rebus, quàm ín clypeo geftando optími effe, Ned; fatís tame hzc opinio Rom. profuít, amícorá multítudíne,& ambítíonís exceffu, maxímit exercitü ei tradere coactis, Athenienfes qui dem ínuítumac renítente INícíam ad bellum ímpulere, Craffus ueró inuítos ac abnuentes Romanos eduxítad bellum;& propterhunc quídem cíuítas,illeaute propter cíuitatéma: xímum infortuníá fubit. Atquí magis ín hís rebus laudare INícía, quam uítuperare Ctaf fum lícet.Illeenim prudentís ímperatorís ratíone utens, fuorü cíuítt fpem non fruftrabáf, fed metus caufa, utà Sícílía abftinerent, hortabat. Hicaüt tanquam facillimum opus be: lum Parthícü aggreffus; uehementer quídéab eo quod propofuerataberrauít; magnota menanimo cócepiffe iudícatus eft.Cumcy Cafar occídentís populos, Celtas, Germanos, & Britanniaínfuper domui(fet,ipfead oríentís imperíum comparandum íntenderatani mum,& Afiam omné Romanís fubdere conabatur, quod etià Pompeius affectabatLw cullus ueró utríq; aduerfabatur. Itaqg càóm Pompeio Afíz imperí& à populo mandaretur; fenatus obftitit, Cafar€ quoqjcüm trecenta Germanortt millía czcidiffet, Cato hoftibus dedendum,atg eíus capite omnem deorü iracundíam,ob uíolata foedera contractam,ex/ píandam cenfuít, Atueró populus Catonís fententía contempta,quíndecím dierüfopplí catíones ín efus uíctorízhonóredecreuít, C) uantam ígítur futur laetítíam, quanta facrt ficiaarbitramur,fi Craffus ex Babylone líteras ad fenatü míttens, Mediam, Perfidem,Hyt caníam,Sufas& Bactra Romanorá prouíncías effenunciaffet?Oportet enim(utEurip" des ínquít)eos qui ín ocío degere;quity fuís rebus effe cotenti neque(it, quando alijs iniu» ríam ínferreuolunt,non Scandeam aut Mendím uiliffímas ínfulas ínuadere;nec patriam fugientes Aegínetas,& tanquá aues regione mutantes perfequí,fed magna iniuftitic pra^ mía quzrere, quibus iuftitíze factaíactura nó quídem paruz aut contemnendrel penfe tur, Nec ílli fatís re&é íudícare uident, quí cüm Alexandrí laudentexpeditíoné,Crafsíau dent uituperare conatus. Neq; ením decetex euentu reiíudicía facere, Sed nos ad inftitu/ ta redeamus, INícíá permulta ín bello praeclara facinora zedídiffe coftat: multis enimp!?" líjs hoftes fuperauít,& à capiendis Syracufis paulüm abfuit, Nec qua tanta erratafunt;o mnía efus culpa euenere: magnum ením rebus gerendis aduerfa ualetudo ímpedímentu attulít:plurímá etíam cíuíum,quí domí erant,ínuídíam accufare lícet.Craffus att proptcr innumeram erratorum multítudíne, nullum fortunze uítuperanda locum reliquiffe ide tur, atqy fola eíus apparetaccufanda ftultítía, quam non tantum Parthorí uirtute; quanti aduer(a Romanorá fortuna fuperatá fuiffe putandum eft. Praeterea cüm nulli díuínatio^ nis fignà Nicías aliquando neglexerit, hícauté omníapenitus deorum portenta contem pferinutriufqy ídem fermé exitus fuit, Difficillís faneres ad íudícandum,lícetilli minus UP tuperandi uident, quí peruícacíae& fuperbize crimen fugientes, ueteri opintonc ici torítatem fequutí, propter níimíamrelígíonedelínquunt. In morte uero Craffuslau en lior,quí nunquátímoríautlabori fuccumbens, fed amícorüi precibus& voluntati e perans,tum etiam hoftíli fraude deceptus ínteríjt. Nícías autem turpí& infami fpe!" ;: rud" effecit. ductus, fupplexad hoftíum genua procumbens,turpíorem fibímetipfe mortem" s d AGE Agelilaus. 233 ! SIMONE GRYNAEO IN TERPRETE, vL] R CHIDA MV SZeuxídamifilius cómmagna Sparte gloríaregnat^ fet, e duabus uxoribus Lampride Eudocími,& Eupolía Melefippidae 4, tilía,filios totídem,exilla quidem Agim,ex hac multofuniorem Agefi4:45 laum relíquít, Sed regni cümlege competeret Agídi, uixit Agefilaus "n uelut priuatím,Difciplína(fícuocant) Spartana educatus fuít, dífficilí V8 illa& laboríofa, qua capeffendís ímperíjs pulchre iuuenes inftituunt: : unde Símonídi homínü domátríce Spartam uocarí putant,utqueipfío dicipline genere legíbus audíentes cícuresqy ciues fuos reddat,uelut equos principio fta tímdomando. FIanc tam feueram difciplinam deftínatís imperío regijs liberís quanquá lexremíttit, tamen& hoc Agefílao peculíare fuit, quód ad imperandum non príusaccef^ fit quàm obfequí ímperio dídicííTet: unde multo cómodifsimum fubditis principe fuiffe tradunt, ímperíofo fublimícg natura íngenío, hís quas édífciplina contraxit, popularírate humanitateqy confunctís, Habuítaüt quo tempore ínter e qualít& greges(fic enim uocant) pueragebat, Lyfandrum amatorem, ímpenfe íngeníj eius elegantíamadmírantem, Nam cimambítíone& audacía long? caeteros anteíret, habereq; prímas ín rebus omnibus uel^ letacpredítus uehementía quadam& impetu uíncí cogíq; nefciente uíderetur,tam man(ueto,tamobfequentí contráíngenio fuit, utníhílmetu, pudore omnía faceret im perata, magísgreprehenfione cómoueretur,quàm ullo grauaretur labore.Tíbie ueró facturam, illacorporís lorentís zetas facilé texíttquam càm alacriter ferret, etíam feipfum fcommate interdum ultro petens,& malo fenon mediocriter leuauít,& indolem laudis cupídam red didit perfpectíorem, nullos aut labores, aut negocía, propterea quod claudus eflet, de^ trectando,Ex ipfius ueró membris fimilítudínem exprefíam nullam habemus;haud enim pafluseft;ut qui moríens etíam,ne quo typo,uelalíoquíimitatione, forma corporís exci» perear;edixít, Fuiffe autem ftatura paruaferunt,& forma defpicabili;fed hílaritas alacrí as uíri;&illa quotíefcuncy locus tuliffet urbanitas, poftremó omní mocftítía& afperíta teuocisuultus carens, effecít uteadem ad extrema ufq fenectam gratíapraeftantes forma b pulchritudínecg uíroszequaret, Nam ut Theophraftus fcríbít, Archídamum ipfum,quoód flaturzperexiguze foemina matrimonio fibí copulaffet, Spartaní mulctarunt,cüm non re ges fed regunculos progígni fibí quererent. Agiídeueró regnante, cüm exul Alcibíades SicliaSparram ueníens, íftícalíquandéu uerfaretur, rem cum Tímza Agidís uxoreha^ buiffecreditus eft, Nam agnofcere fe partum Agis ipfenegabat,utque effe Alcibiadís di cre; Timeam haud egré probrü tuliffe Durís eftautor,cüm domínon Leotychídam, (td Alcibiadem ínfufurrare pediffequís puerulí nomen foleret, Sed& Alcibiades ipfe nulla contumelía,fed ambítione factum alícubi confitebatu r,cüm relínquíi exfe cupere dí «tetculSparta obtemperaret, Agim igítur metuens Alcibíades Lacedemone difcefsít: puerueró fufpectus patri femper fuít,caruítq;legítímora liberorum cura. Sedením agro uutiipfi cüm ad pedes lachrymans fefe iuuenis prouoluiffet, ut filíus multís audientibus appellaretur, ímp etrauít, Agíde mortuo eàm Lyfander naualí przelío Athenienfibusfupe ntisplutímü Spartz poffet, A gefilad adímperandum índuxit, Leotychída notho homí^ nítegná míníme competere tatus, Plerít ueró cíuíum etíam relíquorü, Agefilaum tum Ob uirtutes ipfas tum propter educatione diífcíplínamcg comunem, ftudíofe colebant,iu^ uabantg, Erataüt Diopethes fatidícus quídam uír Spartae& ueterum oraculorü plenus, qui fpere ín hís rebus& excellere cüm plurímá uideretur, ís Spartano ímperío claudü ttem praeficífas effe negabat,oraculum ín ea caufa defendenda huiufmodi proferens; sinuícta lícet, tibí dico Sparta cauebís, eclaudo uictríx patíare íncommoda regno, Indudent fubíti multote tempore motbí, tfeuobellum profternens omnía fluctu,. Lyfander cotrá:Síomníno moueat oracu; um Spartanos. Leotychiída cauendá effe potíus. Dedi, fi quís càmrex fit, claudícet, nihil wnte'fed fi lecítímus no fit,fi Herculis fanguínenónatus,hoc claudü regnü effe. A gefí305 eíl nothi effe Leotychida Neptuni teftímoniío cófirmabat, quód Agímterrzmotu Cus Cubícuta eiecíífet,ac decímo poft amplíusq; menfe Leotychidas effet natus, Hoc pa^ L Iscaufis Acefilaus rex declaratur, opesqy Agídís cum ipfo ftatím imperio accipit, Otychída tani illegítímo hzredepulfo, V erü cüm huíus ex matre familíares bonos ui^ tnues yehemeter effe uideret, dímidia facultatü reftítuít,beneuolentía fibí ger DOsact Plutarchi C proínuidia& ínímícitía parans,& quod Xenophon fcribít,obfequendo patríz,eó perue níens autorítatís, utomnía proarbítrío conftítuere íam poffet, Adeó tum penes Ephoros & fenatores poteftas omnís erat;:quorü cüm ílli tantáannuo,hí quó mínus infinita regib, poteftas efTet;perpetuo magiftratu fungerent(ut fupra in Lycurgo docebamus)domefii cam quandá ínuídía íam olim à príncípio fenatus regesty inter fefe fouebát, Agefilaus alia uíarem agegreffus,no obijcerefefe, diflentireue,fed obfequi,níl ínconfultís his auf, picari, quotíes uocaret no grefsim, fed feftinanter adefTe,pro tribunali fedens ingredientibus E, phorís affurgere, fenatorí nouolznam bouemqr uirtutís argumenta donare, Qua quidé arte quí fufpícere& euehere fenatorü dígnítatem exíftímaba£,potentía fibi, regno ampli, tudíne maiore,utrung ad iftambeneuolentíá mox confecuturü,fufpicante nemíne clàm comparauít,Erga cíues relíquos ínímícü fe quàm amícum praftitítíinculpatíorem, utquí iníuria inímicü afficeret nemínem, amícís fxpe ín reno fatís honefta fefe daret:illos fiquí praclaré feciíenthonore fuo fraudareturpe ducens,hos fi quid turpe defignaffent, nere, prehendere quídem aufus,quín iuuabat,fuccefsibus etía íftís exultans,& peccabatuni,ac turpe nihil arbítrabat quód obfecutus effet amico, Factíofos errantesqy cíues cüm facilius quàm quifquam uel Ephorus uel fenator míferaretur, ac fupplíces no grauatím etíam iu, uaret, uulgí anímos ín fe pafsim couertít,& ftudijs omní& facilé deuinxít, C uod Ephori cüm anímaduertiffent, quía fufpectam íam potentía illam habebant, homíne muld&zrunt, caufa fubíecta, quód ciues cómunes uendícaret foli fibi, Cuuemadmodá enim phyficipu, tant,líte corentíoneqy de rebus fublatís futurd ut coelü flet, ortus uícesqy rerum interquie: fcant,concentu quí ín ipfis reperíatur omníaíinterpellante fiftenteg;: fic Laconícus illele; gíslator cotentionem zmulatíonemd uelut ígnículü uírtutís quendam Reipub, íntuliffe uídetur, femper effe quod ínterfe cíuesboni contendant uelítenturq; uolens, illam uero priufquàm couícta fit, ultró fponteq cedente gratíà, uelut gnauá ínertemQg repudiauit, uod etíam Homerum uídiífe putant, ut quí nunquam V lyffe& A chille mírandis inter feuerbís ufqgad couícía euectís, exultante Agamemnonem índuxiffet,ni magnum exea quz ínter cíues eft(ímultate,commodum reipub.proueníre credidifTet, C) uz quidemne: mo fortaflis eft, quí ín uniuerfum recípienda putet. Ingens cíuibus malü cotentio eft,quo tíes efflagrauit, Agefílao cüm haud prídem imperíum fufcepíffet, ex Afía reuerfi quidam Perfarüregem magnís copijs Lacedaemonios marí prohibereaccínctum nunciabant, Ly fander ítagy rurfus Afíatíca expeditione agítando,& his quos ífthíc rebus relíqueratpre^ fectos,quía míferé€ per uím urbibus pulíi,partim etíam trucídatí fuerát,auxilíü molien: do, Agefilaum, ut eí mílítíz animum adijceret, pro Gracíaq; pugnaret hortabatur: quod íta futurüi putabat,fi mox ín A fíam traijcíens, regem celeritate preuertiffet, Gracosínte rea quí A(iaincolebàát mifsís líterís fubornat, Agefilaü fibi duce petant, Ageíilausíp conv cionem progreffus,fic bellum fufcepit,fi quorum utí cófílio poffet, Spartani homíncs trí gínta,rerum bellícky perítí, dí(cíplínze Spartanze milítes electi mille, focíor& fex millía, fibí adíungant.Lyfandro negocium cofíciente,hzc utita fierent,(cítum fuít, Agefilaum cum triginta uírís ftatím emírrunt, ínter quos Lyfander primus erat, n6 tam príuatam gloriam potentíaq,, quàm Agefilai amicítía fecutus, ut cui plusín hac profectione,(ireáé fucce£ fiffet, quàm ín adminiftrando regno fit& uidebat, Copijs ígitur ad Ergeftü collectís, ipfe cum amícís ín Aulide proficifcebatur, ubí cüm pernodiaret, ín fomnis quendávídereui/ fus eft hocpactofe compellantem: INemiínem unum Grzcíz totíus efTe ducemantea dee claratá;quam Agamemnonem quondam,& nuncte Lacedemoníorü rex Agefilaé,no ftíputo:€ quía rj(dem imperítas, ij(dem bellum infers, eodem ex loco ad belli excítarís, uerífimile eft, facra etía eadem tefacturüi, quz híncille nauígans fecit. Hic tametfi fubíret mactatíonis eíus Agefilao,qua filiam ille uatum perfuafione facríficauit, nihil conterrítus eft tamen fed furgens,amícís re comunícata,íta fe deam honoraturü díxit, quomodo vert fimile fit gratá eífuturü fi fit dea; ínfcítíáueró haud ímitaturü fcelusqy ducis, Cervá ígitur infpectís extísofferríauictimário fuo íu(sit, no eomodo quo fierí à Boeotíjs folet, Quam rem cum príncípes Boeotíorü intellexíífent,cómoti,míttunt qui Agefilao interdícantne contrà quàm leges& confuetudo patría fit,facrificet.Hi& interdixerunt,&arís impofita profecerüt. Agefilausperturbatus foluít,& Boeoríjs fuccenfens,& fpe propter omen cu^ bíus, gp nihil przclari futurü,& expeditione haud ríté fucceffuram fufpicaret, In Ephefum uenífétí ftatim Lyfandrí potetía& autorítas ingesilla molefta grauíscpfuit,cüm illius lími^ na magna afsídué frequentíatererent,íllum omnes fectarentur,& obferuarent, uelutno :,-" P N 4*", 1 men títulostg tantü imperatoris Agefilaus lege fuffragateferret, Lyfander ueró reípfa 6o minu Ped Iz] Agehilaus. 234 1 mínusomnid,omnía faceret& imperaret, Nemo fanéín Afiam ex Gracía miffus impera tormaíor illo terríbiliórue fuít,nec maíorib,uel beneficíjs focios,uel cladibus hoftes affecitquifquam,quorá omníü recens apud homínes memoría extabat, Ad haec cüm fimplice Agefila lenem& populare, Lyfandrü eadem ubíq; uehementia, eadem afperítate, eo^ demoratíonís copendío predítü uiderent,eí folí per omnia ínferuíebant,folü aufcultabát, Vndetrigínta ílli quos Agefilaus fibí coaptarat prímüm rem índigné ferre,feruos fe dice» reLyfandrí potíus quam confilíarios regís, Mox Agefilaus ipfequandg minim ínuidus, autiftís Lyfandrí honoribus íníquus, fed quód míro gloríz ftudio flagraret, uerítus ne fi quod przclarum fe facinus obtuliffettotum pro magnítudíne fame nominisq; fui Lyfanderprariperet, cofilíum cepít,ac primü quide íllius in dícenda fententía ftudijs palàm re^ pugnabat, utquíbus illeín rebus plurímü effe momenti cenferet, eas neglígens híc repu^ diansgpro hís alía fubftítueret,mox eos qui fe uel appellat&,uel rem neceflaría petítüi con veniffent,quos plurímum íllo fretos fciret, ínfecto negocío dímífit, In iudícijs eodem pa^ &o,quos ille calumníaret,hí ut fuperíores effent curabat;cotrà quibus íllá fauere prodet^ (cg cupere conftaret, difficile mulcta effugiebant.Atqg hac cüm non temere, fed uelut ex compofito,eodemqy femper pacto fierent,olfacíens caufam Lyfander&apud amicos rem íamnondífsímulans, propter fe mul&arí milítes dixít, hortabaturg; ut euntes regem pla^ carent,eos deínde colerent qui fe plus poffent. FIec cüm dícere facere; Lyfander inuidig cóciliandae caufa uíderetur,grauíus íllü mordere Agefilaus uolens,quaftura diíftribuen^ darum carní&,honoríficae quídem íllí,fed huius eloría longe ínferiorí, praefecit, addidítqg audientibus multís, Nunc ígítur abeuntes hunc mei míhí queftorem placate.C) uam rem uehementerílle dolens,Belleígítur,inquít, Agefiílaé noftí amicos extenuare tuos, INovií, inquitfed eos quí me maíores effe uolüt, Atquí,ínquiít ílleppulchríus fortaffeabs te ifta di cuntur,quàm ín me quadrent:prouíncíam ígitur locumcp da,ubi fínemoleftía prodeffe tí^ biqueam, Poft ígíturad Hellefpontü míffus, Mithridatem uirum Perfam ex Pharnabazi prouíncía,magnís cum facultatíbus equítíbusqg ducentis Agefilao adduxít.|Magíftratum uero no abdícauít, fed grauíter relíquü uítae tempus ferens, auellereab iftís duabus fami^ Ijsregná,€ ín medíü Spartanís omnibus reuocare cogítabat: ac uidet magna fané reíp, mutatio ex illius fímultate ímpendií(fe, ní morte dum ín B oeotía militat occupatus, príus oppeteret, Adeo, fi quod nimis eft, ambitíofa íngenía non cauent, plus malí patríze fuae dant, boni, Nam Lyfander quand erat intolerabilís,nímís quàm tempus illud ferebat ambítíone euectus;tamé remedíü Agefilaus aliud accomodatius melíuscy,uíro prefertím illutri& glorie tantá ftudio delinqueti;adhibere potuiffet:fed eode morbo uidet ille qui^ dem quantü fummo ímperío deferendü effet,nefctuifTe,híc familiarís homínís ínfcítía fer» renequíuí(Te, Poft haec cum Tífaphernes primü quidem metuens fibí,inito cum Agefilao fadereconfecturü feapud rege díceret,qui urbes gracead ipfum libera redírét, mox ui^ tibus utputabatídoneis ínftructus bellü inferret, haud grauatím Agefilaus rem tulíttum quód magna expeditionís eíus expectatío foret,tum quód turpe duceret, cum dece milli^ bushomínü Xenophontéad mare ueniffe,regis copías pro arbítrío firauífTe:fe duce, Spar taqi& mari& terra regnante,nullum oftendí praeclarü facínus patríz poffe. Igitur cüm ta^ lione reddere perfidíze T'ífaphernis uolens,íteriín Caríapronuncíaffet,ac barbarus ftatím copíasomnes eó collegíffetiipfemoues Phrygia inuafitubí cüm multís urbíb.captís opes ampli(símas quaefiffet, amícos docuit, quí foedus uiolet, díuínà aduerfus fe fram prouoca^ téhoftéueró qui fallat,& fufté facere& gloríofe, ac cum uoluptate lucrü referre. Equita^ tucim longé inferíor effet, tempore facrorü quxtínuíolata uocat, Ephefum reuerfus e quitatü hoc pacto cótraxit. Ditioríbus niipfi mílitarent, equü fíngulís equítemqy impera batquí cüm multi effent,fubító equeftres copias plurímas Gbellícofas pro armatura leuí qua príus utebat parauít, INam milítare uolentesa nolentib, conducebant, ítem equítare uolentes,ab hís qui nolebát;Agamemnonís exemplo,qui bellé fecíffe uídebat, equa ftre^ nuauit&íenauü diuítemq; coómutans,& mílítía excludens, Captíuos qui fub hafta uzníebant nudos produciíufsit,acueftes quidé cüóm multi emeret, ipfos ueró quód albis corpo tibus& mollíbus effent, utputa fub umbra uerfatí, rífu miíles,tanqua imbelles& ínutiles excepiffet,aftans Agefilaus, Hís cum cettabitís,inquít, lla ueró premia certantes refere^ tís.lam hoftile agrü ínuadendi tempus erat,cüm ín Lydia pronuncíaret, no amplíus Tífa^ pherne ludens:fed ille dum Agefilaí confilium ex fuperiore dolo metítur,feipfum fallens, aríam petíturü fperabat,equítatui,quo carere hoftís uídebat, no fatís acceífam. V erüm «im híc quemadmodü pradíxerat ín planaqua iuxtaSardes funtexercítü duxiíTet, coaG a TaActa Plutarchi C&useft Tífaphernes repenté fubfidium fuis ferre, equítatudy pramífTo,eos qui extra ordi nes proxíma depopulabantur,contríuít quíde,Sed Agefilaus equite hoftí adeffe foli, fibi uero prompta omnía uidens,pralíü maturabat,equítatü, expeditís admíxtís,ire quamce, lerrímé& obijcerefe hofti iubet,ipfe cum phalange fequebatur,Barbarí cim flatim incli, naífent;infecutus eques graecus,caftra eorü cepít, multosqy necauit. Ab ifto przlío no f, lümuníueríam illàregís orà proarbítrío depopulabant, fed Tifaphernes perdítus homo & uníuerfo Girzcorum generi ínfeftus,ad poena depofcebat,Statím ením rex Tithraufte mifit, quí l'í(aphernem quídem capíte plexít, Agefila uero utabducto exercitu domum redíret,magnaaurí uím pollícens,mittenscg cohortabat, Agefilaus pacís cocilianda auto ritate penes feno effe,fed penes patria, opes uero magis exercítui fe quaerere quàm fibi,re fpondít:ad hzc preclaríus uideri fpolía, quàm munera Cirecos ab hofte referrexuerg grati fícaritame Títhraufte uolens, quodhofte Girzcíz comune Tifapherne mortemultaffet, exercíti ín Phrygià abduxit, uíatíco trígínta talentorü ab íllo accepto, In eo ítínere cim eífet, literas Sparta accípít, ín quibusei magiftratus maritímü etíam imperi decernebat, quod nullíantea cotígít undg,eratqy fine dubío maxímus iam Agefilaus&omní&quitum uíuebant mortalíi, quemadmodü Theopompus fcribit, clarífsímus, Equidem cüm plus ex uirtutibus fibí, quam propter imperiü uendícaret,marítímá tamen rem Pífandro comit tens,uídetur parum fecíffe cofulté, quód multís tum& natu& rerü perítía maioribus pr fentibus,haud patríz rationem habens,fed affínitatís uxoriscp,cuíus frater Pifander erat, gratíam captans, marítími fuuení imperíü demandarit.Ipíi exercítum ín l'ubíe&am Phar, nabazo prouíncía traducentí, non folum large omnía fuppetebant, fed facultates ad hoc etía exaugebant litur in Paphlagoníá progreffus,Paphlagonü regem Cotym,quiamici tía eíus propter ípfius fíd&uirtutesq; ultro affectabat, focíá(ibi deuínxit, Sphítridates aüt ubíprímüa Pharnabazo ad Agefilaü fecefsitunà femper proficifcebat,una femper milita bat. Habebathicfilíi Megabetem pulcherrímü, quem puerü uehementer Ageíilausama bat;habebat& filiam uirginem pulchrà, etateíam nubílem, hanc ut Cotys uxorem duce ret,effecít, Hinc mille equítibus,expedítisueró duobus millibus à Coteacceptis,ín Phry gíam reuerfus,Pharnabazi prouíncíam pafsím uaftabat.Is ad hoftile aduentü nec fubfiíle bat,nec prefídijs fefe credebat,fed preciofam charamqy fuppellectile omne affidué apudíe habens tergíuerfabai fugitabatqg,alibíi& alibi fubínde latitanslocorü, donec obfervans il lum Sphítrídates, Eripida Spartiata comitante, caftrís exuit, opibus omnib. potítus, Hic càm acerbíus qux de prada Sphítridatís milites furripuerát, Eripidas perueftigaret, re fiíituere barbaros cogeret,omnib.infpectis excuflisqy,fic Sphítrídate offendít,ut momen to Sardosad Paphlagonas abiret, Eam rem Agefilaus acerbifsimé tulit, Dolebat genero fum uírum Sphítrídatem,& cum hocuirium no parumalienatü effe:spudebat fordium& illiberalítatis,d qua& fe& patríam fummo femper ftudio tuebatur:prafertim amor pueri grauiter uirum urgebat,profundé íam coceptus,tametfi prefente,quía tumídíorefemper utebat, euíncere malum haud leuíterannixus eft, Ac ferunt cümalíquando falutatiofcu latumq ueníenté auer(atus effet,& illepudore ob eam rem perfunderetur, acfalutatione inpofterá abítineret,procul iam eum copellans, uehementer doluiffe Agefilaó,pornitui fec; ofculí repudíati,& mírarífíimulaíTe, unde fieret quód Megabetes ofculáüíam nullum offerret. Cumg familíares ín ipfo culpá effedicerent,qui no fubfiftat, fed fugiatofculü pul chriíllius,abhorreatcg, quando nüc etíam perfuafus illeíntra cóplexum ueníat,inquíunt, modó nerur(um detrectes? Ad hzecaliquádíu apud fe cogítabundus tacítusq; Agefilaus, Non eft cur ill perfuadeatis,ínquít: nam ego decertaturus hoc rurfus certamé uideoríu cundíus multó,quám fi omnía que fub confpeáà funt,ín auri míhi uídea cueftigió cóuer fa.Sícigit Agefilaus erat Megabete prfente,abeunte ueró fic efflagrabat, utdifficilecre? dítu(itreueríum ab ofculo fuifferepulfurd. Pofthzecin colloquium uenire Pharnabazus cupiebat, Apollophane quodam Cyziceno cómuníhofpiíteutrofg; inducente. Agefilaus cim íam ueníffet,fub umbram, quà plurímü graminis erat,porrígens fefe, Pharnabazum ibipraftolabatur: quí ubi uenít, uíllís mollibus& uaríegatís tapetijs fuffultus, íta íacente Agefilaü uídens,fe quoc; ín herbam quà forte locus eratabiecit, tametfi uefté tumcoloríbus,tumfubtílítate míranda índutus, V bife falutauere, Pharnabazus multa no ab recom memorabat,quód qui fepe magnísty ín rebus,illo preefertím aduerfus Atheníenfes bello, Spartanís prafidio fuíffet,nücab ij(dem bello peteret. Acefilaus ubí quos fecum duxerat Spartanos,oculos ob pudorem in terram figere,& animi dubios effe uídit(ínturiam enim Pharnabazo fieri putabát) Nos, inquit, ó Pharnabaze,& amíci regís antea cüm ean; ; am Agclilaus. 23 " amice rebus illius utebamur,& ínímici nunc cum fimus, utímur íníimice, ac perteípfum, uemdenumero regíarü poflefsion& efTe uelle uídemus, illum no iníuría perfequemur, Verüm quocungy die focius amícuscqg Girecorü potíus quàm mancípíü regís effe uoles, hancphalangem;hec arma,has naues,& nos denícy ipfos tuarü poffefsionü cuftodes futu ros fcías, libertatísqg, qua fíne homínibus pulchri aut expetendá nihil eft in uita, Ad hac Pharnabazus paucis refpondens, Ego, ínquít, fi rex alíum prafecerít imperatore, uefter eo:fime,no alium, etíam atqg etíam curabo qui fortiter uos repellam,pefsímis modís pro regemulctem, Hzc audiens Agefílaus gauifus eft, dextramq; prehendens, ac fimul fur» gens, V tín, ínquít, o Pharnabaze, talís cum fis, nobís amicus potíus quam ínímícus effe pergas. Pharnabazo cum amicis íam difcedente, relíctus filius ad Ageíilatt accurrebat, ri dens, Hofpite,ínquít,facíam te Agefilae: íaculii quod manu tenebatei dans: quod eüm Ageíilaus accepíffet;afpectu ftudiogy pueri laetatus, círcüfpicít, an ufqua fit undepulcher generofusqy adolefcens remunerari poffet, V idensaüt Adaí,qui tum à tabellís erat,equi phalerís quammaxímé excultá, ftatím reduGum eum puero dedít, ac deinceps haud un^ quiremdefijt memínifTe:progredíenteg;tempore,cüm domo fratribus confpirantib,eíedusiuuenís effet,ac fugiens ín Peloponefum ueniffet,caufamhuíus diligenter curauit, e^ tiamamoríbus ímplicitü íuuans, Athletáíllepuerü Athenienfem amabat,qui pofta adole uiffetferocíor aliquanto factus, pará aberat quínín Olympiícís ordíne moueret. Ioitur ad Agefilait Perfa cofugitpro puero rogans, Hicuero gratificari homíni etíahoc uolens,ma gnotandem negocio rem cofecít, Erat per catera iuftítíze uehementer tenax obferuanst: ledinamicorü rebus putídü effe, tergiuerfantecy, feueriorís íuftitiz allegatíone putabat, Epi(tolid ipfius ad Flidrea Carem círcunfertur huiufmodi; INícià fi quidem níhíl comifit, dimite; fi commífít, nobís dímítte: fumma, dímítte, IViagna ígítur parte talís Agefilaus in amicorü rebus fuít, Interdum tamen utiílítate refpexit potíus,praefertím(quemadmodum declarauít)ficubifeftínantíus caftra moueret, haud magnálaborantís amíci ratíonem habens, Nam ílleipfe cüm aliquando caftra mouenté quiddà flagitafTet,couerfus, Non pof? fumjinquít,rebus fímul&tibi feruire,Síc ením Flieronymus philofophusfcríbít.Iam an^ nusexpedítionis fecundus agebat,cum magna Agefilai gloría,admiíranda cotínentíz,fru B galítatisqg& moderationis fama paffim obtineret, Namín caftris ufq; manfit, etíá tum ab lens cüm fummaffefta,& qua paucí mortales uíderüt,domí peragerent, teftes& fpectato res facrorum effeuolens deos, Intertot ueró militi millia, uix cutufquá lectum uilíorem Agelilailecto uidiffes, Frígus zeftácg ferrefic poterat, ut folus eo femper coelo quod deus contemperaffet uteretur, In prímis uero fíucundum Girzcís Afiam habitantibus fpecta^ culumfuít, cüm graues& íntolerandos antea, copia luxuqg diffluentes, regis praefectos, homini línea vilitg uefte obambulantí, trepídoshumílesq; feruíre uiderent,ad unum breved Laconís uerbum attemperantes fefe, ac fubíto transormantes, Multís ítagy illud Ti^ motheiín mentem ueníebat, Mars tyrannos,aurü Girzcía non curat, Igítur Afía cómota, &undig;ad fe deficiente,urbanís iftc rebus cítra negocium, citra cíutü exilia conftítutis ornatiscy, progredi longíus decreuit, bellos à marítimis focijsqgg Girecorü urbib, tralato, decorpore íam& Ecbatana Sufíanag felícitate c rege certare, ocí&i quo fedens ílle bella Gracis dífpenfabat, libertatis autoribus ínfidiabat, principio fubducere, Inhoctam pra^ daroinftituto cüm effet, Epícydídas Sparta ueniens, graui Girzcorü bello patria urgerí, ipfumper Ephoros,quó rebus íftíc fubfidio effet,domum reuocarinunciabat, O barbara Gracimala comífcentes, Nam quo alío nomíne inuídíam,& illam Girzcorü inter fe tum confpíratíonem uocemus, quafortunam furgentem, arma ín barbaros conuerfa, bellum recía eliminatum, rurfus ín fuauifcera conuerterunteHaud fentío enim quod Demara tus Corínthíus illeomagna Graecos uoluptate deftítutos eíTe putás, qui ín Darij throno fe entem Alexandrum non uídiffent.Sed lachrymaffe nonab re puto quífquís tum cogita» uíthoc& Alexandro& Macedoníbus eorum fcelere permífTum fuifTe, quí przftantífsi, mum tum quenc ducem, cíuílib.odijs ad Leuctra, ad Coroneà, ad Corínthá, in Arcadía Prodiderunt, Acefilai geftorum nullum efthoc ín patríam redítu,aut píum, aut excellens magis,nec; exemplumuelíuftítízuel obedientíz maíoris extat, Nam(í Annibalfortuna amnonbenícna fatís utens,& Italía ux íam tutus cofiftens, zgrébello fuísqg domi reuo Gantibus parebat, Alexander ueró etíá ridebat(audita ením Antipatrí cum Agídepugna, ideturínquit,dum nos híc Darium uíncebamus,in Arcadía murium conflíátus alíquis d'6annon felicem Spartam fudicemus,cui honorís tantum ttíbuít Agefilaus tantam le 85Usteuerentíam: ut qué tanti fucceffus, tanta uíres, tam certa fpes longius puiibunt, 3 C Lib.de Agefilai laudibus, Plutarchi omníamíttens,abijciensg; momento quo nuncíum accepit, folueret,cüm propter infea, negocia defideriá fui relinqueret omnibus incredibile, Phaacenfis Demoftratí uocé,qua comunibus quídem ín rebus Lacedxmonios,fuís uero Atheníenfes,preftantiores ille jy, dícabat,falíam efTe docens. Nam qui rege ducem optimü fefe declararat,idem priuatim utiuolentibus, amícum& familiarem exhíbuit multo íucundiorem, Períící numifmatis genus eft fagittaríum ínfculptum habens, Agefilaus cum folueret,decem míllibus fagitta, ríorü A(ía fe per regem expellí dicebat:tantü ením pecuníarü Athenas T hebasq; milfum & príncipib. datum, populos eos aduerfus Spartam concítauit, Hellefponto traíeto per "Thraciá írer tenens,nulli barbarorü fefe fubmittebat, fed míttésjunumquenqj, per hofiíg anamícorí terramíter faceret, rogabat: acczterí quíde omnes peramíce exetcítumfuíci, piebanttranfmittebantq,folí T'ralles,à quibus etíam X erxem redemífIe donis tranfit fe, runt,centü argenti talenta,totídemq foeminas mercede poftulabát,llle rídens, quín mox adíunt€ accipiuntjinquit; pergenstg multos illorá pralío fudít,ftrauit, Eodé pacto ad re, gem Macedonum míttens,cüm ille fe delíberaturü refpondiffet;Deliberet inquit, atnos porrópergamus, Rex audacíà míratus,metuensqy fibí,uelutamícü mouere iuísit, Aoros 'Theffalorum quód effenthoftibus confcederatí,pafsím uaftabat. Laríffam amícos Xeno» clem&€ Scythen mifit de foedere tractaturos:quí cüm capti uínctíqg detínerent,cateriqui, dem exercítum admouendum, urbem obíidendam putabant: ipfe uero cüm nollefeto, tam Theffalíà capere diceret, altero legatorii amí(To, urbem tamen ín fídem fuam recepit, INec eft cur quis íllam Agefilai clementia miretur, Nam cümpugnam íngenté ad Corín thum habítam,ac homínü ut ufquam clarifsimoris magná fubito uim deftderatam audiret, paucílícetSpartaní,hoftes uero plurimicocidiffent,nec gratulatus eft,nec exultauitquic quam,fed grauiter íngemiífcens, Heu patríam,ínquit, qua tantá uirorum perdít,qui ííno bís uíuant,quantum ufquam barbarorum eft,excíndere potuíffent. Proxími Pharíalij fe quebané,quí cüm afsidué exercítum ínfeftarent,ípfe quíngentís cum equitibus impetufa Co, ín fugam eos conuertit, trophzumq; fub Narthacio erexít, ultrà quàm dicipoteft ea uíctoría gratulatus,quód equítatu quem ipfe erudíuerat folo,eos quí plurimum fibieque ftrib.pralíjs tribuebant perdomuiffet, Hocínloco Díphrídas Sparta ueníens, Agefilao occurrebat,rectà Boeotíam ínuadere iubens:quod quandj propter militi paucítate in pofterum facere Agefilaus decreuiffet, nihíltamen recufandum magiftratui putans, acfuís diem íllam,quá propter Afiam relíquiffent;adefTe predícens,duo millia militá quí pugna Corínthíorü nuper ínterfuerant accíuít, Interea Spartz ín gratíam ipfius praconiüade batur,ecquís dareíuuenü nome,adeffeq regi uellet, Cumqyletí omnes nomína dediffent, fenatus quínquagínta ualídífsimos fortífsimostp delectos ad illum tranfmifit, Agefilaus poftquá Pylas íam exceffit,& Phocydam regione amícáperagrauit,primü in Bozotíátraíe cit.Ibí càm íuxta Chzeroneà caftra pofuifTet, eodem tempore& folem mínus quam parte dímidía defícientem uídit,& nauali círca Cnídum praelío,uíctumá Pharnabazo& Cono ne Piífandrum,occubuiíIe audiuit,DDoluit,quemadmod& par erat,tum propter ibis, tum propter uirí cafum; uerüm netriftítíaterroréue miles iamíam pugna iníturus coníterne retur,contrá referrequíà mariuenerantíu(sítnempeuictoría marítímá effe partam. Ipfe coronaímpofita progreffus,ob nuncíum l:tum facra fecít,familíaribus epuli parte milla. Mouensautem ín Chzroneam djprímum hoftes confpexit, fimul fe cofpectum animad^ uertens,aciem ftruens,finiftrum Orchomenijs cornu dedít,ipfe tenebat dextrum. Theba ni ueró dextrum tenebant ipfi, fíníftr& Argiuís dabant, Pugnáíllam fcribit Xenophon, ficutnullam und fuiffe peractam: aderat ením Agefilao, pugná obíens unà cüm ex^V traiecííTet, Prímo igitur congreffu,necímpetus uiolentior,nec certamen longius fuit, ie & Thebaní Orchomenios ftatim pepulere,& Agefilaus Argíuos, V tríqy uero cumlabo» rare fini(tra cornua cognouiffent,fefe conuerterunt, Htc abfq; perículo potuerat uictoria pararí, fi Thebanorum aciem redeuntem declínareuoluiffet Agefilaus,& in fugam ados íam Argíuos czdeperfequí:fed ira,laudísip ftudio flagrás, obiecít fefe uirís, repellere pe? uim,fummacy uírtute conatus.Illí.haud fegníus hoftem excípíebant prelium toto exer" cítu utolentumoríebatur: uíolentifsímáü uero iuxta ipfum ínter quínquagínta illos pat tanos fuuenes collocatáü,quorum alacríras&ftudiá falutare,planegy ín tempore adfuitre gí.Nam fummo ftudio lícet,nec ullo perículo parcétes pro rege certarét, feruare ram ín uulnerati nó potuere:multas fíquíde per arma plagas cüm toto pafsím corpore,haltis g; dijs& infixis,accepiffet;uíx uíuá eripuerüt,ac obijcíentes fefe,fuisdp corporib.illum com munáíentes,multos hoftíum fuftulerunt,multos ex fuís amiferunt, Quoníá uero fic Agelilaus. 236 , mumfuitacie conuerfa, pellere T'hebanos, facere coacti funt, quod príncipió nolebant: namacíe laxata tranfítà obnítentibus prebuere,mox tranfmiflos,cüm neglígentius ordí^ nes cuftodírent,fecutí,iuxtacy inhzerentes,latera eorum cedebant, Thebaní non fuga,fed recedendo Helíconem petunt,ea fibí pugna uehementer gratulantes, qua ínuictíà(e qui^ demftetífTent.Agefilaus quandj differtà uuInerib.corpus habens,non anté ín tabernacu^ lum ferecepít,quám ad phalangem perlatus,cogefta ín armís cadauera coremplatus effer, Hoftibus quotquot ad templá cofugerant, parci íufTit; eft em haud proculltoníz Miner uzfacrü, S trophaeüi fuxtà, quod Boeotí íamolím Spartone duce, Atheníenfibus iftíc preliouí&tís, Tolmídagg ínterfecto,coftítuerüt.Poftero díeubi prímü illuxít,coarguere The banosuolens,fí iterarecertamen pergant, mílítes coronarí,tibijs canere,trophaüadorna^ riftatuicg,uelut uiCtores íufsít, Vbi uero hoftes poftulatü cadauerafuorü fupplíces uene te, illepa&tís índucijs cocefsít; atcy ín hunc modum uíctoría cofírmata, Delphos perlatus eft,quo tempore Pythía celebrabant, facracy deo magnífice fecít,decíma fpoliorü Afig par te, que centum talentorü fuít,oblata. Dornum reuerfíus magno ftatím ín precío charuscg ciuibus,propter uítácultumqy fuit, Neg ueró, quod pleríq; ducum folent, redijt ex pere grinatíonenouus, alienisue moríbus fic ímmutatus, ut domeftíca uel faftidiret,uel fuper biuspenficularet, fed períndeac quí Eurotá nundf tranfgrefsífuerant, boní omnía cofu^ lens,no cíibum,no balneum, nó famulitíum uxoris, no fplendorem armorum, nó domus fuppellectilé mutauit, fed ne fores quíde,peruetufta cüm effent, adeo utab ipfo Ariftode mopofitzz uíderentur;atq; ut Xenophon fcribit, canathrum níhilo precíofius filía eius ha^ bebat, quàm quzeuís alía, Canathra ueró funt uulturum ceruorumqy ligneorii ímapínes, ínquibuspuelluleuulgó ad pompam facrorü deferebant, Porro filie nomen Xenophon nótradítidgg Dícaearcho dolet;nec Agefilai filis,nec Epamínonde matrís nomína nobís conftare; uerüm exactís Laconícis deprehendímus nos, Agefilaí coniuge Cleoram,filías Apoliam& Prolytam fuíffe uocatas. Cernerehaftam ipfius etíáà hodie Spartz fítam lícet, nihilabalijs differente,Sed iam cüm cíues quofdá, equos ludís Olympícís alerefolítos,ní mísexea re cotumaces efTe uíderet, Cynifià forore currufedere,& Olympía certare per^ fuafimonftrare Girzecís uolens,nó uirtute,fed fumptu,uíctoríe genus hoc pararí, Xeno p phont£ fapíentem íllum ftudijs dedítum,cüm apud fe haberet,hortatus eft utliberos fuos Spartam uocatos íftíc educaret,rem omní& pulcherrímam,ímperare Kímperíum capefle repercepturos. Mortuo Lyfandro, acfactíone quà ílleex Afíaredíens aduerfus eum cocí tratíngentí deprehenfa, oftendere uolens quí uir Lyfander uíuens fuiffet, oratíoné qua Cleonfcripferat Alícarnaffeus, Lyfander pro concíone de nouanda Rep. pronuncíatu^ rusfuerat, ín libello quoda reli&ia,& ab fe ínuentá, edere ín publici decreuit, V erti cüm fenexquidam orationem relegí(fet,& eloquentíe uim uerítus,non Lyfandrum eruendü, fedoratíoné cum ipfo fepeliendi effe cenfuiffet, deftítít, acquieuitqy, acne coplíces quíde ipfosmul&auít;fed ex hís plerofcqy uel negocíjs,uel copijs milítü afsidue prefectos;quales eflent reipfa coarguebat, etíam czterís malitia eorum& arrogantíá confpicuam reddens, Moxiniudícíum pertractus;patronti propugnatoremq; fe prebebat,ex ínímicís familía^ res&obftríctos facíens,& ad fetransferens, adeo utaduerfaríti íam in repub.plané nullá haberet, Nam rex alter A gefípolis,ut qui patrefugitiuo,&ztate prorfus iuuenís,ingenío verómíti& elegantí foret,publíca no admodü curabat, quandj etíáhunc cícure reddebar, Namreges, quotíes domi funt, ín commune eodemgq tríclinio conuíuant, Adolefcenté igitamoribus implicit cum noffet(ut erat) mentione femper alíquádeflorída íd genus atate inferre,eodeqs íuuene prolícere,coamare,operamq locare:nihil ením turpe flagitio fum ue Laconíci amores habét;fed pudoré,fed ftudia& ardoré uirtutis docent, quemad, modi ín uíta Lycurgí oftendebamus. Igítur cüm plurímum íam ín republíca poffet, Te leut&euteríno fratri utres marítíma cómitteretur effecít, Hinc Corinthü profectus, ipfe terra, l'euleutias marí,quz ad Lechzü longa moenía tenduntagerefsi cepere;ac Argíuos Corinthum tum cuftodíentes& Ifthmía forte celebrantes, cüm fubito fefe oftendiffent, re diuínanond& prorfus peracta,& fuppellectile uniuerfa relicta,templo pepulere,Híccum qui Coríntho ad Agefilad exulesprofugerát,unaq ín exercítutum aderat,precibus inftí^ tiffentut ipfe quoc Ifthmía celebraret,hoc quidem non fecít,fed ipfís celebrantíbus& ad finem coficientibus adfuit;acut ímpuné líceret curauit, Hincfoluens, cüm ludos Argíui inflauraffent;& quídam uícíffent,rurfum quídam qui prídíe uíceranttum uictí, níhilomi nusínter uíctores referrent, magna Argíuos ea re declarare tímidiítate aiebat, quód cüm tanti ludos facraqy facerent, pro eís certare,& armis cofiftere aufinon inks: quídem 4 Catatbra, Feci[fe fcribit Xenopbon, Plutarchi C defacris& ídgenus rebus omnibus fic ipfe ftatuebat,ut modum cuftodiendum effe puta ret; quippe quí ludos patríos fpectaculag folítus fitexornare,& prafens magno femper ftudio,magna cum alacrítate adeíTe ,nonpuerorum, nó uírguncularum certamína negli, gendo,cüm czteraqua pleríqy mírant,ne nofle quide fatís uíderetur, Erat Callipides no, bilis tum ínter Girzcos nomíne€ famatragoedus, quíq; admirationi omnibus effet;ís A, efilao occurrens,prímáü copellabat, mox per círcüftantes turbulentíus inferens fefe, co, ràm oftendebat, arrífurü ultro fperans: tandem cum nihíldum profeciffet, INon me noftí rexcínquit. Hic Agefilaus, Tu uero no Callípides Dícelidas escinquít(fic enim mímosLa cedzmoníj uocát.)Cum hortarent,ut eum quí lufciníà uoce reprefentabat,rurfus aufcuL, taret, recufauít,ipfas audíuiínquíens, Menecrate habuit medícü,quí cüm propter latá ali, cubideploratís morbís opem, lupiter uocarí cceptus effet, nímísqy petulanter cognomen tum fibi uendícaret,& íam fic(criberead ipfum rege auderet, Menecrates lupiter Agefi, lao gaudere:hocpactorefcrípfit, Agefilaus rex IMenecrati ualere, In agro Corínthiorum cüm uerfaret,X Hera cepiffet,captiuacg milítib.omnía trahentibus tenentibusqy fpeda tor adeífet,fuperuenientibus forte'hebanorü legatís,quam urbem femper oderat,inter; effe putans fi cotemptíus eos accíperet, acob ídaccedentes nonanudíre, nó uidere(imul, ret,res eííndígna quzdam euenít.Nondum ením dígreflis legatís,aderát qui círcumuen: tas abIphícrate apud Lechzü cohortes nuncíabát. Erat autem magna clades,& quz lon gotemporeSpartanos eft ínfequuta, multos; uíros egregios amiferüt, partim grauíoris armaturz,quos opprefferant fcutatí;partím Lacedazzmonios,quos mercenarij milítes ob, truncarant:exilijt, repente fubfidíü fuís laturus.Sed ubi actá effe animaduertit, Herzüre diens adeífelegatos iubet,refpondereíam uolens;illi ueró cüm eade íllufione utentes,iam nílamplíus de pace ínferrét,fed ut Corínthütranfitus permitteret orarent,excandefcens, Si quide amícos uídereueftros,de uíctoría exultantes,uultís,me duce,cras uobís tutó líce bit;inquítiacuna poftrídie ducens,€ regionem ipfam populabatur,& ad urbem Corin thumexercítü admouit, Cumqyfatís ggnauíam hoftíum pugnam detre&tantiü declarauit fet, legatos dimííít: mílítes cladícohortíü fuperftítes ad fe recepit, S partádp abduxit, ante. lucano mouens, noctu fubfiftens, cóm Arcadum ínuídíz malítízcy, ínfultandi occafione nullam relínquere uellet. Hínc ín Acarnaníam cum Achzís, quibus íd gratificatur, cum exercitu tranfiuítunde multà praedam reportauit,ípfis etíaacie fufís, Acflagitantibus A chzís utapud fe hybernaret, quod hoftes eo pacto fatione prohiberi poffe uíderent, cótrà cenfuit,bellá fí confítos habeantagros,magis formídaturü:quod etíam euenít.INamexer: cítu pauló poft redeunte, Achzís Ácarnani fe conciliarunt.Porró cüm Conon& Pharnz bazus rei marítima Perfarum przfecti,Laconícam marís oram grauíter oppugnarent, Athenienfíü urbs, Pharnabazo fumptü fuppedítante, uallo cíngeretur, pacem cum Per fafacere Spartanis eft uífum, Antalcídá igitur ad Teribazü míttüt, Graecos qui Afíamin colebát,& pro quibus eníxé A gefilaus decertarat, regí turpifsime& fceleratifsimcdeden tes. Cuíus quide infamíe labes Agefilai minimi cotíngítut cui infenfus A ntalcídaserat, pacemt unus omníü uel maxímé fecit, quód auctum írí eo bello Agefilai gloríam, ipfum clarifsimum maxímum6 fore uereretur, Atqui nihílomínus Agefilaus tame, cüm Medi fare quiípía Lacedaemonios obieciffet, Magis, inquit; Vedi Lacedzemonifant: acpacé re cufantibus Gracís quibufdá cüm belli minaretur denuncíaret(g, omnes ín eo permane recocgít, quód aequü Perfa fudicaffet, Fecitíd propter Thebanos, fperás filibertatt Boo tía recuperaffetjllori uíres debilítatü írí,quod pauló poft declarauit. Poftqua enim Pho bídas rem íngenté aufus, foederum& pacís tempore Cadmzam,Thebanam arcem cepil^ fet, Giraecitg fimul omnes fuccenferent, Lacedemoníj indígnarent, prafertím quiaduer faríj Agefilao tum erant,Phoebída íratí rogantes quoná íd iubentefecíffet, cum ille Agefi la& ínfinuare uideret,no uerítus eft palám Phoebidz aftipulari,rem ipfam fi quid utile ha/ beat ínfpicienda effe dícere:recté tum poteftate fumi,& imperíü no expedtarí,cüm quo utile patríze fit,offeratur:tametfi íuftítíam alíàs oratione perpetuo pracferret,uírtutum pti^ mam eífe díceret, nulli ufui fortítudíne futur& quz íuftitia careret; haec fi publice colatur, nihilopus ílla futurum, Cumq monerent, baec ita magno regi placere, Nil, ínquít, maior eft ille me,ni(i fítíuftus etía magís:recté przclaretg putans,iuftítía uelut menfura quadam quantü quifcy przccellat regumexiftímari debere. Epiftolam igítur quam rexfaciaíam p? ce.depríuatís ad eum rebus mifit, ne accípere quide uolebat, príuata amícitía nulla opus eíTe refpondes, fi publíca cuftodiíat. Síceratoratio, res longé díuerfze:nec illud propofít tenebat, fedambitíonis cotentíonísqy ftudio plerügrabreptus, illa prefertím cotra diete : n Agelilaus. 237 1 nosnon folüm Phoebídae factá defenfabar,fed utín fe culpam íllam Sparta reciperet effe^ ct&arcemnomíne publico teneret, rebus czeterís Archidae& Leontídz, quorü confilio phobídas arcem íngreffus occuparat, permífsís,Erat ígitur ftatím fufpicío opera Phoebí» dx,fedautore A gefílao rem effefacta:ac negocía quide mox ínfequuta,fufpícíone reddi. derecófeffam, Nam cüm Athenienfes praefídí eiecíffent,& urbe, Archída& Leontída nomíne quidem ducibus,fed re ipfa tyrannís, interfectis, libertati reftituifTent,iníuríarum pratextu,bellü ipfis ftatím índíxit, Cleombrotus íam mortuo Agefipolideregnabat:ísacceptis copijsín Boeotiá traíecít;:nam Agefilaus, quod annüà prima iuuéta quadragefímü excgifet,& militíae immunitate legib,íam affequutus effet, hanc expeditione ob ignomi^ níamlibenter declínauít,ne quí pauló ante Phlíafijs propter fugitíuos bellü intulerat,nüc obuíndicandos tyrannos mulctare l'hebanos,merító ab omnib,areueret, Erat aüt Spho. drídas Lacon factionís Agefilao cotraríz Thefpís prefectus, íngenío haud ígnauo quíde abiectoue uir, fed quí maiore femper fiducía quàm cofilioniteret. Is praeclari nomínís fa» mamaffectans,ac Phoebíde gloría, quam quía Thebas ínuafiffet,ingente putabat,ob ocu^ loshabens,ac facínus multó preclarius futurü fibi pollícens fi Pírze& ipfe cepiffet, ex con tínente claffem fubíto ínfcendere,marí Atheníenfes prohibere cogítauit, Tametfi comen tumhoc Pelopide& Gelonís Boeotia ducü fuiffe uelint, càm quofda transfugiendi fpecie fubmififfent,qui Sphodrídà laudantes tollentesg;z,quod effefolus hoc tam praeclaro conatudígaus uíderet,ad fufcípiendü negocii íncítarent,improb& qué facinus& iniqui,& adquod necanímus illi fatís firmus nec fortuna benigna fatíserat, INam ín Thrafiü cam pumquo no&u cum Pelopída coíunctos oportebat,clara íam luce uenereXígnéab Eleu finz acrís cümn milítes uídíffent,horruifTe& expauiffe dicunt: ipfeanimü& audacia illa, cimíamlatére no poffet abíecit, ac leu iftínc praeda agens, turpiter& ínglorié Thefpías eftreuerfus. Mi(si Sparta Athenís funt quíhominéaccufarent; ueri accufatorenon erat opus,ultró Spartani fudicíd capítís Sphodrídze díctarant:quod ille quíde fubíre decreuit, iramuerítus ciuí&,quireuerentía Athenarit uíderi íníuríaaffecti uolebant, utne íniuríam feiffcuiderentur, Sphodrídas igitur filia habebat Cleonymi,eleganti forma puerüi:eum Archidamus A gefilaí filius adamabat, Hícíllí tum, ut uerifímile eft, depatre periclitantí B fubfidit fetebat, tametfi palàm conficere quícquáa aut amícti íuuare non poffet, erat ením aduerfaríus Agefilao Sphodrídas: fed poft Cleonymus inftitithortádo lachrymandotg ut Agefilaápatrem placaret,que Sphodrídas maxímé terribilem fibiputabat,díiem unum Kalterüreuerítus metuensqy patrem,tacíté fequebatur;uerti ubi iudicij iam dies ínftabat, compellare aufus, Cleonymi pro patre preces oftendebat, Aeefilaus cüm amare Archida mumnoffet íamolím,haud arguebat,erat enim de Cleonymo etíamnüi puero magna fpes, uir&utquendp alum przeclarü futurum, Tum ueró nihil Archídamo fupplícanti cocefsir, undeconijcí uel praefídij uel gratize fpesaliqua poffet, tant& confideratur& fe dícens quod bontrectáty foret, abibat. Perculfus Archídamus ad Cleonymi deínceps nó accedebat, quodantea quide fingulís etíam diebus fzepículé folitus erat,Ex eo magís iam illi Sphodri afilutédefperabant, donecamícus Agefilaí quífpia Etymocles, ubi ín cómunedeea re conutníffent, A cefilaí fententía oftendít, facínus eum peffimé odíffe quide, fed Sphodri^ dam uirá bonit iudicare, urbemqy uideri eiufmodi militib. habere opus. Hís etíáuocibus addtreanimü Archídamo uolens faepe utebat, ac íam Cleonymus Archídami ftudíü fen^ ite; amici fumpta fiducía opem conari cceperunt. Erat ímpenfe liberor& amans Agefi^ laus erturcg filíolís puerulísadhuc harundíneobequítando domí colludens,amícum qui erttíateruenerat,ut ne cuí díceret,monuí[Te, príufqua ipfe quoq liberorü parens euafif^ fetSphodrida igitur abfoluto,& Athenienfib,ut prima audíuiffent,ad belli couerfis,audirepeffime Agefilaus, propterabfurdá puerílemqyaními cupíditate coepít, quód íuftum fudicitinteruertiffet, urbem fceleris íngentís ream Girzcís faceret, Filium Cleombrotü tummínus aptum bello uideret, neglecta qua príus miílitíá detrectabatlege,in Boeotíam ipfetraiecit ac multum íncomodi Thebanís dedít, multá accepit itemrundeuulnerato dí^ xilfe Antalcida ferunt, Debita Agefilae refers ex Thebanis premía, belligerarí nolentes, Imperítoscs homínes bellígeraríi docens, INecab re Thebani feipfis fui(fe tum fuperiores "ellicis artius creduntur, afTiduis Lacedzemonü contra feexpediítionibus uelut exercíta ü Jcurgusicitur uetus ílle, trium quas uocantlegum, tertía, ín eundumhoftem fzpius exercírü ducereuetat,nebelligerari Ícilicethoftís doceretur, Eratauté€ focijs Agefilaus Permoleftus quód nulla caufa publica legitímáue,fed íra quadam& contentione perdere ebanos cogítaret;ítagy nihil obftare dicebant,quó mínus milítando confu mens quí. b 4 Plutarchi C hucilluc fingulis annís tantítam paucos fequi neceffe haberent, A gefilaus ij parum ipfo, Leuctrica clades rum multítudíne fideret,docere uolens,ufus eíufmodí comento fertur, Contidere focío, omnesín unü permíxtímdqg fuísít,L'acedaemoníos ítem,fed ab hís feorfim, Mox per praeco nem furgerefigulos prímü, ab hís zeraríos, hínc lignaríos fabros, deínde domifícos, ordi, neq caterorü opifíciorü(ectatores omnes fuflit,ac íam tota propemodiü fociorü multitu, do ftabat, cóm Lacedaemoníorti, quibus opifícijs lege interdici eft, nemo dum furrexif, fet, Hic Agefilaus, V ídetís,ínquít,focij, quanto plures nos milites míttamuscCüm exerci tum ex Boeotía Megarís reduces, in arcís bafilícà afcendiffet, uulfío& dolor ingens inte, gramillá tibíam fubito inuafit;:mox cüm grauíter íntumuíffet,& fanguínis plena uidere, crucíatücj ob inflámatíones uehementé exhiberet,medícus Syracufanus quida,uenia qua fub talo eft íncidít,ac dolores quíde ceffarüt,uerüi fanguine uberíus profluente,&fifti íam nequeunte,plurímaanímí defectío,Iperículi graue círcumftetít uíirü;tande fanguínere, preífo Lacede mone perlatus,multo tempore nó fatís comodeualebat, milítía ueróno po terat obireprorfus.Multe tum undigy Spartanís calamítates marí, terra incídebant quará Leuciríca maxíma fuít, V bí prímü acie uicti Thebanís Lacedaemonij fuccubuerüt, omes pacem cá omnib.ineundá effe cenfuerüt: undícy legati ex Graecía Spartá índucías fa&uri couenere,quorü de numero Epamínondas etía fuít,eruditíone& philofophie ftudijs cla rus,fed quí milítarís reifpecime nullá tum dediffet.Híc cüm ceteros quide omnes inclina tos Agefilao uideret, folus quíd fentitetliberé pronuncíauit, oratíone no pro Thebis, fed pro comuní Grecía ín mediü illata;bello,unde czterís omnibus exiítíü effet, Spartiaugeri docens:;pacé ueró fi durare uelint,exzequo iuftog; cocilíandam effe iubens,Cuíuiro cum uehementer intentos effe;fauereg; Grecos Agefilaus uideret, ínterrogauít,num& Boo. tíam íurís effe fuízequü fuftumcg cenferet:atqy illo moxliberéuíciffim ínterrogante, num ipfe Laconicáliberà degere zqui putaret,exiliens íratus Agefilaus,claré dicere iuflit,libe rám ne Bocotíádímíttat: illo rurfum idipfum obijciente, Laconicámne libera ipfedimit, tat,adeb exafperatus Agefilaus eft,&refponfo offenfus, ut ftatim nomíne Thebanorü al/ bo pacís expuncto,bellü ipfis denücíarít, Girzecos caeteros cocílíatos abire íuflit,pace con cilíata partím,partím bello incocilíabili fufcítato.Brathoctempore Cleombrotus ín Pho cídecü exercítu, eum ftatim Ephoritraijcereín Boeotía&'Thebís exercitii admouere iu bent,ipfi interea paffim míttentes fociorü auxilia cotrahebant,qui tamefi bello grauarení, tamé cótradícere;aut iugi excutere nondü audebant. Hic quantj multa ínaufpícatafigna zderent,& Prothous Lacon palàm reclamaret,tamen belli Agelilaus no remiífit,fed pet^ fecít, fperás reliqua Girzecía libera uníuerfa, Thebanís uero comuni fcedere feclufís, ten pus effequo mulctarí comodé poffent.Eam porro profectione ipfa feftínatio declarat,ira magís ij ratíionefufcepta, Nam quartadecíma Martij menfís die, foedera funt Spartefacia, mox Aprilís quínta clades ín Leuctrís accepta, cüm díes no amplíus x x intercefsiffent. Mille Lacedemoníj cecídere,cecídit Cleombrotus rex;& íuxtá fortí(simus quifq Sparta nus,ínter quos X Cleonymü Sphodríde filí& pulchri íllá,cüm tertíó pro rege dimicando roftratus e(Tet,actoties furrexifTet,fortíter pugnando occubuiffe ferunt, Hctaminopt nataclades cá Lacedzemonijs íncidiffet, Thebanis ueró fucceffus, quo nemo Grzcusad uerfus Grecü bellígerando,gloríofo magís eft ufus,nihiltamé digna minus admíratíone, dígna mínus ftudío,Sparta uíGa,quíctrixfuíttacut Xenophon fcribit, fortium virorá uo ces&geítus etía ín uíno,etía ínlufu,digná ftudio quiddà feruát,przeclare iudicas Equide nomínus ímo magís opetzprecíü eft, uiri fortes ut fefe reflantefortuna gerant, quéuultá feruent,quas uoces adant,cogítare.Feftiü urbs tum fortéagebat,& peregrínís erat plena, pueroráü chorí(yvpvozoud' iey uoc&t)nudi inter fe fpectante theatro certabát, ubí qui dadéa Leuctrísafferebant,fubitó ínteruenere.Epbori quandj íam tum prími coefos,rem& exer citamíffum efTe ínnotui(Tet,nec chorü dílcedere,nec quícdj de fefto publícémutaripafs funt, fed domatím nomínibus interfector& ad cognatos mífsis, ipfi fpectaculumludumg reliquum confecere,Poftera die cüm íam omnibus& quí cecídi(Tent,& qui fuperftites ef^ fent conftaret,ínterfectorü patres,affinesq;& familíares,in forü progrefsí,uultu integtos Iztocg& geftiente,datís dextris accipiütfefe:fuperftitü uero uelut ín luctu,cum uxorl»Us domíife contínebant,autfi egredi res poftulaffet,& habítu,& uoce,& uultu deiedis con tractísqp uifebantur, Iam matronas uídereaudireqg magis operzprecíum erat,cum illa re uerfumex przlío fili torué íiracundeqg fufcepiffet, hae cüm ceciídiífe fuos audirent, etíam in fpectaculofurgentes fan&té ftudíofegy,tanquam comune gaudium brerctane£n u lutaffent, V erüm cum multum fociorum defecííTer,Epaminondas uero fucce p[oon ive qo: » Agefilaus. 238 1 Peoponefum ínuafurus uideretur,in mentemi oraculítum illius de claudo multís ueníe^ bateratq plena perturbatíone& pauoreurbs,quód díuinitus afflígi uideret, quía integra regem regno pulfum,orbo claudoq poftpofuiffet;qua res in prímís documento fuit, mo nítadeorüdiligentius confideranda obferuandaq;, Contrá ueró propter ipfius gloría uir» tutesq; X autoritate,nonfolum rege ducet bello,fed ín cíuilib, etíá difficultatibus medico &arbitro utebantur, Nam quühís qui przelío conterrítí fugerant, quos defertores uocat, propterea quód multíeffentpotentescy, res nouas uerítí, pofitas legibus pcenas ínfligere cundtarent(non fol& ením magiftratu omní repellüt,fed uxore nec dare cuíquá horü,nec ipfisducerelicet;obuíos quifqy cüm uult,cederepoteft, ipfi(qualidi abíectiqg círcumeunt iftafutínentes:;pallía cofuta colore tíncta ferunt;:barbam raduntpartím, partim nutríunt, Entgraue totíllos perurbe oberrantes defpícere, cuftodíre fine magno praefidío mínus licbat)ergo legislatorem Agefilaum creant, Híc ueró nec rogans, nec derogans legibus quícf,ín concione progreffus,dormíreleges ea díe finendas, ab ea uetó deinceps díe, ra^ tas habendas effe dicebat, fimul& leges urbi, SC uíros honorib.fuís afferendo, V olens aüt prafente íuuená tríftítíam dífcutere,in Arcadíam traíecít,ac congredí quidem acríus im przfentíard cauít. Oppidulum ueró Mantíneorü quoddà cepítac oram eam percurrens, arreciore fíducía patríà fecít,ut quzà nó omnino defperaffe uideretur, Ex hoc Epamínon das Laconícam,agmíne focíorum accinctus inuafit,armaturz grauís milítes non paucío^ resquadragínta millibus habes, quos leues& ínermes ad prada íntentí multi fequebant, utfeptuaginta míllíum homínü agmen ín Laconícam tum feci(Te ímpreffionem credatur, Tempus ex quo Dores Lacedamona habítabant, annor& nó mínus fexcentorà íntercef fera,in quo unfuerfo tum prímüm hoftes ín ea regione confpícicbant, antea nemo fuerat auíus.Sed impopulata hactenus& intacta ínuadentes,igni ferroq; omnía uaftabant, omniadiripiebant ufcp ad lume, ufq ad ipfam urbem, nemíneobuíá eunte. Nam Agefilaus, quemadmodà Theopompus fcribit,tanto flumíní, tantz belli tempeftati Lacedamoníos lefeobficere non eft paffus,fed ínteríoraurbispraecipuaq tantü cuftodibus armatorü cín gens mínas ínfultuscg Thebanorü nomínatim fe prouocantí&,& pro regione certaretot malori autorem bellicy facem iubentí& fortiterperferebat, Nec mínus ílliíntra moenía tup multus,clamores& difcurfus uirá coturbabant, fenü rem perferre tanta, mulierü copefcí nequeuntid, fed ubíqy tum ad clamores tum ad ignes hoftiles furentíü, Haud mediocriter uero glorie fuperíorís recordatío cótriftabat,quód urbís qua maxímá acceperat potenti? [imama, huc redactá gloría, huc ínclufum nome uídetet. Nam& ipfegloríari folítus fuit perfape, fum hoftilem Spartan foemínze null und uífum.Et Antalcídas uir Spartíata cum Atheníenfís quídam cum ípfo de fortitudine dífceptaret, díceretqy fzpe,Spartanos à Cephífo lumíne repulfos, At nos,in quít,ab Eurota uosrepulimus nundj. Haud dífsími^ liter Argiuo cuídà Spartanus, quand ínferiorís notae homo, refpodit, Nam ille,multi uerüm,cüm díceret,ín Argolide fepultí íacent: Atueftrüm, inquit, in Laconíca nemo, Et Anülcidà quídé ín Cytheraliberos fuos metu perculfum tum expofuíffeferüt Aeefilaus uei tranfire lume,& íam urbe ínuadere hofte conante,pro fummís tantü medijscy utbís locis, ceterís omnib, relictis, acie ftruxít. Excreu erattum,& feípfo maiorniuibus aucus urotas fluebat, plusqg negocíj frigiditate,di impetu hofti facefTebat. Traijciente prímum omní Épamínonda cófpícati quida, Agefilao monftrauereac ille, quemadmodá fertur, Octlori acíe díu ín illá intenta,& quocung;feuertííTet círcumacta, níhil dj hoc unü dixifz lefertur,O magnificá uírü, Sed quía íntra moenía cogredi,trophaüq fratuere cupiens E^ pamínondas,prouocare& elicereno potuit Agefilaü,rurfus hínc mouens regíone uafta^ bat.Interea Sparte fedítíofi quídiíamolim& ím probí homínes círcíter ducentí,concurfu dto Cereris templü I(Toría munita& expugnatu difficile locii occuparüt; quos cum illí^ e depellere Lacedaemoníj ftatuíffent, Agefilaus ftudíi uerítus rer nouarü, cteros qui» emomes quíefcere fuffit, ipfeínermís uno dütaxatfamilíari affumpto, iftuc perrexít,fe^ cus camas mandata eos percepífTerneg ef huc,nec omes cóueníre iuffos effe, fed alios il uc locitalii monftrásyalíos alío. Hí nemínída fraude compertá arbitratí,regísuoce gau» &bt,díuulficy quó íufferatilledifcefferüt.Ifforía icit ftatim accítísalijs occupans,coplt^ Cumcitcíter xx v noctunecauiít, Detecta eftalía maior etíà cofuratío cóociliabulumq; homi Bum Spattíatara, quí de rebus nouís quandàín domü conuenerát clàm, quos fudicio fifte Teíntanta rerá perturbatione, autinfidías diffimulare difficile fuit. Igitur habíto príus cá -baorís cófilio,& hos índícta caufa necauít, cüm nemo príus Spartíata morte mulciatus dicta caufa fuiffer Bode tem pore cümaccole facramento aftrícti,& Spartane diícipline Fugitiuos in bel lo quomodo tra clarint Sparta[TA Plutarchi C mílíteshaud pauci exurbead hoftem transfugiffent, diluculo ftrata íllorá familiares fuos accedere,& arma tollere celarecqy íufsit, quó mínus anímaduertí multitudo fugitíuorum poffet. Recefsiífeaüt ex Laconica Thebanos alij hyeme íam oborta uolunt, cüm Arcades abire fpargicg nullo amordíne coepiffent;alij poftqua tres íftic perpetuos menfes confjj, tiffentaacomnía príus depopulati effent, Theopompus aüt,ducibus Boeotíjs abíreiam pa^ rantibus ueniífe Phríxum Spartiatam uirum fcribit, ab Agefilao talenta decem affereniz difceffus mercedem,utprofeíoni quam dudum anímo deftínaffent, ab hofte uíaticü fup peteret, Quod quidem haud fcío qui fcriptores caterí ignorarínt, folus anímaduerterít "Theopompus. Quod ueró fuperftes ex tanto tum malo permanferít Sparta, omnes Age filaum ín caufa fuiffe fatent,quí cotentíone ambítionetp cogenitis fibi cupiditatib,repref, fis,(apienter ufus eft rebus, V rbís ueró gloría potentíamq ex tanto cafu recuperarenó ua lebat, cuius uelut corporis faní quidem, fed dimenía nímís, nimís addíCta uíctusratione utentís, leue moment, leuís error, prater folítü íncídens, unífuerfam felícítaté euertebar nonab re, Nam cüm effetad pacem uirtutemq;&concordíam optímé refpub, confituta, poftquáregna& imperia(ibíadíunxit, quibusad bene uíuendum mínímü opus effeLy, curgusputarat, grauíterímpegít, Agefilaus mílitiam iam omne propter feníum penitus abdífcarat:filíusaüt Archidamus,auxilijsà Sícilic tyranno acceptis, Arcadas pugnaquam &diaxpv,id eít,finelachrymís uocant,fuperauit,ubi ex fuís nemine amifitshoftium uero plu rimum cecidít, V rbís imbecillitas ab ea pugna maxímé eftanimaduerfa, Adeo ením Spar tanís uíncereres erat confueta, utnec díjs quideantea parta uíctoría facrífícaretur, gallo duntaxat excepto, nec uíctoríbus acclamaretur, nec allato uíctoríz nuncíoimmodici, quemadmodü fit,exultaret, Etía ín illa círca Mantínea pugna, qua de Thucydides fcribit, primum uí&oríanuncíantí magiftratus ex publica comeílatione níhilalíud quámcarne euangelíum mífít,/ Tum ueró uictoría famaallata,& Archídamo redeunte nemo cótínuit fefe,íed pater ipfe Agefilaus,lachrymís gaudío obortís occurrit: occurrebat magiftratus, turba fenum mulíerumq;ad Eurotádefcendít manus tollens,fuperís aratías agens, quód ignomínía Sparta pulía, claríísímafefe lux rurfus oculís omníum coípíciendapraberet, cümantea uiri, fíicubi rem mínusfortíter admíniftraffent, ne intuerí quíde matronas fuflí nerent, Iam ueró Meffana ab Epamínonda zdificata,€ ciuibus ueteribus ín eamundíg cómigrantibus,cüm nec congredi Spartaníauderétnec prohibere poffent,acerbé contra Ageíilaum inuehebant, quód regíone nihil homínü multítudíne Laconíca ínferíore, fed ínter Graecas precipua,& quam totannís tenuiTent, ipfo regnanteamítteret, V ndepace à Thebanis oblatà Agefílaus recufauít, acdum, quam re ipía l'hebani regione tenebant, ipforá eífefaterí non uult, proqua contendebat,non folüm non aífequutus eft, fed Spar tam ipfam dolo hoftíum círceumuentus propémodá adiecit, Nam càm Mantinei rurfus "Thebanis deficientes Lacedemoníos uocaífent,fentíens Epamínondas Ageíilaá cum ce pijsegreffum,& íftucfeftínante, clàm Mantíneís noctu Tegea mouens Spartá cumexer/ cítu perrexítprateríensqg Agefilaá parum abfuít quín uacua cepíffet urbem,Sed cum,ut Clyfthenes fcribit, Euthynus Thefpienfis, ut Xenophon, homo quídà Cretenfís, Agefi^ laorem nuncíaffet,equíté repenté praemíttés,qui domi relíctos pramoneret, ipfe fecutus Spartá uenít,cüm pauló poft Thebani Eurotatraijcientes,urbe fummis uíríbusaggrede' rent, Supraztaté Agefilaus fefetumgefsit. Non ením ut príus, cauere íam aut íntra munt tiones cofugere finebatres,fed defperatione,fed audaciam flagitabat,quíbus cum relíquo temporenundj nec fifus,nec ufus effet, tum folis perículá depulít,& ex Epaminonde ma nibus patría extorfit,trophzü ftatuens,puerísq;€ matribus omnibus pracclará generofa educatíonís mercede, Lacedaemonios patríz referentes oftendens:ín prímís Archidama gloríofe decertanté,tum aními ui,tum corporis agilitateceleríter, qua acíes nutabant, pet angíportus difcurrenté,ubíg; paruo comítatu,magnís hoftiá cateruís fefe obíjcienté:lfidá ueró Phoebída fili&non cíuibus folum,fed ipfis ecà hoftibus fpectaculum iucundiüexht bente,Erathíc infigníproceritate€ forma, zetateueró qua dulcíísímé florentes homines, cüm ex iuueníb. ín uíros euadunt, Nudus ille& ueftib,& armis, corpore perundo, haltà altera;altera gladíü gerés euolabatdomo,per mediá pugnantíü ací€ fefe ferens,mox quen dam ex hoftibus obuía cüm proftrauiffet,reuerfus,uulnus nullü accepit, feu numíne quo dam uírtutis ergó protegente,feu quód díuínius€ ultra homínem quiddam ineífe hoftes putarent.Ob hoc facínus prímü ab Ephoriscoronatus fertur, mox mille drachmarü mu" Gam foluiffe,quód inermís tanto fefeperículo commififfet, Paucis diebus poftad Nr neam congteísí, cüm Epaminondas primáaciem repuli(Tet,& íam ad perf: equendur, o Agechilaus T d Clhaus. 229 j ftem íncumberet,fuosqy hortaret. Lacon Anticrates excipiens ingruente, quemadmodá Diofcorides tradít hafta traiecít, Lacedzemonij ueró etíá nunc eius famílíae homines Ma^ dixríonas uocant,quod íllum macharra Antícrates percufsifle credatur:adeó íllum uíuen is Epímanondze metu dilígebát,mírabanturg,ut ipfihonores& munera,generíueró im munítas,plebífcíto decerneretur,quá noftra etíam tempeftate Callícrates tamilize eius uir quidá Spartz tenet, Poft pugná mortemq; Epamínondz,pace íam cum Graecis facta, fe^ dibuseijcere Meffeníos A gefílaus agereífus eft, quód ius cíuitatis no haberent, Sed cim cateri Meffeníos praeftíto ab ipfis iuramento, recepifTent,fecefsione facta, Lacedam onij belláfoli íntulerüt,recuperari poffe Meffenà fperantes, V iolentus igit rigiduscg& ínexplebilibellandí cupiditate preedítus Agefilaus uídebat,condítiones omnes recufans& refcíndens, Ad hec,inopía pecuniart etíam amícís grauís,undíc mutuarí,undíc; corradere coa&us,ubifiné malis imponere íam decebat,& nó ímperíá uniuerfum,tantü prafertím, urbis, terras, marís abijcientem, pro MefTenz opíbus reddítibusq; tantopere fzvíre, Plus ignomínía habuit quod l'acho Aegyptio milítá praefecto fefe dedit, cüm índigná omnes iudicarent uírt graec, inter prímos emper habítü,& qui eloríaterrarü orbe copleviffer, homíniregis defertorí ac transfuge barbaroqy corpus elocare, nome& gloríá pro opibus uendere,rem mercenarío& conductítío militi uix digna, octogefíimü annü cüm excefsif^ fet corpus omne uulneribus díffertii haberet, etíamfi preclará pro Girzecorü libertate bellum fufcípíatur, reprehenfione tamen zetatem& ambitíone iftam non carítura: fuum efepraclarís factís tempus, ímó ueró menfuratantü pulchra turpíagy inter fe facta differ. re Hasille uoces níhílcurabat,nec effe przerer dignitate ullü offící publíc& arbitrabatur: magisfefuacg gloría indigna, domidefidere,mortem per ígnauià expectare. Mercenarío igturexea pecunía,quam Tachus miferat,collecto,& nauibus impofito, foluit, confilía^ riostriginta Spartanos ut príus feci habes. In Aegypti ut prímü appulit, ex regía familia &procerib.praecipu£ quicp ad nau& aderant falutatü.Eratapud cateros etíá Aegyptios ftu diumingens& expectatío propter nomen gloriàg uiri,fpectattomnes accurrebant. V bí vero fplendore nullum, null apparatü, fed homíne fenem in herba circa líttus porrecii, defpicabiliexiguacg ftatura,horridulauilig uefteíndutum confpexerüt,rídere& illudere » geftiebát,cüm íllud quodin fabulis eft,parturíre monte,inde mufculü edere,anímos om^ níum fubij(fet. Magis indehomínís íncíuilítate mirabant, ubí muneríb.allatís adductísqy, farins,uítulos,anferes accepít;bellaría,unguenta repellebat. Cumqy rogaret& cogerétac cipere feruís ea dare ferentes íufsit. Papyro coronarío impenfe oblectatá fuifTe, acid ge^ nus coronari ob leuítate poftulaffe,& ufum effe, Theophraftus fcribit, A rege dígreflus, cum Tacho ad expeditione íam inftructo ín colloquí& uenit, nec quemadmodá fperabat, uüíuerío exercitui dux eft prefectus, fed mercenaríjs tantü: clafsí Chabrías Athenienifs, Cimomníó ímperator effet l'achus, malé res Agefilaü habebat, quand ferre fuperbia& aogantiá preterea Aegyptij,licetínuíto, neceffeforet, Cotra Phoenices igit nauiígatuna Preteranimí natura& dignitate, príores illi cedes perferesq; tantifper,dü occafio fefe obtu lillet Erat Nectanabes cofobrínus Tacho, quí ipfe quoc copiarü parté ducebat: ís ad de&tione Agefilaà folícitabat,moxab Aegyptijs rex declaratus, ad fe uocat,rogás utauxi^ lio uenitetzuocat& Chabria,ingentia utrííqy dona promíttés;:quecüm Tachus anímaduer tilfetXprecib,pariter ínftíti(fet,conatus eft Chabrias Agefilaü ín amícitía Tachí hortàdo fuxdendoqy retinere.Sed Agefilaus,Lícet,inquít,o Chabría,quípro teuenífti;cofilijs uta Ietulsego,qué duce Aegyptijs patría mifit,haud rede fecero,fibellü infera hís quibus focius fum adíunctus, nífiid rurfum patría mandet. Hzc refpodens uíros Spartà mittit quí achiaccufen t, Nectanabé predicet. Miferüt etia ílli ipfihíc quide ut qui fam olím focíus amicusqy femper fuiíTet, ille tantpbeneuolus, beneuolentía maíoré aduerfus urbem mox eraturus,[egationib;audítis Spartaní palàm quíde Aegyptijs fícrefponderüt; Agefi 20 Cure rem futurd:ípfum uero Agefilati uidere iubent, qui Sparta comodum procuret, Agelilaus mercenarío milíteà Tacho abducio,adgNectanaben tranfit;pretextu patrie, cu usidintereffe dícebat,excufans rem,que fipretexi& tollas,proditio ríte uocari pofsit, La«*moni uero honeftí partéprímá utílítatí patríz tribuentes, íus alíud nec accípiüt, nec nortiti$ unde Sparta caperepofsitincrementü, l'achüs igit à mercenarío deftitutus mox fugit. Interea Mendefius rex alter creat, Nectanabi fortiter fefe oppones, Is centüi milli Omi^á exercitu collecto ueniebat, Nectanabes anímare Agefila& aduerfus multitudíne anta uoles multos effe quídé fed turbá cofufam& rudé,ac propter ímperitíà mínimé me^ Wuendiiudícabar, Atqui egonon multítudine,inquit Ageíilaus,fed imperitía metuo,que Plutarchi C decipi mínus poteft. Dolí contrà ueníütquàm expectabat,& quàm eratab eo qui depellit perículum,praeuífum:íam qui nihilexpectat,níhíl cogitat,prarípít occafione dolo,ut coL, luctantí momentá, ís quí nufquam fefe mouet, Dumbhzcfíunt,legatíone Mendefíius aq Agefilaum míttit,uírá folicitaturus, Nectanabes ígítur grauíter fibi metuebat,cumq con gredí dpprím&uellet,& nó protrahere bellá, cum homínibus ímperítis quídem fufcepig, fed qui multítudíne círc&ueníre, uallo includere, pra occupare,& prauertere multa pof; fent,magis íam fufpectà Agefilai cunctatione habebat, ac metu ínlocum quendam muni, tum& ingenti uallo círcundatum difcefsit.Agefilaus fidem fibí non haber tametfipermo lefte ferret, tamen quíaadalteram rurfus partem defícere, aut ínfecto negocio domum re díre pudebat,fequutus regem intra munimentáü fefe coíecít. ox hoftefuperueniente,& urbem círcumuallante,ruríus obfidionem Aegyptíus tímens,pugnarecg uolens, Gracos uidem ad przelíá paratos íntentosqy habebat, comeatus enim regíoni no admodá fuper, erat: fed Agefilaus àpugna prohibens fuos multó íam deteríus audiebat, ac palàm regís proditor appellabat. T'ulit calumnías facilé, tum quód intentus círcüueníendiís hoflibus eífet, Confilià erathuíufmodi;Foffam íuxta moenía profunda hoftes agebát,eo propofito quí penítus urbe círcundaret; cumq; íam extrema propemodá coírent,& per círculüacta fibi occurrerét,noáé expectans&armari Grecos fubens,uocatü A egyptiü fíc cópellauit; Expeciata nobís falutís hora, ó iuuenis, hzc eft, quam prodere nolens, pugnam hactenus detrectauí: nunc quoníá falutem fuís nobís manibus hoftes, foffa tanta círcumadta, ultró molíuntur(namabfoluta pars, multítudínem eludet: relícta,locum ex zquo decernendi praeftat)agénunc,agé fortís uír efto,& curfu fequens,fimul& te& exercitum falua:hoflis aciem noftram fuftinere,fià fronte obíjcíat fefe,nó poteft;latera uallum claudit, eacy parte nocere multítudo nó ualet, Míratus iuuenis prudentia uíríi,& medío fefe Cir corüagmi ni permittens,przliá comíttít, hoftem momento ín fugam uertít, Agefilaus iuuenem na; ctustum obfequentíorem,eodem aftu,uelut luctz genere eodem, hoftes rurfum cecidit, Nuncením fugam fimulans,nunc tandj congreffurus fefe oftendens, nunc exercitülon^ gíus círcunducens, ín locum quendamab utrogy latere foffa círcundatü hoftem abduxit, & multítudíne illorum,fronte phalangís fuz pro locí magnítudíne explícata occlufit: ubí D cüm círcumueníendi occafione omnem ademiffet, aliquandíu reluctantes ín fugam egit ac multos ínterfecit,caterí per fugam difperfi,aliusalió peruafit,Ex«eo temporebeneíam res Nectanabís habebant, effeqy firmae coeperunt, ac cüm Agefilaum magno ftudio com plecteretur,precibus ínftítit utapud fehybernaret;fed ille domü feftínans,& inopiam pa^ tríz, qua mercenarít exercítum alebat, releuareuolens abijt,amícé magníficegy dímilTus, Przterhonores ením& munera catera, ducenta actrígínta argenti talenta patría fubfi díum reportauit, V er tempeftate oborta, nauibus círca Lybíam ad locii quendam perla^ Agcflái mors; tus quem Menelai portum uocant,mortuus eft,cüm annos quatuor& octoginta uíxiffet, unum& quadraginta Sparteregnaffet, plures quám triginta potentífsimus ídem&ma xímus totíus propémodum Grzcíx dux€ imperator,ufg; ad Leuctrícam pugnam habi^ tus effet, Erat confuetudo Sparte,cateror& quidem corpora,fiperegre oppetijífent,iuftis peractis fínere deínceps,regum uero domum referre, Spartani igitur quítum aderant ce racorpus perfufum, cüm mel non effet, Lacedamonem retulere, Regnum Archídamo filio cefsít,ac ín ea familia ufqpad Agidempermanfit,quem patríam dííciplinamreuocare conantem Leonidas peremít, cüm quíntus ab Agefilao regnaffet,: Pompeius ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE, R G A Pompeíü mox ex ípfo ínítío uidet populus Romanus affectus, 1 quemadmodá Prometheus Aefchyli aduerfus Hercule. Apudem Ae líchylaliberatusab Hercule Prometheus ínquít; Inuifi patrís hocmihí ? dulce eft pignus, Nulli quippeaut maíus odium aut acríus Romaniin 3jalíd ducem oftenderüt, dj ín patre Pompeij Strabone. Dum enim ufxib [All eius potentíaarmís partà extimuere: nam uir fuit bellícofifsimus, Cum ——«i2 uíta cefsiffet fulmine í&us;elato funere,eíus cadauer électo abftraxeró acín fummís probrís habuere, Non tamé populibeneuolentíà, aut cítíus ínceptá, aUtU^ dioremínrebus lxrís, aut in labentibus diuturnioré Romanorü quifquá habuit, d ne Pompeius. 240 j peius. Illi odij caufa una eft habíta,ínexpleta auarítía;huícbeneuolentiz plures,uíte conti nentía,armorü perítía,língua perfuafio, morü fides,& coueniendi modeftia, V nde abíqgg qiftitíanemíne rogauit, abfq alacrítate nulli eft obfequutus. Aderat ením eíus gratíjs ní^ hilcum faftu dare, nihilgy nifi ample fufcipere.A pueritía ipfa afpectum babuít non medío criterpopulari gratíz accommodatii,& quí uocem ipfam anteíret, Quod em in eo amore alliciebat, non fíne dignitate& pergrata humanitate fuit, Cüm íuuenilifloreretztate, ex^ templo mores& uerendí& regt] eluxere,nífi ipfius coma paululum protenfa,Ex oculorü líneamentis ac lenitate, ad fimulacra regis Alexandrí,lícet diu magis quam profpeciu, fimilitudíne reddidit, Vnde ín ipfo ínitio no defuereplerídy, quí Alexandrí nome ei adij^ cerent, Quídam etíam poftea per íocum Alexandrü eum appellauere, Ex quo L, Philip, usuít confularís ín quada Pompeij defenfione, Nihil, inquít,fefe indigna agere, cum fit Biippus i Philalexandros fit. Floram meretrice dícüt íamíam fenefcenié grate atq píe (emper memíní(Te cofuetudínís quam cum Pompeío habuerat, dícentem quódab ípfíus concubitu fíne morfu abíre eum non erat. Narratur praterea eamretulif[e, Gemíníum Pompeíj familíare,quód amore fuo flagraret,folicitando moleftías plurímas fibi intulíffez fedearefpondente ob Pompeíum haud illi obfecuturam,Gemínius Pompeio rem aperít; quiobfecutus Giemínío,deínde confuetudine& afpectu Flora abftínuit,lícet feduló eam amareuideret, C'uod Flora nó meretrícío dolore tulit, fed ex ingenti moaeflítía, uíríq; de^ fiderio,no paruü tempus elanguít, Hoc fcortü aiunt formofitate fua adeó effloruiffejadeO rjora p retrix eiifuiffe celebre,ut càüm Cecilíus Metellus ftatus pícturisq; Caftorís& Pollucis templi formofiftima. ornaret,illias fímulacrü pulchrítudine infigne affixerit, Demetríj coiugem, qui Pompefj libertus plurima apud ipfum poterat, quíue cenfum tríum millíum talentort reliquerat, Pompeius praeter natura fuze mores, non humané,non liberaliter habuit,tímens neab illiuspulchrítudíne,quae uulgo ín expugnabilis babebatur,uictus uíderetur,Síc ergo Pom peiuscüm ín hís longe prouídus percautusqy effet, non tamen abaemulís effugit infamia, fedinnuptijs malé audiebat,quód earum gratía ín repub.ad multa coníueret,multaqg; ob. míteret, De uíuendi fobríetate atqj facilitate hoc exeo memoratur. IVledícus languentíip [iXad cibum fe malé habentí turdum darí mandauit: huncaüt cüm uenalem non inueni p ren(non ením tum eos ferebat tempus) cognitü à quodam eft, apud Luculli ipfos ínue^ nitipoffe;quí eos períntegrá annüalebat, Ad quz ínquit Pompeius, Síne Luculli illecebrisipfenon ufuam v Inde dímiffo medico, ex cibis facillime coparatís quiddam fumpfit, Sedhicpoftea adhuc omníno adolefcens fub patre militás, quíaduerfus Cinna ductabat exercit; L. T'erentíí comítem contubernalemq; habuít. Híc Terentíus pecunijs à Cínna perfuus Pompefum ipfe ínterfecturus erat,(ocij ueró eíus ímperatorís tentoríü íncenfu ri, Cuius reiindícíd cüm circiter cenam à Pompeio haberetur,nihil exterritus eft,fed per hlaritaé potumqg Terentíü habens, mox utad quíetem uertendum fuit,clàm e ftatione fe proripuit, latuítcg, Praefidít deinde cüm círca patre locauiffet,accubuít, Terentíus ut op^ porunitatem adeffe exiftímauit, enfe ftrictoimmínens Pompei uelutí dormientís lecto, quiplures fruftra per ftragula adegit ictus.Inter haec ob odí& ducís fít maxímus motus,& addefe&ione magnus mílíitum impetus contubernía pafsim díripientiii, arma; arrípíen^ tum.Dux tumultuantí& metu corám haud profectus, Pompeius ín mediíü fefe ingerens, ilachrymanség furorífin&orare, tandemtp anteuallíípfíus port feprofternes, fe obícem urentibus dare,cumá gemítu fefe peffundarí ab egredíentib,fubere.Quílibet ergopudo Te captus cefsít,omnest praeter octíngétos mílítes mutatis anímís tum duci cociliati funt, dino Strabone patre extemplo Pompeíus peculatus accufatus eft. Qui cüm pluríma ablatis reperiffer. liberti etiam unum nomíne Alexandrü, quí multa furrípuerat, pra^ toribus detexit.[o fe ob retía quzdá uenatoría, librosq; quos ex Afculo rapuifTet crímina i/tSedbac capto Afculo ab ípfo patre fufceperat, qua poftea ami(itinredítu Cínnz, qm illíus fateltítes Pompeij domü díripuifTent, In huíus caufa íudícío ín accufatore non rs Pompeio cocertauere, inter quos€ perfpícax& prater aetate adeo cópofítus uifus à t eria gratía beneuolentíag reportaret, Ex quo Antíftíus pretor,quí caufa prz e omperj beneuolentía captus,eíus ilia uxore Ípopodit,deinde pro eo neceffarios fos Sas Perosanis, Quod cim fufcepiíTet Pompeíus,& occultaquadam foedera inter íp cemue ent,tamen ex díligentía ftudíot Antiífti,plerofqg reseanó latuit.Sed cum fen tls nnd: iudici efferret,turba ueluti pramoníta nuptialeíllud uerbü Thalaffíá ex ue» n muacclamauit, Mos híc inde initíü ccepifTe memoratur. Cüm Sabíne que ad Roma Péctacula uenerát,à prímoribus urbís rapte fuiíTent, ignobiles quídá uiri opiliones ac Plutarchi c bubulcipuellam permagnam eximia pulchrítudínís adducentes captam;ne à quoquam? prímís obuíà forté facto prada fpoliarentur,curfitando Thalaffi acclamauere,Erat' Tha, lafsíus uír ínter omnes notífsímusatdq lepídífsimus,unde eíius nomíne audito cum plaufu Iztítiacg exultabant omnes,alacrí clamore Thalafsíum repetentes. Ex hoc dícüt cüm Tha lafsio id coniugium maxímeé felix fuiffet, uoce hac fauftum fímilecg connubiíà cum rífu iy cog nouís nuptis optarí. Inhís qua ferunt ex clamore Thalaffrj, hoc magis credenda cft Paucís deínde díebus poft Pompeíus Antiftíá duxít. Ad exercítü Cínnz profedus,ex il lato quodam crímíne,falfo licet, calumníaqjy,metu actus clàm índe abfcefsít, Quo in exer, cítu haud effe cognito, crebruit ínter milites rumor, quód adolefcenté Cínnas ínterfecif, fet:quare quí ueterí odío in Cínnam zítuabát,impetü ín eum fecere, Díffugiens ergo Cin nasa quodam cóprehenfus eft, quíinfidias ipfilocauerat, quícy ftrícto enfe eum perfeque bac, Captus antegenua perfequutorís procubuít,fignücg quod precíj permagnihabebar, illí obtulít, Sed ílleínfolenter nímís,INon,ínquít, uenío fidetufsíone obfignaturus,fed de fcelerato& iníquifsímo tyranno uíndícaturus: moxq eum trucídauít. Czefo Cínna, Car bocrudelíor quàm Cínna tyranní rebus fuccefsít, tumq ob prafentía mala defideratus 4 plerífq& Sylla erat:non ením parum forebonü exíftimabant quód mutaretur domínus, Eó nang cíuíum clades urbem ímpulerát,ut defperata líbertate feruítuté mítiorem quere rent,Pompeíus hactempeftate apud Pícenum diuertebat:pofsidebat illícagros,praterea quod maíus erat,beneuolentíamac amícítía cíuítatum,quam à patre fibi relictam confue tudíne przfentía fuz adaugebat, Illíc itag; afpicíens cíuít optimos clarífsimosq propria deferere, X undíq ín caftra Syllana uelutiad port& quendam cóofluere, fefe indignum rz tus eft,quàduelutífugítiuus, confilij expers, prafidijqg ínops quíeteageret,fed tanquam uír cuíbenemeríta aderant,cum copijs fplendídéad Syllam íret, Pícenü igíturomnecom mouit,prztentans uírorüanímos.Sed hí auidé ei paruere,proqy Carboneprofedos haud admífere, Qua ín re dícente Víndío quodam, quód ex ludo pzdagogí Pompeíus populí princeps confeftim emícuiffet, adeo illor& mentes indignatione mota funt, ut ímpetuín eum facto, ipfum necauerínt, Poft haec Pompeíus íam tum tertíü& uígefimü annüagens pratoránullodefígnatus,ín Auxímo cíuítate quippe ampla, feipfum ín fubfellio, medío D ínforoponííuffo conftítuit; deinde gemínos fratres V entídíos, quí prímores ín eaurbe fuerant,quiue Carbonís partes afferebant, cüm cíuítate damnatione fua elecíffet, delecti militum habuít, Centuríones híncdecuríonesq íuxta mílitíze ratione& ordíné cüm prz feciíTet delectui,caeteras círcüm cíuítates parí opera ambíuít. Exquo cüm cederenthíqui hactenus cá Carbone fenferát,&uoluntarij alij fecum Pompeío comítterent,paruamora legíones tres comparauít. Quibus cüm cómeatum, fumenta,currus, czeterosqy apparatus neceffaríos apparauiffet,ad Syllam cotendítnon quíppe properans, quód ea laterehaud optabat, fed in ítínereipfo moramagens,acerrímehoftes infequendo.Preterea quocung per Italíam íret,omníum animos folícitabat utà Carbonedeficerent, Tantífper igitur tres fimulduces,fimulq hoftes in Pompeium furgunt, Carínnas, alius, Brutusi Hinóab una fronte impetü parant, fedtrípartito agmíne Pompefü ambire conantur, ueluti ipfum fuatg laceraturí, Non extímuíttamen ille fed cuntís copijs aduerfus Brutíagmenequita^ tum eduxít,ín quo ducís partes ipfe egít, Ceteri cüm paríter& ab hofte Gallícus equita/ tus írruíffet,przefectü equítum unum, eundemq robuftifsimum praueniens Pompetus, eum grauíhaftaí&tum ftrauít, Czterí tum ín fug uerfi, pedítati adeó turbauere, utidem omní fugz effetímpetus. Ob haec ducibus ín feditionem ueris, quó fors deditabierunt omnes, Pompeío díísipatís metu hoftibus cefferüt cíuítates, Deinde cüm Scipio quitum erat conful, Pompeíü adoríret,antedj phalanges fub itum telorit íffent,milítes Scipionis Pompeíanís falutatísà duce defecerüt, Scipioc ipfe fugam arripuit, Carbone demum! xta Arfum fluuíum frequentes equitum alas aduerfus Pompeíum cocítante, cum robore obíectus illi Pompeíus,terga dantes omnes ín angufta quedam equítí ínuía perfequendo egít. Ex quo illi falutís fpeamiffa,cum armís& equís fe dedídere, FIzec ad aures Syllenon. dumperuenerant,fed ad prímü nuncí& rumoremq; Pompeio tímens,tot tantísqy ducibus hoftibusqg implícíto, approperat auxílíum laturus, Pompeíus appropinquare Syllácum audiffet,omnes copías ín armís mílítariqg apparatu effe íiufsít,utí pulcherrímé fplendideg feuenturo imperatori oftentent, Praemia nang; magna,honoresq; amplos ab eo peior quibus etíá maíoríb.poftea potítus eft. Vtergo Sylla uenientem Pompeium afpexit,m! Y tesqp íncredibílí adftarerobore,& ob pugnas ftrenué Sf elatos hílaresqy effe, equo€* liens,& imperator de moreappellatus, Pompeíü&ípfeimperatore contráalurauitd P Pompeius. 241 a prateromní fpem fuitutuíro iuuení necdum ín fenatit admiffo,id nomen Sylla cómüní caret, pro quo cum 5cipionibus Maríjsqy certauerat, Catera colloquíj acbeneuolentíze Syllz haud fuere hís difsímilia, fubaffurgentís aduenientí Pompeío, caputq; enudantis, uz ergaalit haud facile fieri cernebant, lícet iuxta fe plures& optimates uírí tum círcüm adeffent, Hís tamen Pompeíus níhil elatus eft,fed confeftim ín Celtibería míttitur, quam prouincid habebat tum Metellus,nihilgj ín ea apparatu fuo dignum egerat,In hac provin cizdefígnatione ferunt Pompeíü dixifle, zequum nó effeuírü feniorem& gloríaclarum privari exercítu:fed fí Metellus annuerít iufferítqy ut cura focíus fít,tum feid prompté fu^ íceptur&, Quod cum fufcepiffet Metellus,eumcp proficici fcriptitaffet,Pompeius prouín ciamadortus przeclarís fuis geftís floruit; uires praterea IMetellí, quas hactenus feruentes audaces pugnando habuerat,tum ob fenectá extínctas,excítauit calefecítcg: quemadmo dumataabígneliquefactafifrígido firmotgarí ínfundantur, magis magisq; ignes illud mollíitdiffoluuntqg, Sed ut ín athleta qui prínceps ínter fortífsimos habeat, agonesq; un diggloriofe uícerít,nulla habetur ratio puerílit certamini, qua alícuíus memoriz díona nonexiftimantur;fic gefta quae tum gefsít Pompeius per fefe admiranda ftupendat, prae mgnítudíne copíáue eorit que poftea egit, obícurata ac obruta funt, Eaígítur profequí timeo,ne hísímmorando ínítijs, ab illisabfcedamus qua amplífsíma mores& habíta uírí maxime oftendant, Cüm ergo uíciffet Italiam Sylla, ac dictator fuiffet appellatus, czeteros quídem exercítus fuí prafecios infigniuít merítís, hos ad díuitías, alios ad dignitates, ma^ giliratusq; prouehens, alíos ut queng; decuit, abundé donís erexít. Pompeij ueró uirtute admítatus, magnücy prafídíü fibifore eum exiftímans, affinitate ipfum iungere fibi curat. Cuiteícüm Metella uxor fuo nutu cófiliog;faueret, Pompeio fuadent, ut Antíftía dimit? fa, Aemylíam Syll príuignáé Metella Scauroqy genítam ducat, Hzc nuper uíro copula^ tafuerat,X ex eograuida erat, V nde hocconíugiü tyrannícü magísq; tempeftatí Syllanze congruens dj Pompeio uífum. Ad ípfum ergo per domeftícum quendam Aemylía ducta efrepudíata Antíftíaíimprohé mifereg;,que nuperob uírü orbata patre fuerat. lugulatus nang Antíftius nuper ín fenatu extíterat, quód ob Pompeíü Syllanam fa&íione fequi ui^ debatur,Hoc repudiü cüm Antíftíz materagnouíffet,mortem fibi confcíuit, Vnde noua p quadiíntragícorum matería he nuptíe uífze funt,cüm etíam nupta ípfa apud Pompeium moxexpartu obijffet, Inter hec Perpennanunciatur occupauifleui Síciliam,& ín Sylla^ namfactíone ínfulam hancpropugnaculü quoddam praeparari, Carboneillíc cum claffe intrudo, Domítio ín Aphrícà irruente;alijsig etiam ílluc fugitiuisaffluentibus magnis atgpraclarís uírís, quotquot Syllanam profcriptíone przuenere, Ad hos motus comprí^ mendos cum amplo apparatu Pompeíus míffus eft. Ex quo extempló Perpenna Sícilía céfsit Pompeíusqy ciuitates afflictas ad fe recepit, eas; omnes praeter IMeffanam clemenifsime habuit, Mamertínís enim ius dícendíà Pompeio petentíbus,ex eorü ínftítatis antí quísápopulo Rom, cóce(fum, Non definítis, inquít Pompeíus, inftítuta recítare fuccín^ cigldijs? V ifus etíam Pompeíus in Carbonís clade immítíus fe extuliffe,Si enim oporte bit(quemadmodá forté oportuit) eum occídere, extempló captü perdere debuít, iubentisgidopus uideri potuerat.Sed Pompeius illum uíG& produxít ín medium, uirá triplici infírnem confulatu, eumqg corám ftantem ípfe tríbunitio fubfellio fedens damnavit, hoc grauiter quí aderant índignecg ferentibus, Damnatü deínde procul'abductá interfíci iuf fi.Híc quippe Carbo cümad cedem ducetetur,fertur(ut enfem ftríctü fibí imminere có» fpexit)locá& horam perbreue orauiíffe,quód onereuentris moleflaretur. C. Oppíus uír Cafaríconfuetus,memorat Pompeíü etíam mínus píé C). V aleríum habuifTe, Cüm ením ipfum nouíffetuírum phílofophum, ín prímíscy eruditi, ut corám adductus eft, fadiís fi^ mulquibufdam fpacíjs,& percontante Pompeío,illoq; refpondente,moxfatellítbus iuf Itutínde abdu&t& occíderent. Sed Oppío dehoftibus Czefarís aut beneuolis narrantíní^ mium percauté credendá eft. Pompeíus hoftes Sylle gloría claros acmanifefte coprehen^ osneceffarís affecit fupplícijs:alios quotquotlicuít, latére paffus omifit, quofdam etíam non fineprzfidio fuo abíre fufsít, Himereorit urbem càüm mulctare cenfuiffet, quía cum oltefenferat, Sthenís eius populi prínceps petíta ad defenfioné uenía, Non,inquit, Pom Petumiure facturi, fi nocentes dímíttat,& condemnetinnocuos.Huncauté cüm ínterro $3 tPompeíus,qué nocenté díceret, Meipfum, ínquít, quí beneuolís cíuibus meis hzec perfuafi, inimicos ueró coégí. Admiíratus tamen Pompeíns uírí fíducia ac dígnitaté, eum eimíüeprimaliberat, ceterostg deíndeomnes. Poftbzcaudiens Pompeíus milítes fuos "imiterageret ínepté& abfcqy ordíneírejomnia gladios obfignauít,quíq fign& no obfer» v—Ii—M—RÉÁÓÓÁ Plutarchi € uabatillafum,mulctabat, Dum hac ín Sícilia cíuiliter admíniftrat, decretum fenatus aci Sylla licer datz, quibus iubebatur ín Aphrícam traijcere, omníqg manu oppugnareDo, mítíi,apud quem omnes ha couenerant copía,cum quibus nuper Maríus ex Aphríca ín Italía rediens rerü potítus erat,tyrannus ex exule factus, Extempló ígitur Pompeius om, níapparatu ín expedítíone extructo,pra fectum Sícilíie Mummbiíü fororís fuz uirum infti tuít,e:y infula ipfefoluít cum uiginti& centü nauibus longís,oneraríjscy ad frumenti te, la,pecunías,atg; machínas octogínta. Fe cüm partím ad V tícam,partim ad Carthaginem applicuifTent,fepté míllía hoftíumad Pompeiü defecere, quí& ipfe fex integras legíones ducebat. Remhic perrídículam eí obtígí(Te memorant, C) uíidam enim milítes(utaliquan, do affolet) cüm obruto cuidam thefauro íncídiffent, frequentes pecunías índe nacti funt, Eo cognito uífum relíquís omnibus eft,eum locum plenü effe pecuniarü, quas Carthagi, nenfes quondam exactis cladibus terra condídiffent, Ex quo pluribus diebus nullafuorg milítá opera fruí Pompeíus potuít,omnibus ad perquírendü thefaurüt uacantibus Subri, dens uero eos ambibat, afpicíens tot fimuluírorü míllía ea loca perfodere, eat undig ín» credíbili fermé impetu euertere.Fefsi tandem& fpe elufí, fefeut quocunqj; dux eos duce» reuellet,prebuere,ut qui ftultitíe fuz poenas dedifTent, Domítíus autem contrá inftiudo exercituuallem quandam graué X afperrímá fuperaturus, ab ímbre ualídifsimo uentot uí matutínus fpirabat, detentus eft, V nde ea die pugna defperata,à Domítio ad flationes redítü eft, Sed Pompeíus ratus íd tempus fibicoducere;agmine cítatouallem euadít, Tum hoftes tumultu facto,nullo ordíne manere,necy omnes plané fubfiftere, V entus praterea circuminftabat, procellamq; corám propellebat. INíhíl tamen mínus& ea hyems Roma, num perturbauít,quod fefe mutuo afpícere haud poterat. Ipfe etíam Pompeius, quód fer mé íncognítus fuíílet,feréperijt quód roganti milíti fignü tardíus dedífet, Cüm hi tamen czde multa hoftem urgerent, feruntur enim ex uiginti millibus hoftíum tríatantü millía effugi(Te, Pompeíusimperator appellatus eft, Sed dicente eo honore hunchaudfe fufce piurü,quoufgy uallum hoftile ftaret,figy dígnü fe tali appellatione exiftímarent,illud deij^ cerent,mox impetu facto,ín uallum irruere, Quo ín conatu Pompeíus príori perículo mo nítus,abíg; galea certauít, Vallum tandem captá eft, períjiq; Domitius. Ciuitatüalíz con feftím paruere, alíz uí captze. Híarbas rextum compreheníus, quí cum Domítiobellum ínferat,cuíus(ceptro deínde Híempfal fucce(sit.Profpera ergo fortuna Pompeiusfretus, acroborí milítüfídens, Numidiam impetit, ín qua, quod diebus pluríbus peragrandum erat,agmíne concitato excurrens,ea fubegit omnía quibus obuíam eft factus, Cumq; bar barís eíus regionis populum Rom. extímefcendum oftendiffet,& potentífsímü, ned fe ras,afebat, Aphrícam íncolentes, oportere felícítatís roborísqg Romani expertes linquí, V ndeín uenationibus leoná elephantumi,dies,lícetnon multos,tríuit, Omne vero belli Aphrícani tempus atqj uictoríz ex quo domitis hoftibus regíonem fubegit, quadraginta díerü fuít, Quo ínfpacio frequens etii inter reges factus arbíter, multaíudiícauít, annum tum quartum€ uígefimü agens ztatís. Redítuin V tícam fa&to líterz eià Sylla funtreddi tz,quibus tubebatur utireliquo dími(To exercítu,cum una legione fuccefforé expectaret: in quibus tacite ípfetríftatus eft, zegrety íd tulit, fed manifeftó totus exercitus indignatio ne eft motus.Deindeoráte Pompeío iuffa perfící,obtrectare Syllam coz pere, Pompeíóqy haudpermifere utabfc fefeabire fperaret, tyranno credendum non effe aíentes, Tentauít primo Pompeíus eorum anímos mollíreoadmonereq; uti íufsís cedereni;fed pofi fuade reid nequíuít, e fubfellio defcendens ín ftatíone moaeítus illachrymansq; cefsít. Sed arte ptum milítes ín fuggefto reponüt, Hac ín altercatione pluríma díeí pars abfumpta,fuben tibus íllis manere eumacímperare, Pompeio contrá exhortanteut Sylla íufsís abíqg fe dítíone cederent, Tandemnon defínentibus illís,fed acríus urgentíbus,precesqj cum c a moreadmífcentibus,íurauít Pompeíus feipfum ínterfecturü,(i uim afferrent: quo etí pa &o eos uíx acquíefcere coégít, Caterüm ad Syllam prímü nuncíü allatum eft, Pomperum defeciífTe;ín quo ad domeftícos uerfus díxi(Te fertur, fato utíq; fibi imminuiffe,ut fenicum pueris certandá effet, Quod ob Maríum íuníoré etíam díctum cómemorant,à quo grauta quámulta pertulerat,& fermé ad extrema fuerat copulfus.R epoftea certíus cognita, com pertog utadueníenté Pompeíü undiq; uíríomnes excíperent,exq; beneuolentia cum a plapompaprofequeren£, przueníre eum accelerauit. Profectus ergo&illi obuiá factus, Pompeius M4-. quamlatífsimé dextera íunxit, eumd íngentí uoce Magnum falutauít, iufsíti omnibus gnus appellatus qui tum aderant,ut fimilíter Magni eum appellarent, Alij dicunt cognome hoc prim" m Aphricaabuníuerfo exercítu illííndít, deinde uim atq; confuerudine ex hac Sylle 4 d» ma Pompeius. 242 j matíorie babuífe, Pompefus tamen fpfe omníü poftremus,longoty tempore poft procon flín Iberísaduerfus Sertoríü miíTus,fe ín epiftolís fuís actíscg Magna Pompeíum ínfícri pfit.[amíam ením exípfa confuetudíne íd cognomen ínuídía carebat, Vnde merito quís idmíratí maxímé poteft, Romanorü prífcos nó hos folos qui praeclara cófecerant bella, viueftrenue manu ufi fuerant, fed eos eti quí rempub,confilíjs uirtutibusqy fuís decora runthuíufmodi cognomentis fzpe exornautffe, Duos em populus Rom, cognominauít Maximos: Valeríü, quód patresaplebedifsidentes cócilíauit; Fabíü R ulli, qucd diuites quofdam uíros ex libertís genítos éfenatu mouit. Pompeíus deinde tríumphü petit, cuí fcobijcítSylla: confuli em, aiebat, aut duci, tríumphü legetantü permíttí, V nde fuperior Scipio magnís& arduis pralijs cüm ín Hífpania fuperauiffet Carthaginenfes, tríumphiü nopoftulauit. Nonením tum erat conful;autíd bellá fuis gerebat aufpicíjs, Addebat pra terea, Pompetj tríumphü, quí uix pubefcebat, quiue obatatem necdá ín(enatu ad miffus fuerat,omníno gloríà inuídiofam lli paríturü ,príncipatüqs fuum ab uniuerfis cíuib.zgré perferendá, Haec aduerfus Pompeiü Sylla colloqueba£,ueluti illí no afenfurus,(ed coten tionefuaímpedíturus rogatione, INon tamen ob hoc terrítus Pompeíus eft, fed reputare Sylliiufsít,plures eos efle quí oriente uenerarent folem, dj occídente,uelutí potentía fua uum crefceret, Sylla ueró mínui& extínguí uideret, C) uz Sylla plané no anímaduertít,fed cümadftantes utdi(Tet& ex uultu€ ex geftu ín admiratione actos, quid díctá effet roga» uí.Quo cognito,admíratus Pompet fiducia,bís acclamauít,Ergo tríumphato. Quainre cimindignatío plures caperet, grauíterqy íd ferret, optans Pompeíus grauíorí moeftítía eosafficere,conatus eft curru quatuor elephantib.ducto tríumphá ducere.Interálía ením queex Aphríca adduxerat,horí nónullos captíuos duxerat: anguftíorí tamé porta urbís prohibitus, equís ufus eft. Inter hzc milítes quód no potíren£ qua fperauerát,cuüm mole: lioresfierét,& appararent ad tumultá,níhil cure fibi effe Pompeíus inquít,tríumpht& mit tendimagís cj eís blandiendü,Ex quo Seruílíus homo clarus, quiue Pompeio ín tríum phoobítiterat,tácínquít fe uidere Pompeíü merító magni,& tríumpho dignifsima, Ma, nífetiquíppe tum etíam fuit, Pompeíà fi uoluiffet,ín fenatu tum potuifTe admitti, fed ne» glexiffe hoc fertur, rem gloríofam cupiens ex mínus gloríofa uenarí. Non em praclarü íd P erat, ante etate fenatoríàdígnitate eumaffequí, fed pergloríofum& fplendídü, uirü non dum fenatoríü tríumphü agere, Q uodetía eí populare beneuolentía jimultá attulit, Per. xtoenímtríumpho, copiofus plebís numerus Pompeiü inter equeflres ínuentü, laudib, maioribus ornare, eic cogratularí.Sylla ueró tum quídem tríflarí;ínfpíciens ad quem po» tentiz cumulü atcy gloría ílle afcenditTet, fed pudore captus ímpediendi filentíáagebat, Vitamt& ínuíto co Pompeius Lepídumad confulatü euexít, Comítía quippe habuerat, & plebís fuffragía quae fibrjpfi ínuígilabant, Lepido inclinauít, Quo facto cüm afpexitfet SllaPompeíd multítudine feptü per medíum abire forá, V ídeo te,ínquit, adolefcens ob uictoria letarí, Quomodo non magna& pulchra hzc funt, Catulo uírorá optímo, Lepí dumomnií& pefstmü confulatu prxlatü fuiffe,te fuffragía etía prebenterCauene dormías, quínrebus anímaduerte: ualidíore ením aduerfaríü tibiconftítuiftí. Maxime etíam often ditSylla(e mínus beneuolé cum Pompeio habere ex teftamento.Alíjs ením munera lega uítlíos filij curatores inftituit, fed Pompeíü omnino omifit, Tulittamenhoc Pompeius modefté nimis; placidetg. V nde obftante Lepído caterísqy nonullís, nein campo Martío Sylltumulare£, néue publíca efferretur ímpenía, Pompeíus przefídío fuo gloríam fímul deftnfionemq; funeríattulít. Defuncto Sylla poftdj cíuíá prefagía ac coniectationes T lim fuere,& Lepidus confeftím fe Syllanz factioni caput przftitit;nec id fí&é,aut fímula^ tefeuindagine quadá,fed palàm arma efferendo,príoris fedítionís relíquías; quandiu ex^ angues Syll praeterierant,ab ipfo collectae cómotaq.Eíus collega Catulus faníore urbís part patrücg plebíscy afferebat;bomo em erat autorítatís,íntegrítatís,equítatís rum cíuíü omntüprimus, V ídebaturautem híc uír cíuilibus negocijs ji reí milítaricomodior,& res ipfede(iderare Pompeíüagnofcebant,.Q)uare Pompeíus qui extempló bonís fefe addíde It; aduerfus Lepídü dux declarat. Hicením íam tum ínItalía multa occupauerat,& cite» rorem Grallíam per Bruti fuperatà ui detínebat, Cetera Pompeíus facilé uicit, Sed cüm redite Brita perlongiufculam morá Mutinz obfedit, Quoín fpacío Lepidus ad Romá uectus extra mcaenía locatus;fecundü confulatüi petít,ometuac tumultu non paruo íntraur eminiectotbauoré tamen huncPompeíus per epíítolà foluit,nuncíans feabíqg; cogreffu oftíü uictore effe, Nam Brutus feu fponte, feua milítib.prodítus, mutatis ad defectione "imisGlüte(uam mílítágy Pompeio cómífit, Deinde equitibus quibufdam premifsís,ad 2 Duo 4 Reottanis Maximi cognominati. Plutarchi C quoddam caftellá iuxta Padum abfcefsit, eocg poft diem unam cüm Gremíníus Pompefj Lepidirors, íuffu perueníffet, Brutus occífus eft. Cuius cedís Pompeius crímen haud euitauít.In ipfo ením mutatíonis ínítío ad fenatum fcrípferat,Brutum fe uoluntaríü dedidiffe:deinde con, foífo eo;aliás per epíftolas acríus Brutum crímínabatur, Ex hoc Bruto genítus eft Brutus illequi cum Cafsio ín Czfare cofpírauít,ut quíppe patri fímilís, quí nec pugnans, necvi, ta feífus obíjt,utantea dixímus, AmífTa igítur Italía Lepidus ín Sardínía fugit, ubimorbg correptus ex maerore ínterijt, maeftíor non ex aduerfa,utaíunt, fortuna, fed quodin líte, rulam quandam íncídiít, ex qua adulteriuxoréagnouít, Czeterüm Sertoríus quí tum Hi, fpaníam tenebat Lepído dífsimilís,ac tímendus Rom.populií hoftís erígit, ueluti ultimus ínteftinibelli morbus Pompeio deftínaret.Multos er mínores duces cüm fuperaffet Ser toríus, Appío Metello tum ímplícítus erat, uíro quíde claro ac bellicofo, fed quítüc ob fe. neciz grauítaté pígríus pugnandi occafione confequebatur, Celerítate quippe& impetu Sertorij, bellí comoda plerung; Metelloablata: ex ímprovifo ením& tani ad lattocíníg Sertoríus Metello obijcíebat,Practerea ínfidíjs ac íncurfionib,uírà ínquietabat,legitimo, rum athletam certamínü,& exercítus erauís,firmicg ducem, Pompeíus ítag; cüm ínarmís eíTet, animi inclínabatad prafidíà Metelli fefe deftínandü. Qyuod fuadente Catuloifpe no abfuit,fed ín armís círca urbem fedulo eíTe,fubínde mora caufas nectens, quovíg ex^ optata eí cura mandata eft; L. Philippo ín fenatu orante, Qua ín re fertur cüm ínter patres admíraret quís,rogaretip Philippü,an dígnit exíftimaret Pompeíü procofulem in Hifpa, níam míttí; Non proconfulem,inquít,fed pro confulíibus;uelutítum uterq; confulnullus eíIet, Cóm Hifpania Pompeíus attígiífet, qualía ad íuniorís ducís rumore cótíngereaffo, lent,uulgó efferebant,fuitp fpe fibihomínü anímos concilíabat. Populos Sertoríoparum beneuolos cüm folícítaret,€ quofdam ad defectione cüm adduxi(let, fertur Sertoríus in folentífsimé(comma íd protuliffe, Vírga& lorís opus fibi effead pueri, ni uetulam exti» meíceret, de Metello fenelocutus, Hacuerbo lícetíactítaret, facto tamen praniímít erat folíto cautiorymetutg Pompetj cautíus in hoftem ferebatur. Metellus ením,quod incredi^ bile fermé erat, delícijs omnibus acuoluptatí propémodáü frenalaxabat, ingens in ipfo fuís& rerit erat mutatio ex fubito luxu,magnot impenfe profluuío. V nde crefcebat Pom peij gloría ac beneuolentía, ín ea dífcíplina milítes tenentís, quze haud permagno cgebat fumptu, Natura ením fobríus fuít,& cupiditatibus longéabftinens. Caeterüm(eft em for" tunabeilí uaría)non pari índoluít Pompeíus Sertoríá Lauronem urbem ui cepiffe: exiftí maratením fe hofte círcumuentur&,ín quem hac gloríà elatus multa íactauerat, cum con: feftím ipfecircüm obfeffus eft, Caftra ereo mouere extímefcens, urbem fuoín confpedtu inflammatá afpexít, Cüm Herenniü atq; Perpenná uíros przeclaros magnosq; apud Ser toríum duces, quíad eum confugerant, illit; fe bellí addíderant focíos, apud Valentíam urbem fudiffet ultra decem milliahoftíum cacíidit, Quaelatusuíctoría, moxín ipfum fe ftínat Sertorí&, negloríam Metello ímpertiretur. Iuxta ergo Sucronem amnemfoleíam uergente,copías ad pugnamambo ínftruxere duces,timentes utríq; ne praclíü preucniret Metellus: Pompeíus ut certamínis folus gloríáhaberet, Sertoríus ut cum folo pugnaret, Commí[fa íta pugna eft, tandemq; zzquo marte dírempta, V terq; ením alterum cornu flrauít, Verüm ex ducibus maiorí gloría eluxit Sertoríus, Nam folus aciem oppofítamin fugam uertít,Et Pompefj cornu uir permagnus ín pedítatu Sertoríj,tamen eques agre fus,poftqua cum Pompeio ipfo ad í&um enfium uenit, uterg; gladíus difsímili amen pla gain mant utríufcy corruít, Pompefus faucíatus tantü eft, fed hoftí manus amputata.£1€ tamen,cum ín ipfum pleríq; é Pompeianís impetü facerent,& fuorum fuga íam coepta€! fet,fe ex ínfperato recepit,equo hoftíbus dímífTo,phalerísqg auratís ac ornatu quo amp i fimofulgebat:qua cüm fortírent milítes,non abfq; mutua mílítü pugna relictafunt. Qvi prímum uero poftea illuxit díes,ambo duces iterum ftruxeruntacies,proxima pugna &oríam quífq fuam fuiffeafferens. Sed aduentu Metelli foluto exercítu abíjt Sertorius. Hidigreffus congreffuscy iterum uirorum horum extítere, Szpius ením Sertoríusnunc folus errare, nunc uelutíturbulentus torrens quíndecím fermé millibus militá coacis!n acíe ftructa effe, Pompeíus ea peracta pugna ciim obuíá Metellofuíffet,íamíam coucntu/ rus,lícorifafces fummiíttereíufsit, Metellà ueluti amplíoridignitateuenerandó fibi cocr líans.Sed illeid uetuít,& ín hoc& ín ceterís omnib.equus bonusqy uírnihil fibí plus dart paffus,df quod ueluti confularí uíto& feníorí fignum,cum zqutü imperíü eíTet, ab fe ino prodiret. Perfzpíus tamen bínís metabant caftrís;feiungebat ením ípfos hoftís uariv* Ua gusqac parua ín mora folítus fe díuerfis in locís oftendere,& eos ab uno pratlío un í Pom peius. 243 1 inaliud traducere, Tandem hos duces Sertoríus cómeatu prohibens, undíg regione de: opulatus, praeterea quod pelagi effet potentíor, utruncj coégítea parte Hifpaniz quam obtinebant excedere. Hís ítag; anguftijs uícti ín aliena prouíncía ferecepere.Ccterü Pom peius cüm príuatím djymulta ad hoc bellü expofuiffet;pecunías à fenatu poftulat;addens, nimíttant,fe cum copijs ín Italiam reuerfuri, Lucullus tum confulatutri gerebat,qui uír lí ctàPompeío diffentíret,quoniam tamen ín Miíthrídaticü mítti bellum affectabat,ín mit^ tendis ftipendijs ftudet, tímensne Pompeio redeundi matetía effet, quí dímifTo Sertorio etiamquaerebat Mithridate inuadere regem gloría fplendidum, hoftemq;(ut uidebatur) perfaciletractandi, Inter hzc Sertoríus moritura domeftícis dolo cafus, ínter quos Per pennas excellentíor eft habitus,ín illà&alías íd perficere conatus,fed eifdem quibus Perpennas innixus uiribus, eifdemc apparatu ac partibus ftudens, quó íd fieri comode pof fetnon habuít. Pompeíus igitur extemplo exercitü eduxit, cognítotQ quod Perpennas re bus excellentífsímé tumeret, decem cohortes ín efcam hoftía iufsít paulatim peragros ín spectu Perpenne euagarí.Ex quo cüm Perpennas rerum ínícius illas pafsim infequeret, Pompeíus ftructa acie irruens,comiffa pugna omniü uictor fuit, Plerícy bíc prímorütunc abíumptí, Perpennaad fefe ductum Pompeíus occidít, non ingratus, auteorüímmemor queínSícilía obtígerant, quemadmodáüa nonnullis crimínatus eft, In huíus captura ma^ ximaarteín omníü falute Pompeius eft ufus:Perpennas enim cüm in poteftate líteras om nesczteratg Sertoríj monumenta habuiffet,epiftolas quorundam clarífsímorum ciuium Romanorü propalauít, quíad res urbís ínnovandas clanculü ftudentes, ín Italíam Sertoriumuocabant, Pompeius ergo timens ne ex hís maiora fufcítarent bella, quàm qua iam reítínxerat, Perpennam trucidauít,& epíftolas omnes mínime infpectas incendío tradi. di. His peractís Pompeius càm apud Iberos díuertiffetquoufcg tumultus opprefsiffet in. natos,íncendíac rerum extínxifTet,ín Italiam duxit exercítd,peropportuné utíq delatus, cimbellum feruileíam tum maioribus uiribus flu&uaret, V nde Craffus qui dux íd gere: batbellum, manus conferre accelerauit, lxto& euentu potítus eft, hoftíum duodecim mil libusatcy trecentís eladío caefís.Hiís amen pracclarís geftís fortuna que Pompeiü fibíad, opauerat,Pompeíü abefTe noluit, càm hoftí quinq; míllía quid pugna euaferant, illi uin ? cendos referuauít; quibus abfumptís Pompeius ad fenatá fcripfit, Craffum ín acíe gladía^ tresfudiffe,fe uero bellum ab ímis extirpaffe,Norat enim Romz ingentiatfenfu hzcau dirícelebrariqg, Hifpaníam atqg Sertorít nemo uel íocando alíus prater Pompeiü uicifTe dicebatur, eíuscy omneíd fuifle opus afferebat, Inhac tamen tam excelfauíri& gloría& expetatione, fufpício metustg fuit ne exercitum dímílffurus effet, fed plane per exempla Sylledomínatíone armis occupaturus:quare non pauciores ob metum,quám ob beneuo ktiamobuíam ei falutatum prodibant, Sed poftquám eam fufpicioneab anímís illorum exuit feaiendo poft triumphum uelle exercitá ponerejunum obtrecatoribus locum tantummodo liquit, fefe magis plebí quàm fenatui patribuscg dedere.Sylla nempe cüm digni tatem fenatus opprefsiffet, ftatuit Pompeius obfequijs fuis gratía pluríma uenari, Quod utigdaré cópertum erat, Non ením ínfaníus quicquam animi plebís exoptare uifi,quam dominatione illam iterum afpícere, V nde hoc cíuilís admíníftrationis tempus longefor^ uunatum Pompeío fuít,quí nullo munerealío beneuolentíam plebís recuperaturus erat, fieamalíus quís ei przeripuiffet, Decretoautem fecundo tríumpho ac confulatu, non ob hancmagnítudíne praftans uifus eft, fed illud eximij fplendorís ínfigne habitü eft, quód Craffus tum üír om níü dítífsímus,eloquentifsimus,maxímusq;,qui Pompeià ipfum cz trosqyomnes faftu exuperabar,confulatü petere nó antéeft aufus, quàm petendí ueníam iPompeio efflagítaffet,)ua in re Pompefus fummé lztatus cefsít, matería ant: díu per^ quilita qua benígné cum illo ageret, Dexteriergo Craffo cümauidé íunxiffer, plebís fuf ragiaillíorauitmanifefté nuncíans, nó mínus gratum habíturü fe Crafsi collegam crea^ riquàm magiftratá affequi,Cüm ambo tamen confulatü íniffent, cotentíones graues ín» tripfos díffenfionestqs uaria emerfere. Apud patres potentíor erat Craffus, fed apud pletm Pompeius,/Tribunatü nang; plebi reftítuít iudicíaqy, qua ad equeftres iterum tranf sa uerant. Dulcífsímü etíam plebi fpectaculum ipfe fuit; cüm beneactz milítiz fudicía »Met.Mos nang; Rofnz apud equeftres eft, cüm per legitimá tempus àquoquam mi^ "atit; equum per medíum forü ducí coram viris duobus publícépraefídentibus, quos "!ores nuncupant,illísq; quemlibet duci ac imperatorü fub quibus militatà fit, recen^ ftri deinde Cenfora iudicio fubijcí, quí iuxta cuiufq; meritá uel laudem uel infamiam tríJunt, Huicprefe&i cure tum erát Cenfores Gellius& Lentulus, uíri ii i ornatuqp 3 Pompeij conti» nientia. c D Piratarum e Ciliciaorigo, auda cia cg luxus. Plutarchi infignes,infidebantg curuli, Ad hos cüm equites quidam fubíturi fudicià rítu prodiffent cognítü eft Pompeí&ín forum defendere, qui alía fuímagiftratus infignia fecü afferen, equum tamen manu perducebat. V tueró appropinquans notíor eft factus, íufsít lí&ores cedere,equumqp íuxta curulem fiftít, Erattum íngens populo admíratío ac filentis. Cen fores ad tanta rei confpectü& reuerentia&latítía opprímít, Deínde eorü alter quífeníor erat,íncipit;Interrogo te Pompei Magne,mílítias omnes iuxta difciplina abfoluifti/Tum Pompeius permagna uoce, Omnes,inquít,fuxta dífciplinam militarem abfolui, omnes; fub meipfo imperatore, Quod cüm audiffet círcunfufa plebs, acclamauít;nó ením ob in, gentemlzxtítíam íam tum uoces tenerí poterant. V ndefurrexere Cenfores, domumgiL lum profecuti funt, plaudentíplebíaffequentígy congratulantes, Iamíam cim conful;tus propt ínftaret finis,& cum Craffo difcordíz ín díem auctae fuifIent, Gn, Aurelíusuír ex ordíne equeftrí natus,cuí per ocíü uíta fuerat, frequenti ín cocíone pro roftris ínquit, per quíete Iouem fibi locuti, iufsíffegs uti confulibus referret, neantea magíítratu feabdíca. rent, dj ín mutuam beneuolentíà redijffent, Quibus expofitis, ftans Pompeius filentiidu xit, Craffus porrecta Pompeío dextra colloquí& hoc ccepit: INihil Ó cíues, nihil mihiputo turpe, níhílg; me índígnü exiftímo, fi príorc me Pompeio íngero, quem uíxdá pubelcen tem uos Magnü appellauíftís, cuiue nondum ín fenatüadmiffo binos decreui(tís trium» phos, Ex hoc ínamícítià redintegratímagiftratu fe abdicauere, Craffus qué uíuendi mo, rem hactenus tenuerat illum plané feruauit, Pompeius defenfionü caufas quibus permul tís uexabat,repulít,forumq paulatím deferuít,& ín curíaperraró proficifcebat, Cum mul tís uero femper príuatím erat, neceiferé(ine magno comiítatu exiftenti obuíam fierilice, bat,ipfumg confpícere,Suauifstmus multís&ín ampla corona femper dulcifsimus ínfpe ctus eft, uenuftate uultu grauítatemqy przferens. Cum multís aute conuenire publicis ín locis,& confuetudínepublíca fruí haud oportere exiftímabar, ad dignitate íllzfamamplé tutandam, V íta nang; togatí cíuís gloría armorü efflorentis, ad ignobilitate atqj contem, ptum lubrica eft; preterea populari zqualitatí iniquior, Hi enim quemadmodá ín exerci tibus, íra& ín foro fe prímos effe dígnü exiftimari íudícant, fed uulgus íd quidem minus, lgítur íntolerabile eís fit,nihil eos apud turbam praevalere; ín foro ením cum vírumbellis praclará tríumphísgy ornatü fufcipiüt, confuetudíneac familíarítate manfuetà ipfum e£ ficiunt,eumq defjcíunt, Homíni uerà quíab hac uulgi frequentia fe abftíneat, parta glo ríz decus potentíaty abfq ínuidia conferuat, Hocres ipfa poft paru tempus planéaduer fus Pompeíü oftendít.Piratarü nang uís id edocuít, Hac é Cilícía prím erupit, initium paru&& fermé íncognítü nacta: faftum ueró& audaciam bello Mithridatico fumpfit, re gijsfretaremigijs, Romanideinde exulesob ínteftínü belli cüm ufqy ad portas ipfius ur bis irruerent;paulatím illíallecti productíq; funt. Deferto marí praefidíjs, hi ami nó foli nautas ínuadereaufi fed infulas,urbes,líttorag; ampla ínfeftítenuere, V nde íam bomínes díuitijs clarí,€ genere fplendidí ac dignítatein prímís habiti, ad hzeclatrocinij cómercía ingrefsí;fe focios addídere,ceu gloría quandá decustg hoc facinus páreret,Erantíaminlo cis pluribus ipforum píratari ftatíones,naualía, marítíma etíam praefidía munita, Ad hos iam tote confluebant claffes,non tantü ex flrenuorü uirorum copijs,non ex gubernatorü artíbus,non ex ipfará leuítateatg; celerítate nauíum,uelexercítatione tímenda,fed quod terrorem exuperabat omne, íncredibili luxu faftugy íntolerabili execrandz, His enimau rati erant rudentes, uela purpurea,remi fubargenteí,uelutí nequitiam hancdelítijs omni bus obtegerent,facínusqy fuum egregía ambitione exornarent, Buccínz,cantus, ebríeta/ tes,per omníapafsim líttora audirí,íngenuorü corporü príncipumé rapínze&captiuarü urbíum redemptiones undíg afpíci, quae omnía ín contumelíam dedecusqy imperij Ro maní effe, Ad hoc tam nefandá latrocíníá naues ultra mille haberi, captze ciuítatesabipíís quadríngentz tenerí, Templa hactenus inuiolata, afyla, adytadp uaftare, Claríum, Didy/ meíum, Samothraciü;ín Hermíonephanum Tellurís, ín Epidauro Aefculapij,& ín]file mo& Tnaroatg Calauría Neptuníín Actío€ Leucade A pollínis,in Samo Argísiae Lucanialunonis, Ipfí noua quzdam facra apud Olympum agere, myftería cumarcano quodam rítu íníere.Horum queapud Miíthrum adhucferuantur,híncinítía accepíffe me morant, Contumelías Romanís&alías plures contulere,E pelago ením egrefsíjuías corü quaídam ínfeftauere prada, nonnullas uillas ipfiurbí uicinas uaftauere, Praetores duos Sextilíium& Belini,in ipfis pretextís cum miniftrís lictoribus ac ceteris eíus magbtr" tus ínfignibus, captiuos abduxerunt, Fílíam età Antonij tríumphalís uirí ín agrum ev^ temrapuere,quam multo cenfu poftea redempta reddídere, Hocauté maxime conne, io Pompeius. 24.4. i llofum habit eft. Aliquando enim écaptíuís quis cüm fe Romand efTe diceret, nomenig proferret, terrore metu; ingenti fimulato femur percufsí, coram captíuo procídere, ue» níamq perhumilíter petíere, Perfuadebatur tam captus,& fuppliíces íllos orantesqy afpíciens latabat, Inter haec alij calceos,alij togam ipfum induere, ne forté iterum incognítus fiere:cumqy per non modícü fpacíü uiro per ludibrium fic freti fuiffent,ad medíü tandem elagus(calas extendebant,iubebantty illum has latantem afcendere;abíreqy nolenté impulluipíifuo obruebant, Occuparat potentía hzc pafsím omne ínteríus mare: unde nemí nicomercía libera, fedomnía ínuía, omnía claufa erant, Maiore tum ín modum anguftía ui&us adanimaduerfioné tanta reí Roman impulit, ipfatg annone carítas, ac expectatío índiem peior animos mouitad Pompei& míttendá, qui pítatís mareexpurgaret,Sabínus igtur uit Pompeío beneuolus rogatione tulít, qua non naualis pugna prínceps creatus eit fedímperator poteftate ampli(sima ín homínes uniuerfos, omni prouocatíonelíbera, luxtaením lege maría omnía ufcg Gaditand fretum ín prouincia illi ceffere;preterea quíc quidcontínentis, quod líttoribus quíngentis abeffetftadijs: quod fpacíü perpauca R.omani imperij loca exuperabant, V ndemáximi populí,maxíme natíones,potentifsímí re gesfub eius imperío includebant, Ad heec uíros quindecim fenatoríos poteftas eligendi dataquos quocung oporteret fas fieret legatos deftinare, Deinde cenfum ex zrarío uectí gilibusqy ín poteftate habere.Ducétz hínc naues,quas delectu mílitá remigibusq; comunire, FHaecrecítata cüm fuíffent;auidifsiméáplebe fufcepta funt:maxímis ueró patrü opií mísg; hocomni ínuídía maius uífum eft, metug; digna, ímmenfam poteftate lícentíamqg tribuere, Vndeprater Cafarem rogationi obftitere:ís ením legi fuffragía tulit, partím ob Pompefj gtatía, fed plebíab ínítío ipfo obfequi cupiens, íllamqy fibi conciliare. Alij Pom prium probris lacerare, V nde alter confulum dícere,Pompeiíü per exempla Romuli gra dentem, eundem fínem non euítaturi. C) uz cüm plebínota forent, fermé conful dífcer^ ptuseft, Catulo autem rogatíoni aduerfantí,prímó ob pudorem plebe filentíum fa&um d:i:fedpoftquám ís permulta benígné& abfq, inuídía ín Pompeií& oraffet, díxiffeiqg fen» tentiam,uti uiro parcendá,nec; eum tot perículis totq bellis obijciendum:;adderetg preterea, fiPompeíü amítterent,ín quo alio fpes reponerenteunanímiíter índígnati funt, om» p nesqunauoce ínter ípfos murmurauere. Catulus deínde plebe haud perfuafa contícuit. IndeRofcíus cüm orare coepiffet, à nullo auditus eft, Digitís uer ís oftendít Pompeium nonprímd,fed fecundum ducem creandum eífe.Ex quo feruntplebem índígnatione mo tamitaacclamauí(fe,utfuperuolans coruus oculis captus ín medíum forum ceciderít, V n demanifefté nofcítur, ex aeris fcifsione,ex qua forte uacuü fit, uolatílía haud labi, fed potíusabictu uocis percuffa,cüm uehementiorpul(u uelocí in aérem perfertur.Ex hís tame folutafrequentía eft. ua deinde die cüm pro lege prothulganda iterá coucníffent, Pom. peíusinagrum profectus eft. Cüm uerólegem intellexiffet promulgata, noctu ín urbem idit ínuidiam ex íncredibilí multitudíne quz fibí obuiam fieret, uítans, V tautem ílluxít diesín medium profectus facra egít,In concíone deínde productus, operam dedit ut alía lgíadderen£,apparatu propémodum duplici, Quingente etením naues eí copleta;pedi^ tumcentum& uíefntí míllía, equítü míllia quíngs, E fenatu przfecoslegatosip quatuor & uiginti ipfe delegít, C'uzftores duo tradítí, Ob hac, uenalía quz ín precíü aequius íam tumredacta fuerant, let plebí fermonem prabuere, quód folo Pompeij nomine bellum diffolutá effet. Níhilomínus maría partítus Pompeíus,omne ínteríus pelagus in tribus& dem regionibus díuifit,& partí cuíq; naues ducemq; dedit, V nde copíjs círcunlocatís piratas infecutus, uenatorís exemplo aggregatos ambíuit. Sed illi dífíungíaccelerantes, Vlutialueare ab omni parte Cilícía repetant,aduerfus quos Pompeius ipfe fexagínta nauibus lectís inftructis fertur. Non tame in ipfos antea nauigat quàm omnino catera ipfo rum atrocínía deleuiffet, marecg Tyrrhenü, Líbycum, Sardoum, Cyrnzum, Siculumq; uftrauiffet,Q uae omnía díebus quadraginta confecít,fefe labori indefeffo fubijciens, prae ecísqy utens dílígentifsímís.Irnterea in urbe conful Pífo iracundia atq; ínuídía permotus, àpparatü nauale foluít, mílítesq; ftipendijsliberat. Vnde Pompeíus claffe ad Brundufiá nil;per Hetruria Romam accedit.Eíus ín aduentu omnes undíg à mcenibus urbís effu "unt ueluti nó paucísante diebus eum fuiffentprofecutí, Culmen ueró latítíz ipfis fuit tante ui cto rice ínfperata celerítas,omniumqs comeatuum copía. Ex Pompetj profectu fer mCPifo confulatu feabdícare coactus eft, Sabino iamiam rogatíone fcrípta afferente.Sed 9Cuetuít Pompeíus:qui cüm etíá alía quaedam benignéclementerG egiffet,utopusfueA5/PBruridufig delatus hínc nauigat.Inde tempori rebusip folícitus,cüm fakes cattetas 4 Plutarchi C pratermitteret, Athenas tame ínfalutatas no dimifít, Vrbem em ipfam íngreffus, rítérem facri egit, populo pro cocíonehabíto extemplo abijt,le&ís duobus ueríib.fibijpfi info, rib, urbís inícriptís. Hora alter quí ín afpectu interíorísurbis erat, latíne tráslatus hic fuit; Quantum ultra uíros cernís,tantum deus ípfe es. Alter quiab exteríoriparte ualuz figebatur, fub hís eratuerbís; 'Te míramur,& te uidemus,comiítamur,colímus, Caterüm cümpíratas quofdam adhuc per maría uagantes precibus uictus clementer ha. buiffet,eorumd nauibus corporibuscq dedítis,nihil eos offendiffet,reliqui Ípe ducialios euíitauere duces, Pompeíoq, petíto,cü liberís contugibuscg fe illius poteftatí mandauere, Hiís omnibus impunítas data, perg hos maximé uíros ueftigía reliquorü hoftiülatebregg perícrutatg,ueluti quí feipfos certe cognofcerent,Plurími tamen horá,& hí potenti(simi, proles fuas fubítantíasqy, praterea turbá bello inualídam in pracfidijs caftellisgy muniti fimís apud Taurum montem condíderüt, ipfiqg munitis nauibus apud Coracetiü Cilicia: aduenientem Pompeii excepere, cum quo ínitapugna proflígatí, obfeísi funt, Tandem (umma opefalute petíta,fefe ac urbes,ínfulasqy,quas prarfídijs arcíbuscy firmifsimas prz, terea acceffu difficillimas tenebant, dedídere, Confectá ítacg hocbellü eft,horülatrocíníjs undíg abfumptís,haud longíori tríum menfiü fpacío, Naues ceteras quámultas,roftratas ueró nonagínta cepit, V íros,quíplures uiginti millibus erant,perderenon cenfuít: mítte reueróparíos,quiegení& bellícofife íterii iungeret, armarentqj, haud utileexiftimauít, Ratus igitur bomíné natura anímal non índomitiü,nec omnínoinfatíabile, fed quí prater ingenii malítía uteretur,quiue ex locor(i& uíctus mutatione manfuefceret, quemadmo: dum ferz quz ex confuetudíneuita mítíorís afperítateac ferociam ponunt,uiros flatuít é pelago ad terrefítrem uíctum traducere,illosq; ad agrorü cultum habítationemq urbium, quz dulcíorís uítz funt,affuefacere, C'uofdam ergo ípforüi paruz& fubdefertz quzdam cíuítates Cilícía fufcepere, ipfisqp regionis fuz loca promifcuée partíta funt. Solíorum ur bem propemodumà T'ígrane Armeníorá regeciuibus uaftatam Pompefus affumens, il lorum multos ín ealocauít, Multís etíam Dímen cíuítate Achzorum, tum cultoribus ui^ duam& agrí ubertate foecundam,coloníam dedit, Flec nonnulli obtrectatores tamen im probauere,&gefta qux Metellus in Creta egerat,lícet etíam Metellum ipfumminus ama rent,laudibus efferebant,Is enim Metellus íllius neceffarius qui equo imperio cum Por peío ín Iberos pugnauerat,à fenatu fuerat príus ín Cretam miffus, quam aduerfus píratas Pompeíus defignaretur. Hac ením ínfula poft Cilíces fons fecundus piratarum erat, mul tosip ín ea pradonesá fe comprehenfos Metellus perdiderat,multitp etiá tum in eaadhuc erantfuperftites,quí obfeffi& in dedítionem Pompeiíj uenire flagitantes,fupplícesad in fulam Pompeíum aduocabant,uelutí ea prouínciz fuz pars foret,& undiq; fub maritimo eius imperío decerneretur.His igíturín curamfufceptís, Pompeíus Metello fcribitutíab eorü impugnationefefe abftíneret, Cíuitatibus etíam ínfulas mandat ne Metello pareant: legatum praterea é prafectís fuís L,Octauíti eó míttít, Quo Cretamappulfo, moeníaob^ felforum píratarü cum prefidijs ingreffus,cum ipfis aduerfus Metellum pugnat,feg non folüm grauematqy moleftum hoftem Metello prebuit, fed Pompeium uírumrídiculum oftendit, quí cum fceleftís& nefandís uiris nomen fuum ímmacularet,& gloríam uelutí ueneno quodam ínficeret, exambítíone& immoderata ín Metellum inuídía, Nonenim alebant Achillem uíri opus agere, fedínfani cuiufdam adolefcentís& omnínoad gloríam attonítí,cüm cateros prohiberetferíre Hectorem,ne effet prerepta caedís fibilaudefecun dus, Pompeium ueró dicebant cómuníum hoftium falutem effe, uttriumphum Metello auferretímperatorí claro,& cuí ín ea ipfa cura labores permulti obuenerant, Non tamen cefsít Metellus, fed obfeffos ad dedítionem compulit, decp eís fupplícíum fumpfit. Od uíum uero ín caftrís percontumelíam& ígnomíníam habítum poftea dimifit. Hoccotv fecto bello,& Pompeio adurbem Romam reducto, cüm deinde per ocíum uícínas ambi ret ciuitates, Mallíus tríbunus plebís rogatione tulítyutí quotquotloca ín prouínctam w cullus obtínebat,ea omnía Pompeío obuenírent,cum omnibus íllíus copijs. Pratere Bi thynía, cuítum Glabrío przerar,accepta, aduerfus Mithrídatem regem atque Tigranem dux belli gerendi Pompeíus declararetur, additis etíam fibí marítímís uíríbus, navali apparatu, quemadmodum proxímopíratíco bello fortítus fuerat, Quod níhil erat did quàm uníuerfum Romanü ímperià fub uníus poteftatéredígí: prouíncías enim qu f^ ex príorílege míniméobuenerant, Phrygíam, Lycaoníam, Galatíam, Cappadociam,: cíam, Colchídemfuperiorem,ac Armeníam,ex noua legís rogatíone obtínebat. e p omperus. 24.5 1 addebanturexercítus X copíz omnes quibus Lucullus Míthtídatem atq; T'igranem fer^ médebellauerat,Hac ín rogatione cóm Lucullus rerumà fe geftarum gloría priuarí uide 1ttur,& magis fucceflorem tríumphí, quàm belli cenferetur habíturus,nulla promulgan^ delegísapud optimos ratío acceptabatur. Iníufta enim& íniqua eum uírum perpefluri norant,Praterea potentíà Pompetj grauiter ferebát,uelutí ín manifeftam euafuram tyran nidem, Conftituerunt igítur ínter fefe príuatimpromulgationiobfiftere, neqy ferre liber tatem publícam prodí, V erümcüm rogatíonís díes affuífTet, alij plebís metu anímis fracti filentíá egerezfed Catulus multa ín legem ínuehens, legem diffuadens, non uno criminefxpíus pro roftrís acclamauit,íubendo& hortando patres uti maiorum exemplo men^ temrepofcerent ob libertate publicam uendícandam. Promulgata tamen omnibus,ut fer tur, centurijs lex eft,&& omnia quacung armís bellog; hactenus Sylla delata fuerant, fub poteftatem Pompei congefta funt.Hictum ab urbeabfens,cóm decreta hac ex líteris fe^ natugaccepí(fet, círcumgratulantíbus amícís,fupercilía cotraxi(Te fertur,crureg afeper^ cuffo,ueluti qui domínarí grauíter ferret,príncipatumig abhorreret, Heu infinita,ínquit, certamina: quám fatíus fuerat ignobilem naící;(í à militarí cura nunquá definendum eft, fghacexutü ínuidía, ínagro degere cum uxorefas no fít. Quo in fermone eius proxímí itoniam non admifere, fed cim nofcerent domínandí cupiditate natura illí ínfítam,fomi^ temeffe cotentíonís aduerfus Lucullum exottz,fumme latabantur, illum fímulare dolo^ remexiftímantes, Et quippe res ipfa eíus animos extemplo detexit. CQ uocung; ením lite» risconfeftím mífsís, milites ad fe uocare curauít,príncipesq; ac reges omni ftudio fibialle xit Regione hoftilemambíens,nihilex Luculli actis immotülíquit.Mulctas plerifcg remi fizalis pramía abftulít,&& omníno fingula agebat,qua palàm Lucullü nullius fuifle auto rítatisofender&t, Cy uze cim quereret Lucullus cum utríufty beneuolís,uifum falubre eft utambo conuenírent, V ndeiuxta Galatíam conuentii eft perímperatores maxímos, quí maxima przclare gefferüt. Líctores laureas& erectos fafces utrínqy ferentes, alteríalterís ocurrerüt.Lucullus ex amcenís X umbrofís accefferatlocis, Pompeíus perarídam& ar» boribus fterilem tellurem forté erat profectus, Licteres ergo Luculli càm vidiffent Pom peianorá frondes pallere, fermety e[earídas,€ uirentibus fuis recentibusqg Pompeij fa B ftsexornauere, currumqp illíus frondibus impleuere. Quz permutatío portendere uifa dt, Pompeíüproficifcí przemíaatg uictoríam Luculli fibi acquifiturü, Erat quidem Lucullusín ordíne confulatus Pompeio príor, aczetate fenior,(ed Pompeij dignitas clarior duobus ín(ignís tríumphís.In príma tamen falutatione,fícut decuit, amice comiíterq; mu iu locuti funt;alter alteríus Letarí geftis,eaqy extollere;& ftrenuítati cogratularí, V erüm ínter longiorem oratione, ambo ín níhil modeftum, nihil(alubre itruere, Hic Lucullum auaritie íncufat, Lucullus Pompeíü ambítíonis,(icq; in aperta prodítü eft iurgía,ut uix ab amicisdifiuncti fuerint. Lucullus Galatíam ueluti prouíncíáà fefecaptam adminiftrauít, munerahonoresq; quibus uoluít partítus;Pompeius haud longa diíftantía metatus caftra, prouinciam parere illí uetabat,militesqy praeterea omnesprater mílleac fexcentos illíab^ duxit Hos ob anímorü pertinacíam fibíinutiles,& Lucullo dífficiliores fore exiftímauit, Luculli praterea factís detrahens, íllum dicebat tragícaum& umbratile quoddam bellum «umregibus gefsiffe, fibí ueró certam atqp(obríam hoftíum uím ad expugnatione refer; uitam eífe,cum Mithridates ad clypeos,ad enfes,& ad equos confugiffet, Ad qux Lucui^ lus fimulacra& umbras belli Pompei accefsife expugnaturüaiebat, fuetum uelutí uo» lucrem alieno cadaueri celerem aduentare, relíquijsq; bellorü infurgere, Sic ením Sertorl X Bruto,& Spartanís ínfurrexifTe e& dícebat, cum alía Craffus, alía Metellus;alía Le« Pidusbella ftrenue gefsiffent, V ndefe non admirari ínquiebat, fibomo illegloría Arme» norum& Pontícorum certamínü extenuaret, quód feipfum fugato quídem hoftí trium phum íngefferat, Poft hzc Lucullus inde traiecit, Pom peíus uero poftquá tota claffe om: nepelagus quod inter Phaenicíam&Bofphorü panditur przefidijs firmaffet,adueríus Mi thridatem contendit, quí cum trígínta millibus pedítá, duobuscqgequítum millibus muní^ Ustrat, fed quí pugnam conferere haudaudebat, Eiusaduentu Mithridates edítum atcg Ixpuenabilem quendam collem,ín quo cum copijsforté ínfederat,exaquarü anguftijs Iqui.Hunc Pompeius mox occupat, Coíectansq ex frutícibus natura ibi pullulantibus, ptite ex recentib,fpíísiscp foffis,locá fubterraneís manare fontibus;iuísit undíg; eum Odi, Ex quo confeftím exercítuíaquandi:copía data, admíratusq; Pompeíus eft omi ín tempore hoc Mithridate latere potui(ífe.Deindehoftem círcumueníens muro cínxít,Sed pe quiquíng& quadragintadiebus claufus fuiffet, clanculum cum robore effugit, OE: Potipeij e» Lutz cali inimidtie, C D Mitbridatis figa. Plutarchi imbellibus egrísqg anté czfis.Huncinfecutus Pompeius,eum ad Euphratem adeptus eft, caftraz illíuicíniora pofuít. Deinde extímefcens ne praueníret ille, Euphratemqitran( íret,medíam per nocte copías aduerfus hoftemproducít.Qyuo fcílícet tempore ferunt Mii thridaté per quíeté immínens íamíam fatum maníifefte pracognouifTe, V idebat ením fe, cundo uento Pontícü nauígare pelagus,& íam infpecto Bofphoro congratulari nauigan tíbus,uelutí ex certaatqs praoptata comuni falute alacríor; deínde extemplo ab omnibus defertus, parua quadam fcapha uehi uifus.()uí dum talía in fomnío agítaret, à proximis cum tumultu expergefactus eft, Pompeium immiínereferentibus. INecefsitate ergo inire pugnam pro ípfis uílum eft caftrís.C) uare cüm produxiffent copías duces,acies firuxere, Sed Pompeíus hoftíü apparatu cognito, dubítauit ob nocturnas tenebras fe perículo obij cere, Quamobrem cenfuit falubrius fore, hofte círcüambiíre, ut fuga íntercluderet, dein. depríma luce omnibus copijs eosadoríri,fpei certus(quoníam exercítu praeualebat)fe il los expugnaturü, Dumhzc mente agitat, feniores caftrorü tribuní militum moram pu. gnandíímprobant,Pompeíumq exorantuti pugnz fignum canat; nó ením omnino nox tenebrofa erat,fed luna ín occafum uergens adhuc tenuem lícet corpori umbramporri, cebat,quod quipperegís milítes magís magísq; elufit, Dum enim eos miles Romanus in, uadit,habensátergo lunam íam fubeunté occiduü, corpori umbre djlongifsime inaduer fos protendebant hoftes, V ndeilli díftantiá Romani írruentis haud claré íntuerípoterát, fed in umbras pro corporíb,mifsilía iactantes,fruftra utebant uíribus.Q uod cüm Roma nus íntellexíffet,ingetí clamoreín ipfos cociítatius irruít,eosqy nihil manere aufos,fed ter^ gaprabentes ítapallím cecidít,ut longe ultra decem millía hoftíü trucídata fuerínt,caftra praterea capta,Ipfe Míthrídates ab ínítío ipfo przlij cum octíngentís equitibus ín confer tifsímos fefe hoftes íntulit, eosqg euafit. A quo difiunctís cxterís palatíscy, ipfe cumfocijs tribusrelictus efl,ínter quos erat Hypficratía eius pellex,foemina quidem femperuírilis, audax, ob quod Hypfícratérex eam appellabat, Hzectum uiri Perfíci habitum habens, equumgp,, neq ex longo curfu corpore fatíigabat, neq ad regij corporís curáregísq equí fegníor, quouíq ad caftellum Inoram ín quoregis gaza condebatur,peruentá eft. Hinc Mithridates ueftes haud ígnobiles fumens,eas pattítus hís eft quí ex fuga ad eum concurrerant.Proxímo praterea cuícg mortiferü ferre uenenü dedítutnemo nifi uoluntaríus ín poteftate hoftíum ueníret, Deíndead Tígranem regem in Armenia mouit, Sed íllecüm à Mithrídate defcíuiffet,& talenta centü precíum ipfius czdis ftatuiffec, Mithridates fontes Euphratís exuperans,fugam per Colchídemagit, Pompeius tum Armeníá petítà Tigra neíuníoreaccerfítus. Hicenímíamà patredefecerat, iuxiatg Araxem fluuium obuiam Pompeío eft factus.Id nang flumen ex eifdem quibus Euphrates oritur locis, fed ad ort folis uerfus, ín mare Cafpíum effunditur. Hi ergouni progrediíentes,& caftella urbesqy paísim captabant, Rex ueró Tígranesa Lucullo termé in extrema deductus;audíta Pom: peíj clementía moríbus?y urbanírateegregía refertís, in aulam arcemqy regia neceffarios & quofq proximoslocat,ípfezy ut Pompeio fe dedat adit, Vt Pompeio caftrisregemíam iam adeífe nuncíatü eft,lictores duo Pompeíaniegrefsi,ipfum ab equo defcendere,pede ftremq proficifci iubent, Néminé nang; aiebant Romanis caftris equo infidenté tempo^ realiquo ínfpectü, His facilé paruít Tígranes.preterea enfem quem tum exucbatyillís tra didit. Tandem cümante ora Pompeíj accefsíífet, é capite corona fumpta, eam fuxtaillius pedes properé ponít;deinde,quod turpífsimà fuít,fead genua Pompetj declínabatn! pre^ ueniffet Pompeíus,quí eum dextera porrecta erexit, iuísítq; apud fefe zequa eum fella íníf dere.Filio deinde ín partealtera locato, ipfe medius, Czterüm, inquit, Lucullumincufare líceat,ab illo nanqy Syría, Phoenícía, Cilícía, Galatía,Sophene uobis ablata funt: qua? eoipfo uobis coferuari fas fuit, ea integra habetote, mulcta fex millium talentorti ob uto lat foedus Romanis foluta. Sophenépraterea filium regnare iubeo, Hís Tigranesgrate acquíefcens, clementia approbat, Inde Romanísregem eum falutantibus latíor factus;ie dono daturü pollícítus eft milítiargenteínummi dimidium, centuríoníargenteos denos, tribuno mílítarítalentum. Que filius càm egré perferret,ad coenam uocatus, Nonfrqe s fibiopus efTe Pompeio, quítam magna impenfahec exiftímaret:Romanorüalium fetaci I ínueníre poffe aít, Q uibus dictis extempló uíndtus eft,& ad triumphum decretus.* a^ uo deínde tempore póft Phraartes Parthícus ad Pompeii mifit,adolefcentem repetens ut fibigenerü, addensfedígnum exiftimare Romanos imperij ipforum finemin Euphrate ponere.Ad que Pompeéíus refpondiffe fertur; Tígranem patri magís cura fore, quam"o cero; finem autt Romani imperij fefezquum impofiturü, Prafidem hinc Armen? c ftatuiífet Pompeius. 246 fstuiffet Afranii, per occulta Caucafi montis loca Mithridate profequit, Maxíme ín his? finibusgentes Albani& Iberi funt, Sed Iberi monté íncolunt Taurum,&ín Pontum uícg vergunt, Albani Eoumtenent,&€ ad mare Cafpíum inclinant, Hí primü poftulanti Pom prio tranfitit dedere; deínde cüm ín regione exercítü hyems comprehendiffet, Saturnali, busdíebus Romanos ínuadunt non pauciores quadragínta millibus,amne Cyrno exupe rato,quí ex Iberorü montib.cadens, Araxeab Armenia labente fufcepto,duodecím oftijs ín Cafpíum pelagus funditur.Pompeius lícetimpedírepoffetnefluuíü euaderent, íd ne^ glexit;tranfitumg tacíte pertulit, Poft capto tempore, ín confertos eos irruens, cum ftra» gemaxima eos ín terga coégít, Rege deinde pace orante, legatis mífsís Pompeíus íniuria míttens, foedus percufsít, Flincqg in Iberos contendít, quí neg; paucíores numero,& lon^ gt Albanis bellicofiores habítí, quiue enixius Mithridatis gratía ín Pompeiübelloaccingebant, Hí quippe non Medis,Perfis' ue unquam paruere.Macedonü etíam dominatíonem euitauere, Alexandro djceleríter Hyrcanía egreffo,Hos tamen Pompeius acrí commiffa pugna fudit, cae(ícg ex eis funtad noue millía,captí ad míllía decem, Quibus expedi^ tisdum ín Colchos fertur, apud Phaíim amne Seruilíus eí occurrít cum nauibus quas ad Pontíprafidi& habuerat. V erüm hec Míthrídatís fuga,quód ínter Bofphoranasac Mao. tícasgentes fe prorípuíffet, Pompeio anguftías plures íntulít. Albanos praeterea à Pom peiodefeciffe nunciati eft;ín quos& íracundía&indignatione Pompeíus uerfus, Cyrna ufxaftu arte&p exuperat, A barbaris ením longífsima eius rípa fudibus uallísqy premunita fuerat, Vndeaquarü anguftía, quibus Pompeíü intercludebant, fermé ínufum praebebat iter Sed Pompeíus decem millibus utría aqua plenís caftra ín hoftes mouít,quos tandem apud Abantem fluuium ad fexaginta míllia pedítum,& equítum duodecim míllía nactus etarmatos uilífsimé:ferarü quippe dorfa plerífqy pro armís habíta, Horum dux regis fra^ «rera; Cofis nomíne appellabat, Is comíffa pugna impetu fefe ín Pompeíü agens,telo quiduplex erat thorax Pompeíüferit,fed Pompeius ferro ftrí&o eum adortus occidit.In hacpugnadícunt Amazones barbarís comilítafTe,d montibus profectz quí fluuio Ther modontifuperíacent. Dum enim Romanus miles ín fpolijs barbarorü obuerfabat, Ama» zonicepelt cothurnicg reperti funt, muliebre tamen corpus nullum ínuentü, Hac CauB fum montem habítát qua partead Hyrcanü protendítur pelagus, nó Albanís finítime, (ed Gelzeac Leleges media utríufq gentís tenent, Hís ille quotannís ad menfes bínos eo demrepetíto loco apud Thermodonté admífcentur, Deínde dígreffe,& ad propría redítu xo, folítam uitam repetunt. Expedita ea pugna, Pompeíus in Hyrcaníam ad mare Ca fpium caftra mouít:fed càüm ab optato tríum díerü ítínereíam abeffet, ex copía peftifero^ rum reptili retro actus, ín mínorem Armeníam íter tenuit,ín quam cüm Elymeorá Me» dorumig reges ad eum legatos mififTent,amícé refponfum tulerunt, Parthumn ueró quod ínGordianum hoftiliter excurríffet, ínfeftarettg Tígranis populos, per Afraníü cum co» psmiffum fugauít, eum ufcg Arbielítída perfecutus eft. In hís przlíjs quotquot ex Mi tridatis pellicíbus captae fuiffentnulli fe mífcuít Pompeius, fed omnesauteorum paren tibusaut neceffarijs íllibatas remífit.Plerecg autemfilíz aut coniuges magnorum ducum autprincípum erát, Stratoníce ueró qux maxíma ín prímís dignitate pracellebat,qua' ue ditisimam omníum arcem, gazac; ingentí refertam cura habebat, híftríonís cuiufdam haudaliàshomínís fortunatí, fenis aute filía fuit, Híc quód eam regío potuí afsídere nof? festegemtg ín eaoblectarí,ípfam ei adduxit,Ex quo lztíor factus Mithridates quíete du^ xit(enem autem dímifit moeftum grauítercy ferentem, quód rexeum nihil grate clemen^ tra habuiffet,Is tamen ut círcíter primam lucem fomno experrectus eft,apud fe ínteríus uiditmenfas argenteís atqy aureis uafis onuftas:ftrepítu etíam feruorád, eunuchos atq; do» meficos íntellexít ueftes íngentís precíj ad fefeferre, praterea equum ante portas fplen^ ide ibiornatum adftare, uelutí ex amicis regís& ipfeeffet. Credens ludibríum hocet [eocumi, cum impetu portas ad fugam pofciít:fed ipfum praueníentibus feruís, dícenz tbustg, quód díuite quodam nuper defuncto, rex íllius domü eí donauerat, quodq; ea om Tabaruz effentprímitiae reliquarü díuítíarum, uix perfuafus,purpuream ueftem induit, quum deínde infiliens per urbem ibat concítatius, ea omníafua effe clamitans, Inde ad Irridentes uerfus n5 id miranda effe dícebat,fed potíus quód obuíos lapídiíbus nó feriret, Pr£alacritate infaniés, Huius generís huíuscp fanguinis Stratonicefuít. Hancille cíuítaté Ompeio poftea tradídít:munera preterea multaadiecít,quorü omnii Pompeíus ea tanti Atntazconum babitatio. Continentid Portipeij. QUzadornati facrorü,& ad triumphi decus fore afpexít fumens, Stratonicen relíqua ha^' "epermifit R ege paríter Iberorü pondam,menfam,(edemq,que exauro erát,aad Pom Plutarchi C peiummittente, oranteqy ut ipfas ufui fuo fumeret, redigendas in raríG quaftoribus de, dít.In noua eiufdem loci arce quibufdá arcanis fcríptis epiftolis qp» Mithridatis Pompeius incídítqua cüm affectüregís aperirent,nó fine uoluptate à Pompeio perlecta funt,]bi eg comentaría deprehenfa uenenorü,quibus&multos,& ipfius filiá Aríarathem necauerat Alczum praterea Sardíanü,quód in agitatione equorüís regem improbauerat.Somnio. rum etíam ínterpretatíones reperte,partím quz ipferex,partim qua foem íne quedam ui; derant,Prater heciímpudice quadaà epiftola Monimes peramata mulieris ad eum;qua, dam regis ad ipfam datae, Memorat Theophanes in hís repertá effe oratíoné,qua Rutilius Mithridate exhortabat ad cedem Romanorü quí tum ín Afia fuerant, Quod pleríg pla. né exiftimabantaftum Theophanís fuifTe,no ob Rutiliü, quem Theophanes odifle nó ui debatur, fed decentius ob Pompeiü, cuíus patré Rutilius in eíus hiftoría uírum íníquü o» ftenderat. Cxterüm Pompeius híncad Amífum profectus ex ambitione ín odiofumaffe. cum incidit, In multís ením ímprobarat Lucullü,inquies,uiuente hofte no decere prouín cíam ordínarí,munera honores partirí, que cofecto bello uictores facere confueuiffent, Quz& ipfum apud Bofphorü, Mithridate przualente& maiores ftruente copiasprovin cias ordínaíTe, muneracp díuififfe, ac fi bello fine dedi(Tet, egífTe contigit, multís ducibus multísqp príncipibus,duodecím praeterea barbarorü regibus ad ipfum cofluentibus, V n. de& horumgratíaad Parthorü regem fcribens, eum quemadmodáà czterí regem regum appellare haud dignatus eft, Ipfum etíà cupiditas quedam ínuafít Syríam occupare, atqj per Arabíam marerubrü attíngere,utundigy qui orbem cíngit oceanus trophaís fuis im. pleret.Etením primus ín Libya ufcp ad exterius progreffus eft pelagus.In Hifpania apud A«antícü marefínes Romaniímperij protendit, T'ertíó hic Albanos perfequens, ferme ad Hyrcanü pelagus progreffus eft, V elutiergo orbis ambit coniuncturus,exercítü mo uít, Mithridatem nang; armís malecomprehendípoffeuidebat,illumq, fuga quàm pralío graufore,Ex quo ratus ualídíore íllihoftem famem futurá quàm exercitü, navales copias inftituit aduerfus negocíatores quí per Bofphoranii nauigarentfretum, necemq;ín com: prehenfos edíxít, Deinde frequentibus copíjs exercítus fui affumptis, íter coepit.Inquo obuíamhís factus quí cum Tríarío aduerfus Mithridate infeliciter dímícauerant, quíad: hucinhumati fuerat, eos fplendídé decore tumulauit, Quod cüm neglexiffet Lucullus, non íníuría odij materíá eft nactus. Inde cüm Afranio duce, Arabas quí iuxta Amman incolunt,ín poteftate egíffet,& índe defcendiffetín Syríam, regione hanc uelutílegítímis carenté regibus prouínciá populi Komanifecit, Hinc Iudza fubacta,regem eius Arífto bulum cepít,cíuítates etíam quafdam condidit, alíastp feruítute liberauit, earum tyrannís fupplicío affectis, Plurímü autem tempus tríuit, dum arbiter ínter urbes regest iudícat;: Quas ín partes ípfe non ibat, beneuolos eà deftínabat, utad Armenios Parthosq;; quíde finium litibus iudícarent. Tres ením arbitros eà mifit ad eos concilíandos, Magnam enim uímtum nomé Pompeij babebat,nibiletíam mínor& uirtutís& humanitatís rumor, qui^ bus omnibus pluríma domeftícoráü atq; beneuolorü fuorum delicta obtegebantur, Non enim ànatura ipfidatum prohibere,autfupplícijs delinquentes afficere.Seipfum hís cum quibus uerfabatur talem prabeba:, uteorum cupidítates grauesqy affectus toleraretfací^ límé, Quiplurímum apud ipfum poterat, Demetrius libertus perhibetur, non ín cateris adolefcens ínurbanus, fed nímíum fortuna ínfolenter ufus, De eo hoc memoratur, Cato phílofophus adhucannís funíor,fed expectationem permagná de fe prabens, fama iam infigaís& dignítate,ín Antiochíam profectus eft, cupidus abfente Pompeío eam urbem ftudiofe diligentergy ínfpícere, Hic, quemadmodum femper confueuerat,tum etíá pedes ibat,eíus proxímís quííter illud fecum agebant,equo ínuectís, Cüm autem anteeíusurbis portas hominü cohortem ín níueis aftare ueftibus uidifet,& à parté altera ephebos;abal« tera pueros ínter fefe lectos,índígnatione motus eft,exiftimans hzcob honort quendam fibiappararí,qui horum níhil optaret,níhilg prefcifTet; Comítes tamen ab equis fufsit de Ícendere, fecumqy ire, Cum ueró appropinquaffet, tum íuuentutis íllíus magifter, Qui ea omníacóponebat, coronam uírgamqi gerens, obuiam ueníentibus factus, ubí Demetrit dimíferínt rogat,& quando ípfeuenturus fít, Tum Catonis beneuoli ín rífum omnes e* fuudí,Cato,ó mífera;inquit,cfuítaté;alíud nil refpondens preteríjt.Sed alijs quidem honc Demetríü Pompeius mínus inuídíofum reddidit, fafta eius illecebrasq indignatíonenu laperferens,Dicitur enim cüm Pompeíus fzpíus ín amicorum crebris falutationibus ita ret, acalíos atqj alíos ímmorando fufciperet, illum tum molliter infolenterqg tacuifle, ca" putufqpadaures obtegente, Hic nodum ín Ytalíam profectus; amoenífsima Rome i bur ana Pompeius. 247 à bata eft nactus, przeterea díuerforía pulcherríma, hortos etiam precij multi poffedít, quí Borti Dem«trij Demetrij nuncupati funt. Atquí Pompeius ipfe ufq; adtertía tríumphü modícé atq; inco» ofite habítauít.Pulchrü deínde cüm íllud theatrum à Romanis longédíffamatáü conftruxiffet, plendídíore domum uelutíà theatro appendicem zxdificauit, qua etíam ab inuidia ínta&us eft, V ndepoft Pompeij exceffum;eíus domus poffeffor eam ingreffus ín admira tionem uenít, rogauit; ubí Pompeius Magnus coenauifTet, Hec íta ferunt, Ceterüm rege eorum Arabum quíapud Petram Arabíz círcüm íncolunt, nulla hacterfus exiftímatione Romanor(t facta, non paruü tum ín modum metuente, fcribentec; quód ín omnibus ob^ fequi Pompeio ftatuíffet; Pompeíus uírí mente experíri uolens, caftra ad Petram mouit, nonfinefermé omníü querela, Putabant ením Mithrídatís perfecutione Pompeíü euitate&in Mithridate ipfum fore digníus ut totís uiribus couerteret,ueterem fcilicet& prae dpuum hoftem,quí,ut nuncíabatur, redíntegratís anímís uíribusqy, per Scythas ac Pao» nasín Italiam expedítione przeparabat, Sed Pompeíus exíftímans fefe aut facile illius potentíam abfumpturü fí pugnandií copía fíeret,aut fugíentís poteftate habiturü,nolebat fru ftraínperfequendo tempus terere, V ndealía bella no obtrectabat,nec ínuitus moram tra hebat, Verüm fortuna omnía foluit. Non ením à Petra longíus aberat, cüm pofitís caftrís ínter equeftre certamen, quod íuxta exercitü ludi gratia agebat,apparuere tabellarij, qui literasleta nuncíantes é Ponto afferebant, Cogniti extempló hi fuere grata nunciare ex faculorum cufpíde, laurí enim frondibus coronabantur, His uifis, milites quamprímtü ad Pompeíü cur(itare,ipfumqs praecíngere, Sed eo agone imperfectü deferere nolente, cüm , acdamarent íllí,equo defilijt,líterasqy fufcepit. Emínentíor tum aberat fuggeftus,& miles ínillius ftructurá haud peruenerat, Fíerí quíppe ís folet,excífum cefpítem exciío accumu lando cefpiti, Properé ergo íumentorü ellas afferens miíles,zdít& erexít tumulum, quem cumafcendí(Tet Pompeíus,ex líterís recítat Mithridate per filij Pharnacís fedítiones mor^ temfibí cofciuiffejac omnía que ipfe poffederat, Pharnace fibi fortítá;dedg his geftis Phar^ nacemad fe, Romam fcríptíta(le, Q uibus audítís,omnís exercitus(ut fas fuit)fumma ala crítate effafus eft.In facrís deínde conuíctucg obuerfarí coepti, uelutín uno Mithridatis pettore, ínnumerí hoftes extín&i efferit, Pompeius poftif uidit geftís& expeditíoni fuz b fermé ex íínfperato caput datü,confeftím ex Arabía exercitü mouit,ftatimq; medías egref^ fustegíones ad Amifumperuenít, ubí munera quámultaà Pharnace fplendídius ornata accepit, multa etíam corpora ex regíjs affumpfit. Ipfum etíam Mithridatem apprehendi iufsitdefunctd,& ex facieípfa haud plané notü:latuerat quippe míniftros íllíus cerebrum liquefactum fuiffe,ab exploratoribus tamen& cícatricibus plené przcognitus. Ipfe ueró Pompeius illum mínímé íntuerí tolerauít, fcelus abomínans,defunctü ad Sínopen mífit, Quam ueró portabat ueftem, armorumq; magnítudínem, fplendoremq;, admiratus eft, Gladij thecam quadríngentorit ímpenfa talentorü ínftructam Publíus furatus,eam Aría^ Gladi vithririthiuendídít, Cídarím Caíus Mithridatis comenfalís, clàm Faufto Sylla filío petenti de^ datis theca predit Erathecadmírandi& incredibilis operis, Hzctum Pompeii latuere, à Pharnace ve: ciofa. 10 poftea comperta re, quí hecabftuleruntpcenísaffectí, Pompeius rebus illic copofitís pacatiscy iter fumpfit,feftos continuó agens díes,ad Mítylene profectus, Theophanís gra ta cíuitate liberat, ibicg(cenícos poetas ínfpexít,íam tum ipfius gefta materíam habentes, Hictheatrí formam admiíratus,eíus fimilitudíne typumq ftylo exprefsit,perfímile Rome cotdíturus,lícet maíus atqg fpecíofíus,Cüm Rhodíadefletprofeffores artíum omnes au^ Porpeij liberaditecurauít,&preceptori cuíqy talent dono dedit. Hínc Pofidoníus philofophus ad Her litas liberali magora oratore fcripfit, Pompeíü feaudiuiffe,fingulad; uir íllí narrauít;quae tum ín ea co^ rtt profejo^ uentione quzefíta fuere, Eadem ín Athenis círca philofophos egit. Indead ornati: urbiscg 165 eusarchítecturá quinquagínta talentis dímifsís,ín Italia feftinat,fperans omnia fplendi. diffimus ill attíngere,optans domi fefuos aduentü eíus optantes uifurü:fed quod fíerí fo letplerung; ínter praeclara homínü gefta, utfortuna femper ínfauftü quíddam afferre cu^ Ietid andíu preparati fueratad ílliusreditü tríftiusagendá.Mutía em poft Pompeij abf cilumisnomínía domü turbauit,Pompeíusq; dum ín remotis ageret,id neglexít,fed Ita^ limcümíam attíngeret,ímpenfíori cura rumorí ínfíftens,quod(ut opínandü eft) caufam magis apprehendit,repudiíi illi dedit, neq tüc neq; poftea cur eam repudiaffet faffus, Hulustaméreí caufa apud epiftolas Cíceronis patet. Ceteri deredítu Pompefj uaríj rumores urbem cópleuere,tumultusq; hínc nó paruus exortus,quód ducturus híc ín urbe effet ex tatit; monarchía extemplo ineunda.Craffus etía liberis pecuníjsq ad fe receptis ab ur tábijt,(cu ueró copulfus metu, feu(ut magis credítieft)ad przftandà rumori& obttee C Triumpbus. 1d eft. fecundum Budeurt, uicics femel cétena ez uigintiquinque millia aureori, Pompeij aduerfe fortune prime cau[.e, Plutarchi ctationi fídem,inuidíamcq ín Pompei exafperandam, Pompeíus aute Italiam inete(Tus milítíbus ad concione uocatís,cum eos ornafletlaudibus, reí accómodata locui rere uitates ac munícipía difiungi iufsít,&C ad propría queng; uertí,admonens tame ttíumpho omnesconueníre,Síc ergo oluto exercítu, admíratio omníum animos oppleuit, Ex^ cüm uiderenturbes Pompeíü Magnü armis pofítís cum paruo proxímorü fuorg comíta, tu prodeunté,nec expedítíoné eam preferenie,beneuolentía effufe eum maioribus Copijs Romáaffecuta funt, eníxíus parata, feu mouerebellum ípfe cuperet, feu rebus ftuderet ínnouandis.Ex lege deinde cüm cautum eífet,nemine ducemante triumphum urbem ín, gtedí,ad Íenatum oratum míttít, utí confularía comitía differrentur,ut líceat prafenti fibi cum Pií(one comítía ínire, Cuí reí càm obítiti(fet Cato, Pompeius anímis fruftratus eft Admiíratus auté Catonís audacíam atq; conftantia, quibus manífefte zquitatis gratía pus illefuerat, ipfum fibi affinitate coniungere curauit, E forore ergo Catonís cm effentge^ mínze, fibi altera, filioty alteram uxore poftulat, Sed Catone rem fufpectá habente, ueluti perditionís fuze materia, quod illius affínítas dolo copararetur, coíunx fororq id grauíter tulere,Pompeíá Magnum affine haud repellendum aientes. Inter hzc optauit Pompeius ad confulatá Afranium prouehere, Vnde pro inclinandis fuffragijs,argentü centuriis ím peníum eít,id:g fufcepitfe eos quí tum ipfius Pompeij hortos ingtefsieífent, cognítü eft, Itag; cüm res hz paísím uulgarentur, ín Pompeiü obloquí coeptum, quód amplifsímum eum magiíítratü, ín quo tot ftrenua egiífTet, uenale illís inftitueret, qui uirtuteaífequi eum non poflent.FIzc Cato mulieribus refert, oftendítqg ín quam incidiffent contumelíam,(i cum Pompeío affinitatem íniffent:quíbus audítís petíuere ueníam, plane falubríus Cato, nís fuiffe confilium fa(Tze, Cacterum tríumpho, licet eum ín bínos díes partítus effet, non fatisfecíttempus,(ed apparatuü tot ín eo pratermiffa funt,quotalteri triüipho fatfuiffent, pra illorum dígnitate ornatuq;.Ex pranotatís autem líterís clare cognoícere erat,ex quo enere gentíum tríumpharet, Erant quippe regiones hz,Pontus, Armenia, Cappadocía, Paphlagonía, Medía, Colchís, lbería, Albania, Syría, Cilícía, Mefopotamía, Ptztereahí quí círca Phoeníciam& Paleftínam íncolunr,ludzí, Arabes; píratarü etíam quotquot ge« neraterra maríq; debellata erant. Inter hzc notabantur caftella haud pauciora quam mil le capta, cíuitates fermé noníngentz, píratícze naues octíngentze, urbes prerfidijs Roma: nís fírmatas effe undequadraginta, Hís quog; addebatur,uníuerfa Romane urbís tributa ante íd bellum quínquagíes decíes centena millia fuiffe: cum hís ueró qu populo Roma no ipfe quzfíuít,octuagies X quínquíes decíes centena millíaIn zeraríü praterea uafaju rum argentum: fignatum ad uígínti millia talentoru m,prater qua milítíbus díuifafunt, quorum quí mínusaccepít, mílle€ quíngentos zereos tulít, Captíuí poft príncipes pírata rum ín triumpho ducti, Tígranís Armeni; filius cum uxore filiacgg ipfius regís, Tigranís coniunx Z:ofíma, Rex iudzorum Aríftobulus, Mithrídatís foror cum liberís quinque: Scytharü quoq; quammulta mulíeres, Albanorum& Iberorüacregís Commagenorum obfides ducti.'rophza quoq; diplura notata, omnía przlíori numero zqua, quzautfe duce,aut per legatos adeptus erat. Maxímü uero ac fplendidifsimumfuit,& quod Roma norum nemíníhactenus obtígít,quód trínum é trína uníuerf(i orbis parte tríumphum du^ xit, INam licettres ex hacuna parteantea tríumphauerinr, ipfe tame prímum ex Aphríca, fecundum ex Europa,tertíum hunc ultímü ex Afía ducens tríumphum,quodammodo uí fus eftexuníuerfo ambítuorbís tríumphafTe. Eius tum aetate, quí ipfum Alexandroperfi mílem dícunt,eumq illíín omnibus aequare ínnítunt, nondum quatuor& trígíntaannorum fuí(Ie tradunt: fed quod eft ueríus, quadragefimü tura attíngebatanná, O quàm ipfi fatíus,fíquoufg; Alexandri fortuna nactus fuít,uita excefsiffetzulterior enímatas felicita tes ipfi ínuídas,& clades quogy intolerandas attulit, Quam ením potentía ex eíus uirtute digne coparauerat,hac íníquíus ín alios utens,quantum uirium íllís ípfís addebat,tantum gloriz fibiabftulit: unde ínfcíus robore ac magnítudinefuaclàm repulfus, Quemadmo^ dum ením cum ualídífsíma ac munitifsimz cíuítatü partes hoftes admittür, adijciót hoftí robur,ficex Pompeij potentía elatus Czefar,hís armís quibus ín ceteros utebatur,eifdem Pompei& autore euertit, Res nangy ficacta eft, Lucullus ex Afía cüm redíjíTet,à Pompelo percontumelía habítus,à fenatu fplendidé exceptus eft. Qui deínde ab optímis monitus, Pompeío etiam prefenteanímüad Rempublícà iniecit; buius ením robur ac natura ipfa íamíam obtundi, fugeret negocía, ínertí ocio opumq delítíis dedita, Cómautem F om^ peíü ínquíetare ccepi(Tet,X rectà ín eum uerfus,acta que Pompeíus refciderat.fancírt ob^ tínuíffer, Catone fecum ín fenatu certante,reíectus Pompeius confugere ad tribunos Ee J Pompeius. 248 4 bíscoactus eft,& fefe adolefcentíbus addere, Horum ín prímís deteftandus,& omní& au» dacifsimus erat Clodíus,quí Pompeio fufcepto, eum plebí fubiecít, Inde per medíum fo^ rum eum habens iuxta fefe, praeterig digniítaté ípfum círcunducens, ín fuffragijs co uteba tur,& in gratía blandímentíscg plebís: mercedem etía ab ipfo expoftulauít,ueluti non ex probrís,fed ex benefícijs Pompeíus obnoxius illi foret.Solutum id poftea precíü eft,cüm Pompeíus Cíceroné uir fibí amícum atqj beneuoli,& quípluríma Pompei arbítrio in repub.gefferat,neglexít. Cüm ením Cícero extremo in periculo Pompei oraffet auxilia, flleCícerone coràm uenírehaud paffus eft, fed ueftíbulo accedentí claufo, ipfepoftíco eteffus clàm eft, Inde Cicero iudicij metu in exilí& abijt, Inter haec Caefar militia fun Cus reipub. fefe ingefsit, V ndehícrerü ftatus, tum beneuolentíam maximá,& ín pofterü po tentíam permagná eiattulít, Pompeium uero maxímé opprefsít, Confulatum deinde Cz farpetítqui animaduertens Pompeij Craísiqg contentíones, quodi fi alterí ipforü amici tíaiungeret,alterí ínimícus fieret,ad amborü concilíatíone uertítur, opusalías pulchrum ciuiledp,fed ex uilí caufa compofitod dolo patratü, V rbís ením potentía, quemadmodum incymba,cuíus onera utríngg zquatafínt, ín unum congefta, unatp facta, robur omneci^ uitatis,quod in díuerfís altercatíonibus fcíndebatur, Czefari addidit, Ex quo Cato ín cíuilí pofteabello ínter Cefarem&& Pompeium cóflato,fallí eos dícebat, quí horum difcordías dicerent caufam euerfionís reipublicz effe:nó ením íllorum feditíone,non illorum iními» cítíam;fed illorum concilíatíone atq concordíam,prímü& maximü hoc cíuíle malum ur bipeperiffe, Caeterüm Caefar conful defignatus, confeftim ad pacandos ínopá& egeno» rumanímos conuerfus, de deducendis colonij s,agrísqp díuídundís rogatione tulit, egre. díens quodammodo magíftratus dienítatem,& ad tríbunatü confulatum ducens, Cui rei cim collega Bibulus obfifteret,& Cato in fuffragis ualídífsíme cum Bibulo fentíret,Cae^ ;rmanifefté ad roftra Pompei& produxit, ibi; eum appellans,ab ipfo quefiuítan legem probaret, Annuente Pompeío, Quid, ínquít Czfíar, fi quis aduerfus promulgatione uím afferat;nónne ad plebem auxilía laturus accedes? Accedam equídemaít,& aduerfus eos quicum enfibus uobís mínítentur,enfem& clypeum feram, Hoc dícto,Pompeíus ufg ín amdiemneg; acerbius quícquádixíífe, nec fecílTe uifus eft, Vnde eíus beneuolí purga P reeum parati, uerbum illud aíebant ex ímprouifo Pompeíü effudiffe;Poft haec tamen ma» nífcfte cognítus eft omníno ín repub,fe tradidifTe Cefarí; Iuliam etíam Cafarís natam Scí pionipactá;íamqg nuptuí ducendam, id minimé fperans,poft díes paucos Pompeíus uxoremduxít;€ ad pacandam Scipíonís iracundíam, filiam Faufto Sylla filio antealocatam, ipfitradidit.Ipfe ueró Ce(ar Calpurníam duxit Pífonís filiam.Ex hoctem pore Pompeius replens uibem milítíbus,rem omnem ví tenuít, Defcendente ín forti Bibulo cum confu» litibus ínfigaibus, Lucullo ac Catone comitantibus, irruentes hí defuper fafces ílíi effregtie Exhiísetíam aliquís fimi cophinü ín uertícem& ora Bibulí iecit Duopraterea tribu niquicomitando pracefferant confules,faucij, Sícergoab hís foro deferto,atqueab alijs quilegem impugnatuti erant, de díuídundis agris promulgatü eft. Ex quibus anímiple: bísille&i;ad omnía illorum gefta quíefcere,nihil& anímo obuerfari coeptü, fed filentio ro gationes quafcg perferre,fententíjsqy annuere, Acta ergo quibus Lucullus ín Pompeíü al tetcabat refciffa, Decreta Cefariutrag Gallia cum Illyrícisad quinquenníà: ín prouincía Cfsítcum quatuor legionib, Creatiín proxim&annü confulesfunt,Pifo Caefarís focer,ac Gabíníus,uír ínter omnes Pompei adulator egregíus.His perfectis Bibulus fe domi clau dens,octo menfibus confulatus curam omífit, líteras uero dabat obtrectans crímínansqg &irem Pompeíu má. Caro ueluti uerís admonitus fomnijs,& diuínatione certa,ímmí^ lentem tbi atqj Pompeío cladem przdícere ín fenatu, Lucullus curís feffus quíetéageTeueluti reip,ineptus cíuís.Ex quo ídá Pompeio manauít, comodíus effefenídelítijs ob^ uerfati quàm reipub.admíniftrationi.Extempló tamen& ípfeamore fponfz lenítus, nu^ Pa maxime cefsít, ín agris hortísq; cum ea uíctítans, neglecto foro&€ reip. cura. Vnde Clodíus tum tribunus plebís audacifsimus,intentus rebus, illum omíttít, Cüm ením eíe^ diffeturbe Cíceroné,& Catonem captata przfecturz matería,ín Cyprum deftínaffet,Ce faremig expeditionem ín prouíncía agentem uíderet,plebemq ín omnibus haberet obfe^ quehtem,cüm ín efus eratíam fuo ín magiftratu ftudui(leteextemplo quedam ipfius Pom Pen adarefcíndere conatur. Quaín re T'ígranem quem&uinculís dírípuerat, comité ha^ tt, Beneuolis praeterea quibufdam Pompefj crímen ínijcít, ín ipfis Pompefj potentíam experiri uolens, D'emi cüm Pompeíus defenfioni cuídam forté adeffet, Clodíus fcelera^ torum&impudicorum homínum multítudíne feptus;ínzdíto loco fe collocat, deinde fíc Lex de apris di uid Cj are. is lata á Plutarchi C rogat: Quis imperator ím pudicítialaborat/quís uiruirü querit'quís utio digito caput(cal pítcAdqux illiuelutíchorus quídá cum plaufu,difcutiente Clodio togam,ad unüquod magno clamore,Pompeíus,refpondent. Hac íngentí moeftítía Pompeium afficiunt, in, folitum male defe audíre,& huíufcemodi pugna ínexpertü. T ríftabatur etíà mais, quód fenatá nouerathac ín caufa cotumelia letatü, Cíceroníane proditionis poenas exprobran tem, Hínc cüm ín foro plagas ufq; ad uulnera prodiííIe contíngeret,& quídam ex domefti, cís Clodij,turba fummotafead Pompeíü tulíífet,eladíum á.circunftantibus inferre cogní tus,Pompeíus quoufcy Clodíus magíftrati eum gefsít, ín forum haud íngreffus eft, Cau. fam abfentíz Pompefíus hanc ferebat, Sed Clodij iurgía&obtrectatíones,certior erant(ut fertur) teftís ut Pompeíus ín publíc non prodíret. Domí ergo fe continens, cum amicis confultabat qua ratíone íracundía fenatus poffetexuere,Dícente Culleone lulíam dímít, tendam effe, X ab amícítía Cafarís ad fenatü redeundum, nó acquíeuit, His ueró quí cen febant Cíceronéab exílio reuocandii, quód uíreffet Clodio inímícifsimus, fenatuig per» gratus,annuít, V nde Cíceronís fratre cüm ín medío foro magna manu produxiífet, cfi ibi quibufdam, nónullísg; faucijs, Clodíü fuperauít, C uare Cícero ex$, C.redijt,qui con feftím Pompeio fenatü concilíauít, quiuedeínde prolege orans frumentaria, quodámo^ doíter&omnisterrz omnísq; pelagi populo Romano fubíecti poteftate Pompeio integra dedit, Ea enímlege portus omnes, negocíatorü conuentus, frugü dífpenfationes,& uni, co nomíneomnía nautícaatq, terreftría Pompeio fubdita, Clodíuslege hancá fenatu nó prodífIe ob annonz carítate aíebat, fed anguftísannonze emanafle utlex promulearetur, ueluti nó ferente Pompeío potentíá fuam extíngui,fed ex nouo quodam magiftratu exci tare eam femper quzrítante, Alij dicunthoc cofulem Spíntere machínati efle, conantem ad magiftratii promouere Pompeíü,ut ipfead regem Ptolemaiü auxilío mitteret, Verüm Canidíus rogatíone ad tríbunos pleb.tulítuti Pompeíus fíne exercitu cum gemínolício re ad Ptolemaz& cum Alexandrínís concíliandum deftínaretur; cuí reí Pompeíusnogra uiter hafiffe uifus, fed fenatus íd omifít, caufa honefté reddita, quód uiro tímeret, Cate, rüm ín fenatu€ apud fori profecta quzdam líterz reperta funt, quibus notabatur;Pto lemzum orare, utípro Spíntere Pompeíus dux ad fe mitteretur, T'ímagenes uero Ptole mzum fponté ínquitfugiffe& relíquilTe Aegyprü Theophanís fuafu,qui materfá quare batutfenatus Pompeíum cum exercítu eó deftínaret,nouabellandi caufa perquifita, Sed hocipfeaftus Theophanis non tam credibilefecit, quantü natura ipfa Pompei) íncredibi^ le quí ambitione non tam uafram,ned; tam feruílem habebat.D efignatus ítaqj Pompeius rei trumentaríz dux, díuerfa ín localegatos amícosqg mittit,In Sicilia ipfe atq; Sardiniam deinde ín Aphrícam nauigans,uím permagná frumentiapparauit, R epetíturus Romam, cüm mare procellis ínfeftaretur,& gubernatores fealto comittere timerent, prímus na^ uem íngreffus ancoram folui íufsit, clamítans, Nauígare eftneceffe,uiuere neceffeno eft. Hacaudacía& anímo ufus,laeta cum fortuna omneforum frumento,& omnemarenaut^ bus ímpleuít, Vnde& caterís extra urbem íncolentibus hícapparatus fuperabundans etíam fuit,uelut éfonte quodam immenfa frumenti copía manaflet. Inter hacres Gallica maxímé Cafare extulít, qui ín remotifsimís locís cüm effet,& bellá aduerfus Belgas Bri, tannosq confereret, ob dígnitatem& humanitate fuam non anímaduertente Pompelo; apud populum grauífsímarü etíam reip. rer curam gerebat, Corpore quidem circarem mílítarem non aduerfus barbaros,feduelutí uenator in agonibusfe fruí uídebatur,& fefe inexpugnabilem tímendumq; preparare, Aurum praterea,argentumdqp,fpolía,caterasqy díuítías ex hoftíbus partas(tanta horüt aderat copía)magno in numero Romam mífít,Ho^ rum deíndelargítionibus anímos cíuí&tentans,zdilibusq; ad fpectacula tribuens,prato ribus quog atqj confulibus eorumq; donans uxoribus, multos fibi allexít, Quarein Té i tu fuperatís Alpibus, cüm apud cíuítate Lucanam hybernaret; omníum virorü& matro/ narum magnü numerüeó accefsíffe memorant,cum plaufu ltítíaqg ingenti feofferenttd. Confulares uirí eó profecti funtducéti, ínter quos Pompeius& Craffus fuere,Procontu lum quoq; ac pretorü centü& uigínti fafces ante Caefaris fores infpecti, Alios quippe om^ nes fpe donísqy repletos Caefar dímífiticum Craffo aut&atq; Pompeio foedus ínitti utl pe tantíipfi confulatü, Caefarg eís auxilio fit,ad fuffragia frequentes mittens milites, Deinde cüm declaratí confules fuiffent, utextempló prouíncías exercítustp decerneret, Cafa ns Gallias ín alíud obfignarenr quínquenníG. Haec cim uulgarentur;grauíter ab optimis bíta,Exquo Marcellínusmagna in populiífrequentía ambos coràm ínterrog atan con v bte v f uie;: ior latum proxímís ín comítijs petíturi eflent, Cui cümà plerifq; zefpondere iub een Pompeius. 249 " inquit Pompeíus,fe forte petitur, aut no.Craffus mítíus relpondifTe fertur: inquíténím fca&urü quod ín ufum reípub.fore exíftímarer, Marcellinus ítacj cum non effet quo ín Pompeiiíanimo,fed uehemens obtreciator fieret, quód mínus graté refponfum fibi fuiffe videbatur,omníü, inquit Pom peius, Marcellinum iniuftifsímum efle;gratíam non habet quód ex muto eloquens facius fít,& ex famelíco crapulà exhalans, Caeterís deinde à petí^ tione cofulatus abítínentibus, L. Domítíi Cato exhortatus eft ne cederet: non ením pro magiftratuafebat,fed pro libertate publíca cum tyrannís efTe certame, Vnde Pompei; fau tores hunc Catonís tonii extímefcentes,&C ne omnís fenatus illi ínclínaret,plebíscg ímmu arentur anímí,non permífere Domiítía in forü defcendere, fed uíros armís munitos mit. tentes ipfi obuíam, Melítà quí cum lampade przibat, trucídauerunt, alíostp uerteruntín fugam, Cato fugientium ultímus dextrum cubítum faucíus abijtuíctus dum Domitiü pa làm uíndícat, Flac ígítur uía domínatíonem aggrefsí, no honeftíus catera adminiftrarüt, Sed prímüm cüm Catoni praturápopulus decerneret,fententíamq; proferret, Pompeius incufatís augurijs cocionem dímifit./Antíapoftea& Vatíniü corruptis largítíone centu^ ríselegeráüt, deinde tribuno plebís Treboníorogatíonetulere,utí Czfarí(hoc enímeí ex priuatofoedere debebant)fecundá quínquenníüa ín Gallias decerneretur, Craffo Syría& expedition Parthos,ípfi Pompeio Aphríca& utracy Ibería c quatuor legíonib.OQuibus peractis, Pompeíus ex hís legionibus petenti& orantí Carfari duas ad bellum Gallicum concefsit.Craffus cofulatu dímiffo,ín prouíncíà profectus eft.Pompeíus conftructo thea tro,gymnafía alía atqj alía;(ed in eius cofecratione mufícü exhíbuít, uenatíones praterea, quibus quíngentíleones cefi,elephantes deínde,horrendü quippe dírumqp fpectaculum, M Exhísiterum ín admírationem populíateg beneuolentíam ductus,permagnam ín fe con^"p. fauitínuidía, quód ueteríbus amicís militíá prouincíasig decernens, ipfe per am cena Ita:: lieloca tum hic tum ibí uxori cedebat:non ením fíue amans fiue amatus,difiungi patíeba: tu Hoc quippe ferebatur uulgatumG erat, ponfam uirum prenímiü amare, que imma» turtcarere eo nequibat, Sed huíus caufa fuíffe uidetur uírí contínentía, quí no nífi illí ad^ mííceretur,|Mlodeftía etíam confuetudinís domeftícze, res quíppe pergrata,& qua mulie rumgenus maxímé oblectatur, Contínentíz ueró credendum erar,ní Flora ipfa fcortum P periurio crímínetur, Fertur comítíalibus ludís,cum faucij quidam cafíqy nonullíad Pome Wliemirw^ prium ueniffent,eumdp fanguínis contactu cruentaífentueftem mutandam petíjfle.C)ua moris Pompe ínrecüm tumultus feruorfi íllam portantíü, curfuscy permagnus fieret, fponfa quae tum!u maritum, eratgrauída, toga ínfpecta cruenta,collapfafemíanimis eft, uíxcqy id tulit, Ex hacturbatío^ nemetug ímmature ferunt partum zditit, Quítergo Czfarís atcg Pompetj amicítíà que^ rebantur, mulíerís amore maxime íncufabant, Iterü ea grauída facta foemíná pepetít, atcp édoloreparíendí mort obijt. Nata etíam non multos poft díes matrtfequuta, Pompeius 1ulie mort. cüm coniugem apud Albanü tumulare appararet, à plebe coactus ín campum Martíum funus extulítín quo magís fponfa míferatio cogníta cft, quàm Cafarís, feu Pompeij era tía Verüm ex duobus hís magis abfentí Caefari, quàm prafentí Pompeio honores tribui uium eft, Cofeftím ením tumultuari cíuítas coepit, resq; omnes ínfano dífcordigy fermo neuerfarí,ueluti ha&enus magís occuluiffetingenium,d extínxíffetuirorü horum affini tas Non multá deíndepóft Crafficladesapud Parthos accepta Roma nuncíatur:ís quip. pecüm magnus effet obex belli ínteftíni, defunctus uiris frena laxauít, Ambo ením eum pu timuerát, eocy ufuente quifcg uíro ínfidebat: ut uero fortuna obftaculum íllud certaminís abftulit, extemplo(utínquít comícus) alterín alterum ungítur,& ín arena manus frícat:; &mparum fortuna humanz naturz cófert.Ea enim níhil cupiditate ímplet, ubí tanta ím^|) per amplitudo, díuerfarumqy magnitudo nationum locorumqg duobus fatnon eft uírís,| Audientes legentesq; omnía ab eís trípartíta quondá fuiffe,ac unumqueng fua fortítum| acquieuíffe, Roman imperíum fíbi nó fufficerearbitrati funt, Atqui Pompeíus pro con^: doneínquiebat, magiftratum omnem fe anteaaffequutum quámfperauifIet, eumqg de^ pofuiffe citius quàm fperatum effet. Et hercule certíísímü fibi teftímonít erant exercítui dimifsiones, Cum ueró Cefar copías dímiffurusnon uíderet, quaerebat Pompeíus publí^ csmagiftratibus aduerfus Cefarem fe muníre,alíud nibiltame ínnouabat, uolens omní^ nouidetife nó credere, fed defpicere magís ea neglígereq;. Caetexá utdilata comitíafunt, ciuib laroitione corruptis, Pompeíusqy ínterregnü defpexit,rumor extemplo ad díctato^ rem exortus ín urbe eft. Hunc Lucilius tribunus plebis prímà efferre eftaufus,plebí fua^ ens uti Pompeiü dictatore declararent; V erüm cu mhís obfifteret Cato, Lucilíus feréfe ttibunatu abdicare coactus eft, Pom peíü tum amícorü multí excufauere quod Bagifras Plutarchi C illam noquzfluiffet,pro eo nilobfecrauiffet,eumqg haud uoluíffet, Quz cüm laudauiffet Cato,Pompefíü exhortatus eft ad reípub.curam recapeffendà, Ob qua uerítus Catonem illejad príorem ornatum urbís uerfus eft;creatíqy confulesfunt Domitíus ac Meffala.Sed cum poftea res ad ínterregnü rediffet,(ermonesq; multi de dictatore íter& excítareni uim extímeícens Cato,cenfuit legítima quendam magiftratum Pompeío dandum,& impur; illam díctatorís potentíam atq; tyrannídem abolendam, Qua ín re Bibulus Pompeio íni, mícus príor ín fenatu rogatione tulít,ut unicus conful Pompeíus decerneret; autením ín quit, refpub. ab inftanti turbíne falua fiet, aut optímo parendum erít. Hzc fententía cj propter oratore monítrofa uíderet,furges Cato, expectatione praebens quód Bibulo con tradicturus effet, filentío acto eíde innixus eft, afefeíllam inquíés minime afferenda fuif, fe, fedab alio illatam coprobare,fuberegín ipfam iri, quecundqy magiftratü magis elígens quám nemínem, Pompeíumq exíftímans ea tempeftate falubríus, cj alium efleprofectu rum.Quodáfenatu fufcepto,decretü eft utí Pompeius conful creatus folus magiftratüge, rat, fig; collega opus eflet, no ante duos menfes, experimento doctus, collegam fumeret, Sícergo per Sulpitium ínterregem Pompeíus conful fa&us, Catone grata beneuolentía falutat,gratías feillí habere faffus; eumq orauitutí príuatím ín eo magiftratu confilij cu ram feci gereret, Sed Cato Pompeíü gratías fibí haberehaud dígnü exiftímauit: ob eum ením níhil fe díxiffe refpondit,fed ob reíp.caufam, Príuatím uero rogatus confultor fieri, etíimínímé íd rogetur,publícéfe dícturum ínquít, qua ín remp. fore iudicauerít, Huiuf, Corndia4 Pom. cemodíin omnibus erat Cato, Pompeíus ín urbem profectus, Cornelíam MetelliScipio prio duca. nís filiam duxít,non uirgínem,fed uíduá nuperrime reli&ia Publío Craffi filio, quíapud Parthosdefunctus eam uírgine duxerat, Aderantquíppepuellz,przter etíà formofitaté, multz amoris gratíz. Circa ením líteras pulchre perita, círca fides,circa eeometrícaiprae terea cofueueratphilofophís fefe faluberrimé prebere, Mores deinde omni faftu& impor tunítate mundí, quz duo íuníoríb, obuerfari foemínis folent in eafdem difciplinas duáis, Pater& genere& gloríahaud.pudendus.Id tame coníugi&, quía incongruü ztatevídeba tur,multí improbauere:filíio enim Pompei, illam fore magís copulandam ea ztasadmone bat, Honeftíores ueró cíues rem Romaná tum procellis uectá à Pompeio defpicí aiebat, D quem populus liberatorem urbis conftítuerateeumq; unicum eí cura prafecerat. Sed ipfe fertís,inquiebant,coronatur, nuptíasq; celebrat, cüm confulatum ípfum rem ínfortunatá fibifore exiftimare deberet,quihaudfibi íta prater legem mangatus effet, fi loruiffet pa^ tría.Cxterü cüm ínreos ambítus ac ex largitionecorruptos prafíderet, leges fcribens per quas fudícía ferebant, ín ceterís fehoneftum integrumty feruauít, prafídium ornatumqy fimul quíetemq ín curía,fuo cofenfu,fuisqy armís prabers: ín Scipíonetantü focero, quí tum damnaríuidebat,crímen non effugit,apud ením fefe fexagíntaac trecentis iudicibus domí couocatís auxilia illi attulít, C uareaccufatorab rei ímpetítione deftitít, cum Scipío nem uidiífet medío in foro à íudicib.pracomítatum, Iterum& male de fe Pompeíusaudi^ uít, quód cüm leges ftatui(et nepro reis laudes fierent, ipfead íudices ingreffus eft Plan^ cum laudaturus.In quo Cato(erat ením ex íudícum numero)aures manib, obftruens,no bene, ínquíit,fehabere,fi laudes prater legem audíat: unde Cato príufquá fententiam fet» ret,eiectus eft, Plancustamen iudícum fententijs eft damnatus, nó fíne Pompei, rubore. Poft paucos etíá dies Hypfzusuir confularís íudicíum uítans cogníto Pompeíum ad cot nam lotum profícifci,eíus genibus accubuit, eumtp obfecrare ccepít.Sed Pompeius cum faftu eum prateríjt,illa;inquiens,coená fibi difperdere,aliudqs coclufitnihil.Síc ergo iniquíor effe uífus,probrís laceratus eft, Caetera utem omnía ordíne compofuít,collegamqy ftbi focerum ad reliquos quíng; menfes delegít; Deinde decreto fenatus prouíncía fibiín aliud quadríenníum datz, milleqg talenta quotannis fumere,quíbus exercítum teneat, 2^ latig.Quibus cognitis, amíci Carfarís dignü exiftimauere&de Cafare ratione habendam e(le,quipro Romano ímperío tot bella tractabat, Aut ením dignum eum dícebantfecun^ do potírí cofulatu;aut militia tempus(ibí prorogandü,ne dux alíus eí fuccedens gloríá la borum ip(iaufertet,fed ipfehonorís praemia ínirer, Círcaid cüm altercatio ortaeffet,F'om peius ueluti exbeneuolentía pro Czfare ínuidíà e(Ter excufaturus, felíteras haberea Ca^ fare ínquít,quibus optabat fuccefforem,& fe ab expeditione liberari. Ius tamen peten« confulatum dari fibi licetabfentí,zzquum effe cenfere. Hís cm obfifteret Cato Catontsqy factio uberenttg Cafarem dímiffo exercítupriuatum accedere, atqj íd demum commoct obtínerepo(Te,Pompeíus nulla contentione facta,fed uelutí uictus, fufpícíonem de fema ioremprabuít, quód egré ín Cafarem fentíret, Mifit deinde pro legionibus quas Ced E commo« Pompeius. 250 1 ómodauerat,eas repetens, rebus Parthícís fimulatís, Sed Cefar lícetnoffet quibus ex cau (ismílites repeterent,ipfos remifiteratéampleg; donatos.Interhac cüm Pompeius apud urbem Neapolím cum uítz perículo elanguiffet,coualuít, Flínc Praxagorae fuafu eíus ur. Sacrababita ob bísciues facra pro ípfíus falute fecerunt; quos cüm ímítarent finitimi,& deíndecumres Pompeij(aluté. hecficItaliáomne ambíret,queq; magna& quxg; parua cíuítas díes quaplures feftos egit: praterea undecung fibi ficobuíam prodítum eft, utpronumero nullus fatis effetlocus, (eduíz, oppída,portus omnes pafsím uíctímis aclibamínib, replerí, Multí praeterea fertís ornati fub lampadib,eum fufcepere,flores ín eum íacere,gradientemq; ufcy comitari, V n» deipfius cultá profectumáp, pulcherrimü acfplendiídifsimum fpectaculá, ínter alías bellí caufas no mínímá fuiffe ferunt, Subijtením faftus illi exuperans cum magnítudíne fimul latitíe omnem agendorü ratíone.Preterea felícítates geftatg femper tuto in loco ponens, obgy id defines cautior effe, ín ímpuram audacíá cotemptumqy íncídít de Czefarís uiribus, quod no armís,no aliquo índuftrío opere fibí opus foret,fed multó facilius Cefarem effet abfumpturus,cf eum antea fublímauíffet, Flís addebat Appi, redítus, quilegiones Czfa^ riconceffas Pompeio e Gallía adduxerat, Is ením maxímé res Gallicas Cafarísextenuauit, ín Czfare male dícacem exercuítlinguá, ipfumq; Pompeium dícebatfuarum fe ui^ tiumnominísqg ignarum effe, qui alijs armís ín Cafarem muníret, quem eifdem Cafarís copisperdíturus erat cumprimum ínfpiceret: tantü effe odíü aiebat quod milítesin Ca^ faéferuabant,tantumqy effe defideríti quod aduerfus Pompeiü tenerent, Hís ergo Pom peiuselatus eft, achuíufcemodi contemptus obíngentem fiducia ita pleníor factus eft, ut eosquibellum extímuiffent,eluderet, Cumt dicerent quídam, ad ínuafionem Caefaris fe nouídere quíbus uírib.fe Pompeíus tueat,fubrídens uultucg profufior, eos haud íd cura: readmonuít. Cüm ením, inquit, terrà Italie pede pulfabo, fcatebüt pedeftres equeftresqy copiz.Sed Cefar ualidíus íamíamrebus ímmiínebat,qui cüóm nondü long? Italiamattígií^ fct feduló ad urbe deftinabat milites, ut comítijs adeffent, Multos híctum cíues pecuntjs fibíallexit, multos etíam prímorá munereplacauit. Inter quos Paulus conful ob mille& quingenta talenta mutatus eft,& Curio trib, plebísà Cefare íngentízere alieno liberatus, aM, Antoníus ob amícítiá Curionís eor quae Curío debebat partíceps, Improbatus tü p ínterhzc Cefar eftsquod càm quís exhís quíab ipfo uenerat, ftans fuxta fenatum audifTet quód Cafarí prorogatío nó daretur, manu enfís capulo percuffo inquít, Athicdabit gla dius. Hacítag acta apparatusq,ín hancmente ínclínabant,Curíonis tame fententíz pre» cesgpro Czare magis populares uideri, E duobus ením unü equum fore cenfebat, aut àPompeio repetendum exercítum, aut Czfarem ab expedítíone non reuocandum., Aut enimpriuatos iuxta eos perpeffuros dícebat,aut aemulos ín hís que publícé obtínent quíe tutos, Sed hícalterum ínualidum facere moliens, quam tímetpotentíi gemínat, Ad haec cim cóful Marcellus praedoné appellaret Cafare, tuberetqg eumà fenatu hoftem íudicari níatmaponat, Curío comíte Antonío acPifonefenatum redarguere ftatuit, Iufsítenim eosquí cenferét Caefar tanti arma ponere, Pompeiumq ín magíftratu effe, élocotranf? feri,&. maior eorum numerus ín alterá curíz partem translatus eft. Poftauté cümíufsit fettransferrí eos qui cenferét ambos pro armís amouédos,nullotg effeín magiftratu, pro Pompeío duo& uiginti tantü fenfere, Curíoni ueró omnes hzfifle uífi, Ex quo hícueluti uí&orfplendídus lzetusqy ad plebem prouectus eft;atg; ab ea cum plaufu íniectugy fertorá flrumq fufceptus, Pompeius tum ín fenatu non aderat: exercítui em ducibus urbem ín^ gredi haud mos fuít. Marcellus inter hzc furrexitfeínquiensfedendo orationes nó audi^ t Deinde cüm uídeo,inquit,decé legiones íam Alpiü iuga exuperantes,uado&ipfe uiri miffurus, quí pro patría eís obijcíatur, Hincueftes ueluti publico in luctu mutauere, IMar cllusautem ad Pompeii per forum gradít, fenatu fubfequente, qui coram íllo conftitu^ tus, lubeo te, ínquít, Pompeipatria defendere, fruítp preparatis cops,&alíarü delectum habere, Eadem díxít Lentulus, alter ín proximü annii tum conful defíenatus, Pompeius indecüm ccepiffet delectü agere,alij no paruerunt,& alij(& hi pauci)fegni fragiliqg animo dietis acquíeuerunt,pleríqy uero milítie folutionéacclamare, Antoníus em Cefarts epífto laminuíto fenatu apud plebe recitauit,affectus popularí gratíe accomodatos contínente, 'abatením ambos prouíncijs excedere,& exercítibus dímiffis fub plebeambos conftí^ tui plebísts iudicio fubijcí, Lentulus íam íníto cofulatu fenatum baud habebat, Cícerotp nuper é Cilícía profectus,cócilíationem ambortüi agitabat,ut Cafar Gallía decedens, relí quodími(fo exercítu, cum duabus legionibus apud Illyrícos alter& expectaret confulat&, ulbus dedignante Pompeío, perfuafi funt beneuoli Cafarís alteram legionem etíam 2 Plutarchi , C dimitti, fed aduerfante Lentulo,íterumi acclamante Catone falli eos, Pompeium decipi concordiíx fínís nullus datus, Dum hacaguntur,nuncíatur Czefarem Arímíniü cíuitatem ampli Italíz apprehendiffe,ac palàm cum omnib,copíjs Romá ímpetere,Sed hoc falfum erat;profícífcebatur enim maiorem non habens manum dj trecentorü equitum,& quing millium pedítum.Aliías ením copías qux trans Alpes tum erant, nó expectauerat,írruere extemplo turbatís rebus ímprouífiscy magís elígens, ij tempus hoftí praebuiffe ad pugna apparatum. Ad fluuíum igítur Rubiconé profectus,quí prouíncía fuz límes erat,íilentío fubfeditmenteanceps: fecum enim uoluebat magnítudiné audacíz, Deínde uelutí quí ín uaftam profundítate àpracípitío feínducunt,animo muffans,&ad íngentérem ftupídus, cüm ad adftantes uerfus,hoc folii eracé exclamaffet, Iacta alea, fic exercítum trafjcít, Hu, íusreírumor càmprímü ín urbem írruííTet,eamqy palám compleuiffet,metus tumultusqg qualís nundj antea terrore pafsím íníecít.Patres extempló ad Pompeium delati, omnesi magíftratus fimul cocurrereadeffecg, Deínde ínterrogante Tullo de exercítu,deg appa, ratu,€ Pompeío fubtrepídeaientea Carfare profectos praeftó fe habíturd, putaret; prio» rem delectü que celeré egerat,ad numerá fore trigínta millía: exclamauít Tullus, eluifti nos Pompei, legatosip ad Cafare mittí cenfuit, Phaoníus ueró ín caterís homo haudímprobandus,fedlícentía atcg iurgíjs quamfepé conatus audací Catonis imítarí, tum iuísit Pompeiíü terram pedepulíare,quas promiferat copias conuocanté, C) uam íntemperantia Pompeíus modefté tulít, Cato índe cüm Pompeít admonereteorum qua ín ipfo ínítío de Cafarefibi przedíxerat,refpondifTe Pompeius fert, díuíniora illa fuiffe quae Cato uaticína tus fueratfed mítíus ab fe peractum extítífTe.FTinc Cato fententíá dixít utí Pompeius dux Catonisde prin- imperatoría poteftatedeligeret,addens,huiufcemodi uírori effe magna efficere mala,ez dpibus uiris fen demG fugare, Hícaute extemplo ín Sícilía profectus eft, Eam ením prouíncíaipfeforti tentia, tus fuerat, aliorüty quifcy ut fors dedítalía fibi defignatá petíuít, Hís ergo omni fermé Ita^ lía comota, quíd agendü effet, cuícy in dubio erat, Alij fuga Romá repetíuere, alíjab urbe foras efferrí,línquentes urbem tot procellis tantoty turbíne infecta, habentemq quodín ufum foret perfragile, quod ueró euítandá,ualidíus ducíbustp ipfis perdífficile, Noenim fas erat metum foluere,neg,(nebat quís ratione Pompeíum utí, fed omnís qua perturb D tíoneaffectus fuerat terrítus,aut moeftusuel anxíus, eade illum opprímebat,eademq díe díuerfa innítebat ín confilia, De hoftibus nil Pompeío audíre certi erat, cüm nuncíarent multíqua cafu percepíffent, deínde quód poftea realiter comperta, negaret fides, Ergo cüm ftatuíffethuíufce rurbationís certíor fieri, omnes iubens patres fefequí, pramonito quód quíremanfiffet, uír Carfarís exíftimaret;urbem círciter díluculum líquit. Confules tum nullís peractís facrís, quemadmod ín bellor& aufpicíjs fas erat, effugerüt, Interbac ipfa perícula confideratus Pompeíus eft magna uirorum beneuolentía, Cum enimmultí obtrectarent milita; repertus nemo eft, qui ducem odiffet,fed certum erat plures eos effe quí Pompeíumlinquere haud poffent, quàm qui ob libertate tutandam fugerent, Paucís indediebuspoft, Car Romz cüm caftra admouiffet,eam apprehendit:quí caterís plací débenignetg pertractatís, unítantum Metello tum tríbuno plebis, quod ex ararío Caf rem aíIumere cenfum uetuiffet,necem cómínatus eft,mínisqy addiditoratíone etíam afpe riorem. Inquít em,no magis íd fibi díctu quàm factu graue.Ergo Metelli cüm índeamo^ uerí cocgiffet,capto pro opportunítate cenfu,Pompeíum perfequítur,eum ab lralía ejce re properans,antedj ex Hifpania copie ílli coniungerent, Pompeius autem Brundufío fu Ícepto,potítus clafle, cofules cofeftim traijcit, cumq cófulibus cohortes triginta Dirrha/ chium pramíttít,Scípionem ueró focerii,ac Cn.filíá ín Syríam mifit ad claflem cóftruen dam, Ipfe uallo Brundufij portas muníens, praterea ín mceníbus ínftituens leuísarma/ tura(gmultos mílítes, iubensq; Brundufínos abfq; metu domí effe,omnem ínteríus ciui tat effodít,uallauítgy,acutísqy fudíbus impleuítomnes ipfius uícos prater duos, per quos ipfead maredefcendit. Tertía deínde die ceteram multítudíne ín nauibus magno filentio locatam habuit, quo facto, murorü cuftodíbus dato figno, cüm eos accelerantes fufcepii^ fet,extempló cum omnib.nauígat, Cefar ci m derelicta ab hofte moenía vídiffet,fuga inte lecta,parum fermé abfuít quín ín fudes foffasq; preceps ínferretur, Sed rem aperíentibUs Brundufinis, Czrfar ínfpecta cíuítate,círcumq; ambíta,foluiffe omnes inuenít prater rni tes paucos, quí cum duabus fuperfederant nauibus. Alij hunc Pompeij abfceffum inter eíus preclararei milítarís operareponüt,Sed Cefare admíratío cepit, quód Pompeius gu ciuitatem permunítam habebat, quiue copías expectabatab Hifpanía, pelagiq tum€1 poffeíTor,ita Italía relícta abfcefsifTet,Incufat& ipfum Cícero, quód Themiíftoclís ni Pompeius. 251 1 magís imitatus effetdj Períclis,cüm res ipfius, huius magis quàm illius geftor& fimilitudí nemgererét,Inter hecCefar,quonii tempus aduerfum extimefcebat,ftudiofifsima pacís operaoftendít. Capto quippe Numetio Pompeíj beneuolo, Brundufiü eum mífit, rogás equo eí iure cocilíarí;fed Numeríus cum Pompeio abnauígauit, Caefar ígitur diebusr x, falíaabfqg cede potítus,de perfequendohofte cofultat; fed defectu claffis mutatís anímís, aftraad Hifpaniam mouet, optans copías quz illic Pompeio milítabant ad fefe ducere, Dumhacaguntur,magnz uíres Pompeio conuenere, V is ením maritima ferméínexpu^ gnabilis affuít; quingenta naues ad pugnáexpeditz,& ín amplíori numero fpeculatoríze ljburnzqy: equitum Romz ac Italíz flos míllía fepte,non genere,non opibus,non digni» ateínfimus;pediítatum uero, quód ís promífcuus erat,& egebat exercitatíonís, ín Ibería fub(idens exercebat,nó quídem píger,fed uelutí príma florens iuuentute, gymnafijs frui. Magnum quippe tum eratad aniímorü fiducía, Pompeium Magnumafpícere duodefexa gíntaannosnatum pedítes primo, deinde equítes ín armís exercere, nudaretgy perftrenué efemequo currente uectüicondereq; peropportuné:preterea ín íaculatu nó agilítate tan tim fed robur proculiaculatorquendo oftentare, qu& ex uniorib.pleríq; haud exupera^ bant Ad ipfum confluxerunt& reges,& natíonü principes, atq; à Roma tot prímorà, ut dirafenumerus perfecti fenatus eífet, Acceífit& Labeo Caefare relicto, cum quolonga fretusamicitía ín Crallos mílitauerat, Deínde& Brutus, eíus Bruti fílius quiín Gallía ca^ (usfuetat,uit quide magnanímus,& quí Pompeío nil deacceffu przdíxerat,anteaqy Pom peíinund falutauerat,ceu patrís interfectore;eí tum íllefefe fubíecitut ducí qui proliber tatepatríe arma fumpfifTet, Cícero etíá lícetalíter fcrípfiffet,cenfuiffetgg, tame pudore eft aptus,no effeín eorum numero quípro pattía feperículis obijcerent,Delatus& Seftíus huceft/homo etate decrepítus,cui alterum inMacedonía crus mutilatü fuerat. Huíc,cóm ipfum eluderent caeterí, riderentqy, Pompeius primo in confpectu affurrexít, Occurrítqg, mgnum exíftímans fibi teftímoníit fore,uíros prater tate uíresqy pro libertatecómune perículum cum ípfo fubíre,Habíto deínde fenatu,& Catone fententiam dícente,cüm fta» tuiffentnemíne cíuem extra acíem interímendum,neg cíuítatem Romz focíam diripien dam,tum magís Pompei partesamarí coeptae, Quibus enim belli nullum coómercíá erat, p utquód procul íncolerent,aut quód eorum fragilitate negligerentur,hí tamen aníimís,fa^ uoreX oratíone,zequítatí cocertare,putantes deorum homínumtq hoftem íllum efTe, qui cumuoluntate Pompeium uíctorem efTenonoptatet, INihíltamen mínus& Cazfar bene uolum fefe uíncendo prebere,quí Pópeij copías cüm ín Hifpania fuperauiffet,captiuasqg duxiffet,earum ducesabíre dímifit,milítescg fibi adiunxit,DeindeiterumAlpibus exupe tatísItalíam percurres,ad Brundufiü delatus eft,cüm íam díes breui(fimianni forent,Pehgohincfuperato ipfe ad INerícum mouit, lubíumq; uírum Pompeio amícum captum habensad eundem míttit,prouocans nempeut ín unum ambo conueníant,tertía inde díe Cpiasomnes foluturí, amicicy factí íureiurando obnoxij ín Italiam redeant. Hzc Pom priusdolum íterum effe exíftímauít,celercy ad pelagus profectusloca omnía oppida; ap prehendit quze uel receptacula ad pedeftres copías haberent, uel ftatíones autí Ígna qua^ damnautís effent, V nde quocung fpirante uento,aut frumentü,aut mílites,aut pecunía Pompeio afferebantur. Caefar ínterím terra maríqy locoritanguftijs oppreffus,neceffitate uituspugnam exoptabat,Hínc agereffus fzepius hoftíum muniítiones,eosty laceffens le ubusprzlís,plerafcg earum cepit, In his& obtigitutferé peffundatus Carfar fuerít, om^ nemg amiferít exercítüi, Pompeio ftrenue certamen íngreffo, acufq; omníá fugam cum cdeduorum millium perfequente, Qua ín re cüm uí írruere,aut congredí,autnon tíme renefciuiffet Pompeíus, Caefar dixiffe fertur,ea díeuictoríá apud hoftem fuiffe,(i uincen temhoftem habuíffet, Hís taque Pompetíj milítes elatí, rem omnem ferro decerni ftudebunt Pompeíus regibus,ducibus, urbíbusq; externís uelutíconfectü effetbellum nuncía Wtàpericulo autem pugnz longe abhorrebat, putans& tempore& anguftijs fefe uíros Gpugnaturum,uiros armís ínuíctos, fuetosq; annís quámultís fimuluíncere,& adaliam miliiam errorésqy ac mutatíone, caftrorumg; foffas,murorumq; erectiones obferiectam tatdos, obcy íd congredí manumtp conferereceleres. INihilminus parumper antea Pom^ Pelusad fuos uerfus,ut manerent exhortatus eft. Cüm ueró poftpugnam Caefar ob angu 45 comeatus caftra mouíffet,& per T'amanos Theffalíam peteret, Pompeíanorum ani^ míhaud amplíus contíneri potuere,fedfugere Carfarem clamantes,alij pfum mox perfe quendum,alí in Italíam tranfeundum cenfebant.Seruos alij amícósq; R omá deftínaue^ I'addomos íuxta for& conducendas, ueluti cofeftím magiftratus íniturí, V oluntaríj etíá ] 5 Pompeii uiti inre bellica. Plutarchi C multiLesbum ad Cornelíamnauigare, nuncíantes bellum fínem habere: ílluc ením Pom "Tunica vubra fignum pugne Romanis, peius ipfam fubdeftínauerat, Frequente uero fenatu A franíus fententíá dixit Italiam fore tenendà, eam ením effe maxímü belli premíü, ftatímq; hís quí eam habuíflentaiebataddi Sicilía Sardiníam, Corfica, Hifpania, Giallíamqg:przeterea omnes ipfius patríe preces plu, rimiíad Pompeíum ferri, manus propémodüad eum protendefitis, pulchrumq non effe eam defpícere propulfata,famulantemq feruís& tyrannorü adulatoribus.Ipfe ueró Pom peíus no fplendoris fui exíftímabat, Caefare fugiente non perfequí,fortuna íd dante;prae terea índígnü íníquumqj cenfebatScípíone linquere, alíosqy confulares uíros círca(3:5 ciam ac Theffalia confeftím ín poteftateCefarísuenturos cum cenfu copíjsq; permagnis, Romz fatís eos curà gerere ínquíebat,quíremotifsímís locísbellum proipíagererent,ut quíeta malorüc expers,libera uíncente expectaret, Hzc cum ftatuiflet, Cefare perfequi^ tur, anímí quidem certus pugnánon íníte, fed obfidione ambírehoftem, propiusq ínfe» quendo eum anguftíjs comeatus cóterere.Hoc ením maxime fibi coducere& alía ex Cau^ fa putabat, Sermo ením ínter equítes fparíus erat, quod confeftím proflígato Cefareopor teret illum príuatü efTe, Dicuntalíj Pompeiü huíusrei metu nulla in realícuíus dignaope ra Catonís ufum fuiffe, fed quód ín Cefare profíciícés, marítimiapparatus prafediü eum liquiffet,trepidus ne Caefare czefo;ab eo confeftím cogeretur magiftratü ponere. Quietus ergo cüm hoftes ínfequeretur,ín crímíne obtrectatíoneg; erat, quód nó contra Cefaré mí litia duceret;fed ín patría fenatumqg,utomni ín t€pore dux effet,& abeffet nunquáab his quí eum dominari optabát,ac míniftror fatellitumqg ufu. Domítíus ait Aenobarbus A gamemnone eum& rege regü femper appellare folítus,ínuidía ipfum perurgebat, Pbao^ níus prztereano minus ínfeftus erat,uír íummz audacíe& malé dícací língua potens; Vi ti ením,acclamabat,hoc nólícebítanno fícus ín Tufculano carpere, Lucíus etíà Afranius is qui in Hifpania copíasamifit,prodítionís haud íntactus,Pompeíum tuncafpicienspu^ gnam detrectare;mírarife eos dícebat quí eum íncufabant, cur ad ínftítorem prouínciar profectí non pugnent. Hachufufcemodiqalía multa oblocutí, Pompeium uírü fama& pudore aduerfus notos ínferíore ui compulere, utoptatibus& íllorü(pei obfequeretur, optímamep fuam ratíone omítteret,quod no uníce nauís gubernatorí,nedum totmilítum & copiariamplífsimze poteftatís duci tolerandá fuerat, Híc quippemedícos quí nunj cu piditati obfequerentur laudans,longiori ipfen:ilítie ceífit,uerítus ne ín falute morftíorfie ret, Qua enímratione díceretquís íllos fuiffe fofpites, cüm alij íamíam cofulatus acpratu ras,alij percaftra círcáducti ambibat:/Scípioníac Spíntheri Domítíoq de pontíficatu Cae farís contentiones altercatíonesqy ac concilíabula erant,uelutíaduerfíus feíe Tígranes At meníus,aut Nabathzorü rex milítaret,noó Carfar ipfe, Cacfarísqg íllíus copiae, cum quibus mille urbes uí cepít, regíonesq trecentas fubegiít, à Gallís Giermaniscy pugna ínuietus, quiprzlía plura gefsit,djrecenfere quífqua poffet, quí decíes centena millia boftíü perfe quendo cepít,centena rurfus ín acíe czecidit. Hi tame íam pugnáexoptareaufí,tumultuq; eí imminere, cüm ín Pharfalic& campum defcendi(Tet, Pompeíá fenatá habere coigeríit, in quo Labienus equítüprafectus pro roftrís primus feiurauit no antea pugna reueríu rum, hoftes ín fugam egíffet, Eam& omnes fententia fureiurando affirmauere,Caterü per quíetem uifum Pompeio eft, ad theatrum fe profíciíci, inq; eo plebem fibilongeap^ plaudere.Ipfe V enerís uictricís templi multís exornare fpolíjs uidebat,Ex quib.prabve re hzc fíducía, hzc terrore íniecere,trepído negeneri Czfarísquoda V enere du&ücft, gloría fplendorq; ex fefe fieret, Sedulí deindeper tumultá ftrepítus eum à fomnío excita uere, V ltíma hincuíegilíaipfo ín diluculo quíeté permagnáagente,ín caftris Cefarísinges flamma emícare uífa,fupra Popeij exercítiaduolauit, Hoc fe uidifTe Cafar affirmat, cum uigilías círcáambíret,Príma deíndeluce cüm uafa colligi iufsiffet,& cotuberníaraperent AM; t im Mus; ilta afpe milítes ac ímpedímenta praemítterét,aduenere exploratores nuncíat,, fe arma multaafp xííle in hoftíd caftrís círcaferri, motumq; actumultü eum uírorü effe quad pugna mox exíturi eflent.Pofthosaffuerütalij afferentes íam primos in acíe ffruí. Tum Cefarexopta tam iínquíes aduenifTe diem, ín qua cum uírís, nó cum ínedía,nó cum egeftate pugnae effet, extemplà coram contubernio tunica rubra ponííufsit:hocenim Romanis pune^ gnum eft. Milites íd cüm afpexi(Tent, cum clamore atqp alacritate dímifsís cotubernns"i arma ínferunt, Ducibus deínde defígnatz intentís aciei, quífcg ueluti chorus quidiab'g tumultu cum medítatu quíeteq ínftruit, Pompeíus dextro prafidet cornu,quod/Anton/o oppofítü erat. Media acie Scipioni focerolocauit. Aduerfus Albína Luciü finiftró cornu L.Domítíus tenuít,quod robore equítum maxímé caterís przeftabat, Huc enim ue Pompcius. 252 | runtomnes uelutí irrupturiíín Czfare,& legione decímá percuffuri(ut plurímus erat ru mor)bellicofiffíma,in qua Caefar ipfe inftrucius pugnare coófueuerat,.Sed Cafar cüm fíní frumhoftium cornu cofpexiílet tot munítü equitibus,tímes armaturz fplendore,fex co^ hortes legionibus eductas legíoní decímze à tergo locauit,iuffitqg eas quieie agere,hofti^ busq ignotas effe, Sed cüm irruerét equítes,per propugnatores egrefIos admon uitquód neq; utíolítà effet íacerentpila feftínàtes, queadmodü robuftiffimiad ftríngendos enícs, fedferírealtíus eos iufTit,oculosd frotesG hofti ad uulnera impetere: no enim permáfu^ roseos fulgentes florídosq ínfultatores, inquít,neg) cotraferrü ínfpecturos ín oculos ílla tum n hís obíeruabat tum Cefar, POpeíus uero acíes ab equo anímaduertés,ut hoftes no vítcum filentío congredíendi tépus ex ordíne expectare,fuumgqy exercítü fine ftrepítu no efe;imó turbulentü X ímperítía tumultuantem, extímuitnein tpfo pugnz ínítío penítus diffoluerec, V nde acíer& prímos monuit,utín cogreffu ftantes manentesq folidiflimé ho flesexciperent. Czefar ueró ftrategema improbat: plagarü enim íctus impetu curfu illa tosfybfiftendo reftíngui inquit, infultácg ín multorü cogreffuhoftiü furore ac impetuue Gumaugere ex clamore curfug animos,quo ablato molliríac refrígerari uiros, Cum Cae fareferunt x: x,€ duo míllía mílítii,cum Popeío ueró multo plures dj bís totidé fuiffe, S í gnoigítur ab ambobus ex utrífqj caftrís dato,& tuba ut cofererent manus íam canere cüm capitfet;é turba quífg uni fibi intétus erat,Paucí uero& hí cíuía Romanorüt prími,& ex Gracis quí aderant quídam, extra aciem cpprimü períclitatío mminuit,ambiítioné coten^ tionemcj meditari íncepere,quó ardoré domínandiíafferrent. Cognata etenim arma,acícs faternz, figna comunía, unius cíuítatís robur copizegy inter fefe irruere, plane oftendenteshumantü íngenít cupidítate actum cacit quídem,furiofumtqy effe,)uiete ením fi domi narífruicg rebus íam coparatís uoluiffent,plurímá optímátg terra ac pelagi part€ habuit felicebat, Sitrophaeorü actríumphorü amori quíd ultrá tribuere exoptatü effet, erat& fi^ imreftínguere Parthorü Germanorügpbellís,Vtultü in Scythía opus fupererat,multü& inIndía,& ad cupídítate explendam nó íngloríofa matería barbaras natíones afluefacere, AutquíScytharü equí,aut quz Parthorü fagíttze,aut quís Indorum cenfus 1 x x, uírorü millibus ferro ínftructís obítitiíIet, Pompeio& Cafare ducibus,quorü nome príus apud B eosaudítum fuerat dj Romanum? Sícímmiftas, fic uarías feralesqg nationes uictores fupe rauiffent. Sed hic ut fimul pugnarent tum ambo cóuenere, non ipforum gloríi ob quam patrie pepercerant miferatí,qui ufcy ín eam díem ínuicti appellabant, Eorum ením affini is Tulízamores;acille nuptíe extempló dolofz,fufpecteg;.Pignora nang opportunz tum couentíonís,no uerz cuíuída amicitie ílla fuere, V t ergo Pharfalícus campus uíris equis armísqg copletus eft,& ab utrifg; figna pugna data,príor é Cafarís phalange procur tit C, Crafsinus uiginti alarum ductor, quí permagná fpem uíctoríz Cefari dedít.C)uem utprimü Caefar e caftrís uectü profpexit,eum appellans, quíd de pugna fentiret interroga, Tum ille dextra protendes clamauit fplendidius, V inces Cefar,me aüthodíeaut uíu& autmortuüTaudabis, Horum ítag; memor,ímpetü ín hoftes fecít, multosqg ipforü ftrauit, inconfertífsima aciem ínuectus. Cum tamen certando ad enfes peruentü effet,plurib, cae lisinnítentem eum contrà;obuíosqy cocídente, fubfiftens quis, per ora enfem illi adegit, cuius cufpís per ipfam euafit ceruice, Crafsínus ítag; cüm é uulnere cecídiffet, equo mar tepugnarí cceptit. Dextrü uero cornu Pompeius nondü eduxerat,fed oculos círrumuol uens,equítumaq opera expectans ímmorabat, Illi aitíam turmas produxerát círcüm ob^ felfuri(utputabàt) Caefare;ac equítes príma in fronte ínftructos,quí paucí propémodüenntín phalange impiíngunt.Sed à Czfare dato figno,equítes quide redeunt:premonítze att cohortes, tría millíauírorü ad círcumlationé mox procurrere, hoftig; aduerfarí, equí^ tipobíiftendo quéadmodá pradocti fuerant,longis íaculís fruí,frontescy hoftí oculosqg petere; l'unc illi uelatíhuíus pugnz omnínoímperíti,quiueíd pugnádí genus haud expe Clarát prefciu eritcp,nihil audere,níhil plagas ín ore oculisq adactastolerare,fed auerfí ma nibus protezendo oculos fedéterga prabuere.Hos fugientes Czrfarís copíz neglexere, confeftímcy ín pedítatü eruperüt,qua maxíme parte cornu hoftiü equitíib.nudum círcum E; i c;. er:"-" M, aublre cíncerecs eos fatagebat.Sed hi pariter eorü írruptíone utríngg acta, praeterea impe tümdecímae cohortís Cefarís à fronteuectiü haud tulere, cofifteretg no aufi funt, uidentes Inieid quod inferre alijs fperarent:hoftes quippecírcüueníre,fefe tum perpetí, His ín fu Sitt05 uerfis ut uídít puluere Popeius,clademq equítü cofectauít,quo animo fuerit diffí cile dictu eft. Similis aute infano attonitocs eft uíifus, nedum magnü Pompeii fe exíftíma tt.Nemíne inde falutato ín caftra abíjt,nímíG poétíco illicongruus, luppiterípfepater 4 n atus C£ja4 6 aJ Pugnainter Cefarem«7 Pompeint. i» Ponpeij figs. V néio ante A HAT, Plutarchi currus exterruítalto Aíacis,ftetítílleamens,clypetütg tumenté Tergore fepteno poft ter gaímmaníaiecít, Hiíncq; oculosuolués moeftus fe uertítab armís,'D'alís ftatione ínoref, fus Pópeius uelutí ínuítus íincubuít,quoufq ulcifcedo plurími cum fugientibus fimul có cídíffent.In hís uoce tuncunícam hanc emííít, Ergo ad caftra. Aliud nil locutus furgit,ue, ftecg fumpta prefenti clade accómodata,caftrís egreffus eft.In fuga& catere legíonesuer fa, caedescqy in caftrís permagna facta miniftrorü,eorüq; quí cotubernía defenderet, Mili testantü ad fex millia cecídifferefert Afíníus Pollio,qui in ea cü Caefare milítauit, Caftris díreptís hoftíá ignorantíaleuítatemq; admírari fuit. Omne ením coruberníü myrto coro» nabaf, omne ftratü floribus plenum, menfz uafís graues, crateres ufno undíg ípumátes, apparatus ornatusc litantíü ac fefta ducentíii magis ís erat, dj uíror& ad certame feprapa antíi, Síc ergo ínaní fua fpeelufi perditícy,& infanze cuiufdà temeritatis pleni,ad pugnàá profecti fuerat, Popeíus cüm parü à caftrís progreffus effet, equiti dímittít paucos propé modít uíros círca fefe habens,ut perfequetes clàm euítaret, Abibat& cum filentíoacmedí tatu grauís,quéadmodüuírü efTe decetannís x L.uíncereac fubígereomnía folítü,& con flíictus atgp fuge tum prími ín fenectute experientia captanté, Is tum etíá cogítás ex quot certamínib.bellísg; hora una amififfetauctam gloríá atq; potentía, quibus pauló anteatot armís,tot equis,tot claffibus feptus fuerat,abít ítatenuís nudusqy,ut ínquírentes plane la^ teret hoftes,Laríffam tranfgreffus utad T'empeperuenit,fe ín ora profternens,fitibundus € fluuio haufit:índecy exurgens per Tempe gradítur, quoufg ad mare delatus eft, Hic ín tugurío quodam piícatorío perrelíquà noctís parte cüm quieuíffet,círciter diluculi cym bam fluutale íngreffus eft;affumptísq; ín ea quí eum fequebant ingenuís, feruos íuffit ad Czfare ire, nihilqy tímere; deínde íuxta littus delatus, permaxímà naué oneraríà infpícit, Íoluíiíamíi parata. Huius gubernator Romanus erat,homo haud nímiü Popeio cófuetus fedaípectu notus,Petítíus nomíne.Huicproxíma nocte obtígerat per quíete Pompeium uidifIe,nó qué fzpíus afpexerat,fed humile mceftüq fecü colloquente,C) uod nautís qué admodü dehuíufcemodi rebus fermo fíeri folet ínter homines ocíofos,uix narrauerat Pe: títius,cüm extepló nautarü quís fe uidere inquit fluuialé fcaphá à líttore adremigare pra» terea quofda uefte excutere,manusq ad fe protédere,Subfiftes igit Petítíus cofeftím Po^ peí& quale ín fomníjs uíderat agnouit, Gienas índe percuffus,nautas íuffit fcaphá excipe re,dexteracy protefa Pompeiü appellat,íam ex geftu percípíes ínfelícitate,uíric; mutatío nem, Nullis deíndeprecib,factis,nullo acto colioquío, fed fufceptís quotquot cü ipfoadi^ re Pópeíus ífufferat( Lentuli quippeutrig aderant ac Phaoníus)naue foluit, Sufceptus& pari poft rex Deíotarus eft,in littore certare cognitus, Caeterü cüm ccenz tépusaftuiffet, &apparauíffet gubernator quetum aderát,uídens Phaoníus Pompeíü abfq feruorü míni fterio feipfum abluere, procurrít, ety abluít,unxity.Deinde ín pofterü ei feduló effe,eítg feruire qucadmodá feruidomínis,uíq; ad ped& purgatione, coenzep apparati, haud deftí tít, V nde liberalitate minífterij nudíac fynceriafpícies quís, O,ínquít,generofis dj decora funtomnía.Síc ergo preter Amphipolim nauígás, ad Mitylene tranfíjt, optans Corneliá filiátp inde fufcipere, Cum infulg hefiffet iuxta littus,ad ciuitate nunciü mittít;no quale ex pectabat Cornelía pro hís quz ob gratía fcripra nuncíatág fibi fuerant: fperabatenim ex bello apud DyrrhachíG gefto opus Popeío tant unü fupereffe, Cefaré fugienté perfequí. In quibus eam obuerfanté coprehendít nuncius,qui falutare eam minímé cópos,fed plurímamaloriíqy maxima lachrymís magis dj uerbo exprimes,feftínare ipfam iuffit,fí Pom peiá afpícere optaret,naui fola,eácy aliena ínuectü, Haec cüm Cornelía audiflet terra fefe ftrauítmultá& ín horá amés mutág íacuít, Poft uix cópos mentís cü facta effetnofferg íd t&pus no querelarü nec lachrymas: efTe,per urbe ad pelagus procurrít, Popeío inde obuia ci facto,eáq; ulnis fufcepta fordida terragy illabente, V ideo, ínquít,uirno tue fortuna o^ pus,fed mez,una te naui uehí,quí ante Cornelíz nuptías quíngétís nauib,hocadnauíga baspelagus.Quid meínfpícere profe&us escQuid me inuifx no líquifti fortunz,qua teipfum cladetanta ímpleui- gfelix quippe fuiffem mulier,fi ante Publij obítum,cuiuíridís fponfafuí,uíta amififfem.Innoces poft ill&,quemadmodü preces optarüt,mori debuf: fed Pompeio Magno ut mífera fíerem,feruata fum.Hzc Cornelia dixiffeaíüt, Quibus Pom peíus, unam quíppefortuna,refpondit, Cornelía meliore qua te zqué decepítagnouífti, quód ea me per maius tépus cj mores eíus fint,expectauiít, Sed& ífta homines ferre oportet,fortunág etía experíri, Non em defperandü eft,ex his cladib.illam erepturá uírüínhec ínfaufta przcipítatü, Caeterá Cornelía feruítía pecuníasqp é cíuítate petíras nacta eft, Mi^ tylengí Pompeio falutatojad urbt eum ingredi petíuere enixíus,quib,no annuit, fed eos i, víi&ori Pompeius. 253 uidtori parere fuafit,ínqy eo fídere:clemente enim zquütg effe Czfare inquit, Indead Cra tipi philofophü uerfus(defcend erat em illee cíuítate defiderío Popeij)poft querelas bre víade prouídenría íntulít.A quib.fubterfugies Cratíppus,eüad fpem mítíoré adduxít,ne aufterus, néue cótradícendo maíorís moeftitie caufa illifieret.Interrogabat enim Popeíus deprouídentía,ílleg cotrà oflendebat ob reipub, mala in monarchia res Romanas labí o^ ortere, Deínde quomodo, ínquít, Popei, quóue fignoaflerímus melíus tecü fortuná e^ giffe,fí Cafarís uictor fuiffes?Sed hec quide mítteda tunt, quóue etia modo fe deorü facta nunc habeát. Pópeíus fufcepta coíugeamícisqs nauigat,fefefigens in locís haeren sq; ada quand comeatumqy captandá comodís, Primáaute cfuitate Attaleà Paphylíz íngrefTus eíipofteíus fuga;ubitríremes quada fibi obuíae Cilicía aduenere,militesqy hic quidà ag^ gregati funt;praeterea iter ordínís fenatorij uíti fexagínta,Indeaudiens claíIem adhucío fpité effe, Catoneqy milítíb, multis adfe collectis in Aphrícà trafjcere, lamentatus cum a^ micis eft feipfum incufans quodínuítus ci pedítatu cocurriffe quodq ualidiores copias abíg pugna nulla ín reamififfet,quodcy claffem nullo ftatuíffet in loco,ut fiaduerfa terre ftríspugna fuíflet,extépló marítímas uíres,copías,roburq; tam íngens cótrà oppofuiffet, Nullüáem Póperj maíus críme,nedq; Cefarís ftratepyema melíus fuít, didprelitamarítímís abftraxiffe auxilijs,nihiltame mínus coactus ob przefenté rem quíd decernereagerecg, cí^ vírates círci nunctjs folícítat,quafda ipfeaccedít;pecunías perquírens,fupplementüG; ad naues, Czter& hoftís íngeníü ac celerítate extímefcens, ne apparatu prariperet inuafus, abícelum fugaqg praemedítat, Prouíncíarü nulla tuta cogníta eft fuge uiris animo cuncta euoluentíb, Regíont Popeíus ípfe afferebat, Parthíca imprafentíarü ad fe fufcípiendü ap iisimieffe,eamqy fe perfragilé recreareiterumü erígerepoffeplurímistg copijs ín hoftes armare, Alf ín Afrícáad regem Iuba menté ínclínauere, Theophani Lesbío ínfani quíd. dam uidebat Aegypttü linquere, trí díerü nauigatíone abfenté, Ptolemzütg nó adire,zta te quídé pueri, fed beneuolentia beneficijsig à patre fufceptís Pompeio obnoxia. Infan& picterea uífum eft fe Parthís comittere generí ínfido,uíroc; Romano quonda affiníjapud quem fi fecunda patí poffet,czterís príor baberet,non fidere, eíusqy modeftia experiri nol leac Arfacé magís domínü fibí coftítuere,quí Craffum uiuenté ferrenon potuít, Deínde B iniquá cenfebat coniugem íuníorem ad barbaros ducí€ Scípionis genere ortam,quí cum Gitumelísacímpudicítía equélicentí metíunt, Sí em hec nó patíat, dummodo patípo£? feuideat;pergraueeft inter eosipfam obuerfari, quí facere íníuria poffe uideant, Hoc fo^ lum(utaiüit) Pompei ab itinere Euphratísauertít;fiquíde Pompetj ratío,nó fortunaipfa iter illud anímaduertíffe potuít. Igítur ut decreti eft ín Aegyptü fugere,€ Cypro tríreme Seleuci cum cóíuge foluít, Comítü hí ín longís paríter nauibus,alij ín onerarijs fímulue hí.Pelagus hínctutó preterijt. Audiens inde Ptolemaei apud Pelufíum cum exercítu effe, «duerfus forore bellum gerente, eó erígitur,nuncío ad regem exorandü prarmiffo, Ptole. maus pernímís erat íuuenís, fed quí regni adminiftrabat Pothínus, fenatü prímorü coe giEritem hí prímí quos ipfeuolebat,quib,coactís,quíd quiíg fentiret dicere iufTit, Gira Uequippe tum fuít de Pompeio Magno cófulere Pothínü eunuchi,&'Theodotüá Chium Praceprore in facultateoratoría mercede conductü, Achillamqs Aegyptíó, Excellentifsi^ míhiquidé confultores ínter cubícularíos caeteros alumnostq tum erant. Pompeíus horü decretítancorís ínfixís iuxta regione ínníxius expectabat, índignus quippe ob falutís gra uam Czfari deberi, Alíorá fententíz ínter fefe íta díuer(e prolate funt, uthi Pompeíit ex^ pelliiuberent,hi pulchrü dicerent uírü fufcipi, Ad quz Theodotus eloquentíz uím often tnsneutrü fatís tuti fore demonftrauit. Si enim fufcepiffent, fe Cafare hofte habituros, 'ompeíumqp domínü àíebat, Sí repulí(Tent, cum Pompeío eíectíonis crímen fubituros, Cafari caufam perfequutionís preberetoptímü ítagj effe uírum accítum occídere, Benefí Ciumem,ínquíthínc Carfarí fefe allaturos,metug; Pompe fefe liberaturos. Addídit prae^ terea fubridens(ut aíunt)homíné mortu&i nó mordere. Hac cüm decreuiffent, A chilla fa cinotís cura mandata eft, Hic Septimii quenda fub Pompeio duce quondam tríbunti mi^ tum;& Saluíiá centuríone cüm affumpfiffet focíos, praterea tres autamplíus quatuor fa tellites; puppim ad Pompeítt mouít, ad qué tum éfuís connauigantibus prími preftantío. lésqjomnes defcenderát, utrem euentumqQ ínfpicerent. FTi ergo ut claffem non regíam, non culti; non íuxta l'heophanís fpem Pompeíumrecipiendum uiderunt, fed paucos ad^ modum homínes una ín fcapha adremígare, confeftím íd uilipendiü habuere fufpectum, mpeíum& admonuere utí naue ín interíus ageret pelagus, donec extra perículá effet, "itrea fcapha íam cüm propíor effet, praueníens Septímíus furgit, Romanodg eloquío ,] i Mortui ton mordeht, Plutarchi C Pompei imperatore appellauit, Achíllas Pompeío grzece falutato;ipfum admonetín fc Interitus Porupeij, pham cofcendere: límü em effe cgmultüt,ínquít,nec profundü quod tríremí ad nauígandg e fupperat,cüm mare perarenofum fít, V ix hec díxerat,cüm naues quafdá regías infirudias afpexere,líttusip ab armatis obtínerí,unde cuncta foreínuíaad regreffum cognofcebani, Preterea ob abífceffum erat& percuflorib.ius,perftare ín fcelereinfidelítatis atc5 nequiti perfequendz. Cornelia ergo queíamuírifine lamentabat,Popeíus cüm ultímó cóplexus efTet, duos centuríones in ícaphà ingredi iuffit,&ex libertís unà Philippü,feruü& Scynen nomíne.Inde cá Achille comítes dextrís eü fufcipereappararet,ad uxore filíumáy uerfus, Sophocleít illud íambícü protulit, Quifquís domi tyrani proficifcít fit íllius feruus,lícet]í ber fiet, Hzcpoftremaad íuos locutus fcaphàá íngredit, Cotínuo inde fpacio à tríremead littus ínterpofíto,ut uox nulla pfahumanaq ínter nauígandü ad ipfum eft facta, ad Septi, míumq ínípícies, INO ego te,ínquít,comilitone quondà met agnofco:llle nullo falutatío^ nedata,nullog grato colloquío, tanti capíteannuít, Deindecum fterü multü fieretfilen tí, Popeius paruo ín libello oratíone ab fe grace praefcripta ad Ptolomaei oraturuslege: re íncepit. V tlittorípropíus fiunt, Cornelía qua ín tríremi Pompeij anxía erat, fine tacite animaduertens,cüm multos afpexiffet ex regijs defcendere,uelutí ob gratia falutesq viri coueníi(fent,fidereincepit, Inter hec Popeíus cüm Philippi forté manü apprehendiffetut facilíus furgeret,Septímíus tergo inftans,príor enfe eü transfígít,índe poft eum Saluíus, poftqgAchillas gladíos nudauere, Pompeius utrag; manu toga fuperfronte obducia,nihil feipfo índignü autlocutus eft, aut fecít,fed tantü fufpírans fe ictibus praebuit, L1x, annos natus,uítamz claudes díe natale fuü ínfequetí, C uí ín nauib.erát ut aípexere caede, ulula, tu ad líttus uíqy emífTo;ancorís celerrime eductís effugere, In pelago altíus petíto, uentus adeo uehemetiorflauit,utab Aegyptíjs perfequí fatagentib.auerterent, Czterü Pompeij caput humerís uulfum,relíquü uero corpus éfcapha nudü ín líttus eiecere;acín fpectacu lum cuíufq relíquere.Iuxta aütíd permáfit Philippus quoufcg aftantíü oculí abüdeimple rent.Is poftea maríipfum cüm círcüabluifTet, quadá fuízmer tuníca íd círc&uoluit, Deinde cüm czterís caruííTet, littore círcüinfpecto,rcliquías paruz fcaphz reperít,ueteres qcide, fed que corporí nudofatís effent, quae neceffaría pyra integro toto&p cadaueti haud prz buiflent;hzec cám afferret ílle,ftruerettg,homo occurrít Romanus zrate íam fenex,quíue prímas mílítías quondá íuuenís cum POpeío fimul peregerat;híc quís homo,ínquít,es qui magnü tumulare Pompeiü accingeríscrefpodente íllo,fe libertà effe;fed nó tibi uníco,dí^ xít,hoc decus obtínget,at mehuíus píjffíme fortis ín parté habebis,ne ín omnib,peregrína tíoné meá pro multis miferijs coquerar, Huicergo cü occurrerím, palpare me hoc finito, manibus meís círcumínuoluere maxímü Rom,omníiü imperatore, Síc tumulatus Pon peius eft. Poftera ueró die L. Lentulus hor& ignarus€ Cypro nauigans íuxta líttus uectus ut funere& pyrá infpexit, Philippücp iuxta infídere, nondit eo ab afpectu cognito, Quísu tíqy;inquit,fatis bic peractís quíefcitrparumperd; amens factus, ductis poft fufpirijs,fortt inquít,tu híc es magne Popei, Deinde paulü cüm defcendiffet, coprehenfus obíjt.Hicma gníPompeíj finís, Caeterá non multo poft Caefar in Aegyptit perturbatà prouíncíi profe &us,afferenté Pompeíj caputut fcelus execratus eft,oculosq; ab ipfo auertít: gemma ue ro Pompeíj cüm fuícepiffet,illachrymauít:eíus gemmae figná erat enfifer leo. Achilla aíft; atqj Pothínü fugulauit,Ipfe rex pugna uíctus,iuxta fluuíum euanuit, Theodotus fophifta Cafaris fupplícíü euafít. Aegyptitem cum effugiffet, humili míferod; ín geftu pererrauit odíj metu. M. Brutus ís qui Caefar occidit, eum apud Afia inuent& coprehendit, omniq cruciatu afflíü trucidauit, Popeij reliquíz ad Cornelia delata apud Albani pofita funt. COMPARATIO AGESILAI ET POMPEII $253 Ic uítz funt,dífcrímina nuncpercurramus, Prímif,ad iftam potentíá glo | Pompeíus íntegrítate peruenít, Sylla patri tyrannide liberanti, prclar | busamicus, Agefilaus dum ad ímperíum contendit nec fas nec íus refpic ! fo Leotychida uelutnotho, quem filium frater Agis legitímü declararat, uot numínís cotempta, quz claudum regno prohibebat. Iam Pompeíus Syllamátuiuenrem coluít,& mortuum uenerabatur, corpore ipfíusà Lepído per uím extorto,& Faufto d ín generum accíto, Agefilaus contrá,leui caufa contumelía Lyfandrum affectumrelecn: Quanquam non mínus ín Syllam Pompeius contulítbeneficij quam accepít,cüm g^" laum Lyfander& Sparte regem,& Grazcíz fecerítimperatorem, Círca renipulliram íun gesq quecung tranfgreffus Pompeius eft; pleraque Caefaris& Scipionis con e nece ríamq: ísínre ítpul Pompeius. 254 1 neceffitate comifit, Agefilaus uero Sphodría,ob Atheníenfiü iníurià capíteplectendum, filjamoribus indulgens íudicio fubtraxít, Phozbída, l'hebanü foedus uiolante,eadé caufa làm€ enixé defendít, Summa quicquíd íniuríarü Popetj ín fuos eft pudore ínfcítiáue fufceptü,hoc uníuerfo Spartanos híc períram& ambitione affecít,grauí Thebanorübel^ lo morib.iftis fufcítato,Q uod fi tribuere quíd in hís erroribus fortunze lícet,coijcere Pom pejfortund poterat nemo, cüm Agefílaus Lacedzmoníos quód regni claudi pravíde^ bantfuffugere no pateret:haud defuít ením Leotychídz,fexcenties lícet illecitímus& renoalíenus argueret,quínEurytíoni cenuínüregem,Sparteg proutoraculü íuffit,recti peitducé exhiberet, nífi propter Agetilaá Lyfander oraculo tenebras offudi( á let. Eíueróà quod de Leuciricee pugnae defertoribus refpodens, quiefcere leges eo díeiuffit, fimile ne Pompeij quídé tam expromptü ín repub.fact&ullü habemus, Cótrá eniím,ne hís quíd£le: gibus quas ipfe tulit,teneri Pompeíü uolebat, quotíes oftétare potentía libuííTet: illeueró leg, quas ínuíolatas eíle iuffit, pro cíuía falutefoluendarü uia talem ínuenit, qua nec reís illenoceret,necfí no noceant,foluerent. Cuí facto etíahocínimiítabile cónumeremus, gy mandatü patríze cumprímiü accepít;ínchoataper Afía negocíamomeéto línques abíuít,no quemadmodà Pompeíus ijs modó rebus unde gloría aucuparet, patriam iuuans,fed hanc propofítà folam habens,tantá potentíigloríamq dímifit, quantánemo poft príüsue Ale^ xandro habuít excepto. Sed íam bella& expeditiones conferamus:equídé trophzort nu metouiríámuemultítudini,quas Popeius cumulauit;aut multitudini praliori quibus ui Gortotíes fuit,ne X:enophon quíd£ ipfeputojuíctorías Agefilaí collaturus fuiffet, prater ceteras lícet praeclaras natura dotes;hoc íllipeculíareconceffum fitquidlibet de hoc uíro fctibere dícereqg poffe, Plurím& aute íllainhoftes cleméetía differre uident, Nam híc quídé dumfubijcere Thebas, Meffenà excindereuult,íllà gentís totíus matre; hancfolàtum pa^ ttíz fuperftítE, part abfuít quín Spartà amífiffet,certe príncipatu Gracor& excídit:ílleue ropíratís eta; fupplícib,modo,habítandas urbes dedit, Tígrane triumpho deftínatü,focíá «diunxitceternam Qj unius díeí memoríà malle dícens, Quod(i prímas imperatoríze uírtu tis fummis tant& bellícafíbustribuerepar eft, longé poft fe Lacon Romanü: elinquít, ut qui LX x, millibus hoftíü patríam ínuadentibus,nec reliquit necdeftituit fuos,paucoslí^ B ctarmatos habens, eos haud príde ad Leyctra uictos.Pópeíus uero, Czfarí quíng tate tummillib.& trecentis uná Italize oppíd& occupantí,ftatim urbe ceffit, feumetu tam pau csillosienobiliter formidás,feu falío plures effe coíectans. Ad hec,fuis tantüliberís uxo rcg coiunctís,omnid ueró czterorü defertís fugitabat,cum uelpro patría pugnando uín^ ceu melíorí,cíui prefertim& familíari;cedere decuíffet. NNücueró cuí prorogarepro^ uíncià, decernere confulat& graue putabat;eíus uoces,dum urbe prodidit, audíreneceffe fuit cüm uí&tor diceret, Tribuna& cxteros omnes captíuos effe fibí, C) uod igit maxíma& boníducis officia femper fuit;ut fi uirib,fuperíor fit, ad pralía hofte copellat, fin inferíor, ujnecogi poffit procuret,hoc Agefilaus ftrenué feruàs,ínuict fefe dedít, Similiter Pom^ pet Caefar, quà fuit inferior, ne quid ísincomodi daret;fugiebat:quà fuperior erat, ficilla adortus eft; ut femel terreftrípralío cogreffum, derebus omnib,coéeeritpericlítarí, opi, forimarís ifta peruícacía mometo potítus,quas illeres equé fíneprelio retínerepotuííTet, Quodfa&d fi quis excufare pergat, magís díonü reprehenfíonefacit, Juuené ením tumul^ t&clamoríbus euictd comoueri,& à propofíto certo cocedere,utueri(imile,(ic eft uenía digni'Pompeia ueró,magná íll&,cuíus exercititpatríam Romani,caftra fenati,huc quíf7 quisno confugiffet,proditort uocabát, penes qu£ uná imperiü effet,cuius ductu femper cet Ipreclaré ceffiffentquisferat cá Phaonij&Domiítij fcómatís, Agamenon fcilicet neuo ü- aQ,» f."S--€ 2/78? enti non coactus,omne pro libertatepríncípatug perículá fufceptü neglexiteQuí h"]& I t fart rerüaffíduas uícescogitaffetfolá, príncipió ftatím pro patría pugnado fefe op. tet,nec turpe putaffet,fífuga Themíftocleo confilio fufcepta,paululum ín Theffalía do fubfifteret, Nec; ueró ftadi& hoc,hoc theatra, Pharfalíos ínquá cápos, pro ímpe cernentíb,fic oftenderat deus,ut uelutprzeconís uocead cogreffum cítatus,uel pro^ 'ue'alterícorona cedereneceffe foret:fed multos campos, urbes innumerabiles, terrá utríam,opportunítas marítime rei prebebat,ímítari modo IMaxímá íllá,IVIaríue,aut Luca q, gefilatipfum deníg uoluiffet, Na íshaudminores Spartz tumultus, Th "nlsütbro regione certaret prouocantib.tolerauít,calumníarü& reprehenfionís í: SYP'Oplurimá fubiuit,ftulta rege feredo,& quiefcere iubedo,dá exequi rectíffim: eGundeno folá inuítos Aeovptíos, Spartág extantorer(üi dífcrimine tutam feruauit, tfan ha.^ uu Lo£s;;: n. 1 m s SAO NE Vophaü etiam uíctis Thebanis íntra moenía erexít, nonalíunde uíctoría parta, quàm Plutarchi C quódadcertum exitum hortantibus fe non obtemperaffet,à quibus laudem poftea ferua, tís ingentem reportauit, cüm Pompeíus eofdem quibus íncítantibus obfecutus eft, erro, rum fuorüá graues habuerítínfectatores, Tametíi deceptum quidam Scipíonefoceropu tent,cüm ís allatam ex Afía pecunía íínteruertere conatus pralíü maturaret,tandj nullo ad protrahendum bellum fumptu íam amplius fuppetente, Quod utuerum fit, nihil moueri tamen debuitímperator, autratíoníbus falfisad prodendum tantas res índucí, Haátenus haciíta habent, In Aegyptü uero fuga coactusilleuenit;híc nec coactusnec honefté fatis, quíppe quí pecunia;undebellum Gracís inferret, inter barbaros corrogaturus erat, De, níq,quz res meríto propter Pompeii Aegyptijs obíjciuntur, eafdem ifti obijciunt Acefi lao, Nam eorü ílle perfídía períjt,círcumuentus;quibus fefe credebat;hicfidem fuam fecu tos deftítuit,feceffione à focijs ad hoftes facta. Alexander Magnus GVARINO VERONENSI INTERPRETE, *" za1s Alexandri Carfarísqj qui Pompeium proflígauít uitiínhocue, lumine fcribere orfi, obpropofítam rerum geftarü magnítudínemni723 hilaliud quàm excufatíone lectorí przfari uifum eft,ut fíamputatís plu rímís, haud unamquamq rerum famofifsímarü ín numerum explíca, B mus,nenos carpat, quippe cüm non híftorías, fed uítas perfcriberein 4| animo fit, Praeterea no ufquequaqy clarifsíma gefta uirtutem flagítíag fees Vm.» Nnajdeclarát,uerum exígua perfzpe res,acuerbum,locusq; quífpia, mores magís aperít,quam hoftes ínfiníti prlío cefi,ingetes acíes,& oppida expugnata Quem admodüigiíturpíctores neglectís caeteris partíbus,ex facíeac uultus forma, undemorum índícium extat,(imilitudines capíüt;fic& nobís indulgendum eft, ut animorü fignainea mus, per ea utríufgy uitá fignificantes, eorü amplítudines acres bellicas alijs relinquétes, Porró credendum eft,paternü Alexandtí genus ab Herculeper Caranum,maternü ueró ab Aeaco per INeoptolemá extítife, Philippus cum adolefcens effet, unà cum Olympía p deín Samothracía facrís fe initiaffetradítur, quá puellam parentibus deftítutà adamarat, eamg Arybba fratre confentíente, connubío fibí coniunxiffe. Illa igitur defponfata,ante eam nodie qua ín cubículo fe uíro comifcuit, exíftimauít facto tonitru fibi ín uterüfulme illabi,ex cuíus íctu cüm magni emícuífTet incendía, poftea ín laté díffufas flammasabijt, Philippus quoqppoft nuptias per quíeté ufus eft coíugis aluo infigne affixiffe bulla,cuius fculptura,quemadmodá ís exíftímauerat,leonís habebat ímagíne, Ob quod fomniit cum czteríquídem coiectores attentíoríi cuftodía obferuandá efTe Philippo coíugem interpre tarent, Aríftander Telmefeus grauídam effe muliereaffirmauit: haud ením folerevacuts figilla rebus affigitanímofum quoq;€ leonís natura przedítá infante parítura, Quondam ywfimuinfine íuxtadormientis corpus Olympíadiís draco accubuiffe confpectus eft,qua resamore cha duddemi. ritatemqy Philippi uehementer extínxífTe dícítur, adeó ut íllius perfzpe concubitus euita uerít,fiuealiquas magías& uenefícía reformidans, fiue illius cofuetudíne& contuberntü cuíquá deo ex quadárelígíonepermittes, Alij funt qui de hifce rebus fíc perbibeant. Inca regione mulíeres uníuerfas,quas Dodonas ac Mímallonas cognomínant,ex vetuftoritu Orphei ac Bacchínumínibus afflatas, multa ficut Edonides,& quz A emí rupes incolunt Threfcz,perpetrare,à quib. Threfceü,hoc eftdeos ample feduloq; uenerandi nome exor tum uidet. Olympías hífceafflari numínibus auidiffima, eorü folennía facra horribiliorl quodam modo atq; barbaríco producebat, Ad thyafos ením eximia magnitudinis& man fuefactos quídem trahebatangues,quí multotíes per hederas& myftíca illabétes uentila/ bra, foemíneosq thyrfos atqj coronas amplexí, uítos terrore fimulac ftuporeafficiebant, Philippus auté cüm póftilla caufa Chaerone Megalopolitanü Delphos mififfet,hocàdeo relatum eftoraculum:; Iubere eum Hammonirem díuíná facere,€ hunc ín prímísdeum uenerarí;ípfum ex oculísalter& amiffurü,quo ín draconisforma concubente deumOlm píadí per íanuz rímam afpexerat,Olympías quoc(fícutinquit Eratofth enes foli[1o W fcenti ín expedítionem Alexandro, geníturz detexit arcana:;proínde dígnos genítore jh mosfouere íuffit. Alij traduntípfam íd deuitaffe, ac dicere folitam, Non definet Alexan der ínuífam meTunonií facere. Natus ígítur eft Alexander círcaidus Augufti.Ipfo rn díe templum Ephefiz Dianz concrematum eft, ficut Hegefías ille Magnefíus uoc em " A A, AP:: erit tus eft, cuíusadeo truculenta extítitínclamatío, ac frigida, ut ipfum extínguere poer Alexander Magnus. 255 1 incendium, Iure ením Díanz templü arfiffe aiebat, qua ín Alexandrí ortu obftetricando fuiffet occupata, V níuerfi uero magí ac facerdotes Ephefij alías perhoc íncendi& portendícalamitates praefagientes, percutla facíe uocíferantes dífcurrebant, ea die magnà A fize peftem fímulac pernície exorírí, Eodemfermé tempore cüm Philippus Potídzam cepit fetutbem,terníad eum fímulafferunt nuncij,& Illyríos ab eíus duce Parmeníone íngen^ tiprelío proflígatos,& fuum ad Olympía uí&tore equi extítiffe, tertíus natá Alexandra elfe Quas ob res letum Philipp& uates magís ac magís ad fpem erexere, quód infanté tri^ busortum uictoríjs, infuperabílem futurü affirmabant. Corporis ftaturam egregic al y» fippo factedeclarantímagínes,à quo folo dignüi duxít effingí. Eum multi cüm amící,tum v«l.M«x.lib, fucceffores pofteríus funt imitati, Ceruíx quídem ad lzuà paulüm acclínatíor,humectan. 3. cap. u. tesetíáoculos mirífícus ílleartífex dílígenter conferuauit, Apellesautem cum fulmen ge fantempingeret, haud colore ímítatus eft; fiquidem fufcü& facie fordidum fecit, quem colore candído fuiffe perhibent, Miftus candorí rubor uultá ipfius ac pe&us ílluftrabar, InAriftoxení comentaríjs legimus, eíus membra atq; ostam fuauifsímum odorem exha- We laffe,ut& interíores tunicae mírabili fragrantía complerentur, Cuius reí caufa fortafTe fuít DI. n quedá corporís temperíes innato caloreferuentís, Cüm ením(ut Theophraftus zftímar) ht humorà uapore dígerítur, fuauís gígnatur odor oportet, Eapropter arída atqj torrída or^ bísterrarum loca, pluríma& przeftantífsima ferunt aromata, Sol ením putredinis mate» tamhumorem exhaurít, quí rebus abundat extrínfecís. Alexandrum ab ipfo calore cor: porísbibacem íracundumqy fuíffe conftat, Eíus adhuc adolefcentulí effulfit modeftía,qui cimceterís quidem ín rebus exertus propenfusq ferretur, ad corporís uoluptates contí^ nensatqj immotus omníno perftabat,eas multa cum temperantía attíngetrs, FTonorís cu^ pidus, preter zetatem grauítatem quandam& anímí magnitudinem fapiebat, Non ením quilibet ex reomne gloríze genus, quemadmodü Philippus, affectabat, quí dicendi uím ilophíftícís comparabat ornamentis, tum curules Olympior& uictorías nummis infigni bi Cum ex qualibus nonnulli ex eopercontarentur, ad Olympícü nunquíd ftadíum lí bes decertaret(plurímü ením pedum celerítate pollebat) Libens equídem, ínquít, fí de^ «rütutos mecum reges habíturus effem, Is autem quanquá ab omniprorfus athlerarum 8 genereauerfum alíenatumáp habuiffe uídeatur anímü plurima tamen nó tragoedorü mo^ dotibícínum ac cítharcedorum, uerumetíá heroícorum uatum zdidiíffecertamína tradi» tur uenatíones item multifarías,€ clauar& pugnas, Pugilum uer& pancratíaftarü fpe^ &aculanon magno ftudío curauit. Olim cüm forté abfente Philippo legatía Perfari rege veniffent, eos cüm hofpítío tum cófuetudine captos, fíucundifsíma fibi familíarítate con» iunxitadmírantes quód ís nihílaut pueríleaut humile fcifcitareturjuerüm aut uífarum lon gitudínes,aut fuperiori modos ítínerá feduló perquírebat, multa nunc fuper rege qualís inhoftes effet, nunc fuper Perfís, quz uíres,aut quz effet potentía rogítabat, Quas res ad^ niatilegatí,& laté diffafam Philippi grauitate nihil prz huius pueríalacrítateac magnifí «nta ducere, Q uotíes à Philippo autnobile quoddam captum oppídi, aut memorabili pralioparta uí&oría nuncíabaturhaud magnopere lxtabatur,ceterüad fuos aiebat xx qua ls Omníaó puerí genítor occupabit, ita ut ne uobí(c& grande ullum ac infignefacinus oftentare míhí fítrelíquá, INon ením ipfum ulla íllecebrar& aut pecuníz, fed fola uírtutís acglorize cupido tenebat, quoq; maíoresa patre facultates acciperet, eo femínora gefturü aittimabat, Qurocírca crefcente domínío,gerendarü rerum exhauftam fibí materíam ra^ ü5,n0n opes, non delítíari ufus, ueràm certamína& pugnas ardebat,& unde fibi eloríà Compararet,príncípatá affectabat,Q uamobre ipfius cura compluribus(ut parerat)nutrí oribus,padagogísac praceptoríb. mandata, Przeratuníuerfis Leonídas, uir cüm mort Leonida: Afe&utrítate confpícuus,tum Olympíadi necefsítudíne iunctus, Is cüm padagogíz nomen. xandri alius, onetum alioqui atq; clarifsimü abhorreret, à czeterís cüm ex homínís dígnítate, tum ue» I ipfa necefsitudíne alumnus acdux Alexandrí uocabatur. Lyfimachus autemnatíone L/fimacbus Grnan,€ ret nomíne pzedagogus erat, Qui cüm nihil aliud urbanitatís haberet, nifi pedagogus, quodfe Phoenícem, Alexandrum Achíllem,Philippi ueró Peleum nuncupabat, amaba^ "tiam fecundumproíndefibi locum uendicarat.Inde càm Philonícus Fheflàlus Bu^ Pucephalus Cephalum Philippo tribus ac decem talentís emifTet, experiundí gratía du&tus ín campum Alex. equa, "quusferox admodum& rebellis uífus eft, ut quí nemínem ex hís quí círca Philippum uerfábantur, tergofefTorem admitteret, nec plaudentis uocem fufferret, cunctos pafsím fetcíens, Id grauíter tolerante Philippo, equumiQ períndeomnínoacíndomitum abijcí! "andante, Alexander cüm forte adeffet, Qualem, ínquít,equumnegligunt, dum eo per Plutarchi c imperítíiacmollitie uti nequeunt? Quod dí&& prímo Philippus tacítus tulit, Eodem fz, D Gellius lib,z, cap. 3. Viadem Homeri Alexan. fub pul uino tenebat, píus obloquente,egrec ferente, Maiores natu íncrepas,aít,tanquam& prudentior,& in hocdomando equo long? potentíorz Tum ílle,hunc faltem,inquiít, me cómodius d ceteri pertractaturüaffirmo, Cuí Philippus; Sínidnon fecerís, quam pro hac ínfolentía poeni luescEgo Iouem obteflatus,ínquit,equí precíü foluam,Sublato rífu, fimulac inter eos ar, gentí modus defínítus eft,feftinabundus Alexander correpti habenís equü contra folem conuerfum ftatuíitianimaduerterat enim equüi dum prolapfam ante fe umbráagitarí con, fpiceret,perturbarí.Indeípfo nonihil molliter círcumducto, blandeqg; iuba manibusattre étata,ubí nihilominus aníimofumafflantemtq narib, cernít,reíecta fenfim chlamyde fei, uenilíter attollít,eequumqg fecurus afcendít, Que nullis fatigati uerberibus aut calce, cüm lorís attractís mínas níhil curare,& magnopere curfum appetere cerneret, laxat habenas, & ipfumacríusuociferans ínfeftís urget calcibus, Tacít& prímo Philippi angebatfolícitu do:ut ueró letus& geftíens uerfas retorfit habenas,caeterorü quídem íngens clamor ínfe quítur, pater ueró prz gaudíoillachrymaffe tradit, defcendentíscy caput ofculans dixiffe, Alíudtibíparíamregnum quazre,nec enim te Macedonía capit. Caeterum cüm íamperuí cacís Alexandrü íngenij,& neuíi fuperaretur fummopere contendente cerneret, quitame ad uírtute ratíone facile induceretur, perfuadendo magis quàm imperando fecü agereni/ tebatur. In eo quocy comonefaciendo ac erudíendo paruá mufíceac liberalí& artium pra^ ceptoríbus fidehabes,quód eímaiora quadi opera ac dilígentía,&(ut Sophocles inquit) freno pariter&clauo multiplíciopus exifteret;accerfít cunctorum ílluftríflimü& clarifsí mum& doctíísimü phílofophorü Aríftotele, pulchra quide íllí,& pro ipfius dígnitatedi, fciplinz preciaconftituens.Deftrucià enim abfe Aríftotelís urbe Stagiram exadificauit, cíuesq; tum difsipatos tum feruos reftítuit, Eís ígitur fcholàac gymnafíü ín INympheocir ca Miezá oppidü affignauit, ubi ufq ín noftrà etatem Ariíftotelís fedes marmorez,umbra cula,& deambulatíones uifunt, Conftataute Alexandrü non ethícz tantü ac politíce,ue^ rumetía occulte magíscp ardua dí(ciplinz praecepta coparaffe, quá peculíaríter contem platíuz cognitionis fcientia appellantes, haud multitudini impertità edocebant, Etenim cüm íam Alexander tranfifTet ín Afia,& nonullos de hífcerebus ab A riftotele librosadí^ tosaccepíífet,ad eum quanda dephilofophía paulo liberíus fcripfit epiftola ,cuius hocex^ tat exemplü, Alexander Aríftoteli felicitate, Haud abs terecté fa&ü eft, quod fpeculatiuas zdidifti dífciplínas, Qua em ín re caeterís íam nos praecellemus,fi ea quibus erudítifumus ftudíaomnib. cceperínt effe cómuníazMallem ením fingulari difciplina, dj poteftate pre ftare, Vale.Hancgloríz cupíditate íta confolat Ariftoteles, ut quí eos libros aedítos perín deacno zdiítos excufaret, Et profectó Metaphyficorü opus cüm ad docendü,tum ad per dí(cendum níhil utilítatís habens,hís quí ex ínítío eruditi funt, exemplar quoddáperícri^ ptum eft, Aríftoteles atit Alexandri gratía preciput& medícínae ftudíà operamqy dediffe ui detur.Eíus enímartís no folüm contemplandz ftudiofus extítítjuerumetía agrotantibus amícís opem attulít,& remediía quaedáac ciborü obferuationes inftruxit, ficut ex ipfis per^ cipilícet epiftolís.I[dem& difcendi& legendi cupidus, Iíade quá tei milítaris uiatíci exv ftimare ac appellarefolebat, Aríftotele exponente perdidícít,eam femper unà cá pugíone fub puluíno íacenté(quemadmodü Onefícrates tradít)tenere folitus, Cüm ín fuperiorib. locis librorü copía fibí deeffet, ea caufa dimífit Harpalum; à quo Phílippi codíces,multas Eurípidis, Sophoclis,&Aefchylítragoedías accepit, preterea T'elefte&Philoxeni: díthyra bos.Príncipio Aríftotele fumma profequens admiratione dícere folebat, fe íll& no mtnus quàm genítoré amare: ab hoc ením uíuendi, ab íllo at beneuíuendi ratione& caufam fe affequut&. Pofteríus atit concepta de íllo fufpicio eft, nullo tamen eum affecít íncómodo, ueri cüm uehemens illa íucundítas& immenfus amor remítteretur, alienatí animifigna proferebar.Ille tam? ingenítus parítercg ínnutrítus phílofophize zelus ardorqi, haudquag ex pectore dilabebat. Cuíus reí teftímonío eft,reddítus honos Anaxarcho,& míífa Xeno cratí quínquagínta talenta, Item Dandamís& Calanus, quos ftudíofífsimecoluit. Inde bellum aduerfus Byzantíos gerente Philippo, Alexandro tum fextumdecimi etatis anos agentí,rei Macedoníce acregní admíniftratío relícta eft, Tac deficientes ab eo Megaten fes prelio fudit.Capto mox oppído,expulfis uibarbarís miftos ad íd babitandá índuxttin colas,cíuitaté Alexandropolím appellauit; Eí quoq; pugnz quz contra Girzcos gefta s ín Charronea,cum copijs affuít, prímusq; contra facrá"T hebanorü cohortem írrup!* t cítur.Hodíe quoq; uetufta penes Cephifum quercus oftendítur, quam proínde Alexa driquercumuocant, quódibí caftra pofuiffe fertur, INeclongé Macedonum exutfepo Alexander Magnus.?$é 4 chrum.Quas ob res Philippus fumma erga filium utz quá eftbeneuolentía affedtus erat: quammaxíme uero laetari, quód Macedones Alexandrü quidem rege, Philippum aüt im^ peratoré uocabant. Caeterü cüm ex amore acnuptíjs Philippi domeftícz fedítiones exorí rentur,íta ut regía uxor& ceterae mulíeres gré feinuicem ferrent,magne ínteríus queri» moníz,iurgía;ac difcordíe uerfabant,quas Olympíadis afperítas,zelotypía& animorü fe rocitasaugebat, Alexandrumq laceffebat, Aptífsimatg prefertim ínter Cleopatre nuptias ínimicitíar caufam adhibuit Attalus,quam cüm íimmaturá Philippus adamaffet uirgine, moxuxore duxít. Auunculus ením puellz Attalus ín ipfo conuíuío temulentus IViacedo nesexhortabatur, deos orarentutad regní fuccefsíone legitímus ex Philippo& Cleopa^ tra crearet haeres, uare excandefcens Alexander, O improbá capur,ínquit, nos ueró ti^ binothí uídemur^cíimultg ín eum raptü mifit poculi. Infurgens inde Philippus cótra Ale^ xindrá nudato mucrone fertur: fauenteutríg; fortuna tum furore tum uíno, dus ínanís excidit, Tune Alexander couícijs adortus,híc eft ille inquit, uiri, quí ex Europaín Afiam manfítá ínftruens,& ex toro ínproximü tranfgreffurus torum, pronus cócidit, Poft eam vinaria difceptatione, Alexander ubíreceptá fecum Olympiadem ín Epiro relíquit, ipfe inlilyrijs obuerfabatur,Ea tempeftate Demaratus Corínthíus hofpes Philippoperquam familiarís, Ángenuam quandam dicendií prz fe ferens audaciáad eum peruenerat, Quem poftiunctas dexteras blandoscy fermones intetrogante Philippo,quona modó Grecimu tuam inter fe agerent concordiam, Tua míním íntereft, ínquít, Philippe Gracie curam fuícipere,quí tot dí(cordijs atqy calamitatibus propríi cumulaftí regíam.Q uocirca reíipi^ fcens Philippus Demaratum mífit, qui precibus Alexandrü reuocauít,Inde cüm Pexodo rus Cariz praepofitus per amícítíam íníta cum Philippo focietate,maioré natu filiam Ari» deo Philippi filío confugem dare concupifceret, in Macedonia mifit Ariftoníca, Eam ob remcüm amící,tum mater íngentes cum Alexandro feditíones& colloquia ferebant; Phí lippum ením fplendore nuptiarü& rerum amplítudine ad capefTendum regnü Arideum alirmare.Q uibus rebusperturbatus Alexander, Pantomimü tragoedíarum TheíTa'um mittítín Caria, quí Pexodorü inducatut repulío Arideo,quí¬hus fít& miníimé ment compos, id fec matrimoníü conficiat. Eares Pexodoro longé magís dppríor eft comp placíta,ld ubi Philippus fenfit,amícum quendam admodum familiare ipfis Philotam Par menionís filium fecum affumens, cubículá ingreffus Alexandri íllum acriter obíu rgauit, Kafperis carpfit couicijs,degenerem& prafentibus índígnü bonis appellans, qui Carío homíni€ barbarí regís feruo fegenerü fíeriaffectet, Dehíncad Corinthios fcribít,utad fe uinum pedícis Theffalum míttant, Czteros aute equales, Harpalum, Nearchum,Phry gium Ptolemzeum ex Macedonía coegit excedere, quos pofteríus Alexander reuocatos perfummos habuit honores, Czeterít cum Paufanías Attalí& C leopatre confilio conftu^ patusjnullam affequí poffet ultionem, Philippum obtruncauit, Cufus cedis uel maxíma inOlympíadem caufa relata eft, quód furenté adolefcenté exhortata magis atq; magís la^ wflinuslib, o. csife Nonnulla etíà Alexandrü attíeit calumnia: nam dum poft ídftuprü obuíum fibi Paufani multa coqueftum habuiífet, illud Medea iambícà protulífTe traditur: Socerum limul marítumq; ac focíam torí, Quínetíam conífocíos ínfídiarum perquifitos pcenis affe ci. Eodeinde forís abfente, càm Olympías Cleopatrá fuís manibus crudelifsime necavit ftiindoluit.Alexanderannos uiginti natus plenit ínuídía& grauifsimís odijsac pericu: lisundíey circunfeptá affequutus eft imperium. Nec enim uícínz barbarorü prouincie& mttones modefté feruitute ferebát. Auítaueró domínia patriosq príncipatus affcctabat, cüpata enim armís Graecía, Philippusnullum eius componendx pacandadi tempus ictus czeterit mutatís tantummodo perturbatisqy rebus€ ingentiprocellaper ínfuetas(id Duítates fluctuantibus diem obierat. Ea tempeftatís condítío cüm graue Macedonibus metum íncuteret,opus effecenfebantut Alexander Gracíz rebus omiífsis, uím nullís aftiet& barbaros quíab eo defciuerant,per comitate& clementíáad fe reuocaret, nouan anmreri ínítiis protempore captatís, Fluíc aduerfatus fententíz Alexander,regnü potus audacía& anímí magnitudíne tuerí& conferuare ftatuit. Sí quíd ením excelfí& elatí ami remififfet, moy fe cunctís peffundatüirí.Itag; barbarorii motus ac bella cü exercí"uaduolans confeftím ad 1trá ufc; compefcuit, ubí Syrmum Triballorü regem comiíTo Ingentípraelio fuperauít, Poftmodá càm Thebanos ad defectione concitarí, focioscy íllís 'Geníéfes accepiffet,per Thermopylas ftatím copias adduxit, fefe uir& pro Athenienfiü muris declaraturnm dí&títans, quem Demofthenes puer& quidem dum in Illyrijs ac Tri^ allis Uerfaretur,mox ueró ín Theffaliaadolefcentulum appellare folebat, Thebanorum Thebe capte ab Alexandro. Iuftinus lib.ii, Plutarchi igitur murís admotus, eis ut facti poeníteret fpacii exhibens, Phoenice& Prothytem fibí tradi pofcebat, ac modó fibí concilíarent libertate donatos per precone declarabat, Con, ttá ThebaniPhílotam& Antípatrü depofcebant. Inde quífquís libera uellet effe Graci focías fibiíungereacíes publico monebátedicto, Tum Alexander Macedones ad bellum inftruxit, A Thebanis aduerfum hoftes& longéquídem plurímos,fummiís uiribus ac ir tute impigre decertatum eft, Interím Macedonibus qui cuftodíae Cadmez arcis praerát, à tergo ínuadentíbus,circumuenti"Thebani ín ipfa pugna cecídere, Capta cíuítas& dire, pta,urbs euerfa funditus eft.Qua quide ín reeafpes, ídgg confílium extitít Alexandro, ut huiufmodí cafu acterroreperculfi coprefsigg Girzcí quieteagerent, cüm alíoqui íncufap, tibus Thebanos,focíjs more gerere, gratifícarity cocupifceret, Phocenfes fiquidem& Pla tzenfes Thebanorumínfimulatores aduentaffe conftat. Praeter facerdotes aüt hofpítesqy Macedon&,ac Pindari ftírpem,quíq; defectione illam diffuaferant, uníuerfos triginta mil lianumero uenundedit,plures fex míllib, oppetiere. Dumgrauiísimís cíuítas calamitati» bus agítaret, Thraces quidá excifa Tímoclez domo, claríísime fané ac pudíce matrísfamí liás fortunas dirípuerunt, Illorum ueró dux ipfam per uím conftupratà dílígenterínterro gabat,ficubíaur& autargentü defoffum haberet.Ea uero fe habere cofeíTa,folum perduxit ín horti,& puteü oftendens,ibí capta urbe,ínquit,preciofifsímas fe opes depofuiffe,Incli natum Thracé,locumg;accuratíus confiderante,poné coftítuta mulíer uoluít ín preceps, eum faxís frequenter íníectís exanímat, Illa dehincà Thracib,ad Alexandr ín uínculis producta;afpectu quíde ac ínceffu maxima dignitatis& amplítudínis fígna dabat, fecura & ínter duces íntrepída: fcífcítant poftea regi quaenam foret matrona, 1 heagenisforore fe fuifTe refpondit, quíín Charonea imperator ínftructís aduerfus Philippüaciebus pro Grecíe libertate cecíderat;cuífusrefponfione clarum facínus admíratus Alexander,libe ram cum filijs abíreiu(sít, Cum Athenienfibus pac egít, quanquà Thebar& cafum baud mode(té ferentíbus, Cüm eim folennía inftlarent myftería,eíus caufa moerorís omifla funt; quí Athenas confugerát, fumma humanítate funtexceptí. At fiueleonis moreíamfuro xe faturatus, fiue crudelífsímze reíclementifsímá gratíam adicere uoluerit, nofolüm nihil Atheníenfib.fuccenfuít, uerumetía res Grzcorü cura habere íufsit:folos enimfí quid ei aduerfi accideret, futuros Gracíg príncípes. Eum quoqppofterius Thebanorü fzpenume :ocalamítas afflixííTe dícítur,eeorumqs copluríbus fummá clementíam ímpartíffe, Clíti ue ró czedem ínter uína perpetratá,ítemq; repudíatos ínIndía Macedones, ut qui ímperfectá adhuc mílítíá detrectaret,ipfiusq, gloria abijcerét, ad Liberi patrís iras omníno referrefo lebat. Hocfané conftat, nemíne Thebanorü pofthac eíuacuas adiecífTe preces, Hac qui^ dem de Thebis, Catterü coactís ín Ifthmo Girzcís, acexpeditíone ín Perfas decernentib, Alexander imperator appellatus,Quí cüm pluresphilofophos& prímaríos ín ciuitate uí rosfibiobuíos& congratulantes habuiffet,ídem facturü Diogene Sínopenfem exiftíma^ uit, quíper íd tempus Corínthíuerfabat. At ís paucifacíens Alexandr, in Cranío díuet^ foríum habebat, Quó tum pergens Alexander, ad folem aprícante offendit, Illeuttam il^ luftres aduentare uíros uídít,paulü cedít, Alexandrü fufcipiens, Eode familíaríter faluta^ to,rogat Alexander,reíne cuiufquá índígeat. Cui Diogenes, parumper,ait, à folemihí fe cedas.Quaín requódis regiü fplendoreamplítudinémue nihili fecerít,adeo deledatüad^ miratumq ferunt Alexandri, ut eo dífcedente cüm amici írríderent& períocum morde« rent,díxerít: Ego profectó nifi Alexander effem,Díogenes effeuellem. V olens atitillius gratía expedítionís díuínum confulere oraculum, Delphos uenit, Tum forténefafti dics agebant,ín quibus ne farí quídem illí mos eft oraculo, uamobrem cüm ipfam prímo ua tem reluctantem,fe&p lege tuentem oraffet,ípfe inuítam trahens templá afcendít, Eauerc ftudio achomínís íimportunitateuícta, ínuíctus es, ínquít/filí. C)ua uoceaccepta Alexan der,haudalío fibi opus effeuatícínío dixít;uerü affequutiü fe quod ab ea cupiebat oraculá, Eo deindead exercítá proficifcente, cüm alía deorum uífa prodigía, tum uero Orpheifi mulacráü quod ín Libethrís ex cupreffo extat;per id tempus fudoré emififfe traditur, Vni uerfos eoprodígio terrefactos bona fpe efTe íufsít Ariftander,fempiterne nang memorie íllius gefta futura: fudoré enim maxímum& laborem poétís ac Mufarum cultoribus alla^ tura, Copíarum numerü quí minimüafferunt, trícena millía peditum ac equitum quing fuiffe tradunt:quíueró plurímá, peditum quatuor& trícena míllía, equítum autem qu tuor extítifTe fcribunt: quibus Aríftobulus non nífi feptuagínta talentorum cómeatum fuilTe prodidit, Durís tríginta folámodo dierum cibaria, Oneficrítus etíam ducentas alieni talenta coflaffe Alexandrum, Quí tametfi tot compreífus rerum anguftjs m, ur Alexander Magnus. 257 | duamolíretur, non anté nauem confcendíffe traditur, quàm rebus amícorum penfitatís, huíc quidem agrum, illi uiHa;alteri domotít prouentum,nonnullís portoría elareítus eft, Abfumptís íam& ferme diítributís regtjs opibus, Quid tibi rex fupereft:Perdícas ínquit, Cui Alexander, fpes;ait. T'ü Perdícas; Haec nobís comilitonibus tuís futura coómunís cft, Obflgnatü ígítur fibi praedium recufante Perdíca, quida ídentíde examícís factitarüt.Cae ur quifquis autacceperít, aut poftularít, eípromptiífimo gratífícatus eft animo. Rebus hocpacto Macedonícís confumptis partítíscy, talí confilio ac animi difpofitione concitus Hellefpontum traíecít,Inde petens Ilion;perfecto facríficio, Mínerue femídeisqy parenta vit, Deíndead A chíllís ftatuam uná cum focíjs unguento delibutus nudusqj de more cír^ cumcurrens,eam coronís ornauit, felíce illum appellans,quod uiuo quídem tam fídü amí cum, mortuo autem tam magnum cotígít habuifle praeconem, Eum cíuítate poftmodum perluftrantem acuífente ínterrogauít quídam, Alexandri ne Parídis cithara uídere cupee rteam mínimé fibí cure effe refpodit; Achillis ueró cithara querítaffe, qua ille fortifsimo rumgefta uírorü,& res inclytas decantare folebat.Interea cüm Darij prefectí magna ma» nucoacta acíes pro Crraníci tráfítu, períndeac Afíz portís dífpofuiffent, intrare uolenti^ busnonifi prelio comí(To irrüperelícebat.Subíndeprofundiacundoff'amnis impetus& tipeulteríorís afperítas,quze no fine collato marte fuperanda'erat,plurímos terrore cofe^ Alexáder Achil lem felicem cur appellaucrit, ceat Quidam etíamtIunij menfís obferuandam relígíontexiftimabant, quippe cüm eo ttis tempore exercítum deducerehaud Macedoníe regibus mos fít. CU uam rem facilecorrexit Alexander, ipfum fecundü uocítarí IMaíum edíces, Cumq; Parmenío ea mínimé tentare perícula fíneret,quód íd gferum tempus eflet,futurü ínquít ut Hellefpontus erubefceret, fieofuperato Ciranícum extímefceret. C uo dicto raptís fecum tribus ac dec€ ordínibus quium, lumenírrumpít, V bícüm feptos armis equítes contra praruptaloca hoftilesg; igittas urgeret, raptante ac obruente fluminís uortice, amentía magís furere, d; tatione ut cofilio mílitíaeerere uidebatur. Poftij euafit,uixdum rípà fummo laboreacdifficulta ttenuerat(erat ením locus càüm udus,tum coeno lubricus)cum eueftígío cofertím aduer fusirtuentes príus df fuos proacielocarefacultas efTet, conferre mant coactus eft, Illi em damoreíncumbentes,equosqg equís conferentes,haflís agebant, quibus fractís mucroni ? busdecertabatur, Czeter&t aduolantíbus ín eum plurímís(erat ením tum pelta,tum caffidís iübainfignis,quam círcum candiídí(símze utríngg mírum ínmodum penna furgebant)ab uniusiaculo fub thoracís lamína íctus, haud faucíatus tamen eft.Inde cüm R hoefacem fi mulac Spíthridatem regís praefectos ín fe concítos ferri cerneret, deuítato Spíthrídate, Rhoface petít,cui càüm thorace índuto haftam ínfregiílet,eladid crífpat. His itaq; confer^ tisexobliquo adacto Spíthrídates equo auídé ínfurgens,conübarbaríca bípennidi(Iipat ilterapenna deiecta, cuífus i&tui pene cefsitgalea,adeo ut crínes altera bipennís pínna per ftíínxerít, Spithrídate alteram líbrante plagam magnus ílle Clítus occupat,& medíü telo tansfigitRhoefaces quoq; Alexandrígladio uulneratus exanímiís cecídít,Inter huíufmo direridífcrímina equeftrí pugna conftítuta,traiecerat phalanx Macedoníca,;pedeftresq; fimuladerát copíz, quocírca haud díutíus,quandj acer; ftetít hoftís, at cuncti terga uerterunt Grzecís duntaxat exceptís:hi ftipendíarij quidem milítes ín quendá euadentes tumu lun, Alexandrí fídem ímplorabant, At ille furore magís quàm confilio eosadortus, equ non Bucephalá quídem,gladío per ilía transfíx& amiíit;Ibi plurímus fauciori& cadentia numerus fuit,quíppe cum defpetatís ac bellacifsimis uírís collata pugna fuerat. Síquidem brbatori militi uiginti millía,duo equitum& quínquagínta cecídiffe traduntur,cüm ex Alexandri exercítu quatuor& tríginta caefos coftet,ex quibus nouem pedites, Aríftobulusrefert.Eís zereas ftatuas Ly(ippi opus attolli iufsít,Ex hac uictoria Girzcís exuuías im^ partitus, Atheníenfibus quide trecentos ex captíuis clypeos tranfmífit,ceterís paísim fpo Iisplus fatísambítiofe hoc iufsít ínfcribíi; Alexander Philippi,& abfqy Lacedemonijs Gre d; hzcab incolis Afíze barbarís,Pateras ueró hoftíá,purpuras,czteratp íd eenus ad matre frmé cunda tranfmífit, Ea pugna magn ad res Alexandri momentü peperít, Sardis e» him marítimi barbaroráü imperij tutame& propugnaculü cepít, multatp ad fe alía tranftu li.Sole contra ilIa lalícarnaffus& IMiletus perftabant, quas índe uí adortus cepít, Sub^ adisfinitimis omníbus, dubíusanímíad ea quz gerenda fupererát fuít. Interdi ením con t'a Darí& fummo ftudío ferebatur, ut derei fumma perículum facerettínterdüi marítímis nite!tus erat. ut ín eís prímüexercítatus acftabilítusipfum poftmodum ínuaderet,L ycíze onstuxta Xanthíori oppídum extat,é quo per íncrementü funditus uerfo,tabellas quat àmareas fua fponte dílapfas fama eft, ín quibus antiquisimarum characteres erum Celebri: Alexádriuictoria. ie Darij founium. Plutarchi indícabant,regnum Perfarum à Girzcís deftructum períjffe.Hiís elatus maritimam oram, ad Phoznícíam ufqy€ Cilicia fubigere maturauít,Excuríio ueró Pamphylia ingentéplu, rimis hiftorícís fcrbendi matería adimmenfum ufcy ftupore exhibuit, quód diuina qua dam forte mare ipfum alioqui faruü femper& procellofum cefferít Alexádro, cüm rariffi, sé contingere foleat ut przecípitía praruptaqg iuga glacie modíca tenuiqy contegant, De, clarauít id Menander in comaedía,dum ad mírandum facínus alludens ait, uámAlexan drofum hoc,ínquít,fi quempiam quaríto, Is ultro prafto fiet mihi, Sí quem marís fupera ríer locum íam oporteat mihí, Huius contínuo facilis reddatur tranfítus, Alexander aíit in epiftolís fuis níhil tale monftri(imileperfcribens, feper cognomínatà Scalà íter habuiffe, perg; Phafelide tranfiífe a(Terít. In qua urbe coplures uerfatus díes,cüm ínterealocí Theo dectí pramortui(eratautem Phafelíde oriundus)erectam in foro ftatuam conf, pexifferibí poft coena meroperfufus laícíué faltauít, multasqy fparfit coronas, noíngratü homíniper íocum reddens honoré,quem inter philofophie ftudía fub praeceptore Ariftotele focíg ha buerat,Pofthecrebelles cepít Pífidas,Phrygíam domuit,& oppídum Gordiü antiqui Mí da regíam, ubíuulgatum íllud ex cornilibro innexum plauftrü afpexit, de quo exbatba, ris paísím credítus iermo manarat, quífquís eíus nexum foluiffet,ílli orbís terrarumimpe ríum fata portendere. Cüm igitur czca nexuum capita, obliquísqy ínter fefpírís obuoluta Alexander foluere nequiret,nodü gladio cacidít.Quo ítaqj czfo, multa apparuiffetradát capita. Aríftobulus auté facillime ipfos foluíffe nodos affirmat;dempto fiquide clauo quo temont íugumannectitur,mox íugü fubduxiffe, Hínc Paphlagones Cappadocesty fube, git, Audítaínterím Menonís morte,quí claríífimus claffis Dartj prefectus per multas tut bas& obftacula Alexandríuictorías retardabat,de ductando ad fuperíores partes exerci tu fefe magís magisqy confírmauit,Haecagente Alexandro, Daríus magnítudine copiarü elatus,€ Sufis caftra deducit. Sexcenta enim homínü millia agebat, Confifus eta fomnío quodam tradítur,quodad gratíam magís quàmueritaté conie&tores expofuerunt, Via e ním late fufo ígne Macedonica phalanx depafci, Alexandertg fibi míníftrare, eaamidtus ftola, quá ipfeolímregi feruiens geftare folebat, Eum poftea cüm Belitempli íntraffet,é conípectu euanuiffe, Hífce rebus portendiffe deum opínor illuftrifsíma atq famofiffima D futura Macedon gefta, Alexandrum regno Afíz potíturüi, quemadmodum extmínífiro .,: Li"'-: T&ryaidis rexfactus Daríus uendícauerat, cater uítam mature fumma cum gloría relictura,Maíor Curtius lib, ítemillum fpes extollebat, quód Alexandro ín Cilícía díutius cómoranti tímidítatem obíe Cabat. Comorandi ueró cauía erataduería ualetudo,quam ímmenfilabores adduxerant; uel(ut quídam perhíbent)Cydnus amnis, quem gelídifsímà ís fe lauandi caufa íntrauerat, Adcuíus quidem remedium caterís defperantíbus medicís,& quauís ope ualídius immi, nere perículum ratís, X rein contraríum uerfa calumníà Macedonum reformídantibus, Philippus Acarnanus accefsít,qui tametfi dura impendere anímaduerteret, tamen amíci tiatretus,qua ín eo regís dífcrímíne non comune etíam per extrema experímentorü gene rafuícipere perículü íniquá ducebat, remedijs adortus eft,eíc;(modo perferat)ad pugná proxima anhelantí, breuífalutem potíonibus pollicetur, Interea ex caftrís à Parmeníone mííIa redditur epíftola,qua rege ab ínfidijs Philippi cauere admonebat. Magnis enim lar gítionibus à Dariocorruptü effe, defponfatam praterea habere eíus filiam ut Alexandrá necaret, Quam ubíperlegit,nemíni examicís& familiaribus indicat, fub puluíno collo cat,Ingredientib,aut? famílíaribus,fimulcg Philippo calice potíoné afferente, Alexander tradítaílli epiftola;pocula intrepidus ac fecurus cepit, Przcipue ueró admírationis fpecia culumerat,cüm eo legente poculum hauritet,índe mutuó haud eodem fe geftu confpice/ rent, Alexandri quidem erga Philippü&amoena& apertafacies, benevolentia fidemq de clarabat;ílleauté ea percítus calumnía,nunc ínuocatís numíníbus obteftatísq,manusten debatín coelum, nunclectulo collabens Alexandtü fibíaudíre,& bono anímo effe folici tus orabat, Ea uís medícamínís ínteríus recepta, inítió corpus íta depreffirafilixiti,utitv tercepta uoce, ac perexilíadmodum intercepto fenfu, illá fermé animus deficereuídere tur. At paruo poft t&pore príftínafalute recepta, collectísqy uiribus, Macedonib. uídendá fe prebuit, Non enim príus fefedifcruciandifinem facturi uídebantur, Erat ín caftris De ríj transfuga Macedo Amyntas nomíne, haud Alexandrí naturz ínfcíus. Is ubi feftinat/ tem Darium ut Alexandrum interanguftías adoríretur cernít, fupplex deprecatur uti/ gentíbus copíjs aduerfum paruá maniü praelium iníturus,in latífsimís locís& planifsimis campís hofte expectet, V ererífe Darío refpondente, ne Alexanderac hoftes effugiat, hu íus rei gratía folue metum ínquít,ílleením ad te ultro aduentabít,aut ín prefentía Rm aduentat Alexander Magnus. 158 1 aduentat, Haud tamen regí placuít Amyntz confilium, uerümín Cílíciam caftra mouit, Alexander cótraillum contendit ín Syríam. INoctís tenebrís baud obuij inter fe factí, ubi illuxitreuertuntur.C)uam rem hunc ín modum obtígi(felzetus Alexander, hoftem ín an^ gu(tijs obuíum habere curabat, Nec mínus exultabat Darius, quód educiís íam ex mondium faucibus copijs, príor caftrorü loca metauerat, lam ením ípforü comodiítate locor& intellexerat, quod ea cüm maríac montibus uícína, tum ínfluenti Píndaro amni equítatuí minus idonea peragrarat, ceterü quaquauerfum confragabílem hoftíü paucítati fítum ha bebant. Alexander, locii fuppedítante naturalongé melíus dj fortuna prebuerat, ad quz rendam uíctoría acíes inftruxít, Barbarorü numero ínferíor, neab eís círcüueniretur, ad dextrum hoftíum cornu oblique lauum opponens,ín fugam barbaros couertít;ubi ínter primos praelíii capeffentí mucrone coxa uulnerat,& ut Chares prodídit,à Darío: eosem manibus cogreffos refert. Alexander aute cüm deeapugna fcriberet Antipatro,à quo uul nusacceperit haud fignifícauít, cüm tamen faucíà gladio coxá(ine perículo fuiffe fcribat, Eagloríofa extítít uictoría,quippe cüm caefa,tum capta dece€ centena míllía hofti, Dariumper quatuor aut quíngg ftadía fuga prrípuit. Czeterá illius curruarcudy potitus re« ditincaftra, ubí Macedonas immen(ías barbarorü díuítías cüm ferentes tum cogerentes inuenit, Quí quó expediítiores ad prelium effent, omnía fermé Damafcí ímpedimenta ap paraumqp reliquerant, Tentoríü Daríj pecunía fplendidi(simísqg ornamentís ac precíofa fupellectile referti excerpferant Alexandro. Inde exutís armís balneü intrans, eamus ín^ quit ín Darij balneo fudorépugnz loturí. Cui familíarís quída, minime per Ioue inquit, Darj,aft Alexandri: fortunas ením uícti,& effe& dici bona uíctorís oportere, Caeterüm laquarü ductus,hydrías,pelues,& alabaftros,cuncta aurolíta pluríma cofpicatur,& uelut unguentaac aromata díuíniá quendam ínteríus fpirabant odore, Poft hac fublíime cubícu lum magnifice condítü fubíiens, ubi ftratii,menfas,coenaculá, míroq; ínftructa ornament omaíaperfpexit,ad focíos conuerfus, Hoccíne,inquít, imperare erat Eí poftmodü coe^ nituro nuncíatur, matr ac uxoré Dartj gemínast& fimul filías uírgínes captiuas adducí, easq uífo curru& arcu, Daríü períjffe ratas,plangere lamentariqg, Alexander díu cunctatus, ipfar magis fortem míferatus, quàm futs elatus fucceffibus, per Leonatü renuncíat, ? haud interijfTe Daria, neg illis Alexandrü tímendum effe, feením cum Darío pro regno dimícare,eas omnía qua ex Darío imperante,infignía dígnítatis affequuturas. Cruae cüm mulieribus& captíuís quide clemens& amoena apparuiíletoratío, no mínorís humanita tisoperarefponderunt, Quofcung ením Perfas uoluerunt,fumptís ex preda ueftíbus& ornamentis, fepeliendí poteftate dedit, Nihil cultus au: honoris priftíni íllis ademít, quín longémagníficentiores folito rerum ufus habebant.C) uod ueró pulcherrímü&gratia re^ galidignitfimü extítítmulieres íngenuas modeftiffimasqy,& captíuas quidem nihilex eo turpe uelaudiffe;uel íntellexi(fe,uel expectaffe contígit, nec eas perínde ac íntra hoftíü ca ftrauerumetia ín facrís aedíbus caftísqp uírginü cubilibus coferuatas,Xnullíus profpectas cculís uíxiffe, Beprofectó Darij coniuge uníuerfas decore ac formaregínas anteiffe,que-^ xlmodi& Daríd cunctos fpecie acprocerítate uiros fuperaífe,memorfe tradítü eft,(ímil límasig parentíbus fuifTe puellas, Alexander feíp(um magís quàm boftes domare regium 0pusexiftimans,non has aut quampíam ante nuptías, praeter Darfenen,attígít, FIacc poft Menonis obítum uídua Damaící capta eft, mulier grzcís erudíta líterís, moribus fuauiffi mis, patre A rtabazo regía ftírpezedíto, Hanc Alexander íncítante Parmeníone, genere quippe& pulchrítudíne egregia copreffit,fícut tradít Aríftobulus, Caeteras cüm Alexan der taptiuas afpíceret, dícere per íocá folebat, dolores oculorü Perficae funt puellae, Con^ tràdum earü formís fuze cotínentía& modeftía fpecíime oftendebat,ipfas uelut exanímes flatuas prztermíttebat, Praefecto claffis Phíloxeno apudfe Tarentín& Theodorü exímía laceduos pueros uenales habentem díuerctifTe(cribente, X num emereuellet percotante Perfepe uociferás,zequales rogauít,quídná olím tam obícoenü de fePhíloxenus anímad^ uettiffet;ut haec íllí probra compararet, Scribens etíam ad Philoxenti, poft multa ín íllum maledicta e conuícía,ípfum cum fuís mercibus Theodorum malam ín rem míttere íufTit. Quendam etí adolefcenté Agnonen nomíne,cum eí fe egregia forma Crobylü ex Corín thoemere& ad íllum deferre uelle fcrípfiffetíingentibus affecit couícijs.Damonem&Ti mothei Macedonas quorundam ftípendía fub Parmeníone merentíü uíolaffe mulíeres audiens,ad eum fcríbens mandat, ut(í conuícti fint, eos tandj perniciofas humano generí elluas feuís trucídet modís,In ea epíftolahoc pacto de feuerbü ex uerbo fcrípfifIe liquet: 89 enim Darfj uxorem nedumafpexi(Te aut afpicere decreuífTe,(ed eorum quí eximíam K 2 Curtius lib. 4. luftinus lib.vs, fofi Mira conti nentia, Plutarchi C illius formam predícant,neuerba quídem admífiffe comperíar. Seq; duabus potiffimi TeQuuso/dtup bus mortalitatem fuam íntelligereatebat, fopore ac coítu,tanig folanaturz ínfírmítas l;fri, tudine ac uoluptates pareret, V entrís quog cíbicg temperatiffimus fuít,quod cim muli alijs,tumuerbís fuís ad Adan declarauit,quam fibí ín matre affumptam Cari reginàdefi gnauít, lllaenim ut maíore ín eum charítaté oftenderet, multa obfonía& delicata terculo. rum codímenta, poftremó folertíífimos coquos ac píftores ad eum tranfmittéte, his haud fibiopus effedíxít:; nam meliores fe coquos, quos fibi Leonídas paedagogus cOparauerar, habere:ad prádía enim nocturna ítínera,ad coenas ueró prandíorü parcítate,Idem cümle ctum íngrederetur,diíícuffis accurate ueftibus,num quicd hic,aíebat, fuperuacanea refer tum molilítíe mater admíniftrauíte Ad uinum quoquelon geminus dj credebatur pronus, Quod fecus idcírco credítum eft, quód maíus colloquendo dj potando tempus ad unun, queng calícem protrahebat,femper longíus fermone deducio;&hoc quídem dum mulra ocío facultas eíTet: quippe cm à rebus gerendís illum nó uínum,nó fomnus,nó íocus,nó nuptíz,no fpectaculü quemadmodü cateros imperatores abftraxerít, Indício eftbreuiffi ma quà uíxít zetas, quam ínfinítís omnínorebus ampliffimísqy referfit, Cüm uacuus erat, primi ubi exurrexiffet,peracta re diuína,fedens prandebat.Poítea diem aut uenatuconfa mebat,aut coponendiís rebus impartíebat, aut milítib.ius dícebat, aut lectítabar, Sin haud nimís urgente uíam uaderet,interdü aut fagíttare,aut cOcítatos currus afcenderedefcéde, recqg perdiicebat, Multotíes etíauulpes ioco uenabatur;auesd, fícut per eiustdíaría perci pi licet. Caeterü metatus ubí feunxeratac lauerat, cum przpofitís coquorüatq piflorum de fumedis epulís ratíone habebat; feró poftmodüi ac multá ín noctem coenaturus accum bebat, Mirabilis aute illíus cura& refpectus ín diftribuendis dapibus fuit, ne quidinique aut parü accuraté partítus uideret, Potum, fícut praedícta eft, longíus interconfabulandá producebat, Idem nullíus iucunditatís expers, cum cxterís ín rebus tum cófuetudínis co mitate uniuerfís excellens regibus,iactantía& elatione infeftus ad arrogantía ufqyutimo les quifpia ferebatur,íta ut FRI RLIT fefecalcandü&equítandum fermépermítteret: quz res gratiffímos eíus familiares feré perdidít,quí neq; adulatoríbus relucüarí,nequeip fum offendere uolebant. Illud ením turpitudine, hoc ueró dífcrímen afferebat. Interdum cum fe poft potum lauiffet, quieti fead meridíem ufqg dedebat, INonnunquá etíam totum dormiendo diem agebat, Exquífitori quoq íta cíborü abftínens, ut fzpenumero cümr ríífima ad eum ex marí obfonía,aut pííces deferrent, eís ínter amícos partitís,nihilibíreli qui faceret.Cenarü magnífíci femper apparatus, aucto paríter ímperío fumptuofiores, Poftremó cüm ad dece millía drachmarü procetfiffent,ibi modus factus eft,& hís qui Ale xandri ínuítabant, przefíníta fumma. Poft cómiffam in Iffo pugnam Damafcü míttit qui pecuníi, fupellectilem, liberos uxorescy Perfarü ad eum redígerent, Ex quibus maxímá ín equites Theífalos ad íd deínduftria miffos portíone contulít, quód uiri trenuí& egre gíj bellatores effent, Reliquum etíam dítauit exercítum, Tum prímü Macedonesguftato auro,argento,mulíeribus, X barbarorü delítijs,ueluti canes odorata femíta,uenaríacper ueítígía Perfarü opes indagare cceperunt.Poft hzc Alexanderad occupandü marísimpe rium uerfus, Cyprit,& cunctam(excepta Tyro)Phaenícíam,tradentibus regibus recepit. Tyrü obfidere ftatuens,aggeribus& machínís ducentísqg tríremib.à marí menfibusfepte cínxít, Interím per fomnü uidit Herculem, poftdj illum crebró uocaffet,é muro fibidexte ram porrígente, Compluribus etíam Tyríorüín fomnis Apollo díxiffe uifus eft,fead Ale xandrü profíci(cí;/nonením fibí qua ín ciuitate perpetrarentur placere, Bapropter perí deactransfugihomínem plané deprehendiffent, efus fímulacrum catenís ac clauisad ba fim alligat Alexandrínü apellabant, Alíud dormienti Alexandro euenítínfomnium:uidere fe Satyrum exíftímabat, qui proculeí iocabundus applauderet, cumq ipfum capere uellet,fugiebat,Poftremó cüm multa uerfatus oraffet,ín manus uenit, Confultí uates par tito nomínelongé credenda dixerunt:Sa,hoc eft,tua, Tyrus eft. Adbucfonté ipfum often tant,quem penes Alexander Satyrü cernere uidebatur, Ea durante obfidione, in Arabes qui Antilibaná íncolunt, expedítion? egít, ín qua ob Lyfimachü paedagogum non paruá uítz perículum adíjt, Subfequutus ením eft, cüm fe Phoenícenegi peíore neq natu mato" rem efTe dícerec.Poftquáad montes uentum eft,mifsis equís pedes íre ccepít, X íam cereri procul abícefferant, cüm íntercípíentibus tenebris ac propínquís íam hoftibus, Lyfima/ chum tate grauem, ac labore feíTum, nunchortando, nunc íuuando haud deferereutv neret, longé ab exercítu( quod mínus íntellexerant) cum paucis relíctus eft comitibus ita ut per Írígus immeníum horrentibus in locís noctem exegerit, Tum multa qrün emt Alexander Magnus. 259 j eminus ínímícorü confpícatus íncendía,utalíqua ex parte Macedones ín reri ínopía cori (olaretur,corporís agilitate& quotidíano cofiífus labore,ad propíores curfu peruenit, Ibí duobusafsídentibus foco barbarís enfe obtruncatís, torre correpto reuertit ad fuos, IMa^ gno itajigne facto,nonulli ex hoftibus metu attonítíterga dedere,quídá eos aggrefísi uer uunc ín fuga, reliquü noctís fecuri duxere, Hacc quíde Chares refert, Tyríora obfidio tale habuít eunti, Cüm Alexander poft multa praelía maíore copiarum partem quietí dedit fet paucís tam, ne ociofus foret hoftís, pro murorü ftatíone reli&ís, arufpex Aríftander madatís hoftijs fíenaperfpexít, quibus audacior factusad círcunftantes praefagit,eo pror fus menfe cíuítate ín eorü poteftatefutura, Quare cüm ingenti cachínno írrídere ccepit fent(eaením extrema méfís dies erat)fubdubítante cernes homíneAlexander,ut qui eíus plurímí femper fecerat uatícínía, eam nondü trígefíma, fed uigefimamfextaadnumerarí iufsit. Deindefigno tuba dato,eníxíusij antea conftítuerat,muros adorit, Quare ftrenue ínchoata,& exercítu ad ferendumauxilíü maturé cocurrente,cüm defperatío Tyrios fran geret, ea díe potítusoppiído eft, Poft hzc Alexandro amplifsíma Syrize urbe Gaza expu^ gnantiauís queda exalto demiffa, cefpíteperftrínxít humerá, Ea deínde cüm fuper quo^ dammachínamento cofedífTet, ínter funíü nodos incauta coplícatur, Qamobré A ríftanderhumerí uuInus,& potíendz uíctoría cíuítatís uatícínatus Alexandro eft, ítacg euenit, Indecüm Olympíadi, Cleopatrz, amícíscg hoftíles exuuías mítteret, fpei cuíufdá puerilís eatisadmonítus, Leonídze paedagogo quíngéta thurís, X cétena myrrhe talenta tráfmifit, Olim càm Alexander inter facrifícandum utrag; manu thura uaporandis deís exciperet, tumLeonídas, Alexander,aít,cüm ferentib.aromata terrís ímperítabís, hoc pacto copiofeadeó uaporíbus,atín prefentía rebusutere parcíus, l'um ígít Alexanderad eum íta fcri bi;Adtethus myrrhamqg abundétráfmifimus,ut cum deís parcus effe defínas. Delato ad eum críníolo, quo nulla ínter opes Darij fumptuofíor X ornatíor fuifTe res uíidebat, ami^ cos fcifcitatur, quídnam ín eo precíofum dígné collocandü exíftíment, Multos eius ufus aljsdemonftrantíbus,hoc optíme,ínquit,IlíadísHomerí cuftodíz dabitur, Hanc quíppe rem complures haud paru fídei autores affírmant, Caterü fiuera funt que Alexandríni |- Hetaclídem fequutí tradíderunt,non fegnem, non confilio uacuum commílítonem Ho^ p merum Alexandro fuiffe cenfuerím. INam potítus Aegypto, de urbe grzca condenda, quam magnífícam, populofam,& ab fe cognomínandarelínqueret,agítabat, C) uam qui^ dem ad rem magnum folíambítum, quantum fuperíorí tempore nullus, archite&torum confilio metatus erat. Dehínc nocu per quíetem mírabile uidítínfomnium, uirum cüm canitie pluríma, tum ftatura uenerandum aftare fibi exíftímauit, hos ílli uerfus recitanté: Praterea undífono quadam íacet ínfula ponto; Quam Pharon appellant, Aegyptía líttora contta, Confeftim ígítur cofurgens Pharumadit, qua íllatempeftatepaululü fupra Canopiícum oftíumínfula erat, nunc ueró per aggere ín contínente recepta: ea inftar coronze 1thmos ent, parem quaquauerfum latítudíne habens,Ingens ín ipfa lacum&CÍmoríens marepor tisamplectítur.Bgregíalocí natura cotemplatus Alexander, Homerus profectó, inquit; cum ceterís ín tebus admírabilís,tum fapientifsímus extítítarchítectus, Dehínc urbís for mampro illius loci fímilitudine defignarí íuffit. Cus ad rem tellus cüm alba deeffet, ín ní^ gti campíplanítie gyratüfarína fignü deducunt, cuíus acta rectíus uelut ex fímbría líneze chlamydís ínftar ínteríore efficiunt urbem, Eíus formi fumma cum delectatione fpectan^ terege, infínítze multitudinis& generís omnifaríaaues é proximo lacuac flumíneín eum repentélocü nubís ín modü prouolant, itautnihil faríne relínquerent,Id Alexandrü pertubauítaugurí:aftillum bonafpe effearufpices monent, ab eo ením urbem condí,quz feracifsíma uaríjs homínib. futura fit educatrix, Poft hec comiffa operís cura ípfead Ioue Hammoné pergít,longum fané íter, duri aclaborís plenti,geminoprzfertím dífcrímine: aquará inopía, qua non paucorü fpacío díeri deferta regío eft;alterii, fi per apertà& pro» funda euntíbus arená rapídus incumbataufter, quemadmodü de Cambyfis exercítu tra dítur.Is ením íngentes arenarü aceruos attollens,fluctuanteplanitíe quínquagínta homí nummillía obruta necauit.Hzec cüm uníuerfi fermé anímaduerterent, Alexander tamen Quicquíd ínceptaret deterrerí no poterat.Fortuna enim fuíspropítía conatibus,prom Itsei reddebatanímos,& donec agenda nauarentur, ínuícta ferebatur anímofa cót qua nonhoftes modó,uerüm& loca& temporauíolentus urgebat,In ea profectíon Gproíncomodiís affequutus eftadíuuantía, queàloue míífa fuí(Iepofteríora conf Sracula;quín ea quodammodo fídem ipfis uendícant otaculís, Prímum quidem aquarumi 0 x K 3 Curtüa lib. 4; Somnium Alexatidri; TaxAdU ze x Val. Max, lib.i; (p.44. Iuftinis lib.i: lel Cory Álexandro duces per lo ca ittcoghitd, Val, Max. lib, 6.cap.4. Plutarchi multítudo& diuturni imbres àloue demifsi fatís foluére metá,& humedtantib, arenis fic, cítat€ extínxerunt,quibusín fe condenfatis,€ fuauís fpirítus,& puríor impendebat a; Inde cüm ductores confuías amí(iffent metas, iamqy errare coepiffent, dífperíis ex ignora tíone comitibus,coruos quí preuolantes eís iter monftraret,& tardíus fubfequentes pra ftolaren£ apparuíffe conftat, Quod uero longe mírabilius eft, tradít Callifthenes nodu palantes cantu ac uocib,ad fequenda comiti ueftígía reuocaffe, Superato denig deferto, uttemplüíntrauit, Hammonis antíftes íllum Iouís perínde ac patrís nomine faluere fufsit, Illo rogantenum quífquá ex patrís ínterfectoribus impunís effugerit, faniora loqui iubet antíftes;nec ením parente illi mortale effe, Mutato dehíncfermone, cunctós ne Philippi interfectores ultus fít,percontat,& datumneeifitut uníuerfos dítíone mortales fít mode raturus? Cuí€ hocípfum darí,& plenéperactá Philíppiultione effedíuinü refponditora culum.Q) uamobréprecíofis deum donarijs,& pecunijs ipfos dítauitantiftítes, Hacfunt quz de Hammonis fortibus plurími tradiderunt Ícríptores, Alexander auté fcribensad matre, fe quaedà occulta ínquítaccepiíTe uatícínía,eac cüm redíerítad eam folam explíca, turum, Aílerunt quídà,facerdote dum gracé ípfum falutaret,& blandíus eredYoy, hoceft, filiole copellareuellet;per barbarífmáü pro y,abufum c,z«dYoe,íd eft; Iouis filí pronunciat fe.Illum uocís error€ Alexandrumlibenter perínde acomen audiífe, Quocírca confeftim uulgatum eft,eum ab oraculo louís filíum appellatà, Pammonem quoq; Aegyptiphilofo phum càm audíuíffet,illud maxime probaffe fertur,quód dícebat omnes homínes fub dei imperío effe Príncípatü autem obtínere,ac imperítare,díuína quíddam affirmabat. Qui bus de rebus acríus etíàphilofophari ac dífputare folebat, deum coómunem quídem mora libus patrem,optím& quena peculíare fibi filíum adoptafTe, Caeterüm Alexander cüm fe deo genítü periuafum baberet, ín ipfos ínfolentior erat barbaros, Ad Graecos ueró mode ftius ac parcíus de fua díuinitate fermonem habebat, excepto dum ad Atheníenfespro$a moicriberet: Ego quide, ínquít, haud liberi uobís tam ínclytam cíuítaté tradídiffem, quà abeíus tunc domíno,quem parenté meum appellabant,fufceptam habetís;Philippumín tellígens.Poftremó cum fagitta faucíus dolorís acerbítate collaberetur, Amicí,dixit hunc plane cruore mortalíum, at non díuorü uulnera fpargunt, Dum íngens tonítrus confler/ natiet untuerfos, forte prefens Anaxarchus fophifta, Tu quoq; Ioue genítus num quíc quam tale perages: Ad que ridensaít, Nolo uti íubes,amícis effeterrorí, quí measpercon temptum coenas habes,quód non fatraparü capíta, fed pifces ín menfa míhi cernis appofí tos. Etprofecto Hephaftíoni miffís à rege pifciculis Anaxarchus eum protulíffe(ermone traditur,tanquá eos afpernaretur& carperet,quí per magnos labores& perícula,illuftres & claras res perfequentes,nullam aut perexiguá fibíuoluptaté comparantes,nihilo magis quam relíquí íucundítatís fructá adipifcunt. Ex hís que fuperíus enarrata funt, líquet Ale xandrum non per fuperbíiautcontumelia, fed díuínítatís opinione caeteros fubíugaffe, In Phaenicíá ex Aegypto reuerfus facra dijs feftostg díes celebrauit, Tum ftata certamína & ludos fcenícos zdídit,nó apparatu modo, fed etíá certantibus permagníficos, Eísprafe &i funt Cypríorüpríncipes,quemadmodàü& Athenís qui tribus fortíuntur, Decertatum eít mírílicéac fplendídéa Salaminíoprefertim INicocreonte,& Solío Paficrate, Hís utno biliísimis praeffenthiftríonibus forte obuenit, Paficratí quídé Athenodoro, Nícocreor tíauté l'heffalo,cui(tudíofifsime fauebat Alexander,nectamen fuum ante ftudíü patefe/ cit. omnibus fere fuffragijs uí&tor Athenodorus declaratus eft, Tuncabíens fequidem iudices approbare dixít, uerumenimueró ne fuperati uídiffet Theffali, regníportíonem perlibenter amíffurü fuífTe.Poftea ueró cüm Athenienfes Athenodorum quódDionyfifs nó ínterfuífet mulctaffent, eo rege utpro fe fcriberet obfecrante,ídfacerenoluit, atmul Cam remífit, Càm Lycon Scarpheifilius lepida quedam ageret ín theatro,ínter recítandí comoedia uerfum quo decem talentorü petítío fignificaba£,ínferuít, Quod rídens Alexan der,ea preberí íuffit, Deínde miffià Darío legati pro redímedis captíuís, cum regiis líterts peruenerunt,quíbus dece millía talentor&,cuncià quz íntra Buphraté eft regíoné,ac filie matrimontü pollícebat,turn amícü fe focíumq futurü. Quibus ínteramícos fuos cómunt rmenío,fí Alexander,inquít,effem,has ego condítionesaccepiffem. Cuifubinde Alexander,Etego medíus fídíus fí Parmeníio. Alexáder itaq; Darío utad feueníret relicti píit,cuncta apud fehumanítatís opera confequuturus:quod fi recufauerít,ad eum moxie profecturü. Er cófeftím ínccepti píguít, quód eo ín itinere uxor Daríj dolore partus Core pta díem fuumobijt, Cuíus reí moerore necdíffimulanter tulit, quía maxímá benignitatis fuz declarandz occafiont amififTe uidebatur, Ipfam ieítur maonificís humauít ímpenfis. 5 a8 Ent Alexander Magn us. 260 à Eratínter eunuchos regínze cubícularios unà captiuos, quídam Tyreus nomine, ís ex ca. fitis profugus ad Daríü equo prouolans,uxorísobít&renuncíat, Quo nücio accepto,Da^ rius cüm per multas lachrymas caput planxiffet, Pro Perfica,ínquít fortuna, fi regís uxo» rem eandemq forore captiud no mod6 uixíffe, fed etíá decefTiffe regtjs príuatà funeribus cotigit. Excipiens T'yreus, Atením mí rex, ait, profecto funerís gratía€ cuíu(cq pro regía dignitate honorís nihil quod peffimà Perfarüfortunà íncufes habes, INang; Statírz regí nzfuperftiti;itemqy matrí& puellís nufqua priftínus opum acrerum ufus,fplendorq; defuínifi ut tuze clarítatís lumen afpicerent, quod denuó potens reftítuet Oromaídes. Nec eamoríensullíus generís ornamentorü expers fuit, quippe cüm ipfius obitit hoftiles etíà lachryme decorarínt. Alexáder enim ficutí praelio terribilis, ita partauíctoría clemes, Hís rebus audítís Daríus anímízegritudíneac perturbatíone uexatus,índieniffima fufpicans, eunucho ad íntímá tentorij partem adducto, Nifi tu quoq cum ípía fimul fortuna,inquit, Macedoníca factíonís es,fí me tuü appellas herd, per hoc íngés te folís iubar ac regale de xtram obteftorac oro, haeccíne míníma funt Statírze mala quae lugeo,an illíus ufuze longe magis míferáda perpetímur,& ultra dignitate fzeuior nos afflixit calamitas, quod ínfuper incrudeléacerbüd hofte íncidímus? INam quod honeftatís& caftímoníz(ioni eft, uírá attis íntegrae hoftís uxore tam multis honorib.decoraffecEo adhuc loquente, T yreus ad eius(epedes demíttens, ut melíora díceretfupplexorabat,ne& íníurijs Alexandrülacef fere neu defunctae uxori eidecg fororí turpes ínureret maculas, néue afflíctis ín rebus ma ximofefefolatío priuaret, quód preftantíore dj creauerítnatura uíctore habuífTet, V erü^ enimuero admíratíone profequendá Alexandrü,quód maíore erga Perfart mulíeres co^ dinentíá; quàm ín uíros fortítudíne declararít,Eaty, fimul& cxterá Alexandrí modeftía ter ribiliiureíurando confírmauit. Tum ad familiares egreffus Daríus, tenfis ín coel& palmís iaotaffefertur; Natales regalesQy dij dateobfecro, ut quemadmodá lztifTima olím fort namaccepí, íta reftítuiac díuítíjs íncolumepofterísrelinquá, quó parta uictoría quas ab Alexidro per domeftícorü xrumnáigratías accepi,;zquali perfolu meríto: quód fídeorü tafatalehoc tempus íngruít,quo permutandü íam Perficü ruet ímpería, nemíne nifi Ale xandrüín Cyri folio federeprecor, Hzc plurimifcríptores fic dícta fa&atp cómemorant, ? Alexander omni íntra Buphratem regione fubacia, contra Daríum decíes centenis mílli^ busmilitá defcendenté caftra mouit, Interím íocofum quíppía ín exercitu fierí renuncía^ tu, comilítones ín gemínas fe períocum partes díuififle, atq; utríqy ducem ac imperatore prafeciffe;uocaffecg alteri Alexandrü, alteri ueró Darí&, Cumq; mutua certamínís prae^ ludaprímüm glebís,dehínc pugnis inchoaffent, eà dífceptatíonem excanduíffe, utíam à mulisper faxa fudesty res agí coepta fit;ita ut ne fedatí quidem poffet, Tum Alexander íp fos imperatores fíngulari prelío decertare iubet.Ex quibus ipfe quide Alexandr, Daria utto Phílotasarmauít,ínfpectante rem exercítu quafi quoddà futurorüaufpicia. Acrí pu^ gnacómiffa,ís quem Alexandrüappellabant,uictor euafit. Is Íoíturab Alexandro duode dmuícís& Perfica ftola donatus eft. Haec Eratofthenes aít.Ingens dehínc cii Daríoprz^ liimnonin Arbelís,ut quídam perhibent,uerüm in Gaugamelís comiffum eft.Id aute uo abulit Camelí dom fignificat, quaolím rex quídà cüm hoftíi manus Dromedarío effu^ gilet camelo, ibi codidí(Te traditur,& ad eíus curam& ímpenfam quorundá uicorü pro^ uentus deftínafTe, Menfe Iunio càm Athenís myftería ínchoarentur,luna defecit, V nde» cíimapóftnocte ín mutuo confpectu cóftítutís exercítíbus, Daríus fuas ín armís copías tenuít,easq; lampadib.obíbat, Alexáder quíefcetíbus Macedonibus,antetentoriii cum A rí flandro uate facra peragebat,& hoftías Phoebo mactabat, V t ueró familíares fuí grandíoIesnatutum uero Parmenío, omné quíínter INiphate& Gordynaorü motes íacet agri, itbaroriá collucere facíbus uídent, pratereaíncertum quendam clamoremterríbilemc excaftris tumulta,uelut ex uaftorefonare pelago,eorum multitudine admíratí,colloquía interfe habuerunt: ingens quíppe acarduum opus impendere, fí aperto cógreffuri marte àm maená capeffere pugnáaauderet.Inde perfediís facrís regem adeunt, utc hofte noctu I'uadathortantur:hoc ením modo maxímü impendentís pugna terroré per tenebras oc^ cultaturi, Hle ueró uulgatü íllud, No egouíctoríà furor,aít. uod dictü nonullí íuuenile nlmis acínane íudícabát, quód in tanto rerum difcrímínecauillaretur, Quidam ín prafen talpeac fiducia elatum, recte futuror& euenti díuínaffe putabant, necullam Darío pra tre occafione uotuiffe ut fuperatus alíá denuo bellandifíducíam attentaret, ín hoc nocte icufaturus ac tenebras,quemadmodü fuperiori prelío mare,montes,& anguftías incre Pauerat, Nec ením ínter tot copías tamlata regíoneualente Daría, armorü aun homínum 4 Darij ad deos oratio, GC Inflitus lb.1s, Pugna inter Ale xandrum cz Da rium Perfarü ve gem. Darij fuga. Plutarchi inopíapugnam detrectaturum,nifi aperta congreffione fummis dimícando uiribus yi&is fpem acferoces deponerent fpirítus, Illis poftmodà di(cedentibus, rex íntra tabernaculi accubuít,ubí in reliquá noctís prater confuetudíne fuam tam profundo preffus fopore di cítur, ut ípfi ductores mírarent,& illucefcente íam diluculo,milítib.ut corpora cibo cura, rent,edíxerüt, Poftea folícítante tepore,íngreffus Parmenío cüm lectulo aftetíffert,bis illg terc; nomíne copellauit, Qué experrectü hoc modo percontatus tradít; Quidnam hocma lum,ínquit,quafí no famía dimícaturus maximo prazlío,fed uictor effe uidearís,tanto fom no fecurus dormísc Tum fubridens Alexáder, nonnenos,ait,uiciíIe putas,quí peregréac per abruptalocadetrectanté pugná Darí& perfequí definímuscINon folü igitur ante pra^ líá,fed X ín ipfo dífcrimíne,magnaanimi conftantíiac fíducíam fuí declarauit. Nam cüm Bactríanori equítatus cotra Macedones magno ímpetu& fummis ferretur uíribus in fi, niíftro cornu cuí praerat Parmenío,íngéti fluctuatione dímicatit eft, Subinde Mazzus ex acíe míferatequites quí ímpedímentort& farcínarit cuftodíze relictos adorírent, Turba, tus igitur utríndg Parmenío, ad Alexandrü qui renuncíet míttít, nifi ex príma aciei fronte fortes eueftígió auxilíarij ad poftremos fuccedát, uallá,res,acimpedimenta diripí, Per íd fermétempus Alexáder fuís ad egredíendü fignü dabat. Tum accepto Parmenionísnun, cío,uírum defipere, necanímí coffare díxít, ac per cofternatione oblíuifcí, quód uí&ores quídem hoftium fortunas uendícant;uíáis aute no fupellectilid;nó pecuniz, non manci, píor& habendam efle curam, fed quo pacto ftrenué dímícando gloríofam morté oppetit, Hxcubíad Parmeníone refponía dedít,galea impofuít, Ali quide armaturá íntratento/ rium índuerat, Sículüín prímís amículi, índelínteum thoraca duplice, qu£ ex Iffifpolijs acceperat, Ferreacaflís erat puro lucídíor argéto, Theophili opus: ceruícís tutaméferreü gemmís infertü.Enfís cüm temperatura,tum leuítate mírandus,que àt Cypríorü regedo no fufceperat,eo cüm pugnas obibar,uti folítus.Infigne ením ferebat balthei, egregía ma gis illius arte quàm cztera delectatus armatura, Antíquí nang; opus Helíconís erat, Idem praterea ob ciuítatís Rhodiorü gloría, à qua eo donatus fuerat, geftare uidebat, cümipío etíi inter prelíandi uteretur. Caeterái Alexander donecautacíes ínftrueret,aut milites ad^ hortaretur, aut concíoné haberet,autluftrás obequítaret,ut Bucephalo parcíus uteretur, alium fumebat equüá,quoníà ís etate íam grádíor erat, Cüm ígítur cogredíendum effet,eo adducto ftatím afcendít, acírepergít, magna ad Theffalos ac Girzecos habita príus oratio ne.Qui ubí robur anímís addiderüt, fefe ín barbaros agi certatím clamítat, Tum haflaínle uam recepta, dextra(ut Callífthenes tradít)deos precatus eft, ut fiueré Ioue natus exíflat, fuís auxilii atq; robur addat, VatesA ríftander candido índutus amíctu,& coronágeftans aure& fecum comínus equiítans,fublíme fupra Alexandri uertícé aquilam oftendit, aduer fus hoftes recto uolatu delabenté, Eo aufpício plurímiü fpei& alacrítatís cunctís increuít: quare fefe ínuíce exhortati equites in hoftes curfu procedererundanté ueró phalanga dice res, Ante prímá congreffione ínclínatibarbarí, fugientibus uictores inftant, A lexáderad medíá aciem ubi Darfus erat,uíctos infequít. Ipfum ením emínus confpicatá ínter confer tí(limos regíz: cohortís emícante agnouit,uírum formofum, procerü, fublími curruince dentem,& rutilantíü equítá caterua ftipatum,qui círca currum pro acíe ftabant paratí ho ftem excipere, At cominus terribilior cofpectus Alexander, ubi fugientes ufcy ad hofiile globum perfecutus, etíam cófiftereaufos terruit, Strenuí acfortiffimi ante regísora cai, mutuocp cadentes fuga ínhibebàt, ítaut coglobata moríentiü agmína equos círcumualla^ rent, Darío grauíffima cuncta obuerfabant oculís: cefa manus quam círca fe prafidij cau fa locauerat;:currus omníno immobilis uertí nequibat,tanta obtruncatorum ftrages rotas immerferat, Equi etíá totínfertí cadauerib.faltíbus aurígà deturbarát. Inter haccDaríus re licto curru armísq,effoetam(utfertur)equáafcendens, falutem fuga coparauít, Quítame haud euafurus uídebatur, nífídenuó miflià Parmenione equítes Alexandri reuocaffent: ingentes ením ínuehíadhuc copías, necdá hoftes fefe dedere, In eo przlío funt quí fegne imbellemq; fuíffe Parmeníonécarpant, fiue languefcente íam ob fenectute audacía, fiue quód(ut Callífthenes refert) crefcentem A lexandrí potentíam grauíter&ínuidé ferebat, Quamobre moftus Alexander dífsimulato milítib.dolore,utà cedíbus téperaret,necin fequi uellefefínxít& períndeacíam pugnam nox dírímeret,receptuí cecínít. Inde cum la borantíb.auxilía laturus pergeret,ín itínere proflíigatosomníno hoftes fugatosqy accepit. Huíus prelíj exítu omne Perfar&ímperid funditus excidífTe credit, Tum AlexanderAfi rex appellatus,facríficía magnificis ftruxitímpefis.Dehincamicis díuítías,domos;ac prin cipatus largít; maxíma etíain Graecos utens muniífícentía, uníuerfas aboleti tyrnsile scis reftí Alexander Magnus. 261 ireftituf omnibus libertatem;ac fuís uíuerelegibus iubet; precípué Plateenfiá urbem exe dificari mandans,quod eorü patres olím pro tuenda libertate fefocíos Gracís afcíuerant, AdCrotoníatas quoqj inItalia magná exuuíarü parte tranímifit, ob Phayli decus& gloría impigti&c fortís athletz,quí Medico bello cum Graecos caterí deftítuiifent Itali, propría uíreiní Salamina nauígauit,illius perículí comunícatione fufcepturus,adeó omnía uirtu dsoperafummo ftudio& beneuolentia obferuabat, Poftmodü Babyloníorü region? ín greffus omnib.ín poteftate redactís,ibí ín Ecbatanos: agro telluris hiatü affiduéignetandg exfontefcaturíentem míratus eft, Haud procul índe Naphtha magno inundatfluctu,quí bitumíni perg(ímilís, tantá cum igní cognatíone habere uidet, ut príufquá flammá attín^ gat per ipfum lumínís fplendore medíüperfepeaérem incendat, Cuíus uím atq: naturam volentes oftendere barbarí,cüm angíportüi quí ad regíü ducit domicilia, ea re paulifper ír voraffentprímo crepuículo extrema ín parte coftítutí,faculas guttísadmouere, V íxdum prímís incenfís,haud fenfim flàma depaícens uníco mentís íntuítu fíné inuafit alteríus,ita uangiportus perpetuü foret íncendíti, Erat Athenienfís quídá nomíne Athenophanes, quiregís quídé corpus unguento ac lauacrís curare,aanímü ueró períocos& oblectameta ducere folebat.Is cüm íntra balne& adftante Alexandro pufíone,cuí nome erat Stephano, alpedtu quide rídiculum ac fuauiffimé cantante afpíceret, uís ínquit, rex hoc ín Stephano pharmacit experíamur?Sí ením eoíncenfo extínguí nequeat,pollent utíq; ac ínexpuena bilem illius effe natura affirmauerím, C)uà quíde ad rem impígrü fe praebente puero, uíx^ dumperuncto ac lumíne cótacto,tanta emícuit é corporeflamma,tantumqy pullulauít ín» cendíiutancipíte Alexandrü fubtrepídaffe coftet:quód nífí forté coplures aquz uafa ma nibus tenentes affuiffent,non ante ferríauxilíü potuiffet,dj totü ígnea uís occupaffet,cüm hocetíá modo puerí corpus undig ínardefcés,maxímo labore uix potueritextínguí, V e^ rim membrís poft hzc debilítatü uíxiffe certi eft, Iure igítur nónulli fabula fide facietes, hoceffe uenenü affirmát,quo Medea uulgatà ín tragoedijs corona& pallíü perunxifle tra ditur, Nec enim ab eís fpontefuaígne emicuifTe,nifí cüm admota fláma celerítractu clan^ deftínaíirrepfit, Radios ením ac fluxus ígneoslongíus allatos,alijs quíde corporib,lumen tantámodo atcg calore conftatadijcere, alijs ueró píngue quendá ac perpetuü habentibus ? humox€ fíccítate afferre fpirabilem;hi collecto feruore celeríter ín eis mutant materia. De huius generatíone dubíü eft,fi potíus eftuans períd humídü flàma fufflat,que ex illa tellu tepíngue ignigenamgqy habet naturá.Eft ením Babylonia uaporib. uehementer obnoxía, itautpofíta humí fzpe hordea ín fublíme profiliar,quafi ealocalanguore quodam tumen tia alienté pulfum habeant, Incoke quoq; perzítus ímmenfosfuper plenísaqua utribus fomnos capiunt. Harpalus, cuí eíus urbís expolíendz cura relícta fuerat, regías ac deambulationes graecís ornaratarbufculís:cüm caeterze adoleuiffent, folam hedera nundj tellus idoptauít,at cotínuà necauít, quód illam mínimé ferret temperie; illa nanqg feruída reaío. dibhzcueró locís amíca frigidis. Has quide excurfiones càm modeftéfiunt,mínus forfan inportuní carpunt, Alexander fubactís Sufis,ex regía x L.millía aerís talenta;ítemcg pre dofam fupellectilem cepit,cuíus inexplicabilís omníno numerus,Ibi& Hermionice pur purz v,millía talenta reperta tradunt, Ea ab annís fermé ducentis repofita,noutt adhuc& Itcnté loris feruabat colorem, Cuíus caufam fuiffe perhibent,quód rubrz quide tínctu^ Strabolib.is Babylonie traCus waporibus maxine obno41 ie rmelle,candídae autéalbo fíatoleo:ín hís enim cüm par tempus habent, purus aclucídus. flendor cernit, Dínon refert eos reges ex Nilo atcp Iftroaduectam aquá folítos gaze re^ cndere;uthoc pacto regni magnítudineaffererét,cüm omní& domíníapparerét, Cater qum Perfidis fines cüm locorü afperítate,otum impigerrimís Perfará aditii ftationetenen tibus, Alexider intrare nequiret( am enim Daríus effugerat)ducé quendá nactus eft,quí «um paruo íntroduceretcircuítu.Is gemíne natíonís homo,patre quídem Lycío,matreue focteatus Perfíca:de quo cüm adhuc puer A lexáder effet, Pythicü pradíxít oraculü;pro^ Icilentiín Perfas Alexandro ducem fore Lycia, Ibilocorü potitus,íngentem captorum homínü cede comifit,quosídcírco fuo íuffu necatos fcribít, quód ítafibíad rem conduce teexiftímabat,Ibí quantü Sufis, tantundépecuniz coperiffe fe refert, Diuitías ueró& re^ «quum ínftrumentiá,mulorü iuga dena míllia,& quíng; camelor& uexíffedícuntur.Deín Ingentem Xerxis ftatuam confpicatus, quam íntraregíam írrumpentít multítudo igno^ Riniofe fübuerterat,ad eam fubftitít,& períndeac uíuentem allocutus, V trumne,ínquiít, P'opter eam quam aduerfus Girzcíam expeditíoné egíftí, collapfumte finemus, an pro^ Peraními tui magnítudine alíasqy uírtutes íacenté attollemusc?Denícg diuturno fecum fi "itio medítatus exceffit.Inde milítá corpora curare uolens(hybernü ením tempus erat) ? C Libevalitas ac munificentia, Plutarchi quatuor ibi menfes egít. Càm Alexander fub aurea prímü regi tribunalís teftudine con. fediffet, Corinthus Demaratus ei beneuolus,X paternus olím amícusfenilibus efrufis|; chrymís ad eum íta loquutus fertur; Quàm magna Grací uoluptate príuatí,quibus antea quam ín Daríj chrono fedente fpectauerint Alexandrüt,expíratIe contigír, Hínc Daríum infe&aturusamicís fe per iocü largíore praebuít uino, In ea laícíuía mulieres accítz à fui; amatoríb,affuere,ínter quas famofíflima Thaís,genere Attíca, qua inferioretempore:e, giians Ptolemzus fcortü habuít,Ea Alexandr nunc lepidé collaudás,nunc íoco demuL cens,ínter potandá ín quendà íncidít fermone,quií rametfí patrie fuz rítü confuetudineg deceret, haud mulíebris tamen extítít anímí, Eori ením laborü quos ín Afii peragrando pertulerat, ílla fediegratífTimit fufcepiffefructü dixit, quod íntra fuperbiffima Perfarum palatía tam delícatii conuíufü celebraffetat uero longé maíox fibi uoluptate futuri, fi Xer xís regiam,quifuas olim concremarat Athenas, ipfa quog per hilarítaté íncenderít, Tum fpectante rege, ipfa fact accendít,ut díuulgaret, quód qua cum Alexàdro foemina fuerat maíoré pro Girzcía ultione accepiffent, cj fuperíores íllitum marítimarü, tum terreftríg copíarü duces, Hís dictis plaufus fimulac tumultus exorítur,Socijs índead tam magnum facinus exhortantibus,concítatusAlexander exílijt,& coronatus lampada tenens duáor erat, czterí clamore acpetulantía cofectantes regía incendentes círcuibàt, C) uod ubi fen, fere Macedones,alacres cumfacíbus cocurrerüt, Sperare enim eum íam rebus patrízaní mum aduertí(fejnecamplíus ínter barbarie obuerfarí debere,atg; ob íd íeníb.atría uaftari, Hc quida íníuffu regís,quída íta ut díctá eft,perpetrata memorant. Atením moxpiguit fe;acreftíngui incendia iufsi(Te,haud íncertü eft, Ceterü cüm Alexáder natura munificen tífsimus efIet,eo magis liberalitatem auxít, quolatíus ipfum propagauit imperii, Aderat quedàaín dandís alacrítas,qua fola gratificari beneficus poteft.C)ua de re pauca,uerü egre gíamemíniffe fat erit, Peonü ductor cüm hoftís à fe truncatí caput ei oftendifTet,ó rexit, his apudnos donís precíü aureü folet effe poculi, T'umrides Alexander, uacuü quide ín quít,aft ego íd mero plenü tibipropíno. Dum quida ex Macedonib,mulü regium ferente aurumageret,defatigatumQ íumentü effet,ísfublatà onus ferre coepit, Que fub pondere preffum cofpicatus Alexander, ubí récogníta depofíturü uidethomíne,nerelíquo defatí gerís itíneredíxit,hocad tuá deferes tabernaculá, Denicy renuentibus di poftulantib,tri^ Ítior,aad Atheníenfem Phocíone fcribens; eum minimé exíftímaturü deínceps amíciiaffe ruít,fifua repudíet munera, Serapíoni cuídamadolefcentí quí pila fecü luferat, quianíhil popofceratníhil exhíbuit, Poft ludente Serapione,íacta ad ceteros pila,mihí nequaquam przbes dicenti regí,non petís,Serapíon inquít, Huíc cümarrífiffet, multa elargitus eft. Erat Proteas quídam uir fané facetus,& ín fympofijs haud illepídus, cuí cüm Alexander fuccenfereuíderetur,obfecrantib.amícís,ipfoq; collachrymante,fecit ín gratía redijíledi xít. Tum ille, quoddà míhi prímz fídei pignus praefta, confeftím ei quin, erogaritalenta iuffit, Quantas aute familíaríbus,& hís quos fuí corporís prefidío habebat,ampliffimasfa cultates impartierít, Olympiadís ad eum declarat epiftola: In amicos benefícia confer,& gloríz fplendoreauge:atín prefentíauniuerfos tíbí pares reges effícis, quib. cum multas amícítías coparas,teipfum deftítutü reddís, Talía cüm perfzpe fcriberet Olympías, ís oc cultas feruabat líteras, femel duntaxatexcepto cüm Hephzftion folutà de moreillilectita ret epiftoli,haud pala ínhibuit,uerá dempto fibi anulo,illíus orí uelut figill& appofuit. In ter Daríj proceres dignitatis amplifsímze Mlazeus extiterat, Huíus filio quandamhabentt praefecturá;altera adiecerat Alexander;quá recufans adolefcens, Mí rex, ínquít,olim unl cus erat Daríus, tu cóplures Alexandros effecifti, Parmenioni Bagoi domicilii uendice/ uít,ín quo ex Sufíori manubijs milletalentüm ueft& offendiffe tradit, Scríbes ad Antipa/ trum,utexquifítà corporis fuí cuftodía haberet admonuit, quód eí infidías parari diceret. Admatrécopluratráfmífit munera, quá nímíü gerendis implícarí negocíjs,& bellicis im mifcerí rebus uetuít, A qua cüm grauíus íncreparet,ipfius afperítatezequo perferebatant mo.Semel quoq fcríptáab Antipatro contra matré prolíxá epíftolà lectitans, ignorarec! xít Antipatrü,quód uníca matrís lachryma innumeras deleret epíftolas,Suos poftea deli tijs acillecebrís omníno folutos fumptuofifsímeg; uíuentes animaduertées, ex quib, T eii quidé Agnoné argenteos fub crepidís ferenté clauos, coplures Leonato camelos pulue remad gymnafía ex Aegypto ufq; transferentes, Philotam cüm uenaturus erat, perftadia centum aurea& precíoía difponenté tabernacula, plures etíam inter ungendü aclauatv dum precíofis odorib.quafi oleo utentes cubícularíos feci ac unctores Circaumigerr m ? &os benígné acphilofophorü moreobíurgatos,huncín modum admonyit;Mirarí em Alexander Magnus. 262 1 quít,eos tot tantísqy cofediís certaminibus haud memini(fe,quód hí quí alíos atigat,moL, lius defatigatís ipfis dormíant,neg; cernerefe Perfarum morib.fuos equiparafle, Seruile quippe amare delítías,apprime regium infudare laboríb, Quoná modo fuum quifpia cu^ ubítequü,aut hafta exercebit,aut cafsíde índuet, cüm per defuetudiné ne charí(sima quí demcorpus manib.attíngat: An ígnoratís hunc effe uictoríz fin, nehoftíüi mores ac ope ninnos tranftulíffe uídeamur:cEos magis ad uirtute ínflámabat,cüm uel milítíauel uena donib.cunctos ín perferendís malís aclaborib,fuperaret, Cüm Alexander exímíe maení tudinis leone fterneret, Spartanorü legatus quiforté aderat, Pulchrü erat medíusfídius, ai; Alexader,utproimperío cum leone decertafIes; Hanc uenationé zreís conflatá imagi nib. Craterus Delphisappendiít.Canes auteínerant,& leone Alexander adoríens,& Cra» terus adíutans: quorüi parte Lyfippus, part Leochares effínxit. Hoc pacto Alexander ut fcíimullaborib.exerceret, ac fuos ad uírtute íncítaret, cüm multa fubíretdífcrímina, eíus anicífortunís elatíjillecebrísQs ac ocío magis íntetí,tot milítías peregrínatíonesd molefté perferre inde fenfim ad cótumelías&' maledicta tedere:qua ille per quandà máfuetudinís abundantía modefté ac comíter tolerabat,regíü efTe affirmans,utà quíbus maléaudías, ín cosmagis fís benefícus. C)uecung ín amícos uel pufilla cotulít, eaíngentís beneuolentíze lonoríscp extant indícía, Ex quib,pauca expofuiflefat erít.Cum Peuceftas urfí morfu uul neraus,id quidealijs, Alexandro ueró míníme fignificaffet,ad eum multa coqueftus fcri» pliràtnunc quonia te habeas modo fcríbe,inquít,& fi quís focíorü ínter uenandü te deftí uerit, ut debita luat fupplícía, Abfenti ob res gerendas Hephaftioni fcripfit; dum ipfeac nonnullí Ichneumone per íocü infeftarent, Craterü Perdícz íaculo occurrenté ín utracg cxauulnus accepíífe, Audíens ex egrítudíne quadápríftínze reftítutü íncolumítati Peuctam, Alexippo fcríbes medíco magnas egítgratías, Dum Craterus aduerfa tialetudíne eneret,ob quoda ínfomníti nonnulla pro eo facra peregít, eumq; utítídem faceret,admo nui. Paufaníze quoqj medíco,cüm Cratero pararet elleborü,poftà proaními folícítudíne mulia fcrípfiffet, quo pacto antídot& propínaret admonuit. Ephíaltem& Cíffum quíprí^ müm Harpalí fugam nuncíauerit,ín uínculís habuit, quód ipfos de eo uíro falfa obloquu t$ diceret, Cum ínfirmís acfenectute confectís remeandipoteftaté faceret, Eurylochus ) Àegeus fe ínter egrotos infcrípfit: poftmodü ubi nulla infirmitate detíneri deprehenfus diamore T'elefippe captá fe confeffus eft,eamqy difcedentem ad mare ufqg cofedtarí uelle dixit,Eius femine coditíonem percontatus Alexander, ut íngenuü effe fcortum accepit, Nos, ínquít, Buryloche ín hac peramáda focios habes, proíndeautlargítíonib,aut uerbis utadpermanendi índucas uide, quandoquíde ex libera ortiaffirmas.Hunc fepenumero uiriadmírari lícet, quód amícorá gratía, pro rebus huiufmodi operi& accuratá quide ín (cribendis dederit epiftolis: qualia haec, cüm Seleucípuerü qui ín Cílícía profugeret, dili gentifsimé iufsit ínquírí, Peuceftà quog; laudibus profequutus eft quód Crater ferui INí «nem coprehenditfet, Seruus quídà ín afylo refederat, qua ob rem ad Megabyzü líteras deli ut illum é templo fi queat elicere, corrípat, íntra facra edem nulla uím afferat, Prín» Cipió cüm ín caufís capitalibus íus díceret,orante accufatore, altera manu aure folebat oc» dudere,ut ipfa reo omnís expers calumníz coferuaret, Pofteríorí temporead calumnías quad falfas ac uerifimiles ueheméter excandefcebat, precípué cüm de fe male audiebat; (autfufens ínexorabilíscg defiperet,adeàó uíteacimperío gloríaanteponebat,Inde cóm tertio congreffurus przlío aduerfus Daríum caftra mouere*sís captusa BeíTo nuncíatur, film ne f1 tum p ter ftípendiía Theffalís duüm millíà talentüm munus erogás, eosdomü dímiíttit, perf: "Pc equendo autem Darío afperísatqy longífsimis exactís itineribus( uno ením equo d&em diebus tría millia& ducenta ftadía emenfus eftyuníuerfum fermé exercítü per loca Y», T] 1 A2,- x p: Paertim aquarii expertía laboraffecerat,ubi quada Macedonü manus mulís aqua plenosev 8 ehés utres, Alexandro fítobuía.(Quem uergentein merídíanü tempus [ 1abenté cófpícatí,extempló impletam aqua galeá attulerüt, Ei deinde tíad quos eos perferretlatíces,ad fuos refpondere líberos,quos fi nuncamiferi ibi modG uita fuperfít)alíos creandí facultas erít, His audítís ubi galea ín manus ce. pícíés quos círca fe haberetequítes,demí(To capite& fixís in potá oculís,íneuphá, probatísq; uirís, fi folus bibero, ínquit, hos maeror ínftigabit, Eius anímimagnítudine cum ínfpexiíIent equítes, eund effe magna cum fpe clamarüt, ftatímq calcaría equís fubdunt.INO enímlabore perferre, non deni» it mortalítati fefe obnoxíos exiftímare, donec talem eís rege adeffecótígerít, V na ítad "ctorum fedulítas& anímí promptítudo fuit, Caterüm cüm Íexagínta tantummodo [ wif:.1. sex nuutoíubt m'Beneuolentia ifi 4 mic 0$, Curtiuslib,, C Darij interitus, Curtius lib.o. Plutarchi (utaíunt)uíti fufa íam Darij caftra irrupifTent, dífiectá erandeauri& argenti pondus cl cantes,multos quoq; puerorii& mulíerü currus aurígís deftítutos afpernati, proceres fo, lummodo fugientes, ín quib. Darí& effearbitrabantur, perfequí cotendunt, V íx tandem copluríbus confoffum uulneribus Darium ín uehículoíacentem fereg expíranté offen, dunt:ís cüm frígídam aquam przbete Polyftrato potaffet, Quifquis es mortalium,inquit, hoc míhí extremü uníuerfz calamítatís genus accídít,utpro tanto ín me beneficio díonas tibireferregrates nequeam, at referat Alexander, Alexandro ueró dij, pro eíus fummain matrem,uxorem,aclíberos meos humanitate ac clementía,cui hoc dextre pígnus prome dabis, Hazcdícenté accepta Polyftratí manu,uíta deftituít, Ad eum perueníes Alexander, ipfius cafum per maxímam dolorís acerbítatem haud difsimulanter tulít, demptag fibi chlamyde illius corpus ornauít,Poftremo ín poteftate redactum B effum grauifsímo cry, cíatu dífsípauit;procerís nancy ín unum curuatís arboribus, cüm utrícg corporís partesal ligaffet,eas tanto cOcitatas impetu remifit,utlaníata pafsim membra difiecerínt. Tum Da rij corpus regijsornatum ínfigníbus ad matrem deferri íufsít, Eíus fratrem Exathrem ma cna fibí familiaritate deuínxit. Inde ci robuftifsimis copijs profectus fubegitHyrcaniam, ubí marís fínum haud Ponto mínorem,ceterís autem maribus dulcíorem cofpícatus,cüm nihil ex eo certíperdídícííTet, quandam IMzotídís paludís partem efTe cogítauit.Fuiusta, men reí uerítas haudlatuíffe Phyficosuídetur,qui díu ante íllam Alexandrf'expeditionem memoríx prodíderunt,ex quatuor exterioribus oceaní, quí medíterraneü irrumpunt, fi níbus,Fyrcanum pelagus quod Cafpium uocant;propínquum magis effe boree,Ibicum quídam exínfperato barbarí ftabularíos ínuafiffent,equü abduxere Bucephalum, Quam remímmodeftéadeó tulít,ut nífi reftítuifTent,fe curictos eorumcq líberos obtruncaturum per praconem íntermínatus fit, Quocírca equ& mox referentes, fuascy cíuitates ín eius po teftatem ponentes affuere. Quos omnes benignéalloquutus, equí captíuí praemía reddi, dít, Hínc caftra mouítín Parthíam;ubi intentus ocio,barbará prímo ftolam induit, fiueut probatísíllorumlegibus ipfos per quandam fibí confuetudínem cocilíaret, quod ad miti gandas homínum mentes plurímü patríj morís ualeat confuetudo, fiue ut hoc padtoMa cedonum tentaret anímos, quos paulatím ad fpernendos patríz rítus affuefacereníteba, tur, quà íllum adorarí modeftíus perferrent, Nunquátamen ut Medorum amí& barba/ rum nímís& abfealíenum affumeret índuci potuít, femper anaxyrídas, candyn, taramg repudíans, at medíum quendam ínter Perfícum& Medum habitum aptifsime temperás, quíut illo íucundíor, hocítaeratauguftior, Eo prímüm ufus eft ín barbarorum conuen tu,acdomícum zqualibus,deín pafsim feu equítaret,feu ius díceret,eodé fpectabatur ot namento, Quod quanqua Macedonibus tríftefpe&aculum effet,relíqui tamen eíus uirtu tem íngentíadmíratíone profequentes;quedam illi ad uoluptate gloríam ue concedendo exíftímabant.Is quanquá accepto nuper ín tíbía fagittze uuInere,ita faucíus abíerit,itemg lapídis i&u percuffus ín collo, adeo ut oborta calígo díu oculos opprefferít, haudtamen fibítéperauít, quó mínus audentíus antealíos pericula prímus íníret, Superato Orexarte fluuío, quem ís Tanaím exiftímabat, Scythas fudit,& ad ftadía centum ufqy fugauit, ulte ríus ínfequífluxu uentris inhíbítus/Ibi occurríffe ílli Amazonem multi perhibet, ex qu^ bus funt Clítarchus,Polycrítus, Onefícrítus, Antigenes,Iftrus.Aríftobulus autem, Cha/ res Ifangeleus,Ptolemeus,Anticlides,Phílon Thebanus,Philippus Ifangeleus, praterea Hecatzus Eretríeus,Phílippus Chalcídenfis,& Durís Samíus, íd figmentum fuiffe refe runt, quibus teftímonium Alexander uídetur afferre, quí cüm ad Antípatrumuniuerfa perfcríberet, Scytharum regemfibi filiam defpondifTeaít, Amazonem uero necomemo rauit quídem, Pofteríori tempore cüm repnantí Lyfimacho quartü librum Oneficrítus, ín quo de Amazone ílla perícriptum eft, legeret, Lyfimachus paulum fubrídens dixiffe fertur; Et tunc utíg;ego aderam, Hís quifcg fídem aut habeat;aut deroget, haud Alexa drum propterea uel mínorí uel maíoríadmíratione profequetur, V erítus autem ne Mace dones ín pofterum milítíz pertafí fatífcerent, cetera quídem dímifTa multítudine.!P.€ cum flore copíarum x x, M.pedítum,& tría equítá fecum ducens, ín Hyrcaníam pei fcítur. Quibus pro concíone habítís, nuncfebarbarís uelut ínfomnijs oftendíífe ait, qui fiperturbatís tantummodoAfiz rebus abíerimus,in nos íllícó tanquà ín mulíeres impe facient. V erumenimueró quifquis abíre cupiat, excedat inquit, obteftatus fe amicorum, eorumcj qui eam fecum perferre expedítíonem uelint, uiribus, uniuerfum terrarum?: bem Macedonum ímperío fubdíturum, Hzc epíftola quadam ad Antípatrumhís term 1 í TM ret uocabulís confcribuntur, Addítur preterea cunctos mílítes quocunc uirum idi equu Alexander Magnus. 263 A fequuturos fefe libenter acclamaffe, Hicum Alexandrí conatus anímo fufcepifTent, reli^ qua ductu facilis turba confequítur, Tum rítum indigenarü propenfíus ímitatus, ad Ma^ cedonicos quoqg tranftulít mores eorü temperata comunicatíone, facilíus beneuolentía vim ui rerü ímperí& coparareratus, praefertím cüm proculabeffet, Ita tríginta puero^ rum millibus delectís,eos grzecarü difcíplínalíterarü inftrui,& Macedoníco more armo^ rum ufibus uerfarí prcepít,compluribus ad eam rem magíftris inftítutís. Roxanen con^ fpicue forma muliert olim ín couíuío cofpícatus adamauít,quod rerít gerendarü propo (ito maxime coduxiffe uifum eft, Bíus enim matrímoníà fublatos ad fpem barbaros plurí mum Alexandro fídebeneuolentiag; coniunxít,ín quo tanta ufus eft caftímonía, ut cuíus unice amore foemínz uíctus erat,eam no nífi cunctís folennímoreperadtís attígerat,Eas rescüm fummus eíus amícus Hephaftíon approbaret, paríbusQ uteret ornamentís, Cra trusautem ín retínendís patríz moríbus pergeret, per illá barbarís, perhunc Graecis& Macedonib.refponfa dabat, íusqs dicebat, Deníq; cüm Hephzftiona uehementer amaret, Craterum honoraret, illum quidem Alexandrí, hunc uero regis amícos uocare acexífti^ marefolebat. Quapropter cüm multas haberent fimultates,fxpenumero dí(ceptabát, Se^ melíiterra Indía nudatís enfibus coferre manus coeperát:fuccedentib.dehíncadferendá trig auxilium amicis, celeríter interuenít Alexander,& Hepbaftíonem apertis carpfit cóuicfsyuecordem,ínfanumqy uocítás,quí dempto fíbí Alexandro,nihil fe prorfus effe ín telligat, Seuocatá quoc Craterü per acerbíffimas habuít cotumelías. Hís inde cociliatis, Hammoné ceterosq; deos obteftatus,fe íllos cunctorü amíciffimos homín& habereiure^ iurando confírmauít, V erumenímueroó fieos ín pofterum difceptare fenferít,utrunqy,aut quíínchoarít necaturum, Quamobrem hí poftea quícdg neg; per iocum dixiíIe,nedy 1nui^ cenperpetrafTe tradunt, Erat Parmeníonts filius Phílotas ampliffimze ínter Macedonas dignitatis, ut qui fortíffimus ac robuftíffimus haberet,€ munificus ac benignus, quantü poft Alexandrum nemo.Cum ex familíaríbus quídam argentum ex eo peteret íscg eroga riprecepíffet,fe dífpenfator habere negauit.Cuí Philotas,quídaís?ínquít; necg poculum negueftem habesc Blatíone anímí,díuítíarum amplítudíne,corporis ornamento,& uitae modís fupra príuatorum morem odíofius utebatur, íta ut per quendam excelíí faftum ani y miinfipidumig acíngratum cunctis ínce(fum,magná fufpícionem inuídiamt contraxe^ tit. Quocírca eínonnundg Parmenionem díxiíTe fertur, Pauló mihídeteríor efto, Czteréi hic Alexandro íampridem ín fufpícionem uenerat;nam poft fuperatum ín Cilícia Daxí, correptamq; Damafcí predam, cüm multa captíuorü corpora referrent ín caftra,comper iaeftierua quedam genere Pydnza, facíe decora, nomine Antigone, Hanc Philotas aífe^ utus,cüm inter potandum fibi, ut adolefcens amícz, multa rei milítarís magnifice gefta paulo liberíus íactaret,quícquíd ftrenué factum eft,fuum aut patrís opus effe demonítra; uit. Alexandrit quoq; quem adolefcentulum uocitabat, per eos nomen tenuifTe regium, Mubimulíer amatori cuidam renuncíaffet,ílle alterí,ut fit, deníq fermo manaffetad Cra^ ttum,ílle mulierem adduxit ad Alexandrum.) ua audíta,íubet ut cum Phiílota confueta ftrepergat,ex eo quícquíd excufferít,ad fe renuncíatum eat, N efcíus Philotas huiufce^ modife círcumuentá infidijs, contubernium frequentabat Antígones,multa ínterím con taregem uerbaper índígnatíonematq íactantíam íneptíffimé profundens. A lexander, ametííaduerfus Philotam ídperquàm effícax uehemenstp foret indícíum, tacítus tamen perferre, fet cohibere ftatuit, feu magna in fe Parmenionís beneuoletía fretus, feu ingen temipforá oloríam acpotentíam reformídans,Ea tempeftate Macedo quídam ex Chalz fnomine Dímnüs, capitales Alexandro ftruebat infidías:quam quídem ad rem iuuená liztate Nicomachum,cuíus amoribus tenebatur,focíü adfcifcebat: quod ílleafpernatus, renfratri Cebalino aperít, Quí procedens ad Phílotam, feíntroduci rogabatad Alexan^ drum, Ipfe uero neício quíd cogítans(incertü ením eft)eos mínímé íntroduxít,qu ódregé miora quzdam agitare negocía díceret, Quod& fecundó factum eft, Atílli ob Phílotae infolentíam ad alíum fe uertunt, àquo moxad Alexandrum admiíffi, cüm prímóm Dím^ numaccufaffent, Philota facti indícant, quód àfebís appellatus eos ufq; paruipenderit, catts Alexandri uehementer ínflammauit. MífTus deíndeut captum ageret Dímnum, ip'um relu&ante feq; defendentem obtruncat, Quare magís atc magís Alexander excan duit quonia illum hoc pacto ne fuz detegerentur ínfidiz effugiffe fufpicaretur. Mox ubí Xeibillimum ín Philotam odium patefecít, illius inimicos exciuit,palàm dictítantes, eam Tegis Ignauíam effe, fí Dímnum ChalaTtrínü homínem tantü ín fe facinus audereputet? &terüm eum míniftrum quendam, imó ueró maíorís inftrumentum fuiffe potenti, In Philotas. C Vuftinus lib.12, Curtius lib.8. Val. Max.lib, 9.4p.3. Clitimors, Plutarchi illis eam dí(cutiendà efTe coníuratione, quibus utcelaretur plurímit conducebat. Cümad huiuímodi fermones atq; fufpícíones regie patuiffent aures, innumerabiles aduerfus Phí lotam calumnízafferebant, Captus ítagg Philotas in quaftíonib, habitus eft prafentíbus amícís,extrínfecus auté€ tabernaculo audiente Alexandro, Quo ad Hephaftioné mifer biles ac fupplíces emíttente eíulatus,dixifIe ferüt Alexandrü:Cuüm mollís adeó effcemin tusQp effes Philota,tanta receptabas facinora? Occifo Philota,eueftígió míffus in Mediam Parmenio íbi ínterfícít;uír compluríü rerum geftarü Philippo focius,qui folusaute exna tu grandioríbus praecipue Alexandrü utín Afiam tranfiretaccenderat, Ex tribus liberís quos ín ea expeditione habuerat, duo prídé anteora parentís prelíando cai, ipfeunàcum tertío períjt interemptus, Eas ob res cüm multís Alexandrifamilíaribus, tum Antipatro uehemés terror íncutít. Aetolis ultro cítroqy dataacceptacy clandeftina fidei pignora, Hi ob deftructos Oeníadas Alexandrü extíme(cebant: qui efus deftructione gentís audíta, Aetolos no Oeníadü filijs, uerüm fibi fupplícía daturos obteftatus erat, Haud longépoft Cliti cafus confequit,quem(i quís accurate íntellexerít,maioris fzeuitiz diPhilotz faGum iudicabit;íín tempus caufamtp ratíoneperpenderit,nó magís confilio, fed infelicitateper, petratü inueníet,cümper iram acebríerate fuo fato Clítus materíà occafionemá prabue^ rít.Hocmodogefta res eft. Quídam exora marítima greca ad regé poma detulerat, quoe rum conípícuam maturitate admíratus, Clítum ut cómonftraret&€ impertiret accerfit.]lle factifícía peragebat,quíbus omifsís rege adijt, Tres illum oues exímmolandis boftíjs con fequunt.Quod prodigium cófpícatus Alexander,acciítís ariolis Ariftandro& Cleomanti Spartano aperit. FHís díra portendíaffirmantíbus,illicet pro Clíto ínftaurari facríficíi iuf. fitttertío fiquidéante díehorrendü per quietem uíderatínfomníü, Exiftimarat enim Cli tum ínter Parmeníonís líberosatrís federeueftibus, omnesi exanímatos, INecdálítato, Clítus pofteadj Caftori& Polluci Alexander ímmolaffet,uenit ad ccena. Pofti exempta uino fitís eft, Praníchí,uel(ut quida afunt) Pieríonís carmina decantabant, quzillecótra ductores Macedon nuperá barbaris profligatos,per rífum& ignomínia zedíderat. Qui rem cüm natu grandíores moleftt ferret, poetamqy fímul& cantoré per cótumelías intet pellarét, Alexander€ nonulli cum eo mak cum uoluptate audíentes,canenté exhortz bantur. AtClítus íam uíno grauís,natura ferox&índomitus,id gré tolerabat,índignum effe affirmas, inter hoftes barbaros maledíctís carpere Macedonas, uiros ipfis longeprz« ftantiores írriforibus, tametfi mínus fequüda fortuna obtigerit, Tum Alexander nihílàfe di[crepare Cliítü ínquit, quí Macedonü formidine, mínus fequundá appellet fortuni.In furgens Clítus,hzc,inquit,formído te dijs genitü,iamq; Spithridatís gladío tergauerter tem,leto eripuit, l'e Macedonü cruor,teuulnera hzc eó peruexerüt, ut Hammoné ufur pansgenítoré Philippüafpernerís.Inflámatus hís Alexander, Cüm hac de nobis infandá caput obloqueris, Macedones ad fedítione inftigans,alacré te futurü exíftimas; Tum Cli tus,neg ueró ín prefentía fumus alacres,ínquit, Alexander,talía laborum praemia confe cutí, Felíces ueró quíbus anté contigit oppetere cj Macedones Medorum uírgispercuf/ fos,noscy utad regem admiítteremur Perías obfecrantes afpicerét, Haec atqy talía Clítoli berius díctante,czterí quí Alexandrá círcunfteterant exurgere& couicíarí,longzuiaw tem fenes exoríente fedare tumult&.Conuerfus ad Xenodochum Cardían& Artemiumq Colophoníum Alexander,nónne Gracos ínter Macedones,ínquít,tanquá femídeosín terbelluasambulantes cernere uídeminí?Clítus haudquaquá obfequutus, Alexandrum quodcung uelítín medíum proferre iubet, at uíros ingenuos& loquendi fiducià haben tes,neín conuíuí(t uocesaít,uerüm cum barbarís atq; mancípijs uítant exígas, qui zonam Perficam candidumq adorentamículi.Irarü ímpatiens Alexander, cüm proíectopomo Clítum percuffiffet, gladíü perquírebat, que fatelles quid Ariftophanes príorfubduxe rat.Inde cüm cxterí precibus detínerét,profilijt, Macedonico fermoneclypeatos uocans mílítes.Id uero íngentís figni tumultus erat, Subindeíuffo canere tibicini,períndeactar díus agentítubamq detrectantí;pugnís ínfultauit. Is poftremó collaudatus eft, qued po ti(Timü necaftris tumultuaretur obítítifTet. Clítus cüm nullo pacto cederet é tríclínio,utx tandemab amícís explofus,fubindeperalías irrupit fores, íambíca illud ex Andromacha Euripídisperfummá contentíone temerítatemq; pronuncíans, Heu quàm truces in Gr cíam mores ueníunt, Alexander arrepto ex fatellítis manu fpiculo, occurrentem fibi cli tum, íamcy aulzum íanuz fubducentem tranfuerberat. Eum ingenti clamore ac fufpíts corruentem,flatím defecít anímus. Alexander ubi fecum facinus reputans, tacítos cernit aftantes, ex occifiuulneretelum raptim eductum, ín fuum uertíffetíugulum, ní frdies correp Alexander Magnus. 264. 3 correptas ipfius manus à cxde retraxífTentipfumtq uiíntra cubículü intuli(fent, Eam no^ üemnücuocíferans,nüc lamentans,fzuís exegít luctibus, adeà ut malis feffus,nullís zedí is uocíbus,poftridíe íaceret elinguís,graues tantü emittens gemítus,Ipfius equales eaue ritifilentíain cubículum írrumpunt,ubí ceeterorü quídem uerba mínus admíttebat, Cóm autem uates Ariftander tum ex f(omnío Clití,tum aiijs ex prodigijs,ea ampride ex fatorü fericobtigifTe memoraffet,fedarí noníhil dolor uítus eft. C)uamobre intromiffus eft Callí fthenes Ariftotelís neceffaríus, 3C Abderíta fímul Anaxarchus.Callífthenes quídé hone^ flatis rationibus per quandam fuauítatem adortus, fermone círcunducto maerore leníter exco oebat, Anaxarchus príncípió quandam phílofophandi uíam fibi uendícauerat, qua infolens& aequalium contemptor exíftimabatur.ls ígítur quamprímü ingreílus clamita^ bat Híccine eft Alexander,quem cüm orbís terrarum fufpícíat,more mancipij lugetabie &us,homínü leges€ ignomínía reformídans: quibus ípfe fe legem& íuftítize metà cofti^ tuiffe debuerat,per íllam quam uíctorobtínet maíeftate,non auté fnanís cuiufdam gloríze aipidítateuíctd, feruílem animü índuere, A n ignoras, ínquit, proinde fas iuscy comínus illidere Ioui, ut quicquíd reges perpetrauerínt,lícere fuftumqp effe íntelligas? Hac ufus o^ ntione Anaxarchus grum quídem regis leuauítanímum, at ípfíus mores copluríbus ín rebus nefaríos magís mollíoresqy reddidit, eíqy míro fe modo deuínxít, Callífthenís con^ fuetudín£alioquí ex illius feuerítateíngratáreprobans.Olím cüm ínter coenandá de anní pattbus,& ccelí temperíe orta dífputatío effet, dicentíb.hicafperiora quàm in Girzcía ad hybernand& loca effe, Anaxarchus per contentíonem aduerfabat. Tum Callífthenes, At qui hzc illis longé frígidíora cofítearís oportet, ínquít; íftíc ením lacerna uelatus uníuerfam exigebas hyemé,hicaute tribus ínuolutus tapetíbus accumbís,Ea resAnaxarchü acri teritritauit,reliquos uero fophíftas& atfentatores dolore ínurebat:quí cüm ab adolefcen tibuspropter fermonís elegantíam fummo ftudio coleretur, nó mínus natu maíores oble Qibat,quód ad benehoneftecqg uiuendum feípfo content uírum cernerent:fuz quog pe iegínatíonís uulgata occafíonem cofirmabat,quod reducendorü cíutum,inhabitandagg aufapatríz, per quandam anímí magnifícentíam ad Alexandrum cómíoraffet, Atením i obeíusgloríam&opíníone inuídiofus,obtrectatoríbus ínterdum ínter fe obloquendi ma 1 b triam praebuit, Nam quopíam ínuítatus perfzpe repudíabat:ín fodalítijs per grauítatem adgfilentíum nullum probare factum,nihil denícy placere fignificabat.Ttag; Alexandrum ddixiffe tradunt, Odi fapientemqui fibi(apiat nihil, In ipfo conutuarum coetu íuífus ali^ quandoínter poculalaudes explicare Macedonum, tanto eloquentíz fluuio rem ípfam Caflidbenis exomaffe fertur, ut furgentes uníuerfi fequundo ín eum plaufu coronas fparferint, lum eloquentia, Alexander;Profectó quifquis(utaít Eurípides)perpulchram nactus eft ín dicendo mate ríam, eíhaud ímmenfum eftopus beneornatet dícere, Caeterüm quó magís eloquentíze tuz uites oftentes, ínquít, ipfos accufa Macedonas, ut hí fua nofcentes errata, uíros fefe meliores inftítuant, Callifthenes igitur cüm ad palinodíam fefe conuertiffet;multa Mace^ donum delicta liberius explícans,propter Graecia feditiones atque dífcordías Philippiau Cum imperíum fuiffe demonftrat: Veníthonosfcelerí mifera ut difcordía regnet, Quz tes aduerfus íll&à acerba grauemd Macedon& cóflauitinuídia, Tum Alexander,Cal lilhenem nó orandí gtauítate,fed(ummü contra Macedones odíti cóparaffe ínquíc Hac quidem Stroibum Callifthenís le&or& Aríftotelinarraffe prodít Hermíppus, Poftmodá Cill(thenes cüm alienatü ab fe regís amore intelligeret, eís bís ac ter hücprotulituerfum: Occidit& Patroclus uir teprftantíorolím, lonab reígítur Aríftoteles dícere folebat, Callifthene magnam ín dícendo potentíaaffe^ Qutum,mentís ínope effe. Cum ergo quada philofophízacrímoniía&rígiditate adorandá üifuaderet Alexandrum,folus ea palàm díctítabat que Macedonum proceres apprímeq "lotesper eraué animi índígnatíone tacítí perferebant, Quare cümíllum adorandi mo. rem auertíffet, effectá eft ut magna quíde Graecos, maíorí adit Alexandrü ínfamíalíbera^ tit fibipernicíe comparáns,uí magís q perfuafionetegem abfterrere conatus. Chares aüt "lenzus memoríz prodidit, Alexandrá ín conuiuío quodá cüm epotauí(Tet, phíalam Quiex familiaribus porrexiffe,qua recepta, illum ad lares uerfum furrexíffe, primumq; ütepotaffetadoraffe,poftea exofcuiatái Alexandrum difcubuiffe:quod cim omnes ordi. heteciffent, Callifthene accepta phíala poft potum ut rege ofcularetur accefsiffe, qui cum thaftíone colloquens mínus anímaduerterat, Tum Demetríus cognomentoPhydon "rege Ne ofculare.ínquít,te em folus híchaud adorauit. Quapropter Alexander oículá pei C Curtiulib,8, Hernolai coniu ratio in Alexattdrum, Strabo liba, Prodigiunt, Plutarchi deuítaffe fertur;at Callífthenes alté uocíferás dixiffe, Vno ígitur minus habens ofculo dif. cedam, Talibus alienatí fignís aními habíta Hephaftíoni fides eft, cüm Callifthené quiqz adorare pollícítum,promíífa ueró mentitum díceret.Inde Ly(imachí& Agnones inítare qui uirü affirmabantad labefactandas imperij uites procaciter obeunte, d illum COncur rereadolefcentes, illi fauere, folum huncíntertot millia íngenuü appellare, Idcírco dein, deaduerfus Alexandr Hermolaí coniuratione detecta,íllud ei uerifimilius obietarecr men yí(ifunt,Síquídem percontantí cuíipíam,quonam modo ílluftriflimü fe uíra faceret (iilluftriflim& interemerís, ínquít. Dumcg ad perpetrandum facínus Hermolai exhorg, retur, neaurea fulcra formídaretadmonuit, uerüm fe homine morbosacuulnera patien, tem ínuadere remínifceretur, Ex ipfis aute Hermolai complicib.neminetuelextrema ne ceíTitate adduci potuiffe conftat, ut quicij aduerfum Callífthene loqueretur. Alexander quoq ad Craterá, Attalum,& Alcetam ftatím fcribens,ait: Adolefcentes quidem habitos ín quzítíonib,eas res ínceptafTe confeffos, fe uero confcíü habuiffe nemine afTeuerantes, Poftremó fcribens ad Antípatrü,poft multa Callifthenís conuícía,íuuenes quídé;inquit à Macedonibus faxís obrutos, ipfum autem philofophum, quicg íllum emiferunt, quía; meos íntra oppida fufceperuntinfidíatores,ego fupplícío affícia,[n quíbus fe contra Ari ftotelem aperté detexít,apud quemob generís propínquítate educatus erat Calliflhenes: eíus fiquidem mater Hero confobrína fuit Aríftotelís, Ipfum ab Alexandro cruci fuffixi uítam fínifTe quidam perhíbent: alij ín uínculís morbo correptü expíraffe, Chares refert eum poftead captus eft, utcoram Aríftotele ín fenatu condemnaretur, feptem menfibus ín compedibus obferuatum: cumq; Alexander apud Mallos Oxydracas círcaIndíam vl nus accepíffet, Callí(thenemob nímía aruínam contracto pedoreacfordibus, fupremum obüffe díem.FHzcpofteríoritempore contigerunt, Demaratus Corínthíus atate íamcon fectus, ftudío ac uoluptate profectus ad Alexandrü, cüm íllum uiferet, dimagna príuatos amoaenítate Girzecos ínquítquibus príufquám ín Darij folío fedentem confpexillent Ale xandrum,uita excefTifle contígít, Nec amplius regíz fructum beneuolentíz confecutus, aduerfa correptus ualetudíne diem fuü obijt.Eum Alexander funere extulítmagnificen, tí(limo:exaggeratus eft eíab exercítutumulus ambítu quidem amplifIimo, altítudineue ro octogínta cubítorü:reliquiz aut&ornatiffima quadríga ad mare ufcy delatae funt, Dein de caftra moturus ín Indíam, cüm prada magniítudineonuftü tardumq cerneret exerci, tum,ut primüilluxit díes, fuos ac familíari currus paratos príores íncendit, pofteacate tos Macedonum fubíectís urere flammis edixit, Cuíus reí cm grande prímó confili ui^ deretur, maior extitít euentus;paucís ením dolore perculfis, ceterí períndeacnumíneat flatí uoces clamoresqy alacres attollere, ufibus tantü necefTaría capere, relíqua uelut fuper uacanea fuccendere, Qua res impetu alacrítatecy refertü magts atqj magis Alexandrü có cítauit, Iam ením fuís effe terrori coeperat, inexorabilis ad errata caftigator, Nam quendá exaqualibus fuís, Menandrü nomine, caftellí cuftodize prafectum, ob defertam flatíoné necemulcauít, Orfodatem barbarü quíab íllo defecerat,ípfe fagitta cofixit, Intereaouís quaedam agnum quí coloreac forma tíarz capite, gemellosqg utringy corymbos habebat, eníxa eft, Id abhorrens prodigia quibufdam Babylonijs quos ea decaufa demorefecum ducebat; purificandum fe praebuit, Tum ad amícos,non fui,uerüm ipforum caufa turbarí atq folícitari díxít, ne poft feuilifsimumac degenerem quempiam regni faftigiofortuna pracfíciat.Qua inrehaud tamen díutiusanimi pendens extítít,poftea ením latíusappares prodigium,omnemfoluit tríftítiam, CUm ením farcínarüi cuftodia uír prefectus Macedo Proxenus nomíneregío locum tabernaculo prope Oxon amnem foderet, pínguís font liquorísaperuit. Quo prímühaufto,clarus ac lucídus fcatens, non odore, nó guflu quic quamab oleo dífferre uídebatur,quín eíufdem omnino fplendoris ac pínguedínis:quoq magis mírere, olea illanufquàá fert regio, Oxi quoq; fluminís adeó pínguís aqua tradítur, ut quíín eolotí fuerínt, cutim eís ac corpus ínungat, Ex eo autermprodígío quantumad mirandze uoluptatís Alexander ceperit, ín hís quz ad Antípatrü fcribit maxímé declarat, quihocá dijs immortalibus djamplum fufcepiíTe munus exíftímat, Vatesautem eam ex peditionem tum claríflima, tum afperam& cafibus refertam fignificabant. Oleum nang adleníendum corpusà deo tributi effe mortalibus, Multa ígítur ílli ínter pugnas obtíge redifcrímina, grauía recepta uulnera; uchementiffimá quoq fuis pernicie inopíareriat/ tulít, Afpera cceli íntemperíes magna ex parte confecit exercírum, Aft ille cüm fortunam audacía,uírescy uirtute fuperare ftudio gloríz níteretur,nihil fortibus índomitum,nihilg munit fatís actutum contra audentes ducebat, Cüm Siífimethrís uzbem rupís tae obfidione Alexander Magn us. 263 y obfidione cínxiffet, tríftes confpicatus milites, percontatus Oxíarten dicitur, quíd anímí - eflatetSifimethres:refpondenteOxíarte,tímidifTimü illum effe homínü;petram,ínquit, apífacilem nobís refers, quandoquíde immunitü ac ímbecillem ipfius ínquis effe princi» pem.lIta fact eft;ea enim,terrefacto minis Sifimethre,potítus eft.Cum alteri ín rupe qua^ dam oppído iuuentuté Macedonícam admoueret, quendam Alexandrum nomíne com^ pellans, T'ua íntereft,ínquít, uelipfius uírtute cognomínís, flrenui gefta militis coficere, Dehínc cüm ipfe fortíffimé dímícans adolefcens oppeteret,nó mediocríter anima percu^ lirAlexandrí,Poftmodà ín ageredienda Ní(a dum pauore torpent milítes,fiquídem pro^ fundit eíoppído flumenallabitur,emícat Alexader,& ó deterrímus, inquit, ego quí nund niedídícímoxty rapto íncumbens clypeo traíecít.Ibi confummato przlío ex obfeffis ux bibus fupplices aduenerelegatí, quí primüm ín armis terríbilem conípícatí uirum, ftupo reperculfi ftetere,allata poftmodum fellaegrandzzuum quendam nomíne Acuphím fede reiuffit. Tum efus fplendor&ac clementíam admíratus Acuphís,ínterrogat, Q uídnam fa^ &urítu& affequíbeneuolentíá poffumuse Cuí Alexander, Sí fuum te cíues principe crea^ verínt,& ad me centü praftantíflimos miferínt uiros. Tum ridens Acuphís, IMlaiorí cum dignitate imperabo,inquít,fi nequiffimos ad te mifero. Erat praeterea Taxiles in(ignísuir fipientie; fub cuíussmperío maior Indiz pars quàm uníuerfa ambit Aegyptus,tenebatur, pinguefolá pabulo,& laetus ager frugibus. Híc cüm falutatü ueníffet Alexandru m, Quid mutuo decertandá eft nobís bello, ínquit,fí no aquam aut neceffarí nobís cibum interce purus aduentaftizpro quibus duobus ftrenuos ac(apíentes belligerare uíros decet, E quí» dem(itedítior aut locupletior fum, ín dandís ad tebeneficíjs paratus aduenío: fin ínferior exifto;tua in me confer officía:ego ueró dígnas haberetibi gratías non recufo. Ea re laeta» tus Alexander,uírü comíter amplexus, Aquí putas;aít,finebello hac fermoniü famíliari^ atenosamícitiam affequutos: Atquine fuperes faxo. Ego enímhocuno tecum bellandi genereeníxiffimé decertabo,ne quàuís frugi uír& cofpicua benignitate exiftas,in eratifi^ ando uíncar abs te, Inde Alexander multís ex illo fufceptís,plurib,ueró reddítís munerí^ buspoftremo mílle ei zerís talenta tranfmifit, Qua res fuorüanímos uehementidolore co ficensmaíorem ín modum pronas ín fe barbarorü mentes effecít, Poftquàm ftípendiíarij p quidam& bellacíffímí Indorü milítes eor praefidio cíuítates egregié tutarentur, magnas Macedonü copíjs ftrages ínferétes, Alexander cum eísíntra quoddam oppida pactis ín^ ducijs, poftmodum abeuntes ín poteftatem redactos cecídítad unum. Id quidem facínus bellicis illius rebus, alíoquiíufté& regía cum dignitate cofe&iis, quandam ínuffit macula, Nonmínorí ílliímpedímento quída fuere philofophi, quí fauenteís Alexandro reges deteriorem ín partem uertebant,& íngenuos quofdam populos ad defectione folícitabant, proinde complures illorá fufpendío affecit, Bellum autem quod aduerfus Porum geffit, luz declarant epiftolze, Scribítením,cüm ínter caftra medíus fluat Hydafpes, Porum elephantibus pro fronte locatís tranfitü affidua ftatíone tuente, fe ueró per quotídíanos ftre^ pitusatq fragores,fuos,ne barbaros reformídarent,aíTuefecifTe. Inde per hybernz noctís tiebras cum delecta peditá ac fortiffimorü equítum manu proculab hoftibusin paruam qundam traíecit infulam; quó cüm prímü euafit,magno cum turbine defuper fundi ím^ Its ignes acfulmína aduerfum milítes demiffa, complures incendereac diffipare, Quae Glpícatus Alexander, excedens ínfula ín oppofitá cotendiítrípam, A fper erat Hydafpes, hybernis tumens ímbríbus, ita utmagna ex parte ruptís aggeribus fibí uíam effecerit, quiíngens flumínís curfus ferebatur, Huc delatus Alexander,cüm lubrícum&undis un di filum uix tandem uadum teneret, díxi(Te fertur, Fidem ne praftabitís Athenienfes, Dospro comparanda uobís gloría, hufufcemodi fufcepíffe pericula? Haec quidem Onefi citas, Ipféauté Alexander refert milítes omíffis ratibus per medías mamillarü tenus un Sscumarmís ruptü fupera(feaggere: ipfe cum equitatu uiginti ftadíjs pedites anteceffít. Necidabre confi lí& extítí,Sienim hoftes adorirent,equís eos facílé fuperaturá; fin pha lanxcedere cogeretur,mox fubfidío affuturos pedítes.Euenít auté alteri. Nam cüm míL lcoccurriffent equítíbus ac fexaginta curríbus,eos ín fugá uertít,& captís curríbus, qua^ "Ingenti czefi equítes,Porus ubi traíeciffe Alexandri accepit,totas ín eum concítauit co» Pastelí&is quí tranfitu arcerent Macedones. Alexáder elephantos hoftíüg; multítudine tmens,ad labefactandum alterum cornu contendit,caterís dextrum íuffis ageredi. Incli^ Dti utríng; hoftes pedem ad elephantos referunt,utuíolentius íncurfantes auerterent.Ita unmifís pugna octaua uíx horafufí hoftes. Hzc quídem Alexanderfuís tradidit epifto^ á L Urimí Ícriptores Porum quatuor cubítís& palmo procerum extítííe confentíunt,& Curtiulib,s, Taxiles, c Curtius lib.o, Strabolib,15, Yuflirus lib.z, Curtii lib.o. T Curtiusbabet Plutarchi equitattís procerítaté elephantís quem ínequitabat magnitudini refpondiffe, quand ma ximus eflet elephas, cuíus admírabilís quaedà prudentia& indulgentía perfpecta eft. R e, genancj adhuc incolumí,hoftes furens uaftabat proterebatqy;ut ueró complurímís iacu, lís fauciá fenfit,ne hís deflueretuerítus, fenfím humi fegenibus fubmittit, Inde paulatím ex corporetela probofcide exímebat, Capto Poro,cüm ex eo fcifcítaret Alexander, quo. nam modo eum pertractaretPro regía dígnítate,refpodit. Rurfus interrogáte,num quic, quáalíud diceret, Vníuerfa,inquiít,regía dignitas cotínet, Q'uáobrem eum nó modo foli, tís imperítare terrís fiuit, uerü ínfuper eius auxit imperii, Deinde plurímos uaftat,in qui, bus quindecím natíones fuís legibus inftítutísgg uiuentes effe tradunt: egregía praterea oppída quíncg millíanumero uícítp coplurími, Aliam quog; hactriplo amplíore regíone cepít,cutus qualem fuum Philippi praefectum defignauit, Ex eo przelío Bucephalus no ftatím, fed ut plurímíprodidere, poftlongas uulnerü curationes expírauit. R efertOnef, critus eum feníoaclaboreconfectum occubuiffe, Triginta nancy annos natus moríbun, dus ííacuíit,cuíus mortem acerrímé índoluít Alexander,amícü quendam ac famílíaré ami, fiffe fe exiftimans, Super eo penes Hydafpem condítam urbem Bucephalíam appellauit, Cane etia Períta nomíneà fe nutríto quo plurími delectabat ami(To, urbem eíus nominis edifícauíit,Hoc Sotíon à Lesbío Potamoneaccepiffe fe refert, Ex eo praelío obtufior Ma, cedonibus factus anímus: quz res illosnead interiora Indíz penetrarétreprimebat,haud immemores quanto cum labore uigínti peditum míllibus, duobus equítü,ínftruáiffimas Poríacíes profligauerínt,Proínde Alexandercüm eos ad traijciendum Gangem traheret, totís refragabant uíribus.Eíus quidem fluminis latítudine duorü&trígínta ftadíora, pro, fundítatem uerótpaffuum centum effe audierant: aduerfas praterea rípas armis,equísac elephantibus ínfeífas. Ibí ením Gandariítariac Prafiorum reges cum octogínta millibus equitum,uigintipeditum,octo curruum,fexbellaciffimorum elephantum operíri rumor nec ínanís quídem erat, Androcottus nanq; pauló poft imperitans Seleucum quíngentís donauit elephantís. Idem uniuerfam peragrauítIndíam, fexcenta homíntimillía ducens, quibus uíctor cunctafubegit, Alexander igítur primó fe íntra tentorí& iraac dolorecontí nere,nullam milítibus nifi Gangem tranfmitterent,rerum geftarumgratíam habere;redi, tum ueró apertam cladis accepta confeffione effe, Qua ín re preftó amícos adeffe, eumg confolarí,fubíndemiílítes lachrymís&eíulatu ad fores fupplicare. His rebus placatus Ale xander,retró caftra duxít,multa príus ad coparandam gloríam dolofa ac fimulata comen tatus;maíora ením arma, fublímíora equorum prafepía, frena etíam grauiora fparfimrelí quit, Deorum aras condídít, quas in Rofram quod etatem Prafiorum reges pretereundo uenerantur,facracg rítu Girecorüperfíciunt. Androcottus càm adhuc impubes effet Ale, xandrum uíderat, ís poftremó fzpe dícerefolebat, propé potíturum Alexandrum fuiffe rerum,regís propter improbitate€ genus ignobile odiohabitiatqy defpecti. Indeoceani uidere auídus,ínftructas remís carínas,cofertasqgrates ad quofdam tranfmifitfluuios,qui bus paulatím deueheretur, Ea nauígatío haud omníno tranquilla& imbellis, Alexandr multis excepít przelíjs, V rbesadortusomnía ín deditione recepít, Apud Mallos,quosln dorü pugnacíftimos fama eft,feré trucídatur, Nam oppidanos é muro fagittís profligatos cüm deturbaiTet, perfcalas príor murum afcendiít, Quibus fractis, cm dífpofítís interius fub murís hoftibus, uulnera ex ínferíoríbus accepiílet, cum pauciíTimis ín medios fepro^ voluit hoftes;ubi cüm forte ftetíffet, mícantía crífpans arma, barbari fe quendam humana auguítiore forma fpectare ratí;palantes profugére: ut ueró illum duobus tantümodocly^ peatís militibus ftipatü uídent,ipfum armis fefe obtegentem haftís atcy enfibus undiqjoc currentes petunt, Quidam emínusarcii adducens,fagíttam ín íllum tantis uíríbus tantogj emifít impetu, uttranfuerberato thorace fub mammae offibus ínfíxa permanferít, Quo uulnere cüm remíffum corpus collaberetur, eíus autor íctus uelox affuit barbarícum enu dans gladíum. Contrà Peuceftas atqyt Límnzeus fefe pro rege oppofuerüt,ex quibus cum faucio utroqy Límnaus occubuífTet,folus Peuceftas propugnás perftítit, Alexanderaute cüm barbarorü plures obtruncaffetmultísfaucius uulneríbus íctu ín ceruíce recepto,mu ro corpus ítauthoftes confpícarentur applícuít, donec íllum círcunfufa Macedonum m3 nus atrípcret,& amí(fo fenfu,referrentín caftrra,ut mox per exercítü fermo manarít,rege expíraffc. Aegréautem ac magno cum laborerefectís haftilibus, thorace uix tandem ext to,medici in díuellenda ferrí acíe, quz offe penítus ínfederat, occupantur. Cuíus quídem latitudo tríum dígitorá, longitudo ueró quatuor fuiffe perhibetur, Quamobrem fugíenteanima;uítam penémors oppreffit, Exempta tamé cufpíde reparatis fenfibus hiring i A Dub ius eualit, exeis queftiones fcifcitatur;qui turá praefatus eft. Cui quidem r terrogatus ergo prímus, V trum neplutes uíuétes an mortuos efTe cenfeat; Viuentes,ín» Alex.gymtiofo quijnecením amplíus effe mortuos.Secundum càüm interrogaílet, Maiores neterrabel: phifispofite. lusan marenutríret; l'errárefpondít, eius nang; portione mare effe, Tertía,Q uodnani allídifsimü exiftat animal: C) uod necdum homo noffet,inquít. Quart, Quo confilio Sa bamad defectione folícitaffet;Se illum egregié uiuere, quàm ígnauum mori maluiffe, aít, Quíntum, Vtrum díem an noté priorem extítífTe putet: Díem, ínquit,dieuna, Cüm rex admiraret, Fríuola perfcrutanti ufententía,fextü rogat, Quonam pacto quífpía laté imperítans maximà contraherebene volentiápofsit:Sí optímus,inquiít,& terribilís nó fit, Ex reliquís tribus unà percontatus, Quomodo mortalis quífpíam feín deorum numerü referret: Sibumanís maíora uiribus operagefferít, Alterum, V itam' nean mortem fortíoré opínetur: V itam dixít, quz totad^ utrfa& calamítofa perferat, Extremü, Quoufg; uíuendum homini eftzDonec morté uíta potiorem effe ducit.Inde conuerfus ad íudícem,fententías dicere iufsit; quí cüm un&alterodeteríus refpodiffeaffirmafTet, Tu ítaqy moríereprímus,ínquit, quód talia iudicauerís, Míníme uer aít,ó bone rex,nifite mendace exhíbeas, quí eum in prímis quí pefsíme re, fpondiffet, tenecatur& aíebas. E ritus mittítur,quíad fe quofdam longe maíorís fama tranquillà degentes uítam philofo^ phosaccíret.Erataute Onefícrit fetfeá Calano peracerbasadmodü coótumelías íuffum índumeta deponere, uteíus uerba nudusaudíret;alíoqui fe íllá affari mínimé uelle,uelfi ex ipfo Ioue demíffus adeffet, DanB damím ueró maíori cum comítateloquutü tradít, eumcq cüm multa de Socrate, Pythago raDiogeneqy accepiffet,eos przcípui quidéuíros íngenij cómendaffe, atlegum uerecun diamnimíü uerítos, Alij refert nihil prorfus nifi hocfolum díxiffe Da ndamím, Quagra^ ta Alexander horfum tam longa confecít ítínera? Taxiles Calano ut Alexandrum adiret perfuifít, Caeterüm ei Sphínes nomen erat, V erüm cüm Cale Indorülingua pro falueom nib diceret obuijs,ei Calanicognomentü índidere Graci, Hic eft quí Alexandro deprín cipatufimílitudíné quandam propofuiffefertur. Nam cüm arídamactabentem ín medía brrampertulíffet,eíus oras calc luntur ínaltum, íd&p factum in fíngulís eíus partibus fícpreffando obambulans exhibuit, donecoccupato byrfze medío, cunctas tandem fubfidere partes coégícquafiper eam fími litudíae fignificare uellet,ímpetenda effe tegnímedía, nec Alexandro tam longínquís pe ttgrínatíonib,aberrandum,Indeper fluuíos ad oceanum nauígans, fepté menfía tempus ibumpfit.Eà nauibus íngreffus ad quandá defertur ínfulà,quam ille Scilluftín, czterí ue o Pfiltucín appellant, V bí defcendens cüm peractís facríficijs marís naturam ac littorís quntüadirilícebat cotemplatus effet,deos precatus eftutnemíni fue terminos expeditío nísfuperare daretur ín pofterum. Dehinc reuerfus claffem círca terram Indica obnauiga Itdextraíubet,ducem Nearchu lerper Orítas ínerefTus,ad extr anifítíta ut ex Indíane quartam uiginti millia equítum quíndecím habuiffe coftet, Eos nang; graues morbi,uíctus acer. Curtisisi Us; ftus arídifsimí,ac dura abfumpfíit inedia. Incultam ením& fterílem peragrabantre. fincioni; gonthomínum feríno moredegentíum,Hipaucos admodum& degeneresalunt ouium S'ges,qua marínos folítz pífces depafci,tabenté odorís tetti carné habent, Ea loca labo» Itmaximo fexacínta tame diebus emenfus,in Gedrofiam petuenít,ubí reges acprafectí Tagnárerum copia uníuerfo có (Dus feptem díerum fodalítía& conuíuía per Carmaníam egit, Erat ptzeterea quadrata menfa fublímís extructa, quam letucundís celebrabantepuliís, "attis ínftructa uclamínib.partím recentes arbufculas&uirídes ferentía tamos,quibus fa| Alexander Magnus. 2166 y exfit, Cüm efus languor domiper ciborum obferuationé ac medicamenta diutius agere» ut, Macedonibus tumultuarí ín caftrís coepta eft, qui fuüm uífere regem cuperent, Id ubifenfit Alexander, fumptatrabea dijsímmolauit, ac rürfum ín tabernaculü redijt, índe le&íca delatus loca pluríma& magnas euertiturbes.D ece quoc; gymnofophíftas qui Sa^ bammaxímé ad defectione folícítauerant,plurímísq; Macedonas malís afflixerant,ín po^ teftatem redegit, quíad fuccíncte refpondendü acutí acperfpicaces erant.D ubías quaídàa haud recté refponderít,prímo,ceterostqy deínceps(e neca ei ex hís quendam zetate maturífsímü prafecítarbíttü.In^ Quefliones ab ; fríuola quogi referri oportere dixit, Eapropter permuta ostandé multís ornatos muneribus dímifít.'Tum Onefi» usphilofophus,quí Díogení Cynico opera dederat.Is re^ arepedibus coepít:dum pars una deprímítur,reliquz tol m,prafectumautem ínftítuens Onefictítü. Ipfe terrefire emá deductus rerum ínopíam, magnü exercitus numerü quídem copíarum partem reduxerít,cüm pedit centum parabant exercítuí,Hicpro refocillandis curandísqy mili octo ínuecta equís Alexander fodalesq; noctu paríter ac Multa fubinde carpenta fequebant, pattím putpureís ac Zz C Toa axe" vue Xvoimg eie t) v Qpo 5, quanquam exemplar toy. babet, eq D Lf "aret róAue Motxsdoviag Inflitius lib,z. Plutarchi mílíaribus regijs coronatiscp proceribus, dum potatur umbracula fierent, Nufqui uero peltam,cafsídem,farí(fam ue confpíceres:at phíalas, pateras, atcy pocula,& tota femita in, gentib.dolijs crateríbusqg proluentes fefe milítes,incy uíce tum eundo,tum cubando pro, pínantes, Comeffatíones fiftularum ac tibíarum cantíbus,tum carminíbus,& lafcíuís mu lierum faltíbus pa(sím agebantur.Fufos aute& uagantes per cuíufdam bacchanalís petu lantiz ioci Alexander cum phíalís ínfectabatur,& procace turbam quafi deus ipfe longo pramíttebat ordíne.Profectus íntra Gedrofiorü regíam, denuó cum exercítu feftos infli tuít dies, ubícüm ad fpectandos decertantíá coetus poft largíoré potum ueníffet, Dagoas ludorum prefectus quem amabatunicé,poft reportatá uíctoríam ornatus per mediü ince dens theatrum,penes Alexandrü confe(íIum fe tulit. Quod confpícatí Macedones ingenti busacclamauere plaufibus, utqp illum fuauíaret certatím exhortabantur,donecíllum Ale xanderper longa fuauía coplexatus eft, Interea redeunte Nearcho, ubi eius nauieatíonís memoranda cognouít,lztatus,íngenti per Euphraté claffe ftatím fertur. Inde Arabíam ac Libyiemenfus,per Herculeas columnas mediterraneü íngredíadortus,multímodasmo lirínauesi Thapfací coeperat,nautas undíq; gubernatoresqg cótrahens. V erüm cum fupe riorum locorü expedítío compluribus affecta cladibus, inq; Mallora expugnationema gna copíarit ínternício uulgaretur, nulla etíi Alexandrí ex uulnere accepto íncolumitas iperaretur,fubditiad defectione fufcitarí, duces& fatrapz per auarítia& fuperbíá cunda uiolareprorfus omnía períndeacfalo perturbata permifceri,nouarü cupído rerum exorí ri.'um Olympías& Cleopatra adueríus Antípatrü mota fedítíone, regntüdíuidere, O^ lympías quídem Epírum, Cleopatra ueró Macedoníà ínuaferat, Quod ubírenuncíatü eft Alexandro,Przflantíus,ínquít, matris extítiíTe confilia, Necenim IVIacedonas foemínz imperí& aquo paífurosanímo. Eapropter cunctam oram marítíma bellís uexare uolens, rurfus ad mare Nearchumcum claffe míit,ípfe reuertens ín flagitiofos quofdá praefectos acriteranímaduertít, Ex Abulítís filijs un& Oxfarté nomíne fariffa tráfuerberatá occidit, Ipfe Abulítes cüm nullá eicomeatumpraparaffet, tría míllia nummüm talentaattulit,Id argentit equís apponííufsit Alexader,quib.mínime guftantibus, Que'nam nobís,inquit, tui comodítas apparatus*confeftímq; trufít ín carcerem, Hínc profectus ín Perfas, numi, fmata mulíeríbus erogauít.Is nang mos erat regíbus,ut quoties ín Perfas irentmulíerib, aurum diíftribuerent. Quam ob caufam quídá raro, Ochus ueró nunquá ín Perfas íffetra^ ditur,qui ob tenacífsímá uilifsímz reí parcítate fe patríze extorrem fecerít Poftea Polymas chumiPellaum, quód Cyri fepulchrum demolítus effet, necauit, quanqua uirilluftrifsi^ mus foret, Eíus epígramma cüm legiffet, o raccís infculpí líterís edíxít.Id aute erat: Quif^ quís es mortalíá,€ undecung; aduenís, Aduenturü ením tefcío, Cyrus fum qui Perfis imperíd quzfiui, Hoc igitur humi paululum quo meum corpus obtcgitur, mibíneinut^ deas, Eares Alexandríanímü uehementeraffecít, cüm íncertum ac permutabilem reri contemplaretur exítá, Hic Calanus haud dudü aluo uexatus firuí fibi pyri orauítquó de latus equo poftquáadoratís prece numínibus fibijpfi parentauíttonfumc crínem uti prt mítías quaídà iniecít,prehenfos dextera Macedonas obfecrauít,ut(llam lztítiae diem cum rege fimulpotantes exigerent,que paucís poft diebus Babyloneuifurü fe dixit. His didis pyram afcendít,ubi íta opertus occubuít,ut propius admota íam flamma nullum omntno corporís motü dederít,at eo quo lapfus erat geftuperpetué cóferuato,patríz rítuacfuorit ínftituto philofophorá feipfum ímmolauit, Hoc ítíidem coplurib.annís póftaliusCafa fs comes quídà[Indus Athenís fecit,& adhucípfum cernítur monumentü, quod Indí fepul^ chrum nomínatur, Cremato Calano Alexander cóuocatís amícis ac príncipibus folenne conuíuíü ínftítuít,ín quo uinaríz potationís certamen& coroná uictor propofuit. Bib cifsimus omniü Promachus quatuor íngurgítans congios palm meruit,& uníus talenti coroná accepit,tribus tantüm poftea fuperftes díebus: ceteros unum& quadragínta po" tando fpírít eructaffe Chares tradidit, Conftatením eí fympofioacerrimü íntercidíffetri gus.Pofthzcfociorü coniugia Sufis celebrat, Daríj quídem filía Statíra ín matrimonium accepta,prímarías optimatibus collocat. Relíquís quoq; Macedonibus quíiampride uxo res duxerát, comune ínftruxit epulà. Cuí cüm noue millia conufuará intereffent, unum quendq adperagenda líbamína, aurea donaffephíala dícitur, Ad caetera míro quodáfplen dore munificentifsímus. Aes ením aliená credítoribus foluít: cuíus quíde impenfa fun ma nouemmíllíum octíngentorum ac feptuagínta talentüm fuit. Monoculus Rintigems cumgrandem fe mutuatü pecuníam falfo díceret,fubornatüi creditorem adduxit, qui€! lam mutuaffeaffirmaret,quam eueftígió reftítuít, Eum índe mendacij conuíctum ap Alexander Magnus. 267 4 citus Alexander eiecitabaula,& prafectura príuauit, Eratauté clatífsímus bellator A ntí | conus.Is dum adhuc íuuenilí effetaetate, Perínthum obfídente Philippo,miffa ín eum ca tapulta fagitta tranfuerberauít oculum, quam parantíbus nonnullís eximere, prohibuit, necantepugna exceísit, quam fufum íntra moenía fugaffet hoft&, Caeterüm ea ignominía antodolore percufferat Antígonü, ut nemini íncertü foret quín fibí morte conícifceret, Hocuetítus Alexáder,íra pofíta,illi íufsit argentum reddi. Interea puerorü,quos ttíginta millía numero,ftudío ac difcíplina exercendos relíquetat,robufta excreueràat corpora,e gregia erat índoles,hicgab exercitatione promptifsími míram quandá& ftrenuá pra fe fe rebantagílitatem, Quz res Alexandro uoluptatem& lztítía, Macedonibus moerore me^ tumqp pepererat,quod mínori fe regí curz futuros exíftímabat, Quamobré cüm ímbecil^ lcsmancí,& bello inutiles domü dimitterentur, fe per contumeltáac uítupería neglígí dí áitabant: fe per omnesantea przlíorü ufus ductos, nunccum dedecore emerítos patríae acparentibus reijci, quód olím haud tales acceperat, Proínde cunctos dímítteret;aiebant, omnescg Macedonas imbelles uocet& inutiles, hofcefuníores nactus Pyrrícháfaltatu^ roscum eís peragret, orbís terrarü imperium quafíturus, Ba grauíter ferens Alexander, poftmulta couícía uebementer illís fuccenfuit,& reíectís ipfís,corporís fui cuftodía Per fis credidit, Perfas fatellites, Perfas apparitores inftituit, A quib, cüm Macedones ftipatá Alxandrü,fe uero ignomiíníofe reíectos cerneret, non modó mítíora loqui,(ed& emula tione& iracundía ínfanire coeperüt, V nanimi tandem cófilío pofitís armis, interiorí dun taxatretenta tuníca,regís tabernaculi clamore& lachrymís adíere,fe illius poteftatí quo^ aid uocaret codonare, fefe íniquos íngratosty fateri,& haud tam ípfos tametfímagna exparte placatus ad mifit, Hi níhil abfiftere,&€ gemínos adeffe díes ac noctes totídem,fieti^ bus lametísty fuit appellare rege. Tertío progreffus díe míferandoafflictoq illos cofpica^ tus habítu,díu íllachrymaffetradiít: eís inde nüc modeflé iíncufatis,nunc comiter appella^ tiscoplures bello ínutiles exautorauít;magnificentí(sím eq donatos dímifit, Scribes etia alAntípatrü, eís ad fpectanda certamínapríores ín theatro fedes obfignarí,coronatosqy federe iufsít. Defunctorum quog líberos pupillos paterna contrahere ftipendia uoluit, Hincad Ecbatana Medie profectus,ubi neceffaría regní difpofuít,fpectacula denuó&fo Strafolib.is. | b lennesíndixítdies. Quas quidead restríaartíficii millíaad ipfum ex Gitzcía miffa perue| nerancIllís forté díebus febrícitabat Hephaftion,quí cüin ztateíntegra& milítarí cofue tudíne füubductum per abftínentíam cibum ferre nequiret, Glaucum medicum ín theatro nactusabfenté,gallum pranditaíTatü,& ingeni uini craterem haufit: quamobré ínuale^ fcentemorbo,paucís poft diebus morítur, Hunctam acerbifsimü cafum Alexander nul Hephaflionis larationeaut modeftía pertulít,atcotínuo ín eíus luctu equis mulísq tonfis,fínítimarü ur obitu. biumpínnacula díruit,míferabile ueró mediícü cruci fuffixit, Tibijs& caeterís inftrumentis diu ín caftrís caníuetuit, donecex Hammone delatum oraculum Hephaftioni tandj fenídeo diuínos honores ac facrificia índixít, Ad mítigandum dolorís magnitudinem ad prelium períndeachomínum uenatíonem egreíTus, Coffeorum gent euertit,uníuerfis per omnem aetaté trucídatís, Id fatum Hephaftíonis iínferías appellauít, In efus funere, tumulo€ huiufmodi ornametís dece míllía talenüm dedít,ut quíartíficío& magnifícen^ tisimís apparatíibus omné ímpenfam fuperaremagnopere cuperet. Staficratem maximé dilexit interartifíces,cuí fuperbam operís magnificentíam pollícentí anímü adíecit,[s eft qui Thracíe monté Athon ínhomínís ftatuam maximé formari exculpícg poffe dicebat: proinde fi tufferít, eí perpetuam ac nobilifsimam ex illoímagínem effingereuelle,cuius leuaurbem,qua dena millia hominá capíat,amplexetur:dextra ueró labentis ad mare flu ujabundantifsímos líbaretlatíces,Id neglexit Alexander,ut qui magis ardua longe; ma gnificentiorís induftríz cum ipfís agítaretarchitectís, Ei poftmod& Babyloníam petentí veniens obuíam INearchus(is ením ex magno rurfus marí ín Euphrate íam naufgauerat) In quofdam íncidi(Tefe Chaldzos inquit, qui Alexandr& utprocul Babylone abeffet, ad^ monebát.C)uod cüm paucifaciens procederet,propinquus urbí cóplures altercantes fetg mutuó ferientes coruos afpexit,ex quibus nonullí penes illumdelapfi funt,Inde cüm Baylonisprafe&tus Appollodorus pro eo ímmolafferenunciaretur, accítus arufpex nomí Ye Pythagoras íta factum affírmauít, Hoftíz modum codítíonemq percontantí Alexan Tone capíte iecur extítifTe refpondít;Papze,ínquít,dírum hoc prodiígíü.Inuiolato dein milfo Pythagora, Nearcho no obtemperaíTepigebat. Subínde plurímum temporís extra ibylonís mcenía per Euphratem nauígans terebat, Ceterüm multa ipfum prodigía per^ ttbabant,Ex hís ením quos educabat,leonem quendam exímía magnitudinis ac formae L 3 "TUÉS qi d^ ioi éeyuig, c Celi lib.s, tap.54Plutarchi manfuetus afellus calcíbus exanímarat, Alexander pofitis utungeretur ueftíbus, dehíne pila lufit.Poftea cüm colludentes adolefcentuli fuos receperütamictus,fedentem ín folío tacítum confpícantur homínem díademate ac reg ornatum ftola. Illi cüm ex eo quifnam mortalíG effet diligenter perfcrutarent,díu manfit elínguís, V íx tandé ad fe rediens, Djo, ny(ío fibí nomen eíTe,feg; genere Meffeniumait,ob quandam crímínationem horfum ex marí delatum, longum ín uínculís tempus exegiífe, INuper ad eum acceffiífe Serapín, ip. fumi laxatís compedibus hoc ínloco conftítuiffe, ac díxifTe, utaccepto díademate fimu] & ftola ibifedenscontícefceret. Haec audiens Alexander, fubentibusariolís homínéper, didit. Tum fpe deftitutus grauíter angebaturanímo, íam deos& familiares fufpectosha, bens,& przcfertím Antípatrá eíusq filios reformídans, quorü Iollas pincerna regíus erat, Caflander nuper aduenerat,quí quofdam barbaros rege adorare confpícatus,ut qui ínter mores educatus Grecienfes talenihil anteaafpexiffe cofueuerat,folutiores effudit cach nos, Quapropter íra ftímulatus Alexander, utraque manu comprehenfía íuuenís cafarie, parieti caput illidit. Rurfus cüm íncufantibus nonnullís Antípatrum, contradíceret Caf, fander,eumrefellensAlexander,Q)uíd aís,inquít,nihilo uíolatos homínes tam longis co fectís itíneribus calumníatum adueniTe? Afferente Caffandro íd efTe calumníarum índi, cíum,quódlongoneredarguí queant profícífcantur itínerezid ríidens Alexander, Hacíl la,ínquít, Aríftotelís funt fophifmata, quz utricg plorabunt, fi quenquam à uobis uíolat effe coperero, Quam ob caufam tam ímpreffus Caffandrianimo pauor ínfederat, ut cim pofteríorítemporeillefuperata Giraecía Macedoniz imperans Delphos ueníffet,ibiG de ambulans quafdam contemplaretur ftatuas, Alexandrí occurrit ímago, cuíus afpectutan to terrore perculfum repenté concuffum corpus eft,ut díu poft uix ea fedarí mentístre/ pídatío potuerít, Alexander ígitur cüm diuínis íntenderet rebus perturbatus accogitatio, ne pertrepídatus,omnía noua€ ínfueta,quanquá perexilía, monftra quadam prodigíig; fufpicabatur,Proínde híncimmolantes,illinc expíantes,inde uatícinantes uníuerfam có» plerant regíam, V fqueadeó graue eft incredula mens hominum& contempta numina, Rurfus graue efttantafuperítitio,quz inftar aquz femperad íma& declíuía uergens,de liramentís acuano tímore, quemadmodum eo tempore Alexandrum, imbuít, Czrterüm D diuínade Hephaftioneallata uaticínía omnem compefcuere luctumatgy tríftitíam: qua^ Vide prouerb, Seruatoritertiui, Alexandri obitu, propter ínftauratís facrificijs& fympofijs, Nearchofolennes apparatus epularà inftituit, Poftea more fuo lotus cüm quíeti fe daret, Medius ínteruenít,quo exorantepergítapudil lum períocumatg lafciuíam comeffationem acturus.Ibi cüm pofteram noctí díem potan do iunxíffet,epoto nódum Herculis fcypho,zftuare coepit ob febrem, cüm tantus reper té dolor ínuafít,uttranfuerberatus hafta fpínam uideretur.Haecnónulli períndeacextre/ mum íngentís fabulz actum tragícum quidem& calamítofum zdentes fcribendum cer fuere, Aríítobulus traditíllum cüm per febris fzcuítiern fitim collegiffet, uínum potaífe; quare mentís impotemfactum fuum obiíjffe díem decímotertio Calend, Quíntiles.Indía rijs deipfiuszgrítudinefcriptum inuenío, ipfum quartodecímo Calend, Quíntiles intra balneas ob febrem cubaffe, poftrídie autem lotum ín cubículum relatá, inde cum Medio ín talorum ludo totam confumpfiffe diem, V efperí autem loto ubí rem díuínam perfecit, fumpto cíbo, noctu febre ínualuífTe, Vndecímo Calend.fimulac fe íterü abluiffet,facrifi^ cíum de more peregí(fe. Subinde ín balneo accubantem Nearchum diligenteraudiífe di citur, cüm fuae nauígatíonís, tum res magní marís explícantem, Poft haec decimo Caleii, per fummos zftus grauifsimam noctem perpeffum, díe quog ínfequenti uehementilsi mís oppreffum febribus. Poftmodüm ad íngentem ín balneo peluím translatum effe, ub deconfirmandís ordí nibus,quí duce carebant,longaad prímates habuit colloquia. Od» uo quand urgente febre cüm facríficare uellet, ad facrificía delatus eft, Ampliífimos inde príncípes ín atrío adeffeíuffit, centuriones reliquosq; praefectos foris excubías agerc.Se ptímo Calend. ín alteram traductus regíam, pufillofopore quíeuít, haudquaquáínterím fe remittentefebre, Aduentantíbus eó proceríbus, ufq ad ínfequenté díem nullam prot fus zdídit uocem, Quamob caufam cümmorté obíjffe crederetur, fremitu ac minís fores obfedere Macedones, Quas poftquám ui referatas irrupiffent, uníuerfi folís ínteríoribus índutitunícís, eius lectum círcundedere, Ea díe Pythoneatg Seleuco ad Serapís oraculü mífTis, percontantíbusq ílluc'ne Alexandrü ferre deberet, fínendum effe eo ín loco deus ipíerefpondit, DeceíTit autem quarto Calend. Quuintiles círca folís occafum. Hacín ip^ fius díarjs feré uerbum exuerbo fcrípta comperi, Tum nulla uenení extítít fufpicio. Se xto poft anno cum de illo renuncíatü eft, Olympías cafís compluríbus, Iolle premortu cíne Caius Cafar. 268 , cineres diffipatTe traditur,quód ís uenenum temperaíTe crederetur, Quidam Atríftotelem | perbibenteius facinorís cofilium Antípatro dediffe,& omnino illius afferendi ueneni au^ torem extítíffe, FT c Agnothemís quidam narraffe dícítur,quze ex Antígono rege audíffe conftabat, Ipfum autem uenenü gelídiffimam quandam efle aquam ex quadam petra ín Nonacríde fudantem ferunt, quam ínrorís tenuíífimí morem colligentes, íntafini reponunt ungula, cetera nullo modo uafa fufferre, quín ob tanti uím frígorís fcíffa fatifcant, Quidam ficta prorfus effe quae de uenení potíonedícuntur;affirmant, Quibus haud parvum extatíndícíum,quód multís poftea diebus, cum ínter prímores dererum fumma dí? ceptarent, corpus perloca calida ac exzftuantía neglectum íacens, nullum ueneni fígnü liabuit, uerüm recens ímmaculatumq; permanfít, Roxanen quía grauída erat, IMacedo^ nestunc praecipuis profequebantur honoríbus, Ea ob amulatíonem Statirz ínfenfa, íp^ famper quandam epíftolam dolo círcumuenít, qua íllamab Alexandro accírí fimulauit, Eamadductam cum forore necatám deíecítín puteum, ípfasip confcío atq; adiutore Perdícamulta tellure íuffit obruí,Statím ením Perdícas cum íngentibus aderat copijs, fecum Attídeum ueluti quoddam regní munímen trahens, Is aute Philínna ígnobili fcorto na^ tus,obaduerfam corporís ualetudínem nó natura aut cafu accídentem,parum mente con fbat, uerüm cüm ab íneunteztate gratíofos admodum& líberales mores pra fe ferret, datisab Olympíade uenenís,debilítatus animi uíres amíferat, Caius Cafar IACOBO ANGELO DE SCARPARIA INTERPRETE, IN NAEDícCtatorís filiam Corneliià Czrfare diftraherepotítusrerum $ oyllauoluít:quod cüm aut metuaut fpe efficere nequíret, eíus doté pu (7. blicauit. Inímícítíar uero Carfarís& Syll caufa, Maríj affinítas erat. $|Iulíam Caefaris amítà uxore maíor habuít Maríus,ex qua Cafarís confobrínus mínorcreatus Maríus, Cüm alíjs intento Sylla, poft edítas Zn eius domínatu plurímorü cedes, Cafarab ípfo fe neglígí cerneret, Tli haud tamen deftítít quó mínus in petitíone facerdotij uixdit pubefces populü adirer,à quo mox aduerfíante Sylla repulfus cít.D ehínc de ipfius exítío deliberanteSyllafuere quidam quíbus íníquü eífeafTerctíbus talem necare puerü:eos amentes effe inquit;nifiín hoc puero multos infpícerent Maríos,FIzc ubí ad Caefarem perlata uox eft, aliquandíu ín Sabinis peruagatus delítefcebat. Poftea dum per fingulas noctes, quanquá peraduerfam ualetudínem,ínalterum fe transferret domícilía,ín Syllanos íncídít milites, quíperea difquírentes localatitantes corrípiebant, à quorum duce Cornelío duobus fe ta lentís tedemít, Mox ad mare difcedens,ín Bithynia ad regem Nícomedem traíecít, Apud quemnon díu uerfatus,índe defcendens círca Pharmacufamínfulamàpíratís capítur,quí períd tempus nauibus magnís& ímmenfís claffibus mareoccupauerant, A quibus cum primüpro fe redímendo uiginti depofcerentur talenta, derifit, quód qualem cepiffentui^ rm ígnorarent: proíndequínquagintafe daturü pollícítus eft. Poftmodü fuos alium ad aliam cíuítaté pro expediendis pecunijs dímíttés,apud immaniffimos Cilíces manfit cum unoamico,€ míniftrís duobus.Eos autem adeo per cotemptum habuít, ut quotíes quíetí fedederet, quí filentíum ills edíceret, míferít, Ibí multa cum lícentía duodequadragínta verfatus díes,eos non ut cuftodes,uerüm utfamulos& fatellítes habens,nuncludís,nunc crtamínibus prouocabat, ínterdum carmína, oratíonesqs confcribens, ipfos ad audien; dumínuítabat,quos nó admírantes,palàm ímperítos barbarosá uocabat,eos ínter ríden^ dumfecruci fuffixurü fzepe mínítans.Quibus ín rebus hí magnopere lztabantur, eamlo^ quendílibertate ioco ac fímplícítati cuidam attribuentes, Allatís ex Mileto tradítísqy ad fe rtdimendum pecunijs liberatus, confeftím ex Milefíorum portu ínftructis nauibus pra^ donesagareffus eft, quosadhuc círcaínfulam cum claffe per ocíum fubfidentes maxíma exparte ín poteftate redegit, Rebus pecuníjsq; direptís,uíros Pergami ín uínculis pofuit, din lulium praetorem Afíam prouíncíam adminiftrantem adit, quód proíndead eum ex Gbtís fupplicía fumere pertíneret, Caeterüm ís adíectís ad pecunias oculís(nec enim mo dícz fuerant)de captíuis confilia pofthac habíturüfe inquit, Eum ígitur per ocíum ualere fübens Cafar, Pergamum profectus praedones ad unum patibulo affixit, fícut eís multo» Iésininfula comorans íoco pradíxerat, Poft hzc tabefcentbus Syllanar& partium uírí^ L 4 equi, babet lu[tinus Cefar à piratis captus, C Cefari fecundus locuin eloquet tia datus, MosRontanis taatronas natu grandiores defincas laudare Plutarchi bus, cüm domumab amícís uocaretur, Rhodum nauígauít, utibiper ocíum Apollonio Molonís filio(cuius etíam audítor erat Cícero)operam daret,modeftííTfimo quídem uíro & claríffimo dícendí magiíftro, Caefarieleganti(fimà quandam cíuilis eloquentíc uím à D; tura ínfità fuiffeperhibent,ín qua eum fplendidi(fime adeo elaboraffe conftat,ut fecundü abfq; ulla contentíonelocumobtínuerít, príorem míníme confequutus, dum dicendi r;, tíoné,ad quamhabilis€ natura pronus ferebatur,omíttens,reí milítarís& urbanorü m, giftratuá curam fufcepit, quibus exrebus ín repub.prínceps euafit, Ipfe pofterius ad Ci, ceroné fuos conícribens Antícatones,militaris homínís eloquentíá cum grautíTimi orato rís íngenío,& ín ea plurímum uerfatí, comparari debere negat, Romam reuer(us Dol, bellam repetundarum poftulauít, quam quídem ad«aufam complures Gracíz cíuitates eiteftímonía detulerunt, Dolabella tamenabfolutus eft.Cafar autem Gracíz cíuitatibus utobearü promptitudíné parem referret gratíam,fuum contulítpatrocínium,dumP,An tonío fub Macedoníz praetore M.Lucullo díem dícerent,quod fufceptis largitionibus iu dícía corrupí(fettubí eum tantü ualuíffe líquet, ut Antoníus ad T'ribunos plebís prouoca rítíniquéfecum actum effe comentus,fi fibi cum Grecis in Graecía diífceptandum fit, Ro ma cüm ín perorandís caufís magnus eí cum gratía fplendor obtigiffet,mox lenitate cle, mentía,cófuetudíne,ftudio,magnà ex plebe,quá prater eíus etatem colebat, beneuolen, tíam comparauít,íamg fenfim,cum epulís€ comeffationíbus,tum fplendidiffimís ínom níuíta moríbus non medíocrem fíbíín repub. potentíam auxerat, quam príncipió inuidí deficientibus maturé pecunijs, cüóm mox exilem futuram arbitrarentur, florente illam in plebeparuífaciebant. Cüm ueró íngensadeó utnon facilé aduerfarí poffent íncreuiffet, eam propalam ad res permutandas tendente, fero quídem íntellexerát, V erumenimueró nulliusreítam paruum exiftíimandum ínítíum eft, quod non affíduítas ftatím amplificer, prafertím cüm íncuría neobfiftatur efficit. Prímus igitur Cícero cóm eum rempub.uelut pelagi quzdam rídícula no finetímore cerneret contemnenté,tantamqy morü grauítatem fubillalatítantem humanitate perdídiciffet, ceterís quídem illius ínfidrjs& meditationi, bus domínandí cófilium íntrofpicerefe díctítabat. At ueró ciim mollíter adeó pendentes comas,eumqy uníco duntaxatfefe fcalpenté digíto,inquiít,afpício haud profectó buncho mínem ad tantü facínus anímü índucere poffeexiftimo,ut Romane reipub,molíatur exi tíum, Hzc quídem pofterius, Prímü hoc erga fe fauorís& beneuolentíz popularísacce pitindícíum,cüm C. Pompilium tribunatus competítorem effet nactus, príor defignatus eft:fecundum ueró manifefítíus,cüm amítam fuam Iulíam Maríj uxorem defunctam lucu lenta laudauít oratíone pro roftrís.In efferendo ipfius funere, Marij ftatuas tum primum poft Sylla domínatüuifas producereaufus eft, íandudá illius fa&ionís hominibusáfenz tu hoftíbus iudícatis.Id nang; Caefaris fa&tum,reclamantibus nónullis,populus ltís excí piens plaufibus,clariffimé refragatus, huncuelpracipué uírum admirantes, quod longo poft tempore decora Maríj tanij ex ínferís ín urbem reduxiffet, Czeterü grandíoresnatu matronas defunctas laudare mos Romanís patríus eft, qui ín iunioribus haud obferuarí folet, Prímus Czfar mortuz uxorís laudatíone zdídít, Quz res quandam illi gratam at tulit,popularemt contraxitbeneuolentíam,quód uírum idcírco humanitate ac modeftía refertum cenferent, Poft uxorís fepultutam, queftor cum Tuberonepratore ín Iberíam profectus eft,quem honoriífícé femper coluít;ac eíus infuper filíá, praetor factus quafto rem creauít,Ex eo reuerfus magíftratu Pompeíamtertíam duxituxore,ex Cornelíafufce ptaíam filia Iulía,quam poftea Pompeío Magno ín matrímoníum collocauit, Ad impen fas autem profufior, breuem ac momentaneá fibi gloríam tam magnís opibus permutare uidebatur, cüm re tamen uera paruis amplíffima copararet. Antea ueró quàm ullum iníe rit magíftratü,mille trecentorü talentüm zsalíen& conflaffe dícítur, Commiíffa dehíncilli Appiíz uíz curajngentes prodegít pecunías, Aedilis x x,ac c C c. gladíatorüi paría exhi buit, Circa fpectacula,pompas atq; conuíuía profufifTimis utens fumptibns, uníuerías fu periorü munifícentías oblíterauít, Quas ob res affectam fibi adeo plebe reddidít,utunuf quifcs nouas dígnítates, nouoscy excogítarethonores, quibus pares íllí gratías referrent, Duz ením Syllanorum ac Maríanor& cim Romz partes effent, pollentibus adbuc ma xímé Syllanis, difie&ti fubtrepídiq Maríani, depreffam admod& humilem uítam exige bant. Has attollere ftabilíreqg Caefar uoles, cüm zedilítí munus zdere magníficentiffime inftítuíffet,conflatas clàm Marfj ftatuas, tríáphales&p uí&torías noctu ín Capitolio erexit. Vtprímü illuxit, cücta auro mícátía& magnificis inftructaartíficijs cernebant. Trophbaa fubinde Címbrica infculptis indícabantur líterís, Quocirca is quiin illís reftítuendis B ax Caius Car. 269 1 daxadeó fuíffet,non parum tímerí coepit, Haud ením ín occulto res erat,cxterü dífperfus rumorftatím ad fpectandó contraxit uníuerfos, Ibi nonnullí contra Czfare uoces fparge bant,ut quí fandíu legibus ac fenatufconfultís fepulta reftituens infignia, ciuítatís fibidominationé ínftrueret, hífce íllü rebus experírí populü,qui tantis talibusue magnificentijs emollítus mítígatusqpfit:qua quídem ad rem nouella quadam haec exhiberi praeludía, Via rani autem fefe ínuíce exhortarí, quorü immenfa repenté multítudo prodierat,& magno cum plaufu Capítolíum occupare, Multis cüm Martj facie intuerentur, prz gaudio mana relachrymae,tumCafarem magnís attollere laudibus,hunc folum Maríj neceffitudine dí» gnum effe uirü.Eas ob res coacto fenatu,CatulusLuctatíus uir eatépeftate plurímz ínter Romanos autorítatís, multa ín Cafaremacerbí(fima prafatus, uulgatü íllud ínclamavít; Nonper cunículos Cafare, uerümíam machínamentis rempub.occupare. At ubí perfua fofenatu obiecta in ferefellifTet,.longé magís quiillá colere admírariq; ceperat effereban tureumdg ne cuiquam mentiís elatione&€ eorum magnitudíne cederet, hortabantur;futue rumením ut ftudio€ fauore populi fuperatís uníuerfís,prínceps exifteret, Interea defun &o Metello potífíce maximo, cüm pontificatii ftudío& dífceptationibus plen& Ifaurícus & Catulus,claríífimi uiri,& in fenatupotentiffimí, peterent, haud propterea Czfar quín &ipfe candídatus defcenderet,ceffit; ceter&i parí undígy fauore ac ftudío apparente, Catu lusquó amplíor erat dígnitas,eó magís euentus íncertítudíne reformidans,miíit qui cran dipecunía Cafaremutab ea cotentíonedefifteret,índucerent,(ouibus ílle grandiorem fe mutuaturi,certatímq eníxíus petíturum effe refpondit, Inftante comitiorü díe, cütn ma^ tereum ad fores ufq; lachrymís profequeretur,íllam complexatus dixifIe fertur, Mater ho dieautpontifíce, autexulem tui uídebis fili, Euntibus igítur certatím ín fuffragía tribubus,fuperíor declaratus,non paruit fenatuí& optimatibus terrorem íncuflit, tanquam ad omneaudacíz genus plebem redacturus, Quapropter Cíceronem Pifo& Catulus íncuía bant,quiíntet Catilínaríos tumultus occafíone nacius,necí Czfarís peperciffet. Catilína nanq; nó folüm rempub, permutare, uerumetía omnía confundere,& uniuerfum delere imperíá machínatus, cüm príufqua extrema ipfius detegerent cofilía ín paruas quafdam coníecturas íncídiffet,urbe exceffit,relíctís ín cíuíttate Cethego& Lentulo, qui coiuratio^ ? nisuícesobírent: quibus fi qua ín re clàm adíutor exhortatorqg Carfar extíterít, incertum et.Deinde detecta prorfus coíuratíone,cüm coful Cícero unumqueng de confcíor& poe nifententías rogaffet, ceterí quidem dedendos neci homínes cenfebant,donec infurgens Caefar grauíffimà& accuratiílimà fuper eare concione habuit,íníquü nec patríj morís ef^ fedi&ítans;clariffimos ftirpeac dígnítateuíros,uel ultímze neceffitatis tepore indícta cau fanecare:quód fí donec Catiílína debellet, ipfi per ea Italía munícipía qua Cícero ipfe de legerit, cuftodíantur ín uínculís, poftea fedatís pacatisqg rebus fenatui de omnib, ftatuere licebit.) uaín re càóm magnis dícendiuíríbus peroraffet,tanti prz feferre bumanítate ui^ debatur, ut non modó eos quibus poft fe dícendü erat, uerumetía íllos quiantea dixerant, repudíantes príora,ad fuam tranftulerít(ententía, donec res ad Catone,Catulumq; perue ni, Quibus eníxiffimerefiftentibus, Catone ínfuper íllis grauiflimam pro concíone fufpi done ínfligente,homínes ut nece mulctarent tradíti, Egredíentí deinde curía Caefari ma^ gnaiuuenit manus,quí Cíceroné prafidij caufa círcunftabant,occurrere,nudos íntentan ti5gladíos,/ Tum Curío obíectutogz cóplexus eum eduxíffe tradítur,CCícero quog afpe^ Gantes deterruít adolefcentes,fiue ob plebis metü,fiue quód impiam acíniquam eam caez dem duceret, Q uod fíuerum eft, baud fcio quon modo íd utíqgy Cícero,cüm de confulatu fuoperfcriberet, tacítus prtermíifít, Verumenímueró haud reprehenfione caruit ín po^ ftrum, quód opportuníffimo aduerfus Cefarem nequaquá ufus effet tempore, plebem reformidans, quze illum mírandá ín modum ambiret:paucís nang poft diebus cüm Cefar infufpícionem ueniffet, ab ea fe purgaturus curíam íngreffus, in diros incídit tumultus, "utíus autem folíto fedente fenatu,plebs magnis elata clamoribus curíam círcunfedere, utrum efflagítantes,& miífum fieri íubentes, Eapropter Cato ínopesnequíd rerum noua Ium molírentur,uehementiffimé pertímefcens(hí enim fpem gerentes in Carfare,reliqua multitudine fuccendebant) fenatuipetfuafit, ut menftruum ín plebem frumentü partíreUr uz quide largitio czeterísannuísimpenfis quinquies uicies feftertiüm adiecít,Id ma nifefté cofilíum magnáü ímprafentía terrorem extínxít,€ plurímum ex potentía Cafarís tum ab(cidír. cum diffipauit,eo przfertím tempore cum praetura iníturus, terríbilior ex eo ret magiftratu, ex qua tamen haud turbulentii quippiam obtigit, Tum Cafarís domá Cefar potttifcx max.declaratus &tetbus quídà cafus ínuafit, Erat P.Clodíus uír cüm nobilí genereortus, tum díuitijs elo- p,Clodius ] e Boti4 ded, Ambitio Cefaris, Plutarchi quentiac praeclarus, nulli autem uulgatífsimor& homínü fuperbía ac procacitate fecun, dus, Hic Cefarís uxoremPompeíá,nec inuítam quídem adamabat:;at ea dilígenti cuftodia obferuabatur, Cafarís ením mater Aurelía fingulari pudícítía mulíer ufquequagy aderat nurumcp excolebat, íta ut difficilem ac perículofum illís congre(Tum& colloquía faceret, Roma Bona dea colitur,quam Graci Gynzcíam nominant, Eam Phryges Míd nepo, tes, regis parentemaflerunt, Romani Dryadapuellam, Fauní uxorem exíftímant, Non, nullí Crrecorü íllam ex Líberí matrib,effe,quà nefaríliceat, V nde& mulíeres cüm feflos eídíes peragunt, tabernacula uíniferís íntexunt ramís, facrum infuper draconem dez fe, cundü fabellam erigunt, Dum illí facra celebrantur, neq eó uirum accedere;neq domi adeffe fas eft, In eís facríficijs iptae ínter fe mulíeres multa Orphícís cofentanea facere tr, duntur. Cüm ígítur ea inftàt folennía,uir ipfe, feu przturam feu confulare geratímperí, cunctí.g mares unà emígrant, uxor domum ornatíísime extruít, ibí maxima facrorüpars nodu peragítur,promiícua fonís& cantibus ioca longas exercent uígilías, Has eo tempo re ceremonías celebrante Pompeía, Clodíus, cuínondum genas príma lanugo ueftierat (eam ením ob remlatére fperauerat)affumpto pfaltríz amictu apparatucp,illó commeat, tenerz uultu puelle perfimilís,Is igitur apertas offendensfores,fecurus à coícía rerüancil la intromíffus eft,(Que ad Pompeia ut rem aperíretaccurrens,cum tardíufcula redíretjn, terea locí Clodíus expeciationís ímpatiens, errabundus fpacíofa luftrat atría, lumínauf quequag fugiens.Cuí obuía quedam Aurelíz pedíffequa,eum períndeac foeminam fe minaut modularetur prouocabat, Recufante ueró,ílla ín medium protrahens,quenam& unde fit rogat, Clodíus cüm fe Pompeíz ancillam, que Ancilla quoq; nomíneuocabatur, praftolari ie díceret, uoce fua proditus eft, C uapropter fublato clamore, pediffequaftz tím ad lumína turbasqpprofilijtuírum comperifle uociferans, Tum trepidantibus paffim mulieribus, Aurelía interruptís occultatísq; dez facríficijs, fímulac fores claufít, ardenti bus czreís domücírcuit, Clodium ueftígans, Is demü ín ancílla cubiculo inuentus, quó agnitus profugerat, Hoc patefactum modo Clodium é ianua mulieres perturbant, Abe untesinde matrona eadem confeftím nocte rem ad fuos exponuntconíuges. Vbi illuxit, frequens per cíuitatem rumorítmolítum impía Clodium,no folüm ijs quos ígnomínio, fe affecerat, uerumetíam díjs& cíuítatípoenasac fupplícía debentem, Quidam igitur ex Tribunís plebís eum pollutarum carremoníará poftulauít, Aduerfus quem& potenti mi ex fenatoribus uírí,aliarum quog libidinum& grauifsímarum procacítatü teítimonia dixerunt, X fororís ínceftum addentes, quam nuptam Lucullo corruperat, Cótrahorum ftadía fefe plebs oppofuít, Clodium obnixé defendens. Quam quídem ad rem íd potiflu mum conduxit, quód terrore multítudinís confternatí iudices erant, Caefar ftatim repu diata Pompeía, cum teítís ín reum cítaretur, nihileorum qua ín Clodium obiedia dícu tur,nofIe refpondit, Quod uerbum cüm prater aftantíü fpem obueniffet,ínterrogauítac/ cufator, Cur igítur uxorem repudíafti/C) uoníam meam,inquít,neg fufpicionibusobno xíam efTe oportere cenfuí, Quidam hac íta fentienté dixi(Te Caefarem perhibent; quídam utgratíá plebís iníret, quam pro Clodij falutemagnoperefolícítam anímaduertebat, Cz teri eam Clodíusaccufatíone euafit, íudicíibus maxima ex parte confufis,adeó literisfen tentíam zedentibus, ut ne fí condemnaffent multítudinis diferíme adírent, aut fiabfoluif/ fent,ex optimatibus infamíam cofequerentur, Cefarex pratura prouíncía fortítusHilpa/ níam, cum proficiícenti credítoresmagnis clamoribus impedímento effent, confugita Craffum,quí Romanorü ditifsímus,;aduerfus Pompeij ín repub.potentiá, acrí Cefarísin genío ac feruorefímulegebat,Craíffo contra ínexorabíles maximé acímportunos credito res cum trígínta& octingentorü fponfione talentorum ínterueniente, Caefar ín provin cíam abíjt. In tranfítu Alpíum cüm quoddam barbarorum oppidulum paucís admodiac moaftis habítatum incolis preterueheretur,comítes eum íoco& rífu íta perconrati tradun tur; Numhicaliquas effe putas príncípatus ambítíones, dígnitatumtg certamína,& mv tuam ínteríe potentum ínuídiam: Quibus Carfar feríó: Mallem equídem ínter ípfos pri mus, quàm ínter Romanos effe fecundus. Iterá ín Hifpani: cüm ocíumnactus res qua^ dam Alexandrí pictas perlegeret,fecum díu cogítabundus,dehínc íllachrymaffe tradítur. Cuíus reí caufam admirantibus focijs, Nonne,ínquit,íure dolendà arbitramíni, quód hu iusaetatís Alexander totgentes fuo fubdidiffet ímperío, qua nullum adhuc praeclarum ia cinus ípfe gefferimz Quamobrem contínuó rebus gerendís ínnítens, Hifpaniam obíens, intra paucos díes cohortes decem comparat, quas alijs uiginti coníungeret. Mox expedi tionem contra Calzecos& Lufitanos agens, cuncta uictorad oceanum Wippedemet HUUCA Caius Cafar. 270 i Proftratas gentes tum prímóüm Romano fubiecit ímperío, Bellícís deinde rebus optíme conftítutis, profecto haud deteríus togatas ín pace difpofuit, ciuitatibus ufquequag; con^ cordíam& amícítia peragens, precipue ueró ín medendís debítorum& creditorü dífce^ tationibus íntentus,íufsít utexdebitorü prouentib.duas quidem credítor partes quotan nisdefumeret, reliqua domínus quoad zríalíeno fatísfeciflet frueretur, His rebus magna (ibi gloríze parta, eprouíncía decefsít magis atqy magís opulentus factus, cum fuos quo milites íngentí praeda exuuijsq dítaffet, à quibus ímperator confalutatus eft, Mos erat,ut. Mos petentium quitriumphü ducturí effent, extra utbem alíquandíu mor& protraherent;quí ueró coníu^ triumphi ey có ltumpeterent,neceíTario ín urbe praefentes adeffent. Caefar ín huíufmodí coftítutus am^ fulatum, biguítatibus, quoníam comiítijs confularíbus aduentarat, mífit quía fenatu ímpetrarent utperamícos abfentí etíam fibí confulatum petere líceret, Eius poftulatís primüm Cao cum legís aduerfatus auxilío, mox ut coplures à Carfare delínitos afpexit, rem temporís prolixitate refellere coepít, totam orando diem conterens, Eapropter omiífo Caefar tríum phoad confulat&animum applícare flatuít, ftatímqg urbem íngreffus aftutü adorítur con filium, quod praeter Caton& uniuerfos fefellit homines.Id autem extítít, Pompeij Crafsiqg potentifsimorü cíutum ínímícitíarum depofitío, Quos ubí Caefar ex fimultate in gratíam :eduxiffet, ex duobus non paruamín fepotentía transferens, magna permutatione rem»; pub.labefactauít: quod caeteros latuít, adeó plena humaníiatis ipfius rei erat appellatio. ti Neceniím,utplurími exiftíimant, Pompeij ac Carfarís ínimícítía, fed amícítía potíus belli n ciuile peperít, CQ'uí cüm ad dífToluendam optímatü potentíam prímá unanimes coiflenr, mutuaspoftmodum ínter fe dí(cordías€ odía contraxerunt, Catoní uentura fepenume^ to preuatícínantí euenít, ut eo quídem tempore ímportunus homo& fuperuacanea dí(2 quírens putaretur,pofteríus eíus fapientía atgy confilíum optímü quidem,fed parum pro fperumpraedícabant. Caefar Crafsí& Pompetj amícítía utríng; munítus,ad confulatus pe tionem deductus, cum Calpurnio Bíbulo conful creatus eft, Is ut magiíftratum inijt, le^ gesnon confulí,fed audacifsímo cuipíam tríbuno coueníentes, ad plebis eratiam& uolu patem tulít,nunc agrí uírítim díuidendí,nunc largitíonís ímpartíundz, Honeftifsímis au ten& preftantifsimis ín fenatu uírís obnixerefragantibus, Cafar dudum occafíonís ín» ? digens, fublatís clamoribus obteftatus eft, fefe ad plebem confugere, ad quam colendam non fponté, fed neceffitate& fenatus infolentía& acerbítate copellebatur, ad eamq; pro^ (lj& afsiftentibus hínc Craffo,índe Pompeío,utrung legésne approbarent ínterrogavit Quibus approbarefeaffirmantibus,orauit ut auxilio adeffent,& quos aduerfantes cer nerent, mínis& gladijs abfterrerent, Quod hifacturosfepollíciti funt, Pompeius etíam adiecit fe non modó aduerfus enfes cum enfeaffuturü,uerüm& clypeum ínfuper allatu^ rum, d dí&tum haud paruum optímatibus moeroré íniecít,alíenam ab ipfius uerecundía, & e quz fenatuí debebatrurueneratíone índígna, quín furíofam potíus& puerilem uo cmaudíientíbus, FTx res magnam plebi uoluptatem afferebant.Cafar ut maiorem ín mo dumex Pompe potentía fructum legeret, filíam fuam Iuliam Scipioni Seruilío antea de fponfatam Pompeío defpondit, Pompeij filiam Seruilío fé prebíturum affeueras,nec illa quidem índefponfata,quín Faufto Sylle filío collocatam.Ipfe pauló poft Calpurníam Pi Íonis filiam uxorem duxit, que fucceffurü fibí cofulem ipfe crearat, obteftante multumqg uxiferanteCatone, rem haud fané tolerandieffe, przturas ac ímpería per nuptíarüleno&nà uendícarí,íng; uícem prouíncías, exercítus€ copías, propter huiufmodi mulieres in feipfos traducí, Cum-g Caefaris collega Bibulus fruftra cotra legum promulgatíonem Intercederet,& perfzpeuná cum Catone ín foro uítz difcrimen adifTet, fefe domi coclu^ dens, toti magiítratus tempus exegit. Peractís nuptijs ftatim Pompeíus referto militibus foro, adpromulgandas leges focíium feautoremq pracftítit, Omne fubínde Carfari tranf? spina citerioremqg Gallíam adíecto Ilyríco,cumlegionibus quatuor,ín quínquenníum aimíniftrandam adíudícauit, Quibus rebus cótradícentem obníxius Catonem Cafar ín &tcer adduci íuffit, eum ad Tríbunos prouocaturü exiftímans. Aft ubi Caefar illum ne Vxequídem emíffa uadentem cerneret, nec folüm primores grauíter& íniqué ferentes, «i i: plebeos ob Catonísreuerentíáac uirtutem tacítos moeftosq; confequentes, unum| &xttibunís plebís clàm obfecrauít,ut Catonem é manibus lí&orumauferret.Dehínc ex fe il Witoriis uírís paucifsimíad eum ín curíam coueníebant, relíquí molefté tolerantes quàm Proculabibat, Confidíus quidá natu pergrandís ídcírconon aduentare fenatores díxerat, quon illius arma mílítescg pertímefceret. Cuí Caefar, Quid tu,inquíthec quoq reformi ^'5nonte domí contínes; A t Confidius,fenectus mefacítintrepidum,Cuí enim parum e Cefav inve mi litariomnibus preferendus, Feroces Cefaria nori militi fpiritus, Plutarchi uitz fu pereft, quíd magnaílli prouídentía opus eft? Quodaute ín Czfaris confulatu tut, pí(fimé factum fudícatur, creatus T'rib.pleb.Clodius íllequi& rem uxoria,& arcanas ng ctís ceremonías temeraffe aufus eft;ad Cíceronisaute pernícíem delectum fuiffe conflat, Nec príus Caefar ín expeditione profectus dícítur, quàm Cíceronem& Clodium turbu, lentís ínter fealtercationíbus írritaffet,eeumq eiecifTet Italía, Hec quídéante bellum Galli, cum confecia traduntur, Tempus autem bellorum qua deinceps eeffit,& expeditionem quibus pacatam reddídít Gialliam,aliud quoddam uítze princípíum,ac gerendorü nouam quafiuítam ínftituít, ta utfummorü uírorum& claríffímorü ducum nemínéhuic& bell; tori& imperatorípraeponendü cenfeas, Nam fí quís Fabíos,Scipíones,Metellos,& zt, tís fuz aut pauló fuperioris duces, Syllam,Maríum,utrunque Lucullum,& ipfum deníg Pompeíü, cuius cómodaín re milítarí uirtus& gloría ad coelum uftp perfloruit, coparan, dos duxerít,profe&tó Cefarís gefta fuperant:hunc quidem locor& afperítate,ín quibusab eodecertatü eft: illum regíonum amplítudíne, quas Romano adeptus eft ímperío;alium abfe domítorumhoftíum uíac multítudíne: quendam pacatarum ab eo natíonum ferita, te atcj perfidía:alium manfuetudíne ac clementía quas erga uíctos exercuit: aliquem gta tía&munificentíjs,quibus fuos profecutus eft comilítonesruniuerfos autem uel hocipío fuperauít,quod€ longeplura comifit prelía,& plures ín acíeobtruncauit hoftes,In Gal. lía fiquidem nec totum bellígerans decenníit, octogínta ui cepitoppída, trecentos fubiv, gauítpopulos:aduerfum trecentas fparfim inftructus myríades, centum quidemferroce fís,totidem uita referuatas captíuas habuít, Tanta autem fuorum milítü charítateacprom ptiffima ufus eft opera, utquí multüm czterís dímicando praftabant, pro Carfarís gloria & honoreínuiciac fortíffimí grauíffima cuncta fubiret. Q ualís Attílíus, quí naualiapud Maflilia prelio hoftilem íngreffus puppím,abfciffa ei eladío dextra,umboné fíniftrareti, nuít, eoufd; hoftes uultíbus obterens, ut proftratis omnibus, nauem uictor occuparit Et Caílius Sceeuaquípugnaad Dyrrachíum comiffa, excuffo fagitta oculo, traiectis perhu merum crust íaculís, centá actríginta telorum ictibus acceptís ín clypeo, hoftes perínde acfe dedíturus accibat; fubeuntibus duobus, alteríus quidem humerü enfe cxcidit, alterü ore percuffum uertítín fugam,Dehíncfuorü acceptus amplexibus tutó relatus eft, In Bri tannía quoqj prímís centuríonibus ín paluftrem& aquofum íncidentíbus locum,írruen tes incubuerehoftes, Tum przlíü ínfpectante Czfare,miles quidaín medíos irrupit, plu, rima confpícuz fortitudinis oftentans opera,uerfis ín fugabarbarís,centuríones reduxít incolumes;ípfezgré cunctos euadens,ín límofam fefedeiecit paludem, qua nuncnatans, nuncpedibus commeans,uix tandem amiílo fcuto traiecit, Admírante deínde Cafare,& magna cum alacrítateac clamoreobuíum excipiente, mceftus illeante Caefarem cócidit, exabiecto clypeo multís cum lachrymís ueníam poftulans.In Afríca cüómCafaríanorána uis qua Graníus Petroníus quaftor defígnatus uehebatur, in Scipionis poteftate redaca fuiffet, direptis caterís, Scipio quaftori incolumitate pollicebatur, Cuí Graníus, Czfaría nos,inquit,milítes no fufcipere,uerü przeftare falutem folere:quo dícto feipfum pugíone transfixum exanímauít,FTuíufmodi tam feroces milítum fpiritus,& tam elatas animi magniítudines ipfe Czfarínftruxít,ipfe Cafaraluit,eos quídem prímti honore ac líberalitate uberrímé profequens,ufqueadeo ut oftenderet fedíuitias non uoluptatis,aut fuarif gratía delítíarum ex bello cumulafTe, fed cómunía potíus uirorum fortíum praemía apudfe co feruata íacere, feqp aliqua ex partelccupletari, quoties illa benemerítis milítibus impertíl^ fec.Praterea quum íllum unumquodg dífcrímen fponté adíre,& ad nullum laborumge nus defatígari cernerent, mírum ín modum in eíus amorem incitabantur, Eíus quippetn fufcipiendís periculis ftudium haudadeó propteringentem quandam honorís& glorie cupídítaté admírabantur, Tam magnaueró ín tolerandis fupra corporís uires laboribus patíentía, cunctos ftupore confícíebat, Erat ením corporís habítudine macilentus,candi dus mollíscy, frequenti capitís doloreuexatus,comítíali morbo plerücy obnoxíus, À quo primüm Cordubae correptus,ut tradítur, non mollítiei occafionem ex ipfa fecit zgrítudi ne,quin ex milítíazegrítudíni remedíum comparauít. Indomítís nand; uíarum dífficuliad bus, uictus parcítate, afTiduís uígílijs,& duriffimis laboribus, aduerfus morbü dimicans, inuí&tum ac ínfuperabiletutatus eft corpus, plurímos fomnos uehiculo aut lectíca duce re folitus, ocíum omneín rebus peragendiísreponebat, Interdum uehebatur, caftella, ci uítates, X caftra obiens, affiftenteilli ex puerísalíquo, quí eo quopíam proficifcentefu j fcribendí caufa fimul adeffe folebat, poné etíam milite qui gladíum tenebat affiftente, Tantaautem celerítate ítínera conficiebat, ut cüm prímó Roma exceffit, octauo UR [e]* 7 74 Caius Caffar. 271 j Rhodani die peruenerit, Equitandi ufus ei ex puerítía facílís adeà extitit, ut reflexis in ter um manibus,equü uelociflimís cocítare curfibus fxpe confueuerít. Equo uehebatur in^ figni pedibus propé humanís,&ín modum digitorà ungulis fifsis,quem alterius mínímé Equus Ce[aris, fefforís patíente primus afcendit, In ea expeditione exercítratíonís gratía equítàs di&abat epiftolas duob.fímul librarijs,uel ut Oppíus perhibet, pluribus abunde fuppeditans, Mu taamícorüper epiftolas colloquía prímus excogítafle Caíar dicitur, cüm ob negociorü multitudinem& urbís magnitudinem uíuos urgentía caufarü affatus haud tempus expe» daret, Círca uictit facílítas uel eo patet índícío, quód Mediolaniapud eíus hofpíte Vale» tí Leonte coenas, cum appofítís afparagís V aleríus pro oleo unguenti ínftillaffet, facile cómanducauit opiparé,idqy molefte ferentesfodales íncrepuit, Satís fuerat,inquies,ruftí^ cintéuos cauiffe:quód porró ruftícítateíllam accufatís, declaratis uos effe ruftícos, Olim ex itinere uí tempeftatís cuíufpía cafam pauperís íntrare copulfus, ut unicü ibí cubículà unius uix capax inuenít, amícis ínquít; Exhonorífíco quidem loco decedendü eft poten^ ibus, ex opportuno aute ijs quí aduerfa tenent ualetudíne: fimul ibi requíefcere iufsit Oppium,ipfeueró unà cum czterís ín príore tugutt) parte apud fores recubuít. Czeterüm priná Caefarí ín Crallía aduerfum Heluetíos& l'igurinos bellü fuít,quí duodecím eorum utbibus uícístg quadríngentís ab fe cocrematís, ulteríus per Roman orü terras mígrabát, quemadmodü antea Cimbri aut l'eutones, quib.no audacía,nó fortítudine,ulla ex parte inferiores erát, Horá plane multítudo uníyerfa trecentis millibus coftabat,ex quibus cen um& nonagíntabellaciffimorü erant, Labienus à C(are miffus T'igurínos penes Ara^ rimfluuí&i proflígatos attríuit, C(ariueró ad quandam fociorii urbem exercita agent, deimprouifo Heluetij in itínere occurrerüt.Q uos praueniens,ín munitá quendam cofu gitlocü, Ibí colle&ís copijs,ut prímáacíes inftruxít,eiadductus equus eft: quo ínfpecto, Hocíínquít,poft uíctoríam ín perfequendis utar hoftibus, nunc in eos progredíamur; fi^ mul& impetu facto, pedibus íre coepit, Alíquandíu fumma cum diffícultate pulfa hofiíum «ieplurímus círca carros uallum'g labor extítít, cum hí nó folüm acres inde pugnarent, urumetiipueri ac mulieres ad necem ufq; dímícantes obtruncati funt, Quam ob caufam uixnocte medía fínís praelío factus eft. Pulchrü mehercule íd uíctoriz facinus fuit, atlon^ |! gépulchríus quod adiecít, Centenís nang; barbaror millibus quí ex pralío profugerant | clletis,defertos príus ab feagros,uaftatasq; urbes colirurfus coegit. Quod noabíq;me^ tuabeo factá effe coftat)ne Giermanidefolata incolís loca tranfeuntes occuparent. Alterit pro Gillís palàm cotra Germanos belli geffit, quani antea cum eorü rege Arioutfto Ro mzfocíetatem iniffet,Híautem íntolerandí Romanorü fubditís fínítími non díutíus quíe Áaá tutíuidebantur,quín ad íncolendamhabítandamq tranfirent Gallíam, Czterá cüm pra fctosquofdam metu perculfos anímaduerteret, prafertím qui clari generís adolefcentes voluptatís eratía aut quzeftus fecum ín eam profíci(cebantur expeditione, eos ín concío^ nem uocatos abíreíuffit, ne muliebres adeà€ pauídi ínuíta fufciperent dífcrimina: fe ue^ ro,ínquit,cum decíma tantummodo legione barbaros inuafurü, cüm nec aduerfus fortío i Cimbrís hoftes,nec deterior Marío dux.fít dímícaturus, Quapropterad eum ex deci milegíone legati miffiaffuere plurímas illi gratías referentes,& fuorü íimprobírate prafe Goritexponentes.Deínanímofiac prompriiffimi omnes facti, díebus pluribus eoutq; có» ft&atí funt, donec ftadijs ducentís íntrahoftíum regionem caftra pofuere, Id equidem im Pet Aríouifti magnopere perculit& audacíam,ut qui Germanosaduentantibus Roma nis neperftare quidem poffe fperaret. Eaiígiítur rescüóm Germanorum perturbaífet exerz dtum, longe magís eorum obtundebant anímos fortilegarum uatíciaía mulierum, quae Sortilege mulie fluuiorg curfus,uortices,ftrepítumq coníectantes futura predícebant,nec eos anté prae^ resGermanoris, lum comíttere fíinebant,quàm noua fulfi(Ietluna. Quodubí Cafar accepit, quotíes Gietz mn0s confpíceret, fatíus effe duxíttrepidantíbus congredí, quàm ídoneumillís tempus Qpectantem federe, Facto ítadj ín eorum munitiones tumulosqy impetu, non antéftímu veac inceffere deftítít,quàm íra deducti pugnam capefferent. Eís ín fugam uerfis,Caíar dijs trecentís adufqg Rhenum perfequens, campum omnem cadaueríbus fpolijsg; ret'It. Áriouiftus cum paucís przueníens Rhenum traíecít. Czforum numerü octo gínta millía fuiffe perhibent. Hís rebus íta confectís,dimifTis ín Sequanís ad hyberna milítibus, i !P'eijs que Romae gerebantur intentus,in círcumpadanam defcendit Gallíam,qua com mif illi prouíncíz pars erat. Fluuíus enim Rubícon Gallíam citeríoremà reliqua difter minat Italía Ibi refídens plebís anímos ad fepellicíebat, Nam cum ad eurn multí concur» "ent, unícuícs tum poftulata prabebat, tum fpem íngentem addebat, In ea expeditione Plutarchi € haudintellexi(fe Pompeíus uidetur,quód Cafar cóm cíuíti Romanort armis hoftes pro fligaret,cíues hoftíli uíctos gaza capiebat, Dein potentífsímos Gallorü Beleastertía(aL, líz parte íncolentes defecifleaudiens, complutibus(ecum homínü míllíbus fub arma coa Cis;ad eos uerfus immenfa celerítate cotendit, C)uos ín focíorü Gallorüagrís praedas con uectantes adortus,maxíma ex parte turpíter dímícantes fudit, ceécidítqp, ita ut per paludes & profunda quxdam flumína ceforum ftrages Romanís tranfitü pra buerit, Quo fadio, ex tjs quiantea defecerant cuncti fermé ad oceanü uergentes,nullo confecto pralío impe, &cruij, ràtafecerüt, Poftea contra efferatífsímos&bellacifsimos INeruíos duxit exercítü,quíden fiísimas incolunt fyluas. Hi igítur,cümín profundífsímo nemorefilíos ac fupellectilemd proculabhofte collocafTent,cum fexaginta míllibus armatorum contra Cafarem repenií nosfeceruntímpetus,quem caftra locantem,prelioq; abftínenté offenderunt, Et uerfo ín fugam equítàátu, feptímam ac duodecímàá legíonem círcumueníentes, uníuerfos trucída, uere centuriones; quód nifi Caefar correpto fcuto,& hís quí cora fe praeliabané detentís, íntrabarbaros írruífet,ac fubinde quodà ex tumulo decíma legío per hoftiles irrumpens acies períclitanti fuccurriffet, nemíne euafururn íncolumemliíquet, Atuírtute Cefaris& audentía fupra uíres, utdicifolet, decertantes, haud tantü INeruíos dare terga coégerunt, uer fortíter repugnantes obtruncarüt, Ex fexagínta enim millibus, quingentos euafiff: tradit, Ex patrítijs auté uirís, quí quadríngentí numero erant, tres fuperfuereíncolumes, Hxcubifenatuírenunciata funt,per facrífícía índictasq; folennítates,quindecím dierum fupplícatío,quantü ulla ín uíctoría nunquá fuperiori tempore obtígerat,díjs immortalíb, decreta eft. Nam cümtotínun(t gentes erumperent,íngens profecto dífcrime ingruerat, V ictoríàaüt eo illuftríore populí fauor& beneuolentía faciebat, quód à Cafareparta fue rat.Inde Gaallíz rebus optímédifpofitís,in cifalpina hyemauít, illic res urbanas apparatu rus. INofolü enim qui dignitates& magiftratus appetebat, eo utentes largítore, corrupto illius pecuníapopulo defígnabantur,&quicquid ipfius potentíaaugeretperfíciebant fed etíiclarifsimi&lifsíimeautorítatis uíri complures ad eum Lucam peruenerunt,Pom peíus, Craffus,& Sardíníz praetor Appíus,& INepos Hifpaníz proconful, ítautlíctores centü acuígíntí,fenatoríj ordínís círcíter ducentos fuerínt.Hícofilío conftítuto decreue D runtCraífum ac Pompeíü defignari cofules oportere,pecunías Cefarí fuppeditarí,& bel liadmíniftratione inaliud quínquenníü prorogarí, ue res à prudentib.iníqui(sima iudi cabatur, At qui tam grandem à Czfare pecuniá fufceperant,eum índigentem etíamíena/ tui perfuadebant,imó uerà ob ea qu decernebant,eó anguftiarü fenatum redígebant,ut longémagis cogereuiderentur:Cato nang aberat, íta de índuftría miffus in Cyprü, Eius aute fecta Faoníus cümníhil reclamando proficeret, é foribus profilíjt, multauociferans inuulgü,aures ínterím adhibentenemíne, Quofídam ením Crafsi& Pompefj reuerentia deterrebat,plurími ueró fpem uítz gerentes ín Cafare, ipfius gratía quieti fedebát, Reuer tens iter Caefar ad exercítüín Gallíam,ingens ín earegionebellum offendit, Duo enim maxími Grermanorum populi, quos& T'enterídas appellant, ad quaerendos agros nuper profecí Rhenum traíecerát, Debelloaduerfus eos cofecto Carfarín fuís comentarrjs ita fcriptü reliquit, Barbaros míffisad eum legatis cüm índucías egífTent, eum in ítínereador tos, quapropter octíngentos eorü equites quíncg millía ex Cefaríanis deímprouifoinfu gam uertíffe, Poftea mifTos ad fe cofeftím alios fubtexenda fraudís gratíaquibusretentis, cotra barbaros exercítü duxiffe: dementíz effe íudicante ullam tam infidís ac periurís ho TrewaG- minibus habere fidem, Califius refert Catone cüm ín fenatu pro ea uíctoría fupplicatio decerneretur fententiá dixifTe,ut Caefar hoftibus dederet, quó pro cíuítate perfidia expla rent, X execratíones ín autore uerterent, Caeterüm ex hís quí tranfierant, quadraginta mt líaferro cefapaucos remeantes excepere Sícambrí:ea uero Germaníca natío eft, Hancna &us Czfar occafione, cüm alioquin gloríz cupídítateduceretur, quód prímus omnium Pons à Cefare. Rhen exercítutraiecíffet,pontem ínftruxit,Erat per íd temporísimmenfa eíus fluminis in Rbenum ex- latitudo,undis& eftu rapídifsími,Ingentes autem operi íctus delata fluuío ligna& rund truci, infligebát, Ad quos exciípiendos,uímq; fimulfluminís refrenanda,Cefar ín fuperiori par te maximas cóíugatas trabes przfixít, incredibile prbens fpectaculi, intra decimt diem ponte nauato, Tum obuium feínferentenemíne copías traduxit: praftantíflimí Gem norum Sueuifefe ín profundifsimis fyluarum conuallibus abdídere,Cafar in German! duodeuiginti confumptís diebus,poftquàm hoftium uicos& acdifícía incendit, amicosg populí Rom,ad fpem cohortatus eft, feíterü ín Galliam recepit, Dehínc ín Britannia ex peditionem agere contendit;cuíus factí audacía ma gnàáillígloríam pep erít, Prímus Pon Caius Cafar. 272 ; ecciduum claffeingreffus oceanum, percg Atlantícum pelagus ad belligerandátranfpor unsexercítü;adnauígare coepít.Incredibilis nangy magnitudínis ínfulam,de qua nó pará iater fcriptores& híftorícos dífceptatum eft,cüm eam nó re,fed uerbo folüm ac nomine fi aam nufquam extare contenderent, fubíugare adortus, extra orbem terrará Romanum propagauítímperíum,EG ex continentí Gallíz bís adnauígans, càüm maiora hoftibus da^ nina, quàm fuís emolumenta contuliffet(quid ením ex hominibus acerbiffimo uíctu à fumma laborantibus ínopía precíofum eriperetz?)non qualem anímo conceperat,bello fi^ nem impofuit. Acceptís autem à rege obfidibus,& tributís imperatís, ex ínfula remeauit, Cumnauem folueret, e Romalíterz íllíreddütur, quíbus ab amícís de morte filia certior ficbat,quze Pompeio nupta paríés obierat, Qua res& Pompeítü& Cafare magnís affecit lu&íbus,Amícos autem pracípua afflígebat perturbatío,quoníà cüm czterz reipub.partsagrotarent, hac ípfa neceffitudo, quae pacem concordíamq; conferuabat, foluta defedffet, Infans enim cüm paucis matrídíebus fuperftes fuifTet, ftatím uíta excceílit. Populus Julíam ínuítís tribunis attollens,ín Martía campum detulít,ubí tumulata iacet, Cefar cüim ingentes fam haberet copías,eas necefTarío ín diuerfa partítus hyberna, in Italiam utí con^ fueuerat reuertítur,cüm ínterím Giallí magnís írrumpentes exercítibus,undíq; Romanos milites ín ipfis trucídanthybernís,caftraqg; fimul expugnare conátur. Ex hís aute quicum Ambioríge defcíuerant, plurími& fortíffími Cottam& T'íturíii cum exercítu obirunca^ runt Cíceronís legionem fexaginta homínü& millibus círcumuenientes obfederüt,paulu^ lumg abfuít quín eos uíríbus íntercíperent, uníuerfis fermé uulneratís, Contrà à Roma nisfumma uirtute promptíffimé pugnat eft, Hzec cüm proculabfentí nuncíata funt C fati haud pluribus feptem míllibus homínü ín unum coactís, ftatim redíens Cícerone ab obfidione liberare contendít:quod mínímé obfidentes latuít.Itag; perínde ac omnia dire puri cotemptu paucítatís occurrüt, Cfar ufquequag; confultó dolofa fe fuga fubripiens dmodiffimum occupatlocif,ex quo paucís aduerfus plures przelíandi facultas e(Tet,ibitg aftracomunit.Suís utomníno abftíneata prelo edícit.Tum uallá altíus educi, portasqg obitruitímorís fimulationeíubet,ut fe ductorib,defpectà faceret, donec dífperfos&teme uricfubeuntes egrediens Caefar fudit,& magna ex parte interfecit, Hzc uíctoría multas 3 Gallor&rebellíones fedauit.Ipfe per hyemem quocüd; progrediens, ne res ínnouarentur xutiffimé prouidebat, Cofeftím enim ex Italía ad ceíorü fupplementá tres ad fe legiones venere, duas ex fuís mutuante Pompeio, alíà ex Cifalpina habito nuper delectu cotraxit, Procul inde ingentis ac perículofibellí prímordía, qua dudá extíncta uidebant potenti(Ti mor&uíror& inter bellaciffimas natíones clandeftínus furor alebat. Id mzgnís emicuítuiribus. Ingens fiquidem armatorü ztateflorentía undíg; multitudo cogebatur, Magna ín unt'opes conferebant,ualidiffima oppída,ínacceffe penítus regiones. Tum hybernagla^ desfluuíos tenebat,niues faltus obduxeràát,campí torrentíb,ínundabant,Profundiflimae hiuesíncertas reddebát femítas: paludes& ftagnantía flumína uías& cunctos occultabt «litus, Quz res Czefarem omníno ne cótra VE CAM quícif conaretur abfterrere poffe putabatur, Grentes aute mult defciuerát, ex quibus longé przeftantíores Aruetní Carnu t50, Totíus rei fumma adminiftratíog Vertíngentorigi demandatur, Huíus patréolím Ignitaffectanté necauere Gallí.Is partítís plures ín partes coptjs, multisg; prafectís duci üs,omné círcumadíacente oram quz Ararím ufq uergit,fibí concilíat.Jam ením R omze (utra Czfare confpírantibus aduerfarijs,uniuerfas allí cíuítates ad bellá folícítare co giabat: quod fípauló poft profecto ad cíuile bella Cafaregelliffet, nonleuior fané quàm inbrorum terror occupaffet Italíam. At Czfarcümad omne bellícz reí ufum peritiffi Tus, tum ad captandas temporís opportunitates optíméà natura inftítutus, quamprímá tgnita defectione, praedictas ingreífus eft uías, C) uibus per tam fuam hyemem uíac ce tate fuperatis, íntellexere barbarí ínfuperabilem& ínuí&tü bellis exercítü ad fe uentíta Nam quó eius nuncios aut tabellaríos penetraíTe díu íncredibileiudicatü erat, ibí cum ttisconfpectus eft copijs, agros uaftans, uícos díruens, oppida funditus euertens, De "creceptís ín fidem quos factípigeret, haud deftítít quoad Eduorü gentem, quíaduer^ "em belli fufceperant, deuicit. Hi fuperíore tempore fratres fe Romanor& praedican '5;meníficentifTimis habebant honoribus: eaueró tempeftate focíos fe defectionis afcí^ "nt,Cz faris copías uehementer afflixerát,Inde caftra mouens ín Lingoná fínes tran^ I;utad Sequanos ín fideamicítíag; permanetes fefe recíperet, Hi ex czeteraGallía Italiam verius íncolat Ibi eum hoftes adortí,multís armatorü millibus círc&ueníunt, Quibus co» 8ttlus terrore díuturnoac fortítudíne cópreflis batbarís, caterís quidem ínrebus uictor Plutarchi C cuafít,atínítió mínusprofpere dímicaffe uifus eft.Siquide Aruerni fu[penfum ín templo gladium comonftrant,tanquá captum ex Cafare fpolíü, quem ís pofteríori temporecon fpícatus fubrifit:cumqy detrahere illum amící fuberet,nequadj permifit, quód rem facram exiftímaret. Caeterü complurímiunà cum ímperatore fugíentes,intAleíia fefe urbem re, cepere. Eam dehíncobfidenti Cefarí cm ob murorü altitudínem&íngente repugnantíó numerum capí pofle defperaret, quouís confilío& ratione maius extrínfecus diícrímen incubuit, T'recenta ením armatorü millía Alefíam aduentabant, cüm íntra urbé haud pau cíora centum ac feptuaginta bellatorum míllibus uerfarentur, Quamobrem íntra Íngens adeo bellum deprehentus& obfeíTus Cafar,gemínos obíjcere muros compulfus eft,alte rumconttra urbem,alterum contra hoftís aduentü.Si ením hz utríncj coniungerenturco piz, profectó derebus Cafarís actum effet, INonab re ígíturín eo pralío quod apudAle fiam geftum eft,maxímà adeptus eftgloríam, ín quo maíoraprofecto quàm ufpíaauden, tíz& fortítudínís opera egregie dímicando declarauít, Precípua uerà admiratíoneprofe quendum eft, latuiffe oppidanos cüm Carfar cum tot millibus exteríus Marte collato pal mam reportarít, imó ueró nec uíctoríà ipfos príus intellexi(fe Romanos quí obíectum ur bí murum pro ftatíonetenebant, quàm oppídanorum luctum& plangentes mulíeresau, díffent,cüm altera ex muri parte praedítos auro& argento clypeos,refperfos cruorethora cas, Gallica tentoría, paterascg à Romanis ín caftra deferrí cerneret, Adeó maturétantus exercítus uelut infomnít& quoddamaut fímulacrum euanuiít, ad ínternecionem profligz tus,& maxíma ex parte pugnando deletus. Qui Alefià tenebant,poft multa fibi Cafaríqg íllata fepíus detrímenta tandem fefe dedidere, T'otíus autébellidux& imperator V ertin gentoríx pulcherríma índutusarmaornatífsímotp delatus equo defilijt,& deíectis armis ad Caíarís pedes tacítus fedít, donec tríumpho deftínatus cuftodiz traderetur, Cerfar de Pompeíj deftru&ione,(icut& Pompeius de íllíus, dudum mente cóceperat, Craffoením quíambortt medíus ínfederat,apud Parthos ínterfecto,relíquá eratutalter augendxgratía dignitatis amplí(símü íam facti deleret,alter quó mínus id pateretur,eum quem pertí^ mefícebat matura przeoccuparet ruína; quanquá íd Pompeíus haud magnopere formída, re uidebatur, ufqueadeó Carfarem defpícatü habens, quafi ueró non arduum opus effet, quem adtantum extulíffet faftígia, denuo in ftragem perniciem detrahere.Atprincipió Cefar contra aduerfaríos hoc íníto cofilío procul fefe coftítuit,& more pugilís per Gallo rum przlía ufum ac exercítatíone uendícans,& potentíam fimul inftruxít,& rebusabfe confe&tís fua auxit gloría, Q uibus elatus, fefe magnifícis Pompeij geftis adaequarat,occa: fione cüm ex ípfo Pompeio,tum ex fzua Romana reípub.tépeftate nactus, Nam quího/ Principatus ài nores príncipatusdg petebant,omníabíectaprorfus uerecundía,epulum publice largitio: bientcsepuli ey nesq diftribuebant ín populum,Q uapropter corruptü mercede populum adcomítíade largitiones pub-(cendenté cerneres,non fi uffragíjs,fed arcu, gladio, fundag pro largítíone decertanté,& licé distribuebát tib nalia fxpenumero fanguine cadaueríbusq; foedanté, rem ínter fe petulantífsiméde/ cernere, cüm ínterím cíuítas amiffo rectore, ficuti nauis relicto clauo, flu&uans agítaret. Idcirco quí anímo€ ratíone ualebant,(atis fore exiftimabant,fi ex ea bomínum infania& tanta reri tempeftateníhil truculentíus quàm monarchía tantífper emergeret, Erantqui affeuerarepublíceauderét,nullo pao nifi delato ad uníus arbitria príncipatu,curaríme dicarí ue rempublicam poffe, eí ueró medelam ex benígnifsimo medico adhiberíoporte re,Pompeíü ínfínuantes. At illebellifsimis quídem uerbis repudians, re magnopere fata gebat ut Díclator crearet, Q uí cum Catone confentiebant, de eo folo cófule deíignando adfenatá retulere, ut cüm íuflíorís appellationis fingularemhaberet príncipatit, deadipt^ fcenda Dictatura nequaqui uíribus contenderet, Plurími de propaganda illi prouínciarí admíniftratíone decernebant. Duas ením obtínebat Hifpanías,& uníiuerfam Aphricam, quas per legatos admíníftrabat, Ad alendos preterea exercítus mille quotannís talenta ex «rarío publicé fumebat, Tum Caffar quí confulatü pro eo peterent& fuarum quoqipro uínciari tempus dilatandá ímpetrarent,mífit,Inítió quídem tacente Pompeío, Marcellus & Lentulusalíoqui odío Caefare ínfectantes,aduerfari coeperüt,& Caefarís tanti ignom níz ac dedecorís auídí, necefTarijs haud neceffaría adhibebant, Colonís ením quos nupet Caefar ín urbe Gallíe Nouocom(á deduxerat,cíuitate adimere conabant, Ex quíbus cum decurío quífpiaà Romze uerfaretur,eum cóful Marcellus uírgís pulfauit, ea feíllí adiecit prefatus infignía,utfe cíue Romanü nequad effe íntellígeret,cumq; difcederet,ut illa e£ fari cómonttraret imperauit. Poftea Czfar uberrímas Gallorü díuítías peromnes pafsim magiftratus hauriendas dímittens, Curíone tribunüplebís grandifoenore obftríati M 1auit, Caius Car. 27] ruít.Paulo quoc confulí mílle& quíngenta feftertía prebuit, ex quibus nobilifsíma ille inforobafilica Fuluíze dicatam extruxit, Bos íta cofentíentes uerítus Pompeius, íam ipfe cumamicis palàám ut Czefarí ímperíü cederetur efficiebar, quosq; illiad bellum Gallicum cómodarat milites repetijt. Eos remi(ít Caefar, ducentís quinquagínta uírítíim donatos | drachmis.Quihos ad Pompeíum deducendos acceperant,imrinites ac malíenas de Caefa^ reuocesín uulgus fpargere, Pompeíü inani fpe corrumpere,eum Cafarianis milítib. ma^ gnodefiderio efTezcumcy Roma ob glífcente ín repub, ínuidíázegrérerum potiatur, íllic paratas profecto copías habíturum:moxt ubí inltalíam tranfcenderít,eum fectaturas:a^ deo illis Cefarem multítudíne preliorà odío eííe,& iíngente infuper metu regní fufpício nemcotraxifTe, Has obres emollítus Pompeíus,períndeacnihil pertímefceret, decompa raadis exercitibus neglígentíus agebat uer nunc orationibusnunc fententíis aduerfum Cafaremínuehebatur,Q ue Czfat níhil pendiffetradítu r,quin mííIus ab eo Romam cen urío quida, cüm ftans pro foribus curiz,tempus imperij mínímé à fenatu Cefarí proroga rícogaouiffet,cocuffo manu gladij capulo, híc prorogabít,inquít, V erumenimueró Cz faris poftulatio clarifsíma praefe ferebataequitate: feením arma depofiturit, ídem faciente Pompeío,utrungs priuatüboní quippiam à cíuibus confequuturum, A t indígnum effeut deractís fibí copijs, Pompeio uires cofirmentur,cumq alterum tyrannü ínfimulent,alterum ryranna ínftruát. Hac Curio pro Czfare obteftatus ad populi perfpicuís exceptus | íi plaufibus, tum florentes ín eum coronas ueluti fortíísímum pugilem íníecerunt, Po. ftafuper hífcerebus lítere deferuntur à Czefare;quas tribunus plebís Antoníus ad popu lunextulít,& apud cofules recítauit,Socer Pompetj Scipio fententíam dixit ín fenatu, ut nifi Ce(ar ad diem certam arma depofuiffet, hoftís à fenatu pronuncíaretur, Iogantibus fententias confulibus,nunquíd exercitum à Pompeío dimitti oportere cenferetuz;(ubíndenunquíd à Cefarerilli quidem uocí paucíadmodum,huíc, admoda paucís duntaxat ex ceptis, cuncti affenfere, Deprecante ínfuper Antonío ut magíftratum utercj deponeret, cindtiplanéapprobarüt, At uiolentíus agente Scipione,& uociferante Lentulo confule aduerfuslatrone nó fuffragijs, fed armís opus effe, dímiffus eft fenatus. Dehíncob ínteftí nzfedíitonís maerorem,obfoleta ueftís índuta. Delatís à Cefare líterís quibus modefté fa y lisdeprecabat(petebat ením utomifsís czeterís,cifalpinatanti Gallía Illyrícumq fibíicum duabus legíonibus ufq ad fecundi petítíone confulatus cocederetur) Cícero quídem ora trnuper ex Cilicia reuer(us utríufcj amícos concilíans,Pompeiá mitigare nodefiftebat: quícüm cetera concederet, exercitus illí denegabat, Cícero quoq; Caefaris amícos indu» xaatutprediciis contenti prouíncijs,& fextantummodo millibus milítü ín pacem amici tmo concilíarentur, Inclínante Pompeío, quí cum cófule Lentulo confpirabant nequa quam(iuere, Antoniumq;& Curionem é curía propulfantes, fumma cum ignomínia ex wbeeiecerunt, Qua res bellíffimam atg; honeftiffimam Cefari occafionem praetextumqg itulitunde fuorumanímos mílítum accenderet,cüm elegantifsímos uíros attp príncípes oltenderet feruilí uefte(eo nang; habitu occultati per metü Roma excefferant) merítoría thtda fugiffe coactos, Erant cum Cefare haud fané plures equítíbus trecentís,milítü uero quíng millibus, Miferat aute quí relíctá trans alpes exercít& ad fe deducerent, Cumq ad Grm rerum initíum ac ímpetum quas molíebatur, haud ímprefentíari magna opus effe minu cerneret, quín terrore potíus,& audacía,& temporis celerítate fufcipiendam rem dleutquípauorem cítíus quàm ullam afferre uím poffecrederet, paratus accedes, duces quid accenturíones abfcg relíqua armatura folos tenentes gladios premíifít, qui Arimi^ tum extra Czallía cíuítate occuparent,à cedibus& tumultu quàmaxímé poffentabftinen ts Tradítís Hortenfio cohortibus, ipfe ín publico quídem díem exigens fpectaculo,quo tadiatorái munus aedebatur, interfuit: uefpere autem curato paulífper corpore, tríclinía tigrelffus cum conuíuis dífcubuít. V bípaululum immoratus, ín mult iam noctem exur^ $5, quofdà ex amícis benignéalloquutus, ut fe moxreuerfurum praftolarentur edixit, Gteris ut per diuerfa cofectarentur praefatur, Ipfe merítoríá quoddam afcendens uehí^ qlum,alíam prímó uíam íngreffus, dehínc Arímínum uerfus flexítíter, Ventum erat ad ui Rubíconem, quí cíteríore, ut diximus, Galliam à reliqua difterminat Italía. Ibi re^ Pütàts fepropé grauiíísímaferrí, GC íam aufurum maxíma,curfum compefcuít,ac día feci citus animum cogítatíonemq circunferebat. Pluríma tamen confilía deliberatíonesq Pemutans,cum aftantibus amicís,ex quibus A finíus Pollío erat,complura dífceptans,a^ Mmaduertenscy quot malorü ínitíum uniuerfís hominibus ipfeallaturus effet tranfitus, Tantum infuper de eo relí&uri fermones fint, deniqiíimpetu quodamanimi ReHindeac Aequa Cefaris à fenatu postwlatio. Plutarchi C ex futuricogitatione dími(fus,cüm id quod íncertosacaudaces fubeuntíbus cafus uulpd exordíum eífe folet acta fit alea,dixifTet, flumen traíecit. Dehínc aduolans nondi illuce, fcente die Arímínü íngreffus occupat, INocte quam ínfecutus eft Rubiconís tranfitus im Somnium pium uidifTe tradítur infomniü, Exiftímauít ením per quíete infando fe matri permifcuif, Céfarü. feconcubítu. Capto Arímíno,íamq latíffimís bellí portís terra marítp patefactis, confufis prouíncíz termínís,patríz legibus perturbatís,)nonut alías, uiros& mulieres pauorecon fterratos Italíà peragrare putares,attotas cíuitates proprijs exilientes fedibus mutua fuga diftrahi.Roma,confugientibus eó undig finítímís,& undarü ínftar comigrantib,referra, nedy facilé parére príncipi, negy ulla ratione detínerí, at parü abeffe quin in tanta procell conquafífatíone ex feipfa fubuerfa concideret, Contraríj nancyaffectus ac uíolentí motus omnem detínebantloci, Nec ením quí Ixtítía geftiebant, quíetem agebant, uerüm quos formídíneac moerore cofectos afpícerent, illís perfzepe audacifTíme infultantes, dererum urbanarü euentu longas cócíones actítabat. Pompeíü alioquí attonítum alij alijs fermoni bus perturbabant: eum nandj poenas dare quí contra feac rempub. Caefaris uires auxiffet, Alij acrius increpabát,quód cüm Cafar ex fua uoluntate cederet,& modeftas pacis codi, tiones offerret,Lentulum per ínfolentíà reftítiffe permífiffet. Tum Faoníus eumterripe, dibus pulfarefubebat, Pompeíus ením antea ut omné de apparatu bellí curam acfolicity, dínem patribus demeret, per quandam magniloquentià ita ín fenatu íactauerat, Cüm fo; lum pedepulfauero,plenam exercítíbus omnem reddam Italía, Eo auté tempore maíores Pompeío quàm Cafarí copíz aderant, fed uírum uti fuis confilijs nemo finebat, Itacj cm falfíundíqy rumores ac metus ingruerent,períndeac ínftante& cuncta occupanteíamho fte,cedens,fimulgy omníü ruína eíectos& ímpetu,turbationereri uidere ftatuít.Quocircaurbe decedens,fenatuíife confequi iuffit;nec qui patríz libertate quàm tyrannidem ma lit manere quempía.Ita cofules nec peractis ante digreífum de more facrificijs,fugafefur ripuere, Complurimí etíam confulares uíri fuís perínde acalienís quicquid occurríffet ra^ ptím acceptis effugiebant. Nonnulli Cafarear& partí&, quandf níhilad eos tantusterum attíneretímpetus, tamen anímí cófternatione copulfi una efferebant, Miferandaueró ci^ uitatís facies erat, cüm defperantíbus ín tanta t&peftate gubernatoribus, fícutí nauís que D damadomnem przceps cafum deferebatur. Ex qua cüm míferabilisadeó hominücomb gratío fieret, POMA tamenac exilíá prefente Pompeio patríos lares& coómunedomícilí exíftimabant, Roma uero tanquam Carfarís caftra reliquerant, Tunc Labienus maxíma Czíarí deuinctus amícítía, quibello Gallíco legatus fortíffimé decertauít, ab eo transfu^ gítad Pompeíü:qua re cogníta, Caefar eí pecunias farcínasqy tranfmifít, Agoreffus deinde Corphíníü, quod Domitius trigíntaprafectus cohortüprafidio tenebat, ibí metatus eft, Domítíuscum defperatísrebusa fuo medíco feruo quidem uenentü popoícíffet, datumil^ licótanquam moriturus haufit, Pauló poft ut admirabilem Caefaris humanitate quaerga captos utebatur audíuit, feipfum lugere& cofilij celeritatem improbare coepit.Eumuero confolante medíco, quoníam non mortíferam fed fomniferam potionem haufiffet,alacer emícans ad Czfarem contendit, Cuíus dextra amplexatus,denuó fe contulítad Pompei, Qux Rome nuncíatatantam attulere uoluptate, ut quofdá ex fuga reuocauerínt, Cafar acceptís Domiítij cohortibus, ac czterís qui peroppida Pompeij nomínealebant, delecti bus íam potens, íam tímendus, Pompeíum perfequí ftatuít. Qui haud expectato bellí im petu, Brundufium confugit: premíttensdeínde cum copijs Dyrrhachíá confules, paulo poftutaduentare Czfarem audíuit,nauibus euafit, quemadmodum ín eíus rebus confcri bendís fíngulatím explícauímus, Eum mox ínfectari conatus, defectu claffis deftítit. De hinc Romácóuerfus, diebus fexagínta, nullo cruore profufo, cuncta ín poteftate redegit Italíam,Romze,cuíus pacatíoré quam fperauerat ftatum ínuenerat,multi obferuabantfenatores,ad quos benígni(fima& populari habita oratíone,de míttendís ad Pompeítlega/ tís pro paceac modeftís eíuspoftulatís exhortatus eft. Cui nemíné paruiffe conftat,feu de fertum ab fe Pompeium reformídarent,feunon íta fentire Czfarem cogitarent,quamuis fpecíofa uerbor&uteretur uenuftate, Eí poftmodü pecunías zrarío demereconanti;impe dímeto affuít Metellus tríbunus plebís, cuí leges quafdam proferentí, INon ídem armor! aclegum tempus eft, ínquít;quodfi has ipfe res equo anímo ferrenon potes, ín prarfentia quídem procul abfcede. Necením huiufmodi loquendi fíducía bellum índiget. Atcum peractís foederibus arma depofuerímus, tunc rediens teplebis patronü age. Hectíbimeo decedensíureloquor, Nam cüm te reliquos míhi aduerfaríos ceperím,omnes mei furis e factoslíquet.Hec Metello locutus;ad xtaríj feportas contulít, Apparentíbus nufquá de U ÍbUS, Caius Cafar. 274 s uibus, fabros accerfit,quibus portas effringereíuffis, Metellus iterum quibufdam collau dantibus íncítatís obftare coepít. Cui fi moleftus efe pergeret, necem comínatus Cafar, ltudínquít,nónne fcís adolefcentulelongémíhi difficilius effe dícere quàm facere? Quo di&operterrítus Metellus abíjt,& cetera neceffaríjs bellorü mínifterijs ftatim prabita. In rimis Hifpanienfem expeditionem egít, ut inde Afraníum& Varronem Pompeij lega^ tosexpelleret,& redactís ín poteftatem copíjs atqj prouínicijs, cüm nullum poft terga relí quiffechofté, Pompeíá ínuaderet.Ibíplura per ínfidías fubiens corporís dífcrimína, qua^ uis íngenti fame uexaretur exercítus,no ante deftítít quàm nunc hoftem ínfequens, nunc xd pugnam prouocans, aut foffa círcumagens, caftris potírus, copías quoq; ín dedítione acceperit, Duces auté fefe ad Pompeíü fuga receperunt, Reuerfum Romam Cafíarem fo ceteius Pífo rogare coepitutad Pompeiülegatos pro pace mitteret. Qua ínre obfequun dans Czefarí cotradixítifaurícus. Tunc Díctatorà fenatu creatus, exules reduxit. Eorum etíá qui Syllana tépeftateprofcrípti funt, fílíos admifitad honores, Abíci(Ta foenorís par^ te, debitoribus magni detraxifTe onus uífus eft, Talia quidem popularíter attíngés, íntra diem undecímà depofíta Díctatura, fe confulem ac Seruilíü Ifaurícum defignauit, Tunc xdexetcíti conuerfus, reliquas ín ítínerepoft fe dímittens copías, fexcentos delegit equi» tes,& legiones quingy. Inftabat hybernum tunc folftítium circíter dus Ianuarij, quem ab Rihenienfibus zoseid'sáve appellat& díxerím, Cum ijs igítur Ioníü transfretàs finum, INotici& Apolloniam capít: naues deíndead traijcíendos mílítes quí tardiores ín itíneree rint, Brundufium remifit, Hí quandiu íter habebit Caefarem maledictis inceffebant, quí efto íam corporead tantam boftíum ac bellorá multítudíne debilítati cederent, uem andem nobís modum uir cóftítuet,quos ín omni laborü ufu perínde ac índomítos X ím^ mortales círcumagite Defatigatit uulneribus íam femur eft, C unam thorací aut clypeo íntantadíuturnitate requies?INónne Cafarfe imperare mortalibus, noscg mortís cafibus &dolorís fubíacere uelexípfis uulneribusanimaduertít FIybernos uero díes cum mare flatusagítant, nec deus ipfe uíolauerítat Czrfar nó ficuthofte perfequés,fed fugiens,aper afufcipit perícula. Talía dicentes lenté Brundufium ibant. Eó cüm perueniflent, tranf? fretaffe Cefarem coperientes,permutata cofeftím fententía,feipfos íncufate,feimperato 3 tísprodítores appellare,tum ueróprefectos carpere;quíno íterocyus folícitauerínt, Cel^ fisitagfedentes ín collibus,nunc pelagus,nunc contínenté profpectabant,fí naues ufpía quibus ad eum traíjcerent, occurrerent, Caefar Apollonig comorans, ubí(atís copiarum quibus prlium capefferet fibi deeíTe, caterasq; ex Italíalente fubfequí cernít, ín magna rer&tambiguítate coflíctatus,graue& perículofum iníjt conflit, INam cum tantís hoftium daffibus mare teneretur, confcío nemíneparuam remotü duodecímíícapham íngreflus, Brundufium tranfire decreuit, Nocte ígitur clanculum feruili aícendens habitu, fe ut uíz lisimá quempiam tacítus abíecit. Anníoflumíne nauígiü ad mare ufa delatü eft. Soletís quum matutína fpirante aura luctum long? repellat,circa oftium tráquillus íllabí, Eaue 19 nocte ingens ex ponto uentus perflarat; àquo extíncta refederataura. Caeterüm cóm aduerfus procellas actempeftatem acríus flumen irrumperet, íngesattollebatur fonítus, &tapidi cofligebantuortices, Quamobtem gubernator poftquàm nulla uí fup erarefpe^ Rtrettocedere ftatuít;itagy nautís utremigatione permutarent iufferat, Quod ubi períen fitCafár, feipfum detexit: apprehenfa deíindegubernatorís dextra,quíad eíus obftupue ratafpectá,Perge,inquit;generofe, perge; aude, necextimefce quícquá, Cafarem uehis, ac Cearís fortunam nauigatíonis comitem; l'um oblítítempeftatis remiges, ínníxi remí promptifsimé fluminis impetum fuperare contendüt, Quodut fruftra conatí funt, Caefar multisobrutus fluctibus,& ín ipfo fluminis oftío magnis fufceptís perículís, gubernatori utreditetínuítusadmodum cóceffit. Eí poftmodá ad fuos reuertenti multís querímonijs triltesoccurrére milites, affligi fe magnopere, nifi per fefolos uictoria adipííci fat perfua^ fum habeat,ac dolore angatur,& abfentíü caufa tanta petat difcrimína, quafi paruam prae» [entibus fíducíam gerat, Interím Antoníus traními(lis ex Brundufío eopijs aderat, Qui bus fatus audentíor Caefar, Pompei&prouocabat cómodi(símé metatit, ut cui terrcftres acmatítími comeatus abunde fuppeterent, Príncípíó Caefar cüm haud magnam ínter co^ Pamdegeret, poftea maxima neceffaríorü opprímebatur ínopía, Interea milites radícem quandam auellebát,& commifta lae uefcebahtur, Interdum ex ea confectos panes ínter fium ftationes pratercurrentes ínijciebant, addebant& fe quoad huiufmodi radices trà produceret, obfidione Pompei non derelíciuros. Bosautem& panes& fermone nuuleusproferrí Pompeíus uetuít, nefuorumanímos refríngerent, quí hoftium ímma^ M z Penuria naxitita in caftris Ce Jaris. ji e -— mut Plutarchi C Rítatem pertínacemqg tolerantíá ficuti ferarum exhorrefcerent, C)uotidie círca Pom peij uallum tumultuaríe fíebant pugnae;cunctis Caefar uíctor íntererat,una duntaxat excepia, ín qua fufís magna ex parte fuís, fummo cum perículo propémodum totum amífit exerci tum,Acíes ením ínferente Pompeio perftare cotrà nullus ualuit, R epletz caefis fofTe;non nulli círca uallá& caftra paffim fugientes cedebát,quibus occurrens Cafar fugam in ho, ftem couerterefruftra conatus eft, Sígna etía corripienti reíecerütfigniferi. Duo igitur& tríginta ín hoftíum poteftatem uenerunt. Ipfene ínterficeretur parum abfuit, INam cüm procera ftatura& robuftífsímo corporeuírüpenes fefugientem íníecta manu cofiftere, & in hoftem conuerti íuffiffet, ille terroregrauíffimo perturbatus, eum gladio uulnerare molítus eft. I&umauté Cafarís fcutífer occupabat, eíus abfcíndés humerum, Adeo uero fuari defperatíonem rerum ceperat, ut càm Pompeius príufquá tam magnz rei extremi adijceret mand, feu píetate, feu cafu retardatus fuos in caftra reduxífTet, Caefar amicis dit? cedens ínquít, Hodie peneshoftem uictoría fuiffet, fiuincente habuiffet, Inde tentoríum ingreffus accubuít,ubí mceftífsimam exegítnocté, cüm anímaduertíífet quàm ímproban dauteret milítía, qui fertili(fimae regioni& opulentiffimis Theffalíe& Macedoníaciuita tíbus uicínis,illíc dí(pergi ac uagaríhoftes fineret,& cim aduerfaríj late maría claffibuste neant, hic fedeatínlíttore, uerius áneceílariorum penuría obfeffus,quàm armís obfidés, Tanta ígitur ínopía& prefentía grauítate díftractus, cotra Scípíonem caftra mouit, qué ín Macedonia íter agere cognouerat: ítaenim aut Pompeíü elicereubi marítímo pariter deftítutus cómeatu pugnam commiítteret,aut defolatum fubfidío Scipionem opprimere, Ea res Pompeij exercítü relíquosqy prafectos excíuít, ut períndeac uíctum fugientem Cefaremperfequerentur, Pompeíus nang pro talibus pugnam detrectabat,& rebus fuis uniuerfis optímé praparatís, uires hoftíum perbreues quídem futuras tempore cóteríde bilitarícg cenfebar.Bellacifsimz ením Cafaríscopíe cüm militarem quídem fcientiam,& indomítam dímicando fortítudínem haberent;tantís erroribus, labore caftrenfi, oppido rum expugnationibus,nocturnísqg uígilijs defatigatze, ac fenio cofect erant,& iam cor^ pore graues,& perferendis laboribus ímbecilles, promptítudinem& audaciiamiferant, 'Tumetíam peftilens quidam morbus ab immanifIímo uíc&u creatus,Cafarís caíttauexa retradebatur, quoddp uehementiffimá erat, càm neg, pecuníjs polleret, nec cibariafatis adeífent, maturé per fe períturus cenfebatur. Hz resá comittenda pugna Pompeium ab ftrahebant, Quod folus utcíuibus parceret collaudabat Cato, quí ut hoftes circiter mille przlío cecídíffe confpexit, caputobuoluens effufis feceffit lachrymis. Caterí detrecante pugnam Pompeíum maledictis ínceffebant,eum Agamemnonem& regumregem voci tantes, ut quí deponererecufaretímperium;& totfe ftipati ducibus eius quoridíe abet naculum adeuntíbus gloríaretut; Faonius Catonís more dícédilícentíam affequutus,in faniéns fermé excrucíabat: O iíndíenü facínus, ínquít, fi eo anno ob ftudi& cupídítatemq ímperandíPompeij,non Tufculanas effefícos liceret, A franium quogj(ís ením ex Hifpa nía nuper aduenerat)cüm remalegefta exercitum pecunía pródidifTe críminaretur, roga uítcur noadueríus eum depugnaretmercatorem;qui ab feprouincías mercatus effedice retur.Hiíce omnibus copulfus ad dímícandum Pompeíus,inuitus quídem, Cafare perfe qui ftatuít, qui reliquumiter grauiffimo labore confecerat,cüm ob acceptam nuper fuorü ía&uram& eí commeatus ínhiberentur,& omnibus effet cotemptuí, V t uero Gomphos Theffalíz oppídumzcepit,non modó exercítumaluít,uerumetiam ab xgrítudíneliberati mírabílí quodam modo reddidit, Ingentem nang uini affluentiam nactí, cüm largíflimé potaífent;ímmodeftís peruías faltíibus debacchabantur, V nde reíecto ac propulíatolan. gu ore,alteram fubinde corporis habitudine receperunt, Ingreffi poftmodum ambo Phar alíam;caftra locant;ubi Pompeius ad príftínum rutfus confilium mentem reflexit. Cum mínus profpera íllíoccurreret fíana paríter& infomnía,inter caetera cernerefe exti tífuofein theatro magnis Romanorum plaufibus excipi, nonnulli fuorum íam fpeuio ríam adepti,eó temeritatís peruenerát,ut ínterfe de Cafarís pontificatu cótenderent Lo mitíus,Spínther;ac Scípío;multietíiam Romam mítterent,quí cofulares ac praetori? y mos coducerent,períndeac poftbellum contínuó magiftratum íníturí, Pracípua Bees mícandi cupiditate flagrabantequites lucidiffimís armis infignes, faturis prouedii equ 4 praterea fpecíofís corporíbus,& multítudineprefertím elati; Septé nanc millía cotra"" le Caffarís erant, INecueró par pedítum numerus, quippe quadraginta quínd míllíaco E tra uíginti duo ínftruebantur, Czefar conuocatís ad concionem milítibus, Duas ad nos! quit, legiones Cornificius ducit, quéhaud proculabeffe fcio. Cuíndecim fub Canoe e"d 1 hortes circa Megaras& Athenas refídent,Hós ne operírí,an foli przelíari mauultí fublatís uocibus ne operirentur fupplíces orauere, quin conteftim ut cum hofte congre» díantur, ipínftructiffimas arte locarat acíes. Luftrantí fubinde exercítü, cumprinim im^ molaffethoftià aríolus,'T'ríduo,ínquit,rem cum hofte bello decernes. Percótante deinde Cafarefi quem latum cofpícaretur euentü: Tu tibimeltus reípondebis,inquit. agnam nang; ftatus permutatíoné ac rerum prolapfum in cótraría dij ubí portendi. Itagj tite im rzlentía felícem exiftímas,deteríorem expecia fortuná:fin infelicem,praftolare fequun dam, Nocte quam ínfecutü eft prelium, círca noctís medíum ftationes obeunti coeleftis fulgorignis apparuit,quíi defuper uolitans ut fupra caftra Caefaris aftítít,late flàmatior fa^ &us íntra Pompei] uallü decidifTe uifus eft, Matutína autem uígilía intra hoftilé exercítü ingens, fed incertus fentírí coeptus tumultus, Caefar tamen haud ea fedíe pugnam comit? furum credíderat,uerüm ad Scotuffam caftra mouerat,cüm folutís iam tentorijs,pra mit fifpeculatores hoftes ad praeliá defcendere nunciant.Ea re latus admodü Cafar,dijs pri» mumadoratís phalangem ínftruxit, triplicem componens acíem.IMedía quidemacie Cal uinum Domítíü,finiftro cornu Antonia, dextro fe coftítuít,ín decíma legionepraliü íni» turus, Contra hoc collocatos cernens hoflíum equítes, eorum numerum ac fplendorem veritus,ex pofteríori acíe fex clancul&ueníre cohortes fuffit, quas poft dextrü difpofítas cornu, quid opus effetfacto pramonuít, cüm aduerfaríorü aduentaretequiítatus. Dextrü cornu Pompeíus, fíníftrum habebat Domitius, medio focer eíus przerat Scípio. Totum verópondus equít& ad finiftrum cófluxerat cornu,ut dextro hoftíum círcumuento, egre giam círca ducem fugamac ftragem efficerent, Nulla ením uel confertiffima phalangis armaobluctarí poffe, quín omnía oppugnantes obtererent,cüm tantus fímul equitum in^ e grueretmpetus, Cum utríng; cócurrendi fígna data effent, Popeius fuis przcepit,utftan Pugna inter Ce tes& denfa manentes feríe hoftilem íncurfum ac ictus donec íntra pilí ía&um efTent,exci facia ey Pomperent, Qua quíde ín re Caefar erraffe Pompei afferít;ignarit ením quemadmodü feríen^ peium. dojta& inítio conflígendo,magnas uires impetu& curíibus adijci,& anímcs períndeac flatibusexcítatos omni ex parte fuccendí. Caefar cüm aciem moturus progrederet, fidiffi mumu(quequaq, centuríone fuos ad ftrenué dimicandum exhortanié cernít, CUuuo nomi ? necompellato, Quíd fpei nobís,aut quídnam audemus, ínquit C.* CraíTinec Tum Craffi- tCragtinu i Ce -.;^;? nusdexterá protendens, magno clamore, Clariffimeuiíncemus o Czíar,aít; me ením ho^ fareez Lucano dieueluíuum uel mortu& collaudabís, Flacc cüm dixíffet,centü& uiginti fecü milites tra^ wocatur. hens,prímus ín hoftes procurrit,ínterfectísq; ab eo príoribus,ulterius magna cum ftrage uiolentius írrumpens obtruncatur,gladío per os tranfuerberatus,íta ut cufpís perneruos aduerfipromíneret occipitís, Confligentíbus íta ín medíü pedítibus,íamtq przlíá ex cor^ nuíneuntibus, Pompeíani equítes turmas pertínací(fimé adígtit, utdextrum Cafarís cor nucircumirent, Atpríufqua congrederent ímmif[ze à Caefare cohortes procurrere,nec ut antéfolebant pila ííactare,nec hoftíum crura furascqy manu percutere, uerüm oculos& uul tis obnix? ferire Ita enimà Caefare pramoniti,Eos nang; íuuenes coma& atatís flore de coros,parit bellís ac uulnetíbus affuetos,tales maxímé plagas deuítaturos, nec expectatu rosimpraefentía, cüm fimul&€ dífcrímen& orís deformitate reformídent, Quod haud fe^ cusaccidituehementía ením tela ne fuftínere quidem poterát, utq; ferr anteoculos uerz fitícernebant,omné protínus exuentes audacíam auertebant, fimulq; ut uultibus parce» Ittur,capíta uelabant, Hídeníd; buncín modum turbatí,fugz terga uertentes, turpiffimà Pompeianox pe] incundtos zdidere ftrage. Cofeftím ením uictores,círeumuento pedítatu, à tergo eos ín» rum figa, ^ dl* 1 t"-—"T udentes obtruncant,Partealía Pompeíus ut difperfos fuga uídítequítes, no amplíus ille quiquondam erat, nec fe magnü effe memínerat, uerü perínde ac deo adueríanteuecors Kdiuina fuperatus uictoríaobftupuit, Tum nullís emiífis uocibus pugna excedens ín ta^ bermaculá fe contulit,ibíz; confedíteuentum expectans, quoad cundis íam ín fugam uer [ishoftisuallum afcenderet,& cótra eos quí cuftodíz reli&i erant, dímicaret. Tum quafi mentis ínops factus, hanc folam(utferunt) emíttens uoce, Iaítur ad caftra, paludamentü Imperatoría exuít ínfígnía,fumptoq; fubíndefugacis amictu difceíTit,C) ua autem ín po ttum ufus fortuna,quóue pacto fe conferens ad Aegyptios interfectus fit, de eo confcrí Sentes oftendímus, Caefar Pompefj caftris potítus,cuüm ftrata hominum cadauera,alíosqg infuper necarí cofpícaretur,fufpírans inquít;Hocuoluerunt, huc meneceffítatís adduxe Tunt; ut C, Czfar maximís confectís bellis(exercitus dímififfem, codemnatus utíq fore, ac A(inius Pollío eo temporeà Czfarelatínís quidem uerbís pronunciata,ab eo autem 8'«ce confcripta refert, Ex hís quíín caftrorum expugnatione peremptí funt,maximum M 3 ss css Plutarchi € feruorum numerum extítifTe dicitur, ex militibus quoq; nó plures fex millibus cecidiffe, Qui uíuíin deditíonem recepti funt,plurimí ín legíones promífcue redactí, Compluríbus quoq clarífsímís uírís ueniam dedit, ex quíbus Brutus extitít, à quo pofteríori tempore occiíus eft, uo prímüm nó comparenteacríter índolui(fe Caefar dícituricumqs poftmo, düm íncolumísad feperueniffet, fummam cepííle laetitiam, Eíus uíctoríz copluríma com memorant figna, Id clarífsímü eft quod Trallibus obtígit, In templo V íctoría Cafarís e, ratítatua, círca quam locus natura folídus& duríffímo defuper ínftratus lapide, ex eo pe nes ftatuz bafim palmafert exorta.Patauij C. Cornelíus augural fcientía praeditus, Líuij quoq, híftoríci coterraneus ac familíarís, ea díe cm ad captanda fediffetauguria, primi, ut Líuíus dícít pugnae tempus agnofces,adftantíbus ínquít:Iam res ipfa conficit,iam uiri opus ineunt,Iterüad aufpícíü conuerfus& figna cotemplatus, more lymphati exilijt; tum uociferans, V íncís, aít, Caefar. Ea res cum uehementem aftantíbus ftupore incuffiffet il, le detra&tam capítí coronam noanté repofiturum adíuratus eft, quàm res artí teftimoníg adftipularetur, Hzc quídem Líuius íta gefta conftanter affirmat, Caefar ob uíctoríz pra: mí& Theffalís libertate donatis, perfequi Pompeíü ftatuít, Dehíne attíngens A fía, Theo. pompigratía quíín unum fabulas coégít, Cnídijs libertatem impartíuít, omnibus Afiam colentíbus tertía tributorum parteremi(íTa, Poftoccífum Pompeium profectus Alexan, dríam, cüm Theodotus ei Pompeij caput attulíffet, per fummum faftídíi auertít homine, Accepto autem anulo multas effudit lachrymas, Quuotcund etíam íllius focij acfamili, res eam peragrantes regionem ín tegíam ueneruntpoteftatem, uníuerfos beneficentia acliberalitateprofequens,magna fibi charítatecócilíauít, Roma ad amicos fcribens,maxí mum& íucundi(fimum collícere fefruciü dicebat, quód cíues quos aduerfaríos fibifem per habuerat,coferua(Tet.Bellum Alexandrínü funt quí nulla neceffitate, fed amore Cleo patre cum magno ipfius dífcrímíneac dedecoregeftü afferant, C'uídam ín regioshomí nes& potíf[íimü ín Eunuchü Pothín& caufas conferfit, qui plurimi potens occifonuper à fe Pompeío, eíecta Cleopatra, clandeftínas infuper Cafari tendebat ínfidías, Quapro ptereum cuftodíz corporis gratía nocturnas ín coufuijs uigilías ex eo inchoaffetempore comemorant,Pothínus cüm níhilín Cefarem molirí palàm fufferret,multa ín eum conví cijs& ínuídía plena dícebat faciebatqy. Milítibus nanc; deterrímü ac uetuftíffimüdifpar: tiens tritícti,tolerare aiebat,& xquoferreanímo, quandó aliena abfumerentbona, Vafis praterea ligneís& fictilibus ad couiuía utebatur, quód cuiufpíam gratía crediti, aurea argentea cücta Carfare íntercepíffe díceret. Regís enim pater mille feptíngentas quinqua inta myríadas Cafarí debebat, Ex quibus cümrelíquas antea Caefar quídem filijstemi ffe mille tantüm unde exercítum aleret,receperat, Hortante deínde Pothíno utímprz fentíarü difcedens magnífícas resadoríretur,cum omnium poftmodiü gratía remeaturus: Aegyptiorü fibí confilio mínimé opus effe refpondit, cotínuocg éregíone clanculá Cleo patram accerfit, Ea cüm ex familiaribus folum adfciffet Apollodorum Sículum, paruuló quendam ingreffa lembü,dum prima íam íntenderenttenebra,regíam adnauigauit, Vbi uero alío occultarí pacto nequíret, fefe íntra culcítram protendítín longum, quamloro circunligans Apollodorus per fores íntró tulítad Cefare. Hic prím& Cleopatre aftusille xí(le Czfarem fertur, Cuíus dehínc fplendoreforme& quadà fermoniís gratía uictus, ítà eam fratrí recocilíauít,ut paríter regní gubernacula teneret. uibus ín gratíam redeunti bus dum publiícé celebrarentur epulz, tonfor Cefarís pauore quoda quo uniuerfosante ibat homínes,níhilíndifcuffum omittebat,ueróm unumquodg, auribus captans, X accu ratíísima perfcrutás índagine,íntellexítexercítus ducem Achillam,& Eunuchü Pothínü Caefari infidias ordíri, Idubí Caefar comperit, difpofitís círca triclinium cuftodijs, Pothi num quídem ínterfecít, Achillas ueró ad exercítü confugienseum graui& perículofoím plicabatbello, Cafarínantg ad tantam cíuítaté tantasq; uíres oppugnandum, paucífsíma aderant copíz.In quo íd prímüm diífcrímen adijt;quod interclufus aqua eft, interfectis ab hofte cunículís. Deín cüm eius claffís círcuncín geretur, coactus eft ígne propulfarepert culum:quí cüm ex naualibus laté proferperet, íngentem íllam confumpfit bibliothecam. "Tertio, conftítuta ad Pharum pugna, quandam ex aggere fcapham ínfilijt, ut decertant/ bus ferret auxilíii, Aduolantíbus auté undíq; ín eum Aegyptíorü nauibus, feín maredei] cíens fummo cum labore uíx enatauít, Tunc quofdá tenens libellos, quanqua undi pete retur mergereturue, neomififfe quíde dícitur, at eís à marí fublatís ín altum altera nataffe manu, contínuog, fcapha ín fundum eft deíecta, Caefar demüm ad hoftes fecedenterego praelium commiíttens victoría potítus eft,comparente nufquá rege,& cafís utríngp pluti Caius C«fàr. 276 , mis. Conftítuta deín A egyptiregína Cleopatra, fufceptoy pauló póft ex ea filio, quem Alexandríni Caefarioné appellabant,cotendítín Syríam, Indeproticífcens in Afíatn, co» gnouít Domitium filio Mithridatis Pharnace profligatum ex Ponto cum paucís admo dum profugiffe, Poft eam uíctoría ínexpleta quadam cupiditate ufum Pharnace,capta Bí dhynía& Cappadocia, animum quog ad Armeníam mínore adieciffe, uníuerfos infuper reges& tetrarchas expulífIe. Contra quem tríbus confeftím legionibus uadens, ingentí penes Zelam commílo pralio, regem quidem fugauit ex Ponto, exercítum ueró fundi» uusdeleuít, Fluíus bellí celerítatem cüm Romam ad eíus familiarem Amáíntiü nuncíaret, Pontii belli tríbus perfcrípfit uerbís: V ení, uídi, uící, Poftea traijciens ín Italíam, Romam perrexit, cerita. Exacto íam anno ín qué creatus fecundo Dictator fuerat, cüm fuperíorí tempore nunidj aínannifpacium conferri dígnítas foleret, coful defígnaturín pofterum, Quo tempore multa de feaudíre conuicía contígít, Motís nang, ad fedítíonem milítibus, cüm duos pra tores Cofconíum& Gralbam occídíffent,tantüi eos obíurgauit,ut ipfos pro comílitoníbus diues appellatos, mille uirítím drachmis donarít,Gc multa infuper ltaliz przdía forte díftrí buerít, In eíus quocg redígebantur opprobrium, furor Dolabellz, expilationes Amíntij, ebríetates Antonij atcy Corníficij, quí Pompeíana partem domus períndeacincommo^ dzacmínus ídonez demolíebatur,fubíndereedífícans:quod Romanus populus íníquif^ (imo perferebatanímo. V erumenímuero Cafar ftatum reipub, mínimeignorans, hifce miniftris uelínuítus utí cogebatur, Poft Pharfalíicam pugnam cüm Cato acScípio ín Líbyam profugiffent,& íngentib.ibí coactís coptjs,rex luba opem atg;auxiliü fubminiftra^ ret, Czfar contra eos expedítíone agere ftatuít. Hyberno ítagp folftitio ín Sícilía traijciens utomnem morz& ocíj pem ducibus abícínderet, ítatabernaculum fixít, ut ipfoalluere^ turfluctu. Mox ínfpírante uento nauem confcendens ín alti euectus eft cum tribus mílli buspeditü,equitibusq; pauciísimís,Flís ín terram expofitís,denuó clàm marerepetíjtma oribus times copijs,quas cüm íam offendííIet ín pelago,omnes ín caftra deduxit, Cogní^ toaduerfaríos uetufto quodam cófídere uatícínío,quod femper ín Aphríca uíncere fatale Scipioni generi foret, haud facile díctu eft fiueut hoftium imperatore Scipionem per io^ cumquempíam floccípenderet fiue ut ferío fibi íd uendícaret auguríii, quendam ex Cor neliorum família, hominem fanéabíectum& alíoqui defpeciiffímum, Scipionem cogno mento Salutíonem,ínter prelíandum períndeac exercitus ducem prapofuít, ítautínter^ dum cum hofte cogredí cogeretur, Cüm neg militibus frumentí,neq; tumentís pabulí fa tiseflet, ob neceffitatem ex marís alga falfugínem abluebant,& gramínetanquam fapore accodimento ímmífto equís proponebant, Aduentantes ením& multítudíne&uelocíta^ tecofpicuíf Numidae,regíone quaquauerfus obtínebant, Caefaríanís olím equitibus ocíü Tstopadtst agentibus, Libyftícus homo ínterueníens, copofitísad tibiam motibus mirabílem in mo^ dumfaliebat:quare delectatí,cüm puerís equos commífiflent,affederunt, Tum hoftes re^ pentíno aduolantes íncurfu,nonnullosíbídem ínterficiunt,alijs íntra uallum przcípiti fu gacompulfís,íllíunà írrumpüt: quod nífí Caefar fimulg; Afinius Pollío ex caftrís auxilia conferentes fugam ínhíbuiffent,de eo fermé bello a&um extítíífet. Altero quoque pralío cim collatís aliquando armís praeualeret hoftís, Caefar fugientem aquíliferum detínuit, eius collum obuolues, Hichic funtaduerfarij,inquit, Hiíce uíictorijs elatus Scípío,rem prelio decernere ftatuít, Afraní ígiturac Iubam paruo ínter fe metatos interuallo dímit^ tens,ipfepenes Thapfum oppidum fupra ftagnum caftellum comuníuit, ut uníuerfis per fugium& receptaculum effet, Eum ín opere occupatü circa fylueftría loca& difficiles du Guadítus incredibili celeritate fuperans Caefar partím círcumuenit,partím à fronte ínua(i.Quibus fufis,occafíoneac fortuna ufus,impetu contínuato ftatím clamore Afranij ca^ fira cepit, flatímá fugiente Iuba Numídarü caftra díripuítuna díe modícís ín fpacijs trí^ Dispotítus exercitibus,in quibus quíncphofti& myríadas ínterfecít,ex fuis uixdum amifTis quinquagínta, Hzc quídá deeo íta prodídere prelio: nonulli Czfare eí negantínterfuif? c. Eum autem cüm ínftructas locaretacíes, fubítus ínuafit morbus, quem fímulac ínítió prafenfiffet;príufquám uexatus& omníno correptus ab eo fenfus effet,ín proxíma quan amturrím magna cum agítationedelatus quíeti fe dedít, Ceterüm ex przetoríjs& cofula tibusuíris qui fe fuga furripuerant,nonnulliín poteftatem redacti feipfos necauere, com| plures etíam captos Carfar ínterfecit, Catonem uero ut uíuenté reciperet enítens, fummo| 'udio contendit V tícam: quam quídem urbem cüm illeprafídío teneret, mínímé pralío Interfuerat,Poftquàm uírum fibi mortem conícífe cognouit, acriter índoluiffe certi eftz quamauté ob caufam, íncertüi, Tum,tíbi pro morte Cato, ínquít, ínuídeo, nam& tu mihí M 4 c3 C Anticato liber à Cefare in Catonem[criptus, Plutarchi pro falute ínuídifti, Verumenimuero liber quem ís aduerfus defunctü fam uita Catonem aedídít, haud(ané beneuolí& placati hominis fignapra fe ferre uidetur. Quo enim pacto uíuentí peperciíTet, quí cotra deftítutum fenfibus uirum, tam magnam effudít iracundia Sedob eam qua ín Cíceronem,Brutum,X ínnumerabiles deníg; hoftes ufus eft clemen, tíam,coníecturam facíunt, bunclíibrumno odío,non ínímícítía, uerum cíuili potíus qua dam contentione hac de caufa fuíffe compofitum, Cícero Catonís laudatíone fcribens, ei operí nomen Caronís índidit. Ea res plurímorü ftudío uti par erat coprobabatur, ut qua ab oratore eloquentiísímo,pulcherrímam nacto materíam, confecta uideretur. Hoc cüm marore Czfarem angeret, homínís nang; propter fe occífi preconía, obtrectationes(ibi ac ignomíníá ínurere exíítimabat, cofcripfit multa ín Catonem crímína obíurgatíonesg complectens,quí liber ínfcribítur Antícato, Opus utrung; Cafarís& Catonis gtatíamul tos habetadítipulatores, Romam ex Aphríca redíens,ex ea uíctoría magnifícé perora po puliferebatur. Tantü enímagríab eo ín ditionem fubactd, ut annuo prouentu perceptu rus ficus effettrítíci quidem ducenta míllia modiüm Attícorum, oleí ueró pondo trícies centena míllía, Aliquot índe tríumphos egít, Alexandrínum, Ponticum, Aphrícanum, non de Scipione,fed deTuba rege.Eíus filius luba quoq; nomíne, infans admodá ín eo de ductus eft GAMME RAE o utícg captiuítate, qua effectü eft ut ex barbaro fcilicet ac INumida, ínter doctíffimos fcríptores conumeretur, Poft tríumphos íngentía militib, donaríadedít.Ad conciliandá fibi plebem fpectacula zdídít, couiuíaq celebrauit,uno die ín duobus ac uígíntí millibus tríclinijs epulum praebens uníuerfis, Munus gladíatoríi, ac nauale certamen filíze Iulia dudum defunctz adhibuit. Cenfu deinde peracto, centum& quinquaginta homíni míllía reperta, cüm antea tercentá ac uigínti fuíffent, Tam magna cladem tantásue populi ftrages ínteftína mala pepererüt, prater reliquas Italíz ac provin cíari uaftítates,Hís íta peractís, quartó confuldefignatus,ín Hiífpaníam contra Pompefj liberos expeditionem egít, Quí quanquam adolefcentes adhuc íngentíbus congregatis copijs dígnas imperio uíres& audaciam oftentabant, ita utextremum Cafaridiícrimen íntentarínt, Magnum przlíumad urbem Mundam cómíffum eft, ín quo cüm Cafar fuos opprími,& egréímpetum fuftínere cerneret, per medías armator(i dífcurrens acíes elato clamore, Sí níhíl pudoris,inquít,fupereft, corrípite me,& ín puerorü manus tradíte.Ma: gnauix promptítudíne& anímí audacía repulfis hoftíbus, trígínta eorü millia cacidít, ex fuís millefortíffimos amittens.Poft prelium excedés,ad familíares couerfus, Sepenume ro,ínquít,pro uíctoría,nuncautem prímü pro uíta dímícaui, Hic uictoría díes facer Dac chanalí agebatur,quo Pompeíus Magnus ín prelium progre(fus tradítur, cum íam qua dríennij tempus íntercefli(fet, Ex Pompeij liberis íuníor fefe fuga fubrípuit, Eiusautem quízetate prouectior fuerat,paucos poft díes caputà Dídío relatà.Hoc ultimum Cafare geítum eft bellum, de quo cüm triumphum ageret, dolore permaximo Romantafflixit populum.Non ením exteros ab eoduces aut barbaros ín eo debellatos reges aít, cum optí míuíri& certe Romanorum przftantiffimi filios ac ftirpem per quofdam fortuna fuccef^ fus funditus deleffet, ínter patríze miferías pompas ac triumphum actítaret, quibus inre bus exultare iníqui(fímum erat.Cüm tamen unaad deos homínesq; fítexcufatío, quodid ex neceflitate ecíti eft,& eó magis quód partis anteade cíuili bello uíctorijs, nó nuncíos, non ullas publice líteras miferít, quin pudore quodam eam femper gloríam repudíafle conftat.In eíus tame fortuni proní cíues, cóm acceptoíam freno, aliquam ínteftínis malís refpírationem ex uníus princípatu adhiberipoffe crederent, eum perpetuo Díciatorem defignauere, Ea ueró cófeífa erat domínatío, cüm perpetuitate ipfa regnandi uendicaffet impuniítas, atc; lícentía, Poftquàm Cícero de conferendísilli prímaríjs prohumanoquo^ dammodo faftígio honoribus rogationem ín fenatu tulí(Tet, ceteri tame immenfos etíam certatim adiecere, ut ex rerum ei decretarü amplitudine ac faftu, inuífum ipfum& mole ftum uel modeftiffimís uírís effecerínt, Quibus decernendís non mínus fauoris inimici, quàm affentatores tríbuebant, ut quamplurímís ín eum caufis& uehementifsímisinnit crimínibus uíderent,Fínítís cíuilibus bellís,cum czterís ín rebusnullíus fe maledídís car pendum przbuít, tam ueró Clementíz templumá fuis nequaquam moríbus abhorrens, fuz gratía manfuetudinis eí merító decretum effeuídetur, Exhís ením qui bellum contra fe geílerant compluribus dímíffis, quofdam ínfuper, ut Brutum& Cafliit, adimpería& honores admífit, quorum utercgpraeturá admíniftrabat, Difiectas etíam Pompet) ftatuas haud cótempfit, quín contínué reftítuít,& utait Cícero, Caefar dum Pompei] ftatuaste pofuít,fuas confixit, Obfecrantíbus amícís ut prefidio corpus muníret,multísqy adíd ep tà Caius Cafar. 277 4 nmfuampollicentibus,facerenoluít,fatíus effe inquiens morí femel, quàm affidua expe» Gatíonependere, Caeterüm ut fefe beneuolentía pulcherrímo quídem ac ftabiliffimo rece taculo círcumuallaret, ad allícíendam plebem uerfus, epulum multoties dedit, frumen^ tumd díuífít,. Ad concilíandum etíam fibí mílitumanímos,quafdam deduxit colonias, ex quibus claríffimz funt Carthago,atque Corínthus.Flifceduabus obtígit urbibus,ut cüm fuperíoríbus annís fimulín poteftatemueníffent,eodem etíam tuncreftítuerentur tempo re Petentibus confulatus€ ímpería pollícebatur ín pofter&, quofdam dignitatibus& ho^ norbusdemulcebat, Cüm ín petendís ultró magíftratíbus adíretur,fpem omnibus ínge^ rebat, ita ut mortuo confule maxímo, quanquam uníca magiíftratuí díes fupereffet, Caníi^ nium Rebiliá confulem defígnarit, Ad quem congratulandi& affocíandí gratía euntibus' multís, Cícero maturemus ínquít, utad homínem ante fuí confulatus exítum przuenía^ mus, Czfarem natura magnífícum& honorís percupíidum cüm nulla rerum magnitudo gftarum ad percipiendum ex preterítís laboribus fructum uerteret, quínímo audacía ad futura magís atcg magís accenderet,máíorum ín eo cogitationes operum, nouz cupído glorie pullulabat, Eapropter períndeac ufu prarfentís laudis attríto,fibijpfi tanquam alte tipropenfius zemulabatur, íta ut ea mentís agítatío quaedam geftorum ad gerenda fieret contentío, Idcírco expedítíonem fn Parthos agere deftínarat, parabatgy: quibus fubaditís per Hyrcaníam ad mare Cafpíum& Caucafum Pontum obire; dehínc Scythíam& adía^ centía Germaníz loca íngredí, Peragrata deínde Germanía,perGallíam ín Italíam remea re& huncítagyratum ímperíj ambítum coníungere,fínibus eíus quaquauerfum ab ocea nocomplexís, Medio etia expedítíonis tempore Corínthíacum fodere Ifthmum eniíteba: tur, Premediítatus infuper erat, ut Aníenem ac Tiberím exurbe ftatím profunda excípiés foffa,& ad Círceum ufq defle&ens, Tarracínz immiítteret marí:qua ín re tutelam paríter & commoditatem negocíatoríbus excogítarat. Nomentanas pofthac Setínasq; effundens paludes campum aperíret, compluríbus mortalium millibus opem atq; fubfidíum. Proxi moRomz marí clauftraperaggerem índucturus, cüm ceca& malefída nauibus faxa ex Hoftienfi líttore excídiffet, portus& tanta dígnas nauígatíone ftatíones extruere uerfa^ bat, Hec quídem parabantur, Ordínandorum autem accorrígendorum díerum(imul& ? difcrepantís temporísratío ab eo cüm fapíenter,tum gratíofe plurímum excogítata atque perfecta, íucundiífimum attulit ufum, INon folüm ením antíquíffimís Romani temporí^ bus confufís adanníambítum menfibus utebantur, íta utfacrifícía& feríae fenfim decur rentesín cotrarías anní partes caderent,uerüm cüm relíquítunc etíam Solís curfum ígno nent, folígy ipfum tempus facerdotes nofcerent, repente fentíiente nullo íntercalarem menfem quem Mercedoníum uocabant,afcríbebant. Hunc príus íntercalaffe Numa di^ (itur, paruum fané& ad eos emendandos errores non longé tendensadíumentum com» mentus, ficut ín eíus uita perfcríptá eft, Caefar autem poftquám eadereíinter philofophos preftantiffíimosq; mathematícos propofita dífcuffifet,ob fubíectasantea dííciplínas, pro^ priam quandam emendatíore cum diligentía uíam demonftrauít, Qua quidem ín hanc Wquediem utentes Romaní, ín tanta dífcrepantía minus quàm cetera natíones uídentur aberrare, Quod quanquam íta fit, haud tamen efficere potuít quó mínus ínuídí, quiqy ho^ mínis facultatem aut potentíá grauiter ferebant,íd factum ímprobarent. Orator ígítur Ci cro cüm quídam cras oríri Lyrádiceret,Ita eft,ínquit,exedícto: quafíueró€ hoc ipfum hominibus neceffaríó fítaccipíendum, R.egnandí ueró cupíditas manifeftum praefertim odium& capitalem ín eum conflauítínuídíam.C) uz res príma compluribus caufa fuít,his autem quí ueteres cum eo fímultatesagebant, horieftíffimà praftítít occafione, Hi quo^ quequíhanc Cafarí dignitatem comparabant,ín uulgus fpargere uoces coeperunt,ex Sí byllinis portendi librís, res Parthorum Romano fubíugandas imperio, fi aduerfus illos Itxcum expedítione mítteretur, ínuíctos alioquifore Parthos, Poftea defcendenteín ur^ bemex Alba Czefare, regem falutare eum aufi funt, Tunc perturbata plebe índolens Cae fat;non regem, fed Czfaremuocarifedixit, T'uncfacto cunctorum filentío,non latus ma gnopere, non beneuolus przteruectus eft, Cum honores íllí quofdam ín fenatu humano ampliores faftígio decreuíffent,eum forté ín roftrís fedentem, confules ac praetores, cun» Gis(imul confe&antíbus patribus adiere; quibus haud affurgens Caefar eomorerefpon^ ditutpríncíipem ínfímz condiítíonis hominibus refponfa dare crederes, Mínuendos ma^ 8sínquít, quàm amplífícandos honores effe. Id nó modó fenatoribus, fed& plebí magnü lacuffit dolorem, tanquam ín patribus eam cíuítas contumelíam fufcepiffet, Idcírco qui^ busabíre lícebat, ftatím grauiffimo cum moerore dífceíTere, Id ubí animaduertiít, íllíco fe M 5 Anni ordinatio per Ce[arem. c Lupercalia, Prodigia que Cefaris mortem preceferc. Plutarchi domum cóuertit, X deducta ex collo uefte ad familíares uociferatus eft, fefe cuícundq uo, lentíparatum przbere íugulum.Eíusrei caufas pofteríus ín morbum reíeciffe fertur;quo 'quítenentur,cüm concíonemad populum habituri furgunt,eorum fenfum quíetem nuf, quamagere,quin ftatím conquaflatum€ círcumagítatum uertígínes accerfere, immobi, lemq; deprehendí.Res autem haud ítababuerat. Nam cüm magnopere Senatui affurgere uellet,quídam eum examícís,quínimo affentatoríbus, Cornelíus Balbus detinuiffe tradi tur: NónneteCafare effe memíneris, ínquít, rep perindeac potentíorem colí reuereridy ducesíndignü:Inter hec rerum obftacula Lupercaliá folennítas aderat, de qua multi crí ptores prodídere,eamantiquís temporíbus fuiffe paftorá:& profecto Lyczís qua ín Ar, cadía celebrantur, perquàám fimilis eft. In ea multi nobilesac prímarij adolefcentes perur bem nuditranícurrüt,denfís lorís obuíum quengpper rífum íocumqg cedentes.Complu, res etíam uxores procerum eísfefe obuías de íínduftría offerentes,manus tanquá fub pra, ceptoreícibus exhibent.Per(uaíum ením habent,pregnantíbus mulieribus pariendi fte rilibus autem concípíendií facultatem afferre, Flzec Cafar triumphali habítu aureafedens in fella,(pectabat é roftrís.Antoníus ex hís qui facrum agebant curfum unus confulatum admíniftrabat, Is ígítur cüm forum íntrauít, cedentepopulo,lauream tenens coronáper, rexítad Cafare: haud clarus,& ís quidem ex apparatu modicus, fubfequutus eft plaufus, 'Tum eam repudiante Cafare, uníuerfus applaufit populus: offerente rurfus Antonio, applaudebantpaucí;eo autem repudíante, denuó cunctifauebant, Patefacta hunc in mo dum experíentía,furgens Caefar coronam ín Capítolium deferri iuffit. Eius quoc ftatux regiü habentes díadema uííz funt,quod tribuni plebis duo,Flauíus& Marullus detraxe runt,copertísq; quí prímó regem Cefare falutauerant,eos ínuíncula duci íufferunt,quos magno cumapplaufu ínfectatus populus,eos uíros Brutos appellabant, Brutus nang re um fucceffione deleta, fummam rerum ex uníus príncípatu ad Senatum populumq de tulerat,Ea re ínftígatus Caefar, Marullá dígnitate príuauít, eius complíces fubindeincre pans, ut populum quoq unàobíurgaret, Brutos crebro& turbulentos homínes uocita^ bat.Hocpacto multi fefead M. Brutum conuertunt, cuí paternum quídem genusabillo fuiíIe cenfetur, maternü uero ex illuftrí Seruílij domo, Catonis quoq generü,€ exforo renepotem, Hunccüm períead regíam deftruendam poteftate incitaretur,fufceptià Ca fare honores& gratíz retundebant,[Non folüm ením bello Pharfalico ex Pompei fuga conferuatus,multís quoqj fuorum falutem ímpetrauerat, uerumetíam magna eia Cafare fides habebatur: claríffimápraturze dignitate affequutus erat, quartum ín annum conful futurus,competítori praelatus Caífio, l'um íta Czfar díxifTe fertur: Iuftiora quipperefer/ re Caffium,attamen haud Brutum prateríre licuerít, Quin confecta íam coniuratione; nonnullís aliquando uírum íncufantibus, nequaquam fídem adhibuit, corpusq; manu tangens ad accufantes conuerfus, Hoc, ínquit, corpus Brutus expectat, ut quí príncipa/ tum uírtute meruííTet, príncípandi tamen caufanullum per íngratítudíne fcelus admitte ret, Quidam coómutandarum rerum cupidí ín huncfolum aut prímá fpe&tantes, cümílli uerba facere nufquam auderent,noctu trbunalacfedem ex qua praetor ius dicebat,ínfcri ptíonibus huíufmodi replebant;Brute dormís,& Brutus no es. À quibus ut Caffiusillius anímí magnificentíam paulatím cómoueri fenfit, magis folíto ínftare, uíroscy ftimulare. Nam príuatím quog nonnihil odij contra Cafarem habebat, ob eas quas cum deDruto fcríbebamus caufas explanauímus.Cafarí preterea fufpectus habebatur, ídcírco ad ami cos olím dixí(Te fertur()uídnà Caffiit uelle putatísshaud ením míhí magnopere placetis, magnopere pallídus,Rurfus delata ad fede Antonío& Dolabella calumnia, quod resin nouarent, Non hos,ínquít,píngues crínítosq; pertíimefco,uerüm pallentes magís atqj ma cilentos íllos,Brutü uídelicet& Caffium, Sedenímfatum przuíderi quàm euítari facilíus poteft,cüm admírandaquadam fígna& prodígia apparuiíTe dícantur. Fulgores ítaqy Cc lí,& nocturnos ftrepítus per multa delatos loca,folitarías ín forum aues delapfas, ín tanta comemorare calamítate fortaffis índígná eft, Strabo uero phílofophus fcribit complures ígtlitos apparuiffe homínes, Extítiffe quendam militis feruum ex cuius manu ingentem emícui(fe lammam, quodquiíntuebantur, concremarí homínem exiíftimabant: ut uero extincta eft, eum níhíl mali habuiffeliquebat, Ipfi quoc; Caefaríímmolanti cor nufquam comparuiffeuí&iíme,quod dírum fané erat prodigium. N ullum ením anímantít finecor/ denatura conftare,Multípreterea tradídere,eíà uatepredictum, ut magnum Idibus Mat tíjs dífcrímen przecaueret. Ea díe Caefar cüm ín Senatum íret, uatem falutauit, fecum cauillatus,Martíz quidem,inquit, Idus aduenere;cui ílle fübmifTa uoce, V enere idi nondum Caius Cafar. 278 ; nondum pratteríere,refpondit.Prídie apud M.Lepídum coenans,cüm dífcumbens quaf^ damde more(übfcriberetepiftolas,íncidente fermone quaená optíma mors effet, cunctos preueniens magno cum clamore, ínexpectata refpodit, lllo deíndepenes uxorem(ut af? foler)dormiente,omnes paríter cubiculi fores atgj feneftra patefacta funt. Strepítu uero acfplendore(illucefcebat ením luna)perturbatus, Calpurníam fenfit profundo fopore ía centem, íncertas uoces& inartículata fomno fufpíría emíttente, Ipfa uerà fe illum lugere axiftimabat,quem ínter ulnas trucídatü haberet, uídam hoc mulíerí uífum obtigiffe ne^ gintuerüm ut Líuíus refert, ante Cz(arís domum facellum quoddam ínftar tumulí deco racuenufti ex confulto Senatus ínftructü promínebat, hoc in fomnijs demolítü cernens Calpurnía,maximís profequí lametís& lachrymis uídebatur, Cum ígítur ílluxít dies, Cae farem fupplex orauít, ut fi fíeripoflet, forasneprogrederetur, autfenatü faltem differret: (infa paruífaceret ínfomnía, alis díuínationibus& facrifícijs reí fcifcitaretur euentum, limueró quídam Cae(aré metus atqj fufpício ceperat, quad fuperiori tempore nullam foe^ mineo more fuperftitionem Calpurníz obíectarí pofle cognorat,quam eo die hifce malís zgrafflictamtg uidebat.Pofttj multís peractís facrífícijs,malelítarí uatesretulere, decre^ uitmiffo Antonío fenatü dímittere.Interea Decius Brutus cognomento Albínus,cuí ma uam Czfar fídem habebat;adeó ut fecádus ab eo infcríptus heres efTet,aduentat.llle alte rius Bruti& Caffij ín ea confuratione focíus, uerítus nefí eam Czfar diem omiítteret, res ipauulgaretur,& uatesobiurgare,& Cacfare nónihilincrepare coepít, quód fenatoribus quíirríderi fe exiftiment,caufas ín fe detrectationis preberet& obloquij:eos nan íllo iu benteueniffezprompta etíam omní effe fuffragía, utipfum cunctarü per Italiam prouín^ tütámregem crearent, utcp per caeteras terras& maría díadema geftaret, Sín quifqua fe^ deatibus illis dixerítutímpraefentíarü quidem abfcedant,denuó affuturí càüm melíora Cal puni obtígerínt ínfomnía,quos ínuídorum fore fermones putascautquíínam tolerabít amicos, quitalía neqy feruítutis, neq; tyrannidis effe edoceant? quód fi llam omníno diem abomínaretur, aut fufpectam auer(aret, praeftare;ínquít,ut ipfe procedens ín curía;,appel lstispatribus, fenati ín aliud tempus differret, Hzc dícens Brutus, fimulqg manti Cafarís apprehendens, ipfum deduxit.Is ubí paululum extra fores proceffiffet,feruus quidamalíe y nuseumalloquí uehementer nitebatur: ut ueró fuperante populi frequetía retrudebatur, domum irrumpens, fefe Calpurniz quoad redíret Caefar, obferuandum cuftodíendumüg tradídit utpote magnas íllí res propalaturus, Erat preterea Artemídorus natíone Cnidius gzce praeceptor eloquentíz,cuíus rei gratía cüm quofdam Bruti familíares cofuetudine libiconcilíaffet plurima perpetrandifacínorís partem agnouerat.Id Cafarífígnificaturus aum quodam libello peruenit, Videns autem Czíar& uníuerfos quos fufcepiifet libellos tiusminiftrís comendantem,propíus admodum accedens, Hunc,ínquít, Czfar cofeftím folus perlege: ín eo ením magna,& que tua uehementer ínterfint, confcripta funt, Quo &cepto cüm eum fiepenumero Cafar legere eníteretur,ab colloquentí& multítudíne íd fa creinhibítus eft. Eum tamé folum cum obferuatíone manu retínens, Senatum íngreffus eft. Quídam ab alio traditum hunc libellum afferunt, Artemídorum etíam tota explofum vianullum ín modum adfjffe, V eràm haec profectó cafus affert, Ceteri ipfum cedís&cer tamínís locum ín quo ea díe Senatus cogebatur, Pompeíus ínteralía ornamentaante thea ttumdedícauerat,In eo prxterea quedam Pompetj íacebatímago, Eapropter declaratum omníno eft, id alicuius numinis opus extítiífe,eó rem peragendá ducentís couocantisqy, Caffius ítaqp antequá facínus adoríretu rad Pompetj ftatuam afpíciens,eum tacítus ínuo^ affedicitur, quanqua haud multumab Epícuriopíníone foretalienus: uerumenímuero aimterríbílía am íngruerent,confternatione tempus incufferat,€ priorem fubinde fen» tentíam mentís egrítudo mutarat, Antoníum fídum ufquequag; Cafarí& przcipua pol leitem robuftítate Brutus Albinus exteríus detínebat, longum de induftría(ermone ínij dens, Ingredienti deinde Caefarí honorifice fenatus affurgit, Brutíueró coplíces partim poft eius fellam conftíterunt,partím ei obuíá proceffere,ut unà cum Metello Címbro pro fratre exule fupplicanti íntercederét.Síctp magnis eum obfecratíonibus ad fell&ufcy funt confe&tatí, Cüm ueró fedens rogantes fubmoui(Tethí ufolentius ímmínebant:quod graui trferente Czefare, Metellus coprehenfam utragy manu togam deduxit ex collo. Id ením aggrediendí fignum erat, Primus Cafcas iuxta collum enfe percuífit;uttamen neq; graue admodum, necp letale uulnus effet, V írum ením, ut par erat,íngentís audacíz coepta per^ tutbauerant, Tum faucius Czfar fefe couertens,ubi gladíum eius apprehendit,apprehen fum& tenuit, latíné fimul ínclamauit, Scelerate Cafca quídagís:Illeautem ubi percuffit, o ili eaae. itis: Mo toll odi io td E stie ptit re Cefaris. interitus, uiginti tribus uulneribus in cum illatis, Cefaris mortem quie admiranda fibfecuta fint, Plutarchi fratrem greco fermoneuocans, Fer,ínquít,frater auxilium, Exorto tumultu, eos quíade rantrerum ígnarí,confternatío facti pariter& horror oppreffit, ita utneqy fuga capeffere, neq; opem ferre,necqg uoces emíttere prorfus auderent. Ex hís autem quíad necem ínftru, cti uenerant, cümaduerí(i nudís círcunftarent eníibus, íta ut quocund íntueretur uulne, raoccurrerentferrumq peruultáatq oculos agítaretur,ínter omnid manus ut fera uerfa batur, Eíus ením czdís ínítíum unicuigy deguftandü erat, Quocírca Brutus eum ín ingui, neuno confodit uulnere. Tradunt quídàa, illum czeterís quídem repugnante, huc atq illuc corpus magno cum clamore ferente,ut Brutumnudo mucrone conípexit, cotractauefte caputobduxiíle, Tum fiue cafu,fíueobtrudentibhomícidis,aad quampiam fe bafím demi, fitín qua Pompefj ftatua fuerat,quam occifí cruor magna ex parte refperfítadeó ut pra de Pompeio,fubíectü pedibus hoftem poenas dantem,& ínter uulnerum multitudine ter ram calcíbus pulíante exiftimares,qua uiginti tría numero is fufcepifTe dícitur, Vbícom plures dum unum ín corpus totíntendunt plagas,fefe mutuís cofaucíantictibus.Mortuo Cafare,cüm Brutus de hís rebusa fe confectís relaturus ín medíü proceffiíetnequaij im moratus fenatus,per portas effugít,plebem tanto tumultu€ ancípiti terrore repellens, ut alij claufís domibus, alíj relictis trapezís€ nummularijs officinis, dífcurrerent. Quidam locü czedis infpecturí, quidam íam confpicatí aduolabant, Antoníus& Lepidus Cafaris amíciffimíi cüm fefe fubduxiffent,ín alienas quafdam domos profugere.Brutus& reliqui ficut erantà cxdetepentes, nudís enfibus ex curía fefe unà no fugientíum more ín Capito líum receperunt,quín apprímealacres ac fiducía pleníad libertatepopulum couocabant, obuios quofqy optimates congratulantes excipiebant, Nonnulli perínde ac operís partíci pes coparebant,fe íllís confcendentíbus admifcebant,ex quibus C, Octauius& Lentulus Spinter erant, Híab Antonío& Czfare Auguíto pofteríus interfecti, oftentationís&ía, Cantíz poenas luere,cüm ínterím ne gloriz quíde,ob quà gloríabant, fructi ullum perce píífent,Nam nec eosalíquod ín earepericulü fufcepiffe credítü eft, quic íllos trucídabàt, nonperpetratifacinorís,fed uoluntatis fupplícía exigebant, Poftrídie defcendens Brutus concíoné habuít,cui eo fe pacto populus attentü adhibuít, ut fa&tum neq; grauius íncrepa ret,neq; probaret, uerüm permulto filentío declarabatfe cüm Brutí reuerentía, tum uero Cafarís míferícordía comouerí,Senatus uníuerfis cocilíatus, oblíterandas ftatuít ínimici tías: Cafari quoq diuínos decerneré honores: ex hís qua ín fuo principatu cenfuiffetne minímü quídem labefactandü effe decreuit: Bruto relíquisq; tum prouíncías, tum hono res pro uniuícuíufqy dígnítate díftribuit, Cuuapropteromnibus& pacata res& tranfacia probé uídebatur, Apertís aute Cafarís teftamentís, poftij ampla Romanis legatauiritim e(Te compertü efl;ac delatum per forum corpus deforme uulneribus apparuit, nullusam: plíus rerá decor,nullus ordo uulgü detínebat;at congeftis fuccenfisq círca cadauer exfo ro gradibus, fubfellijs,cancellís,trapezis, ipfum concremarunt. Ardentibus índe fublatís torribus,ad percu(Iorü domos ut eas íncendío uaftarent percurgebant, Alij peromnesur bís regiones,ut captos difcerperétuírosymagna cum índagatíone comeabant. Ex quibus in nullum prorfus(híením fefe ín tuto fepferant)ínciderüt, Cinne aute Caefarís eqvalifu periore nocte durüi quoddam obtígiffe uífum ferunt, Exiftímabat enim fe à Cafaread c nam inuítari,quod cüm recufaretínuítü ac reluctant ab eo manu trahí, Cüm ueró Caf? rís corpus ín foro cremaríaccepíflet,exurgens ut eum decoraret, ibat, quanqui€ ínfom^ nij fufpicione& febri teneretur, Eo ín publícá prodeunte confpectá, cüm ex multitudine quifpià deilliusnomine percontaretur,ex alío certíor factus, fubinde alterí rerulít, Confe ftimper omnesdíuulgatü eft hunchomíné ex Czfarís ínterfectoribus efTe(quídam entm eiufdem nomínís Cínna ínter coníuratos fuerat) que cüm íftum ipfum efTe fufpícarentur, eum magno cumímpetu trucidarunt, Hocuerítí Brutus& Caffius,paucís poft diebus ex utbe deceflerüt, CQ uídautehi gefferínt,ac deínde pertulerínt,ín uita Bruti fcripfimus.Pe' rijt zar fexto& quínquagefímo ztatís fuz anno, poft Pompeium haud multó amplius quatuor fuperftes annís,cuí ex ea dominatione€ príncípatu,que omni uítae tempore ptt tanta ínfectatus eratperícula,nullus praeter nomen& refertá inuidia gloría ex ciuibus fru ctus obtigit. Magnus ille fuus quo uiuensufus erat geníus, eíus quog; defuncti nectsu* torfubfequutus eft, Omnes nanq;terras& maría peragrás,eoufc ínueftigauit, ut ex pe^ cufforibusneminé relinqueret, quín uníuerfos aut operí manus inferétes, aut confilid im partíentes ín ftragem dederit, Ceteri ex humanís quidem rebus id pracípuz admiratio" nís extítít, quod Caffio euenít. Eodem fiquidem pugione quo ín Caefar ufus fuerat! pfum nteremít, Ex díuínis aute,ftella ingens crínita, quae cüm poft Caefarís ínter!(um d Íepter Phocion. 179 1 feptem ufque noctes exímío fulgore apparuiffet, poftea nufquam uifa comparuit, Solis raterea lumen caligine obfeffum: toto nang illius anní fpacio pallens elobus,& fine fplendore oríens, ímbecillem ac tenuem ex fecalorem emíttebat: quare grauís ac difper^ tients imbecillitate calorís obícurus aér,femícoctos debat fructus,immaturos,& ímper fe&to flore collabentes,tantum aérífrígus ínerat. Ingratam uero mínímeqy deís complací^ am Cafarís necem prafertím factá Bruto declarat oftentum, Id autem fuít eiufmodi, Ex Abydo ín alterum líttus traíecturus exercítá, fuo more intra tabernaculum nocturnz fe quieti dederat, haud dormíens, uerum futuri folícítus, Huncením uirum omníno longe impetatorum fuapte natura uígilantiflimum, mínímum fomno tempus ímpendiffe tra dunt,[Interea círca fores quendam fenfií(Ie ftrepítumuifus,cüm ad ínclínantís fam lucer^ nzlimen íntueretur, horrendum cernítfímulacrum hominis ínufitata quídem magnitu: dine,& fpecíe grauif[ima: quem utníhílagentemautproloquentem, fed lectulo tacitum afiftentem afpexit, primum attonítus quíínam effetínterrogauit. Etrefípondens fimulaaum, Tuus,ínquít,malus fum Brutegeníus, in Philippís me uídebís, Tum Brutus fum^ ma cum fíducia íntrepídus, V ídebo, ait; contínuoc; euanuitímago. Infequenti tempore Brutus ín Phílíppís aduerfus Antonium& Cafarem pro acie dimicans, príore przelío à fua parte uictor, fugato ac fufohofte, Czfarís caftra diripuit, Secundam deíndepugnam cómiffuro nocte quadam eadem aduentat ímago, íta ut nullum faceret uerbü, Brutus u^ bi impendere iam fatum íntellexit,(efe difcrímini obíecit, Eitaméín certamíne caderenequaquam euenít,at uerfis íam fuís ín fugam, ipfe ín precípitem quendam ferecipíens col. lem,nudo mucroni pectore íncubuít; ítaqp familíarí quodam(ut fama eft) icta fortius ad^ iuuante,moriíbundus cecídít, Phocion LAPO FLORENTINO INTERPRETRE, me EMADEMoratorem traduntplurímum Athenís potentía& opibus NA ualuiffe,ob íd maxímé quod ín repub.admíniftranda nihil praeter Ma BI cedonum& Antipatrí gratía quarítabar, FIunc pleradqj contra patríze | dignitatem& comoda facientem, dícere folítum accepímus, iure fibi 4 uenía tribuendam, quínaufragz cíuítatís reliquías gubernaret, Díctá j nempetemeréímprudenter& ab homíne ficut non prudente, íta€ pa^ Een aad. 9| rum integro ín repub, cíue, Id fíad Phocionís ínftitutü& uita, illius leculí mores retulerís, uídebítur ab eo quídem non ínepté fal(óue dícípotuifTe, Nam De^ mademípfum reípub,fui(fe naufragium conftat, cíuem luxu& auarítía perdit&, In quem [spe, cüm effet fracta ztate, corpore fenecto,dícere folebat Antipater, níhil eí, perinde «calis uíctimís, preterugntre€ linguam relíqui(upereffe, Atením magnas Phoctonís eximíasqy uírtutes, íníquitate temporum, uelutínfuperabili quodam hofte deprehenfas, mínus ad confequendam gratía(doneas effecere Giracíae calamítates atqy procellae. INeqs enim Sophoclí cenfeoadhibendas aures, cüm uírtuté efus fíngít fuapte natura& uíríbus inbecillam, Non ením ínfelicíbus ó rex,ínquít,idem manet anímus quí florebat ante, fed languet,& fefe ipfe deferít, Ego ueró fortuna magno cuíq acforti uíro aduerfanti, nihil plus tibuendum poteftatís exíftímo, quàm utínuídíam poffitpro laude, pro debita gra taodíum comparare. Atqui plebem compertum efttum folítam íníurijs benemerítos de (e ciues afficere, cüm fequundísrerum flatibus uelut ceco quodam ímpetu pulía feratur: quanquá ídípfum interdá foletuelafflictis reipub. temporibus euenire, Nam calamítatis Kmiferie hanc efTe caufam fepeperfpícimus,ubi mortalium anímos ad omnem írz ímpe timmobíles ac procliues reddít, à quíbus nihil foletnifi quod blandum fit,zequís auribus audiri, Mordet econtrà aduerfum omne,tametfiratíone illud bonatp mente dicítur. Sic e nimplané comparatum eft;ut.cüm calamítofihominís erratum reprehenditur, mifería illi potus uideatur exprobtarí quàm culpa, Quo fítuteiliberíus patefacta ueritas nó tam mo Indi, quàm obijcienda ínfelícítatís caufa explícata putetur. INam ut mel natura fvaue quidem, ulceríbus tamen falubríter admotum acerbos dolores concítat: íta& infelicem aduer(i fermones uel fífalutares funt, mordent tamé, nífi prudenter admodum& aliqua «m miferícordia proferantur, Recte ígitur iucundum diíffiniuít Homerus, quod mentí cilé affentíret, Nec ílli palàmobfiftunt ex aduerfo folí, quí oculorum laborant ualetudil6 fed umbrofa loca opacosq; rerücoloresappetunt,& ab omnípauló excellenti lumíne Vigilattid Bruti, Iucundumi quid, C Moderade multitudinis ratio, Phocionis ci C4 tone collatio. Plutarchi abhorrent, Id quogp ciuitatíb, euenít grauforealíqua procella fua prafertím culpa exagita tís:qua(icut affentationibus capiuntur maxímé,íta períniqué ferunt fi quis illar& peccata apertius improbar:fí quísueritatem nudam,nulloq; adornatam fuco deprompferit;fi quis fortíter,grauiter,ac feueréafflictís rebus cofulat, Nihil falubre gratá íllís eft;fí no idem ali quafuerít adulatione confperfum,Ego ítagy etufmodí cíuítate mínímé tutam, quín potíus labenté&ínclínatam díxerím,ín qua ís poteft plurímü,quí neglecta ciuítatíscg pofthabita falute; captandz popularís aura caufa ad gratíam pergat confulere, Eorum demübreuí(fi ma uía eft, ín qua fefe pariterac boni quendy fallendo ac mentíendo perditü eant. Atope, reprecíum eflín cíuítatibus€ populis gubernandís folem ipfum ímítarí,fapientiffimum rerum parentem&€ feruatorem, Huncmathematící perhibent fupremí orbís uí ac ímpetu raptum obfequí,nonníhil tame contrà tenderenítígp,fed ea modeftía& arte;utílli necom níno obfequí,nec obfiftere cotumacíter uideatur, Nam cüm intellígeret híncfuperíorib, caelí uíribus parendáü effejíllinc rerum naturà finealtero contrarío motu haud pofleconfi Ítere,cepiffe illum aíuntiter ex tranfuerfo oblíiqué mollítercg deflexum,eag; ratíonenoud quoddam motuüactemperamentí genus excogitaffe, quo uno rerum ortuí ac falutiper: quá tuté confuleret,Síc ítacy in cíuitatib,dura nimíü& populari uoluntati femper aduerfa feuerítas, contraq ítem blanda& ad uulgi cantü libidine accomodata facilítas, paríciuita tes labe acperículoaffecere, Qui ueró ín admíniftrandís rebus ita uerfantur,utad falutem publícumtg comodum uelut ad metam alíquam fua confilia dírígant, nonihilqg; interdum cíuiti gratize€ uoluptatí concefferínt, dir il uelutad filum redacta, uelínt feuerítate potíus€ ui, quàm manfuetudíne& humanítateconficere,hi mihi plané uidentur fapien tíflimé feruandaráü rerum uíam íncedere:quandf exíftímo haud parui effenegocij feueríta tem poffe cum comítate retínere: quod quínactus eft, rem profecto eftaflequutus, qua nulla eft neg; harmonía cocínnior,neq; concínnítas fuauíor, neg fuauitas gratíoraututi^ lior, Ea eft quamundimolem hancdeus gubernare dícítur, nó tam ui fretus aut potentía, quámarte& ratíoneneceffitate parendí demulcens, Hoc íuniori Catoní defuiífe prodit eft,homínifeuerioreíngenío praedíto,& moríbus ad populare gratíam mínímé accómo^ datís,cuíus íd fuerit femper ín repub.inftítuti,;ut níhil unquáautaffentando, autambien^ do,autobíequendo, ín omníuíta cofecerít, Eapropter Cícerone dícere folítü accepimus, confulatu caruiffe Catone, quód ín Romuli repub.uiueret quemadmodü fuerat in Plato nís polítíauiuendum, Mihíueró idem Catoní,quod íntempeftíuís& extra naturelegena fcentíbus pomís,contígífTe uídetur, quae non tam libenter homínes-comedere, quàm mi^ farí,& iucundé confpicerefolent.Sicprifca illa Catonís íamqs obfoleta,& alte nimiti repe títa uiuendiforma ínter perdítos fui feculi mores excellens,admíratíonem habuitilla qui^ dem& gloría fíngularem,fructum ueró& utilitaté mínimécerté parem.Eíus ením uírtus celfa nimium eminensqg, haud ullo potuít pacto cumeíufce tempeftatís proftratis morib, adaquarí. Cato fí nó dirutam uellabentem patriam ut Phocígn, at certe crebrísagítatam procellís& fluctibus nactus eft.E cuíus puppi clauoq; exturbatus,cüm níhilo fegniusru^ dentibus& uelis ínníteretur, fortunz, quz ad obruendum Rom libertate omnes uires fuas intenderat;ufqueadeó ímpedímento fuít, ut ancipitem illi díugg dubíam uictoríam fe cerít. Sceleftorá itaqgac perdítorá ciutumauxilío freta, Romana tandem libertatis fplen^ dorem extínxit,non íd quídem cító facileue. Nihil enim propius facti eft, quàm utRoma Catonis uirtute conftantíag defenfa ex eo perículo fupereffet, Huíc tanto uiro Phocione iure comparandum duxímus, Fuítením ín utrog; morum,uítz ingeníjc fimilítudo,non ílla quidem remota& generalís,ut inter multos fzpenumerofuiffelegimus. Eft enim ple rung fortítudínis ad fortítudine díffidens quaedam comparatio,ut Alcibíadis,Epaminon dag. Quofdà díffimiliter prudentes fuiffeaccepimus,ut Themiftoclem,X Axiftidem.Iu/ ftitíamq ítem ín Numa, alíter ín Agefilao eluxiffe dicitur, Phocíonís autem Catonísqi' non fortuna,atcerré cüm natura& íngenium,tum multó maxímé mores uídentur& infi tutá fíc conueniffe ínter fefeout omni uel tenui uaríetate fublata, una uterq? praftiterítant míípeciem& ingenij líneamenta, Ambo etením feueritatem cum comítate,fortítudinem cum prudentía, aliene reí curam fine fuí neglígetía, turpítudinís odii cum honeftatís cul tu fic parízequáuelance míftas habuere,utín dígnofcenda, fi qua eft,uaríetate fubtilí quo" dam accuratoq íudicío opus efTe uideat, Catone nobili claratg familía natum utànobis dícetur)conftat.Phocíon auté Atheníenfis haud certum habemus quo genere, quibus UE parentíbus fuerít.Ego tamen noabíectoillum puto aut ignobili loco nati, tametfi Idome neo placet, patre eíus cochlearíü fuiffe opifice, Extat ením Gilaucippioratio tn Phosort 1&acrís& uehemens,ín qua cüm plura ín eum couícía X probra collegiffet,nullum de ge^ nere, aut parentibus maledictum attigit. Abducit me ítem ab Idomenei fententía eximía uírí& praftans ín omní uíta& modeítía, íngenuag inftítutio ac líberalís, quem cóftat ab ineiteztate Platonís prímü,deiínde Xenocratís ín Academia fuiffe dífcipulü,& optímaró artíá ftudía coluíffe, lunc Durís tradit fuiffe ea morü grauítate conftantíatg, ut eode oiís habítuín omni uíta feruato,nec rídere illum quifqua,neclugerefacilé uiderít, Nunquáia vandícaufa uulgares balneas eft íngreffus: índutus nunquá é pallío manü exeruiíTe uífus et Ruríac militi nudo femper ínceffit pede, nífi hyems íllá atrocíorad calceos impulit fet. Idcírco ferunt ínter íocantes milítesnullumfui(Te fignificandi crudelís frígorís certius argumentum,quám affirmare calceatum Phocíonem tunc fuiffe, Eratíngenío mítí huma Uc Phocion. 280 nog,fed cuíus lenítate facíes natura tríftísatqg feuera íta mentíretur,ut eius cogreffum ne monon familíarís aut folus aut libens petíerítfacíle.Inde Chares(uteratoratornon ínful fus)cüm ín eius fupercílíum feftíué ínter orandum inuectus uniuerfz concíoní rífum ex» dtaffet, Hocfupercilíum, Phocion ínquit, nihil moerorís ufpíam uobís ó cíues íntulít: at horumfalibus& facetijs lu&us eft fxpenumero patríz comparatus, Fuit eíus oratío gra« uisuehemens,& praeceptis& fententíjs falubribus conferta, Maxímeauté eíus erat acuta quzdam& íníucunda breuitas dícendí, Síquíde Zenonem Stoícum dícereaccepimus fo ltumphílofopho dígn& mínimé effe íd uerbum quod no fuí(fet mente príus& cogitatio» neíntínctd, Idíipfum quod uidetur placuiffe Phocíoní,cuíus erat fermo uerborü paucíta^ teperbreuís quídem, multus ueró fententíará magnítudíne& grauítate,Polyeucto quoc homíni graui& erudito ornatíflimü oratorem uifum eft fuifTe Demofthene, ín fuadendo autem uím maximam Phocíonem habuiffe, Aaímaduertít ídem oratíoni conufeníre quod nummís,quí eà funtpraftantiores, quà ín mínore matería plus ualorís ac precij comple» antur, Síc optímü effe uidetur oratíonís genus íllud,quo paucís multa funterauiter, fa^ penter,acute fígnifícata, Igítur Phocíoneapud populüalíquando dícturo, cum oppleto íamhomínibus theatro cogítabundus deambularet ín fcena, familíare eius quempiam fe^ runtpropíus accedente rogaffe,quidnà íftuc effet, quod fecü tam accuraté cogitaret, Tum Phocion,Ita mepol,ínquít,íandudum cogíto fi quid ex ea poíffum oratione quam habítu^ rus umdemere, Demofthen£ uero fama eft ceterís fpretís oratoríbus,fi quando díciurus fententíá Phocion furrexiffet,conuerfum ad amícos fummiffe dicere folítá, En adeft uer bor meorüá gladius, Caeterü hoc nó mínus fortaffe moríbus dj eloquétía tribuends, Ete^ nimfzpenumero compertü babemns, multas dífertí homínís argumentatíones íngenío Karteinftructas,uel uno uírí boni uerbo,uno eríánutu facile fufas atqj dífíectas,Phocíon adhucadolefces fub íimperatoreChabría meruit,à cuíus nunquálateremíro quodá dífcen diftudio dífcedebat, Is ad dífcendas bellícas artes militaremq difcíplinimagno Phocioni adiumento fuit. Nec mínus illefui ducís íngeniü in reagenda non fatís conftansaut frena tum,fuo confilío,grauítate& prudentía gubernabat, Chabrías em fuapte natura ad ineun dapericula tardíor, pofteadf coepiffet cum hofte coferere,itanimía cocítatus uehementer folebataccedi,imperatorij officr) facile oblíuifci,fefetemerépericulis obiectare, Cuíus au dicia quó tandé par erateuafít. Nam ín pugna nauali aduerfus Chíos primus omnii in ho ftilelittus inuectus, cüm pro explicando ínterrá milíte ínoccurrétes hoftes audacíus pro tuiffet;pugnans confoffus eft. At ueró Phocion& ín cauendo perículo prudens,& ín ge^ rendo negocío impíger,illá& cunctante íncítabat,& copefcebat nímía audente, Chabrías uteratíngenío docilíperhumanog.íllá libenter audire, eí maxíma que; credere, Sí quíd ftrenué fortíter,fapienter effet obeundi, illíus potiffimá uti opera, níhilqg przetermíttere, quómínus ínfigne uiri uirtutem omní Gracie palám faceret, In eo pralío quod aduerfus Naxíos fequundo Marte nauíb.geftá eft,maxímá fibi Phocion& fortítudinís& pruden tielaud£ uendícauit,ín quoduxChabrías íllá oppofuít dextro Naxíorü cornuí,ubi locati trat omnefermé milítis robur, Príma ílla naualís pugna pro Grzcis ab Athenienfib, poft uftitaté propria ui,felicibusqy aufpícijs confecta, longéchariffimit Chabríá patrize reddi^ dit Egregia quoq; uirtutem Phocíonís íam dígná ímperío cuncií fummiís laudib, affirma^ à, Parra eft ea uíctoría quo díeagebantur Athenis magna myftería, efuscg gratía Cha» tas quoad uíxit poculi quotánís Attíco populo dedít.Híc deínde Phocione delegit, qui CUm X x. nauibus ad exigenda ínfularü tributaproficifceret, Tum Phocion eraríj potíus Paupertaticy fuze dignitati confulens,dixiffe fertur; Exiguas eas effe copías fiad infi hoftes pu dg emittat(in ad focíos, fat(ibí uel unà fore. Ita uníca cum tríreme fingulas adíens V'as,earücp príncípib,fibi concílíatís, cum multis quas ínfulares ad couehenda tributa Orationis quod genu fit optima i —( Lats RN iain tpa ia i, emt C D Phocionis di&a fictaq; multacgregia. Plutarchi coégerant,nauibus Athenas uenit, Mortuo Chabria,gratí admodum& beneuolíín illum animíargumentá dedít, Nam quem uíuum multo ftudío& obferuatíone coluerat, extín, ctum etíam omníquo potuít officij eenereeftprofequutus.Eíus ením neceffarijs nulla in re defuit unquam. Ctefippum filium diligenter ac perhumané recepit, quó ímpuros ado, lefcentís mores ipfe componeret;eíus tamen cüm duro,tum mínimé liberali ingenio nuf, quam adducípotuít,ut curam& laborem ín illo inftítuendo dímitteret,cuíus íneptías nó modó pertulít patienter,uerumetíam ftudiofetegebat:quancg femelaíunt Phocionis con ftantiam íimportunítate leuiíTimi iuuenis íuperatam.INam cum ílleímperatoríü quoddam munus ftudío accuratíor obíret, Ctefippus ut erat futilis deliruscy, grauiffimü perítumg; imperatorem coepít fatuís quibufdam interrogatíunculis obtundere, atq illum quafi mo, nens docénsue ímportuníus perurgere. Tum ftomachatü Phocíonem díxiffe fama eft, O Chabría Chabría,cumulatá tíbí pro amorenoftro gratíá nunc perfoluo,quí natí tuídelíra menta fuftíneo, V tueró animaduertit cíuitatís principes munera bellica& togata ínter fe quaf(i forte partítos;quidam ením uelut Eubulus, Ariftophon, Demofthenes, Lycurgus, Hyperíidesqg,€ foro tant€ curía dignítatem fibi€ amplítudíne quaerítabát; alij uerobel lícos magiftratus& ímpería fectabantur, hí erant Díopethes, Meneftheus, Leofihenes, & Chares. Hzc ínquáubí anímaduertit Phocion,uifum eft fic munus utrung fibi cople ctendü,ut ín toga poffet excellere,& nullí ducum ín armís effe inferior, Meminerat enini tales Períclem, Aríftidem, Solonem fuiffe, quor nemo( ut eftapud Axchílochum)aut Martís opera fzuí, aut placida Mufar& donaneglexit, Atcy Palladem ípfam bellici fimul accíuilem& effe€ uocítarí, Hocinftítuto rempub,capeffendam ratus, nihil tamé potíus quàm quíetem pacemqj publícam cupere uidebatur, Imperíahabuít quot quantaq; nemo aut fux aut fuperiorís zetatís ducum A thenís cft confequutus,€ quibus nuilum omníno aut ambiens, aut ulla fígnifícatione cupiditatis eft adeptus: fed illa fícutpopulí uoluntate fponté delata capeffebat, íta repudíabat nunquá repub.poftulante. Certum eft enim Pho cíoné quintum fupra quadragefímü geffifTe ímperíum, cüm nec femelipfe comitis prz fens ínterfuiffet,C)uodeo foletuíderi maíus,quó nihíleum ín omní uita popularis eratiz caufa uel feciffe certe,uel díxífTe conftat, quínimó ab fjs adulatorijs artíbus tantüabfuitut fzpiffimée plebifitacerrímé contumelíofe:g aduerfatus,Hocnonnullís míraculofuít, qui parum populare leuítatem expertí, nó íntelligüt uulgarem turbam reges imitari folitam, quib.poft epulas ubí Cerere€ Líbero leta mens diffluít,ioci tantü& affentationes, poft habítís ferijs,ín precio funt. Quod ítem ín ciuitatibus ubi plebs ímperat,factum uidemus, Namarrídente fortunatranquiíllog; rerum curfu,ín quo plus blanditíarü,&affentationis confpexerínt, ín hunc facile fuos honores conferunt, Aft ubí intonuerit, ubí grauior ali^ quatempeftas íllisuelut crapulam& fomníü abegerít,íam ín gubernaturo nó quatuntur blandítiz,ueràüm feuerítas, iuftítía, fapientia ín honore eft,ad eos tum cófugítur maxime, quosanté uiderínterroribus fuis fuiffe uehementer aduerfos, Habueratex Delphís Athe níenfes oraculum, cuíus erat hzc fermé fententía; V num Atheníshomine effe folüm, quí aduerfus cíuítate fentíret,cüm ceterís tamen omnibus idem effet ín rempub.anímus,Hoc ubípubliícé recítat eft,exurgens Phocíon,Definíte ciues,inquit,quemnam deus ea uoce fignificet, deinceps inquírere:unus ením ís ego fum, cui placeat níhil eorü qua ín repu nunc gerantur, Rurfus cüm ínter orandum eíus fententíam uníuerfa magno affenfucon cíoaccepiffet,ad proxímos uerfus, Me míferü,ínquit, uereorením ne quod míhíftultum uerbum imprudenter excíderít, Sacros ludos Atheníenfes inftítuerant príuata cíuíá col latíoneornandos, portíonemg fuam cótulerant ceterí, Tum ínuitatus ad foluendü Pho cíon, À díuítibus,ínquit,ifta expofcíteipuderetením me, fieam qua fum Calliclí foeneta/ tori obnoxius pecunía ín hofcefumptus abfumerem.Cuüm ueró ímportuníus íllí clamore inftarent& mínís, fabulam huiufmodi orfus eft.Ignauus quídam miles ín prelíumpeg!t ire, illum grex cornícfi obfcoena uociferatíone círcumuolat: eo quafiínfaufto omineptr terrítus miles,pofítísarmís no ultra progredítur,Silentaues;illetela refumes ire co tuit, Ingemínatauíum cantus de íntegro,tunc ad íllas conuerfus, V os,ínquít, pro uíribuscla/ mabítís,me certé nunquá guftabitís. Ferunt mílitibus aliquando rogatum ut fe ín acie ugnaturos educeret, illorá diffifum anímis ac uíribus noluíffe; tuncírati milites crebris íllum maledídtís ínceffere,trepidà imperatorem effoeminatumqQ uocítare, eum metui!UO perículum uanum prattendere, Ad hec Phocion:O uírorü,inquit,fortiffimi, neg uosme intrepídi, nec ego uos item ígnauos unquam effíciá, Atqui fat nobís eft, rtoftra uirifgno fir plané cogníta effe íngenía, Kealiquando milítíz malégefta, accenfa plebs, emn Phocion. 281 1 Phocíonteuomens,poenasab eo maleadmíniftrati imperij depofcebat, C) uibus ille: O fe^ líces,ínquít, falutí príus& perículo ueftro confulíte, deindemeís de crímínibus perociü fatuetís. Fuere nonullí milites, quí quoad fub ipfo meruerant,inter tubas& armorü ftre pitum exangues ac confternatí, hoftis etíam longínqui confpeátü non fuftínerent; hí pa^ cfacia,omníg exacto perículo, feroces derepente audentesq; facti fefe íactabundi extoL^ lere,Phocíonem ígnauízx infimulare,illum unum fuiíTe cuius tormídíne uictoría é manib. efeterepta, Tum ridens Phocíon,O fortunatos uos mílítes, inquit, quibusímperatorem (orsdederít ueftrze gnará uírtutís atcp íngenij,alioquiíam prídem mileré períjtletis, Difce pabant Boeotij deagrorü finibus cum populo Athenienfi, qué cüm uideret Phocíon re^ pudíatís arbítrís ferro malle quàm íure lítem dírímere, Sí fapitís,inquit,uiri Atheníenfes, verbis potíus quibus preftatís,i$ armis quibus impares eftís,decerníte, Oranté íllum cüm obftrepens concio impediret quo mínus fententia díceret haud illis omníno gratam, V e« ftri, ínquít, arbitri] cíueseft, ut quod nolimá uobís coactus facíá; contra uero fententíam meam ut eloquar,id profectóhomíniü nemo facturus eft, Sed ínterferamus nunc émultís pauca, quz ín oratores contraríarü partíi mordacíter ab eo feruntur, Cóm populumalí^ quando pauló liberíus ín concíone reprehenderet, Demofthenes aít, Trucídabit te plebs Phocion, fipaululum ínfaníerit;cui Phocion, uín te potíus,fi paululá refipuerít,Polyeu Gus Sphecíus longa defufcipiendo cotra Philipp bello oratione habuerat: erataüttunc alas medía:hunc ígíturpartím pinguedine corporís,partím folís feruore coactü,cüm uí^ diffet(epius ad recreandos oppreílosanhelítus aquam forbillare ínter orandi, Dignam herclerem,ínquít,uírí Atheníenfes ut huíc de gerendo bello credatur;quanta ením illum inmedío marte fua galea& thoracefacturit exiftímatís, quem uel ipfeloquendolabor in anime exhalandz dífcrímen ímpulerít? Lycurgus Phocione multís ín concíone maledi^ Gíscarpferat,quía Alexandro decem ad fupplíciü cíues pofcentí dedendos cenfuífTet: cuí Phocion,tmeís,ínquit,confilijs utína tanta fuiffet habita fides, quanta erat ín íllís falus atqg utilitas.Fuít ea tempeftate Athenís Alcibiades quidam,cui ficti fucatiqy mores Laconifte cognomen índiderant. Hícautoritate fibi non tam uírtute, quàm enutritz barbz prolixi^ tate,grauí fupercilío,tardo ínceffu,lacernatp laconíca querítabat.Illá ígítur Phocion,cüm B fibiadpopulum dicentiparà fídei haberetur, díctorü fuorum ínuocatteftem;qui cüm po^ puloutaffentaret,uerítate negaífet,continuo accedens propius Phocíon,ílliuscg barbam infpecíem mulcendíapprehendens,Q uám decuerat,ínquít, hanc barbam& índumenta, boníuíriinfignía,príus quàm mentirerís depofuiffe, Nec illud Aríftogítonis fycophantae pratereundá,cuíus concíones nihil fermé prater bellum fonabant& arma,quícy fuís po^ pulum orationibus ín perícula fzpe compulerat.Is cüm íntelligeret haberi delecti, fimula aualetudíne crus obligat,baculog;ínnixus ínftar uulnerati claudícando prodit ín publi^ cum; quem Phocíoná tribunali longé profpíciens,uociferans inquit; Scribe Aríftogito^ nemclaudum,& eundem improbum,ac mendacem,Hxc mecum ínterdum reputans,mí rrifoleo homíneufqueadeó durum feuerumq,frugí cognomentü effe adeptum: quandj haud ímpoffibile puto, ut eftín uíno, fic& ín uiro fuauitate efTe cum aufterítate cotunctá, uiplerofqg contràuídemus prímo ftatím cóogreffu facilesuideri fuauesqy ac perhumanos, quoriíngení& confuetudo longadetegítafperü íntractabileg;, Propterea Hyperídem tra dunt Atheníenfibus dicere foliti, ne uellent an effetacerbus ínfpícere,fedan effetab re Proteruíterqy acerbus. Vulgus ením fi quí precellant mod, etíamfi uelad íníuria, uel ad Inuídíam,uelad íram,uel adambítíone potentía fua non abutantur,uelut graues odít, mo lftoscg perfequít. Atueró Phocione ex omní cíutum numero nemíné compertü eft non modó príuatit affecííTe íniuría, fed neodiffe quidem, tametíí cum multís fzpíus eft ab eo teipub.caufa fufcepta cotentío. Atq; hacinre fíc fe conftante prebuit, fícacrem inexorabi lem, utnullo perículo, nulla gratía, nullís deníc; potuerítartibus abíuuandz patríz íntuto abduci, càm príuatím tamen tanta ín omnesfuerít humanitate beneuolentíag, ut vel eorü(epe quos ín repub.aduerfos habuít,temporibus& perículís non deeffet.CQouare dm à fuísreprehenderet quód homínéimprobá ín iudicio defendifTet: At nemo bonus, inquit, eíufmodií patrocínio índíget, Aríftogitonefycophantà Athenienfes damnati uín Quliscoércebantzís orat&i Phocíone míttít,ut paululü uelítadfe uifendum accedere: affen^ fusPhocíon,cüm hanceíus facilítate fuí damnaret( erat ením fceleftus Aríftogiton flagi tiofuscy Jat illum conarentab itínereíam ccepto deflectere:Síníte, ínquítinam ubi loco^ 'umíucundíus Gp ín carcere Aríftogítone uíderímeINec minore fuiffebeneuolentía,quàm autorítate& fide apud urbes ínfulasqy focías ferunt,.INam fi quando claflis alío due Athe Pbocionis buma tiis, Plutarchi c nis emitteretur,focij omnes non tam amícos illos, quàmhoftes ratí,loca omnía aduentar, tibus eísoccludere,portus molibus aggereq; munire, líberos, Uxores,armenta, mancipia ínurbem exagro copellere,ut níhíllocíillorü rapínz líbídinigs pateret, Aft ubí Phocíonc audi(fent claflis effe pracfectá, longius omnes nauibus obuía ire;fertíscg coronís, omniíg Ictítíe figníficatíoneillum excipere,urbes,uíllas portus, domos deníc ipfas uacuíanimo patefacere, tanta de illíus eratíntegrítate€ cotínentía apud omnes mortales exiftímatio, Eatempeftate renuncíatü Athenis eft, Phílippü traductís ín Euboeam ex Macedonia co, píjs, urbes alíquot, allectís fibípríncípumanímís, prímo ftatím aduentu occupaffe, Tum Plutarchus Eretríeus legatos Athenas míttít,quí oppreffe à Macedoneínfulz opem effla gítent,Placuít míttí auxilia,& prafící huic expedítioni Phocione, Cum parua igítur mili tís manu(fpem ením ín Eretríenfium uíríbus& fidelocarat ín Eretríam extempló traie, cít,ubí cimomníaoffendíffetínfída proditioníbus,auroq uenalía, ín magnum rerum di, fcrímen uenit,'unclocís omníbus oculoac mente luftratís, tumulum tandem confpicit paululum ex unavalle furgenté,é quo patebat ín planítíem quze circa Tamynas efi,long: lateg profpectus, eó cumínfigni robore mílítü ipfe coceffit. Nam ignauus quif; uel qui, bus ad pugnandum deerant uíres, uel frígebat anímus,locíacrerum defperatíonepercil fi caftrís profugerant,quor& dífceffu ne díffidant,neue rem gerant fegníus, duces quíade rant fecum hortatur, Fugaces ením illos fí cum hofte conferendum fuiffet,anon modó non utiles,uerumetíá fortí cuícg ac ftrenuo impedimento fore dicebat, Secüdum hac crebride aduentu hoftíum afferuntur nuncij. Tum Phocíon militem cotínuó curare corpora&ar ma capere iubet,atdy armatos pro caftrís quíefcere,quoad ipferem díuínam abíoluiffetIn eoígít pauló díutíus ímmoratus,feu quíanon cító ríte líaffet,(eu quà fímulato metupro pius hoftem allíceret, focijs ignauíz ac defidize fuze fufpicionem íníecit, Ergo Plutarchus Phocíonem pugnam detrectare ratus, fignis temeré motís, ímpetü ín Macedonas cum pe regríno milite fecít. Poft hunc equitatus omnís íncondito turbatocy agmíne, non mínorí temerítate quàm clade ín hoftem ruit. Prímís ítacy facile proflígatís,ceteríscg fubindefufis díífipatíscy, Plutarchus& ipfe tandem pedibus turpíter faluti fuze confulit, Macedoiam propédebellatum ratus,uallum cum parte copíarit adorítur contínuó:quod dum excíndi omníconatu parat,Phocion peractís ínterím facris Attíicum militem magno ímpetuinho ftem ínftructum emíttít, Atrox pro uallo ínítur pralíum,multa Macedoni cades adítur, reliqui fufi fugaticy, Inde Phocion receptui caní, fiftiy figna ímperat, ut fuos longius ho ftem ínfectatos,& peregríni príoreimpetu paflim difie&tum colligeret, collectosinordí nem difponeret, dífpofitosq; uniuerfa dímícatione in hofte educeret. Igitur cümacié pro locíactempotrís opportunitate ftruxifTet;hoftium caftra pede cítato petit. Ingensibídeín tegro pugna oborítur;utríng díu eft dimícati, fícutí cruento Marte, íta& incertafpe, an cipítícg uíctoría, Ingentem Macedoná ftragem zdidere Thallus Cínei filius,& Glaucus Polymedis, ante ipfum imperatorem ínftructí,In prímís tamé Cleophanis uírtus infignis eo díe& clarafuít. Nam ut prímü foedam equit& fuorum fugam agnofcit, ímpreflisequo calcaríbus,(ingulos ut poteratadíens hortarí,monereprecaríq; neplus pedíbus quim ma nu fíderent, neu exercítü ac imperatorem ín fummo laborantem dífcrimíne fcededefere rent. Nifi redierínt, omnes fuori copías paríter cum A ttíca dignitate cafuras: fi fteterínt, falua omnía fore,feffum íam& facilé ínclinaturum hoftem effe, Hís uerbís mutatus eques cümanímos recepiffet,ín hoft£à fuga conuerfi,afflícto pedíti rebusq; labentíbus& opem & uictoríam attulere, Secundum hanc pugnam Phocíon ex Eretría Plutarchum exegit Zaretra deínde oppidum locü fibiperopportuni occupa. In ea ínfula latítudo perftrin: gitur,ubí coércentibus utríngs flu&íbus,ín anguftum protracta ínfulz latítudo redigitur. Cirzcos captíuos manu omnes emíttít, uerítus nefiín Atheníenfiü confpectá ueniffent, plebs oratoríjs ftímulís cocítata, ín eos anímaduertiffetcrudelíus. Hís íta geftís, reuedtus Athenas Phocion, íngens fuí defidería focijs ipfe reliquít,& Atheníenfibus magno cum fuo malo breues morz oftendére quanta ín eo uíro uírtus, quantus effet rerum ufusatq praítantía, Nam Moloffus imperio fubrogatus Phocíoni, ufqueadeo ínfelící rem gellit euentu,ut amííTo exercitu,ipfe uíuus ín Macedoná uenerít poteftate, Qua uí&toría elatus Philippus,íngentíplenusfpe,cótínuó ín Hellefpontá infeftá traducit exercítü, ratus uno feimpetu Cherronefí,Perínthí,ac Byzantíj potítur&. Terruít Atheniefes eiufce profeciío nís nuncíus,& eos hínc focíori fides, illinc fuum perículum ímpulít,utauxilí maturédu bijs rebusafferrent, Chareté ítag; populusnon tam fuo meríto,quám orator(t ambitione, & ftudijs partía,huic expedítioni prafíciát,.Is magna cum clafIe profectus, nihilhuicpen Phocion. 282 j tuloautapparatuipar effecít,quín tantü ab omni focíjs opeferenda abfuit, ut fua íllum li^ pido& auarítía ín cunctis mortalibus zqué fufpecta, ab omniprorfus focialiG urbium ín» greífu exclu ferít, Ceteri errabundus;am ÍcorumQ rapínís ac prada locupletatus,& apud hoftes cotemptuí€ formidiíni, odíotp apud focíos fuit, At ueró plebs orator(i incenfa fací bus, ín focíos coeperat ob fuum fpretü imperatore íraící, peenítereg; auxílij quod Byzan^ ijsnuper míferant, Cóntrà Phocíon plebís indignationem lenírejinnocentíam fociorum defendere,ail effeprater ducis libidine& perfidíam accufandum, Non tam oporterenon credentibus focijs,quàm imperatori íurenon credíto fuccenfere:ducum tantümodo uitío Attícá nomen íam effeamícís omnibus ínuífum atqj horrendum, INíhil caufze effe quam obrem focíj ín tanto rerum& falutís fuz difcrimine fibi traditam opem afpernarentur, fi modó potuíffent fefe& fua imperatorum fidei tutó coómiíttere, Sociorum falutem mínímé omníum rerum oportere neglíoí,cum qua falus effet Athenarü quog; coníuncta,In hanc fntentíam multa càmgrauíter€ fapienter dífferuifTet, populus mutatis anímís imperato ren Phocionem delegitad opem focíjs ín Hellefponto maturé ferendam, íubetq clafferri ideamrem pararíde integro, Fuit ea tempeftate Phocionis nomeilluftre magnumqy,nec famatamen uírtus fuítín ea expeditione ínferior.Eíus ením prafentía maximum ad tuendum Byzantii momenti tulít, Nam Cleon uir ín urbe ílla€ genere& uirtute facilé prin» ceps, Phocionitg ufcgab Academía neceffitudíne& familiaritate deuinctus, cüm Byzan^ ts pro contínentía€ integrítate ducís uadem fe praftítíílet,baud funtillá oppidani paffi exrramcenía caftra tenere,fed apertis portís,ínuíti prope& fola modeftía reluctante cum omni milite leté ac periucüdé excipiüt. Attícus miles fub alijs ducib.& rapax ante& per^ fidus, nunc fub Phocíone Byzantijs paffim ímmiftus, fefe non modo ín omni uita modentum& íntegr&á, uerumetíà ob habitam fibi ídem ín arcendís hoftibus omnit; obeundo libore,& acrem ín prímís, X ímpígrü praebuit, Macedo potiundi Byzantij fruftratus fpe, citentus Hellefponto ceffit, neq; ad ínferendum modo bellum, fed nead propulfandum quidem periculum fatís idoneus habítus, Attícus ínterím aliquot ex Philippi captis naui^ bus, nónullas infuper cum fuís praefidijs urbes ín poteftatem redegit,& crebrís difTenfio^ nibus hoftiles agros igní, ferro, omniítg depopulandi genere peruaftauít, quoadacceptís abhofteuulneribus,recipiendà Athenas cla(fem exiftímauit. Haud multo poft Megaren fesclimnuncios ad Phocíoné míttunt,qui fe Atheníenfibus dedi paratos,(í cum pracfídio maturéaduenerit,polliceantur, V erítus ílleneà B ceotíjs(fiid prafciffent) Megara proc cuparetur, poftrídíe ubi prímum illuxit cocíonehabíta, càm ea profectó populo placuif? fct, confeftím àconcíone tuba caní, capiq; arma eueftígio fubet, A Megarenfibus ítaque perhumané exceptus, Nífzam cíngit muro,& duabus alis ab arce ad nauale deductis, ur^ bemmarííungit, utab omniterreftri ímpetu tuta uía munitatp Athenienfibus femper pa^ tttetàmarí,Iam cum Philippo eó iínimícitíarü uentum erat,ut bellum non clàm, aut dolo, wanté fed manifeftís anímís& uiribusgereretur, Athenienfes ei bello duces defignarant ibfente Phocione, qui ubí primum é Megarís pedem ín urbem retulít,fummopere popu lum conatur ab armís abducere, fuadet ut de pace cum hofteagatur, cüm eam& ipfe Ma^ «do uideretur uehementer expetere. Huic fententíe magno ftudio aduerfatá ferunt fy» cphantáquendam eorü qui circa Tlízzam(íd eft Athenis tribunal)uerfari folebant,eumqy utnimíam Phocionís lícentíam exprobrante íta dixiffe: Tune ó Phocion ís homo es, quí Populá Atheníenfem audes confultó íam captis armís ín hofté ruente retrahere? Audeo, ínquítílle,atqg íd quidem& uolens& prudens facio,tametfi plane intellígo,in bello me ti^ bijín pacete míhíímperaturü. Demofthenís autem uicít oratio, elegantíor certe quàm felicor utbellum fcilicet cum MacedonedflongifTimé ab Attícís finibus gereret, Quaínre hocíon, Per deos íimmortales,ínquít;uirí Atbeníenfes,non ubí pugnetiís, fed quo pacto uincatís ínfpícíte: uictoríbus enim bellum undecung;abeftlongifiimé, uictis autem etfi mult hoftís abfuerít, proximá eftomneperículum, Accepta ígítur paulo poftà Philippo dade fa&iofi& rerum nouar& cupidi Charídemum fumme rerum praficíuolebant, At Optímus quífqr, cuíqs plus ín falute publíca quàm ín delectu& gratía penfi erat, accíto ín ubem Areopagíconfilio,plebem fupplices lachrymis& prece orare,ne labenti patríz ín antorerum dífcrímíne defint, neuuelíntfacínoroforü ciuium líbídínem fueliberorumqg coniugi falutí praeferre. Phocíonem unum effe ex omnibus, cuíus explorata íam prií^ em fidei uírtutícg cíuítatem ín tantatemporum difficultatetutó coómíttant. V icít itaque imbítionem& gratíam perículum ímmínens, ut urbís fcilicetímperíum ad Phocionem eerretur, Is íníto magiítratu, de pace cum uolente Philippo agendum putauit. Tulít 2 Á j —s—— nasi RENE o ooo ERE RAE o en—— umm etti tti aiat I) 9 nn Plutarchi C ítaqp rogatione Demades, pacteo duntaxat pacto factum írí, ut Athenienfes& fpfi habe, rent quas effet reliqua Grzcía condítíiones cum Macedone habítura, una effet cum re, líqua Girzcía pacís conditio. Refellebateam fententíá Phocion, ftultum eífe affeuerans, incertís X alieno arbítrío fratuendis conditionibus pacem firmarí;príus effe intelligengg quidnam fibi Philippus à caterís Grecis expeteret.Superíor fuíttemporü ac morum íni, quítate Demades, Pace ítag; facta, cüm populü anímaduerteret PRlocion fuí íam fero po, nitere confilij(nam&'equítatü& maritimas copias Macedoní mítti ex foedere oportebat) ífthec,inquit,ego uobís ínítío metuens tantopere Demadiís confilio adueríabar,uosqypar eratanímo hzcanté profpícere: nuncuero quoníá íta uobís cum Philippo conuenti: eft & ínfide manendü cenfeo,& zquís hanc forte anímís effe ferendam, Síc maíores noftro; accepimus nunc ímperando,nunc parendo, ín utraq fortunz uiciffitudíne fapienter for. titerq; uerfatos,no modo urbem hancnoítram,fed& reliquá Gracíam conferuaffe, Nun cíata interím Philippi mors eft,& ob id plerifgy placebat publica facra feftosqy ludos dijs immortalib, pro felíci hoc fauftoq; nuncio perfoluendos.R efellebat hanc fententüPho, cíon, ignobílís ac demiffi aními eife affirmans, cíuitatemampliílimam& belli eloría viri. busq florenté,manífeftogaudio petulantíus exultare,quía tantae hoftíü ín Chaeronea co, píz uno duntaxat effenthomine ímminutz, Admouerat Thebis ínfeftum exercítü Ale, xander, Huncfzepenumero cüm Demofthenes príuatím publícegg maledictis ínfecare, tur, Phocionem eídixííTetradunt Homericum iliud: Odlva.& Def(ineíam demens fzuum ftímulareleonem, Gloría quem torquet,regníq; immenía cupido. Vís nehancurbemtanto tamq; urentírogo ínijcere? Aft ego cui feruandze tante cíuitatís cura comiffa eft,nu(quá eos cíuesaudiri patíar,quí fefe aliosqg czcí&címprudentes perdi, tum íre pergunt, Captís deínde Thebís Alexander Demofthenem,Lycurgiü, Hyperídem & Charidemü fibiad fuppliciü dedí flagitat,& Thebanos quí profugerant. Haccüm ad populá effentrelata,uníuerfi ín Phocione unum ora oculoscqg couerterant. Qui utfenten tíam díceret nomine fzepíus appellatus,exurgens tandem,accítog ad fe INícocle,quo nec amore fibínec confuetudine quifquam fuerat charíor,íta uerba facít: Hí quos Alexander uictor efflagitat, uírí Athenienfes,cíuítate noftram ín hoc perículum copulerunt, Quod ., D equídempro fua magnitudínetantí exiftímo, ut Alexandro fí uel huncmeü Nicocle fibí £hocionis oratio depofcat, uítandí publíci perículí caufa cotínuó dedendü cenfea, míhícy íp(ifí pro ueflra &condlo.^ patríecgfaluteluxifta relinquenda fit, fumm3 medíusfidíus incoparabilemqy felicitaté me confecuturü putarim, Mouet me infuper noníhil eorü miferícordía, quos aerumnis defor^ matos uidemus deletís l'hebís in noftráfídem unicü fibi port& confugiffe.Iam fatis eft ui/ rí Atheníenfes,íam Graeciae(atis eftunas Thebas earüqg excídít deplorare, liceat nobisil lari exemplo, de capíte& fortunís noftris confulere. Ego neq; hos calamítofos profugos neglígendos duco,atq; multó maxímé publícá faluté ín tanto rerü difcrímíne paucorá gra tíe preferendaarbítrorzuictorii, quonía ita noftra fors tulit,íta perícula poftulantgerere morem malím.c$ pugnando fimul unfuerfa fortunz coómíttere, Prímü igítur decreti mit fum ab Athenien(ib, fama eft Alexandr contemnenté abíeciffe, ftatimqy uertent£ad le gatosterga per cotumelíaabijffe.Idípfumueró fecundó per Phocíone ad fe delatü perhu: maneadmii:fTe,à maíoríb,natu admonítü,Phocioné ob eximia efus laudem& uirtutem,à Philippo femper fingulari honore habit, Qua igit íllelegationis nomínepetíjffet, ín his facile(cfe Alexander exoratücg praftítít,& príuatimnon eíus modó ufus eftfamilíaritate cogreflugs,uerumetíá confilio& fententía. Nam càmá Phocíone quacfiffet, quidnam po tíífimü ín uíta fibi cenferetagendum,confuluifIe prímus omníü dícít,utarma exercitusc dímítteret, fi tranquillitate fibí fecuram& expeteret uítá:(ín uerà gloríá, nominis celebri^ tate.ín barbaros,quos eí natura fecerathoftes,nó ín Girecos uíres fuas uírtutemtüp explica ret. Multos preterea fertur ad eius íngeni& ínftítutumtg accómodatos fermones habuíffe, atrocesq; iuuenís anímos ínflexi(Te,& ab Athenienfíum odío ín beneuolentíá íta traduxil/ fe, utper Phocíoné Athenienfes monuerít rebus fuis íta profpícere, ut fí quíd fibi cotígit^ fetaduerfi, Grecíz imperí&ü uendicarét,Eum fibí príuatím& hofpite fecít,&C amicti appe lauíc. Cui honorís tantáü autorítatíscy tribuit, quantá nemíni fermé omníü quos apudíeha buítunqui, Nam Duris híftorícus Alexandr tradít,pofteadg profligato Dario Magnum fefe cognomínari uoluit, nullí mortalíá ín epiftolis dixifTe falute praeter Phocíoni, Ant patrogz,quos duos.honorís caufa femper inítío líterarü faluereiubebat.Hoc ipfum&C a res rerü fcriptor memorie prodidit, Fama eft preterea Alexandrá ex Afía cent Brot tale Phocion./ Y 28] i talentadono mifi(Te,atcg Phocíon£ ut erat aurí mínimeauídus,nuncíos quíad feilla detu^ lerant rogaffe, quídnam effet caufze quamobré fe un& Alexander ínter tot claros preftan^ tesqj Athenís uiros donandü potíffimü delegí(fet. Refpondentibus íllís, quiateunum ex omnibus uir bonum& honeftü iudícat;Síníte ígitur,inquít,qualem me íudícat talem& effe& uideri perpetuo. Illí dom Phocione fubfecuti ingrefficg,ubí domeftícam uiri pau^ pertatem infpíciuntzdes uídelícet uacuas;pinfente uxoré,& íllum fibi lauandís pedíbus aquam hauriente, hzc ínquam ubí confpiciunt, ut pecuníà accípíat rogant ímportunius, indigná effe dícentes regís amíco eidem prímarío ín omní Giracía uíro,uítáà ufqueadeó abiectam& ínopem effe, Conuerfus tum Phocíon,cüm mendiícü quendá fen uidiffet for didoamíctu pretereunte, íllos rogat,num mínorís fe exiftimarent quàm ifta, Precantibus utdiceret melíora; Atquí paucioribus, ínquít, dj ego uíuít ílle, cuí fateft quantulumcunqy quotidíanus labor adijcíat, Definite ígitur mefruftra obtundere:ego enim argentü ínca? [um fumpfero,fi fumpfero;pro eíus amplítudíne no utar:(i ueró utar,digná ego cum rege iplo nuidíam cíuia& fufpicione non euítabo,Nuncíj perfpecta uíri conftantía,ad regem cumauro redeunt, Omne ueró Girzcíá celebris eiufce rei fama peruafít, dícícg coepta, di^ torem effeeum quí ín fumma aurí egeftate aurü contempfiffet, dj quí aurü obtulitTet, In^ dignatus Alexander munifícentiáfuam Phocionís frugalitate€ contínentía fuperatam, longe plura míttítdeíntegro, illud adijciens, amicá nemínem feputare,quiá fe nonaccí^ piat. At Phocion cüm níhilo fegníus hocaurírefpuiffet, ne regís tamen uíderetur afpernailiberalítate,pro auropetít, ut Echecratidem fophiftam, fíimulqg Athenodorü Imbríi, duos; item R.hodíos Sparatone& Demaratá uinculís folueret,quos uaríjs accufatos crí mínibus Sardíbus coércuerat. Hos Alexander cótínuó carcere liberatos dímí(it. Et pauloantéquám€ uíta mígraret,prodít eft ímperafTe Cratero ín Macedonias ueníenti,uti ex quatuor hís A(ize utbibus,Chío, Grergetho, Mylaffis,& Elxa,deligende Phocioni faceret optioné, adijceret&p, fi omnes ille repudiaffet, graue idadmodi& permoleftà fibi futuri, Nectamen potuít uel munerís amplítudo,uel dulcedo fumendí,homínís contínentíam& pedorís fírmítate labefactare. Extát adhuc ín Melíta Athenarü uíco Phocíonís edes zreís adornatze lamínís,alíoquíi parcé& nullo fplendoreaut luxu elaborata, Gemínas eum ha^ 8 buiffeuxores literís mandati ínuenio: prímà Cephifodotifiguli forore, eamqpy nulla ínfi gaílaude celebratà. Alteríus uero pudícítía modeftíag haud mínus ílluftrís,quàm uirí uír tus Athenís fuít, Aíuntením cümad fpectandas nouas tragoedías frequens populus con» ueniffetunum ex tragoedís regínz perfonam introducturum,à Melanthio ludorü prafe^ docüm plures petíjffetancillas cultu magnifico exornatas,& cüm Melanthíus tot fedatu rum negaffet, íratü trapoedum ín theatrü noluiffe procedere, T'um praefectus tragcedo uí protracto ín mediü,quanta uocepotuítclamauít; Vidéesneimprobehomínü, uxoré Pho conisuníca cumancilla mulíere femper prodire ín publícü: Iam nímiü íneptus es, nímid muliebri faftuí tribuis, corrüpís exemplo tuo Athenienfiá matronarü mores& modeftía, HzcàMelanthío dicta íngenti plaufu ab omni theatro excepta funt, Ferunt ínfuper nobí l'mquandam mulíeré genere Ionícam Athenas profectà cüm ín uxorís Phocíonís amíci^ tam uení(fet, aureos illi torques, uaríjsq; gemmis diftíncta monilía, mundá fuí corporis, oftentaffe, Tum illa, Meum ueró,ínquít,ornament& eft Phocíon, Athenienfiü íam uigefi^ müm imperator.Phocíon filio Phocío cüm cuperet equeftré certare ludum,permifit,non am uictoríz defiderío,dg utadolefcentís corpus longe príus ufu& labore exercítüá, robu^ flus& agilius redderetur,utillum ludorá delectatione pelledtá,à príorí uíta fifierí poffet abduceret, Bratením íntemperans Phocíus,& uíní immoderatíus appetens. Potítus eft alolefcens uictoría, unis ex aequalibus fuís,cüm tamen íd pleríq; omnes peterent, paran díob uictoria epuli munus tradítur.Coene ítag tempore Phocíon ftratís íam tríclínijs ueniens, càm plerag offendiTet pauló delícatíus fplendidíusqg parata, ín prímís uína uarío míltaaromate pedibus lauandis appofíta, Quid finis, ínquit, ó Phocí arhítríiclinum hunc t'áhocluxu foedare uíctoría? Intemperantiá uero filij cüm nulla poffet arte ad ingenuos morestransferre, Lacedaemone illum tandem ínftítuendü adducit,& ín adolefcentíü lo^ Qtordine, V í(a eft ea res Atheníenfiit animos incendifTe, arbítratos Attícá dígnitateatq; dodrína fummís ubíq; laudib, celebratà fperní cotemní&, quód grauíffimus homo, ídecg Primaríus cíuís,peregrínadif(cíplínà(llorü moribus pratuli(Iet. Tunc Demade íta Phocío hilocut&afunt; En quíd prohíbet ó Phocion,quo mínus populo Athenienfiü ín aním&ín ducamus,ut Laconica difciplina ín hanc ciuitate excípíant,uelíntg patríos moresadiíllo^ Tum formà& ínftítutü traducere?me profectó fi eade tibí mens eft,& ferende& fuadende 3 Alexandrido^ tia Phocion re [puit. T — M MÀ dtt C Pbocionis cottfittia. Plutarchi legis príncípefore polliceor, Quid níferas& fuadeas Phocion ínquít? quandoquidem ne mo temagiís eft eíufmodilaudandilegé idoneus, Nam tibi uní maxímé omníü cíuítas iure credíderit,homíni unguétato,& myrtü undiíc redolentí,quóue nemo uideri cupíatautín ueftítu fplendídior,aut domí lautíor,aut ín omníluxus genere delícatíor, Tibi, inqua, cíui tas iure crediderít,cüm de frugalítate,de cótínentía, de neglecto corporis cultu, de labore, de uigilijs, de paupertate, de durífTimís denícy Lycurgi legibus earumcp laudibus difputa bís. Ba tempeftate Alexander tríremes ex fcedere fibi debítasab Athenienfibus poftula, bat. Ei poftulationí rhetores Attícímagno funt ftudio aduerfatí, Tum Phocion íuífus fen tentia fuam dícere,Ego,inquiít,uobís autarmís uíncendá fentío, aut uíctoribus planéob, temperandá,Pytheas homo tunc nouus erat,& nuperín Rempub,cüm largiendo,tum po pulum blandé falutandoafcítus:cuíus càüm quotidiana dícacitate cocíones obtunderent, Phocíó ínquít: Tacebít neunqui homo híc nouus,& populi Athenienfis emptítius: Har palusab Alexandro fugíens cum íngentíauro ex Afia Athenas traíecerat, Ad hunccerta tím cotínuó confluít magna cíuíi uís,auri magís dj homínís amore cópulfi,ín primísq o ratores,€ hiquí queftü expulpito faciebant, Hos Harpalus exígua largítione pelledos facile fibi emptítíos effecít, V biueró Phocionís,quem ante omnes beneficío fibí deuindis cupít, íntegrítate conftantíamqy íntelligit, ualidiori rete ad huíufmodiaucupia opus effe ratus;feptuagintaílli dono talenta mittit, orattg ut fefe fuasqy fortunas ín fidem& cliente lam accipíat, Indígnatus Phocíon ad nuncios uerfus, Auferte ifthzec, inquít, homini im. probiífimí, meog; nomíne moerore&€ lu&tü renücíate Harpalo, nífià corrüpenda cíuitate man abítíneat, Hís uerbis fibí metuens Harpalus,nemíné deíncepsauro eft oppugnare adortus,paulóg; poft planéperfpexitplus fibí ex largitionibus detrímentí,quám cómodi coparaffe, Mox ením cüm deillo apud popul&ageretur,eos omnes quos donís labefict, re quzfierat,ut fe fumptíauri fufpícione eximeret,fug caufz palám aduerfos habuit, Con trà Phocíon haud mínusuerítatís cultor, quàm eíu(modi crímínationís intrepidus, Har^ palum aperte defendere, affirmaretantiuirí non effe faluté afpernandam, e Repub.fepu tare ut ille uítà Athenis degens, cíuítats temporíbus,fi cafus dederit, praeftó adeffepollit, Harpalus hís auditís, gratiam Phocíoni quoquo modo referre conatus,ubi homíne uidit omníundíg explorato adítu,uelut munitifsimaarcem,donís inexpugnabíleftare,ad eius generáü Chariclemfefe conuertit homíné ficut íngenio parü íntegro, íta cító ín malam fa mam ex Harpalí confuetudinelapfum, Harpalus ítagy multa Chariclem generá Phocío^ nís familíarítate coplectí,ei fe fuaq; omnia facilé credere,fi quíd fa&o confultóueopus e fet, eíus opera& fententía potíífimü uti, Feruntqy mortua Pythoníca nobili fcorto, quam Harpalus amore ínfano deperibat, ex eat filiolarn fuftulerat, codendí magno fumptufe pulchrí curam Chariclí Harpalü tradídífle, Erat ea procuratio genere ipfo abíecta& for dida,& ignominià auxit ípfius tumuli tenuis& mentíto fumptu mínímé refpondensor/ natus, Exratením adhucfepulchrü íllud fecus Hermeum, quà in Eleufína ex urbe eft ter, in quo níhílomníno confpicitur dígná trígínta talentís,cüm tot Charícles reddíta impen f» ratione ab Harpalo exegiífet. Harpalus deínde morbo oppreffus natura tandem cor ceffit, Eius filía quam Pythonica partu ediderat, ín Phocíonis Chariclísgy tutelam relícta, & diligenter ab hís& perhumané educataeft, Etcüm Chariícles maleadminíftratz Har palíanz pecuniz accerfítus reus,fruftra oraretfocerü ut fuz caufz patronus adeffet,Ego te, Phocíonínquithoneftis tantü ín rebusgenerü míhiadfcíui, Alexidri morte Afdepía des prímus omníü Athenísrenuncíauít, cuí Demades credendá effe negabat, quía tantt odore cadauerís prímo die ímplerí orbem terrz par fuerít. Cüm uerb popul& uíderet Pho cíon res nouas molíente,furgetes motus omni ftudio copefcebat,ad tumultuofum quenque accedebat,hortabatur ut certíoréhuius mortís nuncíd expectarent.Et cüm multí tam ignarí ueritatis quàm nouandari rerum cupídí pro cócíone clamarent A fclepíadem uera dicere, Phocíonait;:Síhochodieuerum eft,& cras erít,& perpetuó deínceps ueri. Quare per deos ímmortales uírí Athenienfes uosoro,ne praecipites ín noua ruamus confilia, fed grauiter tute íta de Repub. ftatuamus, utnoftrípofthac confilij non poeníteat. Ea tem peftate Leofthenís erat Athenís ampliffima autoritas. Is ad ínferenda relíqua Gracia ar ma populá quotídíanís ftímulís cocítabat:quí cüm Phocionem fibíaduerfantem per con temptít rogaret, quídnam totíes imperator reípub.profuiffet: haud parum equídem Pho cion aít, quí cíues meos utpropríjs tumulis conderent effecí, Huic quoq fuperbé multa & uaría defeiactáti, Sermones, ínquít,tuí cupreffo funtplanéfímíles, nam magni funt,& nullos fructus ferunt, Et cüm exurgens Hyperides fic Phocione ínterpellaffet, Quo m tempo Phocion. 284. à tempore gerendá à nobísbellum cenfebis? Tunc, inquít, cüm mílítes uídero fuos ordines noadeferere,díuites libenter tributum conferre,& oratores á peculatu penitus abftínere, Leofthenes ígitur dux tandem eíbello prefe&us cüm íngentes copías coégíffet,& multi mortalestum numerü,tum mílítís ornatá admírarent,rogatus Phocion qualís fibi ílle ex^ ercítus uíderetur,B elle mehercules,ínquít,ad ftadíum decurrendü infiructusilongiorem vero belli curfum expaueo, quód cíuítatinoftra íntelligo neg; naues, neq; milíté,neq; pe« cuníá ín fupplementá fupere(e, Quibus uerbís paulo poft aftipulatus eit ipfe reri euen^ tus, Vt prímü ením eftedudtus exercítus,fequundo Marte pugnatt eft,Boeotij collatis u^ uing fignis profligatí, Antipater ín Lamíam fugatus& conclufus,Ea príma fortuna cíuí^ atem non mínori fpe quàm gaudio ínflatam extulítiludi pet urbem paffim ínftítuti; tem^ pls omnibus& delubris fupplícationes gratizcy dijs bene fauentibus habítze, Inter haec nonullos ferunt à quíbus Phocion de mouendo bello díffenferat, eum exprobrandigra^ tarogaffe)nunquid hzcuellet nó eueniffe/Q uibus ílle, Mínímé quidem, ínquít, necme propterea confilij poenítetmeí.Et cüm frequentes é caftris nuncíj fuper alíà alíus prof, pe rumaliquíd quotidie nuncíarét,nunquam ne,ínquit,fine hís uíctori]s faciemus? Mortuo ín ea expédítíone Leofthene,ueríti quidam ne Phocion fiilli f ubrogaret, bellum ín pace verteret; homíne quendam adornant,ficutígnobílem fama& genere,íta pulchré ad men tendum ínftructá. Híc dum ímperatoría haberent comitía,exurgensait;Se tenerís ab an» nisPhocione non uulgariter dilexiffe, prímamé puerítía fub eode praeceptore,& relíquá deíndezetate fecum familíaríter exegííle; fe cüm beneuolentía, tumillíus uirtute adducti, defalute homínís folícice Cogitare, l'antíuírí uitae ac laboribus effe parcendá, illum angu» flioribus reipub.temporibus feruandà,cui neq, fimilem cíuitas,necg proximü quenquam haberet. Abundé ídoneá effe Antíphílum quihuíc imperator bello praficíatur, Hís com^ mentis càm populum ín fuam fententía traduxiffet,accedens ad eum Phocion, Ego tein» qui;nullazetate condífcípulum,nulla famílíaré aut cognitum habui,& amicum ex hocdíe peribenter accipio,quem intelligo quaqua ratíoneadductá& comodis& falutí meze con fuluiffe.Athenienfes íra percítiarma uidebantur ín Boeotíos effe moturí, Coepít Phocion peridtemporís imperator,íncenfz multitudíniprímà obfiftere; tunc nonnulli efus capiti p metuentes,illum hortarí utab íncoepto defifteret, cedem eí paratá effefi ínfanze plebi fem peraduerfus, cum íllíus fra& furore pugnauerit, Quibus Phocion: Iníuría equídem pe^ ream/fipro falutereípub.certans cecidero: fí ueró contrà,íure€t magno meo occumbatn merito, Aft ubí uídit nihil fe confilio aut uerbís profícere,populumd furente ín bellum& arma ruere, aftu illos cohibendos tatus, quamprímü edící perpracone íubet,omnes quí intrafeptuagefimü annum ac pubertatem effent, ftatím diímiíTa concione armatos adeífe, fumptogy quínds díer& comeatu, fefe confeftim fequi, Ortus contínuó tumultus eft. Nam híquos am aetate confectos ínualidá corpus ípfaqy naturz lex emerítos fecerat, edicti cru ddlitatéacrius íncufabant, Quibus Phocíon:Quid hoc íntemperíarü efic-quidnam ego ín» iurie uobis facío,fi& ipfe octogenaríus ín armís aderocHac fíquidem arte mutatos íllos à belliimpetu ad quíet£ ocíumq; traduxít,Sub idem tempus nunciatü eft Mítioné cum fre^ quentí Macedonü manu, multog; ítem mercenario milíte oram mariítimá crebrís excur^ lionibus deuaftare,&t adR hamnufiü ufqy progreffum omni bellí cladeadíacente agrü per udere, Tum Phocíon raptím coactas educítcopías, IVlacedoni djcelerrímé occurfurus, Caftris itacy intra confpectü hoftíá pofitís, cum pleríg; ex fuis aliundealíusad eum cocurrrentatc offícío uelut ímperatorío fungentes dícerent,híc quidem,proxímü effe tumu^ lum pedite occupand: ílle, Macedoné equíte círcumueniendü, alius alíunde hoftem ad^ oríendum; ftomachatus tandem, ó Hercules, ínquít, ut multos híc ímperatores hodie ui^ deo atpaucos milites. Suis deíndeínaciem explícatíssunum ex mílítíbus uidet relí&o or^ díne aliquanto longíus ín hoftes prodíre, Hícdeínde confpe&o Macedone quíacer ín at mís(ib pugnaturus occurrerat, pedem metu referens, fefe cotínuó ín priftina loc rece» Pi.Tum Phocíon:INGte,ínquít, homínà ignauíffime bíni iam deferti ordinis pudeténam ^ qué imperator locü tibi decreuerat,€ que tute tibi locá delegeras, relíquifti, Conferto "ad preliobreuimora profligat& hofte loge late difiecit,Fuítea uictoría cüm ipfius Mi^ tionís, tum alior& nobilíi cede infignis, Hís ita geftis, Leonatus accitis ex Afia Macedo» »bUs,grecas quocp copias ín Theffalia cum A ntípatro iungit Peditipreerat Antiphilus, Menon Theffalus equítí,Hos Phocíon cruento Marte fuperatos fudit, Cecídít ín eo pre« lo Leonatus,infefto telo acríter dímícando traíe&us.Secundá hanc Craterus cumíngen ümiliti ui ex A(ia traíecítín Grecia, Cum eo quog ínftruáis copiis ín Canet pugnat Vd.Mas.lib, Bap 8, le XCettocratis pbilofopbi autoriat. D Plutarchi eft. Anceps díu certame fuít,ceífitqy tandem Girecus uíríbus aliquanto ínferíor, haud ma gnatamen accepta clade,paucísQ ferro abfumptís:quandj Girzcí pauló poft ín Antipatri poteftate fua culpa redacti funt,tum ob contemptos ab fe duces,quos nec ctas,nec rerum ufus,necgubernandií perítíaimperio dígnos fecerant,tum etíam ob ipforü ígnauíá, quiu Antípatrü uíderuntfuís admotü moenibus,uano metu pertertití,& urbes& libertate pa, riter tradidere, Pofthzec Antípater ínfefto agmine Athenas petíturus uídebatur,tum De mofthenes,Hyperídesq capitís metu ex urbe cefferüt.Erat eatempeftate Demades& fe natu€ omnípublíco eíectus munere, cuínegp comítíijs ínterefTe, necp ullí confilio publi, cotunclícebat;quía pecuníá qua illum Atheníenfes mulctauerant(feptíes enim falíi dam natus fuerat)nondum folueratob ínopía.Is ígitur príftína fibi ob íníquítate temporü ufur pata lícentía, tulít ad populum utlegati ad Antipatri de paceacturí cum imperatoríapo, teftate mítteren£,Plebs metuens ad Phocione ftudíofe confugere,eíus opem& confilium implorare,illíuni fuam patrízq; falutem comittere, Quibus Phocíon: Sí mihí crediti, ín, quit, effettunc cüm ocíofus uobís confulebam, haud nuncprofe&tó tumultuantes confu, leretís cuípotíffimü uos ueftraip credere debeatís, CómDemadiesrgo fentétíapopulopla cui(fet, Phocion omní& confenfu legatusad Antípatrii míttítur, Híc tunc ín Cadmea fia va habebat, refícíendo armandoq; milíti intentus,ut índe ín Attíciiagrü irrumperet,Pho, cionprímü ontníum ab Antípatro petítutAttícís fínibus quoad agatur de pace,abftíneat, Craterus íníufté ídà Phocione peti dícebat;negabat ením prudentís effeautboni impero torís,exercítü ex locíorüagrís atq; opibus alere, quem tuto líceat hoftili praeda paftumlo, cupletare, Tum Antipater apprehenfa legati dextera, Danda eft,ínquit, haec Phocíonino ftro gratía, deceterís ueró íuflit ficípfis Athenienfesrem permittere, quemadmodum ín LamíaLeofthenipermififfetille.Inde Athenas rediens Phocíon,ubí populí confenfufir mata funtomnía, Thebas cóotínuó alíjs cum legatís emittit. Horum príncípé conftatXe nocrate fuiffe philofophi, cuíus de uíta,moribus,uirtutedp, tanta fuít mortalium ea tempe ftate opínío,tanta nomínis apudomnes fama celebrítas,ut uulgó crederet,nullumelle homínís tam crudelem,nullü íta ferum& concítati animü,quem non uel folus Xenocz tís confpectus ad manfuetudine, fuítg uenerationé& amore traduceret, Sed fefellithanc homintü opinione íngrata quzdam Antipatri€ bonís ínfefta malígnitas, INam caterosle gatos humane cóplexus,hunc unum non díconon falutare, fed necafpícere quidem fuftí nuít, Tum Xenocratébene fecumagi dixifTe ferunt,(ife un& Antipater fuae ín Atheníen* fes ingratítudínís& perfidie uereatur teftem. Eum deinde dícere íncípiente, taceretan dem cüm obftrependo,tum aduerfando& coómiínitando coégit.Phocion ítaque cüm poft Xenocratem fuz cíuítatis caufam peroraffet, Antipater ín amícítía fe populí Athenienfis manfurá refpondit;permiffurumg utibi patrijs legibus uíueretur,fíiDemofthenes fibi& Typerides dederentut;fi magiftratá more maíorü à cenfu creauíffent;(i fuum prafidíum in Munychíam Athenarüarcem accepíffent:fi deniq; abfumptam eo bello pecuní& acce ptaqj damna refarcírent, Has czterí legati conditiones lato excípiuntanimo:at Xenocr/ tem dixifTe fama eft, feruís illas adeó bellé modeftas fore, liberís ueró ficuti duriffimas, ita & repudíandas omníno.Cumautem Phocíon oratet Antipatrü,utarcem uellet eíusqy pre fidium ín Athenienfiài manerepoteftate,nonnulli Antípatrii ita refpondilTe tradunt; Vo lumus equídem omnía tua gratía facere,hís exceptís qua aut tibi perníciei,aut nobís peri €ulo ueníre poffint, Quand alij non hacdíxiffefcribunt Antípatrii, fed rogaffe Phocio nem,uellét ne uas effe pro Atheníenfiü fide& conftantía,fpondereqg populá, fíarcemilli & przfídía reliquiffet, ín pacefuaqg amicítía permanfurii, nihil tumultí pofthac contrafe excítaturü, Tacente Phocione,& repetéti hzcuerba Antipatro nihil praterea refponden te; Carabii quendam Callímedonté procacem homine& libertatís hoftem acerrímá pro filientem dixi(Te tradunt Et fi f poponderit híc,eine credes Antípaterz Athenienfes itaque accepere przefídii, cutusfuitprefe&us Menyllus, homo& íngenio miti,& Phocíonine ceíTitudíne iunctus, V ífa eft nobiliffímze ciuitati tríftís nimium& fuperba acinfolens ea conditío,nec tam ad Antipatrífírmandam potentíam,quàm oftentandz lícentíz,infere daq cotumelíe caufa excogitata, Auxítautéhomínü luctum atqy moerore tempus ipfum: namad x i11, Cal.Nouembrís ín arcem eft accepta cuftodía, quo fcilicet díe magnorümy fteriorá Athenís agebantur folennía,& Iacchus,hoc eft, Liber pater ín Eleufínam exu betranfmittebat Ipíturhz deorum immortalí ceremoníe haud mínori Gircorü celebri P^" ui»^" TH.""T. tate quam ugneratione confici folítze, cómarmorü ftrepítu, tumultuq milítari confunde rentur, pluríriís occafioni fuere mortalibus, utextínctü claríffimae cíuitatis fpadem, obi Phocion. 3 y obrutamcy dígnitate lamentis& fletu conquererent, Exactam fuperioris zui felicitate cum prefentí calamítate conferebant, Repetebant anímo myfiícas illas& uoces& uifio^ nes,quas melioribus reipub, temporibus íncredibili admiratione ftuporety uel ipfi Athe naríi hoftes excipiebant,ut deorü numína tunc uíderentur id fibi ex omniterrarü orbe cla rifsim& domicilium delegíffe; nunc ueró deos ipfos uelut íratos ueníffe fpectatá Girzcize miferías atqj ruín, S quafi exprobrata fuperiorefortuna,nuncígnomíniz caufa fancifsí mumexomnibus€ iucundi(símü cotamínaffe díem,ut qui latífsimus effetantea appella tusnunc mutato nomíne miferabilís,moeftusqy& fibi& pofteris diceret, Ilemoriz ueró proditum eft,paucos ante quàm hzc eueníffentannos Dodonides oraculum Athenienfi^ busedídifTe, quo confulebantarcem Palladís ab externís uíríbus dilígentifsímé cuftodí^ riltem per eos díes feruntquíbus euenerunthzc, yíctímas myfticis infulis círcáuolui fo^ lítas,mutato coloreatras ex puníceís uno temporis puncto factas,cüm priftínü tamen co» lorem reliqua omnís príuata fupellex retínuiffet, Et facerdoté aiunt càm porcellum tran» uílloín portu lauaret, cetum derepente emergente ab imís corporís partibus ad uentré ug deglutíuifTe,quafi dea cíuítatem hoc uoluerít monuíffe prodígío, ut fuperíores urbis partes maritimis inferioríbusqg amícís cuftodirent. Menyllus milites quos fecá ín prafi dium duxerat,ab omníprorfus íníuría íta contínuít,ut nihil trífte Athenienfibus íntulerít ccondítio, Eos qui ex foedereob ínopii& egeftaté 6 cíuítate funt eiectí, fupra duodecím millia fuíffe tradunt, quorü pars ín urbemanentes hac noua dehoneftatí contumelia, fpe: daculo mortalibus erant: pars relictis patrijs laribus ín Thracíam mígrauere, ubi cüma^ grum illis Antipater& urbem definiuifTet, quodam ínclufí uelut carcere uídebant. Indignusauté Demofthenís ín Calabría, Hyperídísqs apud Cleonas ínterítus, de quíbus alio diximus loco, Alexandri Philíppíq; nedum extiínxítodium,uerumetía defideríum excíta^ uitlícuitqy Atheníenfibus id tunc dícere quod agrícolam quendam ín Phrygíadixi(íTecon fla. Nam pofteaqua trucídato Antígono occífores eíusrerü potítí, omni genere íníuria, rum mortales(ibi fubiectos affecerant, agrícola quidam agelli fodíens rogatus quídnam faceret, Ego fufpírans, inquit, Antígonü quaríto. Hoc ipfum licuit per íd tempus Athe nienibus dícere, cupere fcilicet fe Philippi, Alexandrumt, Memínerant ením quantus 3 fuífletin regibus illis(plendor, aniímitg maíeftas, quantarer geftarum gloría, quantum inomníregía uírtutelumen atque preftantía,quos tametfi hoftes fibí,iratosq; habuiffent, fuiffetamen illor&, ut ín animo celfo generofog, facilem íram atque placabilem, Contrà uer Antipatri truculentum& crudele ímperiíü eó erat omnibus duríus, quó afpectu foe^ do, deformítg, fordído& popularí amictu, uíctu parco planeqy uulgarí, regís fpeciem ac digitatem mentíebatur, Atqui Phocion precatus Antípatrum, complures exílio foluit, multíscy item, quor unus Agonides fycophanta fuit, effecit ut Peloponefum habitare li^ cret, neueut ceteri Girzcía eiectíad íincolendum Tanarum, aut Ceraunícos faltus rele» gientur, Interea Phocion ciuítatís cura fufcepta,eos qui ingenío fuiffent miti& urbano, mgiftratibus honeftabat.Sedítíofos,& noue fortune cupidos,quos nec impofita iugum, necablata calcitrandi licentía fatís edomui(Tet, ad tellurís& agrorum colendorum curam ftudiumt conuertit, Xenocratem ueró ex ínquílíinorum ordíne cümín cíuíum nume rm transferre uellet, Nunquam, ínquit ílle, cGmittam ut eius cfuítatís appeller cíuis, quae nelís feret, omni diligentia legatus elaborauí, Cum ueró Menyllus Phocioní pecunia dono mififfet, refpondiíffeillum tradunt, Alexandro Menyllum nequeeffepraftantíore, Yequehoneftiorem nunc effe fumendí occafionem, à quo etíam maíora repudíarít, Cüm àitem à Menyllo eam ut Phocío filio fumendam permítteret rogaretur, Phocíus, in quit, filius fi uitam& mores compofuerit, uíuet ille quídem paterna hzredítate contentus: fí Prodigus ut eftimpurusq; perftíterít, necatgentum hoc fatis futurum fcio, Antipatro au tmíiniuftum quíppíam ab eo per nuncios flagitanti, Non habebítme, inquit,& amicum patiter& affentatorem Antipater. Antípatrum quoqueplerunque dícere folítura accepí^ mus, duos Athenís fibi effeamícos, Phocíonem, Demademt,quorüalterí nun quam po^ tuiffet ut caperet fuadere,alterum nunquam potuiffet largíendo explere, Paupertate ete nim Phocion, quafí precípuü alíquod uírtutís decus& argumentum excoluít, qui Athe hienfíum totíes ímperatortantam opulentífsímorum regum beneuolentíam confecutus, omnem tamen zetatem pauper díuítijs contemptís exegerit, At ueró Demades íngentes diuitías ficucí quafitas turpiter,ítaluxuriofe difiectas profudit. In quo quídem nó necefsi s,non fatío,nó honeftas,fed fola libido modum fumptibus ftatuebat, qui fibilaudem ex iImpenfís nó modo turpibus, uerumetía patría lege uetítís quaritabat, INam"e Athenís : 5 — M———————————— NL REM LHEEEEEHHGERER m Plutarchi c effetlex, que peregríni uetaret publícís ludís ín theatro faltare,& mille drachmart mui, cta indíceretur ludi praefecto, quí faltatore eíufce índuxiffet, Demades cüm ludos ipfe pa. raretpoena níhílo mínus quàm legís ueneratione neglecta, centum& eo amplius magno undíc ftudío coquifitos aduenas faltatores in theatrü admífitmillenasqy pro fingulis exol uítdrachmas,Demez uer filij nuptías regio fplendore parauít,ín quibus eum íta filio Io, cutumaccepímus: Matrís tuz nuptías 0 Demea uíxueluícínor& quífquam fenfít cim du cebatur, cüm tu nunc& príncipibus& regibus celebrata fint, Cupiebant uehementer Atheníenfes Macedon leuarí prefidio,Phocionemq propterea ímportuníus ea dereagi tabant, quafi ís unus effet, cuíus dígnítati ac beneuolentiz idab Antípatro facilé donaret, Phocíon fiueconfequendz reídefperatione perterrítus,fiue, íd quod arbítror, populum ratus modeftíoré hoc metu quíetíoremg ín cíuítate futurü,nullís adducí precíbus potuit, utíd munerís uelletaccipere, Tríbutü uero ut ín aliud differret tempus, libens ab Antipa, troimpetrauít, Populus à Phocíone couerfus ad Demade facile illi fuadet ut pro auferen. doprzfidío legatus proficifcat, Demades fumpto fecá Demea filio, ín Macedonia venit, fato quodá tunc,ut uidetur, eó profectus, quo tepore letalí ualetudíne Antipater tenebat, INam Caffander,cuíus erant prímz partes apud Antípatrü, Demadís ad Antigoni literas nuper interceptas habebat,quíbus illá ex A fiaad occupandam Graecíaíam uelut ex putri ueterecp filo pendente acceríebat, Antípatrü fcilícet flum putre per cotumelía appellans, Caffander ubi prímü iftuc uentum eft,parente natumq iubet prehendí, Prímus Demezs íntra paternos finus carnifící íugulum dedit, ítaut Demades cruore natí foedatus, flebile Den«dis mife- cunctís mortalíbus fpectaculum fuerit, Ipfum deindepatre multiplici affectit cotumelía, réblisexitus,& prodítoreíngratumq; fpíus uocitatü, tandem crudeliter trucidauít. Antipater moríes Polyperchonté imperatore conftítuít,tribunü uero milità Caflandrum,Híc rege uíta fun co in fpem occupandar& rerumelatus,omnífublata mora INícanorze perínde ac Menyllo fuffectá Athenas míttít,quí IVfunychíam antequá Antípatrí uulgaretur mors,abillorecí^ píat,. Quod cum ceffiíTet é fententía,pauló poft re patefacta, Phocíonem populus infimu lare,quafi ille Nícanorís gratía cognítà Macedonís mortem filentío contexíffet. Phocion popularileuítate neglecta, Nícanoré nihilomínus conueniens ín longam díem fecum tra D c&o fermone, beneuolum eum mítemq Athenienfibus reddidit, à quo etíam ut theatrícos ludos ad leniendum moerore populí multofumptu& fplendore inftrueret,impetrauit,Se cundü hec Polyperchon, cui reli&í filij curi liquerat Antipater, dolo& aftu cum Caffa droagendü ratus, epíftolam regís nomíne Athenas miíttít, quà fe illos fcribit príftínz re ftituerelíbertati,permítterecg utmorepatrío,ueteriqy lege cíuítas gubernaret,Eo confilío infidias Polyperchon fefe Phocíoníparare credidít, Nam cüm conftítuiffetanimo Athe nasín fuam redígete poteftate, níhil fenon eiecto Phocione confecuturü putauit, Phocío nemautem facíle perdítá írí, feiecta ex foedere cum Antípatro paupertas ín cíuitaté rec peretur,& fifa&tiofi& populares rempub, nancifcerent deíntegro, Igítur cüm motusob ha(celíteras excítarentur Athenis, uidereturcqy plebs ad res nouandas plurimi ínclínata, INicanor populí colloqui& petens,ín Pyreum coacto ibí fenatu praterijt, fefe corpuscjac falute folius Phocíonís fídeí tradens, Dercyllus interea, que regís nomíne Attícatunc re gio praefectü habebat,ínfiídías INícanorí parat, ut eo capto Caffondri deínde prafidíi Mu nychía eíjcíat. Prafenfit dolos Nicanor,& ín Munychíá permittéte Phocíone fefe repen/ te recipiens,cüm Dercylli fefelli(fet ínfidías,putabatur ulcífcendze íníuríg gratía aduerfus urbem confeftím arma moturus, proptéreaty Phocione uulgó incufabant, quód Nicano rifugiendiffecerít poteftate, Contrà Phocion fefeaiebat fecurá omnís perículi effe, NP canorís promiísís íta fidere,ut ex eo nihil penítus fperaret hoftile, Quod(i fecus ac ípfepu tabat eueníffet, malle fe tamen acceptae dj illatze íniuríze& pigere,& reum effe, HocfiPho cionis díctum ín fe nudum confideres, uídebítur íllud profecto honefti, coftantís& fide lisanímí ímagine planéreferre:fínauté ad patríze couertas pericula, memínerisqy illamno homínís príuati,fed fummü gerentís magiftratü uocem fuiffe, nefcío an paulo feueriori" la fuerit, d uel patríz pietas, uel magiftratus fura, uel necefsítudo cíuí& poftulabat. Nam quód Nícanorépermíferit Munychíam repetere,non íd fecít quía ciuitate fufpicaretur in manifeítü bellá ímpíngere, fed amicitíz iura, datamqy à fe Nícanorí dextrá fuo huic crim! nípraetendebat,arbítratus quíeturü íllá promiffz fibi pacís pudore;nihil cumulti,nihilín/ iuríará Athenienfibus íllatur&, Alijs etenimargumentís planéperfpedtá eft Phocion ílli longé plus equo credídiffe quem cüm palám pleríqy crímínarent quod Pyrao para fidias,tranfmítteretgg peregríná militem quotídie Salamina,& multos ítem Pyraíac ret ín colas auro : c3 Phocion. 286 auro fibi concilíaret,no adhibuítaures Phocion, falfas eas effe calumnías arbítratus, Quín & Philomedem Lampreü cótempfit,quí eiufce fufpícionís metu ad populü tuleratutom nes arreptís armís ad imperatoris fíignü praftó eflent, Nulla ením ratíone adduci petuit, utijs que INícanor contra cíuítaté molíebat,adhiberet animi, quoad ílleé Munychía imetum cum armatís faciens,fofTam Pírao uallumQ círcüduxit,'l'um Phocíon tumultuan tem populi fruftra conatus educere,& odio& cotemptui omnibus erat. Dum hzc íta ge^ runtur, Polyperchon Alexandrá filium cum íngentiarmatorü numero mittit ín Íípeciem quidem ferenda Atheníenfibus opís contra INícanoré,re autem ad fubígendam,fi poffet, urbem inteftíno íam morbo languente, Fauebant eí exules fermé omnes, quibus fuo íam beneficio reftítutís ciuitate frui licebat;fauebat egenorü turba, quíreipub.per illum reddí ti,eopotiffimü pacto relaturí aratiam uídebantur, Concío igitur ex omní mortalíá collu^ vione congerítur, ín qua eiecto magiftratu, Phocíoní nouos imperatores fuffícíunt, Nec Athenz hoc und perículi effugiflent, nícrebri clandeftiníqg Nicanorís cum Alexandro congreffus prope moenia fzpíus deprehenfi,íllorü patefecíflent concordia,& Athenien. fes eius perículí cautosreddidiífent, Secundü m hzc Phocíon reus prodiítionís accüfante Agnonídeaccerfít, Eo metu perterríti Perícles& Callimedon clàm fe ex urbe furripíunt, Phocion& ipferelícta urbead Polyperchonté fe confert cum paucís, cum quis& Solon Platxenfís,& Dínarchus Corínthius funtprofecti,ambo PolyperchontínecefIitudíne& familíaritate coiunctí, Ceeterü Dinarchus morbo Elatee correptus, compluriü dier& mo» ram tínerí illorü adiecít. Hocinterím fpacío rogatíone tulit ArcheftratusfuadenteA eno nide, populogs probante, ut qui Phocíoné accufarent legatíad regé contínuó mitterent, Eodem tempore& ipfi legati& Phocion Polyperchonte peregré cum rege profectü affequunt ad Pharygas. Is eft Phocidis uícus ín radícibus montis pofitus, qué Galatam nunc uulgó appellant. Ibi Polyperchon aurea umbella pofita,cüm fub illa fedenté regem conftí uiflet, Dínarchfi contínuó cóprehendi iuffum uaríjs affe fupplícijs íugulat, Deíndele gatis Athenienfiá poteftate dicendi facta, ín ipfo ftatim confeflu tumultuari& mutuís accufationibus cóclamarí caeptü, Tum Agnonides, Mittíte nos, inquít, Athenas omnes& uinctos,&una conclufos cauea,ubíde cuíufq; fupplício populus decernatac ftatuat.Eam uocem ín rífum regem foluí(Te fertur, Macedones aute& peregríníquos audiendi defide rium traxerat, uteo ín loco accufatío ínftítueret legatís ínnuebant, Fuit ín eo fudícío pàát^ tium períníqua condítio;nam Phocíoní dícere pergenti fzpíus obftrepensPolyperchon, baculo tandem tellure percuffa abactá illum filere coégít. Hegemoné ueró fuz in populü fideí& beneuolentíz Polyperchontis teftímonia implorantem, cum illi Polyperchonre^ fpondi(fet iratus ut defineret ímprobé de fe coramrege mentítí, profíliensrexeum pilo tanfuerberaffet, ní Polyperchon illá extempló cóplexus cobibuiffet. Eíus tumultus cau» fi folutus confeffus eft.'Tum Phocion& quí cum eo aderant, líctoribus cuftodíendí tra duntur: relíquí eíus comites, quos melíor fortuna tunc forte abfentes fecerat, mutata ue^ fte, capiteqs uelato, falute fibí fuga coparauerunt, Illos tac; Cletus uínctosreduxít Athe» Ià5,n0 tam, ut aíebat, qud deillorü crímínibus fudícato ftatueretu t, quàm ut ca piteple Óerentur íniudicatí, Fuit íd fpectaculá cunctís mortalibus& moeftii& miferabile, uiros illuttia factorá omnísq; laudis gloría praecellentes, latron& more cópedítos, plouftrisqy Inuectos per Ceramícü(íd erat cortorum díuerforía)fpectante populo ín theatr& perue^ hí: quos ibi Cletus ignomíníz caufa tandiu detínuit, quoad exomnibomínü labe concio amagiftratibus aduocata eft;à qua non mancipiit,non peregrinum, nonlenoné,non per^ ditíllim& deníqy quémpíam exclufum fuiffe ferunt, fed uolenti cuíg;& theatrum,& pulp» tum patuíffe, FTic regís pro concíone recítantur líterz, ín quibus maniífeftó fe reos prodi» tonís illos deprehendiffe Ícribít populo; Atheníenfi íudicandifacere poteftatem, quíp. Pequiliber iam& fuís legibus uiueret, Hís ledís, cüm Cletus cos diftraxiffetin medium, 0ptímus quifcg crudelitate facinoris míferícordíag; perculfi, faciem uelare,oculos àtam tuciflebilics fpectaculo prohibere,folem nihil ufquá crudelius;nihil uidiffe indígniusaf firmare, Fuít ínter hos quí furgens ín media concione dícerepauló líberius auderet, fer. uum faltem effe& peregrínt& quenc; eo confilio abigendum:regem fudicandiarbitrit po Pulopermififfe non ut nefaríe inífuftecy,fed ut legitime, ríté, fancté, de cíuía capite flatue "tur. Huicuocí plebs inflámata obftrepit, coclamataduentaffe íam diem, quo hanc Ofüpotentía funditus deleri oporteat: perdendü effe quíciig; multítudíne oderit lclaliofam pacto ftarenopoffe, Ad ea cüm nemo deinceps refpondereauderet,] V duuc iocion Ife inter furetis turbe tumultü& uoces uixauditus, Nunquíd nos, ínquít.iurean iníuría i EAcTem Td?ut usyísn Qaxidig. — C———ÉÓ— H—nüálüÓ s 3 "— án ct T [e Phocion capite damnatus, Atbenienftu in Pbocionem mor tua crudelitas. Plutarchi necarípar ducítís:Tllis uero fure clamantibus, Quonáa modo igítur,ínquít,de inauditís ít, re decernítís? Eccüm nihilo tamenattentíus audiret, procedens paululü, Ego, ínquit, me capitis reum profíteor pro hís qua inrepub.& gefli& fepe confului,At iftos ó uíri Athe, nienfes, quíd eft caufz quamobremníhil uobis íníuríatos occidatís? Cuí cüm refpondit, fent,quoníátibiamíci funt,fecedens Phocíon tacítus quíefcebat, T'unc Agnoniídes decre tum recítat íamprídem ab fe conícríptü, cuíus haec fermé fentétía; Populus hos fi reos ob iectí críminís iudícarít, capice plectant, Hoc audito, fuere nonnullítanta immanitate ani, mí,fxuitíaqyut decreto íd unü deeffe dícerent,Phocíone Ícilícet no ante necarí, quàmua. rijs effet crucíatibus& tormentís afflictus, iubebantqy índucí roti íinfpectante theatro,& ipfos cum flagrís€ fecurib,.carnifices expediri, Agnonides feu quód íd eris aurib,à Cle to auditi aduertít,feu quía facínusipfum& barbarum& crudele nimiü exiftimauít, Cüm Callímedonte, ínquit, maftígía ó Athenienfes damnabímus, tunc ea fupplícíj crudelitate fzuire licebit, ín Phocíone ueró níhiltalelaturus fum. Huíc quendá fummiffe dixíffe tra^ dunt, Rectéfacis Agnonides,nam fi excrucíabítur Phocion,tibí quíd faciemus: Poft hac cüm ad fcrutandam fententia populí círeunducerentur urnulz, nullís ut ín euetfa cocio, nefedentibus,quibuídam etíam coronatís, ut plecterentur capite fudícatü eft, Fuere cum Phocíone damnatí Nícocles, Tbudippus,Flegemon,& Pythocles, Demetrí& ueró Phale reum, Callíimedontem, Chariíclem,alíoscy nonullos qui forté tunc aberant,& hos mortis decernütreos, Concione dímiíTa,cüm damnati ín cuftodía ducerent, czterí quídem ínter pofítremos amícorü familíariumq; coplexus fletu& lamentís miferé cóplebantomnia;at Phocíonécerneres eodem orís habítu íncedente, quo domü olím folebat ímperatoràcon cionereducí, INec mínoré admíratíonis quàm mifericordíz occafionem uiri uultus&ge ftus,anímíg; conftantía€ magnitudo mortalibus afferebat, Aduerfaríos tamen eíus tan tafuííIe animi atrocítate,tanta crudelítate Xímpudentía dícitur,ut obuía ínter ducendum fxpíus factí, certatim íllum probrís& maledictis íncefferent, auderetqy ex hís unus fputís eíus ora foedare, Tunc Phocíon ad magiftratü couerfus, Cohibebit ne quifpia;inquitho/ díehuíus homínís petulantíaatq ineptías? Atquí Thudippo cüm hícíam trítum poculoqg infufum uenená cofpicíens horruiffet, fleretcg calamitate hanc& crudelis fudicij indigni tatem,accedens propíus Phocíon, Non tefolatur,ínquít,quód íam es cum Phocíonemo: rituruscR ogatus ab amicís fí quíd Phocío filio nomine fuo diciuellet: V olo equídem,ín^ quit,ne fcilicet íllatz míhíab Atheníenfibus íniuríz remínifcat, At cüm ab eo peteret Né cocles ís quem fideliífimü femperomníumq charíffimü habuít, ut príori fibi lícerethau^ ríreuenená;Durü id mihí quidem,inquit,ó INícoclesymoleftumqy,tamen& hoctibícon cedendá eft,cuí nihil unquam ínomníuíta negandá putarím,Igitur cüm& relíqui omnes poculü príoresfumpfiffent, defeciffe uenenü dícítur: carnifex uero fe aliud nifi duodecim príus acceptís drachmis daturünegabat,tantí ením uncía ueníre aiebat, TumPhocion ubí homíné uídítín propofito ftantem,ne mortí fieret mora, examícís un& aduocans, Quan. doquídem,ínquít,gratís emorí Athenís nó lícet,huíc quafo precíü dato, ErattuncMuny chíonís me(is undeuígefimus díes, quo tepore equefter ordo Ioui folenné afferebat pom pam. Horü pars ín fpecíe luctus coronas auferentes,pars flendo ad carcerís fores couerfi, eo pacto praftantiffimi& ínnocentífsími ducis ínterítü ornauere, INec mortaliá quifquá fuít, ín quo non fuíffet autferítate naturae, aut íra, aliacy acerbitate penítus extíncta huma nítas,quínon ímpí&€ nefarium duxerit díem illum fanciiffímü femper,& populo Athe níeníí facrum atqj folenne, hocpublíco píaculo fuiffepollutá,& caftas per íd faltem tem porís manus à tam ímpío fcelere non feruaffe, At eíus ínímíci, quorü nondum eratín uí uum fatís explícata crudelítas, mortui quoque corpus atrociter ínfectatí funt, Illud ením nullo prorfus ígne fuccenfo,nullo funefto lumíne,nulla deníquenon honorís modc, fed ne humanítatís quídem fignífícatíone, Attícís exportari fínibus edíxerunt. Dicíturqex illius familíaribus nemíne eíus corpus contíngere aufum,fed Conopíonem quendam cu randís funeribus quzftum facere folítá, mercede acceptaín Eleufinam deportaffe cad uer,ibic;gneex agro Megaríco fumpto,id cocremaffe.Indigenam ueró mulíeré cuman cíllís aliquot ínaneibi conftítuiffe fepulchra, atq dijs manibus, umbraep Phocíonís ínfe rías parentaffe. Hanc ípfam tradunt collectos cíneres,eremíoq; recondítos, intra domefti cos lares tellure defoffos fepelíuiffe,dixifTegg, Ego uobís chari penates ínnocentiffimi uíri relíquías cuftodíendas trado, uos íllas patríjs laribus, fi quado refipifcát Athene,reddíto/ te, Nec multó poft cüm res ipfe edocuíffent quale Atheníenfes prefidem,qualem reip.om "AT ANS"v 2:-"n1:, 1,'ac^e(nie níscy iuftítíz perdidiffent cuftode, ftatua illi area iuffu populi conftítuta eft, eiusqy m relíquia Cato Vticenfis. 287 à reliquiae publícís fumptibus tumulo funt mandate, A ccufatores aut£ efus Aenonide quí dem capite damnatü interemerunt,Epícurü ueró& Demophílum urbeprofugü Phocío^ nísfilíus proprio telo eft ultus. Phocíus íntéperans perdítuscy puellà apud lenone quem. píam eductam miferé deperíffe dicitur,eumtg Theodorum Atheum forté alíquando audi uiffe ín Lycaeo huiufmodi ratíunculam concludentem:Síamíicü alere honeítü eft,€ ami» cam utíq; haud turpe: quód fí cum focío uíuerefas non eft,nec cum focía honefié licebit, Hac ratione fuuenís tanquam fana ad íntemperantía fuam abufus,amícam feruauít. Hac funt quz: ín Phocíonís uitam congerenda putauímus, cuíus fané ínterítus luc uoíam Soeratis memoríam excítauít.In ambos ením fícutiparí Atheníenfium íngratítudíne,íta nec difparí Athenarum íncommodo animaduerfum eft, Cato Vticenfis LAPO FLORENTINO INTERPRETÉ, 7 AT O NIs genusptíncipit dignitatis& oloriz fumpfitá proauo Ca» 3$ tone uiro inprímis claro magnat autorítatis, utà nobis in ipfiusuíta Jl(críptü eft, R'elíctus eft autem Cato parentü orphanus unà cumfrarre Capíone& forore Porcía, Erat& Seruilia Catonís foror ex matre:& 44 hiomnesapud Líuía Drufum auundplü fuum,uírum& eloquentia& NS fapientíapreftante,quíperíd tempus princcps cíuítatís erat,educaban 3) tur, Ferunt autem ftatím à puerítía conflantíam& feuerítaté Catonis confpícuá fuíffe, V ím nang; habebant ultra zetaté eíus inccepta,adulantibus afper,terren^ tibus aduerfus, tardus ad rífum, ut perraró uultá remitteret, Ad iram no facile labens, fed dim ín eam deuenerat, ímplacabilís, Ad magiftros aute dífciplinasc; delatus ín dí(cendo quidem tardus erat, que uero femel dídícerat,memoriter retínebat,quod ín czterís quoqg natura tit,ut quí celeri íngenío funt, nó multi memoría ualeant:quí ueró cum labore per^ cipiunt, hífunt perceptorü tenacíores, propterea quód uelut ínurítur quícquid ab huíiufz p modiingenfjs difcit, V ídeturaüt ipfa inflexibilítas metis, caufa fuifTeut Cato in di(cendo utdior effet, Nam paffio nimírü quzedà eft difciplína,& ut quífqy ínfirmior eft ad refiftendum, íta facilíus ín fententíá trahitur, Itag;& iuuenes quám fenes,& eeri quàm fanifaci^ lius credunt;& inuniuerfum ubí quod fructuat ímbecilliffimá eft, quod fuggeritur maxí^ méproclíue,Pardagogo tamen,utaíunt,parebat Cato,omníaq; facíebat illius iuffu,fingu. lorum ueró caufas rationesq; ab eo efflagitabat. Erat illi pedagogus Sarpedon,homo co» mísatay urbanus,& quí uerba magís quàm uerberaín promptu haberet, Puer adhuc cüm tic Cato Latíni fummo ftudío conatí funtut ín ciuitate reciperentur, Qua decaufa cóm Pompzdíus Syllo uir mílítarís, fumma ínter focíosautorítatís,propter amícitia quz fi^ icum Drufo erat domi eíus multos díes obuetfaretur,puerís& familíarior factus, eos ro» giletut focíos populi Romaníín impetranda cíuítate apud auunculum íuuaret, Czpio^ neid fefa&turü comiter fignificante, Catoneueró níhilad hocrefpondente,fed oculistor^ vtín hofpíites fixis& intetís, Q uíd tu, ínquít Pompazdíus,ad hzcíuueniís refpondescnun quidnon iuuarehofpitesapud auuncula quemadmodiá frater potes? V bí ueróníhil Cato r/pondifTet, fed tacíturnítate& uultu negare uíderetur,prehendens íuuene Pompzedius, perfeneftrà índeabiecturii feillum nifi precibus annueret,comínatus eft;atqj ítamaníbus 'uipenfum efferens mínaci uultu& acerba uoce cocuffít, neqjytamen ab incoepto mouere pyerií coni lum potuit, Itagg deponens eum Pompzdíus ad focíos reuerfus, Gratulemur,ínquít, no flantis, shunceffe puerum,quí fi uír effet,nullo modo cíuitatefperare líceret, A quodam ex co. Bits ad coena ín natalíuocatus, cüm czterí pueríín quadam partezediüluderentadmi, ftifimul minores& maíores natu( erantauté eorüludi fudícía& accufatíones& detrufio nósín carcere)uno ex puerís forma infígni,quí àmaiorein cubiculi deductus,& per uim hdufus erat. vociferante, Cato intellecta rei foedítate cucurrítad oftíü,atq hís quiadítum Prohibebant uí deiectis,puer& eduxít,ira& incenfus domü abijt, ceterís puerís unà fecum "ntibus, Ita uero ínter pueros clarus erat,ut cum L. Sylla equeftre ludum,quem Tro^ làm uocant, zedere ftatuíflet, ac delectís patrítijs puerís duos praefeci(Ter, alterumq puerí VCptarent oratía matris, eratem filius IMletellae uxoris Sylle, alter&ueró quí Pompeij ne Poserat. Sexti nomíne,nec recipere, ned fub eo ludereuellent, interrogatía Sylla que fi^ c "t optarent, omnes uno ore Catone depopofcerüt, quínetíam ipfe Sextus fefe ultro we je Laboris tolerantia, Plutarchi Catoni fubmifit, Erat L, Sylla Catoníac fratribus paternus amícus, quare fpe illos ad fe uocabat,& ínter fuos habebat, paucíífimis hunchonore familíaritatís per ín(olentíam tri, buens, Grraté ígítur hocaccípíens Sarpedon, plurímumq exíítímans huíufmodi amicíii puerís cüm ad bonore, tum ad fecuritate conducere, frequéter ducebat eos ad Syllam, cy, íus domus per íd tempus níhilà carnífícína quadam differebat, Erat tum Cato quatuorde cim annorum, uídenscy ceruíces clarorum uírorü ad Syllam deferrí, atq eos quí aderant clanculum mífereri,à Sarpedone quafiuít cur hunc talem uírü nemo trucídaret, Refpon, dente pedagogo,.quíaplus timent Syllam homínes quàm oderínt; C) uamobrem míhi, in, quít,eladíü no dabas, ut patríam fzzuo huíus dominatu líberarem: Haec cüm audiffet Sar, pedon,& fímulacrítatem uultus confpexiffet, ufqueadeoó terrítus eft, ut reliquo tempore diligentí(símé puerü obferuaret,ne quíd temeré cotra Syllam moliretur, Paruulus quem maxímé amaretrurfus ac fzpíus eodem modo ínterrogatus,femper fratrem refpondendo ínterrogantem fatígauít,Sumpta deínde uírílí toga, magís confirmauit erga fratré beneuo lentíam, V fqyad uigefimiü aetatis annum nundj fine fratre ccenabat, nec peregrínabaf,nec in campü deícendebat: cüm tamen frater ungeretur,ípfe uenía poftulabat.In caterís que aduíctum pertínet,durus eratatqy feuerus, Caepío ítacg cüm ipfe ut cotínens moderatus laudaretur, non definebat przdicare,fe fortaíTetalem uideri fí cum alijs comparet,uerum ficum meo Catone,ínquít, comparor,níhil míhíà Sippío uideor differre. Erat autem Sip píus quídam propter mollitiem atcg luxuríiapud Romanos notatus, Inde Cato facerdos Apollínís factus a fratre mígrauig) centü uiginti talentís ín díuifionebonor&ü psternorum acceptís;uíctum magís etíam ímmínuít,& Antípatrü Tyrium Stoíce diíícipline homínem fibifamilíart confunxit, ac moralibus cíuilibuscq; praeceptís ínhzerens,cüm omné uírtutis fpeciem íngenué amplexaretur,egregíé tamen honeftate,feuerítatem rigoremqy bonitate acgratíaímmotüt adamauít,Eloquentía uero ea de caufa operádediít,ut philofophiz prz ceptís alíquíd roborís, neruorum ín agendo confultandoqy adíungeret, INon tamécum czterís iuuenibus exercebat,nec audiri a quod uolebat, Qua dere cüm quídá eumrepre henderet,díceretcg,ímprobat homines hanctaciturnitaté tuà Cato; V tlibet,ínquítdunv modo uítam no improbent,& addídít; Ego ueró tunc demáü hanc tacíturnitate meamal» rumpam, cum talía dícere ualebo qua nonfint dígna tacíturnitate, Erat bafilíca quedam Porcía,quam magnus Cato ín cenfura zdíderat;tribuni pleb, quonia ín ílla ius dícere con fueuerant,columná quz fellas eor ímpedíre uidebatur, décreueranttollere, uel inalíum locü transferre: ea res Catone lícetínuítum prímaín campá deduxit: opponens nangfe tribunorü uoluntati,€ uím dícendi fuam ac prudentia oftendens, uniuerfos cíues ín ad mírationé fuí couertíit.Etenim fermo eíus níhiliuuenile, neq; comptii habebat,fed eratre c&us,plenus& durus,quínimó gratía quedá& attentío íneratbreuítati fententíaríi mosq eius orationi admiftus, uoluptate& rífum quendam honeftü audientibus afferebat, Vox aüt multa€ abundans, tonü habebat ínfractá,ínexhauftücg:per uníuerfam fxpediemin ce(fanterlocutus,finelaífitudíne definebat, T'unc ítacg cüm ea ín caufa fuperior fuiffet,rut fusad(ilentíü redijt,acíngymnafijs fe exerces,affuefecít corpus tolerarelabores&níuem detecto capíte,íter confícere fine uehículo.Cum ueró amici qui unà íter faciebat equísue heren£,(ingulos(zpeadiens,& paríter cum illís ambulans loqueba£ ,pedíbus(pfe uadens càm íllí ueherentur, Admirabilís ueró tolerantíze tunc erat maxímé,cüm aduerfa valetudí ne laborabat, Febrí ením oppreffus ipfefolus degebat, nec ullum fecü effe patiebaturdo nec releuatíon£ certam fentíret,[n coenís autem partes fortiebatur,quod fi non obtineret, amícís ipfum príus capere íubentíbus dícebat, Nonbene fehabere ínuíta V enere, Acíe melquidem przpotus ibatad menfam,deínde íta perftabat,ut fzpe cum amícís ad aurora uíq ín potatíonib.uígilaret, Caufam huíus reí credütfuifTe negocía publíca,ín quíbus pet totos díes occupatus,atqg íitaphílofophos coueníre,& cum illís uerfarí prohibitus, perno Cematq potii cum eifdem efe cogebat, Ita cüm Memmius quida dixiffet totas noctes Catone ebriü efTe, refpondit Cícero: At illud n6 addís,eum díes totas adaleà ludere. Om nínozetatís fue moríbus fe oppofuít, utpote ímprobís,& à quibus cotraría uíaeund( cen febat.Itag; cüm czterís homíníb.purpureá uefté faturatà muríceatqy rutilí coloris placere uíderet, ipfefufcam gerebat: ínterdiü ueró nudis pedibus& abfq; tuníca ín publícü proct bat,nó gloriáalíquá ex hac nouítate captás,fed feipfum affuéfaciens obfcoenís rebus dun taxat erubefcere, cztera ueró ut ígnobíliaafpernari. Ex hzredítate uero Catonís nepotis c centü talenta ad eum perueniffent,pecuníá ex bonís redactá fíneullo foenore índígent! bus mutuabat;nonulliagros etíaac mínitros eo largiente, ratücg habente, ín mic qon É erebant, Cato V ticenfis. 288 1 ferebant, Deínde cüm íam tempus fibi uífum eft matrímonij contrahendi, nulla muliere anteid tempus cognita, Lepídam uxor accepít, que príus Scipioni Metello defponfata, renuncíante Scípione,&' uadímonij poenas foluente, tunc líbera erat, Eam cüm accepif? fet Cato,poenítentía ductus Scípío, rurfus illam acceptauít, Hac re uehementer cómotus at ínfenfus Cato, decreueratdíeScípíonidícta íniuria ulcifcí; diffuadentíbus tamen amí disfeabftínuít,& ira fímul& iuu&tuteaccenfus, Iambos ín Scipione, non fine Archilochí mordacítate, cítra tamen lafcíuía& obfcoenitate confcripfit. Attílíam deínde Sarrani(ilia cepíituxore,quam mulíere dícítur príma cognouííle:no tamen eam folam cognouit,que^ admodum Lxlíus Czpíonís amícus, Ille nand ín hocfelícior,quí unam tantü ín omni ui^ (a uxorem, quam à príncipío duxerat, cognouit.Bello feruilí, quod Spartacía appellant, exorto,fub Geellio pretoreuolütarié milítauít,idqy fecit pratía Cepíonís fratrís,quí in eus exetcítu tribunus militi erat,Sub quo quídem duce uírtuté quantum cupiebat oftendere nonpotuít,ín mollítie tamen atg; corruptela exercítus audacíam,fortítudine, ac decorem oftendens,nihilantiquo illo Catoneínferíorapparuit.Sed cüm pretor uírtutís eratía eum donare uellet, repudíatís muneribus,& nihílàfe factum quod honore dignui foret tefta tusínhumane facere uífus eft.In petitione quoq tribunatus, lege que candídatoínomen^ datores adefleuetat, folus feruauit, per feipfum appellans populumatq alloquens: qua res ipfis quocp laudantibus grauís erat,& eó magísquód uídebanthocgenus laudís mu» trínon poffe,'ribunus militá fa&us, in Macedoniam miffus eft ad Rubrium pretorem: aifus difceffum cüm uxor Attilía grauiter ferre uideretur, atq; ob id lachrymaret, Muna. tium quendam ex Catonis famílíaribus ei dixifTe feruntutbonam fpem haberet, nam fe Catone illí cuftodíturü, Cuíus uerbis Cato tuncprafens cüm annuíffet, poftea uníus díei iterprofectus uocatütad fe Munatiif monuít fídem Arttiliz feruaret, nec ufquam à fe difce^ deretatg íta ex eo diebínos lectos ín eodem cubiculo fterni íuffitipfumtg Munatíum íuxafeaccubare,non cuftodientem,fed certé cuftoditü, Proficífcentem Catone quindecím ferui, duo liberti,& quatuor amici fecuti funt, quí cüm equís ueherentur, Cato ípfe pedes cum fíngulís loquens paríter gradíebatur. V bíueró ín caftra uentü eft, ex legíonibus que illic erant uni praefectus àpratore, nequaquámagnifícum putans fe duntaxat bonü prae P flare,milites fibi pares efficerecontendít,non tímorealíquo íníecto, fed uerbis ac rationi^ buseos caftígans, Difficile igitur dictu eft,jutrum humaníores uel fortíores,& an ferocío^ ts uel iuftíores fua eos dífciplína effecerit, tam fcilícet feroces aduerfus hoftes, humanos utro erga focíos, timídos ad íníurías inferendas, promptos ad laudes adipifcendas reddídit, Sed quod mínimé quarebat, íd maxímé factum eft, ut cüm fummam eratíam atgp be^ neuolentíam,tum gloria honorisqy plurímü apud milítes affequeretur, Nam unà laboran do;& uefte& uíctu atq; ínceffu militari magis quàm ducís utendo, tum míra folertía ratío n&yíllos collaudando, duces atqj ímperatores appellando, clàm ac latenter beneuolentía exercitus erga fe maximam cocítauit, V erze ením uírtutís zelus non fit nífiper fummam hudantís beneuolentíam& honorem: quíueró fineamorelaudantbonos, hi reuerentur quidem famam ipfora, non autem uírtuté admírantur neqg ímítant, Inter hzc cüm audi» uiffet Athenodorá cognomíne Cordilionem Stoícz difcíplinz homínem Pergami cómo niri, X íam fenefcente regum acpríncipü familíarítates amicítíasq; refugere, non putauít Cato per líteras atqj nuncios quícij fe profe&urum, fed cüm per leges duos menfesliíce^ tet eiabeffe,tranfgreffus ín Afiam,homíne adijt, flexítty eius anímü,& ex fententía deíe^ ieffecitqg ut fe in caftra fequeretur, letus atcp gloríabundus, uelutíngenté adeptus pal mam, multó claríoré quàm aut Pompeíus,aut Lucullus, quí tunc uníuerfi orbís reges natíonescy fubigebant. Nondum finierat milítíze tempus,cüm frater eíus Cepío ín Afíam Profícifcens,ín Aeno Thracíz urbeinciditín morbum: quod cüm per líteras nuncíatü ef^ (ttCatoní,lícer& mareundofum foret,& nauis alíqua ídonez magniítudinís non adeffet, men paruam nauículam cum duobus familiaribus& tríbus feruis confcendens,e Thef aloníca nauígauít, Necmultü abfuít quín marí obrueretur, fortuna tame quadam ex ín &ttíperículo feruatus, Cüm fratrem íam mortuá reperiffet,grauíus ferreuífus eft quàm Philofopho coueníret: nó folü enim lamentationíbus,& planctu,& moeftitía, fed fumptu funeris immodíco exquifítísqy uaporíbus& precíofis ueftibus corpus cremauit, Sepul^ drum illi fecit ín ipfo Aeniorum foro,lapíde Thafío talentori octo, Hzec autem nonnulli GtPebant propter ceteram Catonís feuerítaté, nonattendentes quantum ín ílla aduerfus Uluptate, timore,& ímpudentes preces ínflexibili durítíe, humanitatis affe&tionísqg ín» dfttbi cm cíuítates& potétes dona amplifsima pro honore defuncti mífiffent,pecunijs Prima Catonis militia, TovopoezeAéya Milites ad türti: tem quaratione exercitauerit, Aivot vroAue Ogaxne d] ao (oe xe Amin, Honor d imilitbus babitu. Plutarchi omníno repudíatís, thurafolüm& ornamenta ob honoréillorü qui míttebant recepit, In diuifione haeredítatís quae ad ipfum& ad filiam Capionis obuenerat, nihil ex hís quein funere expenderat, deduxit. HzcquandpfeciíTet faceretq; Cato, tamen ínuétus eft quíac cufaret,quàd críbro exuftí cadauerís cínere colato, aurü quafiuerit igni deftillatü, Eínito tempore, prouíncía abeunte non uotis(utfierí folet) fed lachrymis& infatiabili amplexu milítes profequebantur,fternentes ueftes per ealoca quibus ipfe pedibus íturus erat, m;, nusqy ofculantes, quod genus honoris nó nifi ímperatoribus, ídcy perpaucís, eo tempore tríbuebat, Cüm ueró ínftítuífetantec? ad rempub.fe conferret ín Afiam proficiíci,& mo res homínü uíresqy prouíncíarü agnoícere, fímultg ut regem Deíotarü hofpítem paterni id(ummopereab eo poftulanté conueníret, hoc modo peregrinatione confecit, Przmit, tebat fummo mane piftorem& coquü ad ea locaad qua díuerfurus erat, quí cum fumm contínentía atque filentío urbem íntrantes, fi nullus Catonís hofpes paternus amícusibí effetin díuerforío,fi haberí poterat,neceífaría praeparabant, fineulla cuíufquam incomo, dítate, Sí uero non eratdíuerforíd, tunc magíftratum adeuntes hofpítalítaté poftulabant, & quamcung fibi à magiftratíbus tradítam capiebant, A c fpe quídem euenít,ut fidenon habita, íllí quos preemiferatà magíftratibus contemnerent, quía non infolenter neg misi tando petebant. Itagy ínterdá nulla praeparatione facta, Cato fuperueniebat, Ipfe infuper à pleriítg cotemptui habitus ob magnitudine curaríi fzepe tacítus fedens,& ob íd fpeciem homínis ignaui fecordísqypraefeferens. Nonnunquá tamen ad eos conuerfus monerefo lebat,utcelfarétab hac improba hofpítalitate,nó enim femper Catones ad ipfos uenturos; cóprímerentfua libertate eorü lícentíam quioccafione quererentab ínuítis extorquendi, quafiíà uolentibusobtínere non poffint, In Syrià uero cum ueníffet,rídículü quoddam fe runt eícontigííIe, Nam Antiochiae appropínquans,offendit íngenté multitudinem varío ornatuatg fertís obuíam extra porta effufam, Ephebi ín chlamydibus, pueri ín alío orna tu feparatim cofiftebant, facerdotes& magíftratus puras ueftes& nónulli ferta gerebant, Opiínatus igiturhunchonorem fibíà magiítratu preparatum,grauíter ferre coepit, eos quos praemiferatíncrepare,quítalía fíeríno prohibuiffent, íuflitcg familíares ex equisde Ícendere,& pedibus unà fecum íter facere.C)ui cüm magís appropínquaffent,unus ex his D quíturbam Antíochen(ium& ordínesatqy ornatum dífponebant, uir iam grandior natu, baculum manu& fertum ín capíte geftans obuíam Catoni factus, fine ulla honorís uel re uerentíz exhíbítíone,quantum abeffet Demetríus percontatus eft, Cunctis fermé homi níbus períd tempus ín Pompeíum conuerfis, fümmo ín honore etiam Demetríusferuus eius, quoniíá multum apud íllum poterat, habebatur. Ex ea re tantus rifus focíos Catonis ínuafit,ut fenullo modo contínere ínter multítudíne ambulantes poffent, At Cato ipfeue hementer coómotus, O míferam,ínquít,cíuítaté;nec quícquam amplíus locutus eft. Pofte rioríautté tempore folebatipfe quoq; memorandoatqj narrando ea qua tunc fibí accídif fent,ridere, Verüm homínes quí per ígnorantíam íllum neglexerant,pauló póft ín admi, rationem eíus ab ipfo Pompeío coueríi funt, Nam cüm Ephefum ueníffet,& Pompeium (quoníam ís maíor eratnatu maíoríscy autorítatís) falutatü fuíffet,ut confpexitillum Pom pefus,non pafus eft, nec; expectauítutfedentem feadiret, fedaffurgens extempló quafi cuídam maíorí obuíam proceffit,dexterag; eíus apprehenfa,multa in ipfo congreffu, plw ra etíá poft difceffum ín laudem uírtutü eíus fic enarrauít,ut quí audíerüt, omnes ín Cato nem conuerterentur,ílla admírantes qua pauló anté contempferant,manfuetudinem Íci lícet& magnanimiítatem, INeg; Pompeij obferuantía obfcura erat, fed manifeftiflimé ap^ parebat, inferuíentís magis effe quàm amantis: ídqy ex eo maxímé intelligebant homínes, quódprzfentem uerebatur,& ob eíus difceffuni gaudebat,& cám caeteros aduenas íuue nes promptíífíméapud fe detíneret, cuperetq ut fecum adeffent, nihil taleà Catonepo ftulauít,fed tanquam uerítus prefentíam eíus líbenter dímíttebat, Soli fermé ex omnibus quíad eum uenerant,filíos atque uxorem comendauit,cum propter ceteram coniuncto nem, tum propter neceífitudinem, Ex hoc ftudía cíuítatii ín Catonem accenfa, ínuítatio nes& conuíuía certatim exhibita. Quibus ín rebus fzpe íubebat Cato familíares fuos dili genter uídere ne Curíonís uerbumá fe confírmaretur, quí cüm amícus quidem effet C» tonis, ceterum infenfus eíus feuerítatí, utaudiuítín Afíam profecturá, Bene eft, inquit nammítiore€ humaníore Afía illum nobís remíttet, Ab rege Deíotaro ut fílíos& filiam fuam eídem cómendaret uocatus, cüm ípferex dona egregía protuliffet, ufqueadeo fuper eare comotus eft,utcümuefperead eum uení[Tet,poftridíe círciter horá tertíá abiret. Pro Strabolib.ss, fectus etíá unius diei íter,apud Peffinunté maíora etíá dona ipfum expectantía offendit,ct fimu Cato Vticenfis. 289 à imul regis epiftolam, qua rogabat ut fí ea dona capere ipfe nollet, amícís faltem qui pro» pterfe bene merebant, habere fineret;nec ením ipfum táta habere ut pro amicís quog fat efet.Sed necipfeaccipereuoluít,necamicos(quandj nonullos eorü tubfequentes cerne bat)capere permiífit, affirmans omne largitione uelamen honeftatís facile reperíre poffe, amicos uero efus habíturos ex íjs que ipfe íufté pofsideat. Brundufiü rediturus cüm cíne^ res Cepíonís fratris fecüi ferre decreuif[et, amicís fuadentibus ut ín alíanaue huíufmodí reíquías poneret,potíus anímam fuam fe feparaturum refpondit, Et dícítur quidem ma^ gno cum perículo ea nauís traíecíífe,cüm cazetere nihil ferméperículi paterentur, Romam deíndereuerfus, omne tempus autdomícum Athenodoro, aut ínforo cum familíaribus erat, Q uzftor uero factus no príus magiftrátü iníreuoluít; quàm omnes leges quaftorías perlegifTet,&C ab ijs quí earü fcíentíam habebant,recté atque ordíne fingulas cognouíffet, lagi pofteahuíiufímodí magiíftratü íníens, magná fecit conuerfioné miniftrorü& fcríba^ rum quí ín eo ordíneuerfabantur: quí cümleges& publícas fcrípturas ín manibus habe rent, homínes adolefcentes quí eum magíítratü gerebant, íta gubernare folíti erát, ut ipfi: plant magiftratus effent. Sed Cato, quíprudentíá rectamq; ratíoné magís quàm nomen authonore fequebat, fcríbas(ut par erat)míníftror& locum tenere cogit, fraudes eorü re^ darguens,& per ígnorantía peccantíbus quídagendum foretoftendens, V t ueró erantím pudentes,& caeteros collegas adulando fibí aícífcere conabantur,& aduerfus Catonem repugnabant,prímü eorü utreum fraudís ín haeredítate comí(Tze,& infidum zrario expu^ li;aliam uero tandj ínuríle negligentemi accufauít: qué cüm Luctatíus Catulus cenfor, uirmagnae autorítatís,& Catonis amícus defenderet,uíctusQ rationibus atqj argumentis aperté poftularet ut fibí reus donaretur,erumpens ín mediíü Cato, Turpe eft,ínquít, Catu letequi cenfor fís,&& morumnof(trorü moderator eífe debeas, ne ín miniftrís quídem noflrisgrauítate feruare, Haec dícentem profpexit Catulus tandj refponfurus, fed fiue íra,fi ve uerecundía, filentío confedít, Non tamen in eo iudicio fcriba ílleremotus eft, fed cám unoplures condemnarent djabfoluerent, M. Lollíus collega qui ob.ualetudíne abfens e^ ratgratía Catuli in lectíca ad eraríü perlatus,fua illum fententía liberauit, Nunquá tamen adduci potuít Cato, ut eíus fcríbae opera uteretur, neq; ut falaríá perfolueret; nec Lollíum ? innumero íudícam habendum centuit.Ita fcribarü infolentíaà Catone repreíTa,deínceps eorummínifterío quemadmodá cupíebat ufus,breui tempore xrarí& honeftíus quàm cu riam oftendít, ut omnes dícerentacfentírent, confulare dígnítatem quafturze adhibitam iCatone, Nam cum reperíffet multís rempub,debere, multos etiam reípub. debitores effeab alijs repetens atcp exigens,alijs uero perfoluens,omníiü mentes erexít,& eorum quí nunquáfoluturos fearbítrabantur,& eorü quí nunqua ut fíbi folueretur expectabant, Et dim antea ratíones& decreta quzdam admítterent falfo, multa fierent per preces& pre^ tium,nihiltale Catonem aufugit, fed femel quodam decreto ín dubíum uocato, quanquá multiteftímoníü ferrent,non credídít, necpríus recepít, quàm confules íureiarando affir marent fe eí decreto ínterfui(Te, Erant multí quíbus ob czefos cíues L.. Sylla pecunía dede ntX quanquá omnes odío íllos haberent;pollutosqparbitraren£, nullustamé puníreau^ debat, At Cato índígnatione fímulatq; ratíone comotus,& impia factà deteftatus, ab om^ nibuspecuníátanquam índebitá repetijt,Enimuero hacpecunía reftítuta,ftatím preíudi^ dumfacta uidebat,& quafi príus condemnati in caufam homícidij trahebant,applauden tepopulo Romano, putanted tunc Syllam ipfum damnat uídere, tyrannidém ue ex ur^ be depelli, Capíebat praeterea populü affiduítas acdiligentía Catonis, Nullus ex collegís Priorad zerarí& ueníebat,nullus pofteríor abibat,nulla cocío,nullus fenatus habitus quín «leffet, timens ne homines pergratíam, autpecunía aut uectigalía publica condonarent, Cümiítacy zeraría calumnijs purgafTet, pecunijsqg repleffet, docuít atq; oftenditlicere rei^ Pub.pecunías habere fine cuíufqua íníuría, Etquanquá ín príncípío magiftratus quibuf damcollegis odío fuiffet, poftea tamen ab uniuerfis amabat, onus omníü fuícipiens con» ttalareitione atcp gratía, Nam cümquíd poftulabat, omnes ea ratíonepreces retjcíebant, quàd nequíret id fierí contra Catonis uoluntaté.Erat Marcellus Catoníab adolefcentía amiliarís,& ín hoc magiftratu collega, uir quídem bonus fí Catoní coniungeret,ipfe at perfe fic pronusad gratía,& ficfacilís ob pudore, utníhil cuíquá petenti denegare fcíret. Xtrema ioítur die fíníto magiftratu, magna frequentía cíuíü domü reductus Cato, audi^ üitquofdam potentes Marcelli familiares apud zraríü coueniffe, petíjffeq; à Marcello, ut debitam quandam largítíonéperfcríberet, Confefltím ítaqy ad eraríü regreffus, Marcella oftendit precibus uíctü omnía cóceffiffe, Tum Cato irrumpes tabellas popofcit,íllasq; uí Coftintentid. Quefltor que it Repub.[alubriter ümmutarit, Plutarchi C denteipfo Marcello,atay filente,in prefentía eíus deleuit,nectamen ob eam rem familia; tas eor difiunctaeft, nec unquam Marcellusaduerfus Catone eft queftus, Poft fínitum quog magiftrat curamzrarij non remifitfedfingulis diebus feruos mittebat quí ea que agerent perícriberent,Ipfeautem líbros in quibus ratíones publicarum pecuníarü erant Syllz temporibus ín fuam quafturam perícríptae,quíng talentís emit,femperá eos tene, batín manibus.[n fenatü prímus ueníebat, ultimus abibat, Interdá ueró cm Catetí cope rentur, ípfe fedens toga circa libri obducta legebat, nec und abfuít cüm fenatus haberet, Quandog per Cn,Pompeij amícos tentatá eft,cüm ijs que contra íus facere uolebantre, filteatem uíderent, fibi impedimenta aliquod obíjcere quó mínus ín fenatu adeffet, Qua reanimadueríaomnía femper negocía pofthabuítpotíus quámabeffet. Neq ením lorie cau(a,neg lucrí,ned aliquo cafu,ut pleríq;; ad rempub.fe contulerat,fed certo confilio ur bis uelut príuatí cuiufdam negocía fufceperat; ratus non mínus opera diligentízg rebus comunibus ímpendendá,quám apes fauo folent, Quínetíam prouíncíara negocía,& de, «teta,& iudícia,perhofpítes atqj amicos fibi nunciari procutabat. P, Clodío turbulentif mo cíue facerdotes ac uírgines V eftales,inter quas Fabía Terentía erat, foror TerentíeCi ceronís uxorís,apud popul&accufante,fufcepta ear defenfione Cato, tantam accufatori uerecundíam íníecít, utcogeret urbem relinquere, Qua dere cüm Ciícero Catoni gratía; ageret,non fibi fed reípub. inquitgratías agendas, cuíus caufa ífta feciffet, Ex hoc magna Autorita,€rat Catonísapud cíues Romanosautorítas, utetía orator quídam ín dícendo cüm unico Catoni, teftínoeíIecredendá díceret,nec(i Cato,ínquit,ís foret.Plerung; etía ad res íncredibiles, quafi prouerbij loco refpondebat, Nec fi Cato ipfe diceret,fídem effeadhibendam, Etad, uerfus perdítiü adolefcente uerbain fenatu faciente dehoneftate& cotínentía, affurgens videfupráinui amicus,quís te,ínquit,ferat cenantem ut Craflus ,zediíficante ut Lucullus loquenté nobís (Lu,— utCatorCeteros quoqj prodigosatg luxuríofos cüm quid feueré de cotínentía loqueren tur, derífos Catones appellabàt, Multis Catone adhortantibus ad tribunatü plebíspeten: dum,nó putauit coueníte ut potentía tantí magiftratus íntempore non neceffaríoconfu, meretur, In Lucani itaqy per íd tempus cüm ocíum fibi à repub. foret, cum librís& fami líaribus(habebat eim illic ullas fatís amoenas)proficifcentí, multitudo homín& cum uehi, culís& impedímentis fit obuíam, ex quibus intelligit VIetellü nepote Romam redíread tribunati. Perftítit ergoalíquantulá tacítus,ac fubító ín urbe regrediendum effe díxitad: mírantíbusqy focijs, Metellus, inquit, per feipfeformiídolofus eft,& nunc ex Pompefj uo luntate redít,ut quafifulme rempub.feríat, Non eft igitur ocfj tempus, neq, rufticatíonís, fedhuícomnía turbare cupienti refiftendá eft, aut prolibertateoppetendum, Extorferüt tamén familiares ut uíllas adufcy progrederet:fed breue tempus cómoratus,cüm ad uefpe ramín urbé redifTet,poftrídíe fummo mane ín campü defcendens tribunatü petíjt, ut Me Tribinitiz pote tellí conatus refringeret, Ius enimtribunitiz poteftatís magís ad impediendá eft quàmad fitis us. agendá: quippe ceterís omníbus collegis uolentibus, unus qui nolít& fe opponat, plus potett Príncipibígit pauci ex familíaribus,deindeeius fentetía latíus patefacta,omnesbo ni Catone fequebant,ceterosq; ad mandandá Catoni tríbunatü pleb. cohortabaní, utpo^ tequinonhonor£quzreret,fed operáfuam patríe offerret, qui càm líceretper ocíumge rere magiítratG, noluerít, nunc ueró prorepub. aclibertatenon fine perículo certaturus petat, Ferunt tantam fuiffe multítudíne eí fuffragantíd, utínter ftudia homína preffus ín perículofuerit,uixq; habueritfacultatefefed turba explícandí, Creatusigitunàcum Me tello ceterísty tribunus plebís,cüm anímaduertiffet comitía confularía uenalía effe, incre puítuehementer populum Roman,& ín fineoratíonis fuz fureiurando teftatuseft, fele uicunc largitione faceret, ei díem effe dicturi, Excepít tamen Syllani, qui forore eíus Seruilíam habebat,propter neceffitudíne:quam ob caufam hunc preteríes,L.Muranam ambítusaccufauit,quód per largítíone obtínuiffet utunà cum Syllano conful defignaret. Dabatlex reo,ut cuftode quodam apudaccufatore pofíto, cunctarefciret quzilleattenta ret, utníhil clàm neqy inopínaté ad fudiciti afferre poffet. Míffus ígitur quídam à Murana quí Caton£obferuaret,ut ííntellexit Catone nihil ínímico animo gerere,neg íníuftequic quam tentare,fed íngenué& humaniter fead caufam coparare,uíqueadeo moríbus Cato nis credidit;ut relícta obferuantía illa, contínuó fzpe ín foro aut domí Catonem adiret; ab €og percontare£,an ea díe quícij quod pertíneret ad accufatíone foret acturus, ac fi Cato negaret,cotínuó abibat, Cüm ueró tempus dícendz caufz uení(Tet, Cícero quí per id tem pus erat conful, Murzená defendit,uarí]s modis Stoicos philofophos,& ifta queappellant Paradoxa ílludens;ex quo cüm multü rífum íudicib, iníecíffet, ipfe quog; Cato fnbrides Cato Vticenfis. 290 j illisqui tuxtà erant, díxi(Tefertur, Dij bonídi rídículum confulem habemus, In eo iudicio Murzna abfolutus nó ínímícü fe praebuit Catoní, fed ín confulatu geffit omnia ex Cato» nis uoluntate,& ín czterauíta íllum obferuauít, atq; eius íudicíü fecutus eft; Erat Cato ín fuggeftu quidem grauís atqj terribilis iuftítize cuftos, ín czeterís ueró moribus mítí(fimus, aig humaniflimus. Príus tamen ij tribunatü íníret, multa geffitpro republica: precipua uero quod fuít,rebus ragnísatcqy amplí(fímís à Cícerone confulegeftís fine praclarü ím^ pofuít, Nam L., Catílina coníuraffe ín pernícíé reipub.conuí&us à Cícerone, ex urbe mí^ rauít, AcL'entulo, Cethego, caeterísqy coíuratís quí domíremanferat, utbemq; incendere rebellionibus bellísqg cocítatís imperiü delere parabant, deprehenfís, quemadmod in Cíceronís uíta fcríptü eft;aeitabatur ín fenatu quídde íllis ftatuendü effet. Cenfebat Syl lanus eos ultímo fupplícío a enel eíTe,huíus fententía plerícg fequebant, At Caffar re tum nouarüt cupídus, materíamq ad illa que íam mente coceperat quarens, necandos fi^ neíudícionullo modo cenfebat,fed ín carceríbus habendos, Hac Cafarís fentétía mit& copofíta oratíone explícata,fíc mentes omni flexerat,tantumq tímore fenatui íníecerat, utSyllanus fententia fuam ínterpretaretur,quafí necípfe cenfuerít morteafficíendos, fed arcere, quod effet Romano uiro extremü fupplíciii, Facta ígitur tanta conuerfione fen^ tentiart,omniíbusq; ín mítíore& humaníore fententía inclinantibus, furrexít Cato,& ín principio oratíonís fuse ML. Syllani oratione reprehenfa,aduerfus Czfare fufpicíone indu xitquafi fub popularífpecíe& miti fententía rempub.euertere uellet, ac fenatuí formídi^ nem íncuteret,cüm tímere ípfe deberet,& bene fecum agi putare fi impune talía patraíTet; nó ínfuper tanta ímpudentía parrícídas defenderet,nec patríe uix àtanto perículo feruate mífereret,fed eos quos oportebat nundj effe natos,cóploraret,cüm tamen eorü crímina fa teretur, grau&tercp ferret fiperditi homines caede atqy íncendío rempub. fuo fupplícío li^ berarent, Hancfolam oratíoné Catonís feruatam ferunt, Cícerone confule uelocí(fimos (criptores deponente;atq docente utper figna quadam&paruas breuesq; notas multarü literar& uím habentes dicta colligerét:nondum ením reperti erant hi quí Notarij appellan tut, fed tunc prímü huíus reí ueftigia ferunt extítifTe, V ícitítacg Catonis fententia, affen^ fusgeft illífenatus,utde coníuratís fupplicium fumeretur.Etíí oportet neparuaquídem ? fuorámorum fígna praetermittere, ut tandf pictores anímí eíus figura expríimamus, ferüt dum magna effet ínter Catone Cefaremq de fupplício coníuratorü ín fenatu contentío, intuente eos uníiuerfo fenatu,líteras Caefaríín curíam allatas fuifTe, C) uod cüm anímaduer tílfetCato,putaret(; per alíquem de coíuratís eas literas Cefarí miffas, clamare íncoepit ac poftulare ut publicé recítarentur.Atilla erat epiftola à Seruilía forore Catonís Caefarí fcrí paparum quídem pudícé& amatoríé,ac ne publícé legerentur Caefar ei legendas porre^ xítquas cüm legíflet Cato,ín Cefare ftatím eas reíecít,€ inquít,capias ebríe,atqp itaad fer monem quem ínftítuerat reuerfus eft, Parii omníno fortunatus uídetur fuíffe Cato círca pudicítíam fceminarü, Nam& Seruilía foror(ut díct eft)à Ceefare corrupta putabatur;ac dealiaSeruílíaeíus forore nihilo famamelíor;nupta enim Lucullo fummo uíro, cóm pue rum eo expeperiffet;propter libidíne ab eo repudíata eft, Cato cüm íam duos filios ex ea^ demfuftuliflet, poft díuortí& Attílize, Martíam Philippi filiam duxítuxore. Haec eft Martàdequa tam multa feruntur, Quanquá utin fabulis, ita ín hacparte Catonís uíta íncerta atg obfcura eft:attame ut Thrafeas fcribit, qui huíufce reí Munatí& familíare Catonís atq Inuítacomíte habetautore, íta gefta res eft, Inter multos Catonís amícosuírtuté eíus ma^ ximéadmírantes,& alijs alíos magís affectos magísq; prz fe beneuolentíà charitatem fe Ientes,ín prímís fuít C). Hortenfíus,uír quídem clarusatqy humanus, quí cümoptaret no oliamicus& familíarís effe Catonís,uerüm neceffitudine coniunctionemq totíus famí^ lie admífcere,fuadere perrexítut Porcía Catonís filia, quae Bíbulo erat nupta, atcg eí duos lamfilíos pepererat, fibi uxor traderetur, tanquam foecundus ager ad fobolem procrean^ dam, Nam effe íd opíníonequídemhomínü fortaffís abhorrens, ceteri natura honeftum at ciuile,ut mulíer in zetatís flore conftítuta,necà procreatíone filiorum uacaret, necplu I6 cuiquam pareret d illi comodum foret,Id ením níhilaliud effedj moleftíam& paupe Tem inducere, fí plures quàm opus fit natos quís tollat: coíunctíone uer famílíara ínter 9nos uíros,G uírtuté crefcere,& charítatem,& ipfam cíuitate huiufmodi necefTitudini, bus quafi nexibus quibufdam collígariatd coftringi,C)uod fi Bibulus grauiter ferat; nec à fedifiungí muliere patía£,confeftím fimulatq; ílla praegnans effet,fe reftítuturü, contra^ 'atam maíoríamícítía,& ar&tiori charitate,tam cum ipfo Bibulo cj cum Catone,propter latorum confanguínítaté, Huíc cüm refpondiffet Cato,fe Hortenfíum amare,índignum O 2 Secundie nuptiae. € . Plutarchi tamen effe uetba facere de nuptijs filize quz alterí nupta effet: no erubuít Hortenfius, íam aperté agens,& fententíá fuam enudans,à Catone poftulare,ut fibi Martíam uxore daret, iuuenem adhuc,& ad procreandum idoneam, cüm ipfe certé fufficienté prolem habere, INec dící poteft hoc feciíTe Hortenfius,quod fcíret Catoné mulíeri non dare operam:;nam in hoc ipfo tempore fcribit Martíam pragnanté fuiffe, Cm ígítur ftudium atq; uolunt;, tem Hortenfij intueretux Cato, non denegauít,fed ínquítoportere, ut PhílippoMartiz patrihoc perfuaderetur.Quod cüm factum effet,fponfalia facta funt,ipfo Catone praíen te atque adítipulante.Ifta quanquápofteríoritemporefuerunt, tamen placuit, quoniam ín mentionem faemínarü íncideram, referre, Sumpto igítur de coníuratís fupplicío, Caf; req pro hísrebus quarü gratíaín fenatud Catone íímpugnatus fuerat, ad populü fugien, te, homínesq; perditos€ corruptos contra rempub,excitante, ut conatíbus eíus obuíare, tur,perfuafit(enatuí Cato, annonam plebi Romanz largiendam, Erat autem fumptusan nuus mílle ducentorü quinquaginta talentorum, Ob quam largítíionem omnís motuspo pularís tunc fubfedít: fed paulo poft rurfus concítatus eft, Metello tribunoplebis turbu, lentas conciones habente, lege promulgata, per quam cenfebat Magnum Pompeit cum exercítuad urbem uocandum,eiqy demandandum, ut uíderet ne quid refpub, detrímenii caperet, Etuerbis quídem fic Pompeíus uocabatur,quafi perículum quod ex Catilina im mínebatpropulíaturus: reautem uera íd agebatur, ut refpub.in poteftate Pompetjdeue níret, De hoc cüm ín fenatureferretur, fententíam díxít Cato, non íam quemadmodum folebat, contra Metellum inuectus, fed mítíorationeatqy compofitaadmonens, acctíam obteftans Metellum per familíae fuze dígnítate, quz femper optímas reipub.partes fecuta fuiffet;utab íncepto defifteret,Sed càm Metellus longe magis elatus fe per uim omnía£o Curum przdicaret, confeftím mutata oratíone atcphabítu, magna uoceproteftatus eff, fe incolumí nunquam paífurá ut Pompeius cum exercítuad urbem uocaretur: id&ufque adeó fenatus probauít,utuniuerfifaterent nullum prater Catone recta ratione uti,eíusqg puram uírtut&pro ftatu optímo cífuítatis pugnare, De Metello auté íta fentíebat, utdeho mínequi omnía perdereatq; turbare uellet.Cüm dies ítaqy fuffragij ueniffet, Metellusar/ ma,hofpítes,gladíatorescp ín forum deduxit. tem magna pars plebís nouarit rerum cupi^ D da Metello fauebat. Czefar quoq; quíper id tempus prator erat, Metelli ftudium eníxiff Magnaninitas Catonis. mé adiuuabat. Boní autem uírí magís indígnabant,& fecum ipfi molefté ferebant magis quàm Catonemfouerent, Itag tantadomí Catonis moeftítía erat, tantaq; trepídatío, ut& quídam ex familiaribus eíus folíciti deCatonís falute,cíbum non fumerent,uxoratg foro res luctu feafflictarét, Sed ipfe Cato intrepidus omnía qux ín eo tempore agendaforent, folito more exequebatur, ccenauít(y ut confueuerat, dormíuítaltíflimé unà cum Mura tío'hermo collega. Mane ueró non magno comítatu defcenditín fori,à multísante mo nitus,utfaluti fuz confuleret,díligenterg; caueret, Forum itaque ingrediens cum uideret templi quidem Caftorís armís occupat&i, omnesq adítus gladíatoribus tenerí, ipfumde fuper Metellá unà cum Czfare fedentes,conuerfus ad amícos, O tímidá,ínquít, homine, quí contra unum atque ínermé,tantam multítudíné armauít, Hís fimul dictis, rectà perre xítcumThermo,fjs quíaditü feruabant uíam ambobus duntaxat concedentibus,cateros omnes prohibentibus, ut uíx Munatíus per maná à Catone tra&us íntroduceretur, Inde ad fedendüpergens Cato, repenté fefe medíá ínter Cfaré Metellumq; coníecít,eo confi lio,ut mutua eorá colloquía impediret. C) uz res tum aduer(aríos efus prímo aduentu turbauít,tum bonos atq; urbanos uíros fíducíi Catonís admíratos erexit, Itag; propíus acce dentes clamore€ plaufu boná fpem habereCatoné fubebant,ac fe ínuíce cohortábant ad reíittendum pro libertate, Catonemqy defendendum, quí prorepub. egregie dimícaret. Vt ueró mínifter legem manu tenens per Catone legereprohibítus eft,& ipfe Metellus eam capiens legere coepifIet, Cato librum é maníbus extorfiít, Sed Metello uerba exor, quód ea mentetenebat,pronuncíanti, Thermus manü orí opponens uocem IMetellipie clufit, Quos cüm uideret Metellus íta agere,€ fimuluniuerfum populi Romaniad ut^ litatem reipub.libertatemqy conuerfum,íuffit armatos quí domi erant,magno clamorein forum díícurrererquo facto càmomnís multítudo perterríta aufugiffet, Cato ueroípfe fo lus relictus lapidíbus atq; fuftibus cocideret,Murzna qué fuprà memorauímus à Catone accufatü,tam índígni facinus non tulít, fed accurrens toga protexít Catone, atq; eumte pugnante in templi Caftorís perduxit. V acuefacto foro, Metellus fe uicííTe ratus, arma' tos abíre iuflit,ipfead tribunal reuerfus lege ferre ccepit. Sed hí quiprofugerát,confcftim redeuntes aderant mínací clamore, adeó ut perterrítus Metellus, ac uím formidans, una cum Cato V ticenfis. 291 1 cum fuís éforo profugeret,Cato ftudíi populi Rom,comendauit,confírmauitq;,& plebs quídem Metelli omnino deferuít,fenatus aut& Catoni ffauere ftatuít ad legem impedien^ dam,utpote turbulenta& bellum cíuileexcítante, Metellus itaq; lícet pertinax erat,tamen uidens amícos tíimore perculíos, putansgpínui&tü& inexpugnabile efTe Catone, ex urbe migrare ftatuít,ac príus in fori ueniens ínuídíam Catoniconflare conatus eft,uociferans fetyranníidem Catonis,& coníuratíone aduerfus Pompeíum ínítam aufugere, ac fore ali quando ut populá K.om.poeníteret, quód tantís íniurijs clarí(simü uírü affeciffent, Con. feftím ítaqp ín A fíam abijt, quafi haec omníaapud Pompeíü accufaturus. Erat ob hoc ma^ gna Catonís fama,qui tantas ínímícítías ín tribunatu pro repub.fufcepiffet,& Pompeij po tentíam ín Metello cotríui(Tet: fed etíam magís ea creuít, quód fenatü ígnominía Metello infligere uolente,fuafententía copefcuit, Tuncenim& apud multítudine laudata éft man fuetudo eíus, quód ínimíc& non ínfectaretur:& apud prudentes confilium efus approbaz tum, quod Pompeíü mítiime írrítandü putarat, Poft hec cüm C, Memmius tribunus ple bís L, Lucullá tuncábello Mithrídatíco redeunte, cuíus finem atq; gloríà Pompeíus ab^ ftuliffe uidebat,tríumphare prohiberet, díecp illiapud populum dícta,res ab eo geftas ma gisobgratía Pompetj, quam ob alii caufam críminaretur, Cato propter affinítaté Luculli, E quod(utdiximus) Seruilíam uxore habebat,tum quód rem índígnà iniuftamcy exiftima^ M buíele Mlemmiooppofuit,tandec effecít,ut caufa deferta ab accufatione defifteret. Cüm ergo tríumphafTet Lucullus,poftea magiís atc; magís Catoní adhzíít, putans maximü fibí prefidium ín íllo confticutü aduerfus Pompei) opesatq; potentía. Ipfeaute Pompeíus ab exercitu redíens,nihil fibi àpopulo Iom.denegari confifus,per líteras poftulauít ut comi tíaconfularía ín aduentü fuum dífferrent, quonia Pífoni in petitione confulatus praefens fauere cuperet, Hzc pleríqg cenfebant facienda Pompeij gratía, fed Cato ipfe obftítit,non quíamagnü momentü in dilatíone putaret eífe,(ed quia conducere exiftimabat Pompefj Ípem experíentíamq, refcíndere, Senatus Catonís fententía fecutus eft, Quz res non me diocríter Pompeiü turbauít,ut íam níhíl fefacturü arbitraret, nífí príus Catone fibi concí^ liaffet,& ín amícítía fua traduceret,Per Munatíü ígitur poftulauít,ut duas neptes quas ha^ bebat Cato,alterà fibí,altera filio nuptuítraderet, Nonnullí tamen fcribunt nó neptes,fed ? filias Catonis a Pompeío petítas. Quod poftif per Munatii Catoní relatum eft, uxoreac fororibus hancaffínitate cum uíro prímarío atq; ampli(Timo uehementer approbantibus, cupientibusg, fpfe Cato ftatím fine ulla dilatione íuffit Munatiü ad Pompeíü redire, eícg relpondere,Catoné per mulíeres capi non poffe, fed beneuolentia eíus fibi grat efTe,& fi teta faciat amícitía polliceri, quze omní propínquitate fidelior effet: obfides ueró contra rempub,Pompeío nequadj daturum. Hoc eíus confilium& mulíeres domefticz grauíter tulerunt,& amici refponfíone improbaruntut feram ac fuperba, Poftea tamen cüm Pom peius cuídam ex amícís ín petítione confulatus fauens pecunia ín tribus díuififfet,eacy lax gitio uulgo íactaret,X ín hortís Pompei] numeratá effepecuniam coníftaret, Catonetunc xImulieres€ amícos dícente,neceílariü fuiffe huiufmodi rebus,fi affinitas cotracta effet, Ghígere, confefTi funtomnes recte€ honefté faGtáa Catone, quód Pompeij affinítatem tepudiaffet, Sí tamen oporteret ab euentu rerum confíilía iudícare,uídetur errafTe Cato ín hacpropínquítate repellenda: nam effecit denegando ut Pompeius ad Caffare feconuer^ tre, íam uxoréacciperet, per quam utríufqj opibus ínunum coníunctís refpub.opprí meret: quae forfitan ftetiíTet, ní Cato parua Pompeíj errata metuens maxíma neglexiffer, patíens alteríus potentía cotra libertate augeri, Sed hzc pofteríus,Deíndecüm ínter Pom pelum& Lucullü effet orta cotentío(certabat enim uterqg,ut cuíqy qua ín Ponto egerant, ntamanerent,& Cato Lucullo,quí íníuría paffus uidebat,fauebat) uíctus ín fenatu Pom peius ad populü confugit,& ad legem agraria milítes prouocauít. Flancetíam legem càüm Catofefeopponens impediret, Pompeius Clodíum turbulentiffimü popularem fonit,& Cx(arem fibí amícü fecít,ipfo Catone quodammodo caufam przftante, Nam cüm Caefar exHifpanía,ín qua przttor fuerat,rediens tríumphü poftularet,&(imul confulatü petere vdletlegestp tuberent,ut qui triumphaturi effent, extrapomoería expectarent;quí magi^ tatum peterent comítijs adeffentpoftulabat Carfar à fenatu, ut fibí peralíum petere con (ulatum líceret, Contradícebat Cato,quiutfenfitad gratíam Cafarís fenatit inclinari, lon £diem oratione confumpfit,& fic facultate fenatui abftulit decernendi, Quare cognitá, tfar confeftím petítíone triumphi omíffa,urbe intrauít,à Pompeioq adiutus, confuleft defienatus.filiac Tulía Pompeío tradita, quafí conturatione quandam cotra rempub.ínieTunt,& alter de colonía deducenda, det agrís diuidundis leges tulít, alter fuis opibus& Q3 Cato affutitatem Ponpeij rcfbuit. een tte misit pituita ma m DS M MM ao spMEc RR Plutarchi € potentíahufufmodilegibus fauít, Hí ueró quí cum Lucullo Cíceroneg fentiebant,ad Bi, bulum alterü confulem cófugientes refiftebant,& ín primis ipfe Cato,quí amicítía& coi iunctione Pompeij& Cefarís nullabona caufa factá iam inde cernebat, dícens nó tantim diuifioné agrorü fe tímere; quantü íd, quod hac largientes populo pro mercede petíturí torent.Hacígit oftendens atq; docens,(enatü uniuerfum ín fuà fententia adduxit,ac mul tos pratereabonos,quígrauíterferebat Caefarís prauiítate,quód ís confulari poteftate tur píter abutens,ea perfícere cotenderet, quz leuiflímíi tribuni plebis ad gratià multítudinis facere confueffent, Diffifi igit fuffraeijs uicenferuntagendá,& primum ipfi Bíbulo ín fo ro defcendentí cophínus ftercoris fuperfufus eft, deinde lictoríbus eius accepti fafces at fraGí,andem ueró telis& uulnerib.ex foro pellun£,Sed alíj quidem curíim fugerunt, Ca toueró ultímus omniü pedetentim ceffit, fepe ín perfequentes couerfus,eosqy deteffatus, Nonfolümígiítur lege tulerunt,uerumetiá fenatü iurare coégerunt, fe fauore huíclegi,(i quís impedire uellet,praftiturü,magna pcena aduerfus eum ftatuta,qui íufiurandü recu, faret,Iurauerüt ígitur omnes fenatores neceffitate coacti;antiqui Metelli exemplo,quem olím ín fímili re iurarerecufante,extra Italiam exulaffe memínerat.C)uapropter& mulie resdomi multis cumlachrymís,& amícíatqy familiares Catone monebant, ut tempori ce deret,atgy furaret.Maxímé tamen eum monebat,atg adígere nitebatur M, Cicero Orator, qui differebat,nó effefortaffe iuftü, his quz populus uníuerfus flatuiffet,cíuem uni repu gnare:€ cüm uíderetnullo modo ifta quz facta erantmutari poffe, ftultá atqj ínfanü effe fponté fineullo fru&u fepericulís obíectare, Extremü ueró malorü effe, fi patríam,cuius gratía hzc omnía facíat deferens prodat malís hominibus,& fecü ipfe gaudeat ex ciuítate abíens,certamína reípub.reliquiffe, Nam fi Cato Roma non indigeatatcerté R omáindí gere Catone,índígere etía amícos omnes, inter quos fe prímü Cicero fatebat, cum P,Clo díus fibi per tribunatà ímmineret, Eiufmodiratíonibus precibusq tradunt Catonéexpv/ gnatum ad íuramentü defcendiffe,lurauít tamen ultímus omni& praeter unü M, Faonium familíare fuumatq; amícü. His rebus elatus Caefar alíam legemtulít,per quam fermt om nem Campanía egenís diuidebat, necullus qui cótradíceret ínuentus eft prater Catone, Huncígitur Cafar cümà fubfellijs ín carcere traheret, níhíl remífit Cato mentis atq; pro^ pofíti fuí, fed ínterambulandum uerba facíebat,dícebarg; non efTeferendos quíífto modo rempub.euerterent, Catone uniuerfus fenatus cum fumma macftítía&omnes boni cíues und cum fenatu tacítí atcp afflicti fequebant, Quod cüm anímaduerteret Caefar, cupiebat ut Cato preces alíquas porrigeret;deinde cüm íam manifeftum effet nihil tale Catoné effe acturü, uerecundía adductus tribuno cuidam plebísperfuafít ut Catone exímeret, necin carceretrudípateret, Hís legibus atqj hís muneribus plebem capientes, obtínuerütut C fari quidem Illyríca,& Gallia prouíncía,& quatuor legíones ín quínquenniü traderctur, pradícente Catoneatdjmonente, populi Rom. acrem tyrannüfuís fuffragijs conftítue re. P,aute Clodíü ex patrítía familia, ut Cícerone urbe depelleret, atcp omníaillorü gratia faceret tribunü plebís:confules ueró Calpurníü Pífonem,qui erat Cafarís focer,& Gabí níum Paulü;quí eraut dici folet)ex finu Pompefj,facere,Sed quandj tanta uí rempub.oc cupaffent,& alía gratía,alia timore efficerét, tamen formídabant Catone, Nam magnola: bore,& non(ineuerecundia in hís rebus fuperabant,uím tamen eiafferre, acreum facere nefas eratjneqpomníno tentandá, Nam Clodíus nec Cícerone expellere poffe confidebat prafente Catone: quare confiliá cepítuteum àconfpectu urbís remoueret, In princípio ením tribunatus fui Catone ad fe uocato, fic uerba fecit, quafi omníü cíuíü integerríimum atdy íncorruptíffimü effe iudicio fuo putaret: efus reí indícíü fe factura. Nam multos pro fectíone ín Cyprum poftulare,fedad eam remCatoné folum exíftimaffe idonei. Cuicum ftatim aducríaretur Cato,afferererg nó ob honorem,fed ob cótumelíam atq infidías hoc fibínegocít demandarí, Clodíus nimium fuperbée, Atfi no uolens,ínquít,tamen coactus dolensq proficífcere: aduocataq cocíione,plebifcito firmauít miffione Catonís, eíqj abe untínecnauem,neq; milíte,nec míniftrü quempíam tradidít preter duosfcribas,quorum alter fur erat;alter Clodij clientulus, Et quafi parünegocij foret Cyprus ac Ptolemeus;ett/ am ut exules Byzantíü reduceretíníunxit,eo confilio,utípfum plurimo tempore extra Ur bem ablegaret.Hac ígitur Cato neceffítate coactus,antequáàm proficifceret, Cicerone cul Clodius apud populü diem díxerat, admonuít ne in arma atqj cedes urbem cófjceret, fed tempori cederet,ut rurfus patríz falutem preftarepoffet.Deinde per Canídíii familíarem fuum ín Cyprü premí(fum,fuadere Ptolemzo ínftítuit,ut fine cótentíoneatq; pugna con cederet, quai necg pecuníari, neg; honorís expers futurus: daturü enim piis e Re acerdo^ Cato V ticenfis. 292 facerdotítt V enerís Paphíze, Síc ergo Canídío quí hec nücíaret premiffo,ipfe Cato apud Rhodum comoratus,ea quibus opus erat coparabat,& fimul refponfum Ptolemzí expe^ &abat,Inter hec ProlemzusAegypti rexa ciuibus fuís exactus,relícta Alexandría Romá nauígabat,ea fpe, ut Pompeíj& Cafarís armís ín regnü reduceret, Volens ígítur Catone affari, certioré deuoluntatefua eum facit, credens illá ftatím ad fe efle uenturü, Cato per ídtempus purgando uentrí opera dabar,ítacy iuffit Ptolemzir, fi íta placeret, ad fe uenire, acei ueníientí nec obuía proceflit,necaffurrexít, fed tancj príuatü quendam reciperet, ac^ cedere íubens,prímo cogreffu regem turbauit,& ín admiratione conuertit, quod fub po^ pularí mente& fimpliíci,tanta fuperbía ínfolentíacg latéret.Sed pauló poft cüm uerba Ca^ tonis audíret,optímo confilio& fumma prudentía de re fua dí(Terentis, ac eum reprehen dentís, quód tanta felícitate relíctalaboribus,difpendijs,& obferuatíonibus eorü qui R.o^ mz potentes forent,fefubijcíat, quorü cupíditate(íuníuerfa Aegyptus ín pecuníam redí gatur, uix explerepofTit,X fimul confulentís ut domü rediret,& cum fuís ciuibus pacare^ tur, fe una nauígaturd, ac ínterceffurü pollícentís,tand ex ínfanía quadam refipifcens, uerítatemcqy agnofcens,& uírtute Catonís admírans, decernítíta facere ut Cato fuadebat, Sedpoftea ab amícís ín príore fpemreductus, cum Romáueníffet, ftatim cüm ad ianuam alícuíus magiftratus peruenít,errorem fuum recognouit,damnauitq; quód confilíufi ui^ tíboní,íimo potíus Dei oraculü neglexiífet, Cypríus autem Ptolemaeus felícitate quadam Catonís fe ueneno necauít,quí cüm magna uím aurí& argenti relíquiffe dícetet,ipfe Ca» toquoníam Byzantíünauígare decreuerat, M. Brutü nepotem fuum ínCypréá tranfmif(it, Non ením fatis Canidio ín tractatíone pecuníarü confidebat, Exulibus poft hec Byzan^ tium reductís,& pace íntereos firmata,ín Cyprü uenitrubi cum gazam regíam ín poculís, menfis,lapidibus;& purpurareperifTet,quae omnía opus eratuenundare,& ín pecuníáre digere,uolens ín ea redilígentía utí,& ín fummt precíü adducere, cunctísq; ipfeadeíTe,8 fupremálícítationefufcipere,non credídit confuetís auctíoníbus,fed ín fufpicíone habuít omnes míníftros,omnes pracones,omnes mangones,omnes amícos,per feipfum príua. timeos quí emereuolebant coueníens,ac res tractans,effecít,ut cüm cateríamíci quafípa rum fideí eíus haberet,molefté ferrent, tum ín prímís ís qui omnes anteíbat Munatíus, ut 3 Cafari oratione aduerfus Catonem fcríbentí,acerbifTima accufatíonis pars ifta fuerít,lo^ cumd ímmorandi exínde habuerit, IMunatíus tamen fcribit non diffidentia fibí aduerfus Catoné accídifTeut indígnaret, fed neglectu quodam Catonís& obtrectatíone Canídij. Nam Munatíus librüzdídítde rebus Catonís, quem Thrafeas maxíme fecutus eft, In eo libto fcribit fe poft Catontín Cyprü ueniffe,nec fatis honefté à Catoneaccepti, fed cüm aliquando ftaretpro foribus, reiectü fuiffe, Catoneíntus aliquíd unà cum Canídío fabu lante;& cüm de ea re quereret, nó fatís clemens à Catone tulífIe refponfum, DixiíTe ením ait Perículü effe ne nimíaamícitía, fecundum Theophrafti fententía, interdum caufa foret odijgenerandi:quíppetu propter maxímáü amore, mínus te ín honorehabftü putas apud mequàm oporteat, íd&p grauiter fers:ego aute opera Canídij utor,cüm propter experien^ tamrer& quae ín ipfo eft, tum propter fídelítate, quí& príus uenít,& ínteger coprobatus et. Hactamen Catone fecrete fecum locutü dícit, uerit pofteaad Canídiü relata cüm au. diret,necad coenam íreuoluiffe,neg; uocantíbusparuiflermínante autem Catone(ut fíerí folenfe pignora capturü,ex Cypro nauígaffe,& multo tepore fíc aduerfus Catone ínfen. [um perftítí(Te.DeíndeMartía(adhucením Catoní cohabitabat) coprobante cüm Barca adceenam eos uocafTet,&t Catone moram trahente;alij íam difcumberét,tandem uenien^ tem Catonem quazefiffe à Barca, ubína federet: cüm uero Barca díxiffet, ubicungy líberet, ditcunfpexíffe Catonéac dixifTe,fuxta IMunatiG federe uelle,atqpíta feciffe,nec tame quic quam colloquij ínuíce ín coena habít&, Verüm poftea Catontà Martía rogati ut IMuna^ tio fcriberet, fcripfiffeutpoftridíe mané dom uenírettfe aute&à Martía retentum donec omnes recefferunt,atq íta Catone ad eos íngreffum falutaffe IMunatiíü,;& ambabus maní^ bus cógfexum fuiffe, Hec fcrípfimus prolixíus,arbítrantes nó mínus ínhuiufmodi rebus moreshomíni cognofcí poffe, quàm ín peruagatis ac magnís negocijs, Coegít aute Cato apud Cyprü circiter feptem millía talenta argenti, V erítus autélongítudínem nauígatío^ nisuafa multa preparauít,fíngula duorumtalentorum& quínquagínta drachmarü capa dadlongum funem aut fingulis alligauít,&ín funís capite fuber bone magnítudinís erat, ütperipfum,fí naufragium fíeret,ubí effet argentum cerneretur. Hacomnís pecunía ín» columis Romam delata eft,preter admodum pauca. Líbrí autem duo, ín quibus ratíones deeapecunía diligenter perfcripta erant,in uía perierunt; nam cüm alterum libertus eius O 4 — Mn B nein—À— S Plutarchi C nomíne!Philargyrus fecü deferret, ex Cenchrís delatus cum ipfis oneribus pertjt, Altert. ueró cümípfe Cato ufty ín Corcyráferuaffet,nautis propter magnitudine frígorís ignem immodice facientíbus,arfere tabernacula,libercg deperí]t, Etlícet calumníatores refellere poterat miíniftri regij, tamen hanclibrorü iactura zgerrimé Cato tulitnó tam ob fidem à ob exemplá dilígentie fuz,quod ceterís hominib.prebere cupiebat, Aduectus igítur nauí bus cüm urbem intraret,omnes magiíftratus,omnes facerdotes,omnís fenatus,ítem maxi ma pars plebís fíc obuíam procefferunt,ut ripa Tíberís utring; complerentur,necá trium phomulta differret, Nonnullístamen agreftis fuperbuscy uífus eft, quód confulibus prz toríbusq; obuíam progredientíbus negj fubftítit,neg; curfum retínuit, nec ín terrà ad eos defcendit, fed pratergreffus non príus deftítit, quàm claffem ín naualia coníecíffet, Cüm tamen argentü per forüi portaret,admíratus eft populus Rom,tantam magniítudíne;& fe, natus poft multas Catonís laudes, decreuit eí przturá extra ordine,& ludos ínfpícerepur purea uefte, V erüm hac fenatus decreta Cato ipfe deprecatus, Nícíam regis feruüpetrjtà fenatu manumítti ob fidem ac diligentia rerum admíniftratarü, Erat per íd tempus conful Philippus Martíz pater,& quodammodo magíftratus eíus potétía in Catone redibat, col legaPhilippi Lentulo n6 mínus ín honore Catoné habente propter uirtutes, Phílippus ipiépropter affinitate, Poft hzc Cícero ín urbéunde príus à Clodio pulfus erat reuerfus, cum potentía qua plurímü pollebat fretus,tabulas ín Capitolío fixas ín quibus res in tribu natu Clodij geftz perfcripta erant, per uím deleuiffet, fenatusqy fuper ea re haberetur,& Marcus Cícero abfentem Clodium accufaret, díceretq; à Clodío gefta effe írríta oporte re,quoníá ípfe Clodíus contra leges tribunatum accepíffet,nó placuitíd Catoni, Itagiaf furgens díxít, Clodij tribunatünihil faní neg boni ín fehabuíi(Te,(i tamen quís írrítareuel letquícquídab eo geftum effet, neceffe fore ut ea tía qua ípfe ín Cypro feciíTet, irrítaha^, berent: neg fuiffe fecundá leges profe&ioné eíus in Cyprü, cümís tribunus referretquí autorítaté non haberet, Non igítur contra leges tribunüeffefactü P, Clodíum, quíexpa, trítía familíaad plebem lege cocedentetran(itfet: quód fi tríbunatu quemadmodi cateri multíabufus eft,ipfum corrigere oportere qui deltquerít,non uero poteftate tribunitiam diífoluere,Ex hoc índignatio ínter Catone&Cíceroneé exorta eft;poftea tamen proceden te tempore recocilíati funt.Cüm deinde Pompeíus& Craffus cum Czfare quí citraalpes uenerat comunícato confilío, ftatuiffent fecundum confulati íníre,& confules fadi Cz farí quídem ín quínquenníü prouíncíá& exercítus prorogare, pro feueró magnaspecu nías& prouíncías& delectus accípere,& rempub.uexare, ac cüm multi boni uiri confula tum petíturi deftítifTent, folus L, Domitíus, qui Porcíam forore Catonís uxore habebat, monente Catonenon effeíllis concedendü,(ed pro reipublíca libertate certandum, fufti nuít copetítor effe. Necfolüm ad Domítíü híc peruenit fermo, fed ad omnesbonos, non effe neglígendas Craffi& Pompeij opes ín uni collectas, fed dífíungendum effealteráa confulatu;foré ením graue& intolerabilem eorü potentíam,fiunà confules fierent, Faue bantígítur omnes Domítio,cofírmabantáp, oftendentes multos ex ijs qui metu filetent, in comítio ei fuffragaturos, Hoc càm Pompeij familíares uererent, ínfidías Domitioten^ dunt; cumcq ís príma luce ín campü cum funalibus deícenderet, uno ex fuís qui pracede bant ínterfecto, multis infuper uulneratís,omnes ín fugam uertunt prater Domítíü Ca tonem, NamCato Domítíü retínebatipfumqy cohortabat, dicebat refiftendum eflepro libertate patríz aduerfus tyrannos quandíu fpiritus fuperfit, quí quemadmodá magíftra/ tu abufuri fint,íam ex tunc patefacíant,per tanta fcelera ipfum procurantes, Hac dicebat Cato íam brachíü faucius;(ed cüm Domitius perículá expectarenollet,domumzqy fe reci peret, de(lenantur confules Pompeius& Craffus,Nectamen Cato quíeuít,fed preturam petijt,nepríuatus confulíbus aduerfaretur, Atíllí cüm hoc tímerent,quód uídebant pra^ turz dignítaté ín Catoneparem fore confularí poteftatí,fenatü habuerüt multís ignorat ibus,& ín eo decreuerunt, prímó quídem utí prztores quí creatí effent, confeftím magi ftratum ínírent,neq; confuetü tempus expectarent:deínde ne fraudí effet fí quís eum ma giftratá perambitum obtíneret, Et fimulipfiamícos& míniftros ad petitione efus cocita runt,porrígentes argentit,& ipfi fuffragío przefidentes, Et cüm níhílomínus omníaipfo rum ftudía Catonís uírtus fuperaret,erubefcentibus cunctis, fuffragiii nó dedere Catoni praturá petenti, quf uelprecío coparandus fueratad eum magiftratá gerendum:& cüm príma tribus eum nomínafTet, Pompeíus id anímaduertens, turpíífíme mentitus fe tont truaaudíuí(Te,comítía dífToluít, INíhilením fas eratagere cüm talía contigiffent. Poft hac rurfus magnís largítionib,fretí,& optímatibus ex campo peruím pulfis,prgtore fece a, Cato V ticenfis. 293 1 Vatíníá pro Catone,quo ín loco ferunt eos qui fuffragiü tulerant, continuó prz uerecun | díaécampo fugiffe, Relíquiueró quííd grauíter ferebant, tribuno quodam plebís cócíonem przebente, Caton£ induxerunt, quí omnía quz futura erant& reipublícz euentura, qua(ía dijs edoctus praedixít,cíuesq; ín Pompeii& Craffum concítauít,qui íta fibi confcij elfentíta Rempub.admíniftrare cuperent,ut tíémerentCatoné pratoré fíerí, Tandem ve ro cim dom reuerteret,tanta multitudo eum profecuta eft,quanta ne omnes quíde íllos quipratores erantcreatí,C, deinde Trebonío legem promulgante deprouincijs confularibus, ut alter Hifpania Aphrícamt haberet, alter Syríam& Aegypti,& quibus uideret terteftribus naualibuscy copijs bellum inferrent,caeterí omnes cum defperarent prohibe repoffe,faperfederunt,necaduerfatí funt, Catoníautem cotradícereuolentí, uix tempus duarü horarái ad dícendum cóoceffum eft;quí cüm multa dícendo ac premíttendo tempus confumpfiffet,nó permiferunt ut amplíus loqueretur, fed mínifter eum adhuc dícente& infuggeftuftantem arripuít. Ciuínetíam cüm ex ínferíoriloco uociferaret, multig; exea returbatí effent, rurfus per líctorem apprehenfus extraforá tractus eft;ibíc relitus,Cato uerb fímulatq dímiffus eft,rurfus ad roftra magna uociferatíone reuerfus,monebat cíues nehocpaterent.Hoc modo cüm fepíus ex eo loco deductus femper redíret,molefté id fe^ rens Treboníus,íuffit ut Cato ín carceré duceretur:quod cüm fatum effet, ingens multi tudo cíuíum fequebat,& ipfe Cato ínterambulandum cohortarí ac monere contralegem nondefíftebat:quamobrem terrítus Treboníus, Catonem dímifit, Etílla quidem díes fru firaconfumpta eft, Pofterís ueró díebus partím mínís,partím largitionibus,uno praterea extribunís plebís Aquilo armís depulfo,ipfoq; Catone quítonítru audítü effe clamabat, foro deíecto, multis uulneratís,nonnullís etíam ínterfectís,per uim legem tulerunt: quod quidem tam índigné tuleruntboni, ut plerícy ftatuas Pompetj ob indígnatíoné cederent: fed hzc quídem fíerí Cato prohibuit. Deíndecum de prouíncíjs exercítug; Carfarí proro gandis referret,non amplius cum plebe egít Cato,fed ad ipfum Pompeí& conuerfus,atte^ flatus eftac predíxit ínfuam ceruíce Czefarem armarí,ídqg non uidere nunc, uerüm ením eotemporefenfurum effe, cüm proptergrauítate acpotentíam nec deponere ualeret, nec parterrezproíndeforeuteo tempore Catonís remínífcatur, íntelligattg non mínus utilítaJM! tisineffe fententíze fuz, quàm honeftatís atqp fuftítize Haec tamen Pompeius neglexit, con fifus felicitati fuz, nec putansfierípoffeut Caefar ab eo dífiungeret, Sequentíueró anno praetor factus Cato,non tantum uífus eft dígnitatis eí magíftratuiafferre,quantü demere, fepe nudís pedibus& fine togaad roftraueníens,& caufas capítales clarori uírorü eo ha bitacognofcens, T'radíderunt& nónullí,iudícíanonnung poftprandium,cüm uínü pouffeteum exercuíffe:quod tamen falfum eft, Cüm aute populus Romanuslargitíonibus corruptus tandj mercenaría opera fuffragijs uteretur, cupiens mederí huíc parti reípub, Cato, fenatuíi perfuafit decernere, ut híquí defignatí effent, fi null accufatore haberent, ipfitamen fudícium fubire atq rationem reddere cogerent, Hocperíníqué ferebant ij qui magiftratá petebant, íníquíus etíam plebs largítíonibus affueta. Itaq; cüm Cato poftrídie altoftra ueniffet,multítudo homínü ín eum ímpetum fecít,clamans,deteftans, ac percu^ tíensillum,quoad uníuerfi quí círca roftra erant,aufugerent.Ipfum ueró Catoné multítu dinepreffum atcp delatum,uíx roftrís apprehenfis contínerefe potuíffe dícunt:fed cüm in 1ofira fe recepiflet,erauítate& autorítate turbam fedauít,clamoresqy repreffit,& oratione ibita miti, attente auditus eft, turbatíonemq; omnem ex anímis deleuít. Ob quam rem dimáfenatu laudaret, Atego,ínquít,P.C.uos mínímé laudo,quí mepratore ín tanto pe^ ticulo deferuíftis,Hiueró quí magíftratum petebant,cüm finguli à largitíoníbus deterríti c'ientín unum couenerunt,cótuleruntg unufquifg duodecim míllía& femís drachmaumargentí,facta fponfione,ut qui ex eís perlargítione peteret,íd argentü perderet,atbi^ ttumad eam rem Catone elígunt,& pecuníam apud íllum deponere ftatuunt:fed ipfe Ca topecuníam quídem recipere noluít,fideiuffores tamen recepit. Cüm autem dies comitio Tum uení(fet,obferuans etíam fuffragía,deprehendít quendam ex fponforibus contra pa^ Caegiffe, ipfum damnauit,€ eíus pecuniaalis tribuit. Tli uero fuftitiam atcp integritate omínís admírati,poenam remiferunt,fatís poenarü dediffe fllum arbitratí, quedà Catone tetdamnatus.Sed ea res nó mediocre inuídíiín Catonem concítauít,quafi fenatus iud£ cum acmagiftratui uím atqj poteftate fibi arrogaret. Neq; enim ulla uírtus eft que magis inuidia contrahat, d(uftítía, quam potétía& fides populorü maxímé fequunt, INec; ením üntaxat in honore habent íuftos quemadmodü fortes,neq; admírant quemadmodum fa 1sidia comes MA- P-—r TT*: 1 4:»- HREHUM Plentes,uerumetía amát,atqy eís cofidunt; ex íllis uero quos fupra memoravi, aliostímét, iafütie, Q5 Plutarchi C alijspará credunt;pratereaarbítrantnatura magis quàm uoluntate íllos excellere;putan, tes fortitudine&prudentíam,alteram acrítate quandam,alteram robur ariími effe.luftum ueró quemuis effe poffeomodó prauítates repellat. Itagy íníuría maxime utínexcufabile uí tíum improbís dícunt, Quamobrem Catoní tunc omnespotentes atqj clarí ínuidebant& in primis ipfe Pompeíus,quí putabat Catonís gloríà fuz poteniía officere,atcy eade cav, fafemper quofdam fummíttebat calumníatores ín Catonem,quorü unus P.Clodíus,qui rurfus cum Pompeio ín gratíam reuerfus, Catoné criminabatur multü argenti fibí ín Cy pro expílauiffe:; Pompeioauté bellum inferre quód nuptías filíz ut índígnas repudíaffer, AdhzcrefpondebatCato,fe tantum argentí ex Cypro Romam detulifle fine ullo milite, quantá Pompeíus ex omnibus tríumphis acbellís, quibus uníuerfum terrarü orbem tur. baíTer,non attulerat, A ffinitatem ueró Pompeíj nund elegíffe, non quód indignum puta ret, fed quód non eadem ín repub.effet mens ac uoluntas. Nam fe quídem prouincia abft nuíffe cüm fibíà fenatupoft preturam ultr traderetur; Pompeiüueró partím pro fe acce piífe prouíncías,partímalijs procuraffe, nunc autem fex millia milítü ín Galliam ad Caf rem míttere,quos nec; Czefarpetieratà fenatu;nec ipfe Pompeíus autoritate fenatus con, ceífit:fed tothomínittantz armorít copíz,totequí, gratíz funtac remunerationes príu» tim elargítz, Imperatorem appellatum Pompeiumalijs prouíncías exercítusqy comififfe, ipfum ueró domí manere utfedítiones& turbasaleret:quíbus rebus manifeftum eft impe rium affectaríà Pompeío, Hocmodo Cato Pompeíü ultus eft, Erat M, Faoníus Catonis amícus atqj emulus, qualís Apollodorus Phalereus dicitur Socratis fuiffe, uir quem faci liter uerba mouerét,necid quidem modíceaut humané,fed ufq ad ínfania atq furore, Hic zedilítate petens repulfamferebat: cuí cüm faueret Cato, anímaduertít tabulas una manu omnes perfcríptas:ítacg hanc machínatíoné redargués,& tríbunos fuper ea re appellans, comítía díffoluít, Poftea aut& Faonío zdilí fa&to,& cartera pro eo munera obíuit,& fpedia culum edidit in theatro,propones certantíb,nó ex auro coronas,fed quéadmodü inOlym pícofieri folet,ex oleaftro. Dona etía attríbuít, Gracís quídem ex porro,& lactuca,& 1 phano, blíto,& apio:Romanís aute uíniíamphoras, carnes porcínas,& fícus,& cucume res,& lígnorü fafces; quor uilitatem alíj deriferunt, alij laudauerüt propter Catonisaw fterítate, Faonius ínter multítudíne fe cóijciens,& cum alijs fedens, Catoniapplaudebat, admonebatgy ut uíctoribus ea dona tribueretatteftabaturgy fe Catoni hanc poteftatécon: ceffiffe.In alio aute theatro collega Faoníj magnifice ludos faciebat,fed uníuerfa multíu do íllum relíquerat,&ad Catone Faoníumqy pro reí nouítate fe cótulerat,F'ecítauté Cato hzc,utdoceret oportere eum quí ludos faceret,ludís utí,&gratía magísac fimplícítatecer tare,dj tantos apparatus& fumptus ín rem non utilem confumere,& curas íngentescade caufa fufcipere.Poft hzc ueró cüm Scipio,& Hypfzus,& Milo confulatum petentes nó folümillis folítis ufitatísq; largitionibus, fed etíáarmís& necibus cotenderent, ac temeri/ tate X audacíabellum cíuile cocítaffent,quíbufdam cenfentíbus Pompeíü comítijs przfi^ ciendum,cotradíxit Cato,necj oportere, ínquít,à Pompeio legibus pracfidendá efle,(ed Pompeíoàlegíbus, V erüm poftea cüm per multos díes tría ueluti caftra fori obfiderent, cenfuítantedj fumma neceflitas cogeret, fponté& gratía fenatus eamrem Pompeio effe mandand3,ex duobus malís quod mínus foreteligens,ne cüm cíuítas feditionibusatgiat mís díuafflícta effet, tunc demü ín poteftate uníus deueníret, Dixítigit fententiáinfena/ tu M.Dibulus Catonis neceffaríus, qua cenfebat fol Pompeíü confulem defígnandum. Foreením utuel refpublíca quíet& accipiat Pompeio gubernante,uel melíori feruíat, Ca^ toauté affurgens cotra expectatíoné omníü Bibuli fententía laudauitafferens preftareut quzuís poteftas ín urbe fit, cj rempub.(ine magiftratuac prafidemanere. Se quídem ex pectareut Pompeíus rempub.fibí comíífam laudabiliter tueatur& gerat. Per huncmodá confuldefignatus Pompeíus,à Catonepoftulauit,utín fuburbanü ad feueníret: qui cum ueníffet,amíciffimé eum recepít, atque gratías egítrogauítq ut fibi ín confulatu gerendo adíutor effe uellet, fe ex illiusautorítate cuncta fa&turum. Ad hzc refpondiít Cato, fene príoritempore alíquíd unquá contra Pompeiüfeciffeinimíco animo, nec ín pracfentivt gratía eíus fibi copararet,fed pro utilitate reipub.femper locutü effe, Príuatím quídem ig! turfefe Pompeio affuturü fi Pompeius íd poftulet,publícé ueró etíam fi no poftulet, om nía perfcrutaturü,Etfané íta fecitutpromiferat. Prím& ením magnamacnouam poenam aduerfus decuplatores Pompeío ftatuente,prateríta condonanda cenfuit,futura uero pU nienda, Neg; ením finemprzterítori facínorum faciliterreperiri poffe, nec noua pozna qua nuncímpofiíta eft;punienda effe delicta tunc comíífa, cüm lex alíam poena cda eí Cato V ticenfis. 194. 1 Deínde cüm multi fummi uíríi hac ipfa legereipoftularent, Pompeíusi interdá proami citía& familíarítate eorü fe facilem praeftaret, remítteretijy feueritate, increpabateum Ca^ touehemeter atqy excítabat. Preterea cüm Pompeius coómendatíones reís dari ín ífudicijs confuetas per lege uetuiflet, ac poftea ipfe Munatío Flacco cómendatíone Ícripfitfet, Cà^ toquíín eacaufa iudex erat,cüm recítarí coepta effetPompeij comendatío,aures manibus daufit,legíqy illam prohibuit, Flaccus ueró ipfum ex iudicibus reíecít,& quídem poft ora^ um caufam,fed nihilominus codemnatus eft, Omnino aute dífficilís atcpanceps fcrupu^ lus erat Cato ijs qui ín íudícíüi uocabant, Nullus enim reorü habere íudicé uolebat Catonem,€ tamen rerjcere formídabant. Nam multí eo ipfo condemnati funt,quód Catonem rejciendo no fatís confiíi fuz ínnocentíz uídebant. Multís etíam ín magníopprobrij par temobíjciebaf, quód Catone iudicem oblatü recipere noluíffent, Poft baec cüm Caefar ín Gallía magnas haberet copias, Romz ueró pecunía, largitionibus& amicís pluríma pot ftunc demü monitiones Caronís díuantea predicta Pompeíü quafi dormíenté excíta^ runt:cumqp etíà tunc piger uíderetad Caefare compefcendà, perrexit Cato confulatü pe^ tre, quafi confeftím arma Cefarí arrepturus, eíuscy infídías patefa&urus,Copetítores Ca ionís duo fuerunt, ambo gratíofi, quorüalter P.Sulpítíus plurímü Catonis autorítateac potentía omní tepore fretus, no recté tunc facereuídebat, nec fatís gratü fe eroa Catoné prxftare.Ipfe tamen Cato nunij queftus eft,fed míniméadmírandum effe dixít,ti id quod quís maximü bonü effe putat,alterí no concedat. Senatuí ueró perfuafit, uti ipfos qui con Íulatá peterent;perfe Ro.populü appellare fuberent,necper alíos quic agere: ob quod aíá magis homines fibi aduerfos fecit, quafí nó folüm accipiendi pecunià,uerumetià gra tám concedendi populo Romano reuerentía abftuliffet. Ad hec accedebat, quód necipfe aldicendü pro fe fatís ídoneus erat,fed dignitate morü potíus conferuare uolebat,dj com pelando atg; rogando dignítate magíftratus acquírere: necy utamíci hoc facerent permít ibat, ob quod multitudo capí& deliníri folet, Itag; uíctus à copetitoribus confulatá non obtínuít:& cum eares no folüm íjs qui repulfam tulerit, uerüm amícís quog& familíari^ busruborí effe foleret,& triftitía atqj calamítate per multos dies afferret, ipfe Cato íta negligenter íd tulít,ut fequenti díe unctus ín cam püdefcenderet,& poft prandíum rurfus ut M lolebat(íne calceís& tuníca ín forü ueniens, unà cum familiaribus ambularet, Hoc fad Catonis Cícero reprehendít,quód rebus pofcentíbus ut conful fieret,non ftuduerítpopu lum humanitate delínire,fed eria ad reliqu& tempus defeffus fuerit. Atqui preturá quídem rurfus petíjt,ídgy illa de caufa fe facere díxít, quód no íudícío populi Romani, fed uíolentiaatgy corruptione quorundam homínü ín ea petitione fuccubuiffet, At confularibus comitis nullam fraude adhibítam, fed nó fatis populo Romano fuos mores probatos fuiffe, quos ned; mutare ob eam caufam, necg cum íllís utat, uelleferurfus perículü fui facere, In decim Caefar ín bellícofiffimas nationes ímpetü feciffet, easqp fuperaffet, Germanos etíá citra foedus bellolaceffiffet,& trecentahomíni millía occídifTet, alijs ob rem profpere ge fàm fupplícatíones decernentibus, Cato cenfuit ipfum Cafarem ijs dedendü quíbus con tafedus bellá íntulerat, neq; facíendü ullo modo utipfi ín featqy in rempub. tantá polluloné recípevent, Attamé, inquit, dijs immortalibus gratías agendas efle, quód pro hactan Giímperatorís noffri temerítate,ín exercitii noftrü poenasnon uerterüt, fed reípub.peper crüt.Dehís Caefar certíox factus, epiftola Ícrípfítad fenatá,in qua multa maledícta in Ca (onem cogeffít. C) ua lecta, Cato ipfe afTurgens,nó ab fra fle; abobtrectationealíqua,fed à;iíngenío atq; ratione crímína qua ín fe dicta erant;furgío fimilia efTe oftendít,& lud alí qutpompamá cótínere.Deinde ment& Carfarís ab ipfo ínítio patefaciens,& omne illius wluntate quafi ipfe focíus atqy cofuratus foretaperíens, ac docens, non Brítannorü neg; Celarü filios, fed ipfum Cafaré effe formidandum,iíta mentes omniíü mutauít& acuit, ut anícos Czefarís ueheméter poenítuerít, quód eiufmodi epiftola in fenatu lecta facultatem atoní dedíffet,ut uerbís pro íuftitía factís, Cefaré merito& iuftiffimeredargueret. Nihil ümtá fenatu dectetü eft, uerba duntaxat habíta, oportere Carfarí fuccefforé dari, Amicis 2larís dicentibus ut Pompeius etíáarma deponeret,prouíncíasqy dimitteret, quod ni fa dit Czfare quoq; non effe facturü: iam illa uociferans Cato quz ab inítio praedixerat, ad^ ventre fcilicet uírü,& manifeftiíTimé uim afferre cum illís ipfis copijs, quas à decepta cí^ U'àte adeptus foret, apud plebem quide qua Carfarí fauebat plurímá, promouit nihil, fe^ Tatum uerà ín fuam fententí traduxit. Deínde cumArimino Cefar occupato adurbé con t'ndere diceretur, híncíam uniuer(i Catonem íntuebant,tam Pómpeíus,quám ceteri om T5jutpote quí primus omníà ifta uidiffet, Dixit igitur Cato:Atfi js que ego predicabam Catonis toleram tia in confulatus repulfa, Plutarchi C crediídiffetis P,C,nec uni nunctímeremus,nec etia ín uno[pes noftras haberemus, Pom peío ueró refpondente,prouídentíus eaà Catone pradicta,amícitíus aute à fe facta, conf; luít Cato uni Pompeio coómíttendá ut uídeat ne quid refpublíca detríméti capiat, Etenim eorundem homínü efTe folet, magna ínferre mala;ac repellere, Pompeíusigitur cüm ne exercítü paratum haberet,nec quas tunc delígebat copijs fatís credendum putaret,urbem deferuít, Cato ueró cüm Pompeíü fequi decreuiffet,mínore eíus filíü in Brutíos ad Mun tíum mífít,maíore uero unà fecum duxítidomus autem& filíarü fuarum gratía, Martíam rurfus accepít,qua tunc uídua erat,& ab Hortenfio haeres relícta, Quod eius factá maxi mé Cefar carpendo auarítía Catonís crímínarí conatur, Nam(iíndigebat,ínquit,cur eam dímififfetzfin aute non indigebat,cur cam recepiíTetz nífiuídelícetíllam muliere tanquam eícam àpríncipío pofuí(fet,& iuuene dímífiffet ut diuite reciperet, Ad haec auté que à Cz faredícta funtprobé illa conueníunt quz díxít Euripides ín eos quí Herculi tímiditatem exprobrabant;Prímüm que fas eft dicereznam dícere fasnon eft,tímidum efTe Herculem, Namperfimile eft Herculi tímíditate animí obijcere,& Catoníturpítudine quaftus, An ueróimproband fintha nuptíz, alterius erat confiderationis, Sed poftip Martíam rece pít,& curá rei familíaris;ac filías eí comifit,ipfe Pompeíü fecutus eft,à qua die feruntneg capillos neq; barbam depofuiffe; luctum uer ac moeftítía pro tantís reipublicae cladibus, fiuefuperarent, fiue fuperarentur, eodem modo femper obferuafle, Sortítus autemSici liam prouíncía, ac Syracufasprofectus cüm audívíflet Afiniü Pollionem cum multísmi litibus Meffanam traíecíffe, mifit qui eius traíectionís caufas ab eo perquirerent; fed cim ab Afinío contrá,rerum nouatarum Roma caufas rogatus effet ipíe,& fimul cognouiffe Pompeij fugam ex Italía, res díuínas permagná obícurítate multos ín fe errores habere queftus eft; fíiquídem Pompeio in hís rebus quibus níhil íuftitíz inerat, femper díj fauif fent,tuncueró patríam feruare cupientem& pro libertate pugnanté deferuerínt, Qua quam ítag; A fintü ex ínfula deturbarepoffet,tamenne Sícilíam cladibus belli inuolueret, abeundi confilía fumpfit,monitis prius Syracufanís ut de falute fue cíuítatís prouiderent, Dyrrhachiáad Pompeium nauígauít, Cüm ín caftra perueniffet,femper in eademfenten tía fuit;cenfebat ením oportere utbellum protraherct, fperans uttraciu temporís rz míti D garentur, nedy ferendü putabat ut populus Romanus feipfum pugna ferroqy trucídaret, »uafit etíam ut Pompeíus caterítp prímarij uiri decernerent, ne qua cíuitas focía autami ca populi Rom.díriperetur,néue quifquam Romanus cíuís extra aciem interficeret.Hac illehumanítate multos mortales ad partes Pompeíj conuertít.Miffus deinde ín Afíam,ut apparatus nauium delectusq; milítü acceleraret,fecum duxít Seruilíam forore,& Luculli puer&exSeruilíagenítá, Nam Seruilía quídem poft morte uiri fe Catonis poteftati fub/ iecerat,eumg; fponte fequebat ob aduerfam impudicitíz famam abftergendam. Verunta men Carfarne ín hac quídemparte Catoni pepercit,& in catterís quídem(utuídetur)nihil erat opus Catone, Nam íj quiáà Pompeio mifli erant, fumma cum dilígentía cunciaperfe cerant, Rhodios duntaxat autorítate atq; oratíone fua permouit,& Seruilíam íllicatg pue rum relinquens,ad Pompeíü redijt cum magnis terreftríbus atqj naualibus copíjs, Atque in eo tempore maxímé Pompeij mens ac fentétía cogníta eft, INam cüm naualíbuscopijs przfícere Catone decreuiffet,& haberet naues pugnaces circiter quíngétas,praterlybur nicas& exploratorías& fcaphas, fubító mutauit fententia, Bibulumg clafsí pracfecit; pu tans non id laborare Catone ut afar fuperaretur, fed utomnino refpublíca liberaforet, tam Pompeío quàm caterís potentibus é medio fublatís,Sed ín quadam pugna quz Dyr rhachij comíffa eft, cüm ipfe Pompeius ad pugnam milítes hortaret, ducesqy idem facere fuberet,tacentibus cunctís Catooratíoné habuít delibertate,de uirtute, de gloría,de con temnenda morte,quz ín philofophía dídícerat, prouttempus patíebat differes, tandemqy oratíone fuam ín deos conuertens,utpote prafentes,& íllos intuentes quí pro patría pu gnaturí erant,íta mílítá anímos incendít,ut cum fummo clamore,fummod decernédide/ fiderío pugnam depofcerent,omnestg Cafaris cohortes ea díeín fugam uerterent,nifi Cc faris fortuna,& Pompe ínfelícitas obftítifTet,ut ín eius uíta Ícripfimus.Tuncautt omnt bus ob ea quz gefta erantltítía exultantíbus, Cato ipfeplorauít patríze fortuna,& ambi tione deteftatur,cernens multos ac bonos cíues ín acíe cecidiffe. D'einde Pompeius Cafa rem perfecutus cüm ín Theffalía ueniffet, multe copíz Dyrrbachij effent relicte, pre terea multe pecuníe,multi Ro.cíues,omníü cuftos atq; dux Cato praeficit, datis fibí quin decím cohortibus, A tq íd fecit Pompeius quía Catonís prafentía formidabat, quéutab' fentem firmifsimü uictis refugía fic prefentéui&ori fibi minime conceffurüexiltimabo Cato V ticenfis. 295 k necpermí(Turum utpro arbitrio uictoríi exerceret, Accepta deíndeapud Pharfaliam clade inea fententía fuít Cato,ut fi Pompeíus interí(fet, omnes qui fecü erantín Italia reduce ret ipfe uer folus tyrannídem fugeret, atgp ín exilíü iret;fin aute Pompeius euaíifTet, om^ níno copías illas Pompeío conferuare, Hac ígítur mente ín Corcyràubí naues erant dela^ tuscüm Cicerone ibi offendifTet, perrexít prímü omnes copías illi tradere,& fefe eí fum mittere, ut decens erat pratoríü uirum confularí;fed Ciceroneno recípiente,& ín Italíam abeunte, cogníta Pompefj uoluntate, quí cüm mínítne tempus expofceret, eos quí ín Ita lam nauigabant,afficere fupplicijs,& ín prímís Cíc?toniíip(i manusafferre cogíitabat,prí vatimipfum corrípíes Cíceroné ex manifefto perículoliberauit,&ceterís facultate abeun di praítítit, Arbitratus uero Pompeíü Magni in Aegyptü autLibyam peruenífie, ad illi ireperrexítcum omníbus copijs, data príus poteftateabeundi ijs quíno uoluntarie feque rent, Catoní oram Libya prateruecto fit obuíam Sextus Pomperj filius mínor natu, qu£ morté patrís nuncíauít, Cuíus morte cüm uníuerfi grauiter ferret, nec alium d Catonem duct fequíuellet, Catopudore fímulac míferícordia uíctus,uíros bonos, quíQ fpecímen fideifuze x díderantíam;deftítutos& ancipites ín terra peregrína deferere noluit, fed prín dipatá fubijt,&C ín Cyrene perueniésa Cyrenzís receptus eft, cüm paucísanté díebus La bien& exclufi(Tent. Fic cümaudiffet Scipionead Iubam rege ferecepifTe,& Appíü Var Aphtíce praefectá unà cum Scípioneeffe, profe&us ad eos pedes hyberno tempore,muL, tísafínis quiaquá ferrent congregatismultü praeterea comeatü ferens, multos etíam cur rus ducens,& infuper homínes quí Pfylli nomínant, quí morfíbus ferpentá medent ore trahentes uenenit, X ipfos ferpentes cantibus mítigantes, fepté contínenter dícbus íter fe citipfe femper abfq; equo& uchículo agmen pracedens,In ccena ueró fedebatinam poft Pharfalícam pugnhoc quoq; príori mocftitiz addiderat, ut nuni faceret nifi cóm dormí itt, In Aphrícahybetnis peractís exercitü eduxít:erant militi círcíter dece míllía, F.es au^ tempeífimo loco erat,Scípione& Varo fimul contendentíbus,& ob íd lubam obfervan tibus,homíne propter opes& potentíatumentís fuperbize, qui prímo Catonís aduentu tronüfuum medium pofuit ínter Scípíone& Catone; quod cüm anímadueiteret Cato, fublaa fella ad alíam parté fe cotulít,& Scípíone ínter fe& Iubam mediü fecít,quandj fibí ? ínfenfumatq ínimicü,utpote qui librü aduerfus illum zdíderat, Athoc quídemno atten dunthomínes Catonís factum: fíueró Phíloftratü ín Síciliamedíum arnbulans habuit in tonoré philofophíze, illumaccufant, Tunc ígitur Iubz ínfolentía repreffa,quí quafi fata pas effecerat fibi ijs quí cum Scípione erantomnibus concilíatís, cüm duce Catone cun» Gifequi uellent,& praecipue Scipionis ac Vari milítes,negauitfe contra leges imperia fu Kepturit,quas ut feruaret,aduerfus Cefare bellá gerebat, neg; fe propretoredum procon lulad(itantepofiturü, Nam Scipío proconful prouincia obtínebat, fpes& nonnullís erat ínScipíonís nomíne;quafi ín Aphríca id efferad ui&toría fatale. Accepto ítag; Scipío prín^ dipatu,cum ille ftatím Jubzegratía omnes V tícenfes quí ín tate eranttrucidare uellet,urbeni funditus euertere, utpote cum Carfarefentíentes, Cato obftítit. Atteftansením ac uxiferans ín concilio uix crudelitatem eorá coércere potuit,ac partím V tícenfia rogatu, putim ex Scipíoníis fententía, cuftodíam V tica recepít, ut neg ínuita neq; uolens partes Craris fequeretur.Ea urbs opportuniffimo loco fitaj& abundé munita erat,magís tamen àCatone confirmata eft, Nam& annoneuím íntroduxít,&moenía turribus ,uallo,foffaig muníuít, praefidíagg impofuit. Cíuesauté quícunq; puberes erantablatís armís pro turri bus collocauít,reliquosín urbe contínuít,uehemenrí diligentía adhibita, ne cuiquam eo^ rum inferret íníuria,nec inferrealijs ipfi poffent. Armaueró& pecunía& frumentü índe alcaftra míttebat,habebatqy eam urbem quafi horret bellí, Quod auté Pompeío Magno Príusiidem tunc Scipioni fuadebat, ne figna conferret aduerfus homínes pugnaciffimos, ed protraheret bellum,tempusqy contereret, quoad tyrannídís acies obtunderet, Sed Sci po Catonis confilía neglexít,&aliquando etíam tímiditate exprobrauit,fcribens ad eum, atis non efTe fi ípíein urbe fit&t moenibus circundet,nifi etíam caeteros impediíat quó mí. l5 eaqueoptíma factu funtexequant. Ad hecrefcripfit Cato, fe parati offerens cum ijs OPijs quas ín Aphrícam duxerat, in Italíam traíjcere,& Czefaré ab illis ín fe conuertere. um ueró hoc quoque Scípioafpernaretur, manifeftiffimé cernebaturín Catone poeni» (ntía;.quàód príncipati conceffiífet eí, quí neg, bellíartíbus ualeret, neg; fi fortuna alíqua WIceretremperatéuictoría ufurus foret, Quamobrem& fecum ipfeagitabat,&familíari U5 patefecit, fe nóbonam fpem in bellum habere propter ímperítíáac fuperbíam ducis, «etam fi Czefar ipfe fuperaretur, fe Romae nó manfurum, fed ín exilío futurum propter Lifer 4 Catoneun Set tonem eau. Plutarchi C crudelítate€ fuperbíam Scipionis, quííam tuncínfolentes mínas aduerfus multósfada, Oratio Catonis ad Rom. ret, Eteuenít quídem cítíus d$ expectaret Cato,utà Scipione male pugnatü effet,& príma nocte quidamá caftrís ueniens tertíaante pugnam cómíffam díe, Cacfaremá uíciffe nun. cíauít, capta etíam eífe caftra, Scipione& I[ubam cum paucis euafiffe, relíquas omnes co, pías fundítus effe deletas. His audítís, uníuerfa cíuítas ad huiufmodi nuncíü attoníta uix fe íntra moenía cotínebat.C)uod cüm anímaduerteret Cato,fíngulos monendo atqp confo lando,quódnon tanta effent,quanta nuncíabantur mala,fed rem uerbís augerí,trepídatío nem fedauit, Poftrídieueró Romanos cíues quí V tícz negocíabantur,quoráü trecétos in confilíum delegerat,per pracone ín templi Iouís accírí íubet:quo facto,uenítipfeín tem, plum fineulla trepidatíone,uultupacato,quemadmodü príoritempore folebat, librum in maníbus tenens:dumilli cogebantur, lectítare caepít.Erantín eolibro fcríptz rationes re rum quas ad bellum praparauerat,ínftrumentorü,armorü,frumenti,baliftarum, Coaáo aute confilio, íncípiens ab ípfis trecentís uírís, laudauítfidem& ftudíà eorá, quod confi lio,quód corporibus, quód pecuníjs bene derepub, meruiffent: deínde cohortatuseft ne fpem abijcerent,neuein díuerfas partes aufugerent, fed feín unum cótínerent, foreenim uteo modo plus roborís ín refiftendo haberet facilius à uíctore falute impetrarent.Pro, inde fibfjpfis confuleret ínutra uellentparte: fitamé perículís fefe obíectare uelínt,& pro libertatepugnare,fe no folum uírtutéeorum laudaturíi, uerumetíá ducem acífocíü fe pre ftitur&i,quoadextremà forte patríze experírent, quae nec V tíca fít,nec Adrumetü,fed Ro, mana urbs,quz fzepe maioribus perículis euaferít,& fefe receperit, IVIulta quídem effeil/ lis ad falute parata,& praecipue quéd aduerfus eum homíne bella gererent,quíátempore acfortuna totus penderet, Hífpanía ad Pompeíü iam defecíffejurbem ueró ipfam Roma nam nondum.rená feruítutís propter ínfolentíà recipere, fed grauíter ferre,& ad res no» uas confpírare, Denícg hoftem ipfum pro exemplo habendG, quí nullum recufet perícu^ lum ut patríá fuam ac iura fubuertatquod cüm ille faciat pro iniuría, quanto magís eos fa^ cere decet, qui fi uíceríntfelícítate adepturí, fi uíncantur gloríofifsíma morteobituri fint; Deberetamen ípfos perfe confulere, deos precantes utpro uírtute quam fuperíorí tem^ porepraftiterunt;ea res felícítereueníat, Hac cüm díceret Cato,plurímíi oratione eíus du cebantur,acfortítudíne homínís humanítatemg; intuentes, quafí perículorü ímmínentiü oblíti feofferebant, ut corporibus& armís eor& arbitratu fuo utere, utpote folus omníü inuíctí(simus dux,& cuíuícác fortunz uictor. Satíusem foreuteum fequentes moreren tur,d fi eo deferto falutem recipiant. Cüm ueró quídam cenferetferuís líbertate efTe dan^ dam,& pleríq eíus fententíà laudarent, negauit Cato feullo modo id paífurüi:neqy ením effe iuftum,ned legibus confentaneü:fitamen domínilíberare uelínt,recepturum, quod cum multí pollicerent,íufsít eorum nomína zdiatqp fcríbi.fic concilium dímifit. Nec mul tà poftafferuntur fibi líterz à Iuba& Scípione, quor& Iuba quídem cum paucís ín mon te quodam latebat, Scípío auté non longé ab V tica naues confcenderat,atcj ín portu ipfo euentü rerum expectabat, Ambo à Catoneper líteras poftulabant quid fibí agendum ui^ deretur, Iuba expectare etíà fe fcribebat, ut relí&ta V tíca cum exercitu obfeffo fibifuccur^ rat. Cato ítacy eorü tabellaríos quoad príora confilía firmaretur,retínuit,Et fenatores qui^ dem prompti(ífimé feruos dabant,manumíttebantty,& armabant: czeteraaute multitudo; uelutí nauícularij, foeneratores,& caetera huiufmodi turba, quí maxímá partemfortunarum fuarum ín feruís habebant, mírü ín modumrefríxerát, V elutenim corpora quxdam faciliter íncendunt,& rurfus remoto igne cító frigefcunt: fic dum praffens erat Cato,uer fabaturg; ín eorum oculís, ad uírtutem íncendebant: cüm ueró dífcederet, atq ipfiperfe erant, Czfarís formido plus ualebat quàm honefta confilia, Qui ením fumuszaiebantilli, cutue bellá íínferre paramus? INónnehiíc eft ille Caefar quí omne Romanorü habet poten^ tíam: Noftrüm aute nemo eft Scipio, neq; Pompeíus, neq; Cato, fed quíbus temporibus uníueríi mortales tímídíores funt quàm oportet, ín hís temporibus nos pro libertate Ro^ manorum ex Vtícapugnabímus aduerfus eum qui& Catonem& Pompeí ex Iralía pe^ pulit'Etferuosaduerfus Czfaremliberos faciemus, quítantum libertatis ipfi habíturifu^ mus, quantum ipfe Cafar nobís concedet? Cognofcamus nofipfos dum tempus eft; ve níamq; petamus á uictoremíttamusq; ad eum homínes quí illius iram deprecentur. Hac multorum uerba erant, nam reliquí uím aduerfus fenatores parabant, putantes fí eos ca perent,& Czfarí darent, fore ut íra Caefarís mítígata facilius falutem impetrarent. Que cum CatoaudifTet,nihíl hanc mutatione reprehendít,ScipíonitamenTubed refcripfitne Viíc&accederent.Cüm ueró magna manus equítáà pugnaquz ínter Cafare& Sen commíll. Cato Vticenfis. 296 1 comiffa erat, euafiffet, miffi funtad Catone tres legatíonon tamen omnes eadem mandata habebant, INam alij ad Iubam eundum fore cenfebant, alij Catone ducem pofcebant, alij Vtícam accedereformídabant, Heec audíens Cato, M.Rubrio operá dedít ut nomina eo^ rum reciperet quíferuos ad bellá manumíttebant, Ipfeueró fenatoríbus alTumptiís, V tica il egreffus tribunos equít& conuenit,€osqy rogauít ne fenatores proderent, neq; lubam po^ tiusquàm Catone fequí mallent, fed ín urbem accederent,ut feipfos caeterosqp feruarentz Ji effe quídem urbem ipfam ínexpugnabile,& multorü annorü uíctum habere, omniíqg; ap^ 4 paratu bellí abundare,Ea cüm fenatores multís cum lachrymís precaren£,prafedi equítà adequites retulerít, Cato íntereaín quodam aggere unà cum fenatoribus fedens, reípon faequítum expeciabat.Inter haec M. Rubrius accedít cum fumma indígnatíone nuncíans motü ín urbe fierí;quod cüm auditi effet;alijs quidem ín lachrymas lamentationesq; converíis, Cato eos confírmaretentabat, Nuncij pofthaecab equitib.uenereacerba poftulan tes;aiebátením necg Iubam ducem fequivuelle pro mercede, neg; Cafart ullo modo tímerefi Catone habeant duce, V tícenfibus tamen ex Pharnícía profectís,homíníbus infídis, nullo modo íntra eadem moenía fefe cóíuhicturos: nam fimulatq; Caefar copias fuas ad ur^ bemadmoueat,ínuafuros effe Romanos attp prodíturos: proíndefiuellet Cato eorü ope» raad bellum uti, V tícenfes omnes uel expelleret utbe,uel íntra moenía trucídaret; quod fí"M faceret, V tíca fe acceffuros pollicebant,Ifta Catoni afpera nimii&intolerabilía uiia funt,' benígnétamé protépore refpondit, fe deeareuná cum trecetís deliberaura: atcpítaínur bem regreffus offendíthomínes no clám;necy latenter, fed corám reclamantes fiquís con tra Cart ímpellat,cui nec poffe febelláinferre;neq; uelle dicebant, Nonnulli etiam uo» cs contra fenatores íactabant,capiendos effe íHlos,& Cafarí dedendos, Sed ipfelícethzc audiret,tamen nO audire fímulabat,& erat quidem fubfurdafter. Vt aüitequítes abírenun dati funt, tínfens ne trecenti ílli uiri cotra fenatores aliquíd molírent, profectus unà cum amícís,cüm cerneret eos íam proculabeuntes,equo accepto confecutus eft, Et equítesCa tonem intuentes cum fumma ltítía conuerfi eum receperüt,adhortantes ut unà fec effe uellet In hocloco ferüt Catone lachrymaffe,dum pro falute homínü fenatoríj ordínís,mí^ litesprecaret;manusq tetendiffe,& nonnullorü equosfreno captos uertífTe,armaty ipfo» P rumtenuíffe, quoadab equítibusextorfit, ut ea die fuxta V tíca morantes fecurítate fenato tibus przeftarent. Vt ígítur eos reduxit,& alíos quidem portís, alíos arcí cuftodes impo fuítjmagnus metus plerofq; inua(it,ne poenas darent mutata uoluntatís.Poftulabant ígí^ tut à Catone ut eos adíret, Atfenatoríj pro Catone folícítíeum retínebant, neq; dímiffu^ 10sfe, necg prodíturos qui ín tantís perículis eos feruaffet, praedicabant, Manifeftíffímus enim,ut uidet, fenfus erat& zelus& admíratío uírtutís eíus cundtís quí V tícae erant, cm ipfenihil fímulate,níhil dolofe faceret:uír quí cum diu antea morte fibíafferre decreviffet, l. ingentes tamen labores& magnas curas proalijs fu fcipíebat, ut cüm czeteri omnes fecuré! im uífuere poffent, efTentg; à perículo liberatí, tunc ipfedemü mort& obiret, Erat occulta ius deliberatío ad mortem, quanquá pro caterís affiigeretur, V enítigitur tuncad trecen tosfolus, quí cüm eí gratías egiflent,rogaffentq: neeosín fufpicione haberet, fed fidei eo» rum crederet,€ fi omnes Catones nó elfent,neq; tantam magnítudine animi prarftarent, milerendá effe eorü ímbecillítats: cenfebantad Czfarémíttendum potíffíimü pro Cato^ nísfalutesquod fi Caefar non concederet, ne fi ipfis fponte offerat, eratía eius accepturos, td quoad fpírítus füperfitaduerfus eum proCatonepugnaturos.Cato eorá fententía lau daa,refpondítutpro feipfis(fiíta uellent) Cefare precarentur,pro Catoneauténullo mo Catonis mire dofacienda. Nam uí&tora quidem effe deprecarí,& eorüqui erraffentueníà petere: fetie- conflantie, 70 peromné aetatem ínuíctá fepraftitífTe,& Caefare boneftateatq iuftítíalongéfuperat? fe Nec effeuíctum aut captum Catone,fed ípfum Cefare, quibellum quod íandíu contra Patriam parabat, cm fzepe ídnegaffet, nunctandem couícius eftagítaffe, Hzclocutusa^ lt.Cüm ueró audíret Cxfarem cum omnibus copijs aduentare, Dfj boni,ín quít,ut con trauiros,ad nos ille,&ad fenatoríos couerfus,monuit ne dífferrent dum equítes adeffent, alutí fuze prouidere, Etomnibus portíspreterunam quead mare profpíciebat,claufis, na ues fuís affienauit,ordínauitü uniuerfos fine trepidatíone ullaaut tumultu,egenís autem tenuioribus pecunia tradidit, Deínde cüm M, Odauíus cum duabus legionibus baud Procul ab V tíca caftrís pofítís,à Catone poftularetut pro imperio definíret, Cato niíhílrePondit fed ad amícos couerfus, Q uís fam mírabit, ínquít, fi res male geflaeft, quandoín Pamorte cupídítatem domínandi ín noftrís hominibus cernítís? Inter hzcaudíens equi ''* am abíre uolentes V tícenfía domos díripere, cutfím ad eos profectus, prímís fpolía e X.(ipis ti out i) unti ent i Plutarchi C manibuseripuít,ceteríueró omnesabiecerunt,& cum fummo rubore difce(Terunt, Dofi hzc V tícenfes ín urbe reductos orauít ne Czefaré contra cíues Romanos quiV tícz erant irritarent, fed comuniter pro omnibus falute peterent;ac rurfus ad mare rediens, curauit eos quí nauígatutíerant,& amícos hofpíte$qy coplexus dimífit, Filio perfuaderenon po tuít ut unà cum czterís nauigarer,necg ením putabatullo modo patr effe deferenda, Erat auté etíam quídam Statílius zetate íuuenis, mente ualídus, Catonís imiítator,huíc fuadebat Cato ut índe nauígaret,nec Cefarís fibi inímíci expectaretaduentü,Q uí cám fe fa&turum negaretrefpícíens Cato Apollonídem Stoícü X Demetríü Peripateticü,ínquit: V eftrum hocopus eft iuuene leníre,€ ad curam fuí ipfum couertere.Totam noctem€ magnápar tem díeiín dímíttendís amícís, X pecunijsdandís confumpfit. Deínde L, Caefar C, Cz(, rís cognatus, quíàtrecentís ad Caefarem mítteba£, à Catone poftulauít, quemadmodum fibi uerba facienda uideretur pro falute cíuí Rom.INam pro te quídem,ínquit,& manus apprehendendz,X genuaamplectenda erunt. Cato ueró nullo modo id faciendá refpon, dit,fibíi enim ípfi,(ifalute petereuellet, ad Cafarem eundem fore:fed nolle fe tyrannogra^ tías agere pro ijs rebus quas contra leges per íníuría facíat. Nam contra leges facítqui falu tem datquafi domínus eorü,quíbus nullo modo domínaripoteft. Quemadmodum tame ille preces Romanorü cíiuíum exaudíat, fimul confiderare uelle, Hzc unà cum L. Caare mediítatus,cum fílío amícísqg comítatus eft,amplexusq; uirum dímifit,& filium fuumami cosqy reduxit, Btcüm czetera multalocutus eft, tum íllud preceptá fílio dedít, ne unquam ad Rémp.fe conferret. Nam ut íam digna Catonefaceret, nullum effefocá in repub.aliter auté ut fe gereret,turpe effe, Poft hec cum aduefperafcerer, balneü intrauit,& ínter lauan dum cum(ibi Statilij ín mente ueniffet,alta uoce Apollonídem uocauít,petijiq aníuuene dímífi(fet, eíuscy magnitudinem anímí repreffi(fet,& an ílle nauim afcerrdiffet fe ínfcio& infalutato. Refpondente Apollonide,fe multa cum íllo uerba feciíTe, uer perfeuerareil, lum ín fententía, ut omnía faceret qua Cato ípfe faceret: fubrídens Cato, athoc, ínquit, confeftim apparebit, Poft lauacrü cum multís caenauít fedens, quemadmod& poft ciuile bellum confueuerat:negp ením íacebat nífi cüm dormiret, Coenaueruntcum eoomnes fa mílíares,& V tícenfíü magiftratus, ac poft ccená magna& iucunda difputatio agitata eft, Cüm deinceps philofophíz quaftíones proponerené,quoad peruent eft adílla,qua Paradoxa: toíci uocant, uelutí, folum uírü bonum líberü effe, omnes malos effe feruos;ad^ uerfus q ux cüm Perípatetícus pugnaret, uehementer ín ea dífputatíone accenfus Cato, extendít dífputatíoné míro certamine, ítaut omnes fufpicarentur íllum uita fuz finem fa curum,atgj à rebus humanís mígraturü.Itag; cüm filentíum poftuerba Catonís fequere« tut,anímaduertens Cato eorü moaeftitíam,conatus eft timort auferre,& fufpicíoné quam anté conceperant, remouere, Quamobré curas rurfus íllís iniecít pro praefentibus rebus, quafi pro illis qui nauigarent folícítus foret,& pro illis quí pedeftre iter facerent, cüm per defertaloca€ aque expertía tranfíturi effent, Hís illedíctis conuíuià dímifit,& fada cum amicís deambulatíone, quz illípoft coenam confueta erat,& ijs quí excubíjs preerantea qua tempus pofcebatlocutus, ín cubículü íre capít;abíensqy fili,& amicorü quenq; ma gís quàm príus confueueratamplexus eft,ex quo rurfus fufpicíone prabuítnecís futura. Cubículum autem íngreffus, cepítín manibus líbrum Platonís de aníma,& maxima par te eíuslibrilecta oculos extulít,& cüm nó uideret enfem pendeére(furrípuerat nand eum filius dum coenabatur) uocato feruo,quís abftulítenfem popofcít, Atillo tacente; rurfus legere íncoepít,& quafi non feftinaret,fedalía de caufa enfem quereret,ut adferretur man dauít: quod cüm ille non faceret, atqj ipfeíam totum librum perlegiffet, rurfus fingulos feruos uocauit, X maíoriuoceenfem repofcere coepít, V num etíam ex feruis pugno per^ cuífit,ex quo cüm eí manus tumefacta fuiffet, grauíter íam íd ferens,& uociferans feiner memaá filio atqj feruís prodí,nó príus deftítít, quàm filius cum amícís uenit,& multís cum lachrymís fe fupplícem obtulít, Cato autem torué ipfum profpicíens, An me, inquít, infa num putas,quínon rationibus, fed ui compefcíse Quid meueró nonlígas patrem, actan^ diu ín uínculís tenes,donec Carfar occupet nullo modo refiftere ualentem: Sed níhílagís míhí crede,no ením míhí enfe opus eftad morte, Nam fibreue tempus fpírítü preclufero, & fi caputparieti incuffero,morípoffum, Hzc cüm díxíffet, adolefcens lachrymansabijt. Cateri etíam amící cubiculum egreffifunt, prater Apollonidem& Demetríü, qui íntus remanferüt,ad quos Cato cóuerfus mítíorí uoce: An uos quog putatís retinendá effe ho^ mínem grandem natu,& íuxtà(edendo eum cuftodírezA n ratíonem alíquam habetís,pet quam pofsitís oftendere,nà effe turpe Catoni faluté ab hoftepetere/Q uíd igit nen sea Acit1s: Cato V ticenfis. 297 4 facitiséquid no arguitís me,utprímís illis rationibus quibus ad hunc díem uíxímus repul fis; per Czefare fapientiores factí,íngentes illígratías habeamus: Atqui decrcur equíde nihíldemeíipfo,oportet tame me delíberare, íta ut ea facere míhílíceat quz facíenda uide buntur, Deliberabo igitur uobifcü, fi cum ijs ratíoníbus quibus uos in philofophía utimí^ nijd facio, Abíte ígitur bono anímo,& monete filium meít,ut quz patri perfuadereno po tef,ea ne cogat, Ad hec illínihíl refpondentes,fed lachrymátes abiere.Quui cüm abrffent, Cato enfem libi remíffum nudauít,ínfpexitp,& mei nunciüuris fum inquít;ac rurfus enfe repofito,lectitare coepit. Feruntbís libra deanímaperlegíffe totá,atqy fubinde dormiffe al tiffimé,ut etíiij quí extra cubículi erant,ftertenté fentírent, Cüm effet círciter medíam no &em,uocauítad fe Cleanthem medícá,& Butam quendam, cuíus opera ad res cíuiles plu rim& utebatur. Erant híambo Catonís liberti,& Butam quídem ad portü mífit,ut fciretan omnes nauígaffent: medíco auté manü oftendit tumore ínflammata, ob eam plagam quà (utfupràdixímus) feruo inflixerat.Ea res fpem omnibus praftítít,quafi cofilio mortís ab eto, de uita cogitaret, Pauló poft Buta redíjt,& alios omnes prater Craffum nauigaffe nuncíauít; Craffum quíbufdà impedimentis detineri,caterü mare magnís flu&ibus agíta tí, Quo audíto,íngemuít Cato pro eorü quínauigarantincomodís,& rurfus Butam remí fiut fí quís reuerfus cuíufquárei índígeret,renuncíaret,lam eratcírcíter gallicinid;& rur fus in fomnü conuerfus eft:deínde reuerfo Buta,& magná filentíáad portum effe renun» ciante;íuffit eum prouídereut porta clauderet,&fein lectum demifit,quafi relíqua noctís quíeturus, Vbi ueró Buta receffit, ftatim accepto enfe, fe fub pectus percuffit;fed cüm ae grota manus mínus alte uulnus ímprefTiffet,no cofeftím exanimatus eft;fed moribundus exlecto prolapfus,abacü quendam geometrícü, qui forté iuxta le&ü erat, nó(ine magno ftrepítu ín terrà deiecít;qui cüm à feruís auditus effet, fubitóacclamatü atqg concurfum eft ama míniftrís dpá filio& amicis, Ingreffi ítaqy cubículi offenderüt Catone fanguine foe^ datum, ínteftína eíus magna ex parte effufa, ipfum tamen adhuc uiuente, Medícus fgitur accedens tentabat& uifcera remíttere qua illae(a erant,& uulnus lígare:fed ipfe fimulatog adferedijt;medicü repulít,& uifcera manu lacerauít, uulnuscg patefacíens e uíta deceffit, Vixcredereturín tota domo audítii,cüm íam ín portísaderatcíues Romaní, quos trecen ? tosfuíffefoprà diximus,& pauló poft populus uníuerfus V tícenfiü occurrít; omniü erat una uox;,ac benefactore, liberatorem, folumliberü, folumínuicitü Catonem uocitabant: &hiec facíebát cüm íam aduentare Caefar nuncíaret:fed nec; tímor,neq gratía uictorís, ntg fedítíones qua ínter eos erant, inhíbebant, quó mínus Catoníhonore debítü redde rent, Funus ornatíffimü cum longa pompa magníficé fecerüt, fepelieruntcg ín líttore ma^ ris, ubi nunc eft eíus ftatua enfem manu tenens, Funereauté perfecto, ad falute fibí quz rendam fefe couerterunt, Czríar igítur à transfugís cogníto Catone unà cum filío& fami laribus expectare,necabiffe cum czterís fugíetibus;fed caeteros deducere,ac ipfum cum filio& amícis fine metu effe,excogitare no poterat quod foret Catonís confilia, Itadp cum multífaceret Catoné,exercítü admouebat:deínde cogníta eius morte,díxiffe dícitur:Inui deo mortituze Cato,nam& tu mihi falute tuam ínuidifti, Reuera ením Cato,fi falute à Cze fate accipere fuftinuiffet,nó ram fuam ípfíus gloríidedecoraffe, quàm íftius illuftraffe ui^ deretur, C uíd tamen futurá fuerit, fi petíta effet(alus;íncertü eft: credunt uer melíora de Cafare, Mortuus eftCato quadragefímo octauo fue xtatísanno, Filíus uero eus níhil ma lià Cafarepaffus eft. Ferunthunctilíum Catonis diffolutá fuílfe,& pracípué erga mulie ics maléfecemperafle, V nde ín Cappadocía cüm hofpite haberet Marphadatem quendi tegulum,cui mulierpulcherríma erat;ac diutius quàm deceret apud ípíüm moram trahe: re,talíaín eum fcrípta funt carmína; Cras abibit Cato pofttrígínta dies, Porcíus& Mar phadates duo amící,& una aníma.uocabat enimAníma,Marphadatís mulier, Et praterea ill Nobilís& clarus Cato regíam poffidetanímam,Sed hac maledícorü uerba deleuit& falfa effeoftendítgloríofa mors. Nam cümpro libertatepatría contra Auguftum& An toníum ín Philippís pugnaret;ínclínataíam Bruti acíe;necfugere uoluítneclatére,fed ho flem prouocans,feq ín primaacíie oftentans,& reftantes ímpellens, admíratíoncuirtutís fuz omnibus preftítít;atqy ita mortuus eft, Fílía etam Catonís,uxor Brutiqui Cafare oc^ cdít;necy pudicítía;neg fortítudíne ínferíorfuit: nam& coíuratíonís aduerfus Cxfarem tuitconfcía,&Á quemadmodum nobilítatem fuam decebat,generofe mortua eft. Siatílíum tunc fe exemplo Catonis occídereuolenté,philofophí qui aderant prohíbuerunt: fequen ti uero temporefeBruto coníungens,cüm fídem& ftudium inbello oftendifletin Philippís,& ipfe mortuus eft, 5 Interitus Catonis, An fpiritusbomi fibus copareant, Plutarchi elegás &c pia difputatio Dion GVARINO VERONENSI INTERPRETE, E ROFECTO,SoffiSenecíon, quemadmodum Troíam ijs mínimé fuc x3 cenfere Corínthijsait Simonídes,quí aduerfus eam una cum Achíuis 2) p s expedítione egerunt, quoniam illis ipfis etíam Glaucus ex Coríntbijs qw AS cenus ducens, promptíffimum fe bellíifocium afciuít; itanec A cade, Po 3 mía Romanís aut Girzcís merító fit incufanda,ut quí paríter ex eapro x& fecerunt, quemadmodum fcripta noftra mox docebunt, Bruti& Dio, Ime 2 nis uítam continentía, quorum cüm alter quidem Platonís confuetudi nem habuerít,alter uero Platonícis innutrítus fit difcíplinis, uterque perindeacuna expa lzftra ad maxíma prodiere certamína. INec ueró admirandum eft,eos qui fímilía permul taac confinía geíTerínt,ipfi uirtutis duci teftimonium reddídifTe, quód prudentíz acíufti, tix cum poteítate comitem oportet effe fortunam, quó pulchrítudínem paríter ac magni» tudínem cíuiles fufcípíant actíones, INam ficut Híppomachus aliptes cüm exercítatos ín» ftructosiy ab fe adoleícentes ferentes€ foro carnesalíquando uideret, fe íllos ex fuis effe procul agnofcere dicebat; fic& doctorum homínum ftudia ac dífciplinz res eorum ge Ítas parí uírtutís ratione profequantur eft necefTe, que concentü quendam& fimilem eis aptitudiínem afferant cum decore.Horum autem uírorum fortunze, cafibus quàm uolun: tate magís eedem, ípforum uítas ad(imilítudíne quandam perducunt, Ante exítum enim cafus eft uterque,dum per multas& ingentes conflíctationes nauare propofitum nequiuíffent:quodg fuper omníalongé mírabilíus eft, utríque geníus fuum fignificauitinteri, tum, utríque haud beneuolum fané phafma íntuendum fe obtulit, Tametíí quídam talía prorfus tollentes aíTerant, nulli fapíenti fimulacrum comparuiffeuel geníum, aft puellos mulíerescg ac uecordes quofdam ex imbecillítatehomínes ín anímí horroreautcorporís intemperíe conftítutos,ínanes& alienas opíníones attrahere,quí malum in feipfis efe ge níum fuperftítíonemhabent, Quod fi Díon atque Brutus grauí(fimi uírí,& fapientia ftu dio dedítí,ac nullam per affectionem morbUmueaberrantes, aut facile captabiles, ab ipfo íta dí(pofíti fuere phafmate utamícís ac familiaribus retulerint, haud fcío an exuetuftí(fi^ mís quendam maxímz admírationís fermonem cogemur admittere, quód uiles quidam acmaligni daemones cüm uírísbonís inuídeant, eorum rebus gerendís obftant, metus& perturbationes índucunt,uírtutem conquaffant,falluntqg,ne cüm ftabiles íntegrícy ín ho neítate permanferínt,poft fupremüuítae diem melíore illis fortem confequantur. V erüm hacadalíud dícendi genus referuentur, Caterü in hacduodecíma comparandorühomi^ num uíta maíoré natu príorem adducemus,D íony fius feníor ftatím ut ín príncipatuconftítutus eft, Hermocratís Syracufani filiam duxít uxorem: dehínc cüm ftabilíto nondum domínatu, ab eo Syracuftj defecííTent, mulieris corpus grauibus& iniqui(fimis affecere contumelijs,ob qua fibí necem fponte conícíuit, Dionyfius recuperato poftea confírma^ tog dominatu, duas fimul denuó duxítuxores,alteram quídem exLocrorum gente Dorí da nuncupatam, alteram ueró índigená nomine Aríftomacham Hipparini filíam, Is erat inter Syracufanos homo prímaríus,& Díonyfij cüm prímo belli dux& imperator dele^ ctus eft;collega,Feruntambas una duxifTe die,íncertumqy hominibus fuiffe utrí prius cogreffus fit,reliquá tempus utríg fe pare affidué przebuiffe, Solebant nang cum eo comu nes habere cenas, ínqy uícem nocturnam agere quíetem: quamuís índígená ac nobilem, quám externam plus habere Syracuíana cuperet multitudo. V erüm huícad genus adíu^ ment exíftebat,quód íam Dionyfio grandíorem natu filium pepererat, Aríftoniacha ue rà díu cum Díonyfio habítans fobole caruít, quamuís de fufcipiendís ex ea liberis admo dum folícítus effet,quippequíLocríne matre, quód Ariftomacham uenenafífet íncufans,| interfecít, FHuíus frater cüm Díon effet, inítíó quíd£ob foror eí magnus habebat honos: poftea ueró cümprudentíz íam experimentum adidiffet, per feipfum tyranni beneuolen tíam contrahebat, Q uocírca uníuerfis edícítur cuftodíbus,ut quícquíd expofceret Díon, tribuerent;ac fi quíd tribuifentea díeregireferret,Cüm excelfis moribus,íngenij magni tudine, acuírílianímo plenus effet, maíus adeas res íncrementü accepít, dum díuína qua^ damforte,nullo homínü confilio Plato ín Sícilia appulíffet,acnumen aliquod, ut uidetur, emínus Syracufanís ínítíum libertatís afferens, decy abrogandaíam tyranníde meditans, Platone ex Italía Syracufas adduxit,&eíus doctrinis Díonem adíunxít, Qui tumapprime fuuenís cunctos Platonis dífcipulos íngenío ac índuftría fuperans,ad obeunda etíáuírtu/ tís przeceptaimpigerrímus& acutí(Timus extítít,ficut& ipfe Plato fcríbít,& rerü teftímo^ nía coprobant, Humilíbus ením fub tyranno moríbus ínnuttitus,& ínzequalis d ea pide Dion. 298 1 pde uítze confuetudíne, per locupletem índulgentía fuperuacuas delítias& uiuendi for» mulam ímbutus,qua ín uoluptate auarítíatg bonum poneret,ut prímü dífcíplínam& du» cemad uirtutem phílofophiam deguftauit,cofeftím anímo conflagrauit; cumq per ipííus egregiam ín perfuadendis honeftis potentíà ídem obtingere poffe Díonyfio fperaret, tu^ diolif[imée effecit ut illeper ocíà cum Platone fimul effet, eu mq differentem audíret, QQuí ubíconueniíIent,fermo quídé ín fumma de homínis uirtute fait; cumq;plurímü de fortitu dínedífputatü effec, Plato cunctos longémagís quàm tyrannos fortes effe demon ftrauít, Hiíncad íuftitia uerfus, perbeatam quidem íuftorü, calamítofam auté ímpíorü uitam effe docuít,'yrannus haud períndeac redargutus Platonis uerba tulit, ceterum cum aftantes bomínes eloquia fufcípere, ac mírum ín modá demulcerí perfpiceret, dolore angebatur, Tande furijs& ira percítus eum rogat, cuíus reí uoluntate ín Síciliam aduentaffet: quore fpondente,fe uírumbonüquerere,excipiens Díonyfius,mediusfidius,ínquítalem non» dum coperiffe uíderís, Díon hunc facti effe írarum exítá putans,folícítus emírtere Plato» nem ín tríremi quadá curabat,quz tum ín Girzcíam Spartanü uehebat Pollidem.Díony, fiusueró Pollidem clanculà orauít, utquámaxímé homínem ínter nauigandü occíderet; quodfi mínus líbéreteeum omníno uenderet,níhil detrímentíperpeffurum:at cüm íuftus exiftat,tametíi redactus ín feruítute fuerit, eum nihilominus fore beatum. Quocirca Pol lisPlatonem A egínam deportans,eum uendídi(Tedícitur,qua tum aduerfus Athenas bel ligerante decretü extabat,ut quifquís ex Atheníenfibus caperetur, Aegína uenüdaretur, Necueró Díon propterea apud Dionyfium mínus honorís confequebaturaut fidei, czete nim ad Carthagínenfes miffus maximas dífponebatlegation es,Singularís quoc; admíra tíonís erat; huius fermé folíus fententíà íntrepíde loquetis,& dicendi líbertate fufferebat: licuti cüm ill pro Geloneacriter increpuit, Nam cum Gelonís,ut fertur, príncipatus írrí deret; ipfumqs Gelona Díonyfius Sicilia ytAwz«, hoc eft, rifum effe díceret,cxterís aide admirari dicace hominis morfum fíimulàtibus,grauiterferens Díon, Tufan e,inquít, Dío^ nyfícüm ob Gelone fídem habeas,dominarís:;cui ueró tepropter fídes habeat, alter futu» ruseft nemo.Et profectó cüm Gelo pulcherrímü uídeatur oftendiffe fpectaculi,fuo mo^ deratam imperio cíuítaté, Dionyfius certé turpiffimum, Dionyfius cüm liberos haberet; P utsquídem ex Locrína,quatuor ex Aríftomacha,ex quíbus due foeminei fexus erant, So phrolynauidelícet& Areta,filío ipfius Díonyfio Sophrofynà iunxituxorem,Aretam ue» ro Thearidz fratri, quo mortuo Díon coníuge cepit Aretam fibí ex forore nepte, Aegro^ unte deínde Díonyfio,ubi nulla uítae fpes habebat, eum fuper Ariftomacheliberís Dion alloquí conabatur, Q uam quídem ad rem medici, ut fucceffuro in imperío morígerarent, tempus miniméprzeftabant;& ut Tímaus afferít(omnifera ei poftulanti potíoné tradíde^ rnt, omnemó illi(enfum ademerát,quó continuata foporí morte efficerent.Díon tamen poftea cüm apud uníorem Díonyfium fa&us e(Tetamícorü conuentus, adeó protempo^ rlscomodítate differuít, ut cunctos profectó fua quídé prudentía pueros, oratíonís ueró autoritate atcp lícentía tyrannídís feruos oftenderít,quí plura eor& confilía demí(Te ac tre» pidéadadolefcentís gratia explícarent.Bos praecipuo ftuporecofecit,cüm ex Carthagine impendentía contra domínatü difcrímína formidantibus pollícítus eft, fi Dionyfio pace opus effet,fe quamprímü ín Aphrícam nauígatur(t,& bellum optimé compofiíturü: íi ad bellicerandum promptior foret anímus,ípfum fefe proprijs fuftentaturü ímpenfís: bello Preterea quínquagínta ad nauígandá ínftructas triremes daturi, Cuíus animi magníru: dinem uehemétiffimé admíratus eft Dionyfíus,& tantam promptítudine ínfuperamore complexus eft. At ij fefe Díonís clarítatearguí,ac potétía deíjcí cogítantes, captato flatím dnitio,nullis parcere uerbis, ín eum ínftigare iuuene, utquí fibi per maría princípati allí» dens,omne ad A ríftomachz filios potentíà nauib.perduceret,quí fibi nepotes erit. Aper tillimz& maxímz ad odíum& ínuídíà caufze aderant& uítae differentía,& nulla cum ad^ milione feuera uiuendi formula, Illí ením príncípió quíde adolefcétís tyranní ac turpiter &ducatí conuerfatíone familía ríratemé illecebris€ affentationibus occupátes, quoídam «mperamores X ínanía excogítabátexercitía ín copotatíonibus,mulíeríbus,ludístqy alijs Inhoneftís,à quibus tyrannís ipfa períndeacferrum emollíta,fübdítís perhumana uideba (ut,quz nimíam íllam fummitteret cotentíonem,non alíqua potíus manfuetudíne,quam «ordía dominátís obtufam, C uamobréprogrefTa paulatímq; depafcés ea íuuené remi? fio adamantína ílla uíncula,quibus allígatü fe relí&urü príncipatá fenior Díonyfíus dicti^ Gbat,liquefecít atqj deftruxít. Cum ením ínchoauít,affidué per nonagínta(ut ferunt)díes COpotabat:ínterím aula honeftís uirís atip fermonib,nullum prorfus Ratefeeicin erem: z Plutarchi C debacchationes,dícacítates,cantus,faltatíones,procacítatesue cuncta tenebant, Quemad Pertinacia folitu dinis comes, Vide fuprá inuita modum ígítur par eft,inuífus eratDioní,quód ad nihil fefe íucund& aut íuuenile dederet, Quocírca uerifimilía uitiorá nomína illius uírtutís calumníatores obíectabát, Eíus nan grauítatem,ínfolentíam,& oratíonís libertatem, pertínacíam uocítabant: cómonefaciens €tíam,accufare cenfebatur:cumip delíctís fe miníme focíü adfcífceret,afpernator putaba^ tur, quíppe cüm mores nonníhil natura tumídos haberet, eífetty in colloquijs afper,&ín compellando difficilis. Non folum ením florentís eetatís homíni,& delicatiffimas ab affen tatíoneaures habentí,aduerfa X nequad gratíofa ea aderat confuetudo, uerumetíá ex(3. milíaríbus multí cüm fimplíces acgeneroíos eíus dilígerent mores, conuerfatíoneímpro babant,quódacerbíus,& d cíuilíü rerü neceffitas exigebat fe difficilius adiungeret,Qui, bus pro rebusad eum pofteríorítempore Plato, quafi futura díuinaret, perfcripfit, ut co» mítem ac uícínà folítudinís pertínacía magnopere deuítaret.Períd tamen tempus cüm ob turbulentas fané res eíus plurímídígnítas cenferetur,quafi folus egregíelabefactatum at^ tollereactuerí regnü poffet;íntellexitfe no eratía, uerum neceffitate& ínuito quídemty. rannoprimá efTe longeqg maiorem, Quod cüm ab imperítía proficífcí Dion opínaretur, eum ad líberales adducere exercitationes,& ad deguítanda ftudía moralesq; difciplínas cupidiífimé contendebat,ut cüm reformidare uírtuté defr(fet,honeftate lzetarí confuefce ret, Dionyfius enim natura haud viliflimus ex tyrannis erat;cater& ipfius pateruerítusne excelfos captans animos, aut prudentiü hominá íníta familíaritate, ei quandog; tendetet infídías, ac príncipatá interciperet, iticlufum domi fub cuftodibus obferuabat. Quo tem. porealijs deftitutus zequalíbus& rerá inexpertus, plauftelia, candelabra lignea, fedes ac menías fabrícaffe dícitur, Eó enim tímoris feníor Dionyfius procefferat,ut cüm nemíni fi dem haberet, fufpectos omnesduceret mortales, íta ut capítís crínes tonforíoradere cul^ tro nequad auderet, fed pígmentarius quídá accedebat, adurens carbone cxfariem, Eíus cubículü neg frater negyfilíus, ut índutus erat, íngredíebatur,at unufquifq; fuo depofito príusamíctu,alterum fufcípiebat,íta ut eum fatellites nudatum afpicerent, Frater eíus Le^ ptínescüm alíquando regíonís fitum explícans,à ftipatore quodà fufcepto fpiculolocum deícrípfiffet,illá quidem grauíter obíurgauit, hunc uero qui íaculá tradidiffetoccidit, Ab .amícís quoqj fapientíbus cauere fibi díctitabat, quando ígnarus nó effet eos imperare mal le quàm feruíre, Marfyam quendamab feaddignítaté euectü idcirco necauít,quódís Dío nyíium per quiete íugulare uífus erat: à diurna ením cogítatíone ac confiliohzc ílliuifa perfomníum aftíti(Ie, Et s quidem contra Platonem furore permotus eft,quód eum cun &is longe mortalibus fortiorem mínimé pronuncíaffet, qui trepidus adeó tantís refertum malís animum ex pauore geftabat, Eíus filíum& ímperitia, ut dídtum eft, corrupti,& in^ fractos mores confpícatus Dion, utad diícíplinà animum cóuerteret exhortabatur, prín^ cipemt& philofophorüutín Sícilía peruenirettotís exoraret precibus, eiqy cum aduenif? fet,totum fe dederet,ut coparato ex moríbus,uírtuteac ftudíjs ornamento, ad diuinum& rerum omníumpulcherrímü fefe conformaret exemplar. Cuíad fingula ductorí cum ob temperatü eft,ex turpitudíne ac deformitate ornatus exíftít atq; uenuftas, Permultü etíam fibi felícítatis,permultumcg cíuibus uendicaret, quantü in praefentía ín moeroribus& mo leftíacommorantur,modo resillorum modeftía,iuftítía& charítatepaternocuratasmore pra ftans, feipfum ex tyranno regem efficíat, NNecením ut eíus pater referebatadamanti^ na effe uíncula,metum,uíolentíam,claffem,aut illud ex decem millibus barbarorü confti^ tutum przfídíium,uerüm beneuolentí,facilítatem,& gratíamá uírtuteac íuftítia infítam. Quz quand fuperíoribus illis rigidis quidem atqp duriffimís mollíora exiftant, ad regni tamen díuturnítatem magís magist ualítura, Ienomíníofum effe praterea mínimeq ex« petendum, ut cüm prínceps corpus precíofís ornet amictíbus, delícatísqy& apparatís re Íplendeatzdibus, níhílo magis confuetudíne aut difciplina ínfimís excellathomínibus, necípfamanímíregíam pro regalí dignitate coueníentíaq; honeftatem habeat. Haccum multotíes Dion admoneret,& nonnullas ínterdum Platonís ratíones ínterfereret, uehe mens ac infanus quídam ftudíorum confuetudínís ue Platonís amor Díonyfium tenuit, Statim ígitur cóplures Athenasà Díonyfio litere, complures infuperà Díone caufr ratio nesqy peruenerunt, Alíz etíam ex Italía à Pythagoreis, qui illum ut eó proficifceretur exe hortabantur,quó nouell&anímá íngenti lícentía& poteftate uagantem corripíens, intra grauíora confilía detíneret. Itaque Plato, quemadmodü ídem T RM pudorecomo tus,maxíme ne folís obuerfarí uerbís,nullum auté fpotéopusfubíre uideretur,fperanzg fiunumvítü fícutíprincipalem panexpíaffet, cunctam languenté Bicllisiesica mn. "T TOT cura, Dion. 299 4 curaturum,obfequutus eft. At Díonís ínímíci Dionyfij permutatíon£ ueríti, ei utab exi» lío Philíftum accerferetperfuaferunt, quó íllum contra Platonem acphilofophià perinde acobícem& impedíment& haberet, Príncípíó nangp Philíftus dum príncípatus conftítue retur,promptíílimü fefe pra buerat, díucy cuftodía arcís pracfuerat, Eratauté rumor eum cum feníoris matre Díonyfij cogretfum habuifTe,haud prorfus ignorante tyranno, Cum Leptínes ex alía quadam uxore ab fe uíolata duas genuíffet filias, alteram nihil Díonyfio prefatus, Phílifto collocat;ille ftímulanteíra, Leptínís quidem uxor ín compedibus con tinuít,acé Sícilía Philíftum expulít.Is círca Adríam ad quofdá fefe hofpítes profugus recí píens,íbí nactus ocíum plurímáhiftoríz partem compilaffe creditur. Nec ením quoad fe^ niorí Díonyfio uíta fuperfuít,reuerfus eftuerüm poft illius morte,utdictum eft, ab ingen quadam caterorü erga Dione reductus eft ínuídía, utpote& illís longé magís idoneus, & yrannídi ftabilíor futurus, Ifte ígitur cumprimumaduenit, fefe regni rebus applícuít: ceterí de Díone calumnías crímínationesi ad tyrannü inftruebant: de diffoluendo ením imperío,cum Theodote Heraclídeq; colloquutum. Is nang; fperare uídebatur,utaduen^ inte Platone, cüm ímperíofam íllam épríncípatu níimisq; intemperaia acerbitatem abftu liffet,mítíffíimum atq; legitimum regem Díonyfium conftitueret:quód fi repugnaffet;aut mitigarí nonuellet,decreuerat eo deftructo Syracufanís cíuítatís moderamina reftítuere: non quía popularé collaudaret príncípatüi, fed quía eum tyrannide multó preftantiorem iudícaret,In huíufcemodírerum cóoditione profectus ín Sícíliam Plato,prímís quidem oc curíibus míra familíarítate& honore fuíceptus eft. Eí nang tríreme egrefTo regius adfuit currus, decentiffimís inftructus ornamentís, Tyrannus etíam perínde ac maxíma regno felicitas obueniííTet,facrífícía celebrauít:t uerecunda deínde couiuía.ordo cu ríe ipfaeuam tyranní ín íure dicendo benignitas, mírificam cíuítati pem dehomiínis cómutatione pra flit, Eratunus omníumad docirínam€ phílofophíam ímpetus. Erat praeterea puluerue lenta utferuntregía, ob eorum multitudínem quí Geometría fíguras defcribebant, Pau, císpóft diebus intraregías edes facrifícíum de more fiebat,ubí preconeutafloletorante, utmultapertempora íínconcuífum duraretímperíum; Dionyftus cüm adeffet, Num defi^ nes,ínquít, execranda nobís íimprecarícId permagnum Philifto moerorem incuffit, cogí^ P tantíínexpugnabilem Platonís tempore ac confuetudíne fore potentíam, fí parua modó conuerfatíone fíuuenís mentem&(ententíam alíenaffet atqy tranfpofuiffet, Haud amplíus itay feparatím aut occulté,fed uníuerfi Díon& manífeflis urgere conuíctjs,non effe clàm, eum carminibus& ueneficijs per Platonis eloquentiam ínuafiffe Dionyfium, ut cüm ille ultró repudiarítímperíum, Ariftomachz líberos fubinde conftítuat, quorum fitauuncue lus, Nonnullí moleftifsímü habere fíngebant,fí fuperiori quidé tempore Atheníenfes íngentibus eó copijs cum naualíbus tum terreftríbus nauigantes, ante profligatíac ín perní ciem dati funt, quàm Syracufas capere potuí(fent; nunc uero Díopyfij regnum uno cum fophifta deftrruant,cuius animum hucinduxerunt,ut€ decem millibus ftipatorü fugiens, omíttens etíam tríremes quadríngetas,& decem millíaequitG, ac milites pluries totidem, tacitum quoddam ín A cademía bonum perícrutetur,& beatam ex Geometría uítam fibí perquírat, cüm ínterím Díoni DíonísQg nepotibus coftantem ex regnoopibus& deliícijs beatítudíné relínquat, Eas ob res cüm prímüm quídem fufpícío, moxautem apertíor íra &ínímíicitía conflaretur, quedam clanculum Díonyfío defertur epiftola,quam ad Cartha ginenfium prefectos fcribens Dion,petebatut cum Díonyfío de pace differerent,& haud abfquefe colloquía facerent, quo pereum conftantí(fimé cuncta componerent, Eam ubí Dionyfius Philífto perlegít,fecum íníto(utaít T ímaus) cofilío, Dionem fícta ínuaditamí Cita. Gt pauca quadam comentatus, ubi fecum íngratía rediffe dictítauit, folum ín arcem mare uerfus adduxit, commonftransá& illi epiftolam uehementer íncrepuít, quód contra feunà cum Carthagínenfibus fpiraffet, Díonem excufationem afferre uolentem nequadf tolerans Díonyfius,ftatím uterat cymba ímpofíitum, nautís edíxít, ut delatum ad Italiam exponerent, Hocpoftquàm homínibus palàm factum eft, crudeleuifum eft,& regíam quídam tenuít ululatus, propter foemínas, Syracufana uero cíuítas res nouas& fubítam €xpectans permutationem pendebat, tumhocípfo Díonís tumultu, tum czterís nullam tyranno fídem habentibus. Quz ut Díonyfius confpexit, tímoreanxíus, amicos ac mu» lieres folarí ccepit, haud exulatTe Díonem, at fecefsifTe paululum, peregrínatíonemque fufcepiffe, neillo prfente contra homínís pertínacíam deteríus aliquíd per íiracundíam delinquere cogeretur. Dionis índe cognatís duas exhibens naues, quícquíd pecunía^ fum aut mancipiorum optarent eis imponere, eumqj ín Peloponefum conuectare íufsít, P3 Dionis exilium, ns di e Diotiis opes, Dion ciuitate do Talus ab Lacedemohijs, Plutarchi ErantDionís opes magnz,X regía propemodum ín uíuendo pompa atc fupellex,quam ínunumcollectam ad eum amici detulere: alía complura mulíeres ac foci] tranfímifere, ita utob eam pecuníágrandescqy adeo díuitías& clarus ínter Graecos extíterít,& exulis Opu^ lentía regnípotentiam declararít, Dionyfíus contínuó Platonem comígrare ínarcem fa, ciens,bonorifícamílli fub humani(fime hofpítalítatis praetextu cuftodíam excogítauít,ne fcilicet Díoní comes nauígans, teftís iníuríarum effet, Cüm à diuturno deinde conuícu, ficutí fera quzdam,homíne attíngere,confuetudínemq ac fermoncs íam perferreaffuet^ fet,eum tyrannicoamore complexus eft, mutuasqg folüm in amore uíces à Platone confe quí,& ab eo prze cunctís admíratíoni haberí poftulabat,res illi regni commiíttere paratus, modó ne Díonís amicítíam fuz anteponeret, antíquioremue duceret, Itag Platoni quz, dam zrumna hzc ípfa erat affectío, dum ílleper zelotypíam, ut dífficiles ac Ímportuni fo» lentamatores,ínfaniret,breuí multotíes tem porenuncíecum íratus,nunc cOciliatus,mo. dà ad fupplícandum uerfus, De percipiendís ab eo difcíplinís comunicandís ue phílofo. phíz negocijs, immenfoílle quidem ferebatur ftudio, Sed qui illum ab ea re detrahebant, ne corrumperetur, eos uerebatur, Ingruente ínterím bello quopià; Dionyfius Platonem emifit,cum eo pacus,ut ín fequentís anni uere Díoné reuocaret, Quod cüm ftatím emen títus effet, eitamen praediorum prouentus mífit, ueníam fubínde propter bellí tempefta, tem à Platonepoftulans, Nam cumprimüm confecta pax effet, Dionem fe accerfiturum, modo íllum ut quíetem agatexoret,& ab ínnouandís rebus abftíneat, feq; apud Graecos nullis infectetur maledíctís, Hzc facere Plato conabatur, quocirca conuerfum ad fapien, tíz ftudía Dionem in Academía continebat, Habitabat igituriín oppídoapud familiarem quendam Callippum nomíne;agro ocíj& amoenítatis gratía comparato, Hoc poftea cüm ín Sícilíam trafjceret, Speufippum donauit, cuífus amícitía& confuetudínelongé magís quàm czterorá quí Athenis uerfarentur,ufus eft, Volebat ením Plato cüm Dionem gra tiofa conuerfatíone,& conuenientibus pro tempore íocís temperaffet, eíus mores dulces ac facetos reddere, Talís autem Speufippus erat:quamobrem Tímo cüm de falibus fcribe ret,eum adíocos atqj facetías ídoneum appellauit, dum Plato chorum puerorum fpecta» culoexhibuít,& Dion chorum exercítatione ínftruxít,& cuncta perfoluítímpenfamcon cedente Platone;quó talem erga Athenienfes magníficentíam oftenderet,qua maíorem illibeneuolentíam quàm fibí gloriamafferebat, Alías quoq; Dion urbes adibatunà cum optímís& excellentibus ín Republica uirís,ocíum agens,& feftos conuentus celebrans, cum ínterím níhileíus uita immodeftum ,níhil tyrannícum, níhillafciuum índícaret, ue» rüm temperans, probum, forte,& honeftas deníque ftudíorum ac phílofophíz curasac exercítationes, Quasob res exomniíbus beneuolentíam& zmulationem confequebatur, & publícos infuperhonores ac cíuítatum decreta, Ab Lacedemoníjs etíam cíuitatedona^ tus iram Díonyftj paruipendentibus,tamctfi eum contra Thebanos perídtempuspromptíffimum belli focium haberenr,Feruntaliqüando Díonem,Pteodoro Megarenfipeten te,eius domum ueníffe, Preodorus autem,utferunt,díues ac potens erat, Díonigíturtur^ bam pro foribus confpícatus,eumQypre negociorum multítudíne fummo cum labore col loquía& congreffus admíttentem, cm íd focíj grauiter ac molefté perferrent, ad eosre fpectans,Quid iftum íncufamus ínquíte nam& ipfi Syracufis hís omníno fímilía facieba/ mus, Procedentedeindetempore, cüm Gracorumerga Dionem beneuolentía Díony^ fium zelo metuue torqueret, eiprouentus míttere deftítít, ipfius bona propríjs curatori buserogans, Volensdeinde malos aduerfum phílofophos rumores Platoniscaufa de fe difperfos oppugnare, complures ex ijs qui eruditiffimi exíftímabantur, conduxit. Cum ueró per quandam gloríz cupídítatem uníuerfos uíncere differendo contenderet, audí^ tísa Platone rebus malé utí cogebatur, Eíus autem defiderío tenebatur, fety ipfe damna: bat, qucdíllius praefentía mínímé ufus effet, nec qux honefta fuerant aufcultaffet, Lym phantís ígítur& leuíflimi moretyranniad cupíditates& omne celerrímé ftudium appro perans, ad Platonem ftatím concítatus eft: tum omnem attollens machínam, Axchytam alíoscg Pythagorzos conuentorum ac pollícítationum uades& confírmatores índuxit, utadfe Platonem conuocarent. Ipfius nanque ínteruentu íj prímum amiícítíam hofpita/ lítatem& confecerant.Mi(fus adeum Archídemus:Díonyfius quoque tríremes ad Plato" nem& fupplicíter exoraturos tranfmífitamícos, Ipfe etíam aperte ac dilucide fcrípfit, ni^ hilfe Dioni quod modeftum effetfa&urum, nífiín Sícilíam adüentante Platone; eo au tem perfuafo, cuncta facturum, Complures ítem ad Díonem àfororeacuxore confí&z uenerunt caufz, opus effe ut Díonyfium prorfus adeat Plato, neque ullam ei pum , Dion. 300 4 díoccafíonem praebeat, Hunc ín modi ad Sículi fauces fretitertió commeaffe fe Plato refet; quà perníciofam denuo Charybdim remetíretur. Igitur poftquám aduentaffet Pla» io,Ímagna quídem Ixtítía prímüm tyrannum expleuit, ingenti rurfus fpe feruam ínfulam icfecít, íntentam& przcipuo folícitam ftudío, ut ipfe quidem Philiftum, amor autem fa^ pente uíolentum fuperaret imperium, Prafertim ueró magno ín eum ftudío mulíeres xiiterunt; fingularis illíà Díonyfio fides, qualem alius affequutus eft nemo, habebatur, iautíllum índífcuffusadiret, Cüm grandem íllipecuníam dono multoties tra deret, nun» quam fufcepiffe conftat, Cuí dum alíquando Cyrenzus íntereffet Aríftippus, Tuto, ín quít,liberalís X magnificus eft Dionyfius: qui enim pluribus índigent, tjs pauca tribuit: Platoniíueró cim nulla fufcípiat, permulta exhibet, Pofteaquá familíariflfime prímo con^ greffi funt, fuper Dionefermones inchoante Platorie, dílatíonibus prímüm, mox querí^ monijs ac dífceptatíoníbus actum;clàm tamen exteríus rem occultante Díonyfío,& co^ nante ínfuper ut Platonem quum honore,tumalíjs multís muneribus& donís, partibus ftudíog;€ factione acbeneuolentía Díonísauerteretretraheretqy, Nec ipfe Plato,prímís quídem temporíbus,eíus perfídíam& mendacíum detegebat,fed fibi temperabatac fímu labat, Hís eo pacto ínuícem fe habentíbus, càm latere omnesarbítrarentur, Helicon Cy^ zicenus unus ex Platonís zqualíbus, Solís defectionem przdixit; qua utí praefatus etat effecta, ísà tyranno íngentihabítus admíratíone, argentí talento donatus eft, Tum Arí^ ftippus adalíos íocans philofophos,Ego quoque mirabile quippiam habeo, inquit, quod predícam, Quibus ut proferret obfecrantíbus, Przedíco ígitur, aít, Platonem atque Dío^ nyfium breui tempore ínímícos fore, Tandem díuenditís omnibus facultatibus ,omní fubítantía opibusq;& patrímonío Díonís, ipfe pecuníam ex ijs conflatam retinuit fibi: Platonem ueró íamnon amplíus hofpítalíter habuítutanté, fed in applícíto quodam z^ dibushorto díuerfantem abdícauit, abíecíttg ínter ípfam fatellitum ftiparorümque tur^ bam, futurum fperans uthomínes íamolím ipfius odío flaerantes ipfum círcumuenírent, necaréntque, qui exuere ímperío Díonyfíum conatus effet,& effícere ut fatellítío deftí^ tutus,príuatus ufueret. Archytasac fuí ubi ínhuiufcemodi conftítutum efTe perículís Pfa^ tonem dídícerunt, confeftím nauem cum legatíone miferunt, qua uírum à Díonyfiore» B pofceret, díceretque illum, quoníam uades íeac interce(Tores fecurítatís accepiflet, Sy» racufas nauígaffe. At Dionyfius cüm pro eorum controuerfijs excufatíonem attuliffet, Platonem antequàmá fe dimitteret, pet epulas& familíarifsíma habuítofficía, ad quem alealiquid díxiffe commemorant: Complura de nobís Plato& grauifsima certé crími^ nituís denuncíabís aequalibus,& ftudíorum focijs, Cui fubrídens íllerefpondit: Haud unta dífciplínarum fierípoteft ín Academia mendicítas& inopía, uttuís derebus quic» quam commemorare uacet, Hoc ígítur pacto prítantifsimus uir Plato, cümper fímu^ lationem prímum honorífíce à tyranno acceptus effet, mox infidijs petítus, dímifTus tan» demé Sícilía dífceffit; quanquam haud ijs ualde confona fint quz ab ipfo Platoneferun^ tu, Ceterüm ea Díon grauíter patiebatur, GC paulo poft cüm uxotís fa&um perdídiciffer, dequofcribens ad Díonyfium Plato, obfcuri(Timis ín(ínuauít uerbis, apertum fefe peni, tusegíthoftem,.Idautem erat huiufmodi, Díonyfíus eíecto Díone cám Platonem ab fedi mitteret, orauítut eum fecretó íntertogaret, nunquíd ímpedímento efIeuellet, quó mi nus uxoralteríín mattímoníum collocaretur, Eratenim rumor feu uetus feu à Díonís ad^ verfaríjs fíctus, ingratum íllud Díoní extíti(e connubium,& eum cum uxore difcrepan^ tem habere conuíctum, Vtígítur Plato patría ex ingentíbus perículís reftítutus peruenit Athenas ,habito cunctís derebus cum Díone colloquío, atque uniuerfa re gefta dilizen^ terexpofíta, quandam tyranno confcríbít epiftolam, cetera quidem claré quibufuís ex^ plícantem,iíftuc autem ipfum íllí duntaxat foli cognitum, eade refe cum Dione colloquu tumeffe,eum uehementi(fimé declarare, fe molefté perlaturum, fi Dionyfius eam confe^ ctit.Eo tempore cüm magna de ipforum reconciliatione fpes adeffet, nihil erga fororem nouitatís intulít, ipfam autem cum Dionis filíolo habítarefiínebat, Poftquam omnís ín gratiam redeundi adempta fpes eft,& Plato rurfus ín Síciliam profectus cum odío& ínimicítia remiífus erat, Areram ínuítam equídem cuídam familiari fuo Tímocrati nomíne nüptuídat, ín hocfaltem haud patrís manfuetudíném ímítatus. Polyxenus enim eíusí torís l'efthze maritus, inímicus factus illí effe traditur, Quo propter merum fecedente, & éSicilía profugíente, Díonyfíus accítam fororem íricufare ccepit, quód fu: confcía nil fibí denuncíafet. Illa medíusfidíus fecura& omnís pauorís expers, Adeóne Dionyfi aít,uilísabiecta,& uírilitatís indiga uifatibi fum mulier,utfi coní ugís mei fugau P 4 4 iO^ W I E "1 »& MESE anri tton mts gi n Plutarchi € ipfaprafciuiffem, eiufde nauígationís comes& fortunzepartíceps effe noluiffem? atnori antéíd cognítum habuí; quoníam míhi fatius extítíffet, Polyxeníuel exulantís UXOrem, quàm tuí domínantís forore appellari, Fzec cüm ingenué ac egregía quadamlicentía Te, ftha protuliífet, admíratum ferunttyrannum, admíratosq; Syracufíos tantam ín mulíere uirtutem, adeo ut poft deftru&am etíam tyrannídem honoribus& regalí more colereper feuerauerínt.Defunctz ueró funus cíues publícé confectati funt, Hzc quídem excurfio, nem habenthaud íncommodam, Deínde Dion anímum conuertítad bellum» interuení entetamen Platone,tum quía hofpitalítatis erga Díonyfíum fura uerebatur, tum quía ma tura íam przgrauabatztas, Ceterüm Speufippus& familíares alij auxilía conferebant, fi mul: exhortabantur, utporrígentem manus Siciliam,& promptifsimis receptaculis ín. uítantem, libertati reftítueret, Cüm ením Syracufís Plato uerfabatur, Speufippuslongé magís fefehomíníbus immifcuiffe,ac illorum ftudía fententíásue perdídicifTe uidetur:qui cum ínítíó quidem ipfius in loquendo fiduciam períndeacregiís tentamína formídarent, eí ídem tempore habuerunt.Idem nanqueomníum eratíermo fupplicantíum,& Dionis aduentum ínuocantíum, non claffem agentís,non milites,non equos, ipfemodó contra Dionyfium corpus ac nomen Siculis in mínifterij partem accommodaret, Hzcannun, cíanteSpeufippo, confirmatus Dion, occulte peralíos externorum delectum habebat, uó fuam celaret fententiam, Confpirabant multítum philofophi, tum cíuilium rerum fludiofi, ínter quos& Cyprius erat Eudemus, ad quem moríentem Ariftoteles fuum de anímo díalogum mífit:itemq; Leücadíus Timonides.Eí queq; Míltam Theffalum addíxe runt, uírum díuínationís perítum,& fludíorum ín Academía focium, Ex ijs autem quos in exilium tyrannus extruferat haud pauciores mille, quínque duntaxat& uigintifeex^ pedítíonis comitesadícíuerunt, ceteri eum timore perculfi prodíderunt, Prímus bellímo tus€ Zacynthíorum infula extítít,ín qua fefe milites collegeruntoctingentis fané paucío res, ac celeberrímiomnes, multís íngentibusue milítijs exercítati, praterea corporibus ftrenuí, índuftría& fortitudine praftantifsimi; quíg; multítudinís anímos quam ínSíci^ lia Díon habere fperabat, fuccendere pariter€ ad audacíam incitarepoffent, Hi cumpri^ mum contra Díonyfium ac Sícilíam delígiclaffem audierunt iniecto ftupore, coepta dam nare, Díonemper íramac furías defipíentem, aut propter fpeímelíorís inopíam feipfum ad plenas defperatíone res ínijcere: fuís índe ductoríbus& qui eorum delectum habue rant,magnopere fuccenfere,quód ipfis confeftím ex ínítío bellum non praedixerat, Tum Dion habita oratíone,quanta tyrannís imbecillitatelabaret edocet,eos non magís Syracu fanorumalíorumq; Siculorum milites quàm duces traíjcere, qui iamprídem ad defediío^ nem paratíaderant,Poft Dionem orauít Alcim enes,qui ínter Acheos gloría genereq prí maríus erat:eorum fermone deflexi funt mílitum anímí. V ígentetum zflatetenebantfre tum Etefíz,luna pleno lucebat orbe, Dion cüm magnifícentiffimé Apollíni facrificí pa^ raret,uná cum mílítibus ornatas indutís armaturas, pompá duxítad templum. Poft facri fícíum in ipfo Zacynthíorum ftadío dífcumbentíbus dedít epulum,argenteas atq; aureas admírantibus pateras,& menfarum íplendorem longé magís quàm príuatorumconfue^ tudo poftulet opulentum: reputantibus etíam utuír ille, zetatís am flore decurfo, tanta^ rumG domínus opum,haud ardua profecto& perículofa ínuaderet facinora,nifí certa fi^ bí fpes& amíciplurimas atque ingentes íllínc occafiones tradídiffent, Poft libamenta fa Casq de more precatíones luna defecít:quod,quía defe&ionis límites,& occurrentem lu nz aàfoleterrz umbram callebat Dion,níhil eft admíratus: turbatís auté mílítíbus,adden^ daquazdam eratcon folatío. Conftítutus igitur ín medío Miltas uates,eosbona fpe effe,& optima quzq expectare íufsít, Sígnificareenim numína quempíam defecturum effe quí nunc clarus effet, Díonyfij uero tyrannide claríus extareníhil, cuius fplendorem ab eis utprímum Sícilíam attigerínt,reftínctum írí, Hoc quídem Miltas ín medíum cundis ex pofuit, Atcüm examen apum círca Díonís nauesá puppeconfpectum effet, deillofepa^ ratim fibi& amícís explícauit, Tímereenim fene res illius gerenda cüm honeftatequi^ dem plenz fint, ubí perfloruerínt, breui contabefcant tempore, Complura etíam Díony^ Prodigi4Dio fío deorum portenta apparuíffe dícunt. Aquílam correptum à fatellite iaculum in fubli^ mfio aduerfa me detulifTe,dehínc ín profundum abíeciíTe, Mare quodarcemalluít,díeunadulces& po fignficantia. tu peramcenas prabuítaquas, íta ut unícuíque perfpicuum foret, Suesillí in lucem nu per díti, cüm reliquis mancípartíbus non effent, nullas habebantaures, Declarauere uates ea defectionis& fpernendorum oftenta mandatorum efTe, necamplíus audíturos imperio cíues, Maris ueró dulcedinem, étriftí ac fzua tempeftate ad optíámum rer mmis ü Dion. 301 4 tumpermutationem Syracufanís afferre, Praeterea míniftram Ióuís aquílam;ínfiane ma^ gíllratus ac potentíz íaculum effe, Deos ítag maxímam regno cladem ínternícionemág decreuíffe, Hzc Theopompus refert, Díonís mílítes duabus rotundis recepti funt nauí^ bus,& tertío quodam haud íngentí fané nauigío: duze pratereatrígínta remorum naues fcctabantur,& arma quz mílítes geftabant,duo clypeorum millía, miíIilia tela&p complu^ rauebebant,abundeé etíam uíatícum,ne quídeís pelago proficifcetíbus deeffet,ut qui me» tuterra uentis ac freto fuam pluríminauigationem facerent, Phíliftum ením cum claffe ín lapygía ftatíonem agere fenferant.Caeterüm díebus duodecim raro mollig; nauígantes flatu,tertíodecímo Pachynum Sicilie promontorium applícuere, Primus gubernator eos illic deícendere iuffit,.S(ením omiffo fponté promontoríoà terra longíus abierínt,com^ plures ín marídíes ac noctes agitandos,zflíuo tempore Auftrum expectantes,Díon pro» pínquum hoftibus defcenfum reformídans, cüm ulteríora pertingere locamallet, Pachy^ numtranfnauícat, Tum afper íncumbens Septentrío,longíus à Sicílía naues ingenti pro» cella dífpulít, Exoríente tum Arctui ofulgura fíimul& tonítrua concídebant, permultam tempeftatem,& pracípites€ coe!o nymbos diffun dentía, Qua returbatí nautz cüm errare copiffent, naues repentéad fínitíciam Libyz Cercinam fluctibus difiectas effe uident. Ea autem infula eft quamafpera, quz: maximis referta fcopulís, ín cos zquoredelatos obuía procurrebat, Parum ígitur cüm abfuiffet ne eiecti faxís illíderentur, fummo cumlabore remis ínníxi elabuntur, donec tempeftate fedata,, fefe ad magnae capíta Syrtís effe cognouerunt.lís íta dífiectís,& ín ipfaetiam tranquillitate moeftifsimís,e regione Auftralis cue» dam effundíturaura,cüm Avftrum nequaquá expectarent,eamg, mínímé fieri poffe per^ mutationem crederent, Paulatim crefcente& valídius flante uento, tota panduntur uela; tum adoratís deís ,£ Líbya Sícilíam uerfus medíoprofugere pelago. Quinto demum die facilí curfu penes Mínoam íactís conftítere ancoris.ld(cilícet oppídum eft Carthagínen, fium fubdítum poteftatí, Eius forte locí prafectuserat Synalus,pluríma Díoníi amícítía&C hofpitalitate coniunctus: quí cüm Díonem eíustg clafíem adeíIe neícíret, defcendentes arcere milítes adortus eft; atilli cum armís excuriantes occifo nemíne(íidením Dion ob Carthagínenfíum amicitíam perpetrarí cohibuerat) ueríísq; in fugam oppidanis unà ir B rumpunt, ítaqg locum ín poteftatem redígunt, Deinde cüm duces feínuícem falutantes occurríffent, Díon uíolato nemine, urbem Synalo reddidit, Tum Synalus habítís hofpi^ talíter milítíbus, neceffaría Dioní comparauít, Przcipuam ueró ijs fiduciam afferebat, quód cafu Díonyfium forís uer(ari contigerat: nuper ením octoginta nauibus ín Italiam nauígarat, Idcírco càm Díon milites díu per marítíma fatigatos íncommoda, ibídem ad curanda corpora ínuítaret, mínímé paffi funt, dum ad atrípíendam temporís occafionem Permagno approperant ftudío, Syracufas adducí depofcebant, Superuacuis igiturar» mís& farcinis ibi relíctís, ac exorato Synalo utea adfe ubi tempus effet tranfmítteret, Syracufas ítur, Proficifcenteínde Dione, ducenti Agrtígentínorum equítes quí Ecno^ mumíncolebant, ad eum fefe conferunt: poft eos Geloi, Illícó fama Syracufas accurre» tt, Tum Tímocrates uxorís Díonís& fororis Dion yfij marítus, quí relictorum ín urbe amícorum prínceps erat, repenté nuncíum cumlíterís ad Díonyfium fuper Díonis ad^ uentu míttít: ipfe dehíncad cíuiles tumultus ac motus animum aduertít, unfuerfi nanque pendebant; ceterüm quum rebus fides non haberetur, ínter pauorem quíes agebatur, Tabellario cafus quídam fané admírandus obtigerat:nam ubítraiecít ín Italiam, càm íam Rhegynum euafiífet agrum,ín Cauloníam ad Dionyfíum accelerans, ín familiare quem píam íncídit, quí nuper czfum ferebat arietem, à quo fufcepto carnis frufto iterappro^ perat. Magna deínde pariter parte noctís abfumpta, cüm ob laborem fe alíquandíu íom^ no dedere cogeretur, uterat fecus uíam ín íylua quadam accubuít. Sequutus odoremlu^ pus, alligatas facculo carnes dírípiens, carnes fimul apportans& facculumabijt, in quo homo literas deferebat, Dehínccüm excítatus perfenfiffet, errore plurímo fingula íncab um perueftigans, nihil inuenít, Ad tyrannum ígítur fine literís haud proficifci decer» tens,profugit eminus, quocírcaferus quidem ex alíjsad Díonyfium de Síciliz bello per^ lenturus rumor erat. Interea commeantí Díoni Camarínzi fefefocíos adíciuere,& Sy^ Tacufanorum qui per agros uerfabantur, non parua multítudo confluebat, Erant cuti imocrate Leontíni atque Campaní, quí Epipolas pro ftatíone tenebant, Hi fímulac falfus quídam à Díone fermo manauít, eum quamprímum ad eorum urbes copíascon» ütrfurum, Tímocrate deftítuto abíere, opem fuis allaturí, FIzc ubi Díoni circa Ma^ ''à5 exercítum habentí renuncíata funt; concítatís militibus per tenebras Alp 5 $4 Lr tioreimat scd MNA o OQ e Plutarchi C fluuíum,decem ab urbe ftadijs díftantem peruenit, Ibi fiftens ter, mactatís penes flumen hoftijs,folemadorauit oríentem;fímul arufpíces deos uictoriam portendere tradíderunt: tum adítantes uníuer(íi Díonem ínter facrifíicandum corona infignem confpícatí, uno ím petu fibi coronas impofuerunt.Erantautem haud pauciores millibus quíngi, quífeDío, niíntereundum comítes adiunxerant, Czterümcüm obrepentiínum íncurfum maléar, mís inftructiueniffent,armorum ínopíam promptitudo fupplebat, adeó ut cóm Díon ca ftra mouíffer,ij curfibus íncederet,clamoremagno quodam G alacrítate fumma ftudíoq, fefe mutuo ad libertatís dulcedínem exhortantes; Ex oppídanís quícung gratía& nobi litate przftabant, ínfígnibus ornatí ueftíbus fefe ad portas obuíam effundebant, cztera fubinde multítudo tyranni familíares ínuadít, T'um delatores(fic ením appellari folebant) dífcerpuntur, ímpíj fané€ díjs ínuífi homínes, qui urbem Syracufanis promifcui pera, grabant; fíngulorum dícta factáue fagaciffimé fpeculantes, deínde tyranno cogitationes omníum fermonesque denuncíabant, Híprímüm omnium occurrentes poenas dedere, uírgís ením cafos excoríarunt, T'ímocrates cümfearcís cuftodibus permifcere nequiret, accepto equo profugus exurbe mígrauit,cuncta pauoreac tumultu replens: ne medíocrí trepídatíone amififle urbem uíderetur, maiorem ín modum Díonís res extollebat, Acce dens ínter hzc Diíon,perfpícuusíam cunctis eratlucídifTimis índutus armís:cíngebanti líus latera hínc frater eíus Megacles, hínc Atheníenfis Callippus, coronísambo decori, Exexternís mílítíbus autem centum erant, qui Díonem ad corporís cuftodíam fectaban tur, reliquos praefecti ducebant ornatiffíme inftructos, Spectabant Syracufaní,& perín deacíacram quandam& deo dícatam líbertatís€ popularís potentíz pompam excipie: bant, quz tandem poftannos octo€ quadraginta rediens cíuítatem ínuiferet, Per Me nítidas índe portas íngreffus, fedato per tubze fonum tumultu, huiufmodi praeconium zdidít: Díon fratergy Megacles, cümadabolendam uenerínttyrannídem, Syracufanos reliquosque ítem Sículos líberos& tyranno folutos reddunt, V olens etíam pet feipfum homínes compellare, per Acradínam confcendít, Syracufani per uías utrínque facrificia, menfías,craterasqy ftatuerant,X quocunqueaccefferat,mifTos flores frugesq; fpargebant, ings eum utí deum preces acuota conuerterant, Subarcem& Pentapyla ílluftre quod^ D dam& excelfum Díonyfij opus extabathorologium;hucafcendens concíonem exorfus, Horologium ciues ad uendícandam(ibí libertatem incítauit, At ijambos per fummam lztítíiam& fefti^ Dim/j. uítatemímperatores€ belli duces creant.Eis infuper íta uolentíbus acrogantibus, Syra cufaní collegas uígíntídeligunt, ex quibus dímídi) ab exílio unà cum Dione redierat, Va tes ílluftría extare prodigía cenfebant, quonía Díon inter orandum magnifícentiffimum Dionyfij edífícíum fubíectü pedíbus habuerat. Ceterüm expauebant,quía locus ín quem delectus imperatorafcenderat, defolís permutatione ratíoné contínebat, ne fcilícecmox ullam fortunz permutationem res illíus gerenda capefferent, Dehínc redadtís índítio nem Epípolís, coníectos íllícín uíncula cfues exoluít,murü infuper círcunduxítarcí Se ptímo poft die Dionyfius ín arc fefe cum claffe retulit, Arma Díoní cum uehiculis com^ portata,qua Synaloanteé relíquerat; hzc cíuibus difpertíta:relíquipro fe quifque ornaté ínftructipromptos exhíbuere milites, Díonyfius ínítió quidem príuatím miffis ad Diona legatís,expetírí rem coepít;aft ílliad liberosíam Syracufanos ín medíum uerba facere íut^ fi,humaniffimam tyrannínomíne concíonem habuerunt, Medíocría pollíceriuectígalía, milítíe requie,excepto fí quam ílliultró fufcíptenda effe decreuerint. Ea Syracufanus po pulus írrídebat, Dion legatís refpondit, Díonyfius neuerba faceret, nipríus feprincipatu abdícaffet, quem fímulatg; depofuiffet, ubíad rem quampíam modeftam opus effet, pro eorum neceílitudínís memoría fuam feímpenfurum operam, Ea Díonyfíus collaudabat? at míífíis denuo legatis petijt utunà cum Syracufanís alíqui ad eum ín arcem commea rent, cum quíbus tum perfuadens, tum perfuafus,de publíca utilitate díTereret. Miffi er^ goadeum uírí quos Dion ípfe probarat, Tum plurímís per Syracufanum abarce popu lum fermo manabat, Díonyfium relícturum efTe tyrannídem, ídG fuí magís quam Dio, nís gratíafacturum,Atea fub dolo quedam erantfígmenta tyranni,& infidíarum conira Syracufanos ínftructío, Coníectís nanque ín carcerem cíuítatís legatís luce príma fatura^ tos mero ftipendíaríos contra círcumductü à Syracufanís murum diícurrentes ímmilit, Pugnainter"l'um ínuadentes ex ínfperato barbarí multa cum audacía paríter& tumultu murum pet Dionemc" uaftant: quibus deínde intra cíuitaté írruentibus, cüm ad ferendá opem expectare nemo Diro(iu. prorfus auderet, foli Díonís milítes reftítere, qui utprmídm tumultuanres perfenfere, fubíidíumattulerunt,li tamenauxilij modum intelligere, exaudíred haud fatís poten nt, adco Di On. 202 à adeà fuga futrípientes feinde Syracufaní,erroreac uociferationib,inter eos permífti dífz currebant, Díon cum eíus exaudíri uerbanon poflent, ad rem peragendam o perefedu cem exhíbereuolens, prímus írrupitín barbaros, Acrís círca illum atrox Q pugna comite titur, quandoquídem nihilo mínus hoftí quàm fuís agnofcebatur, Fa&o enim à cunctís impetu,magno cum clamore concurrítur. Atíllecüm íam per atatem ad huiufmodi fub» eunda certamína grauíor efletaaniími fortítudíne ínuadentes tum excipiens, tum obtrun^ eans,manü tragula uulneratur, Ad relíqua deínde tela& inflíctos cominus ictus, uix tho» rax ipfeper clypeum quogy faterat, haftís undíque plurímis pulfatus& fpículis, quibus pertractís collapfus eft Dion. A militíbus fubínde abreptus, ímperatorem eís Tímoni^ dem inftítuít:ipfe autem equo urbem círcuire, Syracufios€ fuga retrahere, externos míli^ tsquí Acradínam pro flatíonetenebant, contra barbaros concítatos adhibere, integros quidem cotra labore confectos,promptos contra fpe debilítatos,& in ipfo íam conatu defícientes anímís, Cüm ením impetuprímo uniuerfam paríter cíuítatem uel difcurrentes occupare fperaffent,aceximprouifo ín fortes uiros& ftrenuos bellatores in cidiffent,ora» dum ínarcem referre coeperunt;dehínc utínclínati funt, íncumbente uehementías Graz corum agmíne,terga prabentes fefe moenibus íncludunt, quatuor ac feptuaginta ex Dío nis parte truncatís, cüm ex fuis multos amififfent, Parta adeó claré uíctoría, Syracufanus populus externos mílítes centum mínarü coronís ornauit, aft illiaurea corona Dionem, Moxà Dionyfíio caduceatores defcenderüt, epíftolasáneceffaríjs mulieribus afferent es; inter quas una extrinfecus erat ínfcripta, Ad patrem ex Hiípparíno:iftuc ipfum enim Dio nisfilio nomen erat, tametfi T'ímzus illum ex Areta matre uocat fuiffe dícat Aretzcum, Verümhís derebus maíor habenda Tímonidi fides,uíro Dionís cüm fa miliarí,tum com nilitoni. Czeterze ín uulgus perlectae multas ex mulieribus fupplícationes precesq; contí^ nebant;íllam uero qua a filio perfcripta uidebatur cüm palàm foluí mínime permítierent, Díon ínuítís foluít,Ea ex Diíonyfío erat; quz uerbo quidem Dioni,reautem Syracufanís colloquía faciebat: formam quippe fupplícationís& exponendi profe íarís habebat, ad Dionis calumnia compilata. Eorá fíiquídem cómemoratío eratque protyrannídeprom^ pto effecíffetanimo,in charíffima corpora comínationes,fororis,fíli,& uxorís. Caufa e» 8 iam quaedam graues querelís& plangoreconficta,& quod eum maxímé permouit,obfe cabatut regnum nedeftrueret, uerüm capefferet, neque libertate donaret homines quí aceptorum haud immemores malorum magnis ín eum odíjs conflagrarent:at ueró prín cipatum íníret pfe, amícís acneceffarfjs tutamen exhibens, lllís perlectís Syracufani no (utzquum erat) Dionis conftantíam nullolanguentís affeQu, aut aními magnítudínem funtadmíratí,qui honeftatís ac iuftítíz caufa cotra tot neceffitudines& fanguínis coniun Giones fortíffimus perftaret,fed fufpicaritíimereq; ceeperunt,ne cütm ingens illís necefti ta5adeffet; tyranno parceret: dehinc alíos intueri prafectos, przcipuecg ut Heraclidem redire dídícerunt, eidem magnopere affecti funt. Erat autem exul Heraclides, reí qui^ dem mílítarís ígnarus homo,& ex príncípatu quem penes tyrannos habuerat, celeber rimus, uerum íneptus confilio,& ad omnía leuis, ín rebus qua dignitatem haberent aut gloriam comunícandís míními ftabilis.Ille poftquám ín Peloponefo cutn Dione diffidid Xtitaffet,decreuít fuaptecontra tyrannum claffeannauígare, Tribus igitur nauibus& trí renibus feptem Syracufas aduentans, rurfus Díonyfium muro circunfeptum offendit, &fufpenfos anímo Syracufios. Mox ígitur, quandoquídemad fuadendum permouen» dumtg gratíam nonníhíliy ànatura lepórís habebat, populare íngreffus eft gratíam,blan^ dimenta quzerítante turba, Eos fufcipiens facilíus ad fe traduxit, quód hi Díonís rigorem ugrauem,& ín cíuilibus duríorem officijs abhorrebant: cuíus reí caufa erat. quód parta uidtoría ociofi& íam audaces facti populí duces,priufquám populus effet, fibi przetfe uo lebant, Tum ad concíonemultró concurfantes, claffis prafectum delígunt Heraclidem, Áccedens eó Dion, collatam Heraclídí praefecturam priftíni princípatus fui labefacta. tionem effe conqueftus eft. Díngularem enim manereímperatoremnon euenit, ubí ma^ ritimís alter rebus praefídeat, Quocírca haud lubentes quidem Syracufij deponendum eraclídem cenfuere, Inde Díon accítum domum Heraclídem paucís increpuit, quod nonbeneaut commode eo tempore fecum pro gloría, feditiones atg; difcordías aciítaret; (iíadinferendam cladem exiguo certé opus effetmomento. Coacta rurfus concíone, ip^ fecaffis prafe&um defígnauít Feraclídem,cíuítati perfuadens ut& illí,quemadmodum ipfe habebat, corporís cuftodía praberetur.Ille Díonem uerbís quídem& habítudiYecolens,& gratias habere confeffus, humilís fequebatur, ufquequaque íuffis obtempe^ du di —— ÁáÁÀÀ— T» Di tcc RR Plutarchi C rans: atmultítudínem acrerum nouarü cupidos corrumpens,& clandeftínís mouens tu. multíbus,omnibus Díonemambiguitatibus círcunfidebat.Siue ením per íínducías dimit tendum ex arce Díonyfiíum díceret,calumníàa ut illíus falutí parceretur habebat;fiue utne quo marore confíceret,obíídione quíetus agereuellet,conferuarebellum cenfebatur,ut díuturníore príncípatu perculíos terrorecíues teneret, Erat Soffis homo quídam ob flagi tía fimul& temerítate ínter Syracufanos notusatcg famofus,qui quandam libertatís abun dantíam effe ducebat, utadufcg res huiufmodi effrenatas uoces& procaciffima emítteret obloquía,Ifte Díonís infidíatorfrequentíprímum concíone furgens ,multa ín Syracufa, nos conuícía protulít, quód exuecordíactemulenta liberati tyranníde, uígilantem acfo; bríum fuícepiffe fe dominum non íntelligant: dehínc manifeftum fe Dionis hoftem ape; riens,c concíone dífceffit,Poftridie nudus per urbem curfitans, capíteacuultu fanguíno. lento fpectatus eft, ut qui perfequentes plerofqy fugeret. Talis forum íngrediens paratas fibià Díonís milítíbus referebat ínfidías, uulneratü fubínde caputoftétans. Qua quidem in re compatíentes fibí multos,€ aduerfus Dionem ínuectos habebat, illum imperiofa& grauía patrare,fí per cedes acperícula liberas ex cíuítate línguas uelítauferre,Eíus tamen detectz funt fraudes, Díon ením tametfi índífcreta turbulenta ue concío effet, eó proce. dens purgauítobíecta, Soffidem cuíufdam ex Díonyfij ftípatoribus effe fratrem demon ftrauít, eius uerbís inductum cíuítatem feditionibus ac dífcordía perturbaffe, cüm nulla Dionyfío nífiper eorá diffidentías& mutuas difceptatíones, fuperfit falus: fimulcg medi, ci Soífidís plagam perdifcentes,per fumma magís quàm profundé actam ínuenerunt,En fes enim uulnera círca medium prefertím profunda infligunt,totum uerum pufillum erat in Soffíde, multa habens ínítía,cüm ís(utí par eft)í&us ex dolore remitteret,& fubínderur fus adigeret, Deínde familíares quídam ínter concíonem attulerenouaculam, narrant commeantibus ípfis obuíum factum effe Soffidem cruore ftíllantem,& Dioníanos fefe fugere mílítes di&tantem, à quibus ea fe uulneraaccepiffe;qui hominem ínfequeret pror fus deprehendiffe neminem, caterüm fub cauo iacentem faxo confpexiffe nouaculam,un deis prodífTeuifus fuerat, Has ob res facínorofus íam Sofsís per haec habebatur índícia: pleriq etíam aduerfus íllum ferui teftímonia díixere,noctu folüm cüm nouaculam teneret egreílam, Quocirca fece(Tere Díonís accufatores,& populus damnato morte Soffide,ín gratíam cum Díone redijt, ftipendíaríosautem nihílomínus fufpectos habebat,pracipué quód pluríma aduerfus tyrannum marítíma agítabanrur certamina, Poftquam ením Phi/ liftus ex lapygía multis tríremibus Dionyíio tubfídíum allaturus aduentaffet, cumq hí externíiforent milítes,ad nullum amplíus belli ufum eos effeidoneos cenfebant,ucrüm fa tís perfefore,cüm& nautícaínftructi& uires ac potentíam nauibus efIentaffequutí.Eos infuperprofper quídà marís euentusamplíus extollebat,ubi fuperato Pbilifto in eum cru delifsimé acbarbarorum rítu degraffatí funt.Ephorus quídem refert eum capta nauí mor tem fibi confciífe, Tíimonidesautemá prímordio rerum geftarum Dionís focius, cüm ad Speufippum phílofophum fcriberet, Phíliftum uiuum in poteftatem ueniffe tradit ín ter^ ram excedentenauí,Syracufanosqy exuto thorace nudum oftentaffe corpus homínís iam atate confe, Ei fubíndeper contumelias habíto caput obtruncaffe, puerís corpus tradí^ diffe,utqy per Acradínádiftractum ín latomías deijcerét mandaffe, At rurfam Tímgus ma ioríbus infultans uítuperijs, puellos aít Phílíftí cadauer claudo ex cruredeligatum per ur bem ínter probra contumelíasqy uexafle, fpectantibus interea Syracufanís raptatum cru^ rehomínem díciítare folitá, oportere Díonyfiü haud equo cítato, uerdm crure reptatum éregno profugere, V erumenimueró Philiftus nó ab fe,fed ab alio prolatá Díonyfío nun cíarat. Caterüm Tímzus haud íníufta occafione fufcepta, quód fídá ftudiofumq proim« perío Philiftum extitífTe coftabat,fefe íactatís ín eum maledictis exaturat, Cui fi quis ea laceffitus tempeftate adufcy ínfenfibilem iracundíam grauiter eft ínuectus, ímpertíenda for ta(fis eft uenía. Quíautem res illius geftas poftremo fcripfere, cüm ín eius uíta trífte níhil pertulerinthíhomínísgloría refelluntur,ne rumorilus,autalieno fermone fretí,per con tumelías ac procacítatem míferías obiectent, quarü partícípesuel praftantíílimos homi nes fieri, modó fortuna uelit, res nulla prohibet, INecueró fanus eft Ephorus, quílauda/ tionibus Philiftá exornat, qui tametfi rebus íníuftís& moribus prauís honeftas adíjcere caufas, X ornamentor( rationes ínueníregrauíter aptedp fcíat,haud tamen ípfe cuncta ex cogítás,eum ab íncufatíone poteft abducere, nefupra omnes homínes tyrannorü amator extiterít,& maximéomníü tyrannícas femper íllecebras,potentia, opes,& connubíabea/ títudínis exíftímadone admiratíoneg fit profequutus, Sedením aptiflimus ille Vor ili Dion. 303 y Philiftí nes gefta collaudarít, neqpfortunas obiectarít. Poft Philifti necem Dionyfius ad Diíoné míttít,quí illum arcem tradereuelledícant,armag; ac mercenaríos milítes,& inte» grum íllís feptenos per menfes ftipendium; fe per inducías ín Italíam deceffura ibiq; do» micílíum habiturum, ex Gyarte modo fructus perciperet. Is íntra Syracufanos fínes per» multus ac fertílís ager eft, ad medíterraneü à mari furgens, Ea cüm Díon minímeé recepit? fet, exorandos effe iuffit Syracufios; aft illíuíuentem Díonyfiumab fecaptum írifperanz tes, legatos repulere, T'um Díonyfius grandíorínatu filío Apollocratíarce tradíta, uehementem obferuans flatum, precíofiflíma corpora precíofiflímamg; fupellectile nauibus inipofuít,ítacp prefectum claffis latens Heraclídem euafít, Q ua re malede feaudíens,cóm ciues eum magnís tumultibus círcumuenirent, Híppone factíofum quendam homínem inftítuit,qui plebem ad díuídendum agrum accerferet, Etením libertatis ínítíum zequalita tem efTe feruítutís uerbpenuríam, cüm praedijs careant, FIuíus fententíz fauens Heracli^ des, aduerfantem fibi Dionem magis implícat fedítionibus, tum Syracufanís perfuadet, uthífce rebus decreto confírmatís,externos mílítes mercede fpolient,alíoscy fubinde belloimperatores delígant,fefeab huius moleftía& díffícultate liberantes, Ii confeftím dum ex tyranníde perínde ac egrotationelongaua fefe conantur attollere,& uti fuis reftítuti legibus intempeftíua factitant, rebus ínfelícíter geftís, odía contra Dionem exercebant, qui ínftar medíci, ín accurato€ modefto uíuendíordíne contínere cíuítatem expetebar, Adnouor& deínde creationem magiftratui cum conueniffent, xftate media ínufítata to^ nitrua& díra prodígía per dies quíndecím obuenere, ob quorü religione fureens affidué populus alios defignare duces impediebatur. Factiofis poftmodum conftanti ferenítate obferuata,comítía confícientíbus, bos quídam domítus, tumultus haud ínexperíens neq; infuetus,períd tempus furore contrabubulcü agitatus, e íugo profugiens ad theatrum ci^ tto cucurrít impetu, quocírca furgente íllico populumnullo fugiédi ordine paffim diffu dit, ceteram difcurrít urbem petulcís conturbans faltibus, quantum poftea hoftes occu pauere, Hís tum necglectís& uanefactís Syracufani quínque& uígínti praefectos creant, exquíbus unus erat Heraclides: alios clanculum fubmíttere,quí milítesà Dione fubduce renteos ad fe multís pollícitatíonibus prouocare,€ cíuítateparíter donaturos dícere, At b illi ea repudíantes, Díoné fide& promptítudine cum armís complectentes atq; ftipantes exurbe deducunt,uíolato nemíne;quibufcunq obuíabant multade íngratítudíne, de ím^ probitate obíectabant, Syracufaní cotemptu paucítatís fefe quód eos nó príus ínuafiffent paruípendere, Maíorí igitur coacta manu impetum facíunt, ut íntramoenía fuperatos ob^ truncarent. In hoc neceffítatís acfortunz conftítutus Díon,utuel contra cíues dímícan^ dum,uel cum fuís moríendum effet mílítíbus, multa fupplícareomanus Syracufanís tende tetefertam hoftibus arcem oftendere,qui defuper émurís comparentes eorü facta íntuerentur, Sed cüm ínexorabilís multítudínís íncurfus effet,& íam factionis duces cíuitate fi^ Qutí mare uenti, late tenerent, fuis utab aggreffibus abftíneant imperat. At íllís períndeac incurfum facerent c& clamorearma uibrantibus,nullü Syracufanorü manere cerneres,fu gaperuías deceduntínfectátenullo.D ion ením fuís cotínuo reuocatís,ad Leontínos con tendít.Syracufani principes derífui mulíerib, facti fefe cim ab ea eximere ignomínía que^ titant, armatís denuó ciuibus Díonaperfequuntur, quem ut fluuí& quendam traijcíenté offendunt, adacto equitatu prerlíti ínchoant, Aft íillumubi neq; miti animo neqy more pa trio fua amplius errata fufferre confpícantur, uerumetía fuos factoagmineper íracundiá conuertente,foediorem dj antea fugam capeffentes, haud multís fané caefís, ín urbereuer^ tuntur, Leontíní Díone fplendídifTimís fufcipitit honoríbus,miliítibus ftipendia cíuiliter impartíunt,à Syracufanís per legatospoftulant,utmilítibus que fufta funt faciant:fed ij le gatos quíDDíone accufarent míferüt, Cum uníuerfí deinde focij ín Leontínís coueniffent, poftquá multa dífferuere, Syracufios iníufta patraffe cenfetur.Illí focior&(udícíio nufqua flare, am delítíjs& infolentía gloríari, quód nulliaufcultarent, fed feruientibus& refor. midantibus plebe ducibus uterentur. Inter haecà Díonyfio ad urbéueneretriremes INea^ politanum aduehentes Nipfiíum,quí& annonáa& pecunías apportabat obfeffis.Facto na uli prelio uíctores Syracufani fuere, captis ex regía claffe nauibus quatuor, Ea uí&toría infolentes,& iam nullius audientes imperío,lztitiam ad conuíuía& furíofos vertunt con uentus,adeó qua ufuí erantneglectuí data,ut cüm arcem habere fe putant,cíuitatem ínfu per amifere. INipfius ením ubinullam ín cíuítate partem cernit íncolume,& uulgus qui^ demálucepríma ín profunda ufq; noctem inter modulamína ebríetatesqy detentá, praefe^ &os uerà per huíus fodalítij uoluptaté multam temulentís hominibus adijcere neceffita^ Pugnainter Dionem ex Syracufios. Aa f rp Vcalifas, EM. SN pas icta i), mni i ru t —^ Plutarchi C temfegnes atc pauentes, cómodiífimé fretus tempore, murum aggreditur, Quoperfra, cto immíílis imperat barbarís, utquofcung obuíos habuerínt, eis pro uiribus atq libidi. neutantur, Statím íd malum fentíuntSyracufani,tarde aute& magno cum laboreper fiy poremauxilía conferebant, Populatíones ín urbefíerí, mortales ínterímí, parietes dírui, mulíeres acpuerícum eíulatu in arcem agi, Summa rerum defperatío prafectos habebat, quód ubig promifcuos cum hofte cíues ullos ad ufus habere nequibant, Hunc ín modá urbanís fefe rebus habentibus,cüm Acradínz íam propínquum difcrimen effet,ín quo re líqua fpes inníteretur,quod quanquáíntellígerentfacile omnes,nemo tamen palàm dice, bat, ob íngratítudínem& mala ín Díonem confilía pudore perplexí, Czeterü uíneceffita, tís impendente,(ocíorum equitum clamor exorítur,uocandum effe Dionem,& ex Leon tinis accerfendos efTe Peloponenfes, Quod ubíperaudacíam proferri,& audiri ceptum eft,uociferatio,gaudía,lachrymz cunctos tenuere Syracufanos, homínís orantes aduentum,afpectumue cupíentes,haud immemores quanto ín terrorib.robore acpromptitudi, neualeat,ut non modo ipfe ímpauidus fit, fed eos etísaudaces,& ín conferenda cum hofti bus manu íntrepídos exhibeat, Mox igiturad eum míttuntfocíorum quídem nomíne,Ar chonidem& Telefidem;ex equeftrí ueró ordíne quitum cum Hellaníco miffi, Hiperto, tum íter equos laxatis agítantes habenís, uergenteiam díeín Leontinos perueníüt, Tum defilientes equís,prímü coram Díoneobortís procidere lachrymís,calamítates Syracu(a, nor& exponunt, Nonnulli am Leontínorü ínterueniebant, multí etía Peloponenfes cit. ca Dioné congregabantur, dum homínü cum ftudio, tum fupplicationíbus ínnovatüali, quid fufpícant,Eapropter cümpríor illead concione procefliífet,promptiffime facto con curfu, Archonides& Hellanícus introgreffi fuccincté malorü magnitudinem exponunt, & milítes oblíterataííníuríarü memoria ad ferenda Syracufanís opem deprecant, quando: quídem maíores ipfi poenas dederint, q illi malefícijs irritati uoluiffent, Poftquám hídefiere loquí,íngens filentíum totum habuit theatri, Surgente Díone, cüm orarecopiffet, Dionisorstiosd complures ei manabantlachrymz,íta ut uoce teneret, Tum condolentes ei milítes, bono Peloponenfescz ut eetanímo rogítabàt. Cüm ígítur ex affectu fefe paululü Díon recepifTet, V íriinquit, ocios, Peloponenfes ac focíj,hoc uos in locout prouobiís delíberationem capefferetis coégíimi^ D híhaudpulchréres fe habét,utcüm Syracufana uaftet cíuitas,de me ipfe confultem:quod fieam feruare nequíero,proficifcar,in patría igni& ruína tumulandus, A t fi ínconfultiffi, mís& infelicifTimis nobís opem afferre ftatuiftis,ueftrü opus Syracufaná erígíteurbé:fin hoc propter Syracufanorü iracundia,& conceptasín eos querimonias afpernabimíni,dij uobis pro príftina ín meuírtute& promptítudíne dígnas perfoluant grates, M emíneritis aute neg uos príus íníuría laceffítos,nec; cíues pofteríus calamitate uexatos,à Dionede« ftitutos.Eo adhuc differente milítes cá clamore profiliát,maturé fefe ad preftandáopem duci íubentes, Tum Syracufanorü legatí eos amplexantes falutare, multa à díjs ímmorta^ libus Dioní, multa milítibus bona orare, Sedato tumultu Díon illis imperat ut confeflím abeuntes apparentfefe, cum$ coenítauerint, illum ín locumarmatí ueníant: nodu ením fubueníre decreuerat, Czeterü Syracufís Dionyfij duces quoad illuxerat, multís ciuitatem malis afflixere,Ingruentíbus tenebris, paucis fuorum amiffis ínarcem deceffere, Tum fa cionís príncipes recepta fíducía, cüm hoftem ob perpetrata quíetem acturum effe fpera^ rent,rurfum cíues ut Dion£omiítterétorabant,quem fiforté cum militibus aduentarínne fufcipiant, neg illis ut uirtute praeftantíoribus cederent, ipfiueró per feurbe libertatemqy faluam tuerentur, Denuo fgítur praefecti qui eumauerterent míttunt: equítes aute& famí líares cíues ut maturaret íter hortabantur, quamobre tardé fímulacper ocíü profícifcens aduenerat.Procedente nocte,Díonis ínimíci ut illum excluderent,portas tenebant; at Ní píius rurfus ex arcelongéplures multog; promptíores ímmiíttens ftipendiaríos, uníuer fum confeftíim murum demolítus eft, tum cíuítatem percurrens dírípuit. Cfi non modo uírí,fedetíam mulíeres ac puerí;direptiones modícze,aft magna cunctorü ftrages. Diony: fius ením cim defperatísíam rebus ín Syracufanos grauíffímís conflagraret odijs, caden tem príncipatü urbetumulare uolebat, Proinde dumilli Díonísauxilium prauenire con cupiícunt,qua pernícíffíma omníum flrages€ conuaftatio eft,ígne graffantur,proxima quaqg tzdís ac lampadib.fuccendentes, fpicula ignítaauté arcubus ín longínqua fpargen tes. Quiprofugerentperuias;íntercepti necabantur;quí domos íntroirentígne compulfi rurfus erumpebant;íncendio complures interíere, quídam ín dífcurrentes ferebantur. Ea maxímé calamitas una uocíferantíbus uniuerfis urbem Dioni referauít, Cüm enim inclu fosinarcem hoftes accepifTet, haud amplius gradü ftudio folicítabat, Proecdenedis pro eunte Dion. 204. 1 deuntesei obuíam equites captá fecundó urbem denuncíant:nónulli deíndeaduerfaríora aderant, uelocíus properare obfecrantes, latíus íntendente malo, Heraclides fratre emít^ rens, dehíncauunculum Theodotem, auxilia fupplex ímplorabat, Nullum íam hoftibus impedímento effe,fe quog; uulneratü, parum abeffe ne cíuítas euerfa& concremata colla batur. Dion cüm ín tales incidíffet nuncíos,proculaá portis ftadijs aberat fexaginta:expo^ fito mílíibus urbís perículo,eísqy nonihiladhortatis,haud amplíus pedetentim, uer& con citato curfu adoppidá duxit exercítü, alijs atqy alijs occurrentibus,& utapproperaret de precantíbus, Míra dehínc milítii uelocírate ac promptítudíne Íretus,per portas urbís ín re gione Hecatompedon appellatà euafit, continuog ín hoftes leuíorem ímmifit armatura, uteori confpectus audaciam Syracufanísadijceret, Relíiquos munítosarmís fímulq; con fluentesad eum cíues,unaue confiftentes ínftruxit,rectas coponens turmas, prafectosis difpartiens,ut multís fimul ex locís terribiliorem fe hoftibus ínferret.His itaq; paratís,ubi deis adoratís fuos per urb£ ín hoftes agens cernítur,clamor, lztítía,& ingens uociferatío Syracufanortt uotís paríter& adhortatíonibus permiftus exoritur, Líberatorem Diona; deumq copellabant,milítes ueró fratres atq; cíues;nec ullus ea tempeftate tanto fuí aut uí teamoretenebatur,ut nó magís prouníco Díone,quàm caterís uníuerfis anxius uídere^ tur,qui per cruore,igne, ftrata per plateas cadauera difcrimen prímus inibat,R es ctíam hofti formídolofa erat, quí fzeuítía referti ftructa pro muro acíe difficilem ac pene infupe^ rabilem reddebantíngreffum.Ingensab igneperículü Díoníanos perturbabat mílites,ac infeftum efficiebat iter. Flí nancy cüm zdes flamma depafceret quaquauerfum relucens, feruída permeabant rudera, defcendentía murorü fragmentaancipites tranfcurrebant, multo fimul fumo& puluere incedentes obníxé cotendebant, ne contínuata fcínderetur «ies, Vtueró fefe hoftibus immifcuere, paucí cum paucís,ob locorü anguftías& iniqui tatescomínus pugná conferüt.Syracufanís clamore& promptitudínefortíus incumben tibus, copulfus ui INipfius plurímos fuorü ín proxímáfugientes arce reduxít incolumes deftíitutos quofda extrínfecus& palantes ipfi Díonís milítes ínfe&antes interímunt.Eíus uídoría fructi,alacrítate ínquá atq; cóplexus,quítalía decentopera,prefens mínimé tem pus exhibuit, dum ad fuas conuerfí domos Syracufaní in reftinguendís ignibus, quod ea ? uix nocte factum eft, occupantur, Vtprímü ílluxít, ceteri quidem fa&tíofi propría falute defperata fuga capeffunt: Heraclídes uero& Theodotes Díoni fefededentes iniuftt per^ petraffe fatentur, utcy ín eos fe meliorem quàm erga illum fueríntexhíbeat, fuppliciter o^ rant:decere profectó,ut cüm Díon relíquis uirtutibus nullis comparandus fit mortalibus, ipfa íracüidía etíam ipfis excellat ingratis, qui utínferíores feuírtutefateantur, aduentant, proqua prfores cum eo fedítiones actítarüt. Haec deprecante Heraclíde,amíci quide Dio nem horrabantur utneflagítíofis ac ínuidis parceret hominibus, czterü Heraclidem mili tibuslargiretur,& populare ex ciuítate fediiíone eximeret,quamfanéfuroreuexatam,nóo mínoré tyrannide conftateffe languorem, Quos Díon placabat,íta praefatus: Cacterís qui dem íímperatoríbus aduerfum bellum&arma plurimá exercítatíonis extítiffe,fe autem in Acdemíadíutíus exercítatu m,quó4urorís,íracundiz,ínuíidíz, omníscy uíctor contentío niseffet: quarum rerum demonítratío eft no erga familiares& bonos uíros modeftía, ue^ rim fíquís acceptis íníurijs, delinquentibus exorau facilís mítís ue fit, V elleaute fe He rclídae non tantüm poteftate acprudentía;quantü bonítate ac fuftítía fuperiorem effe; ín ilisenimuerémelíorem effe liquet: atres bellícas profperé geftas etfinemo mortalíum, crie fortuna fuo furi uendícat;Si ob ínuídia Heraclides perfídus nefaríusqy fit haud pro ptrea opuseft Dionem uírtutem períram furorémuecorrumpere, Merítas enim ínflíge Itpoznas;quàm iníurías prouocare,ífuftíus effe defíníturà legibus: quod ex ímbecillítate laum eft, Flomínís autem ímprobítas, quandj id fortaífedifficile,haud ufqueadeo ferox penitus X ímmitigabilís eft, ut no multis perfzpe uicta beneficijs, eratía permutet, Hífce fretusrationíbus Díon míffum fecit Heraclídem, Ad murum deíndeconuerfus, Syracu» hinisuíritím imperat, ut unam comínus foffam extruerent. Illis aute noctu quietí fefe de^ dentibus,mílítes anté locans tranfuerfis trabibus arcem círcunfepf(it, Cue res adeó latuit, ulucepríma hoftes pariter ac cíues& celerítatem& opus admírarentur, Inde ubí neca tosfepulturae mandauít,captíuosq; haud certé duobus millibus pauciores foluít, conuoca concione procedens ín medium Heraclídes, utterra marít Dion ímperator delígereUtfententíam dixit, Quod cüm optímates fufcepíflent,& creandumefTe cenferent, nau» arum& mercenaríorum greges fremere, é claffis praefectura eie&tum Heraclídem con^ olere;eum tametfi relíquis ín rebus nullius dignítatishomínem, atomníno popularem, Plutarchi C multitudiaig magís obnoxíáautumare, Hocpermi(it eis Díon,& Heraclidi marítímum reítituitímperiíü; eís deíndeadagri ac domorüdiuifíonem concitatís adueríatus,& fada príus fuper hís decreta reícíndens, maerorem íníecit, Quocírca alterü ftatíim Heraclides íniens príncipatum,focíos nauígatíonís mílítesac nautas Meffanam deduces,ibi refedir, adfedítionem íllos comouens&€ contra Díonem inftígans,quem fibi regnum parare díce ret, Ipfe clandeftínas cum Dionyfío pactiones per Spartani Pharacé tranfigebat, Quod ubi clariffimí Syracufanos intellexere,in exercítu orta fedítío eft,ob eam(g rem carítas ac penuríaSyracufas premebat,adeó ut anceps Díon male de fe ab amicís audiret, qut homí nem adeo íntractabilem, liuore&acnequitía corruptá, cotra fe amplífícarit Heraclidem, Pharacepenes Agrígentínorü INeapolím metante, Díon cum Syracufanis egreflus feci alio ín tempore decertare uolebat:íinclamantíbus Heraclídeac nautis, Díoné tdcírco nol, lerem przlío decernere quà perpetuü illí maneatímperíum, coactus Martem conferuit, ubi(uperatus eft.Caterüm cüm ob fedítione inteftíná perturbati fefe magis ipfiín fuga uertifIent, iterató Dion przelíum parare, inftructisq; perfuadereac adhortari, Inítió mox noctis nuncíus affertur, Heraclídem tota cum claífe Syracufas uerfus annauigare,eo con filio, ut capta urbe eum cum toto excludat exercítu, Contínuó ígitur robuftíflimos& ex pedíciffimos recipíens,noctu adequítat,& tertía demum hora dieí feptíngentis exactis fta dijs,pro portis ftetít. Fleraclides quanquá nauibus certatim contendiffer, ubi feró ueni(fe fe intelligit, relexo curfu errabundus agenda ínuadebat, Ita ex improuifo Spartanus illi occurrit Gfylus,quí ex LacedamoneutSículorüá ducemannauigare feaíebat, quemad modum fupertorí quandog; tempore Gylíppus,Hunc íta libens uírum affumens,ut eum perindeac alíquod contra Dionem medicamen ad(cifceret, fe focijs oftendit, At prxmiffo caduceatore Syracufas, cíuibus ut Spartíate fufciperet praefectum imperabat, Cui Díon, fatis praefectorü Syracufanís efferefpondit: quód fi res ipf Spartano prorfus indigeant, 5partanü fe cíuem factum efTe, Omiffo Gafylus príncipatu;ad Díonem nauígans conci liat Heraclidem,fídem maxima& íufiurandum przftante,quo Gizfylus ipfe iurauít,Diío nis quídem ultorem,& acerbiíffimü Heraclidís animadueríoré fore, fi quíd ab eo nefarie perpetratum extítí(let, Dehínc Syracufaniclaffem(quandoquíidem nihil ea opus etat) dit Íoluunt,queíngentíum ímpenfarü acfeditionís caufa principibus fuerat. Ad ob(idendam dehíncarce íntentí,círcunductü exedificant murü.Poftmodü círcunfeffis opitulante nul lo,cum íam annonadeeffet,& facínorofi forent milites, Dionyfij filius defperatisomnino rebus cum Díone índucías agit, eíarce,arma,& reliqua traditímpedimenta:ipfematreío roríbusq receptis, quínís onuftís tríremíbus ad patre nauigat, tuto illü emíttente Dione. Huíc fpectaculo Syracufanorünemo fermé defuit:at quícuncy defuerat, magnís inclama batur uocibus,ea díe fole liberis exoriente Syracufís no infpectaffe. Maximt& quod ata teetíam noftra clarí(fimü narrarífortunz poffitexemplum, fugam conftateffe Díonyfij, Qualiís tác illorü exiftíimanda lztitía,qualís ueró illís fenfus, quí mínímas peroccafiones exampliore,quàm prateríra uíderíntfecnla,tyranníde defcendebant Poftquàmuelade dit Apollocrates, Díon uadít ín arce, Cuius íngreffumhaud expectare mulíeres, ad fores curfítare, Aríftomacha Dionís filíá ducere,poné fequí Areta lugubrís& íncertaquonam modo uirum falutans compellaret,qua cum altero confortíum habuíffet, Eo fororem prí mum,dehíncfilíolum faluere iubente, Aríftomacha adducta corá Areta, Te quídem,in^ quít,exulante Díon in magnas íncidímus miferías,caterüm redíens parta uíctoría, nobís omnibus marores eleuafti,hac fola duntaxat excepta,quam ínfelíx egote íncolumií alierí nuptà uiro coactam quidem& ínuítáafpexí, Cum ígíturte nobís dominü fortuna confti^ tuerit,quo pacto illam huícneceffitate iudícascténe utauunculum,autut maritü confalu tabít/T'alía dícente Aríftomacha, Dion profufis lachrymís,uxoré magna beneuolentía charitate complectítur, Tradíto poftmodüei filio,ín fuam tranfmi(it domü,ín qua poftea quàm ín Syracufanorü manuarcem pofuiffet,uítà ducebar.Progredíentibus huncinmo" dum rebus,nullum príus ex prefentifelicitate fructum fufcipere diígnü cenfuít, quam amí cis gratías,focijs largítates,praectpue&y ín urbefamiliaribus& militibus aliquam bumant tatis& honorís portíonemímpartíret, anímí magnítudine uíresac facultates exuperans, cüm ínterím ex ijs qua obuenerant,fefe parcé, tenuiter ac modeíté curaret, Magna utro omnibus admíratione habebatur, quód nó folüm Sicilia atq; Carthago, fed unita eus Grzcíaad eum felicíterac tranquillé degentemafpíceretCum:g nihil rante amplitudinis eatempeftare putaretur,nec alteríus imperatoris clariorem e(Te tortíitudinem forrunamtp A y aie im ín conftaret, ipfe talem fefe przflaret uefte, famulatu,& meafa frugalem, qualem cum!! Academta Dion. 30$ à Academía unà cum Platone uítá duceret; non quí ínter ductores militi aut mercenaríos bellatores degíffe uideret, quibus quotidianse fatietates;libidinesQy uoluptaríz,laborü ac perículorü folatíumeft, Ad eum perfcribens Plato, hunctinum atebat ex obe terrarum omnes íntuerí, cum ille ipfe unicuni unius cíuítatis locum Academíà cernereuidéretur, Eíus locí uíros fpectatores& íudices agtiofcebat,qui no rem geftam,non audáciam,non ví&toríam quampíam admírarent, fed quí íd(olüm anímaduerterent, fi quis in thapnarerumamplítudíne;per honeftatem,temperantía,ac modeftíam;uti fortuna fciret.In hàben daautem homíná focietate,níhil ex elato animi tumore,& feuera nímís in populü conten doneauferebat,níhilue remíttebat,tametfi res íllius gratia magnopere indígeret,& Plato eum,ut diximus, íncrepatet,ac perícriberet Cotnitem ac uicínam folítudinis effe pertína^ dam, Caterü cümfolutos nímíü Syracufanos& mollítos ex illecebris retrahere nítebat, natura quada nullo lepóteaut comitate permífta uidebatur utí, Rurfus ei Heraclídes in^ cumbít,Is prímüm quídé ín concilía accitus,adire noluiticüm ením priuatus effet,non ní ficum caterís paríter ciuibus fn concfone iturum. Dehincaccufare Dione coepit quód ar cem demolítus non effet; cunt populus Dionyfij fepulchtü euertere,& difijcere corpus iffectaret,haud fiuerit: cofiliarios etíam ex Coríntho accerfat, quód cíues dédígnet haberecollegas, Reautem uera Díon Corínthíos aduocabat, quoniam eís prefentibus facilíus ripub.ftatum quemanímo uerfabat,cóftítuere poffe fperabat. Cogítabat ením illum po^ pulidominatum ínhibere,quí non cíuilís fortnarei,fed utà Platone díctü eft, quídam uni uerfalisrerum cíuilium mercatus effet, At cüm Laconica& Cretenfe quoddà genus per^ mifcens, ex popularíac regío optimatum príneípatum cornparaffet, quí fuperior amplif? fima quaegp dífponeret,ordíne rebus inftitueredecernebat, V idebat nanc; Coríntliiorum ciuitatem domínatione paucorum admíniftratam, haud multa ex püblícís ín populo agez te, Cüm ígítur hís aduerfaturü confilijs expectaret Feraclidem,alías quidem ad rés turbu letum homínem,fedítíofum,X permutationis auídum, quod díutjus impediíérat,eo terii pore necare uolentíbus affenfus eft. Hi ígitur domü irrumpentes,illum obtrüncant, Eius mors Syracufanos uehementi dolore confecit. Dion tamen eí magnifícé iufta parauít, in. fetatite exercítu cadauer affocíans. Habita deinde ad populi concíioneueníam im partíé ) runt:haud enim fier potuíffet;ut cüm Heraclides ac Dion cíuíles agerent m agiftratus,ur bang fedítiones pacatent;Etat quída Dionis focius Callippus Atheníenfis,quem íllí non exdifciplina;uerüm ex myftéríorü inductione& circuncurrentí focíetate notá& confue tumfuíífe Plato refert;Hlic expedítíoníspartíceps tnágtio habebatur honore, adeó ut curi &ispriorzequalib.Syracufas coronatus intrauerit,& dimicádo clarus ac infignis extiteri£, Aftubiprímarios atqj preftantíífimos Dionís amícoósbello abfumptos cernít,& occifo Heraélide Syracufanüi populum ducéptriuatá, Díoníatiós età fibi milites anima magno» pereadiecifle, fcelefti(Iimus homini factus eft. Bx hofpitís céde praemium omníno Sici liam cofequi fperans,& talenta uiginti(ut tradiderenonnulli)necís mercedéab hoftibus aptatis;quofdam aduetrfunr Díonem miílítes corruptos inftituit, nequíffira ac uerfutiffi muniagítaris exordia, Nam cümalíquas femper mílitum uoces autreuera deprehenfas; autcomeritítías illi teferret,talém ex fídelícentiá cepit, ut quibufcung uellet cotra Díone magtia cumi audacía occultos faceret(ermories, eoíta mandante,ne cuíufpíam fimultas la tretaditodíi, Hinc euenít ut Callippüus flagítiofos aclanguentes confeftitri fepértosad; (cifceret;quód fi quis hifce reiectisfermonibus, fefe Dioni tentatá fuiffe retegetét,illeni/ hilturbatus autgrauiter ferens erat petínde actüfTa nauante Callippo. Coftítutis hunc ín modum ínfidijs,íngens ac prodígiofum Dionife finiulachrü obtülít; Dies uergebatíti üe peram, càm ílleíntra domí cubicula folus fec& cogítabundus federat. Interím e regione portícus repentíno exoríente ftrépítu,cüm nondüplané dies defecifret, ftetít infpectans, grandem íntuetur foemína;níhilueftítu aut facíéa tragícá pérmutarà furía, Ea(copís qui» bufdimundabat zedes.Perculfus grauí pauore Dion,couocatís amícis uifum exponit,penítuscy confternatus cüm extímefceret neíd denuó üidendd foli fibi adüentaret often fü, tosobfecrauít,ut cum eo pernoctantes rrianerét. V erumeníimüero íd haud rurfus accidit, fed paucos íntra díes filius eius cüm ferm? pubefceret, ex parua quippe tríftíría& puerilí quadà iracundia ptíus caufa fufcepta,€ tectofe ín caput precipite deijcíens perijt. In hoc tt ftatu cüm Dion effet, Callippus ínfidijs magis atqj magis inftare, ín Syracufanos ru» orem edere, ut orbatus liberis Dion, Dionyfr) fílía Apollocratem uócare& hzrede fa «te inftituiffet, quí uxotí quide ex fratre nepos erat. Iam Dionemac mulietés eotá qux Watratentut fufpicio habébat;& undig riuncij afferebant, At Dion, utuidetur,poft He; Heracidis itilcfitid; Prodicia Dionis mortem prece dentia. TIN ume ooo A MER Metu MEM MEM ERBEN C Tuflurandi magnum quale. Dionisinterifus. Plutarchi raclidis ínterítum moerore confectus, quafi uíta ac rebus àfe geftís quandam ínurerétma culam,grauíter femperac molefté deges, multoties íam fenecí paratü efTe,& cuícg; uolen. tí prebiturumfe fugulum díctitabat:fiuiuendum eiforet, non hoftes modo, uerumetíam amicos obferuaturum,Callippus ueró cüm mulieres rem diligenter ínueftígare cerneret, perterrítus uenítad eas,factum cffufis negarelachrymís, quamuís daturü fe ídem, Illae ut magnum íníret íufíurandü poftulant, Id extat huiufmodi, Qui fidem praftat, in Cererís defcendít templum, X quibufdam peractís facriífícijs, dez purpura induít, tum ardentem captans faculam furat. Hís confectís omnibus, Callippus furatus deos adeó írrifir, uteíus quam íuraueratdez diem feftü expectans,czde inter ipfa perageret Proferpinalía,eam ni hilifacíens dez díem, quà omníno uíolaret& impie coleret, fíalio ín tempore dux ipfefa, crorum íllíus facerdote íugulaffet, Cüm plures ín eíus comunícatione facínoris effent,& Dion domí qua noónullos habet accubítus, unà cum amícis aflideret, alij exteríus obfide^ rejalij foribus atq; feneftrís adítare,Zacynthij quí manus afferre debebát,tunícati(ínemu croníbus accederefímulg quí extrínfecus uerfabantur attractos tenere poftes, Zacynthij Dionem ínuadentes ut eum tenerétopprímerentá enití; quod ubi íncaffum cedit;enfem efflagítare, nemo fores referareaudere, Multi enim cum Dione íntus erant, quorü unuf: quííq dum eo mííIo de propríafalute cogítat,nufquá afferre fubfidiü audet, Dum ita cun Gantur, Lycon Syracuííus pugíone cuidam Zacynthio per feneftras porrigit, quo reten; tumaliquandíu& attonítà Dionem uti uíctíma obtruncant, Sororem continuó unà cum uxorepragnante coníjcíunt ín carcer&, Obtigitauté ut cüm per fummà calamitatem par^ tus ínftare:, ín uínculis mafculum parturiretínfante, quem placatís cuftodibus mulieres educare aggreíIx funt.Iam ením turbulentz fedítíones Callippum ínuoluebát.Principío nang; Díone czfo cüm famofus effer,& Syracufas opprefliflet, Atheníenfiü ciuitatifcri/ pfit, quam fecundá deos pofteadj tamabomínando fe facínore contamínarat, uereríacex pauefcere debuíífet,Sed id uerédíctü extítí(Teuidetur:Excellentiffimos uirtute eoscffeuí ros,quos bonos cíuítas ílla protulerít; quos aute maliítía deprauatos, eos quamfceleftíísi^ mos:quemadmodum eorum tellus€ meloptím&,& ocyffimum necatu coníum parturit, Haud tamen Callíppus quoddáfortunz deorumqy conuícíum díu fuperftes euafít;ut qui homínem tantam per humanítaté príncipatus€ opulentíam confequut&, íncuríz aut ne glectuí dediflet. At digna confeftím dedit fupplícia. Síquídem Catínam capereadortus, contínuó Syracufas amifit, Q uo tempore eum díxiffe ferunt;amifTa urbe, Tyrocneftim in poteftaté redegi, Subínde MefTanos ínuadens;maxímá militum partem,ín quíbus&.Dío nís ínterfectores, perdidit, Poftmodü cüm nulla eum Síciliz cíuítas fufciperet, uerü uni uerfiper odium propulíaret, Rhegyum occupat,ibí cüm fumma degens ínopía ftipendía rijs necefTaría maléfuppeditat;à Leptino&Polyperchonte occídítur, Ad ipfius necem eo forté ufipugione dícuntur,quo uulneratus eft Díon:illum aut à magnítudine cognitum perhibent; Laconícorü ením moreperbreuis, praterea artífícij apparatu, utpote magno cum ornamento ac fubtilítatefabricatum, Huiufmodi poenas Callíppus dedit. Aríftoma^ chen ueró€ Aretam,ut prímü exempta uinculísfuere,Hicetes Syracufanus Díonís ami cus fufcepít,& magna fideacbeneuolentía curare uifus eft:dehincab Dionis hoftibus in^ ductus,eas períndeac ín Peloponefum tranfmiffurus,naui ad íd coparata impofuitfubin: de mandans utínternauíigandumnecatz deíjcerentur ín pelagus. Nonnulli uiuentes ad^ hucuná cumpuello demerfas affer&t, Hunc etíam dígna pro audacía poenz ínuaferunt: ipfeenim cüm in Tímoleonís manus perueniffet, ínteríjt, Syracufani praterea ín Dionís ultíonerm duas filías ínterfecere,de quibus ín Tímoleoníis uíta fíngulatím perfcriptü eft, Marcus Brutus GVARINO^VERONENSI INTERPRETE, AR CI Brütí progenitor fuítIunius Brutus, que prifcí Romanot tn B, Capitolio ex refínxerunt medium ínter reges, enfem ftrícti exeren tem,quód ís cóftantíffimé Tarquiníos euertiffer, Ille ueluti quada ful míneíenfís acies durum& ínexorabile íngeníü nactus,adeb tyrannos i odit male,uttandjínfano ímpetu uecius,ufcy ín liberorü fuori cadent ; I3(«uferít.Hícueró Brutus de quo nunc agítur,& bonarí artítí difcip 7 DICUNT:- 3"] 2» L4 d^ (E 7: na« philofophiz ftudijsimbutus, morestp fuos naturagraues& hv ^Q£f TP" 44]—-—-(ny 1 Mead are etia miles cíuilibus negocijs excítansjad bonü& equü modeftí(fime ferrí uífus eft. Quare i qt M.Brutus. 306 1 qui ob confpirationem quz in caput Caefaris acta eft, inímicítía ín Brutum flagrabant: fi resea maguíficum&€ generofum quicif afferebat,id Bruto dabant: fin difficile durumg, Caffio.Erat Caffius ín prímís Bruto familíarís atqy beneuolus, fed diffimili ingenío,acua rius impuruscp. Seruilía mater Bruti fuit,cuíus genus ad Halá Seruili referunt,quíclàm gladío cinctus, Melíum Spuríü feditíofum cíuem& folícítatione plebís tyrannídem ma^ chínantem,ín medíum forum traxít,ibíq; fimulato colloquío,eum obfequenté ferro con^ fecerat. Maternum hoc Brutí genus claré copertum habetur;paternum uero,quí Cafarís gratía odio quodam ín Brutü zftuabant, no ab eo deducunt Bruto quí Tarquínios urbe eiecit,cüm ab eo dícantlíberos fuperftites nullos fuifejnam eos occíderat; fed plebei ip^ íum cómemorant, X ex quoda ipfius Bruti dífpenfatoregenus ducere, ipfumq; nuper ín fenatü accitum, Pofidonius phílofophus priore Brutum narrat gemínos filios natu gran» diores(ut habet híftoría) fecuri percuffiffe:fed terti unum,eumt ínfantem,ex eo fuper ftitem fuífTe,d quo uno deindeeíus familíz pofterítas omnís propagata eft, Praterea aíTeríttempeftate fua quofdá claros ex eagentefloruifTeuíros,quorü aliqui formam ex Bruti finulacro ducere uífí funt, Dehís hzc comemorafíle fatís eft, Seruílíz,quam Bruti geni trícem díximus,fraterfuít Cato V tícenfis,quem auunculáü prímo,deínde etíam focerum, Brutus ín prínís Romanorü omníum ftudio habuit.Philofophos graecos fermé(ut íta dí cam) omnes audíuít,nec ullius ipforum difcíplinz uel expers uel ignarus fuít,Platonicos amen eníxé coluít;inouiac medíam Academia línquens,ueterem fouit, Huic fectz addi» &us Antíochü Afcalonitam ingenti admíratíone obferuauit, eiusqy fratre przeftanti uírtu teuírum amícítia fibi íunxít,ac uíuendi comite fecit, Híc enim doctrínz habitu lícetà mul tísphilofophis longéabeffet, uítze tamen íntegrítateac humanitate egregía prímis ada quandus habebat: Emphilus íllí nomen, cuíus Brutus ín epiftolís fuís, Brutíg domeftici fzpius memineruntob amborü uíctum,quem cómunem fimulagebant,Is etíam Emphi: luseratorator,& de cede Caefarís opufcultii,quod Brutus appellatur, nó ígnobilezedidit, Litíné Brutus facundia milítarem bellísqg accomodatam exercuit; Girecum ueró graue acfententíofum dicendi genus,& Laconübreuítate quodammodo ímitatus eft, Ex quo in quibufdà epiftolís fuís grzecís eft adnotatus,utín ea quaíam bello implicítus Pergame^ p nisfcripfítubíínquit; Audio uos Dolabella dediffe pecunías: fi fponté dedíftís,faísi eftís iniurii;fiínuíti,hoc oftendetís, fi cotrà eas mihi fpontédederítis, Kurfum Samijs: Cofilía utítra nil penfi habent:res tard, quís horum fínís exiftímate, Scrípfit& alibi de Patareís inhzcuerba: Xanthij benefiícíá meum contemnentes,fepulchrum defperatíonís patríam h»buerunt, Patarei fefe míhí dedentes,confií(í nulla re defícíunt,omnía quae ad libertatem attinentpulchré admíniftrantes,Fas fit& uobís aut Patareorum fententíam,aut Xanthío rumfortuná eligere, Huíufcemodi epíftolari Brutí genus eft, quz ex hacbreuitatenotan tut, Nondü adolefcentíz fínes egreffus,cum auunculo fuo Catone,qui ín Ptolemzáü Ae gypti regem à fenatu dux fuerat defignatus, ín Cyprum eft profectus. In qua expedítíone cim Ptolemaeus fefe necaffet,& Cato apud ínfulam Rhodum opportuna moram ageret, Canidíus uír Catoni beneuolus,ad tutandasregís opes ab eo miíTus ín Cyprum: fed Cato exímefcens ne Canídíus fefe furto nó abftíneret; B ruto fcrípfít utextempló é Pamphylía Cyprum peteret; ibi enim redímedz ualetudínis caufa obuerfabatur. Brutus lícet ínuítus Cyprum nauígat, ibiq; Canidíá modefté coueniens,dífsimulata fufpícionis caufa nea Ca toneadeó ígnomíníofeímprobari uíderetur,eum liberalíterhabuít,omnemq;: procuratío níscuram ut íuníorac uacuus,nihílad fepertínere fimulauít,uerüm íta omniftudio& dilí gentía rei folícítus fuít;jut à Catonefummis laudib.ornatus fuerít,& opibus illís ín argen tum redactís,& magna pecuníarum parteaccepta, Romam nauigarít, Czeterüm cüm res utbís ín manífeftam fedítíonem ruere uíderentur,& turbato fenatu,Caefar atq; Pompeíus armaproferrent, credítus eft Brutus palàm Cafarís partes fequí: nam eius pater íampri^ demob Pompeium obíerat, Sed ipfeindignifsim ratus príuatos affectus publícís ante» irepreterea Pompeij caufam zftímans íuftiore effe quàm Czefaris,Pompeíà fecutus eft, licetantea cüm obuíam illi fieret,eeum mínime falutaret,fcelusíngens eftímans cum ínter forepatrís habere colloquia, Pompeio igitur quí dux patríe conftítutus fueratfefubij^ cens legatus cum Sexto,cuí Sicilía forte euenerat,in prouíncíamproficifcit. Qua ín lega tone cüm níhíl eloría dígnüá emergere poffe cogítaret,& iam Caefar atq; Pompeius dere^ rum fumma certare ftuduiffent,ex infula in IMacedoníam uenít,fponté uniuerfum perícu lum patríze fubíturus, Efusaduentu audíto ferunt Pompeium fummé Iztatum admíra^ tum3,mox praefentí affurrexi(Te,ipfumcg uelut ceterís przftantíoré ín cofpeu omnium Q 2 Bruti Laco» nifini. Plutarchi C amplexatum,.]n caftrís per íntegros dies(nifi cm Pompeii ipfum coueníret)círca lítera, rum ftudíum codícesipdíuertebatur, Cuí cure nedum alíud dedit tempus,fed etíam díem quz maximá illam Pharfaliz cladem anteceffit, Erat medía zftas,& prater loca paludofa, ubí caftra metatifuerant,calor ingens,necBruto aderant qui celeríter tentoríü attulíffen:: fefIus autem hacíugí cura, cüm merídíes aduentaffet,modícé unctus cüm pauca comedi, fet,quiefcétíbus ceterís,aut de euentu future pugneanxijs,hícufc ín crepufcula Ícripfit, Polybij Epitomam cóponens. Dicit etíam Cxfaré uírum hunc haud neglexiffe,fed exer, cítus fuí duces premonuíffe,ut íllum ín pugna non occiderent.fed feruarent: quin fi faci, lemíeprzberet,líberaliíter ducerent: fi capientibus obfífteret,eum mítterent,necuim li, quam fnferrent fibí, Hzec dícuntob gratia Seruílíe Bruti matrís Czefare feciffe, Nouerat ením cüm adhuc effetadolefcens, Seruilíam fibi ínfano amore affecta extítífTe:& quía eo tempore quo híc amor efferbuít,Brutus eft genítus,quodámodo credítus eft Brutus Ce fare genítus. Fertur cum arduí motus Catílinze,quiferé rempublicam euerterüt, in fenatu íncidilfent,&C Caefar atc Cato aduerfís fententíjs differret, inter haeclíterulas quaídam fo» rís delatas Ceefarí redditas: quí cüm tacíté eas legiffet, Cato íd gré ferensacclamaffe per hibetur, rem índígnà Czfarem facere,quí colloquía, qui literas medío ín fenatuab hofti bus accíperet.Ex quo cm pletígy ftreperent,& Cafarlíterulas,quemadmoda ipfehabue rat Catonídediffet,Cato lecta impudica Seruiliz fororis epiftola,eam Cafariproiecit,n. quíens, V ínce ebríe;atcy ad fententíáac propofitam orationem extempló reuerfus eft, Síc ergo amor Seruilíz aduerfus Cafarem uulgo patuít.Caeterüm expedíta Pharfalica clade, cüm Pompeíus fefeper undas preríperet,& caftra obfideren£, clám Brutus per paludem aquís plenam calamísq mananté noctu euafít, Laríffamq fefe recepit. Híncdeínde cum fcríberet, Caefar eíus falute laetatus eft,eumq iubens ad fe uenire, non tantü ueníam illi de dit,fed prater czteros qui íuxta feforentipíum maximo ín honore habuít. Cüm nemo di^ cere poffet quó Pompeíus fugeret,obG íd omnesanxij forent, Caefar fpacíum quoddam cum Bruto ambulans;folus huíufce reifententíam Brutum rogat:cumq uidereturex quí buídam ratíonibus de fuga Pompeij Brutum optímé cóiectare, Cafar alías mittens,iter ín Aegyptumarripuít, Pompeíusautem fícutzftímauerat Brutus Aegypto haferat,ac fatís cefferat.Brutus deinde Caefare Caffio ínclínauit. Preterea cüm Caefar ín regem Libyegra uííraafficeret,& magnitudine crímínà ipfius obrueretur, pro hoc fufcepta caufa Brutus, tum precando tum excufando,ipfumliberauít,multamqy illi partem feruauit imperij.Fer tur Czfarem cum prímüm Brutum orantéaudiret, ad amícos conuerfum dixifTe: Adole^ Ícens ifte quíduelitígnoro:quod ením uult;nímís uult. Eíus ením grauítas,qua nó facile imó nequadj ob gratíam flectebatur,fed ex habítu ratíonís tendebat ad bonum,ualído atq; efficaciimpetu fruebatur, Ad íníuftas ueró partes fuit ínexorabilis, Eorumq; modefiíam fiue turpe filentí& qui(inerubore íníuftarogant apud magnü uirum, acríterímprobans dicere folítus erat, quód quí níhil negareaudet, fibí uídent male fuum tempus ínftítuiffe, Traíecturus Czfar exercitum ín Libyam aduerfus Catonem& Scipionem, Galliz cifal^ pínz Brutum przfecit,ex quada felicitate prouíncía. Caeteras enim prouíncías& contu: melijs X auarítía prafídü,qui eas uelut captíuas díripiebát, càóm maleadmíníftrari contín geret, Drutus requíes& cófolatío erat,omnesq; accedebantín Carfarís gratíá. Vndecum ridens Czfar círcumambularetTtalíam, dulciflimum fuere fpectaculum cíuítates quibus Brutusprafuerat,cüm maxímé Brutus ipfe Czfarís honore fua prafentía adaugeretgra^ tilimé, Cm plures preture forent,& ea quae uocatur urbana, maxíma dignitate pracelle ret, manífefte conftabat Drutü aut Caffium eam fortírí. Sunt quí dícát eos exalíjs primís caufis maxímé differentes, tamen magis ex hoc ínter feipfos ín odíü erupiffe, licet affines effent.Iuníam ením fororem Brutí Caífius uxore duxerat, Alij contentionem hanc mana uifle ex Caefare dícüt,quód ínter utrung; fe íngerens, fpe utrundy pafcebat, Demá írrítati íncenfísq; anímís ad certamen cóftítuti funt, Certabat Brutus gloría& uírtute,cum mul, ta€ fplendida ftrenuitate Caffij apud Parthos comparata, Quz audíens Carfar, amícosdj confulens,ínquít Caffium zquíora dícere, fed reí fumma Bruto effe dandam, Declaratus tamen fecundus pretor Caflius eft, non tantum beneuolentíz habens ex hacquam fuerat adeptus,quantü íracundíz exillius amiffione, Caeterüm Brutus alíás ex potentía Carfaris quantum uoluit habebat. V olentí ením fas eratamícorum omnium Cefarís effe primo,& plurímum poffe:fed hínc eum fodales Caffij abftraxerunt,ipfumg planéín perniciem ad duxere, Nond& ením ex contentíone praetura Caffio concílíatus fuerat, cum íllos audíe batorantes ne fefe defpícerer,& à Cefare mollíti, Cefarísq;blanditijs captum,fed amo M.Brutus. 307 j tasgtatías tyrannícas& illecebras fugeret, Nonením honoreuírtutis Czefarem fibi effe propitia, fed ut omne eíus robur animumqy adfe traheret, aiebant. INec tamen Ca:far ipfe abfq huíus fufpicione omníno erat,nec ín eum abfq; calumnía, fed huius uíri magnitudí» nem,dígnítatem,S amícos extímefcebat,praterea eíus fidebat confuetudiní, Cüm Anto níus atqj Dolabella apud Czefarem prímó rerum ínnouandarü crímínarent, Non,inquít, UR feàpínguibus ac comantibus illis uírís moleftarí, fed à pallidís& macilentís, de Bruto lo^ ENS cutus€ Caffio, Deinde quibu(ídà calumníantibus Brutü,Cafaremq monentibus uti fibí 5 caueretmanü pectorí admouens, Quid, inquit, non uidetur uobís Brutum poffe hoc ex« pectare corpufculumtueluti nemíninifi folí Bruto poft eíus fatatantüm poflelíceret. Ac quiin urbe omníum prímus fuiíTe uídetur eo temporeparuo,quoCafarí obfecutus fuam gloríam ftrenué comparatam parum opprimi uel extíngui permífít: fed Caffius uír furío^ fus&priuaté magís ínímícus Ceefarí,quám publíce tyrannidi,íllum ínflámauít impulit(g, Dicitur ením Brutus dominatione grauiter tulíffe, fed Caffius odiffe dominante;& prae ter cetera qux ín ípfum críminatus eft,etíam leones ablatos cómemorabat, quos ipfe zedí libus ludís praeparauerat.FIos ením apud Megaramrelíctos,cüm cíuítas per Calenum ca pta eft, Czefar detínuit, Fertur has feras cladem Megarenfíbus íngentem fuifTe; nam cüm ciuítas am caperetur, Megarenfes carceres ferarum effregere, laxaruntip ipfarum uíncu lautmoxirruentibus hoftibus obijcerentur,Sed leones ín ipfos huíufce reiautores uerfi; funt, inermescy uíros fugientes totlaníarunt,ut hoftibus ipíis hoc fpectaculum miferabi, lefuerít, Hanc dícuntfuíffe Caífio confpirationís potiffimam caufam, falfa exiftimantes, Cafiijodij in Ce Nam ex ínítío erat Caflio naturalís quzdam ímpatíentía atq; difficultas ad omnetyranno faremcaufa. rum genus, ficutí càm adhuc puer effet oftendít, cm ad eundempraceptoré cum Faufto filio Syllze graderet. Cüm enim híc ínter pueros fe efferret,€ patrísfuimonarchíálauda: ret, ínfurgens ín íllà Caffius colaphos ipi ínflixít:qui rem uolentibus& procuratoríb,& neceffari]s Faufti ferríatty decerni íudício, ínhíibuit Pompeius,puerosq; ambos und con» iungens dereíudícauít, Dícítur etíam Caffium haec uerba díxií[e: Eía Faufteaudecoram hocproferrefermonemillum quo irrítatus fuí,ut os tibi iter frangam,T'alís quidem erat Caflius, Brutum ueró multíamícorü fuorü fermones,multi etíam cíues pluribus rumorí busatqy líterís ad rem prouocabantíncendebantq;, Apud ením ftatuam progeníitoris fuí Drutí,quí regum deleuitimperíum,fcríptá eft; V tínam Brutenuncuíueres,& nunc Bru tus effes, Praeterea ipfum tríbunal Bruti praetorís mané repertum efttalibus uerbís plenüz Dormís Brute, nec es reuera deníq; Brutus, Horü caufa erantípfíus Caefaris adulatores, quialíos ínuídíofos honores eí dabant,& noctu ftatuís eíus coronas íimponebat,cüm ple^ rofcj adducerent,ut pro díctatore regem Cafarem appellarent.Sed fecus ipfís obtigit, fi^ cutín Czefarís uíta díximus, Amícos cüm pertentaret Caffius cotra Caefare, refpondebát omnes affenfuros,fi Brutus hís rebus fe ducem praberet:hocením nonaudacíz,non ma nud indígeredícebant,fed dignítateuíri, qualís eft Brutus,ut fi inciperet, remqraffereret, ius fecum adeffe exiftímabantfiabnueret,ín agendo animos defuturos,uel príufquàm íd perfeciffent in fufpícíonem manifefté uenturos:undeabfqg illo pulchráhabíturos caufam j noncenfebant, Hac fecum reputans Caffius,poft contentioneillam príor conuenít Bru» Confpiratio Bru ium,concilíatísq; animís,intergrata colloquía ipfum ínterrogabat,an Idíbus Martijs fta^ tiezCafijin Ce tuíffet intere(Te fenatuí:fe ením audíuiffeinquiítjaamícos Cafarís de domínationeregía cac farem. relaturos. Dícente Bruto,fe nonaffuturum, Quíd,ínquit Caffíus,fí nos uocentemed eft, relpondit Brutus,non tacere,fed tuerírempub.& prolíbertate emori. Tum elatus anímís Caffius, Quis,inquít, Romanorü te moríente íd tolerabít? an nefcís 6 Bruteteipfumc uel credís tribunal tuum homínes extorres uel tabernaríos ínfcríbere, no prímos& optimos uirost'A caterís quídem praetoríbus largítíones,fpectacula,& gladíatores,àte uero maio tum tuorum debítum, euerfíonem tyrannidís repetunt: ípfí omnía per tepatí paratí funt, teunti qualem optantexpectant.Inter hzc íllum amplexás ofculatus eft, deínde difiunctí adeorum amícos cum hís fefe ambo uerterüt.Erat quidam C). Lígaríus ínter Pompeij beneuolos, quem ob Pompeíü apud Cafarem crímínatum Czfar liberauerat;hic non ex crí míne quo folutus fueratgratías habens,fed domínatíonem ob quam accufatus fuerat gra^ uiterferens, erat Czfari quidem ínímícus, Bruto uero maxima familiarítate coniunctus, Adhunczgrotanté accedens Brutus,ó Ligarí,inquít,en quo temporezgrotas;& ille co^ feftim fe cubito erígens,dexteramq, apprehendens, ó Brute, refpondit, fi quid teipfo di^ gnum excogítas,ualeo.Ex hoc ínter notos quibus fídebant,quosqy tentauerant;hacc com munícare cceperunt,neq; folüm delectá fecere familiaría, fed affumpferunt etíam omnes Q 53 m i o HM. MER i o eL A fa —— Xm(lptaekii toii tli qi amat Plutarchi C quotquotadbonum pronos acaudaces mortísq; contemptores agnouerant, Q uare& Cí ceronem fídepracípuum& apud eos beneuolentía fíngularem latuerunt, ne ipfequina tura audacíz erat ínops,preterea ex etate fímilem cautelà affumpferat,acomnia fuis ratio nibus ad fummam. fecurítatem fatagebat adducere,ipforum promptirudínís robur obtun deret,qui celerítatefactog egebant, Dímifit& Brutus ex alijs fodalíbus fuis Stallium Epí cureü, X Faonium Catonís imítatorem,quoníam€ longinquo ínter difputandumacphi. lofophandum fermone círcuíto illorum anímos expertus erat.Inquítením Faoníus,bellü inteftinü duríus effe quàm monarchia ex lege.Stallíus, V iri fapientís no effeob indoQum uulgus& ínfenfatumturbarípericulumcy tubíre, Quibus cüm Labeo intereffet cotradi, xítambobus;Brutus ueró quafi híc fermo aliquid rationibus difficile haberet, malét po^ terat foluí,fubtícuít, Deínde Labeoní confilium cómunícat, quoannuente haud trepid?, uifum eftalíum Brutum cognomine Labienü;nó tamen ftrenuum fíue audacem, fed ola» díatorum copíjs quos fpectaculís praferuabat potente, Cafaricg fidum, negocíjs addere, Cuí Caffio€ Labeonerem aperientibus níhilille refpondit, Brutus priuatim ipfum con. ueníens,dícenscy fe duce hucreí effe,cóofeftim libenteílla fecit annuere.Plerofcqj praterea aliorum optímos adhocdignitas Brutíadduxítquí omnes neq; iuramento aftrictijneque inter fefide tradita uel accepta,neq; quibufdam facrís obnoxij,fic cofpirationehancapud fe habuere, fíc eam conticuere, fic ípfam pertulere, ut díuinationibus, facrificijs, fignisqy deorü ipfam portendentibus, nulla negocío fides data fit, Cter Brutus ueluti uir quiin urbe dígnítate,genereacuirtutepríor erat fecum rem medítans,& omneperiículü fecum uoluens,& ín difficultatibus ipfius reiímmorans, uxorem unà quíefcente míníme latuit, quad ínfolítze curze ug turbínísplenus erat, quodq, indiffolubílequoddam& maleferen dum confiliumapud fefe mouebat, Hac erat Porcía filía,ut fuperius díxímus,Catonís:ha buerathancab auunculo Catone Brutus ín coníugem,no ex puerítía,fed eíus príoreuíro defuncto, quam adhuc puellam& ex íllo filium paruü habenté nomine Bibulum ipfeduPorciemagt4- xerat, Huíufce Bibuli opufculá quoddáde geftis Bruti feruatur, Cum fapiés effet Porcia mnilas. G uiríamatrix praterea haud uana dignitatis referta, no príus eft aufauírü dearcanis fui cordís interrogare,quàm fuijpfius hanc experientía fumeret, Paruum accipiens cultrum D quo tonforesauferütungues, omnesq; thalamo pedifTequas pellens, profundum uulnus fibi egítín cruce,ex quo nó pauci fanguinis fluxus erupit: deínde poft paucum uehemen tes dolores&horridz febres ex plaga ipfam corripuere,Quaín reanxio Bruto atq ídgra uíter ferente,càm dolor acríus ipfam urgeret,ad eum fic eft locuta;Ego Brute Catonís fi^ líatuz domuídata fum nó quemadmodi pellex, ut cubilís folá& menfz tecum partíceps fierem,fed ut cómunícarem tecum lzta,comunicarem fímul& triftía, Quz extuo coníu^ gio mihi omníno funt querínó habeo: quz ueró tibi ex meo funt, quà habentdemonfira tíonem fiue gratíam apud te,nifi paffione tuam ipfa pariter feram,& curas fide dignas ego quogtolerem: Scío muliebrem naturam fragílem effe ad arcana ferenda:fed cft,ó Brute, uís quadam& bonz educationis& optimz cofuetudínis adíngeníü mihi,& Catonís effe filíam,& Bruto coníugem datam efTe. Hís fi ha&enus mínus credídí,nunc meipfam agno uíadlaborem ínuíctam effe, Hec locuta plagam oftendit,ac perículum quod de fefponte fecitaperuit, Tum exterrítus Brutusac manusad coelum tendens deos orauít, ut coeptis ftrenuo fibi perfectis faxínt feuíri Porcía dígnü effe; deinde uxorem folatus modefte eft. Czterü defcripto fenatu ad quem manífefté coftabat Czefarem ingreffurii, confpíratores eum aggredi ftatuunt, Nam tunc ínfimul congregati abfq fufpicione feforecenfebant: pretereaomnes bonos& optimos uíros fe habíturos effe credebátquí cade perfecta con feftim prolibertate fimul affurgerent, V idebantex diuínítate etíam quadam locüipfum offerri.Portícus ením eratuníus gradus ordínem ad theatri fimílítudínem habens,ín qua eratímago fpfa Pompei populííuffu erecta, cüm inter cxteras portícus atqp theatra locus ifteexornaret, Ad hanc igítur medío menfis Martíj, quod Rom.Idus appellant, conuoca batur fenatus: undeuídebatur fortuna quadam uirum huncad Pompei; iudicii ducere. Dies ergo cüm adueníffenr, Brutus uxore tantámodo confcia paruo fuccínctus gladíoín fenatü peruenítzalíj Caffio congregatíeíus filíü tunc fumenté uírilem togam ducebantín forum. Híncdeínde omnes ad portícum Pompet profecti,ibi cómorabantur,uelutí con^ feítim Carfare ín fenatum uenturo.In qua re quífuturü excogitaffet,maximé uirorá con flantía,& in tam grauibus perículís fortítudíne, admírari dígniffime poffet, INam cum ex officio preturz multis cogerentur dare iudíci,non quíeté folüm adftantes& differentes inter fe uiros audiebát,fed ueluti ociofí, íudícia diligenti cum deliberatione ReEiunre reade/ | ^ v^ d M.Brutus * 4A VLLL* y reddebant, Cüm uír quídam qui iudicía fubíre nolebat, prouocaffetad Caf. tum exclamans obteftaretur, Brutus adftantes afpíciens, Me C:cfar,ínquít,f ges non prohibet negp prohibebít, Multa etíà alía turbulenta cafu quodam tum contigere, Prímum& maxim, quód procedente díe Czfar ín(enatum ueníre tardauít INam inale fuccedentíbus facrís,à coíuge domi detínebatur:praterea ea díe profícífci prohibebatur à vatibus, Secundi ueró,quód quídam accedens ad Cafca,quí ex cofpi"us dextera apprehenía, T'uínquit, ó Cafca; arcana nobís occuluiftí, Brutus autem míhiom^ nía nuncíauít, Exterríto Cafca,ridens ille, V nde,ínquít, beatetam fübító diues factus es, quódad xdiles accíngerís? Fermé ítaq; ab amphibología deceptus Cava, occulta detexit, Ipfum etíá Brutü& Caffium uír fenatoríus Popilius Lena cüm auídii (Tun€ falutaffet,plací defufurrans, Deos,ínquit,oro,ut qux corde habetís recie fequund« nt,moneodQp utmatu retís,nó enim res ipfa tacetur, Hoc dicens non parua illís(ufpicione iniecit, quód omne íd negocium perfeníiffet, Interea quidam é domo currítad Brutum, nuncíans(ibi coiugem fuam mori, Porcía ením futurianxía,neccurz ipfius magnitudine ferens, feipfam uix de^ tínebat, Ad omnepraterea murmur, ad omné uocem,ut uates qua ínfano furore Bacchí tenetur, exiliens quemlibet foro uenienté ínterrogabat quíd ageret Drutus:alteros illuc ea frequentertranfmíttebat:tandé cum tempus longítudíne tereretur,uís eíus fuftentarí nequíuít;príufquá domü fefe recíperet,círcundedere eam ficut erat ín media portafedenter exanímatío& íngens ftupor,color mutatione accepít, X omnínouox faucibus hafiít: adcuíus reiafpectum acclamauerütancillz, Deínde uícínis ad limen domus procurrentí bus,ftatím exíuít rumor, fermoty fparfus eft, quód Porcia moreretur, Extemplo tamé re fpirauítílla,&ad fe redijt;acà mulíerib.fuaui(fimé fota eft. Brutus hocaudíto ficut decuí exterrítus, publícatamen mínímé líquít, neq; domit ob dolor accurrít, Iam Czcfar etíam uenire nuncíabat lectíca delatus; deliberaueratením ob infaufta facra, maenü nihil ín eo fenatu fancíre,fed malam fimulans ualetudínem,ín alíud tempus cuncta dífferre.Cum le Qíca egreffus effet, occurrens fibi Popilius Lenaílle, quempauló antédixímus Bruto& Caffio cooptaffe ut eís omnía díj fequundarent,per multi hor colloquíü cum Cafare ha buít,quíomní cum diligentíaatq; fíde audiebat. Ex quo cófurati(ut eos fíca ppellemus)no » intelligentes ipfius uoce, fed coiectantes ex quibus ante: ex illo perceperant,íd colloquia efe cofpírationis índícia, animis fracti fe mutuo afpexerunt,fronte plané confeffí, no ex^ pectandum effe ut caperentur,fed cófeftím potius emori. Iaítur Caffío& quibufdam alijs manus imponentibus fuper capulís eladíorum, quos fub uefte tenebant, cim ípfos clàm enudaffent, Brutus ad geftá Popilij Lenz afpiciens quí ftudíofe Caefare orabat,non clàm alios críminabatur,níhil locutus eft, ob multos alienos uíros quibus immifcebat, fed laeto exuultu Caffíum exhortatus eft, Deíndepoft paucum Lena Cafarís dexteram ofculatus inde difceffit,manifefté cognitus, quód pro feipfo ob aliquod ad eum attínens negocíum, (d colloquium cum Carfare habuiffet,Caeterüm fenatu ad confeffum ingreffo,czeteri curu lem Czefarís círcunftetere,uelutí quiddam cum ípfo collocuturi, Caffia feruntad írnagine Pompeij uerfum,illam uelutí animata oraffe, Treboníus iuxta fores curía moratus adAn toníum,colloquía fecum producens, eum extrá tenebat, Inereffo portíc& Czfareei fena tus affurrexít, deínde fedentem ftatím círcunftant illi frequentes, Tullium Címbrum ex ipfís unum obíjcíentes pro exilío fratrís orantem,pro hocorabant& fimul omnes,ac Cc faris manus apprehendentes& pectus íllius& caputofculabant, Has preces atq; blandi tias cim Caefar modefté prímüm manu propulfaret, deinde non defínentibus illís,in affur gendo repelleret, T'ullius utragj manu ueftem ex humerís illius traxit. Cafca prímus, retà ením ftabat,gladíü exerens, eum iuxta humeri uulnerauit,lícet uulnus haudaltíus pe netrauerít, Deindeobluctante ob plagà Czfare,& magna uocelatíné clamante,Scelerate Cafca quídfacísrille graeco fermone fratre nomínans auxilia(ibi petijt. Cxfar cüm àmuL iisíam faucíus foret,& obfiftereuolens fe círcumafpíceret, ut uidít Brutum gladium in fe nudatum efferentem,manum Cafcae quam tenebat dímifit,caput-g fuum uefte obtegens, corpus uuIneríbus líquít, Illi tame ínter feipfos implicíti,multisqg gladijs corpusipfius ag grefli,feinuícem etíam uulnerabant,unde Brutus etíam manü plaga illífus eft, cüm cadis inCafarem uulnerumqy communícaret, Omnes tum& fuo& cai fanguíne maduerunt. Cafare exanimato Brutus profectus ín medíum orare uolebat,& fuafu fuo fpeq; fíducíae lenatum detínere,fed ij metu actí confufe omníno fugerüt:unde círca fores, perfequente nullofeu urgente,plures pra turba íllífi. Statutum íntra eos ualídiffimé fuerat,alíum non occidere przeter Czfarem,fed omnes ad libertaté reuocare, Caeterís tamen omnibus cüm Qu:4 Interficitur C« fardil Lu kane tate institu di n unn cati Plutarchi C defacínorecogitarent, placebatoccidí etíam Antonium uírum contumelíofum; monat chíamip fouenté,preeterea addenté Cacfari uires ex ufu ac rei milítaris perítía, obg;íd ma xime quód natura elatus ac magnís ínhíans,confulatü cum Carfare affumpferat,eiusqy col legatunc erat.Sed Brutus hís confilíjs feobiecit,prímü zequítati inníxus, deinde fpem ha bens mutatíonís Antonij. Nam ipfum agnoueratambitiofum atq; tumenté uírü& nímis gloríz cupídum:;fed ablato Czfareíllum fperabat patriz libertati conuenturü,ac ob ipfo» rum grati allectum cum eís ad bonü comuneoccurrere.Hís igítur Brutus faluauít caufis Antoníü.In hocrerum turbíneA ntoníus mutata uefte fub plebeio habitu fugit, Qui uerà cum Bruto erant,eo duce,manus fanguine refperfi,& enfes ftrictos oftendentes,ín Capi, tolium profectí cíues ad libertatem uocant.Inítió ígitur ululatus dif. curfionesq;, quemad^ modum unüqueng ex doloreferebat cafus, tumultüauxere: uerü poftdj nulla alía cades facta eft, neq; rapína ullíus rei patrata, cum fiducía multí fenator&, multi etíam popularíü in Capítolíum ad hos uíros afcenderüt, Hic magno numero cíuíum congregato, Brutus uerbís gratiz populi& ípfi reiaccomodatís concíonatus eft; que cüm omnes laudaffent, & e Capitolio eosdefcendere iuberent,confi(iilli in for defcendunt,alíus alíum fübfecu tus, Brutü muliiínfignes uíriín medium fplendidé nimis ab arce deduxerüt, ac ín roftris conftítuére, Ad eíusafpectum permulti ex plebe ad tumultü paratí procurrerunt,& tacíté atqj modefté reí fummá expectabant; procedente deíndeipfo omnes filentium índíxere, Quód nó omnibus grata ea cedes fuít,tunc plané apertum eft, Incípiente ením orare Cín na,& accufare Czefare,cótra ipfum multi ira prorumpere,eíq; maledícere íta perfeueraue^ runt,utiterum uíríín Capítolíü fe receperint, Quo in locotíimens obfidione Brutus;optí^ mates illuc fecá quíafcenderant,dímíttit, exíftimans índígnü ut quí ín caufa nó partícipa rant,perículá fubírent, Senatus nihilominus poftera die cüm conueniffent ín templo T'el lurís,& Antoníus& Plancus& Cícero deabolítíone czdís atq; concordia concionarent, cenfuít non tantàm ueníam confpíratoribus,fed fententiam de pramijs fibí dandísprotu lit.His fenatufconfulto ríté decretis índe deceffum eft, Antonius cum filíü ín Capitolium ob(idem mififTet,fpem optímàáde fe praebuit: unde Brutus cum cxterís ab arce defcendit, Quo facto cüm cóoueniffent,alíus alíum míxtím complectí,dexteramq; cum dextera conD iungere.CaíTium A ntoníus ad fe trahens conuíuá domí recepit, Lepídus Brutum, caterí ceteros,ut quiftg cum quoq) autamícitía, aut confuetudíne affectus fuerat. Pofteraetíam die cüm fenatus mané conueniffet, Antoníü laudibus profequutus eft,quod bellum ínte finum íam oríens extínxiffet, Deinde Bruto adftantibus omnibus multa praeconía data; Ce[arisinterfe- inde díuifze prouíncíz, Bruto Creta, Caffio Libyam, Trebonío Afiam,& CímbroBiíthy &oribus proui^. níam defignauere: alteri Bruto Galatiam íuxta Erídanü tribuere. Poft hzc deteftamento eedeaeté.— Cofaris eiusqy funere cüm fermones incíderent,& Antoníus eíusq; beneuolí cenferentte ftamentum palám effe recítandum, corpuscg Czfarís efferrínon occulté, necabíq deco^ re,neexhocírrítarent plebis animí,pertínacifTimée cotradíxít Caffius. Orauitdeínde Bru tus, Antoníoc confenfit, fecundo hoc errore captus, Dum ením Antonío parcít,caufa fit ftatuendícofpirationi graué& inexpugnabilem hoftem: permíttes etíam qua Antonius fudícauerat de funere,ín fenatu fanciri,ab omnifpe deceptus euafit. Prímü igit teftamen^ to cüm legauíffet Czfarcíuí cuilibet feptuaginta& quínque drachmas, praterea cüm reli quíffethortos quitrans Tíberím ert, ubi nunc efttemplá Fortunz,íngens beneuolentía & admírabile de(ideriti omnes tenuít. Poftea funere per medíü forü elato, ac Antonío lau desíuxta confuetudínem pro roftrís proferente, cóm multítudínem ad fuam oratíonem comouerí uidi(Tet,(ermonem ad míferícordíam flexit Caefarís: ueftem illius accipiens fan guíne maculati,eam extendit, palàm oftentans& íctus,& uulnerum multítudíne, Exhoc diígnítatem& decus fuum nemo feruauit. Alij homícídas occidi clamabant,alij uelutiat tea ín funere Clodíj ex officinis fedilia menfasq, dirípientes& aggregantes ín unüi,perma : gnam pyram ftruxere,ín qua corpus cüm pofuíffent,ín medío multorá facrorü ínuiolabi^ lium fan&orumq locorü illum cremantes confecrauere, Cumprím& flamma eluxit, hínc indeírruens alíus atcp alíus femícombuftos díripientes ftipítes,ad domos percuflortí con currere utiipías íncenderent,Sed íll(antea monítí propulfabant perículum, Cínna autem uir quide erat poétícus,& qui ín hoc crímíne níhil comunícauerat, fed amícus fuerat C farís. Hic ipfe per quiet& à Czefare ad conuiui& uocari(ibiuifus cüm abnuiffet,ab ipfo or^ ri, deinde cogi, tandemqy manu comprehenfus,ad uaftum& obfcurü quendam locumad duci,& inuítus€ ftupefactus illum fequi fe uídít, Quod fomníum cüm haberet, obtígítut eanoctefebricítaret:cüm tame efferretur Carfarís funus, pudore captus quód no ie 8j proc M.Brutus. 309 à proceffitad turbam, quae íam írrítata erat, Cognítus itaq;& ab aliquo appellatus,credítus effe Cínnaílle quí nuper ín frequentía incufauerat Czfare,trucidatus eft, Híc furor Anto nijanimü mutauít:quare Brutus acfuí,metu copulfi ex urbe difceflere,prímüg; apud An tíum comorati funt, ut quamprímáü iracundia plebís extincta fiue mollíta foret, adutbem reuerterentur:quod facile fore fperabant,ex repentíatgy celerrima mobilitate vuloí, pra^ tereaquód propítíü fenatumhabebant, V erüm fenatus eos dimittens qui Cínnam truci» dauerant,queftionem propofuit íllorum quí domospercufforü inuaferant eorum ple rofq; comprehendi iuflit, Intereaob Antoníum qui monarchíam ferme fibi conftituerat, eníxius ccepit Brutus defiderarí, praterea expectari ut fpe&tacula qua ob praturamdebe bat,prafens exolueret, Sed Brutus fentíens plerofque qui füb Czíare milítauerant,& ab eodem agros& cíuítates acceperant, ínfídías fibí parare,& paulatim urbi sffluere, Roma proficifcí aufus non eft, fed ftatuít ut eo abfenteludi fierent magnifice nimís& fumptuofe, Elephantes ením cüm emííTet quamplures, iuffít eos fpectaculis darí,& parcé nihilex^ poni,fed omníaabufiuetribui; deínde profectus Neapolim,cum pluribus Bacchi cuftorí bus,id eft,hiftríonibus ac mímís,colloquí& habuit. De Comítio quodam«miín theatrís ha bebatur ftrenuus,ad neceffaríos fcripfit,ut non nífi uolentem illum ludis adducerent:no enim fas effedícebat,grecum quenquá uícogi, Scripfit€ Cíceroniipfum orans utomní nohís fpectaculís íntereífet, Hocergo ín ftatu cm res efTent, alía orítur mutatio iuníorís Czfaris quííam urbem aduenerat, Hic erat filíus filiz fororis Cafarís,& teftaméto Carfa^ rís ín filium adoptatus relíctus,In Apollonia ís mora ducebat cüm Caefar occífus eft,& li^ terarum ftudío operam dabat, Praeterea ibi expectabat Czefarem, quí nuper expeditíone ín Parthos habuerat. Audíta cede Czfarís, hicad urbem acceffit, ubí prímü fauorem ple. bis alliciens,&fibi Caefaris nomen afTumens,argentü etíam teftamento relictum díuidens ciuibus, ín Antoníum fedítíofe fe habuit, ftipendiag, díftríbuens, multos qui fub Caefare mílitíam egerant,ad fe traxit.Poftquám uero Cícero Antonij odío fauebat partibus Caefa ríshoc exterritus Drutus, Cíceroni fcribit,quód domín& moleffé non ferret,fed eum qui dominum oderat uereretur: pretereaín repub. domeftícz feruítutís partes clígeret, fcri^ bens€ ínquiens,quód vír bonus effet Cxfar: fed noftrí,ínquít, progenitores neg domi» nos mítes fuftínuere, Hoctamen ín temporenedq; manífefté bellum deliberaffe cognítus Brutus eff,necy plané quíeturus,fed unum tantummodo confuluiffe, non feruire ícilicet, Admirabatur tamen Cíceroné quodbellum cíuilepericulofum& graue timeret, turpem ueró concordíam& ínfamem non expauefceret,praemium pofcens quód Antoníumáty^ ranníde eijceret, Cxfare tyranni conftítueret. Talís ín prímís epiftolis fuít Brutus: íam hisad Czefarem,alijs ad Antonium partítís,atq; militibus ceu fub hafta uenalibus ad eum ccurrentibus quí ftipendía maiora dedifTet, rebus defperatis Brutus Italíam linquere fta tuit,terreftrít itínere Lucaníam ad Eleam maríadíacentem peruenít.Ex hocloco Porcía Romam repetítura dolores quibus urgebatur uíro tentauítocculere, fed generofaac ma^ gnanímaá pictura quadam prodita eft, Ex erecís erat híc textus, Hectoruidelícet Troiam exiens ab Andromacha comítatus, quz ab eo filium fufceperat, oculosty ín uiro figebat, Hac cüm afpíceret Porcia,(imílítudo paffionís ipfam ad lachrymas líquefecit, plurfesq; Porcía huc accedens, míferandos ploratus emifit.QQua ín re cümAcílíus quídam Brutibe neuolus,uerfus quos Andromachaad Hectorem habuerat recita(fet: Hecdtortu míhí íam pater es,& optíma mater, 'Tu mihí germanus charus, dulcísqg marítus, Subrídens Brutus,Sed míhí,ín quit ad Porcíam,uerfus Hedctorís proferrenunc licet: Tetuapenfadecent,lanas,calathumq;repofce,^— Ancillisq;iube, Corporeenim natura deficit uiríli ftrenuítate,mentequoq; propatría non mínus dinof ipli uirilis, Hec in hiftorijs fuís Bibulus Porcie filius tradidit. Digreffus índe Brutus Athe nas nauígauit,ubía plebe auidé fufceptus,& honoribus& decretis ornatus apud hofpíte quenda máfít, Audiés ínterea Theomneftá Academica, X Cratippi Peripatetici, philo: fophíz cum ipfis operi dabat, Acomníno círcaíd folü uacare uidebat,verü círearem bel, líabfcs fufpicione operabat,InMacedoníá enim mifit Heroftratü eosalliciens quíibidem militarent:;praterea mínores quí Athenis philofophíz operá dabant, apud fefe recepír,ín quib. Cíceronís filius,qué apud ceterospracípué laudat, ínquíés:Seu uigilía ipfa,feu fom no ductus fit, fe illit admirari ítagenerofum,ac íta tyrannos exofum. Cüm ad bella Brutus fe manífefté expofuiffet,audiens Romanas quafdà naues cum pecuníjs permultis ex A fía adduci,illarà ducem effe prztoré uirum iucundum fibity noti,apud Caryftü obuíam fibi Q 5 o3 HD Ng T epit. anii— Cefar iuttior; qui poffta Aw gu[tus. Brutus pbilofophie fludiofis. Ocfauius Cefar Plutarchi C factus eft, Colloquío deínde cum eo habíto cüm ipfi perfuafiffet,acceptis nauibus, feftum fplendidíus duxit, eoq; maxime quód hacipíaíndieprímü ínlucem zdítus fuit, Vt ergo ad portüperuentü eft, libatíones factz atqj latítia de uíctoría Brutí,& de populi Romaní libertate, Hic cüm cuperet Brutus magísrem ipfam lztífícare,permagnum cratera expoÍcit,quoaccepto,nulla motus occafione,uerfum hunc protulít: Sed me fors mífera,& La, tonz perdídít ínfans.Prater hzc ínhíftorijs reperítur, Brutü in ea pugna quà ín Philippís ultímá egít, Apollíne ín figni milítibus tradídiffe, unde exiftímabát eam pronuncíationé huíus ínfortunati conflictus fuiffe portentü, Czeterü Antíftíus ex quibus adducebat ín Ita líam,quíngenta míllía zerís Bruto dedit, Quotquot mílítes ab exercítu Pompef ín Thef lía uagabantur,auídé ad Brutum cofluxere, A Cinna equites quíngentos abftulít,qui Do labellz ín Afíam ducebantur. Cüm Demetríada applícuiffet,compluria arma qua Anto» nío ferebantur nactus eft.Iuffu ením príorís Cafarís hzec Parthícá parabantur ad bellum, Hortenfío prztore Macedoniam fibí tradente, praeterea reges acpríncípes círcumuicini cüm ipfíus adderent partibus, nuncíat Caíus Antonij frater ex Italía profectus ad copias quas Dyrrhachij€ Apolloníz Gabíníus cóotínebar, celeríter aduentare, V nde defideris Brutus ipfum inueníre,& przoccupare milítes, prouocatis militibus fuís perloca grauía atgp afpera, colo etíaaffluente níuibus profici(cens,cum Dyrrhachíü acceffiffet,ex labore ac trigore defecít, Hacpaífio maxímé cótíngit ex frígore,níualí tempore,íumetís& homí níbus laffis, feu quód calor cümís ex frigore& obturatíone meatuü íntus in corporecom primítur,cofeftim cíbum ftomachi confumit,feu quód rígídus& acutus quídà fpiritus ex niue procedens corpus allídit, corrumpitó calídítate quz ab ipfoforas egredit, Huiufce enim morbi fudores calídítas prebereuídet, que círca corporis cutem extincta efl, frigido obuíà fibi facto;:hac ín czterís anímalib,dubia magís funt. Cüm defeciffet animi Brutus, nullusc ín caftrís ad uefcendum cibus haberet, eius comites coacti funtad hoftes confu gere;unde cümad portas ípforü profecti forent,cuftodes cibum petíuere, quíaudito Bru tí cafu aduenerunt,& ipfi Bruto cibum potümqferentes,ex quibus Brutus uturbem na ctus eft,no folüm íftos,fed ceteros omnes huíiufce urbís horum caufa fumma humanitate tractauít, Caíus enim A ntoníus ut Apolloníam applicuit, illuc milítes quí uícíni fuerant conuocat;fed poftquá nouít eos Bruto dedítos, pratereacg Apolloníates fenfít Bruto ob^ fecuturos,urbem relínquens, Buthrotü profectus eft, primum ín ítínere ipfo cohortes tres amífità Bruto czrfas;deíndeloca quz círca Byllidem ualidé przoccupata fuerátfupe rare conatus,preliíü cum Cícerone cómittens uíncítur. Hoc enim duce tum Brutus uteba tur,multaq; per eum ftrenué gefta pertulít, Cüm Caíum nactus effet ín locís paludofis lon ge díftractum,manus conferere paffus nó eft,fed círcumequitans fuís iubebatutabftíne^ rent,uelutí hoftes cofeftím propría preda futuri effent:quod cótigit íta ut díxit;illi feipfos cum duce dedídere,unde íam magna potentía Bruto fuít,l'empusueró nó paucum Bru tus Caium ín precio habuít,& infígnía fuz dignitatis non abftulit, licet, utferunt,alij per^ multí, ac Cícero ipífeà Roma cofcrípferínt, illum& occidi fufferint, V er cüm íncoepiffet clanculum conueníre cum ducibus,reit; innouandz ftuduiffet, naui ímpofitus cuftodíz traditus eft. Caterüm milítibus Caij ac duce deficientibus,& ín Apolloníam uocantibus Brutum, Non, ínquit Brutus, hanc effe Romanorü confuetudínem, fed oportere eosad príncipem proficiíci,& apud eum orareueníam,& ea qux perpetrauerint excufaredeli^ cta,ut príncípísíra emollíatur.Ex quo cüm aduentaffentilli ueníamt rogaffent,eam Bru tus índul(it.Interea cüm effet in A(fa, profectus é Roma retulitnuncius mutatíone rerum ibi fuí(Te:íuniorením Cafar aduerfus Antoni nítebatur, quí cüm ex Italía eum eíeciflet, íamfe tímendum omníbus praebuit, ad confulatum afpirans prater legem, ac exercitum alensurbe huíus impenfz non índíga. A fpícíens ígítur has ob caufas fenatum gravarí,& ad Brutum forís oculos fle&entem, praeterea ínclinantem Bruto fen tentías, ac ef prouin^ cias confirmantem, extímuít, confeftímq ad Antoníum míttens ipfum ad amtcítíam pro^ uocauít:deínde copías urbi fíftens,conful factus eft,nondumadolefcens atate perfectus, feduicefímum agens annum,quemadmodum ipfe ín fuís comentarijs díxit.Hocfado fta tím adueríus conípíratores de patrata cede propofuit, quía uirum dignitate maxími ín^ demnatum occidíffent, Accufatorem Bruti conftituit L. Corníficíum, Caffij M.Agrip^ pam. Quaínrecüm illor& caufa refpondentenullo deferta foret, coacti íudíces funtpro^ ferre fententías.Fertur cüm praco,ut confuetum extíterat,é tribunali Brutum vocaretad iudicium, uulgus manifefta duxiffe fu fpíría, optímatesq; oculis defixís ín terram, filentíd egíffe, P.ueró Silitium lachrymauiffe, mox^p parua ínteríecta mora ex proícríptis i nec M.Brutus. IO à necídamnatü,Pofthaectríumuiri concilíati, Caefar, Antoníus& Lepidus, prouincias par^ titífunt,ac cedes profcriptionesq; ducentorü uirorum fecere,ín quibus Cicero ipfe occífuseft. Hacc cüm nunciarent ín Macedonia, coactus Brutus Hortenfio Ícribít, ut Cafus Antoníus occideretur ín Brutí Ciceronísqy uindicia, Huic ením amicus Brutus,alteríau tem genere propínquus extíterat,Hís ígitur excaufís Antonius cüm Hortenfiü poftea ín Philippís comprehendiffet,eum ad monumentum fratrís íugulauít, Brutus caufam czedís Ciceronis erubuit magís,ut inquít,quàm denece doluerít.(Qua in reamícos fuos Romae incufabat, quí ex eor caufa magis feruírent, quàm culpa tyrannori, Praeterea prafentes atp uidentes eos fpectarepoffe dicebarquz fibi tolerabílíaaudituno erant, Cum exercitü íamamplum& fplendídà traíecilfet in A fiam,claffem ín Bithynia& apud Cyzicü líquit, terreftritp itinere proficifcens,ciuítates fibi cofirmat,interty illarüpríncipes íi quíd opor tuerat fudícauit, In Syríam etía míttítad Caffium, ipfum reuocans ab Aegypto, Nó enim aiebat feipfos ob príncípatü errare,fed ob patríe libertate copias comparare,quibus tyran nosopprímerent, Oportere ígítur feípfos dícebat memores effe, propofítumq; feruare, neq; ab Italía longéabeffe,fed eó feftinare,cíuibus& fuccurrere,Hís cüm paréret Caffius, índeabiens Bruto iuít obuíam,iuxtatg Smyrnam ín mutuü colloquii eu enere, Tuncprí^ mümex quod PyrzoAtheníenfi dífiunctí,Caffius Syríam,& Brutus Macedonia petíuít, Latitía ergo utrifq)íngens,fíducíacy praterea ob copías quas uterqy ductabat, Cüm ením exItalía egrederentur,fimiles fugitiuis exulibus uífí,ínopes,inermes, nó folam uníus or^ dinis nauem,non militem unum,nó cíuítatem unícam habentes;inde paruo nímía tempo reelapfo conuenere,nauíbus,peditatu,equitíbus,opibusty íta copiofí,ut dígni íudícaren turpro Romana libertate certare.Caterüm uolebat Caffius xqualem honorem Bruto tri buere,fed praueniebathuíc rei Brutus,quí utplurímü accedebatad Cafiium,quódatate precederet, corporíscqg labores non zqualíter fecum toleraret. Erat opínío in re militari Caffium aptíffimü effe,iracundia afper&,metuty extímefcendi, cum domeftícís quoq ri^ fuipronum& fcommatís auídum, Brutum ferunt uírtutibus fuis à plerífqy amatü,ab ami» cis defíderatü, praeterea admirationi fuiffe optimis, ipfisqy hoftibus n6 exofum: etíam ma xime clemens fuítatquemagnanimus, ab omniíiracundía, uoluptate, auarítíag; íntactus; mentem etíam rectam& ínflexibilem ad bon& equum conferuans, maximam fibi glo» riam auxít,& fídeíadíumentum ín electione partíum quamaffumpfit, IN6 ením Magnus ille Pompeíus fi Czefaris uictor euafifet, fperabatur utícg dígnítatem atq potentíam fuam exlegibus dímiffurus, fed femper rerum potíturus nomíne confulatus ac díctaturze, aut alíamitiori dignitate plebem confolaturus. Func ueró Caflíum impetuofum atq; íracun dum uírum,ac pleruncy queftus gratía recto deuíum, fermé exiftimabant omnes errare, atty ín armís effe acpericulís,quod domínatione quandam fibi machinaretur, non patríae libertate, Caeterí etením ea per tempora quz hactenus przcefferunt,Cínnz, Martij ac Car bones,praemíd ín medíopradamqy fcilicet patríam ponentes,modó non palàm,pro tyran nidepatríze certauerüt, Bruto nec etíam hoftes hanc mutatíonís labem ímpofuere,fed con flatnonullosab Antonío audíuíffe dicente, quód folüm putabat Brutum ínvafifle Carfa^ remàfplendore& bono patríz ductum, czteros ueró ex ínuidía atq; odío ín uirum con^ fpirauiffe, V nde Brutus non potentia tantü, quantü uirtutibus notus erat. Hís ením ínní^ Xus famíam periculo uícínus, fcríbít ad Attícum, optimo ín ftatumentem fuam locatam efezautením uictor Romana rempub.liberabo,aut moríensá feruítute euadam.Alíj[ícet uite certítudíne atqg fecurítatem fibi proponant,tamen íncertü eftan cum libertate uíctu^ tifint fiue moríturi, M, Antoníum,ínquit;meritam pcenam daturü,quí cóm poffetín Bru ts& Caffijs atq Catonibus numerari, feipfum Octauio addidit, quí lícettum alio modo nonfuperetur, poft paucum tamen cum íllo pugnabit. Hzc quídem optímé de uenturís Brutus diuínaffe uífus eft. Czeterá pecunías quas Caffíus quammultas Smyrnz college nt, fecum ut partíciparet petebat Brutus, Qua ením Brutus habuerat, quum ftruxiffet daffem qua omne ínteríus mare fubiecerát,expenderat. Non permíferetamé amicí Caffij ilasdari,dícentesaequum nó effe ea quz parcéteneret,& cum odío cogregaffer, Brutum acipere,& cum ípfis magnumapud populum fieri gratíofumq; militibus effe. Nihilomi nus Caffius partem omníü illarum tertíam illi dedít.Poft hoc íterum difiuncti pro agendo Tum díuifíone, cüm CafTius infulam Rhodum ui cepiffet, non ut decuit rebus ufus eft,& circa ínclementíam maxímé. Huíusautem ingreffu ínfulz cim appellareturrex atq; do^ mínus, refpondit feneg; regem, neg; domínum effe, fed regís atq; domini interfectorem, rutus uero Lycíos pecunias exercítumq popofcit, fed Naucrates qui princeps erat ín pe. ————— B un co t trn M zn NIAE MM C Lydorum fücifus maximum. Plutarchi populo.poftquàm petfuafit ciuitatibus Bruto diíffentíre,& colles quofdam tanquam adi tum claufurus premunírífecít.Brutus quamprímü prandentibus ipfis equítatü immittit, àquo fexcétítrucídatí;deíndeloca& caftellaexpugnás,captíuos omnes abfq redemptio, ne dimifít,uelutillosad fuam beneuolentía adducturus, Sed hípertinaciores facti,iracun díamaugentes ex damnís qua pafTi fuerant,clementíam&€ humanitatem omníno cótem, píere,quouícqg Brutus eorübellícofiffimos perfecutus,apud Xanthum eos obfediít,quí ía xta ciuitatem labente flumíne fubnatantes ín moenía quafiuere euadere, Capti ín retíbus pleríqyfuere,qua ufque ad imaaqua emíttebantur, Summiítates ením retíum tíntínabula quadam appenía habuere, quorum fonítu plane cognofcebatur fubnatantem in retía in^ cídi(Te, Caeterü cim Xanthíj machínís quibufdam in Romanos noctu irruiffent, ignemé ipfis íníeciffent, à Romaniscognitiut ferecepere ín moenía, ínfpirante ín eos ualidi(fimé uento, ex facibus flamma ad lígneas turres delata eft, ac deíndead uícíníores cíuíitatís do» mos ííngreíTa, Ex quo tímens Drutus urbís íncendía,milítibus fuís iuffít ut ad extínguen^ dos ignes hoftibus auxilio forent, Lycíos deínde ímpetus quídam durus& díctu incredí^ bilís ad defperationem accepít, quam defíderío mortís perfimílem quís íudicaret, Liberi ením& feruícum filijs atq; coniugibus fuíspreterea omnis zetasac omnís fexus hoftes ad comprímendos ignes ímmí(Ios é moenibus reijcíebant,eostg feríre haud ceffabant; ipfica lamos,ligna,omneq; ígnís fomentüafferentes,ignes ín urbem índucebant, omnem mate ríam ípfi prebentes,omnícg quo poterant modo nutrientes íncendíum, V tlatéflamma fe fparfit,€ per cíuítatem círcumplexa undíq; multa eluxít, eos míferatus Brutus foris cít^ cumequítans, auídiffimé auxilium ipfis obtulit, deinde& manus extendens ipfos orabat ut fibijpfís parcerenturbemi faluarent,Sedhi níhil hís uerbis intentí,omnimodé feipfos perdentes, non folàüm uírí ac mulíeres, fed puerí paruuligj cum clamore atqj ululatu ígní infiliebant, Quidam ueró ab excelfis feipfos murís prcipitauerunt, alij fuorum patrum enfibus íugulum nudum porrígebant,orabantiputfe ferírent. Confumpta cíuítateínuen tamulier eft quz laqueo fe appenderít, que paruum infanté manibus ftrangulauerít,quz incenfis ardens lampadibus domum combufferít, Hoc fpe&aculum fermé tragicum uide re Brutus haud fuftínuit,uerim ín eiusaudítu collachrymauit, conftítuítq; premiüimiliti bus fuís, quí homínem Lycíum faluaffent. Dicunt hos tantàm centum& quínquagínta fuiffe, qui falutem fuam mínimé effugerunt. Xanthíj ergo,ut iufferuntfata,per multatem pora fuz euerfíonis curfum confecuti, fímiliaudacía progenítorü fuorü cladeni ínnoua uere,llliením eandem urbem bello Perfarü fimiliter incendentes,feipfos abfumpfere. Ve rum Brutus Patareorü cíuítaté ínfpicíens contra feípfam innití,eam ínuadere noluit,fimí lemdefperatíonem& crudelitatem tímens,Habens autem quafdam ipforum mulieres ca ptíuas,eas nó redemptas,fed omníno liberas dímifit, C) uze coníugibus ac patríbus quíin« fignes ín gente Patareorü erantde Bruto narrantes,quod uít effet contínentiffímus& fu ftilfimus,eos Bruto cedere fuaferüt,cíuítatemqy tradere, Exhoc& alíj hos ímitatí, feípfos Bruto comifere,potíti duceoptímo,& prater fpem uiro beneuolo,Quí cüm Caffius Rho díos ferméper eandemtempeftate coégíffet,ut aurum& argentum quod quífq priuatim fibi poffidebat, ipfiafferret, ex quo círcíter octo millía talenta collegerat, publícé ueró cí^ uitatem quíngentís alijs talentís damnaueratipfe à Lycíjs centum& quínquagiínta talen tís exactis, cüm hís níhilalíud feciffet íniurize, ín Ionià profectus eft, Multa quídem de hoctemporefecít, honores poenasq ín benemeriítos Protem Vnum quo&ipfe& o manorum optímií lztatí funt exprímam, Cüm Pompeíus Magnus Aegyptoatqj Pelufio propínquaret,quando íllum magnum príncipatum amiíferat,& à Carfare fugiebat, curato res regis quíadhucpuer erat,cumbeneuoliís fuís in fenatu frequentes erant,nó ínter fe ea dem fentientes,Q uibufdà ením uídebatur ipfum recipí,alijs ab Aegypto repelli, Theodo tus uir quídam Chíus in Rhetoríca facultate mercedis gratía regís praceptor,cüm ex íno pía meliorum rogatus fuíffet ut confilijs adeffetutrofque confultores errareoftendit,eos Ícilícet qui Pompeíü recipi íudicabant,ac eos quírepellieumab A egypto iíubebant, V né ením utile effe,ínquit,ut receptum occíderent:addens confilijs,homínem mortuum non mordere.Huic fententíz cüm fenatus ínclínaretur, incredibile& ínexpectatü fuítexem plum Pompeíus Magnus rhetoríce Theodotíatg facundíz, ficutipfe orator íactare po" fteanon eft uerítus, Paucum deinde poft tempus cim Cafar ínuafiffet Aegyptum, illi ob fudicíá fuum peíTimipeffimé extínctí funt, Theodotus ueró forte quadam ad ignobile& míferum quoddam tempus referuatus, errabundus Brutum no latuít cim Afiam exerci tu petíuííIet, Coram Bruto ítaq; adductus atgp damnatus, magis ex morte nome, quam fk ví M.Brutus. 4 uítaadeptus eft, Caffiur ínterea Brutus uocauit Sardes,quó accedente Brutus cum amí^ cisilliobuíam fítzutrofqy armatus exercitus imperatores appellauit, Quemadmodü autem ínrebus magnís& amícis multís ac ducíbus cotingere folet, hí ex caufis quibuídà ínnatís atq; calumnijs,ante czetera omnía cófeftím ex itínere ipfo ín parte quada hofpítij fefe coilí gere,ibiamotis procularbítris& foribus claufís ad mutuas querelas deucnere,deinde fefe arguere críminarítg coepere.Ex hís cim ob utríufg; uehementía ad lamentation es,lachry mas,audacíamá fluxiffent,admiraríhorum beneuolíafperítaté uocís& tonum, extimue rene ex hoc ulteríus procederent, Iníufli ígiturad eos íngrediaufi nó funt. Miarcusautem Faoníus Catonis ímítator,neque doctrína magís quàm ubertate quadam& infano fermé affectu philofophans, intre profectus eft, quandj à domefticís ínhibitus, Operzprecíum quippe erat nancifcí Faoníum íntra cuiufq generis litigantes: uehemens ením eratin om nibusatqp promptíffimus, V erümbhac ín renon exiftimabat fe dígnü inter hos Romanos nj duces confultore,fed quíaudacía quada Cyníca,utaliàs non femel, altercantíü íras extin- a gueret, cum fucundiítaterífuG receptus, Vitae cum per prafentes manibus fibílocum uendícans portas írrupít,& copofítauocead eosacceffit,carmínarecitans quz Homerus Neftorí dedít:Sed creditenobís,ambo etením iuuenes magís eftís. deíndeut fequít, Caf^ vuidt.d fius in rífus eft ductus,Brutus ipfumforas eijcit,ueré falfum cané gracís uocabulís ipfum appellans,& níhílomínus hoctuncfínemillorum altercatíoníbus dedit, ftatíma difiuncti fant, Hinc Caffius càm coena apparauiffet, Brutus amícos couocat:quí cüm omnes difcu buiffent, Faoníus ex obliuíone dímií(Tus,ubi felauerat ínter coenandum acceffit, Sed atteftante Bruto íllum nonaccerfitá illucueníffe, cim ob íd ín infima fpondam deduci iube» ret, Faoníus uí profectus ín medií& dífcubuit, inde cíbus potusg; non íníucundum rifum atjj iocum exhibuít, Poftero díe Brutus L. Pallam cíuem Romanü qui fub ipfo milítaue^ ratfibíq: íam fidus fuerat, Sardíanis furti ipfum críminatíbus publícé damnans, ipfum ínfamem cenfuít: quam rem grauíter Cafíius tulit, Ipfe ením ante díes paucos duos amícos fuos eifdem delictis redargutos.priuatim admonitos palàm dimílít,eiscy tum etíam uteba | tur. VndeBrutüimprobabat, quód nimisaufterus atq; feuerus foret eo tempore,ín quo | humanítateatdg clementía opus erat. Sed íleeum admonebat, ut Idus Martías ín memo» P ríam fibi duceret,ín quibus Cafaré occiderunt. Non ením cafum aiebat, quód omnes ho mínes undecung uexaret, fed quód fuftentaculum ac columen íllís foret quííd facerent, Quare fí.qua occafio laudari poteft ex qua negligerct iuftum,fatíus fuerít Caefarís amicos tolerare,quàm eos quí coramfeipíis delícta patrare, Illís ením inhumanitatis crimen im. ponítur,nobís iníquítatís. Caterüm cüm ex Aííadigreffuri effent, dicunt admirandum fi» gnum feu portent Bruto fuiffe, Natura quide erat fomni parcíffimus hícuir, fomnumq: Prutimira Kexercítío& contínentía ad parui temporis fpacium producebat, Interdíu dormíebat uigilantia; nunquam, noctu tantum, quantum neg quícquam facere, neq; cum quoquam colloquí quieícentíbus czterís omififfet, Inftante bello híc rerum omnium fummam habens in ma nibus, praeterea fenfus omnes rebus futurís exponens, cumprímum feró ex cíbís omne feret, quíefcebat, deínde reliquum noctis tempus neceflartjs rebus dabat: fiuel fupera^ i battempus, uel negocia ílla deficiebant; ufq tertíam uigiliam líterís operam praebebat: luxta ením eandem horam centuríones atq; tribunifecum conueníte cofueuerant, Cüm ergo ex A(ía diífceffurus foretexercítuma; traijcere uellet, nox equidem eratprofunda& krmémediía,lumen uerà Íplehdidum nímís contubernía non habebant,& filentíum un^ dig tenebant caftra, Is itaq fecum aliquíd reputans, fibíjpfi ntentusalíquem ad fe ingre» dientem prefenfit:ad íntroítá afpíciens,horrendam& monftrofam afpexitimaginem cor Mohffrofa ird: poris feri atqj terribilis filentio ftbiaffiftere, Interrogaretameti eam aufus Brutus, Quís, gouifaBruto, Inquit, homínum aut deorum esc quíd tibi uís? qui ad nos ucniftí? Ad qua fubmurmura: uítille/T'uus ó Brute malus genius fum,ín Philippís me uidebis, Tut Brutus non exterritus, Vídebo refpondit, Verdm cüm euanuiffet ímago,accerfítís pueris, atcp hís dícenti^ bus fenullam uocem audíuíffe, atq; nullam uidiffe ímaginem, Brutus accubuít, Deínde füborta luce, uerfus ad Caífium uifione eí narravit, Tum Caffius rationibus Epícuriinni xus, confuetus Q alíás dehís cum Bruto conferre, Nofter, inquít, Ó Brutebic fermo eft, quód nó omhía uere patímur,necj veré uídemus,fed mutabileac deceptibile quíddam no Ier fenfus efi:preterea intellectus eft perfpicax ad mouendum fen futn,illumq é fubíc&o nullo mutaread omné formam. Im agínatío ením czrz fimilís eft, Anímze uero hominis, quz fingens& ficta paríter habet,facillima eft per feipfam ídem uaríate,coponereq;. Hoe "tendunt fomniorum mutationes, quas breuí momento phantafia uertit ín multiformes —— NON Ead Pugna Cefarianorum cg Bruti Plutarchi C paffiones€ imaginum fpecies. Moueri femper,naturalehoc eft, VIotus autem,uel phan, taíía eft; uel quaedà intelligentía:tibí ó Brutecorpus natura trífte eleuat intellecum atq; dí uertit, Daemones nullo pacto eífe,credibile;negp fífunt,hominum habent formam,autuo cem fiue potentía que ad nos pertranfeat, Quàm uellem ó Brutehoc effe,ut non folümar mís,equís,nauibus, fed deorü fuffragijs fideremus, quí optímorit operumac fanctiffimo, rum duces funt, His fermonib, CafItus Brutü emollíuít, Cüm milítes ad príma figna egre derentur,duz aquílz fimul impetu magno delatz íuxta caftra euolauere,ufty Philipposá militibus cotínuó enutrítz, ex quoloco ea díe quz pugnáanteceffit abíre uífze, Coeterüm pleraíg uícínas hís locís gentes Dxutus(ibí fubegít, Siqua cíuítasaut dux ipfis obfifteret, tuncomnes ílluc copías conducentes tantos totip expugnauerunt,ut ufg; mare ad urbem Thaffum progreffi tuerínt, Hínc íuxta Norbanüínlocis que difficillima atq; angufta fune caítra ponentibus,infultantes ín ipfos hoftes ut abftineret coégere,& dímifTis locís fuga: uere, Quaín pugna cüm Cafar ob ualetudine abeffet, ne copías Brutus caperetparüab fuít,nifíauxilio& breuítate more contra Brutü caeterosqy hoftes íncredibilí celerítate An toníus fuccurrifIet,D'eínde poft dece dies uenít& Cefar.Caftra dí(pofuere;aduerfus An^ toníum Brutus, aduerfus CafliumiiCzfar, Campi quí ín medío eorá adiacebant,Philip pos Romaniappellauere. Hínc tunc maxímé Romanorü uíres utríngy couenere, V erüm multitudine Brutícopía no parum díftabantà milítíbus Caefaris, fed ornatu& armorum ipforum cultu fplendídíor Bruti exercítus apparuítexauro ením plerag; hominum arma uídebantur,argentumóB ínter eos abunde exuperabat,licet ín ceterís ex fingulariquadam Brutus modeítía ductores fuí exercítus parce& modicéaffuetos contínuiffet, Cenfum enímquem círca manus X reliquum corpus habebant, exíftímabatín uirís honore cupi^ dís quíddam dígnítatís ac elatíonís adducere.Praterea huíufcemodi ambitiofos atq; cupi díores uíros bello afperíores fore, fíamorem& fiducià ín armis perínde ac díuítijs eorum pofuiífent, Caeterá cüm Cafarís caftra luftrarentur,paucü trítíci,& quíng; drachmas uíri tím adfacradiuíferunt, Quamrem milítes Brutícontempferuntex parfimonia feu ex pu» fillanimítate, Inde ipfo fub dio,quemadmodum eft cofuetudo, luftrauere exercitum, atq pro facrifícijs cuilibet fecundum eorü contubernía frumentü debítum,& quinquaginta D partítí drachmas, X ex beneuolentía& auídítate pugnandilongé magis beneuolosíuos adeptí fuere, Nihilomínus ín hac caftrorum luftratione memorat peftiferum quíddam de CaíTio uíifum: coronam ením ínuerfam ac dilaceratam eíus fatelles fibíattulít, Dícitur& antea in fpectaculo quoddà V íctoríz fignum ex auro conflatü, cüm fibi apportaretur ce cidifTe,labente íllo quí id'afferret, Preterea uolatílía plura qua carnibus paícuntur, inter: díu ín caftris apparui(Te, Examen etíam apum círcalocum quendi íntra uallum ínfedi(le, quem locum augures fuperftítíionecomotí clàm exclufereà caftrís, Hoc etíam Caffíus ex Epícurí rationibus fubduxit, fed eíus milítes omnino perterrítí, Vndenon uehementer optabat Caffius ímprefentíarum rem ferro decerní,fed cenfuít milítes, quód auro dícebat e(Te uberíores,numero uero defícereab hoftibus, prelíj moram terere, Brutusautem fe ftínabatíd expediri, quód celerríméab hoftibus aut libertas patríze expediretur ,autuírí omnes quí íimpenfiís,militía€ imperijs uexabantur,hís malís liberarent. Dumqyhacant mís reputaret, afpíciens Brutus equítes fuos quí íam ínítía pugnae acceperant, praeualere, & aduerfus hoftes falubríter profperarí,dum magís mente attollit, defectiones etíam que^ dam ad hoftes calumníaqg& fufpiciones ín caftris ínnatz, Plures examícís Caffij ad fen tentíam Brutíuerterunt,uerüm Attellíus unus ex beneuolís Brutiipfiaduerfabat,iubens adpugnam hyemem expectandáomnino effesquem cüm íaterrogaíTet Brutus, quid expe Catío illa ín alíum annum conduceret: refpondiít, utalíud níhil, plus tamen temporis ut^ uam. Ad hoc Caffius índígnatus eft,fed níhilomínus A ttellíus& alíos fimili fermonedt^ cacíhaud mediocriter Izfít, Decretü eft igitur poftera die prelium cómittere, Brutustn terea optíma fpe fretus, acphílofophícís rationibus inníxus, peracta coena nulla, quieutt, Caffía ínquít Meffala coenaui(fe, fecumq ín coena ex domeftícis habuifle quàm paucos, & prater naturz fuz confuetudiínem,(ecum medítantem tunc confpectum fuíffe, acfilen tío preffum.D eíndeamota menfa refert eum cüm fuam manum apprehendiffet, hec uer bís grzccís íactantem(ut confueuerat)protulííTe, Te 0 Meffala teftor, hec Pompeto Ma gno coactus prebui, ut unàín pugnapro patría íactaalea fít: mentem tamen bonamha/ bemus cüm ad fortunam íntuemur, cuí, etíi malum confilium íníimus, diffidere haudíu/ ftum, Hec loquutoCaffio refert Meffala íllum tuncultimó fe complexum, deínde ab ipfo E 1 fein pofterum díem conuíuam uocatum,ín quo eíus natalítíü celebrabat, V t uero nos e | | | | ] | | ] | j | M.Brutus. TE a díes,utríufqg caftris Bruti& Caffij certaminis figna impofita funtpallium rubrum,ipfiin medío conuenere caftrorü, Deinde Caffius, V tínam Brute, inquít, nobís uíncere datum fit(ímulqs peromnetempus mutua felícítate coniungi, Cüm auté maxíma rerum huma^ narum íncerta fint,& prater utríufcg menté,euadentes pralio non facilé eft utnos iterum mutuo uídeamus: quíd aute de fuga,aut de nece decernís? Ad hec refpondít Brutus; Ad^ huccüm iunior effem Caffi,& rerum ínexpertus,nefcío quomodo ín phílofophía fermo nem zdídí magnü,ín quo aduerfus Catonem fum ínuectus;quód feipfum peremiffectan quam nefas&€ inhumanü efTet fatís cedere,neg íntrepídé recipere qua contíngunt,fed ea fugare.INunc díuerfz fententíz in cafibus fío: quare fí deus prafentía nó tueatur, iterum alios apparatus, íterít alias fpes redarguerenon eft opus, fedà fortunalíber euadam, Idus Martías laudans,ín quíbus líbertate patríededí;alibi uíctwrus ob patri liberam,& glorío fam& fplendidá uitam, Hís uerbis fubrídens Caffius Brutü complexus, Hoc,inquit, pro» pofíto in hoftes írruamus:aut ením uíncemus,aut uincentes nó timebímus,Poft hec prae lentíbus eor amícis deftruendis acícbus ínter eos fermo exortus eft. Brutus Caffiumpo ftulauít utdextrum fibi cornu cocederet, quod& ob perítía rei mílitarís,& obatatem ma gís uídebat Caffio pertínere, Nihilominus hoc Caffius conceffit:praterea Meffalam hoc incornubellícofiffima partem militum habente locati íuffitiquo pactoB rutus equítatum eluxitomni ornamento maxímé culti; íuxta quos haud fegníus pedites ínftruxít, Anto» niani uerfus paludes ubicaftra pofuerant, uallum íníecere, iterq; ad mare Caftio przclue debant; Czefar inter heclocabatur abfens ipfe quidem ex mala ualetudíne, fed eius copíae aduerfus hoftes pugnaturz haud nímíum uidebant,fed íncurííonibus tantüm protempo reufurze, quze leuibus fagíttís atq; tumultibus ínfilientes aduerfaríos perturbaret, Parum híintentí, cornu oppofito Brutí clamorem, quí círca uallum effundebatur, admírabátur, Non ením huíus caufam fcíre poterant,& hic contínuus multusq efferebat.Interea cüm ibruto teffara prodiret,ex qua przlíj fignum ducibus dabatur, ipfeq; Brutus equeslegío ntsambíret,admonens utífpem bonam haberét, paucí expectare potueruntut fignum fi bidatumacciperent;alij uno impetu ingenti clamore ínhoftes profiluere,Perturbato ici turacierum ordíne;ac legionibus hincíndediíftractís,à Meffala prímüm, deinde à czterís B finiftrü Caefaris cornu prztermiffum, unde parum ín boc latere feríentes ín media caftra procurrunt, Ex hís Caefar, ut ipfe ín comentarijs fuis fcripfit, cim quídam Artoríus Mar asperfomnumuifione habuiifet, qua íubebatur monere Czfarem ut pugna excederet, aftrag relinqueretantea parum excefferat,credítü tamen eft eumtum occífum fuiffe. Le dicam ením ipfius lícet uacua pilísenfibusq; càüm perforarent, hínclaceram abftraxere, Incaftrís índe fitmagna cedes coprehenforum, preterea duo míllía Lacedeemoniotum; quinuper inauxílíum Cafarís aduenerant,czía:non ením ambierunt Caefarís copías;fed rià irruentes facillímé perterritos auertertt,ftríctísqy gladijs tres cohortes fudere,D'eín defugientesalíos perfequutiín caftra funt,uincendi cupiditate detenti, Brutumg ipfum ducem habentes. Czterüm íd quod uí&tores ipfi haud aduerterüt, Caefar ipfe uíctusoften dit Nudum ením& fcíffum latus aduerfz phalangís, à qua dexrum cornu Bruti dífiun^ Gumerat,dum ínfequunt;medíam eorü aciem non omittunt, fed magno conatu ín ea de^ (nentur Síniftrum ueró Caffij,& ex confufione mílíta,& ex ignorantíarerum qua obti» geantjín caftra cüm fugauiíTent;illos íntra uallum per(equuti cuncta dírípíunt,przefente üulloímperatorá, Antonium ením dícuntinitío pugne hoftium congreffum euitafTe,atcg ínpalude fefe recepífTe, Czefar ueró nufqua manifeftus erat;nam uallum exíerat, Quídam praterea Bruto enfes fanguine madentes o(tentauerunt,íadantes fe íllum ínterfecilTe;efz ligem orís aczetate ín qua fuerat,referentes.Interea& Cefarís media aciesftrage fuprema 9ppreffa fuerat,&comníno Brutus uíctor apparebat,quemadmodum Caffius uictus.Hoe utró folum horum res ín pernícié duxit, quód Brutus Caffio ueluti uíctori auxilium non tulit, Caffius Brutum ueluti uíctum expectarenon potuít,deínde quód Meffala uíctorize metas pofuerít, quód tres aquilas, X plura hofti figna comprehenderit, ipficy níhil ami» trínt, Verüm rediens Brutus íam deleto Czefarís appatatu,admíratus quód copías Caffij (ficat cofu euerat)ín loco no uíderetexcelío,neq; cetera ordíne fuo effe:rapta etením exte Ploatqs dilacerata fuerütab írruentib.hoftibus:quíuerà fuxta ipfum erant;acit acutíorem ubentes,fibi retulere, fefe multas uidere caffides fulgentes,multos clypeos argenteos ín» trauallum Caffij deferríjundeapparere fibíjneg; eundem numerü,neq; eundem armato» Ium apparatit effe quos reliquiffet,nihílomínus nec fe uídere ceforum multítudine, qua: em fas foret tot cohortibus ui deuictís, Haec prímüm mentem Bruto praebuere Caffíanas Antonij ínpalü de occultatio; | ae Mn aamu T o 5S 5 M Plutarchi C cladis, Relínquens ígítur pracfidía ín caftrís hoftium milítes reuocat,eoscqy cogit tanquam laturos Caffio auxilium,S ed res Ca(fij fic ietant,necy libenter afpexit Caílius primum ín. greíIum militum Brutí, quód(ine figno,quod fine iuffuirruiffentin hoftes: nec;(ibi pla cuít quód hí uíCtores coníeftím ad rapínà procurriffent& ad queftum,contemnentes ho ftes circundare,Quare dilatione fuaatgp íignauía magis quàm cófilío&ímpetu ducá à dex tro hoftíá cornu círcüómopprímebatur, mox ut equites ínclinare uídet,& uerfus mare defuga cogítare,fubfugientes etíam pedítes retineretentauit,fignumt ab euadente mili, teunorapuít,& illudante pedes fixit, Sed milítibus qui círca corporis fui praefidía locati fuerant,haud fponté manentibus,coactus CaíIíus cum paucís ín edítum collem unde caftra fpectarepoteranteuadiít, Sed prater caftraab hoftibus capta hícnilril profpexít: erat enim uífu hebetíor. Equítes ueré círcunftantes afpíciebant multí quíad ipfum aduenta^ bant;hí erantilli,quos nuper Brutus in prafidiü(ibi míferat, Sed credidit Caffius hos,co hortes hoftíá effe, quí ipfum aggrederentur, Ex prefentíbus un& tamen dímittít nomíne Títíní&, quícunca fpecularetur, Hícergo profectus equítes adueníentes mínímé latuit, fed uteum uídere uírum amícü& Caffio fídà,letítía exultant,índe confueta falute data ex equis defiliere, dextras iunxere, Alij ipfumambietes ex magno gaudío cum plaufu pxa nacantabant,quód maximi malum euítaffent.Interea Caflius ueré exíftímauít Títinium abhoftibus captá;cuméB hocdiíxiffet, Ob falutem noftráfpe&are potuimus uírüamiciffi mum ab hoftibus captü:tríftisín folo quoda tabernaculo fefe recepit, ex libertis unum no míne Píndará fecum trahens,qu£ ex cladibus Craffi ín hos extremos cafus fibiapparaue Céfij mors, rat, Tunc Caffius chlamydeobducia caputobtegens,íugulumg enudans fefe feriendum prabuít,Auulfum ab humerís caput reperti eft, At Pindarum poft cedem hanc nemo ho mínum uídit,ex quo plerífg; fcrupulum dedít, quód íníufTus uirum ínterfeciffet,Poft hec haudlongé equítes manifeftécogniíti funt,& Titínius corona redímítus ab hís redibatad Caffium:;utueró ex ploratu& amicorum fefe affligentiü queftibus& ululatibus rem ín tellexít, X errorem ígnorantiz, enfem diripuit, multumg ín fuam tardítaté ínuedus, fe ipfum iugulauít, Brutus conflíct etíam Caffij cüm intellexiffet,approperans,íuxtauallá mortem ipfius audíuit: corpus deínde cüm exornaffetluctibus, ac fummü Romanorum D uirumomniü eum appellauíffet,afferens nullü íam pofTe ciuem talem ín urbe fore,ipfum decenter ornatá Tha(fum míttít, utín exercitu eíus funus turbae atq; moeftítiz caufanon effet.Quo peracto.ipfe Cafsíanos milites cogens,eos folatus eft. Praeterea cüm afpexiffet omnes neceffaríjs(políatos, pro rebus amiífis cuilibet duo millia drachmarum pollícítus eft. Milites ad huíus oratíone fpe recreatí funt, magnítudine largítionisadmirati, Deinde abeunté eum cumleto clamore funt comítatí,ipfum laudibus efferentes,quód exquatuor imperatoribus folus ipfe ínuictus fuerit, Factum ením res ipfa docebat,& pratlío tunc be^ ne fecum peractum effe conítabat: nam cohortibus paucís aduerfaríos omnes fugauit, Sí omníbus copijs ufus effetín pugna, nec plurimi omíffis hoftibus ad hoftile predam cor^ ruíffent,nulla profectó pars ipfora inuícta,ut credítur,remanfiffet, Hort octo millía caía cum domeftícís, quos Brutus Brígas appellare folítus erat, Aduerfaríos refert Meffala fe exiftimareplures quàm ín duplo cecidíífe, Quapropter magis extímefcebantilliantequa Cafflij íeruus nomíne Demetríus nocteímminentead Antoníà ueníffet, Is enim&cadaue re chlamydem rapíensatqy enfem, ad Antoníü eft profectus: quibus delatis íta confidere cceperunt,ut príma luce copias ad pugná ducere ftatuerínt, Caeterüi cüm uterqy exercitus apud Brutum fatís cum perículo fluctuaret,fue etením copíz captiuis onufte diligentiori prafídioagebant, Caffiani ueró mutatíoné ducís non facile ferebant, fed aduerfus uícto^ res ínuídía quadam ac odío flagrabant, milites ín armis effe iuffit, pugna tamen abftinuit, Captíuorü deinde qui ferui fuerát,& in armís fufpecti uerfabantur,occídi íuffis, liberos a uínculís foluítíinquíens,optare fe utab hoftibus magis caperentur,& apud eos captiui& ferui fierent,apudfe ením ni(i cíues& homines liberos effe no pofTe, Quam rem cum afpí ceret duces X proxímos fuos moleftéferre, eosocculté tacíteqy faluauit, clàm eos éflatío^ níbus prorípies, Inter hos uírí quídá erant V olumníus Mímus,& Saculío hiftrío captíui, quos càüm Brutus ín aliqua forte non poneret,eós adducentes amici coram Brutoipfo crí mínabant,quodetía tunc neg; dícereneg; carpere contumelíofe abftinerent. C vocírca ta cente Bruto alij implícíto curís, IVleffala Coruínus cenfuítuti eos uírgís cacfos nudos tra derent hoftíá ducibus, ut uíderent qualíü uírorü ín exercitu egeant, compotator(í atqj di^ cacíá, Publíus Cafca ís qui prímus Caefaré percuffit, Nó belle,ínquit, defuncto Caflio cá rífu íocogg facra facimus;tu uero Brute clare oftenderís qualemanímü habeas círca die ga M.Brutus. 72H 1 gam ducem,fíhos punierís mordaces ac cótumeliofos uíros,aut in uíncula detruferís,qui eimaledícere haud ceffabant, A d haecíndígnatus Brutus, Quid ergo, ínquít, ó Caícame interrogatis? cur nó ipfi iuxta libít facitís ueftrü:Hocrefponfo captafTe uifi Bruti mente aduerfus miferrímos hos uíros, ipfos índeadductos perdidere. Brutus deinde dona pro^ milfa milítib.tradidit;moxtp pauca queftus quód nuper pugne fignü nonaudííIent,quód uniuerfi ímmoníti atcy cofufi ín hofte erupiffent, pollicitus ipfis eft(i uíctoria proxíme pu gna reportarér,duas cíuítates in prada libera fefe conceffurá, T heffalonicà& Lacedzemo nem. Hoc folá in uita Bruti inter caetera crímína quibus arguit ínexcufabile babetur,lícet longe hís grauiora premía militibus fuís Antonius atgp Caíar promiferint,Italià ferme to ram,exclufís antíquís habítatoríbus ac poffefforíbus eius, ut ca loca illi, praterea cíuítates integras nihílá fibi pertínentes,acciperet.Sed íllís quide domínaríacuíncere propofitum erat híc eratbelliipforü fínís, Brutü ex fola uírtutis gloría neg; uincere,neg faluarícredít eft,nifi cum bono& zquo. Hac igitur coceffit poft exceffum Ca(fij, quiáplerífcp ac» cufabatur,quod Brutüad íníufta quzdá& uíolenta adduceret, Sed quemadmodá ín naue temone effracto conantur alialígna figere& iuxta neceffitaté operíadaptare,lícet malé id poffít:f(íc Brutus ín tot& tantís copijs haud nímíü re fortunata, collegá ducem nó habens qui parílance refponderet,rebus cogebatur prefentíbus utí; preterea multa facereac mul adicere milítü fuorum arbitrio. uare uidebat omnía illa conceffurus,que CaíTij milites placatuta erant. Intractabiles enim hí erant ín caftrís,ex amifTione ducís afperi& effrenes, aduerfus hoftes ex coflíctu percepto ígnauí ac tímidi, Níhilueró melíus Antoníj ac Czfa ris fe res habebat, qui neceffarío uteban£(utaíunt) foro,& ex caftrorü concauítate afperrí mam hyemé expectabant, Paludibusením ímplicíti, praeterea poft pugna autumnalíbus pluuijs copiofi,límo omnía contubernía impleuerant,aquaq;,que ex frígorein glacie den libatur, Dum hocín flatufefe utríqy habent, de clade pelago accepta nuncíus in caftrís Ce arís refert. Plures ením copíae milítà qua ex Italía Czefari ducebantur, nauibus Brutiab fumpta funt, Horum perpauci hoftes effugientes ex fameuela rudentesq; mandentes, fu perftítes tamen fuerüt, Hzc audientes Czfar& Antonius feftínauetüt rem ferro decerní antequàm Brutus uictoríà prafentíret: eadem nang; díe obtigít ut terreftrís pugna com^ ? milTa fuerítatgy naualís, V erüm quodam ex cafu magís quàm ignauía eorum quí nauibus przfidebant, ignorauít Brutus uíctoríam partam, cüm fam uígíntídies abíjffent, Non e nim pugnam conferuíffet fecundam, cüm per multum tempus res neceffarías pro caftrís reparauiffet. Praeterea ipfeín locorum opportunitate tenebat exercitü hyemis expers,nec facile hoftibus ínuadendus. V icifIe marí,uicifIe etiam contínenti,ad fpem magnam Brutí dignitatem eleuauiíTet, Sed cüm res ut uidetur iam à multís regendenoh eflent,fed ad mo narchíaafpiceret,deus& mutare&€ abducere cuncta qua uelit potes, Bruto fortuna hanc lztam abftulit,lícet íamiam ita propinquaforet,uteum uix latuerít, Ea nang; díequa pu gnampraceflit,fermé fub nocte Clodius quídamfponieé caftris hoftíáad Brutum uenit, nuncíans quod quía fenfiffet Caefar claffem ab hoftíbus fuperatá, pugnarefeftinat, Quz cm dixi(fet,híc uír fídem non habuit,necad confpectum Brutíacceílitomníno fpretus, feuquód uerum níhifaudiffet, feu ob gratíam falfa nuncíaret, V erüm ín ea nocte dicunt teram illam imagine Bruto apparui(Te,qua cüm eande faciem reprafentaffet,nihil dixit» fefed mox abíjfle dícítur, Publius Volumnius uír philofophus, quí exínítio Bruto com^ militauerat, hoc nó commemorat fígnü, fed aquilam prímam apum plenam confpectam fuiffe refert,& ex tríbunís militaribus quendà repenté brachíóü míra fuauítate rofei odoris manans oftendiííe,quod càüm pluresabfterfi(Tent,nihil defijffe.D uas eti refert aquilas in medio utríu(y exercitus fpacioante przelí congreffas fimul pugnauíf(Ie: quas cüm uidit: fentomnes ín prelium profectas, filentiü ambo caftra tenuerunt permagná& incredibi, lefermé: cefsifTe tamen aquílam épartibus Bruti profectam, atcp fugifTe narrat. Przeterea Aethíops uulgo fefe oftendit, qui apertís caftrorü portis aquilà ferentiobuia factus, 3 mi» litibus auguria captantibus gladío czfus eft, Brutus acíe educta ctim eam ex oppofito ho. ftium ftatuí(fet,permultü fpatiü ímmoratus eft. Nam fufpiciones multz& indicia quzdá difponenti exercítum à quibufdà prabíta, Praeterea equites uídebat pugnae inítíum haud auide iníre,fed contínuo operam peditü expectare, Deíndeuír quídam bellícofus& hace nus maximé fortítudine fua celebrís, iuxta Bruti exequo defcendés defecit ad hoftes:Ca mulatus ís uocabatur: quem cum uíderet Brutus abeunte, grauífsimé índoluit partím ob Iracundíam,partím ob maíorís mutationís prodítionísqg metum. Círca horam deíndeno, ham ínclínáte íam fole,aduerfus hoftes Brutus mouítcaftra,qui ea militü parte quam du h dc iti a 4A de cO M ri € MEN. ANNE—— MEM.-— ""— M—— GB E€— Íüi$ MELLE Plutarchi € cebatipfe,uiciturgensfiniftrum hoftium cornu quod írruentí fibi cedebat Equites ením corroboratí unà cum pedítatu hoftes ui repulere, Alterum ueró cornu ne ambíretur, duci bus ipfum ín hoftes adducentibus, quod numero eratbreuíus,per medí& fcifTum eft: un. de ínualidíus factá aduerfarijs minime obftítit, fed prímü aufugít: tum hoftes illud ferien do perfequuti pertínaciffimé Brutá círcundederunt.Sed ipfe quotquot opera uel impera toriz uel milítarís uirtutís,& manu& mente ín retam grauíatq perículofa tum oftendit, Sed quod príore pugna fibiprofuerat, ín hac eum offendit. Tum ením quícuncy ex hofti, bus uí&ti erant, confeftím perdíti fuere;praeterea é militibus Caffij fugatis pauci czfi. Qui ueró euaferuntauteij conflíctus undig fieret, reliquà exercítus parte tumultus atqj tímo, rísrepleuerüt. In hocautem przlio prater ceteros M, Catonís filius ínteroptimos ac ge nerofos iuuenes pugnas defeffus haud fugit, fiue ceffit fed ftrenua manu ufus dicens quis effet, fe(eápatre denomiínans,in plurimis caeforü corporibus cecidit, Ceciderüt& alío^ vum fortí(símí, Bruti gratia omni perículofefeobijcientes.Inter Brutí domeftícos eratuir quídam optimus nomine Lucilius;híc barbaros quofdà equites uidens ín profequendo aliorum nullam ratíone habere, fed ín(olum Bruti cum magno ímpetu ferrí,ftatuítperi^ culo fuo quamprímá feillis obijcereromiffus ergo ab ipfis paucum,cüm íterü corám ade fet,feínquít Brutü effe, Credíderuntilli, quonía orabatís utad Antoniá feipfum adduce rent:nam Cafaré extimefcebat;ín Antonío ueró fpem Igtam habebat:cüm illí uírum com plexí,& admiranda quadi felicitate fe frui exiftimátes, nocteíam ímmínetead Antonium illum ducunt,pramíttentes é fuis quofdam quí haec Antonío nuncíarent, Hís laetatus An toníus,obuíam fítadducentibus uírüim: nonullíetíam aliorum audíentes Brutum uíuum haberí,ducíqgprocurrerunt, Hi fortunz cafum miferabantur, alíj dígnítatís fuz ipfum ar guebant,quód ufuendícupiditate barbarorum predam fe feciffet, Cüm appropínquaffet, fubítitit Antoníus, menteuoluens qualíter Brutü recipere oporteret, Lucilíus igírurdu. Cus, Antoníopernímíü fídens,Marcá, ínquít, Brutá ó Antoní nemo cepit, abfít; utíp^ fum quifd capíathoftis, ne fortuna rantz uirtutis uíctrix fít, fed ílleautufuus inueníetur, aut mortuus, dígnéfeípfo ufus, Ego milítes decipits ad teuení, ob hoc níhil patí abnuens intolerabile, Hzclocuto Lucilio exterrítis omnibus, Antoníus ad eos quí ipfum adduxe rantuerfus; Nempe ó commilítones huncerrorem grauiter fertís,eludi exiftimantes,fed fcitotemelíorem uos uenatíonemadeptos:dum enim hoftem querítís,amicum nobís ad^ ducitis, Víuo quide Bruto perdeosignoro qua ín reuterer: hís amícís utíni magis quàm hoftíbus potíar, Cüm hzc dixiffet Antoníus, Lucilíü amplexus,tunc íllum cuídà ex fami liaribus comendauít:poftea uero illo ín omnía fido atq; díligentíffimo contínuó ufus eft. Cazterüm pertranfiens Brutus fluentü quoddam arboribus undíg confitum acpraceps, iam nocteobfcura haud multü procef(sít fed in loco concauo& permagná petram babe te fedens,praíentibus paucís X amícori& ductorum exercítus,& prímü ad coelum ftel lis ornatum ínfpicíens,duosloquutus eft uerfus,quorum alterum V olumniíus fcripfit: Iftalouem haud lateant, quíq; hórüm eft caufa malorum, i Verfumalíumfeoblítum fuiffe cómemorat.Pauló póftperacta pugna, Brutus ínter comí tes ceteros amíílos quemlibetnomínas,maximeé ín Flauij atq; Labeonís mentione fufpi^ rauít, Erat Labeo ipfius legatus, Flauíus opifícüprafectus, Interea éproximis quidam fi^ tens, cüm Brutü afpíceret fimili auidítate detenti,gale3 accepit,& ad fluuíti cucurrit.Sed ftrepítu é partealterafacto, Volumníus fpeculatiaccefsit,& cum eo Dardanus fcutifer, Hipoft paucü regreffi de potu percontant:ad quae modefté nimis fubridens Brutus, V o^ lumnío, ínquít;abforptus eft, fed uobis alíus afferet. Idem igítur deftínatus fermé copre henfusab hoftibus faucíus uix euafit, Exiftímáti Bruto nó multos ín certamine cecídifle, pollícitus eft Statilius id per hoftes uadentem fe fcíturü. Aliàs enim fas nó erateorü caftra confpícere, Facem accenfam ígfturhíceleuaturü fe,fi euafos à cede inueniret, reditu pro míí[o,eó profectus eft,.Cüm ergo ín caftra peruentü effer.facetg eleuata plurímam horam terenteStatilío,ínquít Brutus,Síuíuít Statilius ueniet. Obtígitaut& ut cüm rediret,ín ho^ fles incideret, períretcy. Caeterüm nocte procedente, Brutus accubans ut fedenté tuleràt cafus,Clitum eíus familiare alloquítur, Quo tacenteatqy illachrymante, Dardanü fcutite/ rum adfeducens,fermone quendi príuatím cum ípfo egit. Tande Volumní ipfum gra" céquibufda orationibus exemplísqg cómonefaciens,orat ut manu enfem uulneri adapta/ ret,fímulqy impelleret.Sed Volumníus idab anímo Bruti euelleretentauit, ceterícj haud diffimilíter íd conati funt, V erüm dícente quodá ex prímís,manere nó oportere;fed fuge re; furgesBrutus, Nempe,ínquit,fugiendü eft nó pedíbus,fed manibus:deinde den m cu M.Brutus. 34 1 cullibetfuperimponens, íucundé nimi feletari inquítgaudío fummo, quód amicorum fuoránemo fibí mentítus erat,fortund uerb patríe accufare,Se quippe ipfum magis beatü exiftímare quàm uíctores fuos,necy herí tantummodo negante, fed nücuirtutís gloríam relínquente,quam necarmís nec potentía relínquunt íllí quí uíncunt, Iudícío nang; meo viros iuftos iníquí,& optímos peíTimí perdunt, X prater leges fas(p dominant, Hinc eos obteftans obfecransqy ut falute ipforá curent,cum duobus illorü aut tríbus longíus recef^ fit. In hís fuit& Strato,ín facultate rhetorice quonda domefticus,Hunc Stratoné Brutus apud fe conftítuens,acenfem nudi ambabus maníbus fuper capulo erigens, cufpidi íncu Brutus fipfunt buít,uítatp fíníuít, Sed alíquí dícüt Stratone ualídíffímís Bruti precibus oculos alíorfum interfici. inflex&,en(em fibi fubíeci(Ie, Bruti uero ímpetu pectus praebent uiribus proprijs ufum quamprímü obíjífe,Stratoné hunc Meffala Brutibeneuolus cüm poftea Cafarí effet cocí líatus ín praefentía egít;lachrymás enim,ó Caefar, inquit, híceft qui meo Bruto gratías ex^ tremas fubmíniftrauít,quare Cefar ípfum fufícepit,eumqy ínlaboribus focíá habuit, Dein deínagonibus apud Actíü ex optímís Cirzecís unti& ipfum duxit, Meffalà etíam dícunt poftea a Caefare laudat, quod lícet ín campís Philippís Brutigratía acerrímus hoftis fibí fuiffet, ín Actio tamen promptiffimá fefe przbuít, Ad qua& illerefpondiíTefertur: Ego tibi o Caefar femper melíorís atq íuftíoris partís honorísip fuí. Caterü Antonius Brutum defunct& ínueníens,corpus ípfius ín preciofiffima fuara ueftíum íuffitínuolui, Hanc ue ftempurpurei cum deínde furto ablatá cognouiíTet, furem occidít: reliquias ueró ad ma^ trem Bruti Seruílía mifít, X uxore Porcía, INícolaus philofophus& Valerius IMaxímus narranthanc cüm morí ftatuíífet,3znemoamícorü affentiebat,imo diligenti cura íd prohí bebant,ex ígneardentes prunas arrípuiíle, atcp bibifIe, deíindeos claudenté fic uítam ex tínxíffe. Atqui epiftola quaeda Bruti ínuenítur,aduerfus neceffaríos conquerentís atcy1a^ mentantís quód ab ipfis Porcía íta neglecta fuiffet,ut ex morbo uítà finire magis elegifiet, Videtur ígitur Nícolaus tempus ígnorauíffe, poftqua& paílionem mulieris& affectum & modum necis fubintellígere przebuitepiftola,fi epíftolam uere Bruti fuiffe dicimus, COMPARATIO DIONIS AD BRVTVM, »3 1 5ítagjhomínibus cüm multabonoráü adfint genera,illud quód ínterpríma: 1 tesamplíílimi mínímas per occafíones facti funt, Díoni pulcherrimum extat, | Nemíne ením habet quí ullam rerü ab eo geftarü partem fibi uendícet, fícutí * Brutus Caffíü: qui uir lícet ín uírtute gloriaue haud fimile meruerít exiftima^ zt sS rione adbellü tumaudacía& fortítudíne,tum etíá gerendo nó mínora profe^ G0 momentaprabuít:quippe cum nonullífínt qui ei totíus exordíit operis adfcribant,& huncípfum fufcepti contra Cafare confiltj duce afferat. Dion ueró fícutarma, naues,mí^ liaremue potentía, ita& amícos& focíos& ad rem peragendi adiutores ipfe uidet ab fe Gparaffe, Nec uero Dion uti Brutus exbello rebusqy gerendis ullas habuit opes autpote flatem,cazeterá proprías ipfe bello facultates attulit, que exilio comeatum habebat ad libe tandorü cíuíum ufum erogans, Preterea Brutus& Caffius cüm patría eiecti Roma tutum agerenequírét ocíá, quinimo capítali damnati crímíneà perfequentib. peterent, ad bell neceffarió confugere,& feruandaarmís corpora comendantes,pro fe magís dj ciuibus pe tíicula fubíre. Dion aüit cüm fecuríortac íucundíore exulans dj quí extorre ill feceratty^ rannus uità degeret,ín tanta dí[crímína pro Sícilíe falute fe ultro coíecít, Haud certé Syra^ Qufijs atqg; Romanis parfuít,íllis ucab Díonyfio, hís utà Cafareabfoluerent, Ille enimfe tyrannü efTe non ínfíciabat,& Sícílíà ínfinítís íam referferat malís: Caefarís ueró potentía dum conftítuebat quíde,non modícas aduerfantibus turbas atqj moleftías prebuít: poftcg iuí&ís fufcepta eft,nome& opinio duntaxat apparuit, Nulli ex ea crudele facínus,nulli deníq; tyrannícü extítít,fed rebus fingulari indígentib.príncípatu,fe clementiffimü quafi medícá à numine datü oftendit, Quapropter Romanus cotínuó populus adeó Czíarem alfe&auit, ut ínfeftus& inexorabilís illius fuerítínterfe&orib. At Dione uelhínc maxime ciues quód é Syracufis euafiffe Díonyfíum fciuiffet,& príorís fepulchrü tyranni fundítus non euertiffet,íncufarüt.In reigítur bellica Díona ínculpandà fuifle imperatorem líquet. Rebus enim quafcüqj uoluitoptimé functus eft; qua ab alíjs infeliciter gefta funt recupe rans,melíore ín ftatum coftítuit, Brutus càm defummarei poftremo decertaret,neq; pru denterínijffe,necy re poftea male gefta rectum comperíffe remediü uidetur,& fracto ani mofpem prorfus abíecítinec quantü Pompeíus ipfecontrafortuná audentíor ijt, X quod maius maiusq, eft, ingens fibi fpes reftabatín armís, Xx omne marítima oram claffeuictor R a ] | s—— mid Plutarchi C conftanterobtínebat, Maximi Bruto crimen obíjcíunt, quód cüm Cafarís gratía confer uatus,infuper quofcung uellet ex captís conferuaflet,eiusq; non folum amicus exiftím;, tus,uerumetíá pluribus antepofítus foret,ípfius corpus cofoderít, Hocaduerfus Díonem dícere nemo poterít,uerüm ecótrario.Díonyfio nandqy amícitía& propinquitate coniun, &us,res ílliusadmíniftrabat,unag, tuebat.Patríaueró eíectus& ín re laceffitus uxoría,bo nís ínfuper fpolíatus,manifeftü inftituít bellum;iurelegítimo índictum,Sané iftuc ipfum prímá,modofehabetoppofíto.C) uod enim uírís maximá ceditín laude, odiíTe fcilicet ty^ rannos,X exofam maliítíà habere, íd fyncerü purümue cofequutus eft Brutus, Nam cum nulla ín re Czfarepríuatím ínfímularet, pro cómunilibertateperícula tanta fufcepit, At Díonni(i mala ipfa pertulíffet, nullá profecto bellü intuliíTet: quod Platonícís declaratur epiftolís, quíbus perfpicuá eft eum ab regno non difcedente, fed reíe& deflruxifTe Dio, nyfíum,Rurfus Brutü cüm hoftís Czfari& aduerfaríus effet, quíd Pompeio gtíam conci, líauít, nifi bon& publicum utilítasip cómunís, ut quí unico amorís& odíj termíno ipfaui, delicetíuftitía uteretur? Dionad gratíá permulta Dionyfio míniftrabat, quonia conftans íllipermanebat, czterá fíde fibi detracta per iracundia belligerauít, Quocírca necíduni, ueríi quíde credídere familíares,eum cumprímü Díonyfium expuliffet,regnum fibí mini méftabilituri,cüm per manfuetíus tyrannide nomen cíues fubduxiffet, De Brutoautem & ipfi dictitabantínimící,folá ex confpiratorib, Caefaris ab inítío ufqy ín rerum exitü uni, cum(ibipropofuiffe fien,& rectis intendiffe ftudijs, ut folít3 populi Romani rempub, reftítueret.Praterea cotra Díonyfium ac Cafarem haud fimile profectó certamen extítít, Nam quí Dionyfium non floccítecerít,nemin£ uelex eíus zqualibus fuiffe conftat,quód plurímü perebríetates,aleas,fcortacy,temporís exigebat, Ad Cefarís ueró perníciemmen cem adíecítle,nec illius potentía;uíres ac fortunà expauiffe,cuíus etíam nomen ipfos Par^ thorum& Indorü reges íomnum caperenon finebat, íd aními natura praftantíffimifuír, quíper metum níhil ex propria fummítteret excellentía, Eapropter cumprimá ínSicilia conípectus eft Dion,nó paucahomín& millía contra Díonyfiü confluxere, Cefarísautem uel cadentís gloría amicos erexít,quícy illius functus eft nomine,ex imbecilli porroadole fcenteper íd adeó in fublime peruectus eft,ut prínceps cofeftím Romanort factus,aduer fum Antonij ufres& ínímícítia quafí quodda auxilíare medícamentà fuerit adhibitus, Dí cet quifpíam: Per íngentía Díon certamína tyranná extrufit, Czefare Brutus nudü ac nul. lis munitum przffidijs interfecit. Hoc ípfum excellentis índuftríz,& imperatorí uírtutís opus extítít,uírum tanta círcunfeptá potentía;inobferuatii nudümue deprehendere. Nec ením illum repenté folus aut cum paucis ínuadens occídít, fed íllicó delegit optimos, aut fidos fibí deligens ftrenuos effecit,ex quibus eum nemo fefellít. Díon ueró fiue male ífudi carít, nefaríjs fefe credidít;fiue dum utitur, tales eos ex bonís effecitiquorum neutrum ad prudentem certéattínet, Eum quoc Plato uehementer increpat, quód tales fibí delegerít amícos,à quibus ín pernícíe datus fit, Cefo Dionenullus eíultor apparuít,Brutum hoftis etíam Antoníus honoríficefepulturz mandauit, Cxfar fuos íllí coferuauit honores. Mediolanínang cífalpínze Grallíze urbe,zrea illíus ftabatímago.Hancpofteríori tepore Cze^ far Druto perquám fimilem generofí(fimé laborat confpícatus, preteruectus eft paulu^ lum,deínde fubfiftens aufcultantibus multís,cüm príncípes accerfiffet, fidífraga fefe illo rum cíuitaté deprehendi(fe dixit, quz fepenes fuumtenerethoftem, Initíó quídé(ut par erat)ínficíabant, fetp inuicem intuentes, quemná diceret percontabantur. Conuerfus ad ftatuam Cz(aruultu contracto, nonne ífte,inquit, interdíu híc manethoftíse Maiore rur^ fus ftuporeperculficontícuere, Caefar fubrídens Gallos collaudauít, quód amícis& pr^ terfottunas conítantes adeífent,& ut ftatua eodem ín loco permaneret, imperavit, Demofthenes LEONARDO ARETINO INTERPRETE, 22] $ qui propter equeftre ludís olympícís parta uíctoría, laudib,Alcibía/ 3$ dem celebrauit, fiue Euripides(fícut obtínet feré fama)(íuealíus quit ] pia fuit, Sofsi Senecion;deberí cefet illuftrí prímü patría prognatü et^ fe,quifquis felíx uír fit futurus.Ego uer ad genuínà íllà quae moribus *|magna parte& anímí habitu conftat felicitatem cofequendam, quàm 4 Mi Bobfcura& ignobili patríaquàm deformi pufillatg matre genítusfís,pa zz,97:*irumreferreputo,Riífu quippe dígnü fiet,fi quis lulida,Ceus jii m: Demofthenes. J$ j magnae, perexíguá partem,aut Aegínam,quam Attícus quídam Pyrzo uelut oculís mu» cum exímendü cenfebat,cüm mímos& poétas bonos xdidífTent, uíros bonos abfolutat mentepraedítos& magnanímos darepoffe neget. Nà ceteras quide artes quecung diffici líores pauló funt,& ad gloríá quandáafpírant, ut uerifímíilefit ín obfcurioribus iftis locís uelutlanguere,uírtus certé, quemadmodum planta generofa,fortíscg& robore fuo nixa; quotiefcüc ingenia frugi,& anima laborís no intoleranté nacta eft ubilibet radíces íacít, Itacy fí quícis uel prudentía,uel ufu uítzeab eo quod re&ü eft deficíamus, ímputareno pa» trí tenuitatí,fed nobis ipfis decet, Equide qui híftoría no ex undíg; obuijs,domefticisue, fed peregrínís,atgy ijs díuerfis, X apudalíos alíosqg paffim dífiectís coeunte rebus;fcribetefítaggreffus,huic ín prímís urbe praeclara;líiterarum& humaniítatís ftudíofa,modís om níb.fit opus,quó fimul€ libris omnigenís abundans,& quzcung; Ícríptores fubterfuoerememoría homintü luculentiore cum fide feruata; audiens ipfe& fingula corám difqui^ rens,cófícere híftoría partibus omnib, abfolutá poflit, Nobís ueró& utbs parua habíia£, qua utne mínor fíat libenter ifthíccommoramur, Et Romz iamolím& ín Italia có e(Te mus,negocíorü publícorü,homínüg; propter philofophie ftudía fubíndead nos cómeantíum turba preepedítí, Latín& fermone neglígebamus,quem feró nunc&proueáiore fub atatem condií(cere coepí. A ccidítqy míranda quide, fed uera tamen nobís res, Equíde non tam exuerbís cognofcere percípereqy fubíectanegocía, quàm ex rebus íamolim auditis; uerbalatína cofequi docti fuetícg quomodocung fumus.Elegantiaueró& acume liague Romanz,tum nomínütranslationes,& compofitionem, ceterady quibus oratío gaudet, iudicare poffe ut pulchrü& non iníucundá, fíc exercítatíone& ftudio perfequi haud op^ portun& nobís duco,fed ijs quibus etatís& ocíj ad eam cotentíone plusabundat.Quapro pterde Demofthene& Cicerone ínhoc quínto huíus operis libro fcripturi,ex ipforü oe ftís,&c Reipublícae adminiftratione; ingenii utríufcg& mores ínterfeíe coferemus, V ter ueró dícendo fuauíor,fuperíórue fit,dicere nunc quíde fuperfedeamus. Nam íllíc quod, quemadmodá Ion ínquít, Delphini ín terra uís eft, quam Caecilius homo ín czetetís omná | busmultus& temperàás male,parum reputans, edere Demofthenís& Cíceronis ínter fe | comparatione fuitaufus. V erumenímueró íllud quod dícítur, T'eipfum nofce, ficutufgg | b fithaud merító oraculíloco celebraretur, Demofthenem ueró& Cíceroné cüm íamolim | eundem fíngeretdeus,multas in eorü ííngenía fimiles res inferuíffe uidet: quale eft, quód ambítíofus,quod cíuís dícendo liber,quódad perícula& bella fortís pará& utergj fuit. Mul tacommunia funt etíam fortuna. INam duos ego rhetores alios haud ínuenío, qui ex ob^ fcutís paruíscg facti finttantí, quityrannís fe& regibusobiecerint, filías amiferint, patría ua exularínt,reuerfi fint cá honore, rurfus fugitates ín aduerfariorá peruenerint manus, quiuna cum patríe libertate fíntextínctí, Quód(inatura fortuna uiri utríufcg fic quemadmodum artífíces quídà ínter fe cotendant, difficile iudícatu fit, magís ne moribus hzc, anilla geftís eos rebus, fimiliores reddíderít, Demofthenís pater Demofthenes(ut Theopompus híftorícus tradit) in prímis honeftus ac probus uít fuít:cognominatus eftautem Macheropoeus,ab officina gladiorü,quam Athenís egregíá multíscy artificibus feruís ín» firu&à habebat. Que ueró de matre eíus dixít Aefchínes,ex Gylone quodáobprodiítíone ex Athenís pulfo,& barbara mulíere natà fuifTe, ea nefcímus utrüad uerítaté uelad falfam clumnía orator obiecerit, R elictus aute à patrefeptennis abundante patrímonío(parum Facultates. enim aberat à quíndecím talentís) tutoribus maleadmíniftrantib, cüm partim fubriperet eius bona,partím neglígeret, necpraeceptoribus pueri falaríum perfoluere curarent,non folüm ín patrímonío cladem accepít, uerumetia liberalibus artíbus quemadmodum dece batimbuí nó potuít. Accedebatad hzc imbecillítas corporís,quá ueríta mater,ipfum one Corpusimbes rarilaboribus non permíttebat;nec pzdagogicogere,acuím afferre audebant, Eratením cillum. ab inítío tenui ualetudíne,& ex hoc Batalí cognomeritü, quod aduerfarij ín eius contume liam frequenter ufurpabant,à puerís illi índítum eft, Fuítautem Batalus tíbícínís nom en, Nomina à cor» ín quem ob ínfractáac díftortum corpus Antíphanes poéta uerfus perfcripíit, Alíjpoe- porisuitijsintmlafcíuorum carmínü fuiffe Batalum tradunt, Videtur ín fuper quzdá ex hís Corporis dita Batalus, | Partibus quehonefté nomínarinon poffunt, tuncapud Attícos Batalus appellata, Argas&'84. | Utró(namhocetíam cognomentü fuiffe Demoftheni tradítur) aut ex ferítate morum illi inditum eft, quód anguem nonnulli poétze Argamappellant: uelex duriítía ferm onís,per | Quamno mediocriter auditores obtundebat, Eft ením Argas nome latorís legü malarum^ Qzoimodoad quidemac durar&. Ad oratoríáueró facultatem per hunc modü applícuiffeanimá Demo» oratoriam anihenes tradítur, Calliftrato oratore caufam Oropíacturo, permagna erat homín& expe tà pplicuerit, R 3 ————— üHusrirtcs— EHE Ducesftudij qui. Ingenij fbecimé fib primaiuuen ta,c7 occaflo forenfis eloquente. Exercitatio per tinax aduerfus tion fatis oppor tunam natura. D Quo monitove genus dicendi prauum in opti mun, item quo actionem ingratam in fuauifsimam commutarit. Studunm e exeratatio inaredibilis, Ingenio te plus ati doctrina ualuerit, dubii faiffe. Plutarchi &atío,cüm propter orátorís fanam tunc maxímé florente, tum propter íudícíum reí per íd tempus fatís uulgata. Cüm ítagy magiftri& pedagogiaffore ftatuíffenupoftulauit De. mofthenes à pedagogo fuo ut und fecum duceret, llle habes cum publícís míniftris qui íu dícía aperiebat familíarítate,locü facilé obtinuit, ín quo puer clàm collocatus fedens audi, ret, Cumqy eadiíe Callíftratus egregiéoraffet,magnamq; prabuiffetadmiratione fuí,glo. riaeiusDemof(thenes adamauít,utpote que uídebat magnahomínü multítudíne comitan te,inter íngentes applaufus magnís cum laudibus domü reducí, Admiírabat itag illà De, mofthenes,fed multo magiís oratíonís uim poteftatédy admirabat, ob quà omnia perfícíac mítígarí poíIe cernebat, Quareomiílis caterís dífciplinis, ad íd unü fefe ipfum coparauit atqj exercuít,ut dícendifacultatem nancífceret, Etad eam quidem rem preceptoré habuit I(zum:quandjfloreret tunc maxímelfocrates,fíue ut quidam aíunt,mercedem propterea uód orphanys effet, praftarelfocrati non ualens( erat enim precíá decem mínarü) fiue quód Ifzí fermonem ut effícacíort cautíioremq; magis probauit, Hermíppus tamé fcribit fe ín cómentaría quaedà fine autore incidiffe, ín quibus fcriptum erat, Demofthene fuiffe auditorem Platonís,magnamq, exinde utilitate ad dícendum fufcepifTe, Refert etíam Cte fibium apud Callíam Syracufanü& quofdam alíos díxífIe,Ifocratís& Alcidamantis artes clàm habuiffe Demofthene,ac didíciiTe, V t igítur peratatem lícuit, tutoribus fuís diem dí xít,multacg ín eos uarié fubterfugientes,& controuerfías íudícatas referre conantes, fcri, bens,& feín hís rebus ftudio,quemadmodàü"Thucydides ínquit,exercens,tandé non fine perículo& induftria fuperauit, A quibus quand exígere quantüm fibi fubreptá eratnon potuít,ramen idaffequutus eft, ut audacíaín dicendo& confuerudíné nactus, guflata cau farumorandarü dulcedíne,famz ac potentíz,flatuerít prodire ín medía,& ad reipublicae certamína fe conferre, Etquemadmodum Orchomeniü Laomedonta fcribunt ob uítan, dum fplenís morbum ex confilio medícora longiffimís curfibus utí confueffe, ata; exín^ dehabítum currendínactum,poftrecuperata ualetudiínem certaminibus intendiffe,cate^ rosg, uelocitate currendi fuperaffe:fic Demoftheni euenít,prímo neceflitate recuperandi atrímonij ad dícendá uenifTe, atqj exhoc perítíam nacto ín reíp.currículís tandj certamí nibus quibufdà czteros anteiffe, Atgy ab ínítío popul& alloquens turbas ftrepitumq; con^ cionum terre non poterat, pernebaturq; ab audítoribus, quód eíus oratío confufa círcui^ tíoníbus& fuperfluis argumentis elaborata uídebat, V oce praeterea& língua fpirítut la^ borabat,ob quz non mediocríter turbabatur oratío,nec mens eíus intelligi poterat, Cum ítagy defperatíone quadá harum rerum moerens ín Pyrzum fecefTiffet;íncrepítus eft uche menterà I hrafío Eunomo tunc admodü fene, quód cüm eíus fermo perfimilis effet Peri^ cli, feipfum proderetob ignauíàatqy fecordíam, nec ftrepítus concíonü perferreauderet, nedj corpus ad certamína praepararer,fed mollitie quadà anímí feípfum abijceret, Rurfus igitur orare aggreffus,cum apud populi cócídíffet,& cofufus domüabíretaffequutus eft eum Satyrus híftrío, apud que cüm de fuo cafu( erat ením íllícum Demofthene familiari tas) grauíterquereretur,quód fibí maxímé omni& diligentia tempus adbibenti;& qua(i omnes uires corporis ín eo ftudio confumenti,foli euenireturapud populü nullamíndi^ cendo gratíam affequerct:nautís crapulatibus& índoctís homínibus aures& filcntium à populo praftarí,feueró reijcíac repellí:pollícitus eftílli Satyrus, fí modo aliqua fibi Eurí pídís aut Sophoclís carmína pronuncíarevellet, fe medícíni adhibíturG, Quod cim De mofthení placeret,€ facerer, fic uocem eíus& actíone Satyrus emendauit, formauítqy,ut non prior Demofthenes,fed alter uideret. Intellígens ergo quant gratie& ornatus pro^ nuncíatio apta loquutíoni afferret, fubterraneà locum, quí ufq ad noftra extatataté, fibi edificauit,ín que per díes fíngulos defcendens geftü ac motü corporís fíngebat, uocem exercítabat.Szpe etíam duos uel tres menfes cotínuos domí ínclufus non ceffabatabrafa parte capítís,utexeundi facultate fibipfi preriperet,Sermones infuper,negocíaforís agi" tataad ftudíü referebat; confeftim fiquíde domum rediens& ín locü fubterraneü defcen dens,res ípfas recítabat,& rationes cur íta fecííTet adíungebat. Sermones etíáín quos fot^ tuna íncídíffet,recolligens feipfum,in fententías& periodos reducebat omnigenis corre &íoníbus,& renouando quzcungy uel ipfius adalíos, uel aliori ad ipfum dicta extabant. Atq; ex hocputatus eff nó mult natura& íngenio, fed labore& exercitatione valere. Hu ius reí fígnum uídebat, quód non facili reperíebatur qui Demofthené ex temporedicen tem audiífer, quem etíam fzpeà populo nomíne copellatum cüm federet ín concione af^ furgere noluilfe coftabat, nifi rem de qua dicturus erat iam antea cogítaffet. Quod& ali] quídam tuncclarí uírí irrídebát,& Pytheas aliquando inquít, Demofthenis prem ucernam À B Demofthenes. 316 lucernam olere, Ethuíc quídem non fíneamara cauillatíone Demofthenes refpondens: quíanon eorundé tibi& míhí,inquít, lucerna confcía eft, Alíjs uero nó penítus ínficiaba^ tut, fed necomníno fcrípta,nec omnínonon fctíptaab fedicíaffeuerabat, quanquam po^ pularem homíne effe debere dícendi ftudía indícabat. Gratía ením placendí& ínferuien» dipopulo eloquentía comparar, Neglígereautem ftudíá eloquentíz,eorum effe qui do mínarípopulo querunt, Non ením fuadendo, fed cogéndo per uím operam dare, Tímí^ dumauté fuiffe Demofthene ín dicendo extempore,íllo quoq; probatur,quód Demades orator fepe extemporeaffurgens Demoftheni índígenti opitulatus eft, Demofthenes au tem íllínunqua. Quomodo ígítur(dicet quífpíam)Aefchínes audacííTimü ín dicendo fuif7 fe Demofthenem affirmat? Quomodo Pythoni Byzantío aduerfus Athenienfes ínuecto (olus refpondit? Quomodo aduerfus Lamachum Myrrhencü laudes Alexandrí& Philip píquas fcripferat Olympíz recítantem,& ín eís multa contra Thebanos& Olynthíos dícentem,afTurgens,& quanta bona Thebani& Chalcídenfes Grecia fecitfent ex hiftoría & probationibus oftendens,& contrá,dj multorum malorum caufa fuiffentaffentatotes Macedoníbus blandientes fubíungens, fic tandem audientes cómouít, ut Lamachus ipfe obtímore clàm aufugerettSed uídetur híc uír more Períclís in hac parte ímítatus, nó faciliternec de omní read dícendüprofiluiffe, fed maturítate quandam utautorítatem tuere tut obferuafTe,& ob hocnó temere fortunz& tempori exiftímatíone fuam committere uo luiffe.NNamaudacía quídem plus habuit, quàm fcrípta eíus oftendant, ut Eratoflhenes& Demetríus Phalereus,€ Comici quida probareuidentur; quorá Eratofthenes tradít íp^ Íumín dícendo nonnuni ueluti furore quodá correptum debacchatü fuiffe: Demettíus autem quodá loco immane íllud iufiurandá furaffe dícít, per terra, per fontes, per amnes, perundas fluentes. Comícorü uero alíus éwzrowipatpav, quafi dícas, uerba uelut fa(cículos uoluente,ípfum nomínat, Alíus anzítheta cauillans fic, ecepit utaccepít: quód hoc uer^ bo admodi ufus fit frequenter. INififorté ad oratíone pro Halonefo Antíphanes allufit, inquanon capíendá,fed recipienda efTeà Philippo Halonefum fuadebat, Omnes fuí tem porís oratores fíne cotroueríía fuperauít,przeter un Demadem, qué naturalí íngenío fre tum ínfuperabílem fuiffe,& praftítiffe Demoftheni omnes fatebant,cuíus ín dicendo cu ram& apparatíf,ílleextemporali díctíone referebat, Arífto Chius ín híftoría retulít quod dam Theophraftí íudícíü de oratoribus, Dicítenim Theophrafta rogatum qualís fibiora tor Demofthenes uíderet,refpondií(Te.dígnü ciuítate Athenarà fibi uíderí,Subínde qualis Demades ínterrogatum,refpondíffe,fupra Athenas, Idem philofophus fcribit Polyeu Gum Sphettium unum ex hís quitunc ín repub.uerfabant,folítum efle dicere,maxímum fuiffeoratorem Demofthenem, fed plurímà uim ín dicendo Phociíonem habuiffe, multas ením fententías paucís uerbis coplectí folitum,()uinetíà ipfum Demofthené quotíes at^ furgebat Phocion ab eo diffentiens,familiaribus dícere confueffe, díctorum ab fefecurím allurgere, Hoc tamen íncertá eft,utrum ad uím dícendi,uelad integrítate uítae& autoríta tem Phocíonis Demofthenes referebat; plerunq; ením probatus uir& fidem apud popu: lum habens,uno uerbo uel nutu longas aliorü oratíones fuperat, Aduerfus impedímenta quibus laboraffe Demofthene fuprà díximus,hzc(ut Phalereus Demetríus fcríbít)reme diaadhíbuít.Refert ením feà Demofthene ípfoíam fene audiuiffe,hafitantia línguz conie&ís ín os lapillis emendaífe, uoceautem currendo& fcandendo interpronunciandum exercuiffe, dum oratíones uerfuscy contínuo denfo&p fpirítu proferret: habuiffe domi ma gnum fpeculü,ad quod feipfum uídens geftü forniaret, Dícítur confugientiad fe cuídam narrantítp plagas accepiffe, cum patrociníü eíus ímploraret,refpodiffe, Ateniím ex hís que tunarras,níhil perpeílus es. Cüm uero íillealtíorí uoce& índignatíone quadam clamaret, Nihilego paffuse'l'um Demofthenes,uocem,ínquít,audío inturíápaffí: putauítením ad ilem facienda plurímà attínere, fi quamplurímtü uocem íntendiffet. Et multítudíni qui^ dem eíus pronuncíatío uehementer placebat,polítíoribus aute hom ihib.fíementü quod^ damleueíngenerofumq; uídebat,ex quorü numeroDemetríus Phalereus eft. R efertHer mippus,cum effet quzefitttab Aefione, defuperíoribus oratoribus,& qui fuz xtatis fuif? fent,quíd ipfefentíret:díxifTe, admirabile ín illís ornati maíeftatem qj dícendi cuin ad po. pulum loquerent fuíffe,fcríptatamen Demofthenís multá ceteris antecellere, Quanquá uero ex lectione oratíonü fuarum durus quíde& aufterus Demofthenes uideat, tamen &ioco nonnunquá ufus eft: uelutíaduerfus Demade,cüm ille dixiíIet,me Demofthenes fus Mineruam:at ifta,inquít, Mínerua nuper ín adulterio deprehenfa fuit, RurfusaduerÍum quendá Ferreum nomínequi de furto fufpectus erat, cüm ille uigilías& Reubranio) 4 Cautusin dicetí^ do, idcirco timi dus babitus. Grandiloquei 2 tia,co quidda iri oratione tumidum[uperbugs; Quos dicenda rcformidauerit, Nature uitia tf enedarit, ubi la bor cz induftria fignificatur. Pronunciatio pluribus non fatis appro bata, Ioci. *. LO ptas ac s d Na mili^ cun ue n Plutarchi C nesDemofihenis ín iurgío carperet, Scío, ínquít Demofthenes,tíbí moleftá fuiffe quód egolucerná per noctem habuerím: V osauté uírí Athenienfes nolite iam admirarí pluri ma furtaínhacurbe cómíttí, cüm fures quídé ferreos,paríetes uero luteos habemus, Sed hzc,lícet plura ín hocgenere pofTemus referre,omittamus.R eliquos aüt eíus mores ex re Adremnp. quas. bus geftis coremplemur, Contulit fe ad rempubliíca fub tempus Phocenfíis belli, ut& ípfe do«mfri.—dicit,& ex Philippicis orationibus deprehendi poteft, quarumalíz íllís fam rebus tranfa, Cis natz funt;alic ueró fcilicet uetuftiores proximé ea negocía attíngüt, Conftat aüt duos Notenex cafa fupra X X X, natüannos fuife quando Mídíam accufauít,quo tempore nec potenti nec Midiana exci-. autorítatem alíquá ín Republica habebat; ídcy ut credo uerítus,pecuniaaccepta ab accufa fat. tíone deftítit, Neg; ením benignítateautmagniítudineanimiíníuria contempfit,cüm effet pertínax X pronus ad ulcifcendà, fed cüm uíderetnó effe potentíe fuz uirum díuítijs,clo quentía€ amícorü copía fuffultum euertere, coceffit medíatorá precibus, Nam pecunía illa quà ob deferenda caufam accepít,non míhi fatís ualuiffe uidetur ad acerbítaté eius ob» Gloria, tundendá,fi fuperare poffe credídiíTet, Nactus aüit ín repub.materíá uberem& honeftam pro Grzcorülibertate aduerfus Philippa,& ín ea preclarédecergans,confeftím nomen& gloría affequutus eft, Nec folümutdifertus,uerumetia ut fortís uir fufcipiebatur,ut admi raretur ipfum Girzcíajobferuaret Perfarü rex,plurímus apud Philippü fermo effet, confi terent aduerfaríj fibí aduerfus preclará uirum effe certamen. Talía ením Aefchines& Hy Conflantiacon- perides de íllo díxerüt.Itaqy difcernere equídé non ualeo,qua ratíone motus fcríbat Theo trafenentiaà pompus,mutabilís& ínconftantís animi Demofthene fuilTe, nec eifde rebus,neg eifdem Tbepomp. homínibusfatís longum tempus utí potuíffe;cóftat ením quas reipub.partes ab ínítío fu Ícepít,ín eís ufdy ad fíne coftantíffime perfeueraffe,nec folüm ín uita no mutati, fed ipfam uítam ne mutaretur abieciíle, Non ením ut Demades,quí mutatíoné fuam ín repub.excu fans,dixítfe fibí quide ipfi contraría fepe dixiffe,refpub.aütnunqua. Nec ut Menalopus, qui aduerfus Calliftratü rem gerens, fxpe vicus pecuníadícerefolebatad populi: Viría néínímícus eft míhí,tamé reip.uíncat utilitas, Sed ut Nícodemus Meffeníus,quí Caffandro príus faués,deíndecum Demetrío fentíens, nó ínquítfe cotraría dícere,fed ídem fem per,uíctoribus fcílícet parere, utilíus effe:fic Demoftheni lícet dícere, Non ením uerbum D necactíonemunqua deflexit,fed in uno atqj eodélímite ufqy ad finem perfeuerauit Panztíus philofophus oftendítex Demofthenís orationibus plerafcy íta effe Ícríptas,quafi fola honeftas per feípfam fit expetenda,ut contra Aefchíne pro Ctefiphonte, ut contra Ariífto craté,ut defmmunítate aduerfus Leptíne, utín Philippícís quibufda, ín quibus omnibus non ad uoluptate aut utilítaté cíues hortat, fed ubícg fecurítatí& falutíhoneftate& gloríà Nonomnino anteponit, Quod fi generofitatí eius ín dicendo& propofito ín Republica, uírtusbellica incorrupta uita&t incorrupta actío refpondi(fet, nócum Mirocle& Polyeucto€ Hyperide, fed cum Ci^ fait, quanquam mone& Thucydide& Perícle foret merító collocandus.Nam Phocion quídé unus ex 1s oratioplcethi quíitemporibus Demofthenís fuít,lícetno probatá reipublicz parte fequutus, fed ad Ma ferar P'^ cedonesínclínariuifus,tamen per fortítudíne acíuftítia níhilo ínferíor habitus eft Ephíal : te,aut Címone,aut Aríftide.Sed Demofthenes ipfenecbello fortís(ut Demetríusait)nec adueríus corruptelas pecuníarü omníno purus erat;fedà Philippo quíde nó accipiebat, regeauté Perfarü accípiebar.Itag; laudare maíorü facta poterat,íed nequaquá ímítari,cum oratores quide fui temporís,uno Phocíone excepto,no fol eloquentía, fed uíta quoq fu Libertas dicli, p^rauerít. Vídeturauré Demofthenes magna femper fiducía ín cocíoníbus fretus,liberta tem reprehendedi maxiímé omníü exercuiffe, Scribit ueró Theopompus, íuffiffealiquan do Atheníenfem populi Demofthení ut quendáaccufaret, at illum: ecufaffe, V tergoad uerfus eum reclamatío populi,quemadmodü confueuit,facta eft,furrexít Demofthenes, & inquít: Vos meuirí Athenienfes confultoré habetís etía ínuíti, calumníatoré uero nec Autoritatis inre fiuelítís quide, Przcipuí potentatus eíusaáío ín Repub. fuít,cóm Antíphontéa populo pub.exemplum, dimi(Tum ipfeperfequutus cepít,& confilio Areopagiíudícandü tradidit, Nec uerítus eft quód populá ín hoc offenderet,fed ipfum couincens promífiffe Philippo naualía incefu^ rum,fummo fupplícío utafficeret obtinuit. Theorída etia uatídicá foemína tum alía multa comíttentem,tum feruos ad fallendü ínftítuenté accufauít,& mulctauit morte. Dicit ora tíonemilla,qua Apollodorus cotra Tímotheü ufus eum debíti couícit, Demofthené Ícri/ Orationes qu£ pfi(e, quemadmodáaalias orationes Phormíoni& Stephanío fubminiftrauít, Pro quibus falfo ipfius to^ merító ínfamía fubit, cüm ueluti ex gladíatoría taberna uendere pugíones quibus feínui mine aGhft^ cem confoderent aduerfarij,uifus fit, Depublicís quoq; orationibus illa qua eft in Andro pur. tíonem,ítem qua ín T'ímocratem& jn Aríftocrate, alijs funt fcripta, Ipfe nondum prid temp | ] | | Demofthenes. 317 à tempusad remp.fecótulerat. V idet ením x x vit.aut x x vti Lfue zetatís anno oratíones zdídiffe.NNam quz eft aduerfus Ariftogitone, ipfeorauíft,& quz eft adueríus Leptíne de immunitate, Ad quà actione defcendítgratía Ctefippí Chabríz filij, utipfeídem affirmat, matre pueri(utquída tradunt)fibi defponfata.Non tamé eam uxore habuit, fed cuídà Sa^ míz fe coniunxit, ut Demetríus Magnefius ín fynonymiís fcribit, Nam oratío illa quz eft cotra Aefchíne falfe legatíonis,incertü eftan orata und; fuerít:quand afferat Idomeneus, tríginta fol fuffragijs exceptis,abfolutiüi fuifle Aefchíne. Sed no uidet íd uerü,utexutrí» ufcg oratíonib.ín caufa Ctefíphontís fcríptís coiectarílícet,in quíbus nulla métío huius íu dícij neg; claré neqy obfcure habíta eft, Sed hzcalíj(olertíus dijudicabüt.Propofitüautem Demofthenís ín remp. etíaín pace perfpícax erat, omnib, Philippi conatíb, precipué ad uerfarí;cuncta ením eíus coepta patefaciens ac redarguens, mentes Athenienfiü ín regem accendebat, Quareapud Phílippá magnus erat de Demofthene fermo:& quádounus ex decem legatis ín Macedoníá peruenít, lícet fingulos audiret Philippus, tamé maíorí cum apparatu& dilígentía Demofthení refpondit,Inalijs autem honoribus non fimiliter eum prztulít,fed& Aefchíne& Philocraté magís coplexus eft.Itag; laudantib.poftea illis Phí lippá ut eloquentiffimü& pulcherrímà, acfeftíuá& promptüad potü,coactus eft Demo flhenes cauillarí,o partím fophiftzpartím mulieris partim Ípongíe huiufmodi laudes ef7 fentímperatorís uero nulla ín eís effet cómendatío. Sed cüm ad bella res ínclinaíTet, Phí. lippo quiefcere nequeunte, A theníenfib,uero perDemofthene irritatís,prímó ín Euboea pertyrannos Philippo fummifT3m Atheníenfes cócítauit, quó illí tráfeuntes Macedones expulerüt,Deínde Byzantijs& Perínthijsa Macedonib.per id tépus laceffitísauxilia fer» reperfuafit, obliterata memoría eorü quz bello focíalí utrag cíuítas gefferat, Poft haeciíp^ felegatus abiens monendo€ cohortando omnes fermé gracas cíuitates ín Philippá con uertit,ut foret numerus copíarü pedít& quid quin decim,equitü uere duorü míllía, abf. urbanís copijs, tum ftipendíor& conducto milíti fatís, V bi quemadmodü Theophraftus fcribít,cüm focij tributi fummádcefiniri poftulaffent, Creobulus belli dux refpondit, bel lum méfurarí nó poffe, Erecta ígit Girecía ad futurü belli exítü, Euboea, Achaia,Coríntho, Megarís, Leucadía, Corcyra fimul cofoederatís, maximi reftabat Demoftheni opus The |? banorü fcilicetageregatío ad cómunem focíetate, Habebant ením Thebani regione Atti ceuicíni,& gloría milítari maximé omní& Girzecorü per íd tépus florebát, Ceterü diffici^ leuidebat Thebanos ín Phílippü cocitarepoffe, deuinctos ob eius recens ben efícià Pho cenfibello acceptitaccedebatuícínitas,que(utfít)cotentíones&(imultates ínter cíuítates pepererat. Sed lícet his difficultatib.obfifietbus,tamecüm Philippus ob ea quz círca Am phíffam profperé gefferat elatus, fubito Elatíà ínuafit. Trepídantibus Atheníenfibus, nec ullo fuggeftá afcendere audete,furrexit Demofthenes,& ad Thebanos cóuertendos aní mos perfuafit, Deinde ipfe cum quibufda alijs legatus ad Thebanos míffus eft, Mifit eiíà Philippus,ut Marfyas ínquít,& Amytam& Clearchü Macedones, Daochum& Theffalum€ Thrafydzü,contra Demofthene apud Thebanos conaturos, Etutilítas quide non latebat Thebanos, fed belli íncommoda ante oculos uerfabantur, recentíbus adhuc Pho» cfi uulneríbus,Sed oratoris uís(ut inquit Theopompus)íram mítígans,& mentes ac^ cendens, ad honeftaté& gloríam anímos traduxit: ceterís uero reípectibus tanquá tene» bras infudit,[tap illí uelut furore quodá correptí poft Demoftheneproperarüt. Tantum ueró momentí hocpraeclar& oratorís fa&ü rebus attulitut confeftím caduceatore míferít Philippus ad pacem depofcenda. Nec folüm duces belliDemoftheni parebát,fed& magi iratus Thebanorü eíus íuffu non mínus quàm Athenis cócíones admíniftrabát, Amaba» ürením apud utrofq;,€ plurímü poterat,nec ímmeritóà neg índíené,ut Theopompus o^ ftendit, V erüm fortuna aliqua,ut uidet, libertati Grecorü finem impones, Demofthenís confilis aduerfaba£,multaty erant figna futurí euentus, ínter quz refpófa Apollinís& Sí byllina carmína círcunferebantur uetufta,pugnam apud Thermodontem pradícentía; Dijfaxintne Thermodontíaprzliafpectem,^— Nicelfalibrer nube uolans aquila. ertur autem Thermodon effe fluuíolus quidàapudnos ín Cheronea flues ín Cephifum amnem:fed nos hodíe nullum habemus fluuíum íta uocítatá, Credíimustamen coiectura quadam Hemona apudantíquos Thermodontem appellatum fuiffe, fluit ením iuxta He raclíum,ubi tunc Grecicaftrametatí funt, Coníectamurautem, quód ex ílla pugna fanguí ne& cadaueribus repletus fuerit appellatione commutaffe.D uris ueró tradit non effe flu uium Thermodonté, fed cüm tentoríum quoddam in caftrís figeretur, repertam fuiiTe fta tuam lapídeam paruá cum fubfcriptione Thermodontis, tenenté Amazoné uulneratam: R 5 Rur[utt de cons flantiain Rep, Vis dicendi mi^ rabilis«7 gloriofa, Inclinatione for tune longius ré petita infatum rcijcit, ERES LLENO Mo E Plutarchi c quapropteralíud etíam oraculum fic pugnam ad Thermodontem canít; Heus ín Thermodonte manenuncprzlía corue, Suppetethumanicorporiís efca tibi, Hacítag; utfe habeant perfcrutari díffícile eft, Demofthenes Grxcorü armís actanta tam prompta uírorü potentía cofifus,nec menté adhiberi oraculis, ned; uatícinía exaudiri ermifit,memorans Epamínonda& Períclem illa femper formídinis& ígnauie uelamen taputaíle.& hucufg uir fuít egregíus, Sed cüm ad pugnádeuentit eft, oblítus eorü ad que Fugaturpis, Cttetos anímabat, turpiter abiectis armís ftatim aufugit, necuerítus eft fuperfcriptionem clypei(ut ínquít Pytheas) ín quo líterís aureís ínfcripferat,&yafizvys,id eft,bona fortuna, Phílippus git uictoría elatus€ ín cadauera czforü uínolentus illudens,cecínit princípii decreti Demofthenís,ín pedes díuídes hoc modo: Demofthenes Demofthenís Peaníeus ficínquíc Sed pauló poftad fe reuerfus,& magnítudínem periculi per quod unotempore deímperío fiímulac deuíta certare coactus fuerat, cotemplatus,oratorís uím poteftatemé per quam ad tantum dífcrímen compulfus eratperhórruit,Penetrauerat huíus belli(ama ufcg ad Perfarum regem,ícripferatgy ille ad Satrapas, ut pecunías Demoftheni traderent, eícg parérent,ut Macedone coércereà gracís turbationibus ualeret,Hec poftea deprehen fa funt ín epiftolís quas apud Sufas Alexander ínuenít,in quibus etíámodus pecuniarum Demofthenitradendarü eratexpreffus. Tuncergo accepta przlij clade, oratores quiper contraríam factioneDemoftheniaduerfabantur,ín eum affurgentes,alíus alio modo ín íu dicíü traxeruntà quíbus populus non folüm ipfum abfoluít, fed etíà íi honore praecipuo habuit, Itag; càm offa illorum quí in przelío ceciderát, ex(Chaeronea delata turhularentur, cómiífum eft Demofthení ut publica oratíone eos laudaret, Populus ením rem no graui» ter ferebat, quemadmodü multís& tragíce propemodü Theopompus fcribit, fed ad hzc ducé confilij honorando ornandogy,fatís declarauít, cofilij belliq; fufcepti nondà fe peni tuíffe. Oratione ígitur Demoftbenes quíde díxít,fed decretum publicü,quód parüaufpi, catum geníü fortunamqy fuam putaret,nullá ípfenifi per amícos zedídit,tantífper dumaní mum mortuo íam Philíppo recepit, Mortuus eftaüt Phílippus non mult& poft uíGoríam in Cheronea habítam,& hoc fignificauífe oracul& uidetur ultimo illo carmíne cüm dixit, Flet uictus,uíctor ínteríjt. D Cogníia Demofthenes Philippi morte,cüm populá preoccupare uellet letus ín fenatum| uenít,per omnü fe uidifíÍe affirmans maximü quoddam bonum Athenienfibus futurum: nec multó poft aderant Phílíppí ínterítá nuncíantes,Statím ergo facra dijs ob ea que felíci ter nuncíabantur fecerüt,& Paufanía corona decreta, Proceílit uero& Demofthenes co rona& fplendida uefte,feptímo diepoft ínterítü filíz, ut inquít Aefchines, eíus durític& odium natorü accufans:ipfe uídelicetíngenerofus& mollis, fi humanítatís& amorís índí cía fletusf& lamentatíones efTe putabar,leuiter a&t& índolenter ferre ímprobabat.Egoau tem ob ínterítü regís íta moderate uictoría fretí coronandüautímmolandü nunquam cen ferem, Nam& odibíle& ingenerofum eft, quem uíuü coluerís& cíuem effecerís, ab alío necatü e(feíimmoderaté letari& exultare,quafi abíqy facinore perpetrato, Quod tame re^ lí&ís domeftícis lachrymís,quereipub.utilía erant Demofthenes fecerít,comendo,& ma^ gní animi effe íudíco, femper ad remp.refpícíentís,& poftponentís domeftíca,dum digni tatem tuerí, d hiftríones,reges& tyrannos reprafentantes ímítarí mauult,quos necflere, necrídere inter ludos exarbitrío fuo uídemus, fed tum cüm uelargumentü uel comcedía iu(fit.Praterea fieos quí ín doloreferendo animüabijcíunt nó defpícere decer,fed ratíoní bus/contra doloré íuuare,& animü illorum cogítatione meliori aliqua confirmare, ue^ lut oculís laborantes acíé àlucídís& repercutientíbus uífum coloribus, ín uírideaut mol liorem alique íntendere iuberezunde quarfo confolatío rectíus ducatur, dj fi laborantis pa tríz mala, malís fuís permífcendo,melíoribus rebus deteríor& fenfum aboleamus:Hec dí ximus ideo digreffi paululd, quia inflectí quofdam cómoueríq ad miferatíone Aefchínis Ciuitdium Gre- uerbis uidebamus. Cíuítates Girecíe poft morté Philippi Demoftheneautorerurfus con fpirauere, Thebani prafidiá regís agereffi multos necauerüt, Atheníenfes ad ferendum 'Thebanis auxilíá fe przpararunt. Demofthenes fuggeftü tenebat,& cuncta exíllius de cretís agebantur.S cripfít etíá prefectís regís Perfarü qui ín Afia erant,utbellum aduerfus Alexandrum mouerent,pueriüi€ imbecillem appellans.Sed cüm Alexander cum exerct tu ín Boeotíam ueniffet, fra&ís Atheníenfium anímíis,& Demofthenís ardore extíndio,| 'Thebaníab Atheníenfibus defertí,& perfeipfos pugnarecoactí,urbé amiferunt.Magno| inde Athenis tímore exorto,miffus eft Demofthenes unà cum alijs quibufdam legatis ad Alexandrü:qui cüm Citheroné adufq; profectus effet, reuoluens fecum Aleendum eum j cie confbiratio, * Demofthenes; 318 4j& eum formídans,deferta legatione retroceffít. Sed Alexander ftatím mifitad cíues depo fcendosdecé,ut Idomeneus& Duris tradunt; ut aütalíj plurímí Ícrípteres,octo oratores, Demofthenem, Polyeuctum,Ephíaltem,Lycurgum,Míroclem,Demona,Callifihenem, Charídemum, Quo ín temporeferunt eam fabulam quz eft de lupís& ouibus& canibus Demofthene retulíffe, cíues quí cum eo poftulabantur canibus pro populo certantibus, Alexandrum ueró lupo affímilans,Praterea,ut mercatores,ín quit, uidemus figna círcun ferentes modica trítící paropfide magnos uenundare aceruos, fíc in tradendis quí petunt ciuíbus,uofipfos tradítís,Hzec Ariftobulus Cafandreus fcribit, Cofultantibus ergo Athe nienfibus,nec quó feuerterentfcientibus, Demadespactus mercede quing talentorum, legatione pro illís ad rege fufcepít,aufus id, quód ueleíus amicitia fíderer,uel quedplenü iam illum,caedecp,tani leonem, fatur fe inuen turi fperabat.Quitandem& apudregem quodpetebatobtínuit,& ei cíuítate reconcilíauit, Abeunte igitur Alexandro, Demades acczterí Alexandríamíci plurímü Athenis poterant, Demofthenis potentíaomníno fu preffa: quandj haud multà poft, Acide Spartíata res nouas moliente motus alíquís Athe nísfuerít,fed ftatím refríxic, Athenienfibus operam míníme nauantibus Agide oppreffo, & Spartíatis cofractís Der íd tempus agítata eft cotra Ctefiphontéaccufatio: fuerat ením díes dícta fub Cheronda praetore pari ante Chzronicá pugnam. ludícata eft autem caufa poftannos decem,pratore Ariftophonte, Hoc eft íudíciü íllud famofum ut nullum alíud expublícís, cum propter oratorum excellentiá,tum propter iudicum magnanímitate,quí accufatoribus Demofthenís per íd tempus ín repub, maxímé potentibus nequad gratifi^ catí funtfed íta preclaré abfoluerunt,ut quíntá calculorum partem A efchínes non ferret, Aefchínes ergo ín exilium eiectus circa Rhodum& Ioníam rhetorica docuit, Nec multà poft Harpalus Alexandrum ex confcientía rerum male adminíftratari,& ex ira regís qua contra amícos defzeuíre confpexerat, fugiens ex A(ia Athenas peruenit, Qui cüm ad po^ pulum fe cótulíffet,&€ cum nauibus& pecunijs eorü arbítrío fummitrteret;alíj oratoresad pecunias refpícientes aduocatí Harpalo erant, fuadebantáp populo ut fupplice reciperet, tutareturqg. Ac Demofthenes prímó repellendà effehomínem,& cauendáneper eum bel lum fufcítarent, ex mínímé iufta caufa fuadebar. Paucis uero poftdiebus cüm pecunia& b uafaínfpicerent, uídens eum Harpalus opere barbari cuiufda uafculí dele&ata form &attificiü diligentiffímé contemplante, iuffitut uas appenderetur, Admíranteueró De mofthene pondus aurí,& quantü traheret poftulante, arrídens Harpalus,talenta,ínquit, uiginti tibi trahet, atqj íta noctu uas cum x x. talentís Demofthení clàm mittit. Erat Har palus(utuídetur) callidus homínis aurí cupídíper oculorá motum ment dignofcere: no enim reftitíDemofthenes,fed largitione percuffus,quafiarce prodens,Harpalo cóceffit, lag cüm poftea derecipiendo Harpalo agitaret,lana& uíttís collü círcunfarciens,ín con donem proceffit;íuffusqg dicere renuit, quafi gulae morbo loquíímpediret, At uíri urbani quiaderantrem íntelligentes,rídebant,no gule morbo,fed aurí pergoctemconftríctü uo cm perdidiffe Demofthene clamitates,Ob eam corrupteli pauló poft apud populi pate factà, cüm nec excufatíone Demofthenís fu Íciperent, nec dícenté audíreuellent,fed fum macum índíenatíone tumultuarentut,furgens quida ín illum cauillans, Quíd,inquít,uiri Athenienfes,eum quí uafculit habet;nó audietiscStatím igitur Harpalü expulerunt. V eri tíait neratío pecuníarü ab oratoríbusacceptarüá cíuitate repofceret, iínquifitíone babue runt diligentem,perfcrutatí edes cunctorum, praterdi unius Calliclís Arrhenidze. Huius ením,quàd nuper uxoré duxerat,nó permifer&t Atheníenfes,ut'Theopompus(cribit,do mum ín qua noua erat nupta perquirí, Sed Demofthenes obuià incedens ad populá tulít, utconfilíit Areopagítarü de ea re cognofceret: à quibus cim ipfeín prímis condemnatus quinquaginta talentís,& ín carcere ductus effet;partím iudicij grauítate;partím ímbecilli late corporís,cüm carcere ferre nequiret,clàm aufugit, alijs quidem íd ígnorantibus,alijs autem latendí facultate illí offerentíbus,Etdícitur ílla fuga cum nonlongéab urbe cflet.ui dtreti alíquos aduerfa factíonís homínes poft fe currentes, occultareprímó feuoluif?c: deinde ut íllí benigne appellantes uíatícü offerebant, cóofolabanturt, ingemuit ille magis, inquit: Quomodo fíerí poteft ut nó grauiter feram hanc ciuitate relinquere, ín qua ini» mící tales funt,quales ín alía reperíreamicos difficile eft Tulit aüt exilia grauíter,in Aegí Da& Troezene morá trahens,& ad Attícá cum lachrymís refpíciésuocesqy emittens ínce nerofas, Ferüt etía dum fugeretrefpexiffe ad arcé;ac dixifTe: O Pallas urbia cuftos.curai us infeftiffimis beftíjs dele&arís,noctua,dracone,& populozAdolefcetes etíà fe adeütes monere folebat,ne ad remp.fe coferrent,affirmás,fi due effent uic ab ínítío propofite, una Refitp.tton adetibus Dei nes fuedebat, liti cage ERN QAI pite Plutarchi c quz ad Remp.alteraquaadínteritum apertéferrent,effentcy manifefta illa quz gerentes Fortiter obit. Refpub.fubíre oportet formidínes, inuidías,odía,calumnías,fimultates,cotentiones,cer tamína,íllà potíus electuros effe homínes,que ad ínterítü ferret, Eo exulante obijtAlexan der,cuíus cogníta morte,rurfus ciuítates Cirzcíz cofpirauerüt, Antipatro ín Lamia urbe à Leofthenefortíterobfe(Io, Pytheas ígítur orator€ Callimedon ex Athenis profugi An típatro adhaferüt,& cum amiícís& legatís efus círcüeuntes cíuítates ín fíde cotínere adni tebantur, Demofthenes ueró legatos Atheníenfit quí cotrà míttebant fequutus,eos íuua bat,fuadens ubíq; ínfurgendü effe aduerfus Macedones, eorumq; domínatü depellendi, Etín Arcadía quide etíam íurgíüi quoddà ínter Pythea& Demofthene fuifTe fcribit Phale reus,íllo pro Macedonibus,hoc pro Girecís ín cocíone dícente, Quo ín loco cám Pytheas díxiffet;utdomü ín quamuenale lacmponat,malü alíquod habere putamus,fíc cíuítatem neceífe eft morbofam effe, ín quam Atheníenfiü íueratlegatío, R etorfit Demofthenes id exemplá,quód& lac uenale pro fanítatezgrotantíum íimportaret,& Atheniíenfes pro fa^ lute cíuítatü adeflent, C)uze cüm Athenís reriuncíata fuíflent,adeo grata fuerunt,ut flatím ipfumab exilío reuocarent, Demon Pzaníeus Demofthenís nepos de eius reductíonead populá tulít,populusq; fcíuít,miffagp eft nauísuna longa ín Aegínà íllüm aduectura, Pro fecti obuíá magiftratus& facerdotes cunctí,cíues etíaalij laete fufcepturí gregatim exiue runt, Qua die fcribit Demetríus Magnefius Demofthene fxpíus tetendífle manus ad coz lum,quod przeclaríor dj Alcibíadi fibí redítus ín patría fuerít,perfuafís cíuibus,no coadis. Mulctà ueró aduerfus eum ínflícià(necg ením remittere illam lícebat) ín aram Iouís con uertendam flatuerunt, Confuetí fíquídem ín fefto Iouís Seruatorís pecunía pro ornanda ara conferre,ad hoc perfíciendü quínquagínta talenta Demoftheni ftatuerüt, que erat poe nadamnationís fuz. INon tamen multü tempus patría fretus eft,fed haud multó poft redi^ tum,rebus Girzcíz confractís, Maio quídé menfe pugnat eft apud Cranonem,lunioau tem prefidíi acceperunt.Tuliodeínde morte obijrDemofthenes ín hunc modü,Cómnun ciatum eflet Antipatrü& Craterum Athenas aduentare,Demofthenes& quí cumillo fen tíebant,urbeprofugerüt: populusautemautoreDemade, capítís eos condemnauít.Qui^ bus uaríé difperfis,míffi ab Antípatro fatellítes eos perfequutifunt. Prínceps fatellitü erat Axchías quídá Phygodotheras dicus: huncueró Thuríü nomíne fuiffe fama eft,a&orem tragcedíarti,cuíus dífcipulus fuiffetradítur Polus ille A egíneta,qui ceteros omneshífirio nes fuperauit,Hermippus autem Lacrítí rhetoris dífcipulum fuiffe Archíam dicit: Deme tríus ueró Anaxímenís familíare fuiffe tradit. Híc ergo Archías Hyperídemoratorem& Axíítonícá Marathoníum& Hímerzü Demetrij Phalerei fratre, quiín A egina ad Aeací templum confugerát, per uím detractos ín Cleonas mifit, ibícy ab Antípatro necati funt, Hiyperídís infuper língua euulfa.Inde cümaudiffet Demofthene ín Calabríáad templum Neptuní cófugíífe,nauigans illuc cum fatellítibus fuís(Thraces hi erant) templüíngref^ fus eft,acprímo fuadere Demoftheni ccepítut una fecum ad Antípatrum pergeret, nihil moleftumab illo perpeffurus,Demofthenes eanocteperquíeté uifus erat cumArchía tra ecedijs ín theatro certare,& cumillum fuperaffet, tamen defectu apparatus ab illo vínci. Itag; Archíatune multa humaníter locutü intues, Nihil eft Archía,inquit quod conerís, necením ín fcena mihi und placuiftí mimus, neg; nunc perfuadebís legatus, Cumq; Ar chías hzcaudies fe peruim detracturit efTedíceret, tande,ínquít,IMacedonícaoraculaape ruíítí,nampríus quídem tanif híftrío fímulabas, V erü apé,parumper expecta dum pauca domefticis fcribo, Haec fatus ín ínteríore templí partem conceflit, captoqy libro quafi fcri^ bereuellet,calamü orí admouit,ac mordícus tenuít, utín cogítado fcribendoq; facere con fueuerat;quod ubi peralíquodfpatíü feciffet,demum ueftefe tegens caput ínclinauít, 52^ tellítes quí pro foribus adftabát bac intuentes,uelut tímídá ac uecordem Demofthenem irrídebant, Sed Archías ipfum adiens utaffurgeret cohortabatur, repetens illapríus abíe dicta, fore fcílicetutAntipatrohumaniffimé fufciperetur.Iam Demofthenesfenferat uim ueneniuítalibus implícíta,itag; aperiens caput Archíamqy profpícíens, no prauertes tne, inquit, Creonte illum agens,& hoc corpus ínfepultá abijcíes.Ego autem INeptune uibus adhuc ex tuo facrarío excítor, Antipater aute& Macedones ne templü quidem tuü ínuio lati relíquerüt,FIzc fatus utfe caperet iuffit, lam tremorac uacillatio cofpicua erat, utxdj dumara detractus cecídít, fufpiransqy emifitanima. V enenum ex calamo íllo quem mor? dicus tenuiffe fuprà diximus, fumpfifTe Arífto tradit, Pappus ueró quídá, cuíus híftoríam Hermíppus repetit, ínquít, cüm apudará cecídiffet Demofthenes, repertà fuiffe ín libro quem manibus tenuerat,príncipiü epiftola ínhunc modá,Demofthenes Antipatro:nec quícquam M. T.Cicero. 4 quicif amplíus, De celeritate aute mortís narraffe fatellítes íllos qui proforibus fteterunt, venenum épannículo quodá ín manum acceptü oríadmouiffe,& bibife,cüm híaurü efe quod bíbebat putaret, Ancilla uero qua fibí míniftrabat dixít,longü tempus íd uenenum Demofthené fecum habuifTe, uelut przeferuanté medícínam fi quíd accídifTet, Eratofthenes ín círculo quodà concauo,quem círca brachíü ferebat,uenenáà feruafTe dicit, Tradunt & alij aliter,quorit opíniones(multi ením funt fcriptores) no eft neceflarium referre,ni(í quod Demochares Demofthenís familiaris no putat ueneno ínteriffe,fed deorg beneuo» lentía ex Macedoná fzuítía ereptü fubito ac facili eenere mortis, Ob fjt X v.die menfis lu^ Ij,quáomníum moeftífTimaagentes díem inter facra Cererís ieíunantmulíeres, Huic pau lopóft honore reddens Atheníenfis populus,ftatua, utqy maxímus natu fuígenerís publí céftípendía haberet,decreueru nt, Adfcríptum eft ftatua epigramma illud uulgatum; Hiícfi quàm recta,tam fortí mente fuiílet, yt Haud te Mars Macedo Grazcía capta ferat, l Nam qui hocab ipfo Demofthene ín Calabría fcriptum uolunt tum cóüm uenen& accepit, A nugas agunt;pauló ením antequám Athenas uenímus nos,accídiíTe huíufmodi quiddam"LI fertur, Miles quídam ín ius ab imperatore fuo uocatus,aurum omne quod habebat ín ma nus eíus ftatu occultauít(habet ením implicítis dígitis coplectentes fefe manus.) Eftau^ tem íuxtá platanus parua, unde cüm foliorum multum fiue uento fiue fortefortuna deflu xillet,ijs aurum illeiftícabdítum cotexít.Latuítautem haud díu: nam cum quíípíam íftuc afcendens aurü ínueni(fet,& fparfa íam rei fama, homines induftrij argumentü epígram^ matí lepídum nactí,ín íntegrítate uiri uerfibus decertarunt,Demadem haud fané multum tempus gloría fretum, Demofthenis íudícium ín Macedoníà traxít, quibus turpíter.adu^ lbatut, ab eífdem íuftéfupplício affectus: Inuentz funtliterz eius, in quibus Perdíccam id capeífendam Macedoniam feruandamq Girecíam hortabatur, à putrído ac uetufto filo(hocením de Antípatroaiebat) pendentem.Ob quz, Dínarcho Corinthio accufante, irrítarus Caffander, in eíus coplexu filíum trucidauit,deínde ipfum necari íuffit,maxímis clamítatibus expertum, proditores ín uendenda patría feipfos príus uenundare,quod fz pepraedicentí Demoftheni credere noluerat.Demofthenís igitur uitam Sofli habes,ex ijs ? quz uellegímus uelaccepímus, M.T Cicero ACHILLE PHILEROTE BOCHIO BONONIEN, INTERFL, V T CiCER O NIS matremfuíffelocupleté,& fplendidam uit& egiffe ferunt. Depatreníhíl certum prodítá eft, Sunt qui dícant eum ín taber na quada fullonaría genít&,& ibídem ad uírílem ufcp atate educatum. Alij genus etus ufq; ad T'ullíum A ppíü referunt,clarum V olfcorü re^ gem, Quí primus gentís huíus Cícero díctus eft,& tanta laudi celebrí Nomen, $* rate polluít,uteíus deínde pofterosab eo cognomínari Cícerones non Ez: 7773 puduerít,ímo íd cognome auíde cóplexi fint, dignus memoratu fuifle uidetur, licet hocá nonullís ludibria quoddam uideret, Eftením cícer,unde id deductum etnomen,quadam leguminü fpecies, Nam Cícero primus,àquo gentís huíus origo fun diturhoc cognome fumpfiffe tradítur,eó quod ín poftrema partenafí emínens quiddam obtufum ín modá cícerís habuít. Caeterüm hic Cícero de quo nuncagítur,cüm prímas dí gnítates reip, ccepiffet attíngere,& abeneuoliís fuís crederet id cognomé aut omníno eui» faturus,aut ín alíud tranfumpturus,íuuenilí quadáaudacía díxifle traditur, fe certaturum Íplendidíus Scaurís atqy Catulís Cíceronís nomen effícere.Sicilie quaftor cüm argenteü quiddam díjs obrulifiet,poft príora duo nomína Marcum atcp Tullíum,que íam ínfculpta (antro tertío focofe iuflit opifice cícer íncídere. Hzc de ipfius cognomine apud hifto^ Itcos traduntur,In lucem zdítiieum memorant nullo puerpertj dolore, nullísq; uterí ma^ terni anguftijs,tertío Cal.Ian, qua díenunc prímores urbis pro falute fui princípis,boftía tumlítatíone publíca uota fufcípiunt, Bíus nutrici fpectrü quoddá uifum feruntatg locu üm,eam uníuerfz reipub.íngens comodum alere, Quod cim uanü quoddam fomni& uí dereturextemplo íllead etatem erudiendi prouedus,uerá fuiffe portentü oftendit. Nam Ingenío caeteros preeueniens pueros,íncredibilenomen adeptus, V ndenonnullí fuorum fodalium genítores ea permoti fama,(cholasac ludí preceptorem adibant,ut fas ipíís efTet " 1 —Ü M. o canas cR dine ttt stt tRas€— Diwinuti tefüimonium. MCLAREN LP. DR ln a Plutarchi C Ciceronéoculís íntuerí,fídemq; acutí(fimi eus ingenij atc difeípline captare, A1rj ruftici Admiratiopue- magís,índoctí magis,íracundé fuos obíurgabát liberos, cüm honorís loco eos afpícerent rictiammen.| perurbísuicos Cicerone mediíü íntrafe tenere. Natus ergo tali íngenío Cícero,quale fin Promptit- git Platoartíü liberalium capacífsímü,ad nullum líterarü genus íneptus, ad poétíca fluxit doingenij. promptior.Eíus adhuc puerí,paruü licet,feruat opus Pontíus Glaucus,tetrametro verfu Pocta, condita, Procedente deínde ztateadeó ornatus fehís curís ínferuit, ut non folüm orator fed Romanorü omníü poéta optimus fudicatus fit, Verum rhetoríce gloría ipfi nunc ufrg feruatur,cum ín dícendi preceptís& eloquentíe copía eíus inftítutío non parum eluxerir, Poétíca autem,quonía fuperarent nonulli claritfimi ingenij uirí quí excellentifsime in ea 1n philofophia. floruerunt,omníno obfcura& ignobilis períjt.Puerili confuetudínetranfacta,Phílonem preceptor quis. Academicü,quem Romaníínter prímos Clítomachí familíares ob ipfius eruditione egre gíam celebrarunt,& ob humanítaté iucundiffimà eníxé coluerunt,coueniebat: tum pari, ter ordínís fenatorij populares ac optímates eos uíros,qui confuetudíne Mutij fruebant, ARepub.quate à quibus inftítutís legibusqy urbís ínftructus eft, Bello Marfíco fub Sylla tempus quoddi nu c quando ftipendía egit;ifed moxanimaduertes cíuíG fuorü feditiones,ex quíbus rempub.ín íngen ab&inuit, cid tem monarchíá ruíturam nouerat, ad quíetü ocíum líterarum fefe cótulít, Hís fímul curis tenpus quomo eruditos quofdá graecos uíros priuatim adhíbuit,cum quibus unà eratinec príus huncui docollcari.— nendimoreédimifít,quàm uictor Sylla fuíffet,& ín ftatum quendá urbs redire uideretur, Sub hactempeftate, Chryfogonus líbertus fub hafta Sylla bona cuiufdam quí ex profcri ptione czfus uidebat, duobus míllibus drachmarü emit;quod càm Rofcíus filius& defun &i heres grauíter ferret,& ducentori& quínquagínta talentorum eadem effe probaffet, redargutus Sylla,egreqy comotus,fubornato accufatore Chryfogono,parícidij Rofcium poftulauít, Aderat nemo quídefenderet Rofcíaauertebantur&j omnes, quif Sylleodítü tímens, Nudus ergo patrocinío Rofcíus ad Cíceroné confugit. Beneuolí tunc omnesad fufcipiendá hanc caufam hortabané, uelutalíàs nihilaptíus níhilog cómodíus ad prímum Difficilen cae. fplendore fuí nominis effetínuenturus.Sufcepto ítag; Rofcij patrocínío, uíctoríam cum fam cum laude fumma laudenactus eft. V erü Sylla tantífperextímefces ín Girecía proficifcít;uulgà fimu fufinuit, lans quódad rem curanda male ualetudínís, urbe egredi compelleretur:& quippc ftoma p chícruditate,uíríbus exíguís fuít,& macilentus, parcíffimo cíbo, eop plerungg uifcofo ín horam etíam productiore ufus eft. V ox ipfius multa ac bona,fed afpera ac iíncompta, cim eiuslfermo uehementía€ affecti haberet;ca ad fuperíores expulfa tonos prebebat ut pre cordijs tímeret, Athenas ut attígít,facilítate fímul& míralíngua fuauitate Antíochi Aca loníteallectus,eíus audítor fuít,lícet ea que ílle círca precepta nouiter agitabat haud pro baret, Iam ením nouá Academia exíerat Antíochus,& Carneadís fectá relíquerat,permo tus fiue actibus,fiue fenfíbus,aut(ut quídá tradüt)ambitione uel díffenfione quadá aduer fus Clítomachíatq Philonis fectatoresmutatus eníimAntíochus Stoicá ratíoneafferebat ínplurímís, Sed& Ciceroníplacebantilla, ílliscg plurímü haerebat, magis etía meditatus, fi omnínoápubliícis negocijs efjceretur,huc ex urbe acforo translatus,ín quieto philofo^ phiíeocío uiuere.Poft hec cim exercítatus gymnafijs,& íam ad ualetudíne letá deueníffet, uocemtp& audítui fuaue,& ad habitum corporís accómodatam fatís effeciífet& firmam, Rurfum adrem. mors Sylla fibínuncíata eft, leítur cümadeffentab urbebeneuolorü fuorum líterz,qua pub. quo pado eum ad íneunda negocía Reipub.excítabát,praterea cüm ípfum ídem admoneret Antío^ redierit. chus,iter& uelut organum quoddi oratorías artes,quíb. potentíá reip, agítaret, perpolire magnopere curauít, Tantífperergo nauígat,prímumq;apud Afiam clarorum oratori Xe noclís Adramytení,Dionyfijzy Magnefrj,& Menippi Caríj cofuetudine ufus eft. Deinde apud Rhodá ad Apollonii Molonís clariffim& oratorem,& Pofidoniü illuftrem philofo/ phumfe contulit, Hictradít Apolloní& cümlatínzelínguz expers effet, rogaffe Cícerone uterzcé declamaret:quod Cicero, quafi exíftímaret hínc emendatíor fíerí,libens comple xus eft, Cüm ítaq? declamauiffet;caterí ín ftuporé adducti, de laudibus Cíceronís íntra'e fecertabant;fed Apolloni ferunt íam prím& ex admírationeíngenti ín tantá mentís con^ fufíonem prolapfum,;ut íllum orantem nec intellízere poffet,& facto dícendi fíne,fecum meditantem díutacítum fediffe,Inde ueró prorumpente Cícerone filentiü díxiffememo^ rant: Te nempe Cícero& laudo X admíror:fed Girzcorüfortune memiferet,cüm uídeam erudítionem& eloquentía, quz fola bonorum nobís relícta erant, perte Romam accef^ fiffe, Cicero igitur fpei plenus, ad curas reípub. pronusferebatur, ní eíus impetus díuino uodam oraculo retardatuslobtufüsq, effet, Nam cüm Delphis rogaffet Apollinem;qu' acturusgloría fplendidiffimus poffetfierí,refponfum tulit, ut natura fua uíte PAPA en s multoru M. I Cicero. 220 1 multorum opínione ageret, Quamobre horü memor prími redítus fuítempus confultó duxít,pigreq publicis diígnitatib.uelur eas quodamodo ín contemptü haberet,íngerebat, grzcü X ociofum feaudtens appellaríqua uerba ín orerudium opítícü de eo crebro faci, leg; díuulgabant, Honorü tame defíderío cüm natura flagraret, genitore fímul amicísq omnibus incitatus foren(iíbus caufis fefe obtulít,in quibus non paufatím ad fumma per nítfed extemplo gloría clarus emícuít,non parüà ceterís differens quítum ín foro obuer farent, Fertur& hunc prímü ín pronuncíatíone nó mínus quàm Demofthens laboraffe: undeomní cura& Rofcíum comícü, SC Aefopum tragoedü obferuaffe tradit, Hunc A efo pum memorát, cüm ín theatro alíquado reprefentaffet Atreum confultanté de fupplicío Thyeftís,ex ingenti dolore mentís ímpoté;quenda ex míniftrís quód ipfe non obteruato tempore celeríus aduentaffet,fceptro percutiiffe,ínterfeciffeqy. INon parua deinde lícétía perfuafionís expronunciatione Cíceroni fuit, Adueríüs oratores magno clamore uti folí tos,hocfchemate ufus eft,quód penuría uitiü ín clamores;uelutí claudi ex debilitate mem brorü equis ín(ilíunt,Eíus ingenij agilítasín eifde Íchematib,iocísq; prímó facetü dulcégg eum preftítít:íinde nímis infolenter hís utens plerofg acríter offendir,&in opíníone aftus acuerfutíae ea urbanitas uerfa eft. Przfectusannonz càüm effet,fortitusqs Sicilíà ín mifsio nefrumentí quá apud urbé agere coactus erat, plerífqy Siculis moleftus grauísq; prímum fuit: fed mox cüm eíus íntegrítate,beneuolentiàac humanitate experti forent,eum uelutí nemine ex alijs ducibus fuís honore fummo dígnati funt, Sub ide tempus fonnullí ex infi gní Romanorá íuuentute clarís parentib,nati,rei ad praetore Sícilierelegatifunt, quód ín milita molles;quodq; maleferuaffentacíem: qui cüm uocarent ad fudícia, patrocínij fuí operá prebuit hís Cícero,uotoq; potítus eft.Igítur íjs magis elatus Romáredíens,ín rem quandà rídícula íncídit.In Campanía enim cüm uíro cuída claro,qué fibi beneuoláü puta» bat,obuía fuiffet, ed rogitat qua ratío de rebus à fe geftís IRomz haberet,& quid cíues de lefentírent, uelutí qui fa&orü fuorügloríatotà urbe ímpleui(Tet, Sed ad hzc ille: V bíjín» quit, Cícero tempus hocegiftí; Tuncueró perterrefactus Cícero eft,quódin urbe randi ín uiftum pelagus fermorerüafegeftarü íngreffus nihil ad fplendorénomínis fuiattuliffet, Vude pofthac eadem fecü reputans,non param ab honorís cupiditate repreffus eft,uelut ? adinfínít& ínaccefsiíbilem quenda termínt,pro gloría fibi certandà foret,Sed nihilomí nuslaud& fuarà lzetítía,& urgentí(síimus nominis illuftradi, in omnetépus perfeucrauit, fapíuscy ín ea re íta ímmoderatus fuít;utde recta fua ratíone plerofqterreret, Quamobre enixius ad rempub.uerfus eft: ín qua cura cüm turpe exíftimaret opifices quiínftrumeta acuafa ínanímata tractaret, ullíus ciuis fiue nome, fiue uillas, fíue facultate ignorare,eum utró per qué cíuiles actiones agende effent,eorunde infcíum effeac negligenie, folertem oper hís impendít; undenon folüm appellationes cíuiá fibi domeftícas fecit, uerüm loca ubi quífqg ex notís ac familiaribus fuís diuerteret,quos pofsíderet fundos, quortü amícítía frueret,quoscq uícínos haberet, optímé dídicit. Quare facillima ipfifuítomné Italiam per uganti uícínorü fuori agros ac diuerforía dícere,m Oftraredy. Vím opum parua lícet, fed (umptíbus fuís cum fatís concínna haberet;admirationi eft habitus, quód nec; mercedes, nej nummorü quícd ín actionibus forenfibus caperet,tumq; maximé cüm Sículorü cau lamegítín Verrem.Hunc Verrem,quícüm Sicilie praetor effet; pluríma infanda per ínfu limomne perpetraffet,nó dícendo conuícit,nout ipfe comentus fudicij genus; ob gratíá ením Verris cüm fudicesambagib.fuís diu dictione cau protraxiffent,quód manifeftü foretad eam dícendáíd nó fufficere tempus, fic quoq, illum íntegrüabiturà:ftans Cícero, noorationibus, inquit, opus eft, fed productís ín mediü teftibus probatis qp», tufsiítíudices fntentí ferre. Memorant multa focofa ín hac caufa obtigifTe, V erre Romani fuem inca» ftrat&uocát, Libertínus quidà Czcilíus nomíne quí cum ludeorü cultu fentirefereba: jatur ^. ura.$ n Aba quicd Verre críminari ftudens pet medios Sículos loc fibí quzrebat ad íudices, Círca ttibunal aftabant illí,fuze cau folícití, Quare cümíd perfpiceret Cícero,uerfus,Quídlu dzo cómuneeft,ínquít,cum V ertecErat V errí filius, qui nota tulerat forme fuz minus ll tralíterproftítute.Cüm ítag Cícero contumelíofeà V erre mollitici argueret,Cum filij M domííntus,ínquír,tractanda funt. Orator Hortenfius re&é defendere V errem no aufus, quotandé mulctz íntereffet mercedis loco Spbínga tulit eburneam, Congruü ergo huic munería Cíceronefcomma pertulít, Nam cum illeforté díxiffet, fe ad haecaenígmata fol^ üenda ínexpertii effe: Atqui mírü,cüm teneas domí Sphínga,Síc ergo dánatusV erres eft /ceronís iuffa feptíngentís& quínquagínta millibus feftertijs.Ob quod Cicero non ex Pets calánie fuítquód largitione corruptus eam mulcià tam parui zftíma(Tet;nihil tamen "d ie Adocium fe cot tulit, unde ticgli Prottuttciatia tton fatis apta, Iniocando ní2 mius. Q riritil, Instegifirata butatus ac di ligens, Irtenfa laudis cupiditate diligentius ad rem publicam animum adiecit, Facultates, m MR, Ao. eL RT Mo p Plutarchi C mínusgratías fibíegeruntSículí,& ei zdilí multa ex ínfula míferunt tulerunicg, quorum inrem fuam nihil ipteconuertít,fed tantum eorü liberalitate abufus eft,quantum faciliorí fumptu apud forü res uenalís exponeretur, Poffedit Arpini uillam,& quidem amoenam agrumqy iuxta INeapolím,itemq; fundü ín Pompeianís,nechos longéamplos,Ex dotibus Terenuguxorísfue centum& uiginu feftertijs auctus eft. Hzredítate praterea quandam denariorü nonagínta míllium hís accumulauít, quibus omnibus líberale fimul aug hone ftam uítam cum hís Girzcísac ciuibus fuis agebat, quos eadem ftudiorü defideria(ibico, pulauerát, Alíquando, perraro lícet, ante occafum folis ín cubiculü fe recipere folitus cft, Corporis non tam uacationís caufa, quàm mala ftomachí ualetudíne, Circa caeteras corporís curas etu. folersac morofiorhabítus eft,undefrícationibus&deambulatíone numerator(ü paffuum utí folítus eft. Hísrudimentís ipfe fuícorporís habitü ítaroborauit, utad multa magna certamina fe ualidum reddidifIet.DDomü quam é patrocinio habuít,fratrí conceflit.]pfeiu xta palatium habítauít, ne quí eum falutatü írent, longítudine uíz grauarent, Quotquot NuliRomawo- enim diebus non pauciores límen eíus adibant,quàm qui ex diuítijs Craffum falutabant, rum principum feu ex potentía militarí Pompeíum, quí duo tum omniü erant maxímí,& in admiratione gratia inferior. canctorü cíuíum habebant, At«quí& ipfe Pompeíus Cícerone falutatum ibat. Nanqjadip fius potentíá atq; gloríam, publica Ciceronís adminiftratio non parum auxili tulít, Cüm praetura multi ac maximz dignitatis uiri Cíceroni competitores effent, ipfe longé omni, bus przlatus prator defignatus eft, INeq; in eo magíftratu parü fplendídü atqj integrum nomen geffit; quippe Lícinius Macer uír&€ potentia fua& fauoribus Crafli potens, reus peculatus apud Cíceroné actus eft.His ergo ftudijs magnítudinis fuz fífus,&(imul iudi, cíbus quos ínter fe diffentirecopererat, domum fe recepit, confeftim mentüabrafit,atq; uelut fuperior ín caufa euafíflet,nítida ftola amíctus reditín forü.Inter hoc apud pratoríá occurritei Craffus,ac nuncíatutille omnibus fententíjs íudícum damnatus effet; quo ac cepto Lícinius íngentí doloreoppreíTus,occubuit rediens, mox egranece cofumptus, Quamobrem per totam urbem híc rumor delatus, diligentia acintegrítatem Ciceronis in iudicijs recte feruandís paffim effudít.In qua renec illud etía fruftra, V atinius,quíguttur maculofum habebat, in patrocínijs fuís afperi quodammodo fuít ingenij, praterea etíam D cótemnere íudíces folitus.Igitur cüm hícalíqua poftulaffetà Cicerone,necilli Cicero con ce(liffet, fed per morà illa fecum uolutaret, dixiiletgy ille, Nequacdj ego de his ambigerem Cicero,íi prztor efíem:;ad eum Cicero, Atquí V atíni, refpondit, tantü guttur ego non ha beo.Eodem in magiftratu cum Cíceronibina aut amplíus tertía dies fupereffet,quidà Ma nilíum repetundarü reum apud Cicerone poftulauit, Hic Manilius plebis animos fibi co^ cilíauerat,quód ob Pompeium accufari creditus eft; erat enim Pompeio amícítía functus, Cüm ígítur Manilius ad dícendà caufam legitimü dierum tempus expofceret, cam uníci diem qua admíniftratíoni fuz fupererat Cicero praeftítit: quapropter cum íd grauiíífimi plebieffet(nam mos eratpratorüreís no pauciores decem diebus dare) tribuni apud fefe obnoxium Cícerone cítant. Tum Cicero utfeaudírent deprecatus, Omnibus,ínquit,reis quantü mihíà legibus permiffum eft, femper humanus clemens fuí, unde turpe exifti^ maram eadem quz czterís Manilío non prabuif(Te;cuíus díeí poteftate praetor babuí,eam rccte Manilío conftítui, Ad alum quíppepratore caufam reíjcere,uírí non eft qui ftudeat rco opítularí. His ergo díctís mirum ín modum mutauítanímos plebís. Tribuni plurimas gratías cüm egitfent,eum rogant,patronus Manilij defenfioné utaffuteret:quod Cícero nonnihil etía ob abfente Pompetá graté fufcepít, ex quo patres míffosagens, enixc plebe afleruítaduerfus paucos eos cíues,apud quos rerum fumma uertebatur, qui inuidía Pom peij eftuabant, Ad confulaiü tamen non mínus ab hís optímis quàm ab omniplebe fubla^ tus,ob dí(crímen íngens quod hínc ímminere reipub,compererant, Cum ením res urbis quz fub Sylla mutatz fuerant,primó defperarentur ut perdíte,deiíndepartim confvetudi^ ne,partím lapfu temporís quandam formà ftatus afTumpfiffe uiderent, fuere quí nó publí co comodo,fed priuatis affectibus ea fubuertere molírent. Pompeius tum apud Pontü& Hifloriz Catili- Armenios exercitii ductabat, unde Roma ad tumultus fedandos copíz fermé nulla. Hí *eexponitqua príncípe fuifacinoríshabebant uirum audacia fu mma,magnís inhíante, moribus uarium, fapientia c» uir. L,,Catílínam, quípraeter caetera nefanda fcelera,quíbus obuolutus erat,hadtenus infami| tis Ciecroniso" am crímeng;tulerat,quód filix uírgini fe comifcuiffet,& caede fratrem oppreffiffet: cuíus Pd fe pro. vei tudicíum timens, Syllz fuafit, ut eum uelutadhuc uiuentem profcriptorü numero ad^ qut ijceret.Huncígitur ducem cüm fcelefti fib comparafTent,& alijs fidem inter fefe firmant, & guítu carnium uíría femadati, Ab eo plerag» uibis íuuentus corrupta erat: cuíq tnim uoiuptate | D M. T.Cicero. 3 à uoluptates,potus,mulíerum libidínes,pratereaad omn? luxum aliunde fumptusfuece^ e [« rebat, Ad rebellionem Hetruría omnís,& pletag; pars Giallíecífalpine ínclinabat, Erat& Vibsob uarías ac ínzequales fortunas,rebus ínnouandís lubríca, Nam hí clatí dígnítatíb, acpompaín theatrís,ín couíuíjs,ín uoluptatíbus,ambítionibus,atq; in zdíficijs ad inopía redaciízalij càm díuitijs lorerent,ignobiles tum atqj infirmí habebantur.Itag; parum aberat,quín fiquís modo fíducíam tantam fumeret R emp.ín fefe egrotam opprimeret, Sed nihilomínus cupiens Catilina ad perficienda coepta tutum quoddá propugnaculum prae occupare,cófulatum petít,fpem cocípíens utomníno cum C, Antonio conful defígnare^ turrquí uir erat, utín neutram bonor( fíuemalorum partem fe ducem prabuíffet,fed qui alteríus potentia effet fequuturus,Hocígítur cüm bonorum pleríqi anímís prauíderent, adconfulatum petendum Cíceronem erexere;quí cüm à plebe prompte fufcíperet,Catilí naàfpedecídit,ídem& cum C,Antonío cóíul declaratur;quod nónullís admiratíoni fuit, cim ex omnibus competítoríbus fuis alís folus Cicero no fenatorio, fed equeftri ordine paternumgenus duceret, Hís actís Catilínze ccepta paululum repreffa funt, ac ciuium ple roft latuere.Caeterüm cótentíones non paruz ín confulatu Cíceronís exarfere, Nam quí hactenus à Sylla dignítatib.publícis deiecti erant,non imbecilles,non pauci, eas fibi reddí cupídí plebem eníxiffimeatferebant,multa inuehentes aduerfus tyrannídem Syllz.Quaz cim uera forent, nó tamen commodé fub ea tempeftate moueri uífa. Ob hanc ígitur rem tibuní rogationem tulere,ut decemuirí furnmo cum imperío crearentuf, quibus perimit fupopulifas effetbona totíus Italíze,totíus Syríc, acomnía quz nuper Pompeíus populo Rom,cóparauerat,uenundare,& ín zrarít redigere:preterea damnare quos uellent,eíjce reexulesmíttere colonías,zs ex publíco fumere,exercitü alere,& quotquot mílítum pla» citum effet delectum habere, Hiís íncoeptís nonullí etiam clarorum uírorum annuerunt, interquos C, Antoníus Cíceronis colleca quód ex decemuirís defígnari non defperaret, Credítü eft& hunc confilij Catilínze haud fuiffe ignarü,fed ob xsalíenü eam rem non ín» graté tulíffe. Hoc bonis maximé terrori fuít, Sed extempló purgauít íd Cícero, cum pro» vincia Macedonia illi decerni iuffiffer,& fibi Gallia, quam fimulatione& Antoníj gratía petitam cofeftím dímífit.Hoc ergo pacto collegam compulit, ut tanquá fcenícus quídam mercede coductus,fecum alteras pro Rep.fufciperet partes,Pacato ita; Antonioatq; mo rigero,maíori fpeíCicero dedítus, aduerfus innouandarü rerumautores animum ericit, Igiturfrequente fenatu rogatione legís difuadens,adeó qui eam tulí(lent exterruít,ut ra^ ricontrà tuncdícereauderer, V erüm cüm coeptís deinde fuis uehementíus íncu mberent, &ob id eosad plebem acciri íuffiffent,nihil tímés Cícero fenatü fefe fequi fuffit?eo& profectus,non folümluculentiffimz oratíonís fuz uí legem abrogauit, fed in cxterís permul tistribunos ín poenítentiam egit,& ín fententia fuam traxit, Flíc quippeuír maxiímé om^ nium urbí oftendít,quant& uoluptatís oratío equo bono&adijcíat,&€ honeftüá omnino ef fe& inuiolabile, fi moderato genere dícendi defendatur, Neceffe ením qui ferio uerfatur inpublícís, utopereadulationírectum przponat,& oratíone feuerítate fecernatab utilí, Eíus eloquentia gratíá& ín eo quod ipfius cofulatu obtíeit íntellexifTe fas eft, Nam cüm hactenus ín theatrís equítes comíxti plebi fpectarent ludos, primus M, Otho eos à plebe diiunxít,eumq feffum illis ín fpectacula defígnauít, quem nuncufqj pracípuü retinent, Quárem cüm plebs ad ignomíníi fibi exiftimaret,prodeunte ín fpectacul& Othone,con^ tumeliofe aduerfus íllá fibíla efferrettum equites contrà leto plaufu íllà fufcepere, V erit mox cum íteratís altius fibilis,& iterumà maiori plaufu equítum ín íurgía alter in alterum prodiret, omne íd theatrü inhonefta fpecie cópletum eft, Quare cüm ea nouíflet Cícero, plebem ín phano Bellone ad feuocatáadeó modefté íncrepuít monuítq;ut cüm ín fpecta culum redijffent, Othonialacri plaufu alluderent,& equitibus de gloria& laudeuíri con Crtarent, Czeterum cóíuratío Catilínze, quae metu prímüm cóterríta fuerat, iterü in fpem audacíamqy confurgit, V nà ígítur conu eníüt;alijq; alios hortantur audacius coepta agere diantequà Pompeius, quí íam ferebatur cum copijs proficifcí, urbeattíngeret, Maxime autem ueterani milites Sylla Catilínam íncítabant, quorum alij per totam Italíam fugiti uplerígy ueró& hí bellicofiffimi per Hetrufcas urbes fparfi oppidorü díreptíones para» tsqy fibi rapinas fomníabant,Maniliü hi fibi ducem nacií,uírü quifub Sylla quondá ftre; nué milítaueratac fplendíde,coftítuere fefe proximis comítijs Catiline Romz affuturos, am iterum Catílína confulatum petebat, anímí certus ín ipfo comítiorum firepítu Cíce tonem cofodere,Portendere fata immínens pericul& uidebantur motibus terrz, fulmini: us cceli, dirísqg monftrorü fignis.Ipfa cíuíum prouidentía cümlatt malítí morbíagno: S 1 HIS! Decemuiorian botellas POHH, Cotiluratio Cd» P AR Ul. —— 0 —ürlilt— PrrttltÓá—o€«—nstsms— pü«(€—Le — ÀÀÀ Plutarchi € fceret,non tamen ad comprímendum Catílinam,quód uir effet nomínís fplendidi,& ma, gna fultus potentía,audebat, Tandem comítíorü díe Cícero comotus, Catilínam ín fena» tum uocat,nunciat quíd de coníuratione coperíífet.Sed ille exiftimas plerofcy effe ín fena tu,quíínnouandarum rerum cupídí effent,fimulti utí fuam audacíam popularibus often taret,leníter Cíceroni refpondit; Quíd ením malíago,fi ducrü corporum,quorü alterum caput habebat,fedegrumatg; pertenue,alterü fine capíte,fed validum atqj prepotens,his me fuperimponam: Hec znígmata cüm ílleín frequentía fenatus populicg dixiffet,magis expauít Cícero, Vndeboníomnes,& nonnulli e Romana íuuentute faluti ipfius íntenti, aclaterí eíus folíciti,ipfum thoraceíndutum ac agmíne ftipatum deínceps€ domo ín cam. pum educebant.Ipfe commodüm humeris modíce fcíí[a uefte, thoracem paululum often debat, ímmínens fibíperículum ínnuereuolens, Quuareíndígnatío cíufum ín Catilinam accenfa,anímos ad Cíceronem adíecit,demumdqy ín ipfis comítíjs iter Catilina confula tu repulfus eft,&Syllanus atqj Murena confules declarati funt, Non paruum deíndepoft tempus,cum conícij Catilínz ín Fetruría coueniffent,& inuadendz urbís íam effetuici, nadíes, feré nocte íntempefta domum Cíceronís adíere uirí Romanorum prími, atq; po^ tentíafretí, M, CrafTus, M. Marcellus,& Scipío Mletellus.Hí mox pulfatís foríbus íaníto» rem iubent dormíenté confulem excítare,&c eorum aduentum ipfi nuncíare, Eíusreícau fam hanc perhibent.Craffo peracta coena íanítor nónullas líteras reddídit, que illiab ígno to quodam uíroftradítz erant, Harum alíz alijs erantínfcríptaeunze tantüi Craffo,& ha fv ne ínfcriptione reddítz, Craffus ergo epiftola fua lecta cüm imminente à Catilína perma, gnam cedem agnouíffet,propterea quod admoneretur ex urbe dífcedere,cateras epífto^ las uti erátobfignatas integrasqy feruauit,& reí nouitate perculfus ad Cíceroné perrexit, cupieris fe omnífufpiícione purgare, quam aduerfus fefe ex confuetudine Catilina Cice xo quog concepífTet, Hís expedítís multa fecum medítans Cícero, cumprímuüm dies illu^ xítlenatum habuit, palamqy eas omnes líteras cuí debebantur exhibuit, tuffitqg eas in me dium recitari, Omnes ín unam fententíam uertebantur,ínfídíarum Catílíne nuncíz,Poft hzc Q. Arríus Romzmuncíat aduerfas acíes in Hetruría iungi, ínfídías palàm effe, M nilíum ingenti manu íuxta quedam oppida confiftere, contínuó expectantem atq folíci^ tum ut quícqua tumultus ab urbe prodiret, Hís cognítís, fenatufconfulto fummarerum confulíbus datur,ne quid detrímenti refpublíca capíat: quod non crebrius à fenatu ag;(o lítum,fed cüm urgentíffimus metus,& erauiffimü dí(crímen imminere uideretur. Eaer go poteftatefungens Cícero, Q. Metello externa mandat, ipfe urbís curas affumit, fuí 06 incautus,fed tanta armatorü copía p.ludatus,utab eíus ftipatoribus pleraq pats forí occu paretur, Czterüm Catílína díuturnioris mora impatiens, ftatuítad IVlanilía in caftra con tendere. Cupídus tamen Cíceront opprímere, C.Cornelíum, Marcumt Cethegum íuffitut fimulantes Cícerone falutatum adire, tempeftíue eíus fores ingrederentur, deínd; factairruptione eum gladíjs caderent, Sed hoc Fuluía nobili genere mulierclàm nodu profecta Cíceronídetexít, eumip cómonefecit, ut Cethegum eífustp comítes pracauetet. Tgitur illucefcente díe hí Cíceronis domü accedunt, fed monitu Fuluía cüm ab íngreffu prohiberentur,& índígniffimé íd ferrent,ín ipfis foribus adeó acclamauere,ut ínapertam fufpicionempalàm prodírent, Tantífper ítacj Cícero ín templo Iouis Statorís, quod ere cum eft íuxta príricípíü facra uíze, quae palatíum refpicit, fenatá aduocat, Hic& Catílína frequens aderat, ueluti fe eo crímínenudare cenfuiffet,fedadeó creueratodiü utíd fruftra tentaret,quippeiuxta eum fenatorü nullus federe paffus eft; fed long? quifcavertebatur, Orareetíam incipiente obftrepebant omnes, Demum ftans Cícero,illímandatuturbem, fenatum, fecy ipfum confulem prafentía fui liberet, Nam decet, ínquít, utinter oratíones noftras€ gladíos tuos murus urbís medius fit, Quare extempló Catilina cum trecento^ rum fatellitum comítatu urbem egredítur, fibíqy confularis dignitatis ínfignía, fafces atqj fecures pracedere flatuens, ínfefto agmíne ín Fletruríam contendit ad Manilium, In hu ius caftra íam fermé uiginti millia uirorum couenerant, quibus confifus Catílínaambíre munícípía,& ad defectionem folícitare fummo ftudio nítítur, Roma ergo cüm íam bel lum geri uideret, cum apparatís copíjs Antoníus addebellandü hoftem urbe dímíttitur. Caterüm ex ijs quíà Catilina imbuti Romae fupererat, Cornelius Lentulus Surra,vir cla rogénere ortus,fed quí luxuí deditus nuper ob mollítíem e fenatu fuerat eíectus, ceteros conueníre,audacía fpem coeptís praebere, Híctum erat prator,fed ut mos oppreflorum Sur. eftutmelíora exoptent,ad caeteras fenatorías dignitates mente adiecerat. HuícSurra co^ gnomen natü ferunt,quód domínatione Sylla cóüm quaftor effet,multa rerü puerum pe up M. T.Cicero. 322 à perdítéadminiftrauit,cofumpfitqg.Q nare cüm Sylla ídíndigné ferret,&'adminiftrationis rationem expofceret,ille rem floccípendens.ínfenatü profectus ridículé díxit: Rationem míhíreddere non eít,fed praebere furam, uti folent puerí quíínludo fpharz peccauerínt, Obhoc deinceps Surrz inditü illí cognome eft, Híc etíá cüm caufze cuíufda reus ageret, &aliquos ex iudicibus largítíoge corrupíffet,ex quo bína fuperante fententía cüm uictor euaderet, fruftra ínquit impgnfum quodalterííudícum datum eft: fatís quippe erat fí una antum fententía folutus abr)ffem, Hunc ítacg buíufmodi íngenij uirü lícetà Catilína incí tat, ínaníetía fpe falfi magi G aríoli eluferat, ficta queda carmína é Sibyllinis librís canen tes, quibus portendebat fato tres Cornelíos Romz monarchas deberi; horü quippe duo vatícínía copleuerát Cínna€ Sylla,tertiii uero ac reliquü fefe fore fperabat,qui rerü effet potíturus, Quare neceffe exiftímabat coeptís íncumbere,nedj fínere ueluti Catilina tardi» tate uelocío res perdítá íre.Is dummodo uota perfícerent níhil penífi habere,níhil íníquir, nibilíinfandum exiftímare,fenatum omnem& quotquot cíuíum facultas obtulíffet, cede flatuerat opprímere, prattereaurbe incendere,nemini parcere, nífi Pompei; liberis,quos rapíendos duxerat, feruandos obíidesad Pompeium concílíandum,quem rumor erat, necísanceps,íam cum magno exercítuaduentare, Ad haec patrandanoctem prima é Sa^ turnalibus defignauerát;enfes,ftuppe, farmenta& fulphur clàm ín domo Cethegiabdíta: cent deinde uíros ftruxerant,totide urbís loca fortítos, ut ftatutà(ibi quilibet parte urbís íncederet,quó paucorü offícío urbs undig; flámis coflagraret, Alij aquafa ductus obfeffu rieorü iugulatíoni collocandífuerat,quí extínguendís íncendijs íncubuíffent,DDum hac agunt,legatí Allobrogü Romam uenerüt: horü gens cum rebus mínus fequundis utere tut,grauíter Romanorü íugumferreuífarunde hoc confifiparticipes coíuratíonis legatis remomnem aperíunt,exiftímantes Allobroges pronos& aptiffimos fore ad cocítandam vertendamtg Giallia, His legatís ad concíliabulà quod íllicerat,& paríter ad Catilina líte^ rzdate,quarü ín prímís libertas patríe íllís promíttebat.In reliquis Catilina exhortaban£, utferuítijs manumíflis quamprimum cum exercítu approperaret, Míttunt praterea cum huíufmodilegatís quendam T'ítum Crotoníenfem, quílíteras Catílinz redderet, Hzc il liSed qua negocía,que confilia homínü(unt parum mentís habentíum,ímó cum uíno& ? mulíerculís quzccy tractantíü, labore, índuftría, fobrietate& prudentía quadam fingularí eos profequitur Cícero, Flíc multos extra urbé nactus exploratores quí ueftígía homina perícrutarent,multos habens íntra moenía quí confcij coniurationis erant,ab hís data fíde publícares Allobrogum cum cóíuratís dídícit,Igítur hís cognítís ínfídías noctu collocarí iuffit;d quibus ín ípfo ítínere Crotonienfís círcumuentus cum ipfis líterís deprehenditjac inpoteftatt confulis actus.Harü rerum Allobrogü legatos haud ígnaros fuiffe no anceps fama fuít,quinímó clàm confenfiffe, Cumprímü ígitur ílluxít dies, Cícero ín ede Concor dix fenatum habet,reqy patefacta cüm fententías rogaret,uícíffimq fenatus ínter fefe mul adiffereretIuníus Syllanus à nonullís feaudíuifTe memorauit, Cethegü aliquando díxif? fetres uiros cofulares,& quatuor pretoríos occídendos fore, Hzc& huiufmodi alia Pífo vir cofularís afferuít, Poft hec C.Sulpítíus pretorfcrutari domüt Cethegi iuffus,perquàm multa ibíde arma,tela míí[ilía,enfes,gladíosqg recentí munítos acíe coperít.Publícatandé Coniwrationis fide data, T ítus utí coníuratío omnís fefe haberetaperuit.QQuare redargutus Lentulus,ma catilinarie de» giftratu quo fungebatur(erat ením prztor) feabdícare coactus eft, moxq; purpuream ue tedtio, item qua eratamictus,in fenatu ponens,atram fortuna fuze congruam índuittdeínde ís& quicum eo deprehenfi erant, ín liberam cuftodíam pratoríbus tradíti, Actís hís cüm íam uefper adeffet, Cícero ad plebé,qua multa conuenerat utferíem harü rerum ed Oceretur, egreffus, fingula palàm fecit, Deinde longo ftipatus agmine, quandam uicíní paríter&be neuolídomum íngredítur, INam ín zdibus fuis, eí de quam Bonam nuncupant, mulie. bres coetus atcana ducebát facra:quotannís enim ín domo coníulis,fiue per eíus coníuge fiue matremfamiliás,cum uirgínibus V eftze, eídem Bonz dez facrífícari mos eft, Eamer go domum cümíntraffet Cícero,paruo admodi comitatu prafente, fecum agitat quid de Gprehenfis cíuíbus ftatuenda effet, Suppliciá quippe ultímü quod iHi digniffimé laturí erant,expauefcebat,partím pro míti efus ingenio, partím ne uideretur potentía efferri,& cudelíter ín fantos cenfere uiros, quí€ generepracipuierant,& ín urbeamicitía valida fruebátur, Contrà fí mollíter ín eos anímaduerteret, horrebat diífcríme in gens, quodhinc emanare pofTe uídebatur.Sí ením lenius morte mulctarentur, exiftímabat eos non modó Don quieturos,fed ín omnem audacíam inflammandos,ueteríc nequitiz iracundíam ad. dituros, Praetereane ídem ipfe mollís aut íaers cenferet, quítaméà plerífq audacíffimus DB 2 l LO Gite tuin i ntn he i L x Ju e 1 defe de Plutarchi '€ falutipublíce habebat, Hzccüm fecum uerfaret conful,ínter domeftíca facrahoc porten tum oftendítur;abara quídem facrorü ín qua íamprídem fopítus erat ignís,e cíneríbus ac fomentorü relíquijs, longa€ pura quada flamma fubító emícuit. Tum cateris perterre factis, V eftales uírgínes mox íuffere l'erentía uirum couenire, iuberecj ut pro patríanon dubitaret eaperficere quz mente uolutaret,ceu prefens dea ingens lumen ad íllíus glori, falatemq; pollíceretur.His comota T'erentía,quze non ínertjs ingenfj,fed audax& ambi. tiofa erat,& utipfeínquit Cícero,curarum reipub,ab ipfo magís partícipas, quàm ípfeab ea domeftícará,fingula uíro dixít,eeumqg ín cofuratosaccendit, Eadem& Q.fratet admo; nuit;eade& P,INigidíus,uir ftudiorà philofophíz inter ceteros comes, cuius opera Cíce ro ín muitis& arduis reipub.negocis ufus eft, Ieítur die pofterafrequente fenatu cüm de fupplicío deprehenforá differeretur,prímusSyllanus fententíarogatus,ultimum,ínquít, deprehenfis fupplicii deberí.Idem& reliqui cenfent,donec ad C, Carfare, quipoftea Di Gator eft uocatus, peruentü eft, Híc cüm íuníor íamíam füture fuze magnitudínis haberet femína,X fpefimul& opera eam íngreffus uíam, quz res Romanas ín monarchíam egit, cateros quippe latuít,fed Cíceronifufpicioni plurímz fuit,nó tame ut ín occafione depre hendendi ueníffet,Fuere quí dícerent, cüm íamíá fermé deprehenfus huíus crímínís reus à confuleeffet,clàm fubterfugiffe, Alij Cicerone que de Cefare nuncíarentur fponté omí fiffejamícorum Cafarís metupotentíady coómotum. Quippe fingulís coftabat, eos potius caufam falutís Gefarífore,(6 Caefare illis poene,Cuüm ergo dícendí ordo Carfaré pofceret, ftans ílle,no occidendos captíuos cenfuit, fed pecunías eorü publícadas,ipfosqy per muní cípía Italíe,utíplacít& effet Confuli,donec Catilina expugnattüi accíperent,ín liberís cufto dijs tenendos, FIzec fententía cóm mítíor uideret,& orator ad dícendá facundiflimus fo» ret,ipfi Cíceroni fcrupulum nó paruá infecít, Vndepalám ín utrang fententíá níxus eft, & príore Syllani& ultima Cefarísafferens, V erum quí fruebantur Cíceronís beneuolen tía, cogitátes fententíam Cefarís magís ín rem fore Confulís, quod minus effet fubíturus inuídiz,pofteríori fententiz innítebant.Q vare Syllanus uerfus ftans iterü pro roftris,fe, inquít,denece comprehenforü haud cenfuiffe,cüm uíro fenatorío ultímü fupplícíum car ceremexiítimaret, Huc fententíze Catulus priímü cotradíxít, deínde Cato,quí uehemen^ D tíorationeprorumpens ín fufpícione Cafarís,omnem fenatü íracundía fimul& indigna tíonerepleuit.Ouamobrem necís fupplícíü ín captiuos decretum eft, Publicationi autem bonorum reftítít Czefar,rem indignam ratus, quod repulía mítí atq; humanioti fententia, ei quz una índígniffima foret,inníterentur.Sed uím cüm aduerfarij adhiberent, Cafar ad fefe defendendum tribunos aduocat. At ij proptereanihilum motifunt,"Tum coníul me dium fe íngerens,miffa bonorü publícatione,ín necem deprehenforü ciufíum cum fenatu diuertítur, Non ením eode loco detínebantur,fed praetores alíus alíum captiuos habebat, Primum é palatio Conful Lentulàü fumít,eumq per uíam facram medíumq forum addu cit. Optímates ad hzc urbís telis muniti círca Cofulem agí, plebs horrereatq praterírefí lentío,iuuentusqy maxímé metu atq; ftupore terrerí,uelutiílli folutís quíbufdá rerum om níum fummáiad cíues paucosacturiuíderent, Forum egreffus Coful,cüm ad carcert uen tum efTet,tradít líctori Lentul&,eumq ftrangulari íuffitdeínde Cethegum, paffimqy cate ros cofurationís deprehenfos. His perfectís rediens Conful,cüm ín foro nonullos excon iuratís profpíceret,quítantorü ígnarí conuenerant, noctem foliciti expedantes, fpeíple^ ni captíuos fefe díripereliberareqy poffe;ad eos uerfus uoce fublími, V ixerunt,inquít, Eo ením loquendi rítu utebantur quí malítíam ínfauftze czedís uocabulí uítabant, lam uefper aduenerat,cum confulé foro domum repetít, Czterü deincepsnon folíto filentio cíufum agí,non eocomítantíumordine, fedfeftiuo clamore ac omnit plaufu quí obuíam fierent, liberator& conditorappellatus, Funalía preterea perurbís uícos elucere,lampades,faces tcdacey ín foribus figi: éfpeculis paffim prodíre mulieres in pracconíum fpectaculumq ui rifíngulariquadà optímorum pompa domá elate repetentís, Florum pleríq; qui maxima etíam bella cófecerant,tríumphís ornatí,acnó parummaris terracp potíti,aperte ínuícem faíi funt;populi multís tempeftatis fue ímperatoribus ducibusq, ex díuítíjs, ex fpolijs,ex potentía parta, fínibusq; propagatís obnoxiü:at fuze líbertatís fuacy falutis gratíasfoli CC ceronideberí,quí ex tam íngentí perículo urbem erípuíflet, INecením ímnfínentía fcele^ rapurgaffe,non affeciffe merítís fupplicijs fceleftos,adeó miírü uideri, fed g hocincendiá omníum maxími càm emerfi(fet,hactenus mínímo conatu,nulla fedítíone, nullo tumul tu extínxíffet. Nam Catílína czteríqy quíad eum in caftra confluxerant, fimul utaccepere qua in Lentulá Cethegumtg& cateros patrata effent, ccepere protinus labí;ac pos am n S M. T.Cicero. 33 4 Antonio pugna funditus cum omnibus eor copijs deletífunt.Fuere quí haec obtrecta: rent,alferentes Cícerorié ea perperám machínatum effe, ducem habentes Czfarem, mox praeturam íniturum,; ac Metellum& Beftíam tríbunos mílítum defignaffe: quippe hídie: bus adhuc paucís Cícerone confulatü gerente,cum magiíftratum íntfTent; Ciceronem orá repro concíoneroftrís impeditis prohibuere,affírmantem fe non alíter roftra dímiíTuros; quàm deabdícando magiftratu relaturü feillepollicere£, Tum hocfolum fimulàs fe fa&u rum Cicero roftra confcendít, factoG filentío nouum quoddam atcp príuatü praebuitíut iurandd;patríam utícy fe liberaffe,acimperíj Romani falute feruaffe, In hzc iurauit prope modü& omnís plebs, uare Czfar& quí cum eo ín Cícerone confpírauerat,magís como» tialías illí turbas cómínantur,attuleruntip rógatíonem ut cum exercitu Pompeius euoca retur ad opprímendà potentíam Cíceronís, Sed nonnihil Ciceroníacuniueríz reipubli^ ce M. Cato conduxit,qui tribunatus uíríbus fultus,aqua lícet poteftatís licentía,amplío: ritamen dígnítate ínftitit:facilé enim cuncta foluít,& Cíceronís confulatum adeo pro ro^ ftrís extulít,ut Cícerone honoribus omníü maxímís dígnatus fít,illum patrem patríae ap^ pellanssquod cognomen prímü ex hac Catonís oratíone Cíceroní inditum, pudceteros emanafle perhibetur, Hís atq; huíufcemodi rebus Cicero permagnam fibi uím compara: uít.Sed magna ínuídíz patuít,nullo quídé tutpi aut indigno fuo tacto;fed quód laudibus contínuís fefe efferens,gloríat Íefemper exornans, nioleftus czterís effet, Non enímíre quentía ulla fenatus popultue,non iudícum,aut curía ulla couenerat, ín quibus non Catí linze atqj Lentulí rumor obfítreperet. Libros praterea hutufcemodilaudibus fuís comple: uít, V nde ípfius oratíonem dulciífimam& omnirefertam fuauítate,erauem ac moleftam reddidit, uelutíex indigno quodam fato fibi contínuo íd faftídia adeifet; Tamen lícet hac immoderata flagraretambítíone, aduerfus nemine ínuídía inuectus eft, Laudum quíppe liberalíffimus fuít uel eorü quíantea uel fua tempeftate floruítfent,ut ex ipfius fcriptis ad^ uertere fas eft, Memorant multa círca ídab ipfo íucundé prolata, Aríftotelem fluid effe inquitauri profluentís,De díalogís Platonis ait:Sí Iupiter oratione uteretur,eum riófi álí. tét quam Platonis díalogis locuturü, Theophrafti orationem fíngulares delítias uocabat; Orationum Demofthenis interrogatus ecque optíma fibi uíderet: longíffima, inquit. V ri ? dequí Demofthene dícendo effingere cupíunt,hanc Ciíceronís uoce ín uadunt,qua alícu bíín eus epíftolís ad domefticos quofdam fuos eft ufus, quibufdam oratíonü fuarum Io» ds Demofthene fe excita(fe. V erüm ínter czeteras laudes, quibus plurímísín eum uirum vfus eft, id maxim& omni admírationedignü, quód eas orationes ín quíbus fummam diligentia habuit, Philippícas ín Antoni Demofthenis uerbo nomínauít, Omníum quí eius atate aut eloquentía,aut doctrína pracftítifTent,extítit nemo que non unícé diligeret, Kautfcribendo, aut orando celebríore redderet, Cratíppo Perípatetíco operá dedit, utà Czfareíam rerü potíto Romanus cíuís adfcríptus foret, A reopagitarü fenatuí etíam per^ fusfit, ut illum Athenís degeredecernerent, eos impulítut eum orarentíuniorum ftu» dis immotarí, uelutí quieam urbem fplendidé effet exornaturus, Eíufdem etia epiftola quzdamad Herodem funt, itemqj ad filíum alíz, íubentes ut cum Cratíppophilofophíz operam daret, Ciórgíam rhetore filij cofuetudíne prohíbuít,quód eum adolefcenté ad uo^ lüptates& potus allíceret. haec una ex epiftolís fuis gracís, Itemcqj; ad Byzantii Pelopem leta extat, quas íracundía quadam fcrípferat: ín príma dígniffime Grorgíam íncrepans, quàd mollem ac lafcíuá uitam ageret: ín altera Pelopem ímprobat, quód adeó deíectíorís animi foret,uthonores quofdaà Byzantijs oblatos decerni(ibi neglexíffet, Hzecliberali tet lícet,& quadá ubertate líiguz.quandod; tamen modeftía excellere, Numatíum ením Qm e íudício eum erípuííTet, quod ílleuíctoría elatus Sabinum domeftícum atq; familía^ rem fuuri reum ageret,tanta iracundía adorfus eft, utaduetfüs eum diceret, T'u ergo Nu matítua opera euafiftícan quod ipfe multas tenebras in curía círcunfudi? MI. Craffüm pro roftrís laudans cüm uoto potítus effetpoftdíes pauciffimos eundé actíter probro laceffiuit Vnde cüm díceret Craffus, Nó lioc ín loco me nuper extulerase Et certc refpondit,de damandi gratía uílí matería oratíone exercens, Cum alíquado diceret Craffus,nemíine ex Craffis Rom: díutius annís fexagínta uíxiffe: mox in híus dicti pceniítentíà ductüs cüm fubderet, quid ad hecetum Cícero, Tam blandé,inquit,moté concioni geflifti, quód Ro^ manos noras idlíbenteraudítüros, Cum tetülí(Tet CrafTus Stóícos fibíplacere, quoníam bonum uírum díuítem effe oftetidétent: V ide(inquít Cicéro) neillud inaeis, Omnia ín lipiente fíta effe, Auarítíe enim notabatur Craffus,Cüni alter filiorum Craffi quí cuidam Domine Díeno perfimílis erat;& ob íd genitrici turpem íníecerat macülam, quód Dígno L B 3 $j: on) aid Jecuta, Auiplifima Ciceronis laus. De alienalaude preconia Sales e$ ioci; — ama LL 7 0 n Dueb | | ninm EMEN Plutarchi C concilíata fuiffet,apud fenatum probé& cumlaude peroraffet, íntertogatus Cícero quid deDigno cenferet, Dígnus quíde Craffi eft, Profecturus ín Syríà Craflus, Cícerone Optá uítbeneuolum fibi quam adueríaría magiís relinquere; ergo mutuz concilíationis gratía Cíceronem adorfus, apud ipfum uelle ccenare fe díxít;quo familíaríus acto,poft díes pau cos cüm quídaé domefticís Cíceronis obuia factínuncíarét, V atíníü uírum male Cicero ni conciliatiü fpopondi[fe(e in eius amicítía atq gratíam reditura: Nunquíd,refpondiít& Vatíníus apud nos cenare uult? Aduerfus ítaq; Craffum talé fe Cícero prabuít, V atínig uerà quód ftrumís tumídá guttur haberet,cüm quandá oraret caufam, oratore appellauit inflatá, Hunc Vatiniá cüm Cícero accepi(fet uita functü;atq; pauló poft cim manífeftius noffeteum uíuere, Male,inquít,pereat quí male métítus eft. D ecreuerat Caefar ut milítib, agri Campani díuíderentur,fed cüm ín fenatu plerícq; id egre ferrent,& L. Gellius uiríam fenío confectus,hocfe uíuentenon perpeffurü affereret;Expectemus,ínquít Cícero,longam ením dilatíonem nó patitur, V ífr quidà Octauíus Libya(ubiauré perforare mos eft) oríundus dícebat; cüm ergo ín quadam caufa fe non audire Cíceronem recítante díceret, Atquíaurem,ínquit,bene foratam habes, Dícente Metello Nepote Cíceroné patrocinío fuo plures occídilfe quàm líberaffe:Fateor,ínquít,apud meplus effe fidei quàm facundie. Adolefcens quída quí medícata placenta patrem peremií[fe infimulabat; temeré elatus,fe Cicerone probrís ímpetíturáü effe íactauit/Tum Cícero,hoc,ínquít, malo quám placentis, Publíus Sextíus cüm Cíceroné cumpatronis quibuídàalíjs, caufz cuídam adíunxiffer,& perorare folus uellet,cogníto quód mox foretà íudícibus abfoluendus,cüm íam fententía ferretur,ad eum uerfus Cícero, Fruerehodíe,ínquit, Sextítempore,nam díe craftína prí^ uatus futurus es,P. Cottam rudís actardí íngenij uírü fe iurídícum profitente, Cicero ad uocatíone quad3 apud íudíces aduocaratín teftem; fed cüm illefenihil fcire díceret, fort, inquit Cícero,de legibus interrogari teputas. Metello Nepote fepénumero ín quadam al tercatíone dicente, quís eft pater tibi/refpondit Cícero, Refponfione hanc matertua tibi grauíiorem effecít, Ferebat ením Metelli mater impudícé uíxiffe.Híc etíam Metellus tan^ tz leuitatis atcp ínconftantíz fuítuttríbunatus fuí magiftratü linquens ad Pompeíü ín Sy ram nauigaret, mox ab eodem ínconfultioratg incoftantior redíret, QuarePhílagrum D przeceptorem fuum cum fepelíuíffet,& diligenter fepulchro marmoreo coruum íufliflet incidi, Hoc rectíus facis, ínquít Cícero, nam hícteuolare magís quàm dícere docuít. M, Appíus cuíufdam defenfionís fuz procemío, memorabat clíentem à fe precibus fummis fuam diligentia, facundia, atqj fídempetijffe, Tum Cicero: Na tu ígitur homo ferreus es, quitam níhil amíci poftulatis refpondes, V erá in maleuolos fiueaduerfaríos hís uti fcom^ matís,oratorís eft;atínalios íocí gratía eade,utí fe cafusobtulerat,effudiffe, Cíceroni non loci 4nrilen- paruam conflauítínuídía,ac horum pauca perftrínga, Marcum Aquílíü bínos habentem tlorcs repre ceneros,ambosqg exules,appellabat Adraftum.Lucío Cotta uíro uini auidiffimo admíni benfi, ftrante cenfuram,ipfe confulatü petens,cüm à labore fitiens círcunftantib. undíg comiti^ bus fuís clámbiberet, INO iníuría tímetís,ínquít,ne cenfor mihi fuccen feat,quodaquá bí, bo. V oconío tres fecum filías ínuenuftiffimas ducentí obuíam factus, Phoebo,ínquithic inuito natos femínat, M, Gellíus quéanceps erat rumor no ortü parentíb.liberís, cóm ma gnaac fublimiuoce quafdam líteras ín fenatu recítaffet, Ne míremíni,ínquít Cícero,nam & hícunus eft eor quí proclamauerüt, Fauftus Sylla díctatorís Sylla: fílius cüm paternas fubítantías dilapídaffet,& grandi zrealieno opprímeret, uítíi profcripfit, Tum Cícero, Hanc quàm paternáprofcriptione malím.Sícígitur plerífqy onerí Cícero fuít,ut Clodius Clodiane fi- aduerfus eum confpírarít.Eíus fa&ionís tale initia fuít, Erat Clodíus uir clarís parentibus elionisorigo. natus, tum quía zetate iuníor,& dígnitate preftans,& audacía.Is cóm amore Pompeíz Cx farís coniugis flagraret,cláàm eíus domum iíngreffus eft;ueftem ac habítü pfaltríeíndutus. Muliebres ením ccetus tum ínzde Cafarís facrum illud arcaná inacceffum omníno ui rís agebanttuírílís ítaqy fexus aderat nullus,Speautem latendí ccetüi adductus Clodíus,ob adolefcentíz fuz formam genasq; nondum pubentes, turba ímmíxtusad Pompeiam in^ greditur,Sed cim noctis tenebre,& xdís permagne aditus ígnará illum agerentacínutU, errore domus palàm captum, quzdá Aurelía matrís Cafarís pedíffequa illi obuiam facta nomenrogatloquí coactus Clodíus,fe Pompeíz pediffequa ín quít,& é coetu Auram no míne quzrere, Tum lla uirí uoce intellecta terríta proclamat, focíasqy aduocat. R eferatis foribus adfuntillz,& fcrutantes fingula, Clodium comprehenderunt ín pedíflequa eíus cella cuí occurrerat fugaprogreíTum, Hacre uulgata Czfar Pompeíam dímifit uxorem, ut Clodíumaccufaret, Erat Clodío Cícero amícítía ígnctus;nam eíus operatamin Ceres M.T Cicero. 324 4 quàmad pracfídi& fui capitis ín conturatione Catílínze impenfiffimé ufus fuerat, Sed cüm inníteretur Clodíus apud fudices probare, fefe die patratí fcelerís ín remotífTimísab urbe locís diuertiffe, Cicero aduerfus ea teftatus eft, affereris eum tunc fe domíconueníffe,& quod certíflimum erat,ferío fecum colloquutüt, Credítum eft Cíceronem nó tam ex teípfaíd teftatum, quàm quód T'erentíz coniugife purgat& uoluiffet, Ea enim aftuabat odío Clodij,ob eíus fororem Clodíam,qua afpiraread nuptías Cíceronís uídebatur, concilía^ tíoneac opera T'ullij, ín prímís familíaris ac domeftíci Ciceronis, Hic ením frequentiorí cofuetudine falutandíatcqg coueníendi Clodía(non ením habítabatprocul)eíus reí Teren tiz fufpicione iniecit. uare Terentía cüm dífficilís effet ingenij,&(ui cotugís facile prín ceps,uírü ínflammauit,impulíttg ut ín Clodí& teftaretur, Ad hoc nónullí boní ac prectpui uir períuria,largítíones,uerfutías,corruptiones pudícarü ín eundé teftati funt, Lucullus ancillas ín mediü duxiít, quz affírmarent Clodíá cum apud fe domi habitarent, íuníori fo^ roricommiífcuííTe, Rumor praterea percrebuerat, eundem etíam fe coniunxifTe relíquis binis fororibus fuis, quarum Martíus rex Terentíam habebatuxorem, altetam Metellus Celer, Quadrantíam cognomíne, quód quidam exhís quíeam amabantpro argenteis ít illus loculum aereos nummos iímmififfet, Eft enim nummus exzre mínutiílimus, quem quadrante uocant. Hec ínter ceteras fororum certíori fama Clodíá urgebat.Dum ea gere rentur, animi plebís nonihiladuerfus eos quí ín Clodíà teftati effent offendebant, Vnde perculfi metu íudíces,femuniere prafidijsieorumqy nonulli cim fententías ferret,confu fis characteríbus líterará tabellas protulere, Non tamen plures hae fuerunt qua Clodíum liberarüt, Rumor fuítlargitionem hís interceffiffe, Vnde Catulus obuíà iudicibus factus, perquàm recté,ínquít, iudices prafidium poftulatístímentes fcilicetne quísuobís argen tum abriperet, Clodíus etíam cüm Cíceroni exprobraret quódipfius teftíimonia apud íudices nihil fidei habuiffet,id refponfum accepit: Mihí ením,inquít Cicero,quíng& uígia tííudices fidem prabuere,tot ením fententix te damnarunt:tibi ueró trígíntanon credíde re:anté quippe liber ab hís ipfis non euafiftí, quàm precium folueres. A tqui interrogatus Cafar cur repudiaffetuxorem,cüm adulteríumnon affereret Nam decet, in quít, Carfarís torum non tantüm crímíne, fed€ crímínís fu(picione carere, Abfoluto itacg ab eo reatu B Clodío, moxq; defignato tribuno plebís ,anímumaduerfus Cíceronem ínijcít, omnía fimul mouens,omnesty cíues fimulín íllitíncitans:quippe plebís anímos,quód obfequio-^ fumillís magiftratum fuumpraberet,in fententía(uam allexit.Przeterea utricg confulum non medíocres prouíncías decreuerat,Pifoní Macedonia, Gabiníó Syríam,multostg quí priuati hactenus uíxerant,ad publícos honores accíuít, Circunfeptus ípfe ualidíffimís fer uorum& famílíaríü copijs íncedebat: preter hectríumuírorü, quí tum ín urbe plurímum poterant, Craffus palàm Cíceroníaduerfarí, Pompeíus utricy blandiri, Czefar expedítioni aduerfus Gallos íntendere, T repídus ergo Cicero licetbeneuolentià Caefaris defperaret, cumqy ob rem Catilínz fibi exiftimaret ínfenfum, tamé metu coactusab ipfo impetrat utí fecum íretlegatus ín Gallíam.Eo pacto intelligens Clodíus Cíceroné fuum fubterfugere tribunatum,cum eodem bencuolentíà(imulat,atq; ín Terentíam omnem huíufmodi diíüi dij caufam infjcít;ín illius memoría íncidens, nó nifi piéac clementer ín eum loquebatur, ueluti fecum non odío,fed omní humanitate flagraret.Sícergo ea díffimulatíone metu Cí ceronéomníno liberat, Quare Cícero exiftírnans fetribuno concilíatü legationem Cafa tipactamabnegat fei ad publíca uertít, His ígituríncenfus Cefar Clodíü aduerfus Cíce roné prouocat, Pompeiumqy feréà Cícerone femouít, Przterea ín Cíceroné teftatus eft, cotra fas atqy maíori leges Lentulumae Cethegá czterosq; abfcy iudicio damnatos czfos effe, Idenim crímen in Cíceroné delatum eft, Quareadtus ín iudici Cícero huíus crimi» nis reus,necà medíocrís potentíze uírís oppreffus, ueftem atram affumit,& profiuente co ma plebemorare,& fupplex ambírecogit, T'um per urbís uícos undíg; factus obuiam illl Clodius,uiris comitatus ín omné audacíam atqj contumeliam pronís, uícem Cíceronis il ludere,& turpiter geftumiíllius omnibus probrís urgere,ínterdum etíam lutum lapidesq; iactantes fupplícatíonibus illius obftrepere, Cum Cícerone djplurími,omnís feré mulcitu do equeftrís ordínís,ueftes comutauit.Preterea uiginti propémod millía iuuentutis Ro mane(non ením minor erathor& numerus quí ílliaffiftebant) promiffis etíá comis paffim perurbem preces effundere, Senatus erat frequens, ut decerneret populá ueftem uelutí ex publíca moeftítía mutare:fed confules cüm díuerfa fentírent, preterea Clodíus cüm cír Ccacuríam armatus fatellitibus omnía terrore repleret,éfenatu prorupere nónullí ordínís fenatoríj qui lacerís índumentís tumultus fpeciem dedere. Denig cümneg míferícor^ S 4 Quadrat, Fortune in^ elinatio, Plutarchi € díaneg; pudor quicdf ualuere, quín oporteret Cíceronem autexulem fferí, autferro rem Xxili odioconflatum, e perfi dia uetera amicorum. D Exilium ut tulerit. Incredibili eum gloria ab exilio rcuocatur, decerní,ad Pompei auxilium itum eft,qui cófulto ab urbe femotus íuxta Albanüagrum fpontédiíuerterat. Ad eíus opem ímplorandá prímo Pifo ipfius gener profectus eft, poft ipfe:fed cüm eum prefentíretade(Te Pompeíus,eíus confpect& mínímépertulít, Nam era ui ipfius uírí pudoreopprimebatur,qui modà duas contentíones atq; certamína fuí gratia fubijffetmultag pro repub.íuxta fententíá adminiftrafTet. Cüm ergo efTet Cacfarís gener, ueteresgratías Cíceroní repetentí negauit, egreíTustp poftíco colloquíüi Cíceronís míni^ mé pertulít,Quareprodítus à Pompeio Cicero,nudus ac derelíctus ad opem confulü pro fugit, Gabíníusanimo indefeffo& pertínaci ad ferenda fingula Cícerone ímpellere, con. trà Pífo illum hortari utí defifteretà coeptís,ut furorítríbuni cederet, ut temporü uíciffitu dines ferret, utin tantis fedítíonibus qua ex ipfíus capite urbí emergere poffe uidebatur, iter patríz falus fieret, Flís permotus Cícero, neceífaríos fuos quid falubríus acturus fít confulít, Lucullus eum manere uelutí demü uícturü cenfebat:alij ipfum abíre,quód mox fedata rabíe Clodij,populus efus defíderío effetflagraturus, FIzc eade Cícero ipfeappro bans,Palladísfignum quod domilocatü non paruo tempore fummü ín modum coluerat, in Capitolio obtulít,idqy fubfcripfit; Palladí Romze cuftodí, Hoc peracto extempló comi tes exbeneuolís atqj familiaribus fuis na&us,círcíter noctem medía urbem egredit, Deín deper Lucania íter agens, Sícílíam attingere ftatuit. Interea exítus eíus cüm Roma pate fieret,fugz críminat,atg; damnaturà Clodío,acaqua& igni ínterdictus,neue íntra quíngenta milíaría Italize tecto fufciperet,edíctum eft, V erüm czterí hoc poft gratía Cíceronís habentes, maxímé ipfum uenerari,€ longa profufi humanitate eum gratíffíme profequu tíifunt.Sedapud Hípponem Lucaniz cíuitatem,quam nunc V ibonem uocát, V ibíus uír Sículus,qui in plurimís Cíceronís beneuolentía fretus effet,& ín eíufdem etíam cófulatu adadiílítatem euectus, hofpítío eum repulít, ety illico eum delaturum ín crímen afferuít, C.item V irginius praetor hactenus Cíceronís opera non mediocríter ufus,íuíTit eum om nínoab infula prohiberi, C uamobre affectus hís Cícero, properé Brundufiü petit. Inde Dyrrhachiü uento fequundo nauigans, mutato ín ipfo ítínere ccelo regreffus fert, moxc dieproxíma foluta íterum puppí uoto potítus eft. Tradítur cüm Dyrrhachij líttusattínge^ ret,exonerata puppi terrzmotü híatumq; pelagi extítífTe,ex quibus ab aríolis intellectum eft,exilíum non diuturnum ipfi fore: mutationem nang fortunz eíus hís fignis portendí conftare fibi afferebant, V erum lícetà plerifqg; beneuolentíz gratía falutaret, lícettp Gra corum urbes certatim honorefummo ipfum dígnarentur, fubtriftís tamen& mocftus ui tam agebat,& uelutí quí ínfano quodam amore torqueretur, perfzpead Italía oculos fle Ctens,íta tenuís, íta fua dignitate eíectus uídebat, ut exíftíimaret nemo uír& ín prímís erv dítum, ac totín ftudijs literar& obuerfat& eum extítíffe: tametfi(epephilofophos orabat, nefe rhetorem,fed phílofophum appellarent, Aiebatenim philofophíam ob feipfam, fed oratorís facultaté non nifí quantü forenfibus negocíjs neceffaríü fuiffet, fe complexum. Arduum quippe€ íngenti gloría dignum animorum affectus fecludere, multarumq re rum pafífiones euellere,cüm ín negocíjs ciuilibusmulta confuetudo, ac famiílíarítas multa fuerit;niífiadeó quís confultó uíxerít, utín hís que gerenda funt,ita omníno extrà ferat,ut negocíor& nonaffectuü particeps fit, Ceterüm Clodíus eíecto Cícerone, incendío tradít eíus uíllas, incendio dateíus dom, íbícg Líbertatís templá erígít, Relíquas uero bonor fuorüfubftantías haftz fubijcít, qua lícet per integros dies affidua uoce preconís pronun cíarentur,tamen nemo ínuefttus eft quireí cuíuftg foret emptor, Hac ígit indulgentia el^ tus Clodíus,prímatib.urbís terrorí factus, uallatusqyà plurimis é plebe uírís ín omne faci^ nus atqj probrü erumpere paratíffímís,animü ín Pompeium uertít, quada íllius aca quz in exercítu nuper zedíderat, fcíndens, Quare Pompeíus zgré íd ferens, fe torquere quód Ciceronem exulem fierí paffus effet, mentecg mutatade íllíus reditu cum neceffarijs fuís agitat. Sed obíiftentehís Clodio, placuit Senatui nihil fancire, nihilue publícü agere; do^ nec Cíceronís redítus ftatuat,[gitur cüm confules quí Lentulí& Cethegíac focior&taffe^ rebát caufam,díuer(a molirent,orta feditío adeó ínualuit,ut tribuni de foro fauci] abírent, & Quíntus Cíceronís frater extrema paffus ínter cadauera fufus latuifTet. Hincanimi ple bís coepere flectí, prímusq; Anníus Milo tribunus aufus eft Clodíü uíadíudiíciü trahere, AdPompeiü plébeípermultí,pretereaémunicipijs no paucí confluxere,quibus circunfe ptus ípfefublato éforo Clodío, ad ferendam fententíá de reditu Cíceronís cíues couocat, Fertur popul& níhilunquá tanto omní& confenfu ftatuíffe, Decreuít preterea fenatus,cet tans nó ínferíor effeílli benefício,omnes ciuitates que Cicerone ín exilio fonicicomue get T au; US, M.T.Cicero. 35 4 laudibus, domumtgacuillas quas Clodíus cóbufferar, zrepublíco reparatí, Itag; decímo exiltj fuí menferediít Cicero,cuífíngulorü tanta lztítía, tanto cíuíum ftudío obuíam ítum eft,utquodab ipfo memoratur,fe Romam Italia humeris reportatü, res ípfa fuperauerit, Craffus etíam,quíanted Cícero exul fieret,infenfus illífuerat,lztís animís ipfi occurres; ín amíicítíi redíntegratus eft;lícethoc gratifícaret filio Publío,quí Cíceronís amore zftua bat. Paruum deínde pofttempus cim obferuaffet Cicero Clodíü abeffe Roma, plurímís comítatus uírís ín Capitolíà profectus, tabulas tribunítías, ín quibus ea quz Clodíus ma^ giftratu fuo admíniftrarat feruabant,eiecít, Quod cum Clodíus quereretur,ínftabat Cíce rojillum afferens contra leges ex otdíne patrítio tríbunatü adijíTe,ob idqy nihíladmíniftra tionís illius effe ualidá, Sed permotus ijs Cato Ciceroni ínftat,no gratía(utí ferüit) Clodij, fed rem indignà grauemip atq; uíolentá reipub.ratus,tot decreta, cunciasQ adminiftratío nes publícas fenatá íncaífum reducere,ín quibus erantacia,que idem ipfe quzftor Cypri atg Byzantij egerat, Ab eaígitur fpe deiectus Cícero, paululum aduerfus Catone feníit, nonutín aperti odíum ítum fit, fed utímutua beneuolentía obfcuríus ufi foret, Poft hac Milo Clodíà confodítreustp parricídij actus,patronum fibi Cíceroné conftituit, Verüm tímens fenatus neex perículo Mílonís clari ín primís,& tunc íracundí cfuis,quícdi tumul tus urbi excítaretur, Pompeio mandatfibí curz effe hanc caufam, curaretip utímpune íu^ dicibus libera poteftas iudicandi fit, Noctu ergo Pompeíus cümforü armatis mílitib,cin^ xifet;pertímuit Milo ne Cícero tantorü cofpectu fubíta nouítate perculfus,pro femínus lucunda oratione certaret,illi perfuafitut ín lectíca delatus ín fori,ín ípfa cubans quiefce^ ret, donec conuenífTent iudices,€ curía frequens effet, Cicero nand no ínarmís tantiim fuiffe trepídus fertur, fed ex tanta exercítatione non adeó compofitus, quín ad orandum itatímens pergeret,ut uíxà motu corporis tremitucy defifteret, Oraturus pro Lucio Mu^ rena quí fub Catonereus agebatur, cum íntellexiffet Horten(iá ex oratione fua ín eadem caufa fplendíde recítata, elatü gloría,nullam partem noctís quieti índulfit, uíeiltjs& medi tationibus anxíus,nein dícendo ínferíor cenferetur, Caeterum ad agendá caufam Milonis Cicero lzetítía agareffus uifo Pompeio,quí curíz ueluti ín exercítu füblimia poffidebat;ut fisautéarmís quz undíg fulgebant, ftupore confufus eft, tandemg tremens,ac uoce uíx 8 faucibus euulfa;trepidefermone íncepit,reo ipfo Milone fumma audacia aífiftente certa» míini,nec dígnato mutare comam, nec mutare ueftem, quod damnatíoni fuz non paruam prebuíffe materí traditur, In eo tame ftupore Cicero magis ob falute Milonís períclitan tís affectus, dj tímidus iudicatus eft. Hís a&tís pro Craffo iuniore quíapud Parthos obíe^ rat,augur defígnatur, Deínde proconful prouíncia fortítus Cilicia, exercítum duodecím millium pedítum,duorumt míllíá fexcentorum equità traíjcit, iufTus Cappadocíà Aríobarzaní regi reconcilíare, eíuscg uoluntati reducere, Hacipfeplacidé,& abfqy congreffu pugna compofuít,ac Cilíces,quí ob cladem Romanorüà Parthís illatam,Syrizqg tumul^ tus efferebantur, admíniftrationís fuze manfuetudíne placat, Muneraibid£à regibus fibi oblatarenuít, Praeterea prouíncíz populos ab epularum ftipendíjs foluít.Idem díebus fin gulís ucundiores éprouíncía uíros nullo apparatu, fedliberaliter couíuío adhibuit, Eíus domus íanítore omníno libera:ipfe cubans à nemíne uífus eft,fed matutina luceaut ftans, autcírcitambulans íuxta cubilís fuilocit, dexterá hís dabat quíad fe falutatü íngrederent, Iracundénullíus íurgío laceffitus,aut damnatus improbé fertur, Multa publicorum quae furtíué fubrepta fuerant, cíuitatibus reddídit, ac obnoxíos nihil ultra perpeffos ín fua di^ gnítate feruauít. Pugnaenon expers, latrocinía quz círca montem Amanü infídebant, ín fugam egít: qua uíctoría imperatorà militibus falutatus eft, In quare, neídfruftraretule» tim, Celíus orator cüm rogaffet, utad quoddà fpectaculum pantheras fibí Romá? Cilícía mitteret: Cicero uenufté permotus rebusà fegeftís, ín Cílícianon effe pantberas refpon^ dit,fed ín Caría effugiffe, dedignatas quód caterís pacemagentibus, íllz folüm bella pet^ ferrent, Ceterüi prouíncía decedens Cícero Rhod nauigat, Indeueter& confuetudinum de(iderío captus, Athenís plufculam moram egít. V bi uiríseruditionepracipuís ín collo^ quíum adhíbitís,beneuolísqs graté perfalutatis laudibus Graecia comode exornatus,R o mam redíjt,íamíam uelutí quodam íncendio bello cíuilí eftuante, V erum fenatus cüm fi bitríumphum decerneret, gratíus fibí,inquit fore compofíta ínteflína fedítione fe trium» phum Czefarís fequí, Interea príuatím confilijs diligentem operamprabuít,partíim Cafa^ tifcribens, partím Pompeíumorans, ututrung pacaret, Sed ínfanabileuulnus mox pa^ Ciuilibellonentuit: Czefar ením urbem ínuadit, Pompeius plerífcg clarorum& optímorii ciuium comítà^ tranparté protus)banc deferit,Ex quo Cícero fugam íllorumlínquens, addí partibus Carfarís uifus eft, t 5 Resbello«e; q imperator qualis Cicero» bauit, me MO A—M: E:—— C—uü IMMER ML teen C Plutarchi Anceps tamen acuttíng di(cufTus quada figna fua mentís aperuit.Scribit enim ín epifto lis,Quó fe uertatambigere;:honeftam& pulchram bellí materíáapud Pompeium efle,Ce farem melíori reutí,fecg; falubríus neceffarijs preferuare, Habeo ígítur quem fugiá,quem fequar non habeo.Inter hec T'rebatius uír Cefari familíarís,per epiftolas Cíceronem hor tatur ad Czfarís beneuolentiá,eumqy ad fpem fucceffuum comuniícandam ínuítat.()uod Amor patrie ct fi ob eius fenectutem abnueret,admonet utambobus longé femotus ín Girzcíam pergat, 4 n.* h;]: h integris uiri, acíbiquietemagat, T'umadmíratus Cícero quod Cafar ipfe non fcripferit, iracundére, Proditor ciuili beilo falfo appellatur, Arep.difcefütli bertate extincta fpondit;fe níhil R epublíca índignüacturum, Hxc ín epíftolis eíus ínueníre fas eft, Cate, rum Czfare Hífpaníá petente,Cícero ad Pompeíü nauígat: hunc czterí graté fufcipiunt, at Catoamotís procularbitris, multa cum illo queftus eft, quod adhareret Pompeio,afe, rens fefe non comodé quampartem prímá elegiffet poffe relínquere; Cícerone fi Romz manfiífet, rerum euentuí fe compones, patríz faluberrímü,& amícís utílíflim& fe futuri; cauía nulla ínquíens illum Cafarís hoftem fact,& perículí tantípartícipe. HHí fermones maxíme Cíceronís flexereanímos: unde operá dedit, ut Pompeius ad magnifici nihil co ufus fit, matería ipfe perhibens, nec aními mutatione longe díffimulans. Apparati nang Pompeij floccípendere, eíus crebras concíones clàm molefté habere, focios nulia caufa plerundp loedoríjs carpere,fiue per íocum eludere:ídem caftra perambulans fronte macfti tíam fímulare,nemíni rídendus,caterís ínopínato rífum ludum fuggerere. Ex hís quz^ dam retulíffe índígnü non arbítror. Càm Domítíus uírii quendá aciei prefeci(Íet,& eum laudíbus profequeret,quod moribus effet píusacínteger:quíd ergo;ínquítCicero,ípfum tuís tutore liberts no praeferuascQ)uídi Theophane Lesbíü, dum ín caftrís erat prxfectus fabrorü, laudibus efferebàt, quonia Rhodios inamiílione claffis optimé folatus oratíone fuauiffima foret, Ad quod Cícero,quamoptímü,ínquít,eft grecum hunc ín caftrís magi Ítratii habere, Cfar rebus fequüdís ufus cüm partes aduerlas obfidione premeret,memo rante Lentulo audiuíífefe Cefarís beneuolos moeftos ac furentes efle,eos,inquít Cícero, di(Tentíire Czefarí dícís, Cüm Marícus,qui ex Italíanuper accefferat, referret Roma famá inualefcere,Pompeiü obfidione urgerí;ob íd nauigaftí,inquit,ut íd afpícies crederes: Re^ ferente Nonnío poft coflíctum optímà fpem haberi lícere, quod feptem aquilz ín caftris Pompeij caprz effent; IR ecté, inquit, moneres, fi nobís aduerfus pícas pugnandum forct, Labienus quibufdam díuínatíonibus níxus,cum affereret Pompeíü fuperaturü; hac ergo fpeductí,ínquít,caftranuperamifimus, Expedita Pharfalíca pugna, ubí ob malá ualetudi nem Cícero non affuít,cüm fugiffet Pompeíus, Cato frequentes copías claffemqy perma, enà Dyrrhachij tenens, Cíceron£ íuxta more& dígnítaté confulare, exercitui przeffero^ gauít,.Sed càmnon tantü id negauíífet Cícero,uerü omníno militía fugeret, prodítoráíu níori Pompeio ac pleriícs appellatus eft, ftríctíscy ín fe gladijs círcumuetus ttucidatusob: fjffet,ní Cato ínftans eum ín exercítu erectü tranftulíflet. Hínc igít Brundufiü profecus, aduentü Cafarísob res Afíz ac Aegyptitardante,eum ibí moratur, donecnuncíatum eft Cefaré Tarentü attigiílejacterreftri ereffu Brundufíüpergit,'ímens auté uírum victore & infenfum ín multorü confpectibus experírí,tamen preter dignitaténecloqui, nec quíc quam agere impulfus eft. Nam Cafar uteü confpexit multo ante czeteros occurrenie,defcendít,eumtg graté prefalutauit.Deínde plurima folus cum íllo colloquées,quorundá fia diorü contínuü íter egít, Exhoc tépore Czfar tam fírma tamqy grata beneuolentía aduetfus eum ufus eft,ut cüm illelibrü de laudib, Catonís zedídiíTet, contràrefcribens Cafar in opere Cíceronís eloquentíáacuita íntegrítate celebrans,eum Pericli fimile díxít,& ab eo 'Theramenís uím expreffam effe monftrauít. Cíceronís igítur liber Cato, Cefarís uercÁn tícato ínfcriptus eft. Fertur etíá ín caufa Q.Lígarij,quí& ipfeunus ex aduerfarijs Cefarís habebatur,patrono Cícerone, Czfare ad beneuolos fuos uerfum díxiffe: V ir ille díu ma^ lus noftercg hoftís probatus, fed quíd ínterím nos ímpediít Cícerone audire? At cüm or re Cicero coepifTet,tanta oratíonis uaríetate,tanta gratía admírabilís fuít,ut Caefar ín colo res plurimos uult&uerterít, manifeftüy foret omnes anímí fuí mutationes míré potuiffe cognofci, Pharfalícam tandem pugnà cüm orator attíngeret,ille uelut amens corpore ext luit, Libellum praterea quendam é maniíbusabiecíffetradítur, Quare Caefar oratíonis ut coactus,reum crimínelíberat, Caeterüm ex hoc tempore Cícero rempublícam ín monar chíam mutatam afpícíens, publíca mifit ac operam iunioribus prabuít, qui philofophia adorti ftudíü forent, Exhorum etíam fermé confuetudíne( quoníá ij nobiliffímo genere ortum ducebant,& clari ín prímís erant) terum ín Republica plurímum potuit, V erum ínterea eíus erat ftudíum phílofophiíze díalogos condere, fiuetransferre; prar e, gr la íalecti/ M. T.Cicero. 316 A díalediícorum&phyfícorum uocabula ínlatínum eloquium, Híc enim prímus(utaíunt) affenfum, retenríone fententize,comprehenfíone, praterea ínfecabilejuacuum, alíacg plu rima huíufmodí uocabula hactenus Latínís infueta, nota&€ appellanda dedit, Poétíca ín» terdá ex íngenij facilitate ioci gratía ufus eft, quaalíquádo cüm caluiffet, per nocte quín» genta carmina narratur eedídille, Eius ueró temporís partem maxímá agensapud Tufcu lanum agri, cuídam ex fuís familiaribus fcripfitfe ducere uítà Laértís, focatus in hoc, ceu folitus eft ín czterís,feu quód rerum cíuilíü defíderio motus,prafentibus affligeret, Per^ raró ínterea urbem acceffit, ídqg tantá ut Czefarem falutaret, Frequenti ueró ín concíone prímus adeffe, ac dícendo nouü quícquam contínuó ad Cafarís gloría adorírí: quemad modum íllud,cüm deíectze&fractz Pompeij imagínes iuffu Caríarís ín príftina díenítaté effentreftítutze,ínquít, Pompei; ftatuas figens Carfar,fuas firmat, Meditatus(utfertur)pa tríze híftoría ftylo complecti, ubí multas Girzecorá tum fabulas, tum oratíones ímmií(cere decreuerat,eamdnuíteé dímifit,publícís ac domeftícís curís affectus,quarà nónullas&ípfe fponté fubíjt, Príma enim Terentíam repudíauít uxore, quód adeó neglígens fuíffet eíus, utcüm ín expeditione proficifceretur ínops neceffarij comeatus abíerit, Preterea cüm in Ialíam inde rediffet,ea non nifi molefta& turbulenta potítus eft. Brundufij etía cüm ipfe longam ageret moram,illa nec eó profecta eft,& illuc pergente Tullíolam tenuioriuíati^ co impenfaq; dímifir, Domüad hzcomnií& uacuam acdefertam,ereq alíeno onuftam fe^ cit, Hz repudij caufz feruntur potíores: quas cüm negaret T'erentía, ipfelonga oratione probauít, Hocacto paucos indepoft díes uirgine duxit uxore,captus(uelutaiebat Teren tía) illius forma:fed ut Tíro líbertus refert,ut erís alieni folu&dí poteftas effet. Nam ea puel laprediíues erat,& eius fubítantías fub tutoris fide feruabat, cüm ínterím ob multa míllía qua debebat, adeffebeneuolií,inftare,folicítare,ut eam lícetnódum uíro maturi defponía ret fegy illius dotibus pergrandizre liberaret, Antoníus ueró in his quz aduerfus Philip: pícas fcripfit has memorans nuptías, illum uxoré apud quam fenuerar, índíené expuliffe tradít,fímultg ín eum iocatus eft, rand ínertís€ mollis uírirem ípftus domeftíca mordes. Poft hiec paucís fermé diebus eíus filía que poft exceffum Pífonis priorís uírí Lentulo nu pferat,ex partus anguftía morit, Adfuntigítur beneuolí,adfunt familiares,undícg conue» B niunt philofophí, Cíceron£ exhortaturi ut equo anímo filíz morte ferat, Nam huífus do^ lorís habítus impatiens eft. V nde quód noua uxorlxtari obitu Tulliz uífa eft,illirepudid dedit,Sed apud domeftíca Cicero laborauít, Czeterá coníurationís in Cafare expers fuít, quand ínter beneuolos Bruti haberetur,& przfentía egreferret, ac pleríígy non inferior rempub.príftína cuperet, Pertímuercauté uiri íllíus naturá ceuaudacíz inopem, ac eius «tatejín qua robuftítfimis etía uirís folent animi maximé deeffe, V erit ut Brutí atqp Calfij patrata res efTet, X beneuoli Cafarís coueniffenr, íterá ínteftini tumultus eft orta fedítio, QuareAntoníus quí confulatü agebat, couocato fenatu cüm ad cócordíam breuíter qua. dam concíonatus effet, Cícero pro tempore multa díffetuít,fenatui fuadens ut Athenien» ium exemplo abolítione rerum Carfarís ageret, praeterea Bruto& Caffio prouíncías de^ cerneret, Sed horum níhíl adimpletum, Nam plebís animi caede Caefaris exafperatí;ut ca^ dauerípfum per medíum forum elatum afpexere, ad hzccüm extuliffet Antonius Czefa risueftem fanguine[parfam,ac undíq perforatá gladijs,furore comoti,percuffores Cefa ris quzerítant,índeardentíbus facibus eorum domos incendijs pofcunt.Sedillí immínens perículum prouidentes,effusíunt, comítescqy nonnullos autoritate prímos clàm ímmora^ trurbem relinquüt.Hís extempló Antoníus elatus eft,ac uelutí domínaturus urbí,omní^ bus tímorí effe cepit, Cíceronitg maxime, INam potentíam fuam ín urbe íterum fírmam alpíciens,& aduerfus autores caedis tempus offerrí, coepít molefté angí prefentibus;prae buítcs fufpícionem díffimilitudinis uite anímícy fuiímmutati. Quamobrem íd anímaduer tens Cícero, enixe ínftatuti cum Dolabella legatus ín Syría nauiget, Sed Hírcius& Pan^ fauírí clari& optimi, Ciceronis ftudío incenfí,iníturi confulatum poft Antonium, ne fe deferat orare, quí Antonium opprimere prefenteeo fufcepiffent, Quare Cíceronon om» níno díffidens, quanquam íd etíam parum crederet, Dolabellam míffum fecit. Inde data f de Hircío,fe Roma affuturum cüm confulatum iniret, Athenís zflíua ducturus folus na uígat Sed ín ítínere ipfo cüm morátereret,& nouí(ermones(utaffolet) ab urbe ferretur, penituíffe Antonium, eumqy míre mutatum,ac omnía fenatufconfulto agere tractareqg: Praeterea ut recte(ingula componerentur, urbem eíus indigere przfentía, fecum queftus quód nímíum fuí cautus effet, Romam repetit, Nec prímum fpe fua deceptus eft: tanta e ním cíuíum copía fibiobui ítum eft, utín eius ingrefTu círcafores,círca dexteras dandas, 4 Settex iuuencis lam ducit coniugem,eande mox repudiat, Plutarchi C circafalutationes,íntegra fermé dies cofumpta fit, Poftea uero Antoníus cüm fenatum có geret,aduocato Cicerone non paruit, fed cubans fímulauít fe ex pelagí laboribus& uale, tudíne ímpedirí. Nam fufpicíio ínfidíarü in ipfa uíanuncío quodam accepta, eum in fena, tum íreuetuít, Hoc Antoníus noleuiter tulít,fed eum probrís lacefTens milítes extemplo mifit,quíaut illum adducerent,aut domum íncenderent,Sed hís cüm obftarentnonnulli, precíbusdp inníterentur, Antoníus uadimonijs contentus quíeuít, Deinceps prímores ur bís placidé relíquü tempus duxere palàm,ílli uero aduerfantes,nec omníno fibí no cauti, donec íuníior Cafar ex Apollonía ín patría redijt,& haereditate Caefaris adíta,cum Anto, nio ín nonparuas contentíones erupít, cüm Antoníus ex bonís Caefaris quínquagínta& duceta míillíazris fibi diriperet, Ex hís Philippus funíorís Caefarís uítrícus,& Marcellus, quifororeeíufdem duxerat, cum adolefcente Czfaread Cícerone profecti coueníunt, ut apud fenat&& apud plebem Cícero uerbo factoqy caufam adolefcentís aíTereret, contra adolefcens pecunía X milítibus defenfíonem fibi Ciceronis affumat, Iagníam adolefcens plerofg; militum Cafarís círca fe habere,& Carfarís partes omní ftudio ad fefe recipere, Caufam Oclauijj Ferunt Ciceronem non ingrate beneuolentíam Cafarís íníuiffe, quód eum antea diuino Cicro fufapit, quodà fomnio illexiffet, Nam Caefareatqy Pompeio nondü uíta functís, Cícero per quíe Jomniomonitis, tem uidit fefe monítü in Capítolí& uocare ordinis fenatoríj liberos,ceu Iupiter oftenfurus quís unus ex íllís foret, qui rerum efTet potíturus: quocírca cíues folicíti currere,& iuxta templü affifterepuerí ueró omnes circunfedere,filentíü&p agere, Patefactis interea forib, templí,quífc puerort uícíffim furgere uífus,ac Iouem adíre, Tum Iupiter quécung;ani, maduertifTe,moeftumqy repuliffe,ín uníco folüm fíxus dexteram protendens,Óó Romaní, inquít, hic prínceps factus fínebellorum cíuili uobis ímponet, Floc fomnio ftupefactus Cicero imagine puerí requírens,cüm ipfum níhíl omníno nofceret,anímo eam impreffít, Cumgq per díem defcendiíletín campü Martíü ,uífis puerís qui petactís ludís íam abibár, puerum quem ín fomnís uíderat afpícít, Cuare animo perculfus pueri conuenit, eumq; rogat quibus parentibus natus fit. Erat ille Octauío patre,quí uír non valde clarus fuerat; ex Áccíaforore Cafarís ortus:ex quo Caefar liberís cares, facultates fuas, domü,familicq nomen teftamento ílli relíquít, Ex eo ígítur fomnij temporeferunt Cícerone, cüm Cafar D obuiam(ibi fíeret,accuratéeum conueníífe,contratp illum Cíceronís beneuolentià graté fouifTe, Fortuna preterea quadam Cafarem ortum memorant, Cicerone confulatü admí niftrante, quz omnino primas fuííIe caufas ad mutuam beneuolentíam tradunt. Quare& Caufis non fatis odio Antonfj,&C ob iuam naturam gloríz defiderío flagrante, quód exiftimaret ex poten^ grauibus Ocla- tía Caefarís fefe urbi praeefTe, Cícero ítafeadolefcentífubiecitut eum quádog; patrem ap^ uiofefeumcon pellauerít, Ex quo ftomachans Brutus, ín epiftolis ad Attícum Ciceron íncrepat, quod tradignitaé Antonij metu Cafariblandíens,no libertati ftudere,fed domeftícü fíbi domini facere ui i a" deretur.Sed nihilominus Brutus Cíceronis fili, quí Athenis philofophiz opera dabat, MERE' adferecipiens,eumin prímís dígnítatibus habuit, eocy ín plurimís ufus,ipfum ftrenuum reddidit. Cíceronís ueró potentía tunc ín urbe maximé claruit, Nam íuxta mentem fuam (editionis autorem eíecit Antonium,& ambos confules Hírcíum atq; Panfam in illum ab urbe cum exercítu mí(it,Suafit praterea fenatui, lictores czeteraq; ímperij ornamenta Cae farídarí,ueluti qui pro patría effet certaturus, V erüm deuicto Antonío,& utrífqy confulí bus Theffalíca clade cefís,omnes mílít& copíze ad Czefarem conueniunt.Quare metuens fenatus uiri íuniorem,fortunamqg qua fplendidé ufus fuerat,largitione tentauit eius exer cítum reuocare, illíusqy potentíam fcíndere, ueluti R eípub. tot coptjs nequicquam opus eíIet cum fugiffet Antoníus, Quamobrem terrítus Czfar ad Cíceroné mittít,quí eum ora rent,fibicy fuaderent,ut operam impenderetad confulatum ambobus cómittendum:quo fipotiretur, affirmarent Cíceronem utplacítum eí effet rebus ufurum, feq; adolefcentem ipfius cure fe daturum, nomínis gloría ille&um cótentumq;, Hac fimulatione primatum Ciceronis fore paffus eft:res ipfatamen eó tendebat, ut Ciceronem adpetendum confula Ambito, tum impelleret,comitía utrífqg concílíaturum,Elatus ergohis nuncijs Cícero, uír fenexa Imprudentia, iuniore deceptus, fenatum atqj centurías illi prebuit, extemplo à beneuolís laceffitus, ac non multó poft íntelligens fe populi libertatem ac fefe perdidi(Te, Nam inito cofulatu po^ tentíor factus adolefcens, Cíceronem mífTum fecít,ac Antonio Lepidoq; concilíatus, co^ pías ín unum coegit,& ueluti cenfum quendam tríumuíri imperíü orbis(ibí partitiiunt, Profcriptíonís praterea tabulas ultra ducentorüi cíuíum zdídere, in quibus Cicero caufa pluríme lítís fuít,NNam Antoníus nihil conuentionís omníno ratum habere,ni primusille profcriberetur, Lepidus Antonio fefe iungere, folus Caefarambobus fumma meenfi riduo THE PEIUS Stm eg qe M. T.Cicero. 229 $4, 4 Tríduo ítacp círca cíuítat€ Bononíam horüfcelerata colloquia habita funt, quo loco apud (Y interlabentem fluuíü finguli caftra locarant, Ferunt diebus prímís Czefarem pro Cícero. necertafleeníxíus, uictü tandem díetertía uirum prodídíffe, Omniü compeníatío fíc de^ mum habita eft, Caefar Cícerone, Lepídus Paulum&ratre, Antoníus L.Ca(aré auunculü fuum,alios alijs coceffere.Síc ergo eor furor& indomita rabies omni ííngenio humaníta tísexcíderunt,oftenderunttg magís nullam effeferam uaftíore homine,cüm licentia affeduum nactus fit, Hís perfectis, Cicero quí cum O).fratreapud agr& fuum Tufculanum dí uertebat,audíta profcríptione ftatuít Afturam ad marítímü quendam ípfius locum perge re, ut índe OMIM in Macedonía Brutum conueníant,quoniáíam rumor erat ui» Gorem efle.Ex ingenti ergo moítítía defecti uíribus fe deferendos lectícís tradunt,ac pet ipfum iter nec fubfiftebant,nec mutuo propinquabant fimu! lugentesacululantes,Qvín tusprecípué anímo magiís uexarí:cuí cüm fubijffetín mentem fe cómeatum nullum habe ie; quí etiam CíceronitenuífTimus erat,tutíus uifum eft ut Cicero fugipreriperet, Quin tus domum eagratía precurreret,undeapparatíor extemplo redíret, Hac cüm inter fe fir maffent,alter alteri complexí,cum fummo luctu difiunctifunt. Inde díebus paucís Quín tus ipfea familiaribus fuís prodítus,cum fílío à perfecutorib.cafus eft, Afturá delatus Cí^ cero,quafita puppe pelagus petít,ac uentos fequundosíuxta Círczeum potitur, Híc cdm optarent naute iteríncceptüá profequí,Cícerofeu metu marís,(eu qubd nondum omníno Cefaridiffideret,epuppe defcendit, Romamtg pofcens centü fermé ftadía pedefiríitínere tranfegít.Indeaními feffus ac mutatus, mare atqj Afturam repetít, Hictum graui atqpan» xío cogítatu pernoctans,ín mentem duxít clàm Czfarís domum pofcere,acín ea interíus fefeíugulans, ultríces diras ín eum concítare, V erum perfícrutantium graffatorum tímor eum ab hac profectionerepulit:praterea monftra quedam, quz praefaga mente notabat: exquibus familíaribus fefe permifít Capuam puppi perducendum, Díuerforía ením íllic habuítín quibus ardores folís flatibus eftíuís gratiífimé flantibus euítare cofueuerat; Hic Apollínís erat facellü maríímmínens, ex quo cüm Cícero ad remiearet líttorí, corui elatí pennís magno clangorenauiculà íimpetunt, deínde fuperutrífcg cornibus antennarü ínfi dentes,partím clamore ftrepere,partím capíta funtum exagítare. Tum omnibus íd ínfau^ ftum oftentü ufum eft: uerüm defcendité puppí Cícero,& indíuerforío ueluti quietem captaturus accubuit, Hinccoruífuperpofte fedentes magís ac magís tumultuofo clango reperftrepunt. Horum unus defcendens ín cubícul& Cíceronis,pallium quo cubans'rat opertus;roftro ab efus fronte deduxit: quod domeftící cüm uidi(lent, malorá przfagi fefe excrucíare,fí oculos fuos czde fuí domíní maculare fuftíneantinefandumi ipfis uideri, fi alitibus uiro immerító infelíciopitulari conantibus, ope nulla ipfipermoueantut, Przcí» pítes taque mutuís uíribus acínter feprecíbus íllumlectícaad mare diripiunt, Interhzc cim lí&orum copía fuperuenerüt íugulatores, Herenníus centurío,& Popilius tribunus militum.Is Popilius andudumparícídij reus,opera Cíceronís,quí caufam fufc eperat,de fenfus tudicíum euafit, Cüm ergo fores quz obferatz fuerant fregíffent,& necubi Cícero inueníretur,& quíaderantfe íllum Ícírenegarent, traduntadoleicentem quendam Q).fra tis libertum nomíne Phílologum,quem Cícero ftudijs liberalibus erudierat, tribuno dí xilfe, ipfum per umbrofos confitosqy calles ad pelagus lectíca delatum, Tribunus igítut paucís comitibus fecum affumptis, ad exítum uíz pracurrít: Herenníus per demonftrz tam femftiaccelerans illum confequítur, V erüm Cícero ut percuffores immínere cogno uit fuis uti le&tícam fifterentimperauitrínde ceu perfepe cofueuerat,cim genam fíniftrze impofuíffet,immotís oculís percuffores profpiciens,iugulum apparat.Miferum id quip: pefpectaculum: fqualídus ením uultu, comaq; fparfus,& adeó fub curís extenuatus, ut ipforum percufforum plerícg miferé affe&ti oculos fuos texerínt, cüm iugulum pofceret erenníus,críne nudum,& extra le&ícam uulneribus prolatum,quía tum fexagefimum quartum agebat zetatís annum, Caputac manus,cum quibus Phílippícas fcripferat, Anto nij iuffu truncauít Herennius, Romam attulit, Quz membra cüm Antoníus, quí tum forté comítía habuerat,mutilata profpexit;ingentíuoceproclamans, Síc habeant;ínquít, línemprofcríptiones.Deinde ea poni proroftrís imperat, fpectaculum Romanis horren dum,quí nó membra Cíceronís fefe fpectare,fed imagine aními crudelísAnton gj uídeban AR tur, V erdm tanto ín fcelere,íd tantàm ríté perfe eft, quód Antoníus uxori Quinti Phí lologum tradidít, Haec pbteftate illius nacta preter ceteros crucíatus, quibus eum affecít í CM-») e* L s,^ L. L dd eluídé carnes ipfum fibiamputare membratím, igniadurere, mandereq, coéeít, ficuti hi^ floríci quida aiunt, Tíro Cíceronis libertus proditionis Phílologi nihilomníno memiínít, I--] hà j ! P. 1 i D: i j -— hu?— he pa Cicero uix tans dcm profcribitur. Fugitat, Prodieia morté praceaenta, Contprebenditur, Cedesmiferae bilis, nma i e tae i uuemo fipiuuariiittc ipai i, at Plutarchi C Caterüm ípfe percepi, càóm Cefarpoft plurímü temporís ad quendi é nepotibus íngreffus effet, quod tum forté Cíceronis opufeulü tenebat ín manibus, fübíto aduentu Caíarís terrítus,libellá ín finu tentauítocculere: fed id fruftra, cüm praueníffet Carfar, Captoí i^ tur opufculo eo Czfar cüm ftando plurímá efus parte euoluiffet, íd reddidiíTe adolefcenti cum hís uerbís perhibet:Eloquens híc uir, eloquens fuító fili,& amator patríze,Inde pará poft cüm idem debellaffet Antoni, confulfactus fibi Ciceronís filium collegam delecit, atcp fortítus eft. Cuíus magiftratu fenatus ftatuas Antonij deiecít,ac nonnulla ipfíus orna Gratamortyo menta aboleuít. Praeterea publíco edidítedícto,ex Antoniorum gentenemínem Marcum patria. appellarí.Sícergo díuíno quodam fato ultimaultío ad Cíceronis domum redacta eít, DEMOSTHENIS ET, CICERO XNIS COMPARATIO. TN Vzcunqp igitur de Demofthene, Cíceronecg innotitíinoflram digna memora Se) fi ru peruenere,hacfunt, Ac eloquentie quidem comparatione miffa, hoc prateri 3$ refilentío non poffum,quód Demofthenes quídem,quantamcung uel natura, : 35 uel exercítatíone confequutus uím eíIet,omnem in ifta dícendí facultate confu mens,grauítate oratíonís omnes quibus cum íudícíalibus ín cau(ís collatus eft, facile fupe rauít,amplítudíne€ magníficentía ipfos declamatores, arte& dilígentía fophiftas longe poft(erelínquens,Cícero ueró cüm difciplínas atqy eas quíde multifarías eloquentiz ftu dijs coníunxiíTet,philofophíca monumenta nó pauca, Academícorum more conífcripfit, 'T ametfi forenfes etíam orationes fatís declarat, cognitionem illum líterarum amplíorem quandam oftentare uoluí(Ie, Iam etíam mores alíos illorum oratío prafert, Demoftheni ca fiquídem cítra fucum, cítra lufum,ad grauítate fludio uergens,non lucernam,quemad modum Pytheas ille calumniabatur,fed aqua potü,curamqg,& eam morum acerbitatem quam uocant, tríftítíamt refert, Cícero uero ad fcurrilitate ufq fcommate fzpenumero euectus,dígnas ftudío res rifu tractans, dum caufz feruit, fxpe deferit officiá, utín Czlij cau(a,níhil abfurdü facere fe,quí ín tanta magnificentía& delícijs,cocedat uoluptati; infa num effe,utí nolle quo poffis,cüm clarí(fimís philofophis felícitas ín uoluptate flatuatur. Caufam Murenzquáoppugnabat Cato,coníul defendens, cum multa ínfolentía íá Stoí D corum placíta lufiffet, rífu oborto& ad íudíces permeante, fubridens Cato,quám rídícu^ lum, ínquít, confule habemus. V ídetur familíarís Cíceronírifus& infita dícacítas fuiffe: nam facies ipfa ludens quíddam& ferenü prz feferebat, cüóm Demofthenis feria femper efTet,& folícitudíné temere haud und remítteret;undedifficile adueríarij,& moribushor ridum uocabanrt Idem ín ipforü monumentís dí(críme uiderelícet, Hic leuiter& cíttamo le(ítíam laudes fuas,fícubi ad rem alía maiore fpeciant,attíngít;per cetera uerecundus mo deratusqg. Cíceronís redundantía& íteratío,morbü arguít,eftum(p gloríz:unde uox ífia, Cedantarma togz,concedat laurea línguz. Deníg no folüm facia fua laudare, fed díctas fcríptasue ab feoratíones demirarí con fueuít,quafí cum Ifocrateaut Anaxímene fophiífta quopi& íuuenilíter contendat,non Ro,populü,horrendum, armifon&, metuendumq bo flibus,regere conetur, Vt ením potenteeffe cíuilis uírí oratíone decet, íta plaufumcapta re& gloríinimís auídé glutire,íngenerofí homínis eft, V nde nó pauló terríbilior Demo^ Íthenes eft,uimiíllam fuam,tantüm ufum quendam effe íudícans,magno audítorüaffenfu nixum;rudes uero& ílliberales(utfunt)quícung ob eam facultate ínflentur, Autoriítas ín repub.par fuít.Prac(idío uterqy militarium homin& egebat; Demofthenes Charetís,Dío^ perhiís,Leofthenís: Cícero Pompeij, Augufti, íd quod Auguftus ípfead Agrippi& Me ccenatem fcribit, Magíltratum uero, quí mores cuíufg declarare,& aními morbum pate facerecredítur, Demofthenesínfignem nullum geffit, undenullum índeexperímentum fuí dedit:nam copijs quas cotra Philippum excítauít, ipfenon prafuit, Cícero ueró quz ftor in Sícilía,proconfulín Cílícía&Cappadocía,quo tempore,auariítía uígente, ducibus legatíszy uulgo furari fordidum, rapere non illícítum uídebatur;accípereueto prorfus re^ prehenfionecarebat,&€ quí íd faceretamabatur,fatís tum anímum opibus fuperíorem de clarauít, pecíment bonitatis íngens dedít, Romz ueró uerbo quídem conful. poteftate monarcha& díctator, uerum effe ín Catilína declarauít, quod Plato cecínerat, T'utas ma^ lis urbes futuras, fiín unum poteftas íngens,prudentíag;& íuftítía coiuiffent, Sed qua ftum Demofthenes turpiter feciffe fertur, Phormioni& Apollodoro aduerfarijs actío nes, clàm fumpta pecunía, fcribens; ad hzc propter regum largitiones maleaudiuít; tum eft corruptela Harpalícze conuíctus, Prímum, quid(i falfo ab obtredtatoribus, quínon pauci funt,haeciímpacta dícamus: Certé quód ad regum muneraultró& cum gratía data, Demo Demetrius. 228 1 Demofthenes refpícerenon fuerítaufus,nec erat hochomínís nautícare quzftü exercen tís)nemo arbítror negabít,De Cíceroneuero,quod edilís Siculorum, proconfulueró re^ gis Cappadocum,urbe ueró cüm eíjceretur, amícorü etíam rogantum munera reíecit,dí^ ximus fandudum,Exilíum íllí quídé turpe furto deprehenfo, huíc preclarü opus patríam álatroníib,.uíndicantí íncídít: unde cüm níhíl ille quod exilío praetexeret haberet, propter huncfenatus& ueftem mutauít,& lugereínftítuit,& decernerenulla de reuoluít, priufdi redítus decretus eí publícéforet.ExiliumCicero ígnauiter tulítín Macedonia defidendo, Demoftheníueró geftorü pracípua pars exilium fuít.INam dum operam Gracorü lega^ tís dedít,confutatís Macedonü,urbes concilíans,longé praftantiore Alcibiade Themiíto deq; cíuem,ín eadem cum íllís forte conftítutus;fefe declarauít, Iam eandé denuó reipub, caufam fufcepit,& eníxe Macedonem Antipatri oppugnauit, Cíceronem uero Lzlíus, cim Carfar confulatum ímberbís contraleges petíuiílet, conníuenté conuicijs íncefTit;& Brutus fcribens grauíterarguít, quod reipub.tyranníde moleftiorem aluíffet,quàm pepu lerat,. Anteomníaueró ab obítu deplorandum hunc putem,quandó homo fenex& nobí^ lítate clarus,à feruís furfum deorfum círcunlatus, mortem fugitando, czfores fuos fallere cuperet, qui ín eo tollendo,uíx momento naturam anteuertebant, à quibus mox trucída^ batur,In illo quanquam ad preces paulííper fefe demifiít,admirandum eft quód uenenum feruauít, tum quod eft ufus, quafí càóm deus ímmunítatem negaffet ,ad aram facratiorem confugíiens,& ex medijsarmís hoflíbust corrípíens fefe, crudelitatem Antipatri uideret, Demetrius DONATO ACCIAIOLO INTERPRET£É,; EXER E ATUS SEGERSEUSE R AECL AR AM meoíudicio prííci fapientes fententíihabuere, quí |cümrerum natura íngenti ftudío dilígentíagg perquirerent, ates fimi " *j les fenfibus effe dixerunt; hac pracípué, ut míhí uídetur, ratione com^ TS Mi"^ za H:",^ L 5' iT. G6. /$2/3 pulfi, quód eam djudícandi uim dífcernendigg potentiam, sque fenfi. ibusatdq artibus anímaduerterunt íneffe, qua ad percípienda contraría à prímis íncunabulís cunciís hominib, natura ínferuít, A t nos quand$ um 5-65 experientíaípfa,& horum phiílofophortü grauííTimo fudicio confírma^ tíín hanc fententíiadduciímur, ut exíftímemus artes atqj fenfus ín eo nó medíocríter con^ veníre,quód paríter dífcernere cotraría poffint, tamen alía ratione non parüdifferre arbí^ tramur, quód eorum íudicía nó ijfdem finibus termínantur, cümartes preter cognítione contraríorá,electionís quocg íudicíá habeant, Nam feníus et(iaibum paríteratay nígrum, amarum dulceq; percípiunt,no tamen fic ea díjudícant,ut alterum expetendü, alterum fu gendum eíTe di(cernant, Mouentur ením fuapte naturaàa fíngulís contrarijs qua fibi obij cuntur, omníaq; deinde eodem pacto quo ipfiantea perpeflífuere, ad ratíonís iudicium deferunt, Artes ueró cüm femper fint rationi coniunctz,ut utilía eligant, fugíantqg aduer fa prímum ea accuraté penfant qua fibí congrua funt, deinde& quafí longiore interuallo eaprofpiciunt,à quibus putant cauerí oportere, Medicina ením xgrítudíne, IVIufica diífo nas uoces ea tantü ratíone confíderare uidetur,ut melíus efficere contrarí& poíTít. l'empe fantía quoqg,tum fuftítía, ac prudentía,omníumartíum perfectiffimz, cognitionem non modó utilíü ac&óneftarü serum, fed earum etíi qua turpes& inutiles& iníuftae funt, ad fepertínereproculdubío putant, atg; eos quí uitiorum natura fe ignoraregloríant, uche^ menteraccufant, quafí rudes earü rerum quas maxímé decet uiros ftudíofos cognofcere, Quareantiqui Spartíatz cm fua fefta celebrarentur, confueuerütagreftes homínes quí appellabantur Helotz,quantü maxímé poterantad potum crapulamq; compellere,eosqy deínde mero íngurgítatos ín conuíiuía tuuenitadduciiubebant,utillí cernentes ebríorum turpítudínem, ebríetate uelutí rem deforme perhorrefcerent, INosueró nemine cortum^ pend& effe putamus utalíj corrígant,neg; hanc emendatíoné ciuilem, neq; humani, ned; libero dígnam effe azbítramur,Sed non erit fortaffe inutile ad exemplü rectam qj ufuendí ratione, duos autplures homínes ín mediíü afferre, quí cüm in gubernatíone maxímarum rerit uerfarent,fummaliícentía acíntemperantía ufí, famà fuz turpitudinis apud pofteros reliquere, Neq; profecto hocagere intédímus, ut huíufmodi uarietate ornado híftoría no ramyfferamus legentib,uoluptaté;fed quemadmodü Ifmenías ílle Thebanus dífcipulis fuís tam eos qui male, dj eos qui bene modulabant oftendés, dicere folebat, Hoc pacto,nó hà , P. ! ; ! LI I Spartiatat uiti antiquorà mof, Tw | | 1 | Í :] Plutarchi C autem illo modularí oportet, Atq ut Antígenidas íllebonos modulatores iuuenibus atbí trabat íucundíores eílefuturos,fí malos fuifTent alíquado expertí:eodé pacto nos alacrío, resforeexiftimo ad perfequendü melíorem uíuendi modi, fí flagitioforthomínum mo, xeshiftoría cognouerímus.Demetríj igítur,qui urbíá expugnator eft dictus,ac M. Anto, nij imperatorís uítà hoclibello coplectímur,qui uírí fententíaíllam Platonis maxíme fuis Platonis fe» moríbus comprobafle uídentur: Preeclara,inquit,íngenia quemadmodum uírtutes maxi tentia, más,eodem pacto uítía quoq; maxíma producere folent, Fuerüt ením ambo cüm fummis flagítijs,frequentí potui,acleuí(Timis amoribus dedítí,tum econtrarío liberales,benefici, acínre milítarí perítíffimí duces.Praeterea eandem propé habuerunt fortuná,cóm nonfo lüm íntotíus uítz curfu,nunc príncípatus& regna fint maxíma cofequutí, nuncuíce uer fa eade amíferínt, nuncex felicí rerü fuccefTu ín extremas calamítates ceciderínt, paulog; deinceps prater fpem ín príftína felícítatem redierint, fed etía extremze uítz actu fimilem pené fínemfoxtítí efeuideantur,cüm híc quídem ín manus hoftía uenerit, M,uero Anto níus ídem fít propé perpeffus, Antigono igítur duo ex Stratoníce Corrhzi filia fueruntfi Iij,quor&alterum fratris nomíne Demetríü, alterum patrís Phílíppá uocauit, Talís enim frequens eft fama: quanquá nonnulli Demetríum non Antigoni filium, fed nepotem ex fratre fuífTe tradunt, Mortuo nang patre, ac matre deinde Antigono nupta, Demetrium aiunt adhuc ínfante relictum,creditü effe Antigoni filium.Phílippus cüm effetpaucís an^ nís mínor natu quàm ipfe Demetríus,uita exceíTit,DDemetríus itacp etfí nó zequa patrí,pro Dentriu fr» ceratamen fuítítatura:formauero& pulchrítudíne orís adeó egregía,adeoq: praftantiut mainfigns,^ pictorumautfculptorum nemo fímílem unquam potuíffet effingere, Nam& gratíam fi^ mul& terrorem, tum grauítatem& manfuetudíné quandam pra feferre uidebatur: con, currebatqg; cum fuuenilíac elato uultus afpectu, admírabilis fplendorregía quadam dígní tate coníunctus:ítacp natus effeuídebatur ad ftuporem fimul& gratiam homínum concí^ tandam, Eratautem cüm per ocíum potus& conuíuía celebrabantur,& delícatíffimus& iucundíffimus omníumregum: cum ueró res gerendz erant, ftudío ac diligentía,tum in^ geníj magnítudíne cunctos alíos fuperabat, Quare Líberum patrem ímítari maxímé uí^ debatur,quem ex eo uehemeter extollunt,quód probé fcíret& bello utí,& pacem rurfus D exbello conficere, tum íucundítate fuauítateg; ingenij fibi mentes homínum concilíare, Fuítpraterea Demetríusamantiflimus Antígonipatrís fui; ftudio quocg matrís& patre obferuare uidebatur,eumqg magís ob ueram Íynceramq; beneuolentíam,quàm ob poten tíz magnítudínem uererí, Cüm alíquando legati quídam ab Antígono audirentur,reuer^ fusàuenatíone Demetríus confeftím ad patremacceffit fuccínctus telís,eumqy ofculatus propeuírum confedít:paulog; deinceps cüm legati habitís refponfis difcederent, alta uo^ cead eos conuerfusAntígonus,ó uirí,ínquít,nuncíate talem amícítíam anímíqy pietatem, qualem uídere potuiftís ínter Demetríum Antigonumq feruarí;quafi oftenderet,cóocor^ díam patrís cum filío, ftatus acregum potentíz maximü effe índícíum, Adeó ením regnü àcomunifandtai focíetatealíenü effe confueuit;adeoq; maleuolentíz& perfidíz pleni, ut maximo atqueantíquiffímo Alexandri fuccefforí ltandum íure fuiffe uideatur, fi cor^ pus fuum ínermearmatís filij manibus tuto comíferít, Verumenímueró huíus familiz re ges ínter quáplures Alexandri fucceflores foli,ut ita dícam,fuiffe apparent, qui hufufmo^ diperfidía& ímmanítate caruerunt, preterunum Philippum Antigoní, quifilium fuum necauít, Alij autem feréomnes quí maxímo íllí regífucceffere, cüm hoc uítio laborarent, nonnulli filíos,pleríq;matres,multí uxores ínterfecerunt.Fratrit aute clem quís referre poteft: Vtenímgeometrz petítíones,ficíllifratres necare fibi permittí putát,quafipetítío nem quandam regibus pro firmamento regni cóceffam, Demetríus ueró dj ingenuus ab inítíio,quamq; humanus& amícorü ftudiofus extíterít,ex eo coftare facile poteft. Mithri^ dates Aríobarzanis filius quí adolefcens moríbus& afpectu egregíus uídebatur, ob«tate & confuetudíné fumma erat cum Demetrio familiarítate coíunctus, colebatcj uchemen ter patrem Antígonum:dehocigítur adolefcente, quand nec effet nec haberetur etíá ma Antigotifom" us, obtaletamen fomníü no medíocrís Antigono eft orta fufpicío. V ífum efteifelatum nium,& pulchrum peragranté campum aureas mícas ferere, atcp ex hís auream fegeté primum orírí,paulocy deinceps nihil bi cerní praeter defectam paleam: perturbatum ígítur obhoc atc moeftum, audire quofdam fibi uideri quí dícerent Míthrídateín pontum Euxínum eíIeprofectii,auream meffem lecturum, Hoc fomnío cüm uehementer effet perturbatus Antígonus,filíum ad fe uocat,ac fureiurádo filentíd ei ímpones, fomníumq deíndeenarrans; oftendít fe omníno ftatuíífe anímo, ut omní fufpicione liberaretur, Ntitnen eme Demetrius. 319 1 demedio tollere, Haecutaudiuit Demetrius, incredibili eft moerore confectus atq; adole-. fcentem familiariter uerfante fecum, fibíq;(ut confueuerat) appropínquanie, nec alloquí audebat,nec uoce quícij exprimere, íuriflurandi accepti memor;ac fidei date patri ratio" nem habens, Seducto ígitur adolefcente alíquantultt ab amicís,ut uídit remotís arbitris fe folos effe relíctos,conuerfus ad eum,telí cufpide fcribebat in puluere, Fuge Mithridates; Hocquíd fibi uellet coníectans adolefcens;propinqua nocteaufugít ín Cappadocia, atq; flatím Antigoni fomníi perficí uídebat, Maximas ením Mithridates ac optimas confecu tus regiones,regit cenus quí deínceps Ponto impetítarunt,poft octaua fucceffione à R.o^ manís deftru&ü,pofterís tuísreliquít, Hatcigitur bone índolís Demetríj bonity ingenij, quo íllead manfuetudíne acíuftitiam fle&ebat,índícia fint, V erüm utínter elementa Em pedoclis contentíone aflídua diífcordíagguigente, femper ínter ea quz propinquiora funt maíor fíerí difTenfio folet, fíc ea tempeftate ínter Alexandtifucceflores affidué bellum ar^ dens grauius íntereos arfrí uidebatur, qui fe finibus cotíngentes tum rerütum locorum coniunctione quadam tenebant, V elutítuncaduerfus Ptolemzü euenicbat Antigono, | quícümínPhrygía moram trahens audiffet Ptolemzüé Cypro profecti Syríam depra| darí,urbesautfeducere,autui ad dedítíone compellere: aduerfus íllum Demetrium mifit duos fuprauigíntiannosnatü,& milítíam tum primü ín maxímis rebus egregicattrectan tem, Caterüm fuuenísadhuctyro patumd experíentía callens, uíro cogrefTus ex Alexan drí paleftranuper emerfo,ac multís magnísqy prelíjs fub illo uerfato;prope Gazà urbem pugnacommiffa fuperatur, Octo milliahomínum eo funt pralío capta;quíng; millia ca^ fa,tentoríü praeterea, X omne ornamentíü corporis regij Demetrio ereptum.Sed hzc quí | demPtolemzus unà cum amjcís quos przlío ceperat,ad eum remifit,uerba addens huma | nitatereferta,no deomnibus fimul, fed deregno& gloríaà magnis uíris effe certandum. Demetrius hís benígné receptis precatuseft deos ne díutius Ptolemzí debitor? fe effe per mítterent,fed facultatem quandoq darent, ut(imilem eí poffet líberalitatem referre, Aq obhanc cladem nó itaanímo affectus uidetur,ut fuuenes folent príncipió male fucceder» tibus rebus, fed ut grauís dux, quí multas fít fortunze permutationes expertus. Itacg fum mo ftudío properabat uíres reficere, urbes gubernare;armaac milites cogregare, congre B gatos exetcere,neqy quícquamomitrerequod adreparandum diífTipatum recentíclade ex ercitum pertíneret, Interea cüm hzc pugna ínfelicíter gefta nuncíata Antigono efTet; di^ xifleeum ferunt, Ptolematü prímo praelío imberbes fuperafTe,deínceps aduerfus uiros ít^ bipugnandum fore. Petentí pofthac filío, uthís utríbus quas habebat(ibi líceretrurfus cum hofte manü conferere,aflenfit paterne animum fpe confequende uíctoriz erecium;, audacíamqy fuuenís retardaret, lamq; eí non multó poftea congredíendi facultate oblata, itaeftíllaímpíeré ufus, utnec; fibi occafio ,neque ipfe occafionidefuiffe uideretur, Nam cim Ptolemzus fequundiís rebus elatus fibi perfuafiffet Demetriti ob recentem calamita tem fufceptam faciléextota Syría poffe depellí,aduerfuseum Cíllem ducem cum maenís copijsmifít, quem ímparatit ,hoftíumcqg aduentii mínímé expectanté fubító adortus cum omniexercítu cepít Demetríus, Septemhomíni millíaeo pralío capta ín manus Deme ttj uíua uenerüt, Magnapraeterea rerum pecuníarumey copíaínuenta,Q uibus omnibus uehementer lztatum Demetríüaíunt,nontam ob gloríam& fpolía adepta,quám quía fibifacultatem oblatam cernebat, qua Ptolemzobeneac praclaré de femeríto parem pof fetliberalítatem referre.Itaq; cüm pater fuis literis exoratus coceffiffetut hís omnibus fuo atbítratu uteretur, Cillem und cumamícis libentíanimoad hofte remifit. Hz cclades Pto lemzum pauló anté uictorem é Syríapepulít, Antigoni ueró quem forté hoftes ueluti ho mínem uictum contempferant, ín eíufde poffefTione firmauít, Atq incredibile díctu eft, quantafít fenex lzetítía elatus,ob hanc uíctoría manibus filij partam, Poft hec Demetrius cim ín fpem ueniffet eos Arabum populos qui Nabatziuocantur, fibi fubigendi, profe: Qus cumexercítu forté euenítut ínloca incíderetaquati expertía, parum abfuit quín ipfetotustg exercitus fiti deperíret, Cio tamenperículo cüm neq perturbatus effer, n cc txterrítus,no medíocrem admiratione barbaris prebuit, ftupentibus uíríaudaciam, an: mumg; conftanté ín talibus tamcp ínufitatís cafibus tolerandís,[s autem non amplius imo» rand ratus,populata regíone,feptíngentís camelis, omnísq; generís prada abducta, fefe fuumtg exercítü in locatuta recepit. Cüm uero Seleucusprímü Antigonioperain Baby^ lonie regnü perductus,deínde fuo ftudío uiribus auctís eó potentíze afcendifTet;ut iam mí Daretur locís Indiz propínquís,& ad earegna quz círca Caucafum funt, animü conuertiflet,fperans Demetríus pet eíus dífceffum defertam Mefopotamíá reperíre,traiecto re» * | Jus Hh n MB tmt M doi ' b L 4A JeNQa UT eda dee Plutarchi C pentéEuphrate,fubitoaduentu Babyloníd occupat,& ex altera arce(erantením due) ex, Demetrii Baby pulfo Seleucípracfidío, fuocg introduto, feptem delectorii hominü millia ín urbe confti, loniamoceupat, tuit, lubens deinde milítes ut ex eadem regione, ín quanon putabat ulteríus tem pus effe terendum,quacung poffentfecum abducerent, caftra mouít,iterq; ad mare couertít,Se, leucoftatum dífcefTu fuo firmíorem relinquens:fugere enim uifus eft, regione male mul, Ctans,tandad fe deínceps no pertinente, Statímq fibi nuncío allato, Halícarnaffum à Pto lemzo uehementi obfidionetenerí,rem in extremo perículo effe;raptím obfeffis fubfidig ferens, ex illius maníbus urbem eripuit, Cüm ueró profperé fuccedentíbus rebus, Anti gonus& Demetríus magnaíam anímís agítantes, níhíl tam arduü efTe atbítrarent quod Ad liberandam non ífeaffequipoffe confíderet,ad liberandam Girzcíam,qua Caffandrí& Ptolemzi fer Greaam profi- uiebat imperio, incredibili quadá cupidítate mentem couertunt, Hoc quídem nullíreges efcitur, necp íuftius, neq; gloríofius gefferantbellum, Quare pecunías quafcung poffunt ex bar^ baroríi regionibus cogregant,claffem ínftrui iubent, omnía deníg parant qua pertínere uidebantur ad exequenda hanc expedítionem,pro Gracorü libertate fufceptam. V erm confilío ínter fe habíto,undetantibellí gerendiínitíum fumendum foret, cüm cenfui(fent operzpreciü effe, ut ad liberandas Athenas omnibusalijs pofthabítis prímü accederetur, atcj ex eo quídam amícor& fuaderet Antigono,utfi eam occupet urbem, valídís praíidijs firmet;ac períndeut totíus Giracíz fundamentü cuftodíat; díxiffe Antigonü tradunt,be neuolentiam fibi femper uifum optimi regni fundament, ueríffímumcq prafídía effe, Athenas nunc quafí fpeculum totíus orbís, pauló deinceps ín oculis omniíü gentíumfua gloríz claríffimumfore infigne, Demetríus igítur talentis quínd, millibus,nauibus quí quagínta fupra cc colle&tís,no amplíus cunctandum ratus, cüm uerfus Athenas claffem direxifTet(hanc enim urbe tenebat pro Caffandro Demetrius Phalereus, arcemq; Muny chíam firmis prefidijsmunierat) curfum fuum tum prudentía,tum fortuna fuuante, quín to Caleri, Aprilísante Píreum nemine fentíente apparuit, Atheníenfes prímo hoftít ad^ uentu deceptí;ad hanc claffem fufcipiendam fefe parabant,exiftimantes effe Ptolemaí na ues, Pauló ueró poftea utperceperunt hoftes adeffe; repentino terrore quafi amentes fa^ Qi, ftatím ad arma conclamát;auxilía ferebant duces,omnía(ut par erat)pauorísactumuL D tuserantplena, Demetríus pertenebras occupatís faucibus portus cüm intus effetíngref^ fus,íam coram omnibus apparens, ex naui per caduceatore filentíü ab Atheníenfibus pe^ tijt. Quo quídem facto appropínquans illis, ac benígne alloquens ínquit, feà patre Anti gonomiíum,utbona cum fortuna Atheníenfes liberos faceret prarfidía hoftium expelle ret, legibus deníg illís ac moribus patríjs reftítutís, fuo tyrannorü imperio urbem libe: raret. Quibus uerbís multi fuerunt quí proiedtis armís Demetríü rogarentuté claffe de fcenderet, benefactoré acliberatorem patriz magnís clamoribus uocitantes, Phalereus, omnesi ij quí círca íllum erant;etfi nihilhorum qua pollícítus erat Demetríus,firmü fla, bilecy arbitrarentur futuri,tamen propter tam repentíná mutatione, fpe retínenda urbís abíecta,cedere uictorí necefTaría effe putabant.Itagy legatos ad eum míttunt,quíà Deme| trío benígné fufcepti;remiffitg(imul cum Aríftodemo Milefio;uno ex intímis paterníscg| amícís,ad Phalereü reuertunt,quem quidem cíues magís quàm hoftes formidanic,peten temq fibi tutó per Demetriü líceret Thebas cum fuis familíarib, proficifci, no modo non neglexit Demetríus, fed elóríam& uirtutem uiriin honore habens, diligenter curauit ut Thebas íncolumís perueniret, His geftís petentibus Atheníenfibus uturbem íntraret,no prius fe cíuítate Athenarum uifurum refpondít,quàámomni prarfidío hoftium expulfo,li^ beram penítus fecerit, Relíctís igitur qui Viunychíam armís machínísq;& omnítormen/ torum genere oppugnarent,ipfe ínterím ad liberandas Megaras,qua etiá Caffandri pra (idío tenebatur, cum omni exercítu profícifcitur, Sed cümaudiffet Cratefipolim muliere pulchritudine famofam degenté Patrís, quz olím Alexandro Polyperchontí dedíta fue rat,fuumcongreffum uehementer appetere,relícto exercitu círca Megaras,ad eam profe ctus cum paucís expedítís& manu promptiís,ijsqy iterum àferemotís,feorfum tentorium pofuít,ut celaret mulierem ad fe uenientem, Hoc cüm nonnullí hoftium refciuiffent,magnam occafíoné capiendi Demetrí& nactí, ad.eum aggrediendum proficifcuntur: tamqj tabernaculum prope peruenerant, cüm ís repentíno tumultu perculfus, fumptaraptím chlamyde fugam arripuítparumq; abfuit quín ob íntemperantía fuam turpiter caperetur. Hoftes ueró tentorío eius cum omni fupelleciile potítíabierunt. Poft baec occupatis Me garís cüm ín urbe díreptiones frequentes agerét milítes, Athenienfibus benígné pro Me garenfibus fupplícantibus,eor& precibus ceffit Demetríus, prafidijsg; deductis ibo ue i T uitate Demetrius. 320 $4 4 4 vitatem reliquít.Dum hzec Demetríus ageret,Stílbonís phílofophi fibi ín mente uenit,de Stilbon philoquo magna apud Megarenfes erat opínio,quód ín quiete& tranquillitate quadá fuum uí fophu, uendí mod conftítuifTe dicebat, Hunc ígitur ad fe uocatá rogauit Demetrius,an aliquid fuarum rerum fibí quí(quà miles eripuifletad hoc,nemo,inquit Stílbon: nemine ením uí dífcientíam auferente, Rurfus ín diíceffu fuo feruís omniü ciuium arreptís,cüm benigné adeum conuerfus dixif(et,Líberam ueftram ó Stílbon cíuitate relínquo:rectejinquitille, nullum ením feruá ín urbe relínquís, Deínde ad aggredíendam Miu nychíam quz aílídue fuerat poft diífceffum fuum obfidione perpeffa, cum omnií claffe redíens, prímo aduentu eam expugnauit,atcy hoftíum przíídío expulfo,fuog introdu&to,arcem euertít,Poft bec DemetriusAthenienfibus aífidué eum uocantibus cüm íd tempus opportuni effearbítra ietur,urbem eftíngre(fus,confeftimq; populo ín concíoné uocato,gratíffímis uerbís pa wías leges príftínamap libertate reftítuitzaddidíté preterea,fe omni ftudio curatu rü,utA^ thenas medímnüm frumenti centü quínquagínta millía,& materíze copía tanta,quanta ad centum fabrícandas tríremes fufficerepoffit,ab Antígono patre míttant, Athenfenfes igí tur Rempub.poft decímü& quintum anná quibus fub alieno imperio aníferant,benefl Árbene trzricio Demetríj liberatam accípiunt, Namáà pugna Lamíacenfíum,& eo praelio quodapud deliberateá Dé Cranonem cómíffum eft,uíqy ad illum diem quo Demetríus urbe íntrauít,nomíne pauco rum ftatus,re autem uerd tyrannícus fuerat domínatus;proptérímmoderatà Phalereipo^ rentíam, Hís rebus geftís,famaty Demetríj ubicg diffuía; cüm magnus clarusq;apud om nes gentes haberetur,ftatím ímmodíci honores Kante illud tempus ínaudití, quos popu» lus Acheníenfis e(decreuíthomine(ut plerung fít)corrupere, ínfolente mojleftuma& om» nibus reddídere, Primo ením tuleruntdecretá, ut Demetríus& Antigonus omníum re ges appellarentur,cum híantea hoc nómeri abómínaren£, quodab hís tantàüm qui Philip po& Alexandro fuccefferant, ufurpari folítum erat, alijs uero hequaquam erar comune, Hos praterea deos feruatores,& prafulem Athenienfem, qui certo quodam nomíne ap» pellari confueuerat, facerdotem feruatorü uocari iuflerunt, atqj eum fingulis annís con» firmantes,nomen ílliusín omnibus fuís decretís& fcriptionibus praponebanr,In eoau^ Ali. i tem loco ubíprím& é curru defcendít Demetríus,facrifícijs peractísaram locarunt.quani netrio, Hottores Deme trio cz Antieotto decreti, ? Demetrijtdefultorís aram appellarí uoluerunt, Decreuerunt praterea ut Antígonus& fizwtars Demetríus in peplo unà cum Ioue& Pallade intexerentur: ut duz infupertríbus, quar& alteram Demetríadem, alteram Antígoníademuocítarunt, fuís uetéríbus adderentur:at^ queeorum fenatuí,quí numero quíngentorum homínum contincbatur,centum accede» renthomínes, unaquag; tríbu quínquagínta fecum trahente. Non ptzetéereundum uíde, turíllud admírabile genus honorís quodacutifTimé à Stratocle inuentum aiunt,quí huíus Kalíorum omníum quíbus blandiri poffearbítrabatur,diligentiffimus fuit inueftígator, Tulítením decretá,ut legatí quos Athenienfesad Antigoni& Demetríum mítterent,facri uocarentur, ficut ílli quí cum patríjs facrís Olympum& Pythíam mítti confueuerant totíus Crece celebrítate,Suntautem& alía multa Stratocle per audacíam& impudentam perpetrata,illísqg(imilía,quibus Cleonem illum antiquá utí folítum tradunt,cüm po puloAtheníenfi fuís impudentiffimís adulatíonibus blandiretur, Habuit enim Stratocles Philacium amícam, quz femel cum eí capíta quedam ín foro em pra ín conufuíà artuli(fet, comitet ad íllam conuerfus Stratocles,Ea;ínquít,emifti ó Phílacium, quíbus nos reípub. gubernatores ludere confueuímus, Quodam quoque tempore cüm Atheníenfes pugn naualieffent círca Amorgum fuperati, praueníens eos Stratocles quí huíus calamitatis nuncíum afferebant,fumma celerítate urbem ingreffus, per Ceramícü coronatus tranfí^ uitfauftum afferens uíctoríze nuncíum: quo quidem extemplo epulum per unam quanq; tribum conftítutum eft,& facrifícía publíce fupplícatíonescg decretze, Pauló ueró deín^ «ps cüm uenífTenthí quí ferebantnuncíum fufcepta calasnítatis, atcj uniuerfus populus uno confenfu aduerfus Stratoclem uehementíus exar(iffet,ille tamen huncfurorem auda Ger impudenter(y fuftínens, Quid,ínquit, uiri Athenienfes uobís molefte intuli, fi duos dies fumma eftís mea caufa ín uoluptate uerfatiz Talís igitur erat Stratoclís audacía, Sed fuitprofe&tó iuxta Aríftophanis poétze fententíam,ígne calidior uenter, Q uídam ením al trlongéímpudeniior quàm Stratocles,tulít decretü, ut quotíes Demetrius Athenas ae híret.fufcipereturín Cererís& Bacchihofpítio,utqr illi quiín Demetrio honorando alios fuperaffet, tantum ex publícozrarío daretur argenti, quantum fufficere poffet ad collo» andum ín temploalíquod fuz liberalítatis infigne.Infuper ut menfis lanuaríus, utc primus ac nouíflimus díes menfis, tum deníg; ut Bacchí conuiuia ex Demetrij nomíneuo: Tl 2 Plutarchi € carentut, V erüm extempló pofthzc hi cafus fecuti funt, quibus obftupuerunt omnes, cüm nó forte, fed díuíno quodam numine euenifTe uíderentur, Peplum enim ín quoDe, metríus€ Antígonus fímulerant contextí, cüm per Ceramícum mítteretur, ingenti(uperueniente procella, medium fciffum ferunt;& círca aras illorum magná aconítt copiami ortam,cüm raro ín ea regione nafceretur:& eodiíe quo fefta Bacchi celebrabantur, omne pompam diffipatam peffundatamq fuifTe. Infuperob magnam glaciem uehementemg pruínam non modó fícus& uítesà frigore effe combuftas, fed maxímam quog fegetum partem corruptam, Quare Philippides cüm inimicus effet Stratoclís, hacaduerfusíllum ín comoedia protuli. Perquem combuffitpruínauítes, Perquem(cíífum ín mediope plumeft, Honoresdíuínos mortalíbustribuentem, Hocpopulum corrumpunt,non comoedia, Fuítautem Philippides fumma cum Lyfimacho familíarítate coniunctus, mul, tag per eum populus Atheníenfis beneficia fufcepità rege, Compellebatur ením rex ad hunchomínem diligendum ob fuos integros mores, uita probítate,ín eog; praciput vi ruümadmirabatur, quód cüm fecum uerfaretur frequenter, ab omní tamen aftutía& adu. latíone,quibus regie domus abundarefolent,quafíà perníciofa pefteabhorreret:itag; ani mum fuü índuxerat,ut quandocung fibíad bellum resq; gerendas profícífcenti occurre^ batPhilippídes, hoc pro bonoomíne haberetur, quafialiquíd faufta felixqy portenderet, V'erümalíquando rogatü à Lyfímacho, num alíquid fuarü rerum expeteret, refpondiffe aiunt;Solüm ó rex,nearcanorü tuorum quícquá mihi credas, Hos igitur quorum alter in fcena, alter ín concioneaffidué uerfabatur,ob naturze uítzcp díffimilítudíne non ímmeri^ to opponédos putauímus. Illud ueró genus honorís,cuíus inuentoréaíuntfuiffe Dromo clídem, adeó confuetudine moremq; homínum exceffit, ut monftrü quoddam uideatur, Decretü ením tulit Dromoclídes, debere Sphettíam tribum delocandis fcutís apud Del, phos,Demetríumqua(i oraculum quoddam confulere, ut hac fua fcriptione publicis fu£ fragijsapprobara íntellígi licet; V í[um fuiffe populo Atheníenfi, quód bene ac feliciter e^ ueníret,utelígaturex Athenien(ibus unus,qui accedens ad Demetrium feruatorem, po fteaquàm facrífícíaperegit,eum rogaretatq; confulat,quonam modo pié atqj optiméfum mac clarítate dedícatío facra ín Delphis agenda uideatur. Hi ígítur tot tanta'qy adulatio nes, quibus Atheníenfes fzepeerga Demetríum funt ufi, languentem uíríanímum míni^ mec blanditíjs repugnante facilé corruperunt, Sedhactempeftate ipfe Athenis degens uxorem duxít Eurydícen, mulierem Atheníenfem, ex claro Miltíadís genere ortam, qua olim nupta Ophelte Cyrenarum príncipi,poft obítum uírí Athenas redíerat, Hz nuptiz Atheníenfibus uehementer gtatz íucundzqy fuere, quód exíftímabant fummü honorem Athenarum urbítríbutum effeà rege,maxíimumq beneuolentíz(ígnum oftenfum,quo^ níam fibi placuíffet eam precipue cíuítatem elígere,ín qua regium coníugíum celebraret. Eratautem Demetríus magnoperededitus nuptíjs,adeocqy hís delectari uídebatur,ut mul tís femper uxoríbusuteretur, quarum maxímé ín honorehabuítPhilam,tum ob Antipa^ «rum illius patr&,tum quía per eam,fupra omnes Alexandri fucceffores,gratiam beneuo^ lentíamq fibi apud Macedonas cóparauít, Ad hanc ducendá íam fatís etate provectam, renuentem Demetríum cum effetíunior, compulit fuís adhortatíonibus pater,illud Euri pídís ín medíum ferens, Vbi eftlucrum,uxorem uel nolens ducíto: cüm fimiliter cadente uoce,uxoríte fubücito,díceret. Talis igit erat erga Phílam alíasqy uxores Demetríj amor. Verüm ín fumma rerum lícentía coftítutus, cüm uno eodemq tempore& fcorta& uxo res permultas haberet,adeó feuoluptatibus delítijsqy permíferatutíam effet cómuni fen tentía diuulgatum, omníü regum íncontinentif(imü effe Demetrium, Dum hac Athenis geruntur, nuncíatü ínterea Demetrío ab Antígono eft, Ptolemzum regem magna com parata claífe Cyprü nauigare, bellum ingens terra marity parare, omnía pofthabenda effe uttantí conatus hoftíum reprímantur, Quibus perceptis Demetríus, etíiex medío uícto/ riarum curfu feadnouam expeditione uocarí cernebat, tamen magnítudíne reí compul, fus neceffarió paruit confilío patris non finedoloregloríofum relinquens bellum pauló antétam libenti animo pro Graecorum libertate fufceptum. Itaqg Athenís decedens,ante omnía Cleonidem Ptolemzíducem Corínthum ac Sícyonem obfidentem pecuntaten" tauít,ut liberas íllas cíuítates dimítteret, Quo quidem renuente,no amplíus cunctandum ratus, cüm uerfus Cyprum claffem dírexiffet, forté Menela& cffendít Ptolemaei fratrem, quem przlío agereflus ftatim fudit fugauítqg. V erüm pauló poft cüm Ptolemaeus magno cumexercítu terra marícy parato obuia ei ueníffet,primo congreffu míne fuperba atqj tn^ folentes altercationes utríng funt facta, Ptolemzo quidem iubente Demetri antea ge er Demetrius. T à dere Graeciamqg repetere,quàm fuam extremam calamitatem Cofpíceret: Demetrío ueróà afferente,fe non príus Ptolemaeum é manibus diímíflurum,quàm ex Sicyone Corínthogi prafidijs deductis, liberas eas cíuítates relíquerít,Hoc belli tot tantísq; conatíbus utríng) fuíceptum,non folàüm hís regíbus quí íam ín aciem prope defcenderàt, fed reliquis quoq príncípibus ingentem íniecerat curam, expectatíonemá anxíam feceratob íncertum exí tum rerum,dubíumqpbelli euentü, Cernebant enim non de Syríaaut Cypro,fed quífnam maxímus omníü regum effet futurus, ín ea folüm uíctoría agi, Ptolemzus igítur centum & quínquagínta nauíbus collectís,inftructísqg ín acíiem,conteftím ad Menelaum fratrem nuncíum míttít,ut cüm uideat certamen uehementer ínílare,ín medío ardore pugnaé$a lamína fexaginta progrediens nauibus,hoftes à tergo adoríatur,ordínemq peiturbet.De metríus€ contrarío non ígnarus eorum que parabant ab hofte,decemtantü aduerfus illas fexagíntaoppofuít naues,easq; anguftü adítum portus,per quem tranfire Menelai opor tebat,occupare celeríter iufTít bic; confiftere,ut fiforté egredi Menelaus tentaret, etíinu mero ímpares,locítamen opportunítateadíutz exít& hoftíum probiberent.In promonto rijs deíndefínítímís atcp undiígy profpectantíbus mare; pedeftres collocauít, quas& ordi» | nemferuare íuffit,& longe latecy extendí, ut maíorís multitudinis fpeciem pra fe ferrent, Atcg hoc pacto omnibus terra mariq; ínftructís,cum relíiquís copijs nauibus centum octo gínta Ptolemaü ínuadit, Prímo cogreffu turbauít, deínde díffipauithoftium claffem, demum uehemétiorí impetu facto, fudít fugauittg.Ptolemzus ut uídít fuos pafsim terga da^ re; fetg effe omníno ab hoftibus fuperatü, quanta maxímécelerítatepotuít, fugaarrípuit, octo nauibus tantü fecutís uiri ueftígía quae fola ex tanta copia uix euadere potuerüt: re^ líquae uero omnes ín eo certamine períere, praeter feptuaginta, quz funt unà cum milite acremigeà Demetrío captz, Deíndecuüm uentí effetad portum, ubí ingens erat pecunía rum machínarumcg copía, qua ín nauibus oneraríjs feruabantur, tum magna quoq; foda lium mulíerumq; turba expectantíü fortaffe uíctorís arbitríum, extempló nemine aduer. fante,ín Demetrij poteftatem cuncta uenerunt.Inter hec Lamíam mulíere fua tempefta^ tefamofam fuifTe tradunt,quz praclaré tibijs cecíni(Te dícítur.HIaec prímo canendí modu landíg; fuauítate gratíam fibí apud homínes coparauit: deínde cüm fe ad amores amato» || rioscontulíífet, celebreeftnomen€ famam pulchrítudinis apud omnes gentes adepta, | Eouerótempore etíipriftínz dígnitatís lorem,quía íam annís grauís erat;abíecifTe uíde^ | retur, tamen uenuftate€ manfuetudíne quadam adeó fibí homínes concilíabat, ut fupra omnes alías mulíeres chara eflet Demetrio, ab illis etíá mulieríbus quas eratía anteíbat, non medíocriter amaretur, Pofthancnaualem pugnam Menelaus íam uíribus fuís díffi, dens,cüm cedere uictorí neceffariü effe putaret, Salamina prímó, naues deínde copíasdqp terreftres quafcunqg habebat,Demetrío dedít, Fueruntautem hz,mílle& c c equites,pe^ ditum x i1 míllia, FIanc uíctoría per feípfam claram atayilluftrem, clariore illuftrioremqg fecit fua pietate& liberalitate Demetríus; corpora ením hoftíum defunctorum magníficé fepelíri íuffit,& captíuos fine precío ullo dímítti, Armaturas infuper íntegras totügg cor^ pus tegentes,ducentas fupra mílle dono Atheníenfibus mífit.Pofthec Ariftodemum Mí lefíum ad fe uocatá, quanta maxíma celerítate poffitad Antigonum patrem accedere íuf fit, eícg referre hanc ampliffimam uíctoría partam,& fpolia adepta,ac omnía demum quz fuerunt poft fugam hoftium profperé felicíterqy fecuta. Is cüm adulatíon& quibus regíze domusabundarefolét,optímus effetfabrícatoratqg magifter, nunc ex hís rebus blandíen^ dioccafíone nactus, rem ínuenít quaín Antígonüt uteretur maxima adulatíone refertam, Nam cum é Cypro decedens prope eum locum ueníífet ubí uerfabatur Antígonus,íactís ancorís proculà littore nauím confíftere,& nautas omnes quíetent ac filentium agere uffit:ipfe deinde fcapham confcendens, cundis alijs quí fecum uenerant ín naui relictis, folus cotínentí applícuít, Erat eo tempore Antigonus ín magna folícítudine conftítutus, quód expectabat(utparerat) íncredibilí cura eius pugne euentü, qua íam fuerat apud Sa^ laminam commiífTa, cupiebatq; uehementer audíre quam fortunam Demetríus filíus ha^ buílfet,cüm fibi allatum eft uenifTe tunc, íamq; propéadeffe Aríftodemü IViilefium, nun» cíum à Demetrío miffum, Subíta reperculfus Antigonus, cüm uix feipfum domi conti: nuiffet,extemplo alíos atquealíos obuíam Aríftodemo mittít, qui cognítís omnibus qua illeafferebat, fumma cum celerítate ad fe reuertantur, Is autem cüm nil percontantibus teíponderet, tum lento gradu tacítusty ueníret, magís quàm unquam antea perturbauít Antigonum,atg incredibili urgenteanímum cura,cüm fe amplíus continere non poffet, uf ad fores cítato gradu obuíam Milefío acceffit, Illeuerà ftipatus frequentí hominum "NIE T. omedafem ÉoLania tibiceti, Demetrij mira liberalitas, MM utm i Plutarchi C turba, quz undiq reínouítate comota ad regíam confluxerat, ut prope Antígoni uenit, porrigens dexteram alta uoce exclamauit,Salue rex Antigone, pugna naualíregem uic mus Prolemeü,& Cyprum tenemus,& milítum captíuorü fex fupra decem millía& o&ín gentos ín manibus noftríshabemus.Exhílaratus Antígonus;Ettu per louem,ínquitfal, ue: íícautem nos torquere uoluift Milefie? par profecto referá parí, fero ením pramíum reportabis. Multitudo praterea quae íngens ibí couenerathoc nuncío percepto, tum prí^ müm Antigonum€ Demetrium reges magnís clamoribus uocítauit,& Antigonum faz, miliares futínfignibus regis extemplo ornarunt,& Demetríü pater díademate miffo re, gem perepíftolam appellauít. Haec cüm effent frequenti fama in Aegyptü perlata, híquí círca Ptolemeü erant,ne crederetur ob recente cladem fufceptá effeuehementer debilem mancumói factum Prolemzi ftatum,horum ueftíoía fecutí Ptolemaeü quod regem faluta runt uocitaruntgg,Hocígítur pacto Alexandri fucceffores híncinde díftrahebantur,alter alteríus títulorá zemulatione cómotus. Nam& Lyfimachus tum prímü díadema ferre in^ coepít;& Seleucus ín cófpectu quog Girzcorü,fi quando eorü audiebat legatos,íjs regijs infignibus utebatur, cümantea coram barbaristantü geftare folítus effet, Verüm Cafian, der cümalij autlíterís aut uoceeum appellarent regem, folus pené fuiffe apparet, quí hac inaní appellatione neglecta;príftiná morem feruauerit, Hacc igitur non modó nomína& habítá horum príncipá permutarunt, fed eos quog ín tantam elatíone acinfolentíam ex tulerunt,ut quemadmodum tragícihiftríones uocem& inceffum fimul cum uefte, fic illi uitam& mores unà cum habítu mutaffe uíderentur, Nam& ín regendis populísetauio^ res fuperíoresq; factíjnon modó uíolentía pro iuftítía utebantur, uerumetía faftum quen dam pra fe ferebant;priftinze humanitatis oblití,qua antea fiebat, ut populi quíetioríani mo feruítutéperferrent, Tantü ígitur ualuít unaadulatorís uox, ut hunc tam grauem mor bum tam& perníciofam peífiem, quahí reges laborabant, per uníuerfum propé fparferit orbem,Hec cum íta effent, Antígonus elatus ob res círca Cyprüfeliciter gefias, rurfus tot copías terramariq; aduerfus Ptoiemzü parabat,ut appareret eum maíus quàm unquá an tea agítare ín anímo bellum, Itacy extempló omnibus comparatis, nó ultra differre profe cione conftítuens,terrceftres copías fibi affumiít,maritímas Demetrío concediít,eumq fu^ D betpropeeamterramper quam ípfedudiabat exercitü,nauigare, V erum hz res tanto flu dio diligentíatg parate, qualem exítü habiturz effent, Medium quendam Antígoni fami^ líarem uídiffeperfomnium tradunt, V ífum enim fibíaiunt Demetrium ín currículo cum omníexercítu decertante, prímüm magna celerítate& uehementí contentíone certamen iníre;pauló uerà poftea fenfím pedetentimq defícere, demum ín ipfius curfus flexu adeo debilem ínfirmumtg factum,utfpirítü recreare uix poffe uideretur, Sequutü eft igíturpo ftea,ut Antigonusterreftres copías ducens multa perícula íncoómodaqy fubíret,& Deme tríus magna tempeftate íactatus) multis amíffis nauibus ín locaímportuofa cópelleretur, atcp ambo poft multas calamitates fufíceptas,uix díffipatum terra maricy exercítü dom um reducerent Erat eatempeftate Antigonusannos pauló mínus quàm octogínta natus; qui cümad mílítíá gerendam magnítudíne& mole corporís magís quàm fenectutecífetíam grauís X ínutilís factus,ín maxímís rebus gerendis tilioDemetrio utebatur,excellentí in^ genío uiro, ducecy íam fuafelicítate& prudentia claro, Eíus íntemperantíá quamaccuía bancomnes, zquíoríanimo fortaffequám decuít tolerabat, Illeueró uígente pacenunc Demnetrij uris círca potus atq; conuíuía,nunc círcaamores& omnís generís uoluptates, magna cum tm ingenium, pudentía uerfabatur, At cümbella gerenda erant, omnibus delítijs uoluptatibusq; poftha bitís,fíc moderabatur ingeníü fuum, ut mores fimul cum fortuna rerum mutaffe uideret, Cüm aliquando Demetríus ex quadam expedítíone domum reuerfus, fubitó ad patrem accurrens eum hilari uultu ofcularetur,díxi(fe Antígonttaíunt, Lamíam 6 fili ofcularíui^ derís:eo ením tempore íam díuulgatii erat, Demetrium Lamíz amoreuehementer arde re, Rurfus Demetríus cüm multos díes dediffet operam potuí,ac deínde prafente Antígo no quereretur fe molefto rheumate effe correpti, Audiuimus,ínquít Antigonus:fedillud quafo, T'hafiüm nean Chíum rheuma fuít: Quodam infuper díe cüm zgrotante Deme trío ad eum uífendum accefsi(Tet Antígonus, formofum puerü prope oftíum eius offen ditiíngreffus deinde thalamü, manuqyilliusapprehenfa cum uená tetígifTet, febris,ínquit Demetríus,utmihí uídetur pauló anté difcefsit;Certé,ínquit Antígonus,puerü ením nu perabeunté prope oftíum tuum offendí. Hzc igitur uítiaínocíofo Demetrío, cumingen tes uírtutes in rebus gerendís equarent,moleftoanímo toleraffe Antígonü credunt, bed Sothanummot, quemadmodum Scythe cüm magnopere fe indulfifepotuí cernunt, arcu ehondasput Demetrius. à fareconfueuerunt,utdiffolutum uoluptatibus anímüad príftínam contínentii reuocent: fic Demetríus càm nunc ín ocio uoluptatü arbítrío fe totum permítteret, nuncín appara^ tubelliomniü delítíarum oblítus ftrenuà operam nauaret, adeó uaríetatí rerum accomo^ dabatingeniü fuum, utlaborem atq; mollítiem, duo cótraría maxímé inter fe pugnantía, fupranaturz modum íunxiíle uideretur. V erüm et(iín gerendo bello dux egregius effet UN atq praeclarus,tamen ín claffibus, machinis, copijsq; parandís longé praftantíor habeba, M tur, tagy cüm expeditione alíquam fibi parandam efle cernebat, data opera ut ingens ma^ teríz copía fibíadeffet,círca naues machínascy fabrícandas íncredibilí arteatcq ftudio uer» fabatur, Magníigituraními uir non ad ínanes puerílesgy exercítationes ingeníum fuum conuerterat ficuti plerícy reges,quorüalíj tíbíjs,alij pícturze, nonnulli torno dediti,ín fervilibus offícijs aetaté agunt, Etením Aeropum Macedoné lucernas abacoscp perparuos, Exerdtiarephs cim ín ocío uerfabatur,fabrícarefolítum tradunt;& Attalum íllum qui eft Phílomater di^ quorundam lii» &us,non modó hyofcyam&& elleborum, fed etíam cícutam& aconíta, alíascg permultas balia, am uenenofarü herbarum fpecíes fzpíus plantaffe aiunt,& fummü ftudium curamq pofuit?| feutearum fructus ín tempore legerentur, Parthorü quoq reges in telorum cuípídibus y acuendís no delectari folüm, fed gloríari etíam folent, Demetríus ueró cüm machinís ín» ftrumentíscy bellicis delectaretur uehementer,adeó in hís conficiendís íngenío& arte ua lebat, adeoqíllíus operatam parua quàm magna ín fuo genere praeclara atq; magnifica e^ rant,utnon modo fumptu,fed etíam manu regía dígna uiderentur. V nde illud eft non mí nus ueré quàm eleganterdíctum, Demetríj opera magnitudíne fua etíam amícís ftupore, pulchrítudíne uero etíáhoftibus delectatíone folita eíle afferre, Atcy ínter alia memoratu digna,& naues duas,quarü altera fexdecimremís, altera quíndecíimremiís erat, ab eo con^ fectas aiunt,& machínas nonnullas míto íngenío pro expugnandis urbíbus fabrícatas: que quídem fpectantíbus hoftíbus,íncredíbilem admíratíone przbebant, V eluti Lyíima cho euenífTe tradunt, quí etfífupra omnes alíos reges ínímicus effet Demetrío, tame cüm ab illo Solos Cílícíosq; obfidente petíjffet, utfibiliceret fuas machínas nauesq confpíce^ reatq; deínde benigné concedente Demetrío,omnía opera confpexi(fet,adeó ftupefa&tü admíratumq; aíunt& magnitudine€ pulchrítudínem machínarü,ut fibi uifz fintnon hu ) mano,fed diuino quodam íagenío fabrícatae IR hodij quocy cümà Demetrío effent multo tempore obfidíonem perpefst;foluto deindebello eum rogarunt,utaliquas machínas fibi relínqueret,quafi quoddam fuz uirtutis fuiq; ingenij teftimonium, Eodem etíam bello ín | quoRhodijíímulerantcum Prolemzo focietate coniunctí, machinam quandam, quam urbíum expugnatore appellant,eorum moenibus admoui(le Demetríü aíunt;tali quídem figura atcp fpecie fabricata: Habebat ín prímís quadratà fedem, cutus unum quoddplatus Machina bellica inter fezquale,in latítudíné octo€ quadragínta, in altitudine fex& fexaginta cubítorum miroartificio à extendebatur, atq; à poftrema bafi ufcg ad uertíce adeó gradatím extenuaríuídebatur, ut Demetrio fabri cim infima fedes longé latior fupremo culmíne effet, egregía quzdà figura ex omnípro» cat. portione feruata refultare uíderetur, Intus praterea erant latebrz cauernzq; cóplures ad fufcipiendos milítes accoómodatz., Quá uero hoftes fpectabat, frontem patefactà habebar,| | atpundíg feneftellas tectas,quibus uaría tela poterant aduerfus hoftes fineullo perículo | iací,Erat praeterea fecundü unamquancqp fpecie pugna bellací(fimis uiris referta:& quod fupra omnía fpectantibus admíratíone praebebar,tanta facilítateagebat,ut cüm ftrepitum maxímü zederet,ín utram partem ínclínaretur, confpící míníme poffet, fed equalí utríng pondere íncócuífa rectag; moueret. Ad hocpraterea bellá duo funt ei ex Cypro thoraces | allatiferrei,quorüutercg quadraginta mínaráü erat.Eorum robur cüm uellet Zoilus fabri cator oftendere,íuíTitaduerfus illos trígíntapaffuü ínteruallo ex catapulta telum admittí; quo quidem facto,adeó firmiter uím telí fuftínuerunt,ut níhíl ibi relictü fit preter líneam quandam,que non telí cufpide,(ed penícillo potíus confecta uidebatur, Horum altero uí^ rum audaciífimü ac robuftííffimum omníü quí cum Demetrío erant, Alcímenü Epírotam eobello ufum fuifTe tradunt,folumq; arma duorütalentorü gefsiffe, cim alij uníus dunta^ xat talentíarmís uterent,eumq deínde Rhodi prope theatrum urbís fortiter dímicante ín medio ardore pugna cecidi(Ie,.In eodem ínfuper bello conftanter obfídíone tolerantíbus Rhodijs, Demetríus fruftra terendo tempus nulla rememorabilígefta, càm honeftà ab^ eundi occafíone quzreret,noua eft íníuría lace(Titus, qua aduerfus Rhodios magís quàm unquáantea íra exarfit. Líteras ením regíamqy fupellectílem à coníuge Phila míffam cüm Cpilfent Rhodij, extempló nulla fuz dígnitatís ratíone habíta, ad rege Ptolemzíi cuncta milerunt; mínímé ín hoc Athenienfium humanitate fecutí,quí Philippo Macedonie rege 4 —— 1 P Plutarchi C graueaduerfus eos gerentebellum,cum tabellaríos quí ad eum míttebant líterásqy cepit? talyft pictura ni mie pulcritudinis, D Treo yuucxse Denoclis pueri pulbritudo, ez caflitas miráda. ent,cund&is alijs epiftolís lectis,folit Olympíadis coníugis líteras íntegras atq intactas re^ liquerunt,easq; obfígnatas eodem pacto quo erant,ad Philippüremiterunt, V erüm pau lo poftea Demetríus fumma fibí ulci(cendi facultate oblata,pará memor contumelia nu per accepta, utgenerofum uírum decebat, magna liberalitate eft ín Rhodios ufus, Nam cum egregíam lalyfi figurà non omníno integrá,míra tamen arte Protogene Caunio de píctam,& ín quibufdam edibus publícís extra moenía urbís locatá cepifTet Demetrius, ex, templó Khodij preconéad eum míferunt,multís precibus fupplícantes, ut buíc praeclaro operí pro fuaíngenij clementía parceret, Quibus refpondiffe Demetríá tradunt, fe antea permílfurd parentís ftatuam deítruí,quàm talem tamq egregiüartís laborem íniuria ulla extínguí,Etením fepté annos ín hac fígura píngenda confumpfííTe Protogené aíunt,Ad, duntpraterea A pellem cüm ad eam uifendá accefsiffet, adeo admíratü excellentíam ope» rís,ut deficiente uocetacítus alíquandíu perftíterít: tandédixiffe, Magnü laborem& ad» mírabile opus gratías non habere, quae hocatq;alía quz píngunturab illo ufcp ad aftrafe^ rantín ccelogy reponant, Flanc poftea ímagíne Romam delatà unà cum alijs ígnís abfum pfit.Sed Rhodijs fortíter fuftínentibusbelli, cóm Demetríus abeundi occafione quare, ret,forté Athenienfium legatíad eum uencruntrogatü,utdíuturna obfidione Rhodios lí beraret.Quibusaudiítis,foluta ftatim obfidio eft,ac Rhodij prxter aduerfus Ptolemzi, ab Antigono& Demetrío in focíetate recepti, Inter hac Caffander per dí(ceffum Deme trij occalionénactus,cüm ad obfidendas Athenas magnis copíjs accefsiffet, Athenienfes ingenti celerítate certiorem Demetríü reddunt, quanto in perículo res eorum fint, eumQ rogant,ut quamprímum opem& auxilium obfeffzcafferat urbi, Quibus perceptís,Deme tríus extempló omnibus rebus poftpofitís, magno cum exercítu& tercentum trígíntana uíum claífe aduerfus Caffandrü profectus, die noctug non íntermíffo curfu cüm in Atti» cam perueníffet, non modó exomniregíone Caffandrum expulit, fed etíam fufum fuga^ tum ufq Thermopylas eftperfecutus; Heracleamqy deínde fponté dedítíone facia in po teflatem recepít.Fueruntetíam fex Macedonü millía;quíhac uíctoría motí,ad Demetrii perfugerüt, Repetens deinde Athenas Demetrius,omníbus Gracís qui íntra Phylasuer fabantur liberatís,atcs ijs qui auxilium tulerantin focíetaté receptís,Phylím& Panacium, quz quafi duo propugnacula Attícz íimmínebant, ualidísty fuerant à Caffandro munita prafidijs,celeríteropprefsitpopulogy Atheníenfi reftituit, His geftís Athenienfes etfian tea fupramores,fupraqy confuetudíne omnía tribuíffent Demetrío, tamen nullum confti tuentes adulatíoni modum, zdem poft Palladís templum eí ín hofpítium conceffetunt,in qua und cum uírgíne pura hofpes uerfabatur íimpurus, patrís ueftigíanequaquá fecutus, quíaliquando cum audí(fet Philippá filium ín quadam domo,ubi trestuírgínes moraban tur,hofpítío effe fu(ceptá,no obíurgato filío,fed eo quídiftribuendis hofpitiis domíbusq; preeratad fe uocato,prafente Philippo ficinquít: Nónne ex tam parua tamq;angufta do mo filium meum deducís? Atq; hocpacto filio permutato, omné occafíoné inferenda ín^ furíz fuftulít.Demetríus ueró nulla dex Palladís,quam etiá fororem maíoré natu fibí afcí uerat, ratione habíta, tanta eft turpítudiue dum ín eaarce degebat, ín mulíeres urbanas& adolefcentes liberos ufus,ut tum maxímelocus ille purus uideret, cüm ís folüm cum fcor tís illís, Chryfide,& Lamía,& Deme,& Antícyra uerfabatur, Sed multa alía funt,quecum fineígnominíaac dedecore claríffimz urbís natrarínon poffint,fpontéá nobís ín przfen tía omíttunt, Democlis tantüm temperantíd,eximíam incredibilemq; uirtute, quía digna memoratu fuít,nonuífum eft(ilentio prateríre, Is erat puer adhuc ímberbis adeó egregia atcy preftantí forma, ut ex pulchrítudine fua nomen adeptus, Pulcher Democlesab omní bus uocaret, Hunc Demetríus cüm neg; precíbus neq mínís potuíffetund ín defideríum fuum perducere,femeloccafione temporis nactus,quo puer publícam paleftram ac gym nafium fugiens,priuatü quoddam balneü íntrauerat,eó confeftím accedit,folusq; íngref^ fuspuerü inopínanté aggredítur, Illeueró utuidit fibi foli& puero talem uím iníuríamqy afferrí,nullum aliud refugium habens,repenté fublato lebetís tegmíne,in ferente balnei aquam fefe proíecít, atqj eo pacto morteuoluntaría fe à uíolentía& fcelere Demetríj uín^ dícauít, fua ínnocentía profectó indigna, patríaueró&€ pulchritudine fuadigna perpet^ fus,Sed illud Celenetí neutiquá huíc fimilefuít,qui cüm pater Cleomedon ob illatam fibi mulctá quinquaginta talenta reipub.deberet,líterís à Demetrio acceptís, quibusà popu lo Atheníenfipetebatuthanc mulctà Cleomedontiremítteret,non modó fuam turpítudi nem díuulgauit, fed maxímá etíam ín cíuítaté perturbatíonem índuxit,[Nam cum Ame níenfe ——————— Demcetrius. 3 y nienfes his receptísTíterís, Cleomedonteq; omní pcena liberato,decretü tulifTent, nemíns ciuium lícere epíftolaà Demetríopofthac populo Athenienfi afferre,percepifTen: q deín degrauíterex hocoffenfum effe Demetríü, extempió poenítentía ducti non modó decre tumíllud derogarunt,uerumetíá eorum quí illiusreí ínuentores fuerant,alijs necatís;alíjs inexílíum pulfís, nouum tulerunt, quod fuíthoc pacto frequentí populo approbatü; V i fum effe populo Atheníenfi, ut quodcung rex Demetríus iuberet, hoc& aped deos fan&um,&€ apud homínes íuftum haberet, Cum ueró quídam uír bonus delírare Statoclem dixiffet talía ferente decreta, ad hoc Demochares Spartíata, Delíraret, inquit, Stratocles; nifíhoc pacto delíraret:multís ením fuísille adulationíbus profuit. Atc ftatím de hís accu fatus Demochares,fíneulla mora eftín exilium pulfus. T'alís igitur erat Atheníenfium ui uendi modus, eo tempore fané, quoilli€ tyranni prafídía ex urbe deducta,& libertatem [ibi reftítutà putabant. Inter hec Demetrío ín Peloponefum profecto, cüm efus aduentá non expectarent hoftes,fed eo appropinquante fugam arríperent,urbes fine ullo certamí ne tradebant, Itacg& líttus quod Acte uocant,& Argos, Sícyonemqm, tum Corínthum, atqj Arcadíam totam,praeterquá Mantíneam, íngenti celerítate occupauit, ac ijs qui prae^ fidío eranttradítís centum duntaxat talentís,fiíneulla mora ín libertate reftítuit. Celebran tibus deinde fefta Bacchi Argiuís, non modo íntereffe, fed etíam przeffe Demetríusuo^ luít.Itagp prínceps certaminis factus unà cumalíjs Gracis lztitíaagens, Deidamíam Pyr^ thífororc,ac A eaci regis Molofforü filiamconíugem duxít.Sícyone indeprofectus,cuüm perfaafiffet populo ut ea urbe relícta cómodíorem prope eand& urbem habitarent locum, extemplo nomíne permutato, eumpro Sícyoneappellarí Demetriadem íufsít, Poft hzc inIfthmo cómuní concilío celebrato,populí quí ibi frequentes conuenerant,ducem Gre cieuno confenfu Demetríü appellarunt, uelutí Alexandrü atqj Philippum antea uocíta^ uerant, quíbus íllefehaud paulo melíoré exíftimauít regem, prafentifelícítate, rerumqg potentía elatus, Nam cüm ab Alexandro nemíní unqua fít rezim nomen ereptum, neq fibipfitantüm affumpti, ut feregem appellaueríttegü, fed multís fintab eo regna, non^ nullis regiae dígnítates conce(Te, Demetrij ínfolentíà quís non fure míretur, quícunctís Demetri ipfo» alijs neglectís,nemíné prater fe&& Antígonü patrem,appellabat regem? Quinetía eo coe^ lentia, B tuubifrequentes cópotatores conuenerant, cüm hífupra quos foci caufa effundebatmerum,alij Demetríá regem;alij Seleucum elephantorü príncipe dícerent, alij Ptolemzeuim przfectum claísis,alij Lyfimachü cuftodem gazz,alij Agathoclem ínfulará domínum efz feaffererent, gaudebatuehementer Demetrius, cümalij alijs nomínibusuocarent, fe fo^ lum effe quem appellarent regem. Sed hzc cüm ad eort aures perueniffent, cunciís alijs banc ícurrílítatem ueluti rem ínanem derídentibus,folus Lyfíimachus erat quí(cüm eunu chíapud illos regíe fupellectilis curam habere foleant)grauíter ferre uidebatur,fe gaza cu ftodem,uelutí eunuchá quendam uocítarí, A ugebat praeterea hanc indignationem fuam perpetua quadam ínímicítía,qua femper Demetrío fupra omnes alios fuit ínfeftus, Qua» reín contumelíam ei obijcíens amoré Lamíz, nuncprimum à fe uifam dixít meretrícem defcena tragíca exeuntem, Adhoc Demetríus: Meretrícem, inquít, Lamíam magís effe modeítam,quám coniuge eíus Penelopen, Poft hec Demetríus cüm reuerteretut Athenas,pauló anté epiftolam Atheníenfibus fcripfit,qua oftendebat fibí effe in anímo cm iL. lucperuení(fTet,omnía eorü myftería fíne mora ulla percípere, atqj etíam ea quz fuprema apudillos habentur,íntuerí.Hocautem ea tempeftatenefas acfceleftum erar,& ante illud tempus ínaudítit, Nam parua quídem myftería menfe Nouembri,magna ueró menfe Iu^ Mos Atbetietr nío celebrarí folíta eranttatqg inter hec& ílla que habentur fuprema, quíamagna cum re- fiumcirca nofi uerentía ea homínes intuentur, faltem uníus anní fpaciü íntererat, neg eaadiríanteillud ria. tempus licebat, Atueró lectís Demetrij líterís,cüm res ín confultatíoneueni(Tet,unus tari tm Pythodorus,qui facras tenebat tedas,aufus contraría uoluntatí Demetrij fententíam dicere. Sedín tanta formidíne urbis parum ualuít optímiatcg fanctífsimi uiri confilium: nam Stratocles confeftím tulit decretum,ut menfis lanuaríus,qui tuncprafens erat, No^ uember uocaretur:atqp eo pacto quafi legítímo tempore, parua prímum myftería oftende runt Demetrío:poft hec rurfus lanuaríü,quí erat faftus Nouember,Iunium uocítarunt, flatimg; eídem magna myftería,tum etíam ea quz habentur fuprema,ut percipere atqj ín» tuetí fuo arbítrío poffet, permiferunt.C)uare Phílíppídes Stratocle accufans, Híc,ínquít; íntegritannü ín uníus menfís tempus coégít. Etde hofpitío Palladis à Demetrío polluto; Nemo, ínquiít,impurus ín urbís arce fufceptus, facri uírgínís domícilía fcortís copotato» tibuscg referfit, V erá cüm multanefandafcelera effentin ea urbeà Demetrio erp etratas 7 A—nunL s 0l hà | p. ! ! 1 , c Boccboris iudiciunt, Toevidlz D Plutarchi uz omné cíuítaté dolore moeftitíagg repleuerát,illud pracípué grauíter Athenienfes of, endít, quód cüm ílli ducenta quínquagínta talenta magna celerítate iuffu Demetríj con, gregata ad eum detuliíTent,confeftím omne íllud argenti Lamiz,ac caeteris fcortís ad fu, cum mundumt muliebre dari Demetríus íufsít, INec tam detrímentü atcgíncomodum, quàm reí turpítudo,qua rex dígnítate urbís aípernarí uidebatur, moleftà Atheníenfibus fuit:tquanquanonnulli funt qui hoc ín Theflalos, no in Athenienfes factum fuifle dicant, Lamía quogi no contenta Demetrij curpítudíne, preter nefanda illius facinora& ipfa eó impudentíz uenerat,utà multís pro ínftruendo conuíuío regi, pecuníà extorferít, conui uíumq deínde& magnifícentíaapparatus, X epularü uaríetateadeo fplendidü celebraue rít, uta Gilyceo Samío mandatü fít memoríz líterarü, C)uare Comícorü quídam pernície ciuítatís Lamiam, Demochares auté Sobius Demetríü, quía fibi adeffet lamia, fabulam uocítabat.Hancíam omnes non modó coníuges,fed etíam pellíces, càm uiderent Deme, tríum eius amore pracípué deperíre;pluracy illius ij omniü aliarum gratía agere, comuni quadá fententíaoderant, Cüm ueró alíquandolegátís ad Lyfímachü mífsis ille ocíti agens pugná enarraret,quam olímab Alexandro rege coactus cum ferociílímo leone commife rat,atqy cícatríces oftenderet ex unguibus íllíus fera ín brachíjs cruribusq relictas,riden^ tes legatí,X fuum quog regem díxerunt graues fere Lamía morfus in collo geftare. Sed mírandü uidetur, Demetrii prímó afpernatáü coníugíum Phila ob ztate illius ad fenedtu^ tem uergent£, uixcg à patre compulfum ut eam coníuge duceret, deínde amore íam fene. fcentís Lamíz fuperata,tandíu tamq; effrenata mente mulíeré arfifTe, At fané ín conuíuio quodam canente tibijs Lamía, Demo qux uocabatur Magna, ínterrogata à Demetrio, quid fibí Lamía uideretur; Anus,ínquít,O rex, Rurfus càüm fecunde afferebantur menfz, ad eam conuerífus, V iden aít,quanta mihi Lamía míttat"Ad que Demo;Plura tibi à matre meamíttenturó rex,fi cubare cum illa uolueris. Memorie quoq traditi eft quandam fen tentiam quam Bocchorís iudicíá uocant,hoc pacto redarguti fuiffe à Lamia. Adolefcen tí cuídam ín AegyptoT Theognidemamíca ardentí,cümiíllaab homíne quem fui amoreír retítá uidebat,multü aurí quotídie peteret,forté euenit, ut cüm adolefcenti uifum ín fom» nío e(fet cum ea mulíereuerfarí, omnís ílla cupidítas qua antea uexabat extíncia penitus fuerit, Quod quídem ubíanimaduertít'heoguídes;ob líbidíne eíus expletam mercedem peteasab íllo,cum fibí negaretut, adolefcenté ín íudicium traxit, Audíta hac cotrouerfiía, Bocchoresfubitó homíne íuflittantum numerati auri,quantü ílla petebat,íinuafe quodam afferre;atqg deinde fuís manibus,fpectante mulíere, aurü híncinde uerfare, Debereenim cenfuit, quemadmodum adoleícens concupizz rei opinionem habuerat,fic mulierem exoptatíauri umbram imagínemqy referre, Hoc íudíciía Bocchorís ut iniquü atq íníuftum earatíone damnaífe Lamíam tradunt, quía cüm illud íomníü adolefcentís defiderium fu ftuliffet,nontamenauriumbra Theognídís cupiditate reftínxerat, Hzc ígitur de Lamia, Verümfortunz ac res gefta huíus quem defcríbímus uiri, ínfelíciter poft hancprofperi^ tatem fecutz,noftram hanc hiíftoríam quafi de comíca fcena in tragíca permutarunt, Con iurantibus ením aduerfus Antígonü reliquis regibus, acín unum omnes fuas redigenti^ bus uíres,maguítudíne reí motus Demetríus, é Cirecía difcedens ad patré Antigonüue nít,ut comuni confilío deratíoneímmínentis belli agítaret; quem cum coperi(Tet fupraz^ tatem fuam íam confectam canítíe exercítü parare, torumcg anímo& mentead bellum ef^ fe conuerfum,uehementíus dj antea ftímulo patrís adíuncto,bellieerendií cupiditate exat fit, Verüm Ántíigonum omníü regum eo tempore maxímáü facile potuífTe credunt,& fibi & Demetrío filio prímü locum,prímamg; dígnítate feruare, fiíínfolentíam fuam modera ri,fuperbíam uíncere,X leníori uti uoluilfet imperío,Sed uír naturaafper,& fecundis re bus elatus, cüm non mínus uerbís quàm re cunctís hominibus effet moleftus, incredibile omníum gentium erga fe odíum cocítauerat,€ ín prefentíbello omnes regesad machi nandam fibí quacung ratione pernícíé íntentos uehementíus exacuerat,cum hacconfpí^ ratíone percepta, fe eos uelutíaues quz legere feminafolent, uno lapide atqj uno clamore perturbaturü dixiffet, Congregauerat am Antigonus fupra feptuaginta pedítá, dece equí tum míllía,elephantos feptuagíntaquíngs cüm exaltera parte hoftes quatuor& fexagín ta míillía pedítii, equítes quingentos fupra decem millía, elephantos quadringentos, cur" rus centum uígíntihaberét, Hoc pacto copíjs utrínc; omní ftudio coparatís, Antígonus cüm prope hoftíi exercítü pofuiffet caftra,ccepit uaríjs curís ac perturbationib.angi:uol uebat enim anímo magnítudíné reí,& propé ínfítantís prelij euentü,nec fatís(cíebartímen dumnefibí magís an fperandá foret,cü uincedi cofuetudo&opínío exrecetí profperitate ínnata, Demetrius. 334 j innata, fpem fibiac fiducia confequendzuictoríz facerent:& ex altera parteíngeníum ui rimultarü rerum experíentía callens,acprobé fciens condítíone fortune, que crebrísmu atíonibus gaudet, metum fíbí folícítudinemáafferret.Itag; cüm ín alijs certamínibus fo lus eíferalta uoce& fuperbis fermonibus utí, nunc mordendo aut afpernando hoftem, nuncaudacía fuam íactando,tunc quidé magna,ut apparebat,urgente anímíü cura, quafí futuram calamítaté profpíceret,preter confuetudine ín affidua cogítatíone ac filentío per fiftebat, Multa infuper alía ea tempeftate facta ab Antigono uadunt,qua antea fíerí mini^ meconfueuerant. Nam& filium Demetríá,quafi íam de alía uita cogitaret, unfuerfo fpe» &ante exercitu fucceíIore conftitui(Te afüt,eumd deínde ín centoríü adduxifTe, arbitrisqs remotís multa fecum effelocut&. uod profecto non mediocrem admíratíone cunctis mí litibus praebuít,cüm raro anteaaut nunquá pene cum illo fermones confetrre,aut cómuní carearcana folítus effet,(ed contentus íudícío fuo, quz fibi uidebantur gereret,& quibus vellet utere£,& confilíaagendarum rerum fpretís aliorü fententijs fecum ípfe folus agita» ret, Vndememoríz prodtti eft, Antígonáüaliquandoá Demetrio adolefcente rogatum, quando reueríurus cum exercítu foret, turbato uultu filio refpondiífe, An times íolus ne tubarum fonítü audírenon poífis:Sed ad hanc Antígoni curam nónuila praterea eo tem poreaccefferant,que malam adueríamty fortuná portendere uídebantur.NamD emetrío uifum in fomnío eft,feab Alexandro fpiendídísarmiís inftructo Íntertogarí, quodnam fí^ gnum adfuturá pugnam fuis teffe: amg praeberent: fet Iouem refpondiffe atcp uíctoríáz itum Alexandrü dixiffe;ad hoftes& ueftros difcedam. Antígonü quodpaiunt cum ínftru^ Gaphalange tentorío effetegreffus, offenfo pede ín os toto cum corpore corruiffe,(ub» leuatumG deínde fupplicibus maníbus ad ccelum extenfis deos precatü efle,utuícioríam fibi uel mortem potíus ij turpem fugam praberent,Atcqy ftatim poft hec in aciem defcen^ dunt,fignocy utríng dato prelium ab omni parte coníerebatur; atc; omníum oculos aní^ mosq; occupabat certamen, cüm Demetríus cum robuftifTimo agmine deleciorum equía tum quos ipfe duciabat ,ín Antiochum Seleuci filium impetum fecit, quem fufum fuga^ tumá certandí ardore X cupiditate uíncendí ufqueadeo eft perfecutus, ut cüm uictoriam immoderaté confequí uellet, eam omnino amíferit, Nam poftea à perfequendohoftere^ uerfus,pedítum agmen quod ipíe fuís equitibus tutabatur,ab hoftibus círcumuentü inue nit,nec fuuareillos potuit,necín tempore fubfidium ferre, Etením dum ipfeperfequebatur Antéochum,ínterea quí prope Seleucü erantcernentes phalangem nudatam prefídío equítum, antequa eam aggrederent, círcunducereagmen cceperunt,& quafi inuadendí fpecieperterrere, Quo quídem facto, magna pars cüm feab hoftibus circunpentà,X dif^ ceffu Demetríj omni prafidio fpoliatam uideret, pontefuaad hoftemm igrauít, reliqua ueró cüm ímpetum fuftínere non poffet, in fugam uerfa, Atg; extempló poft hzcíngens hoftíum turba uelutí procella quaedam in Antígonü ferebatur, muitiq; eum folum pete bant, Cüm quídam ad eum cóuerfus,uírum rogauít ut faluté adípifceretur fuga:íftí ením, inquít,tepetunt,confulas quzfo falutí tuz Ó rex; Quid, inquít Antigonus, iftíde mecogiant? Veniet Demetríus€ mihi auxilíá feret, Sed ín tanta celeritate fruftra implorante lubfidium filij, cüm undicp círcunfpiceret, Demetri& uocans, fuperueníentes ínterím ho^ iles fenemaggredíuntur, ac fepius repetítü confoffumq telís interímunt, cunctís amicís cpeffentíbus fugam,preter Thoracem La rí(Tzü,qui folus prope mortuí corpus perman fit, Hoc ígitur pactofíníta pugna, reges quí fimul cófpírau erant,amplí(fimam uictoríam confecutí, omneregnum Antígoníatgy Demetríj quafi uaftum fcíndentes COrpUS, ínter fepartíuntur. Demetríus uero quíngy pedítum& quatuor equítum míllibus quanta ma^ ximé celerítate potuít fuga accepta, cüm Ephefum perueniflet, fufpício fuit neuírob re» centem cladem fufceptam pecunía índígens, celeberrímü íllud templum ínuaderet ac dí» tiperet, Atueró ipfe etiam uerítus netam fceleftum facínus fe ínuito fui milites perpetra^ tent,confeftím ex ea urbe migrare conftítuít, Itacg ídoneam nactus tempeftatem, milites tquítesq; naues confcendere fubet,curfumq fuum uerfus Girzcíá dirigit, eo animo utan ttomnía profícífcatur Athenas, quam quidem urbem fuís calamitatibus unicum putabat efe refugium. Etením ibí naues atque pecunías uxoremq Deídamíam relíquerat, fibíg; perfuaferatín quacunqy fortuna fua,etíam fi cetera deeffent, nunquam Athenienfium fí^ dem fuís rebus defuturà. Sed hac inani fpe Gracíam repetenti, cüm prope Cycladas per^ ueniffet, Athenienfia legatí obufam ei fiunt,mandata ferentes longéab fua opíníonealíe: nà: populum ením Atheníenfià(quoniam ftatuíffet nullum ín cíuítate fufcipiendum re^ &m)hortarí Demetríü aiunt,utab urbe Athenarü abftinere uelít: Deidamíam ueró fe talí Antigottus in» terficitur. munitas. Plutarchi C cum honoread eumremíttere, qualem Athenienfes dare,& uxorem regís Demetríj con, gruum effetaccípere. Hís expofitís mandatís, repenté ranta íra índígnatíoty regem ínua, fit; utpené de fuo ftatu mentem dímouerít,Nam etfi regno,patre,exercítug; amiffo, ex flo rentíífimo ftatu uno przlio effet in extremá pene calamítate deiectus, tamen fecum repu. tans fortunz uím, Martemq; comunem,alía quidem aduerfa tolerare conftanti anímo ui^ debatur;at ueró hzc inopínata deceptio,qua fe preter fpem ab Atheníenfibus& fpretum & derífum efTe putabat, incredibile dictu eft quanto doloreanímü uírí moeftitíag; repleue rit. Quapropter meo íudícío non parum hi príncipes regescqy falluntur,quí excellentiiho norum à populis fibí tributa, maximü beneuolentíz teftimoniü, fírmumgp fuí ftatus prz. fidium putant.INam etíi fpontefua& beneuolentía quadam ad decorandos principes mo ueri populíuídeant, ducuntur tamen pleruncy metu, cüm tam íj quí oderunt, quàm íj qui amant,profequí honoribus príncipes foleant, Prudentes ígítur uírí&C optimi rerumpublí carum gubernatores,nó tam laborant ut ftatuas,uel decreta, uel honores díuinos à popu lis confequant,quám ut meríta fua€ res eorü gefta: quammaxímé dígnze honoribus fínt, Demetríus ueró magna(ut fibi uidebatur)ab Athenien(ibus accepta íniuría, cüm non(ibi ulcífcendi facultates adeffent,expectans comodíora tempora ccepit de populo Athenien fi modefté loquí,necullum alíenat( animi índiciü prz feferre, Sed petens ab illís ut naues qua reli&z in Pírzo erant, é quarum numero una tredecímremís continebatur, fibired, derentur,concedentibus Atheníenfibus,hancaccepít claffem,& quanta maxima celerita te potuítín Ifthmum traíecít.QQuó quídem ubíiperuentü eft,comperit res fuas quotídiein deteríoré locum adducí,cüm eíus praefídíaundíg pellerentur,X oppídatine ullo certam ne ad hoftes defícerent.C) uare noua uoluens animo,cüm Pyrrhum ín Girzcía relíqui(let, ipfe cum omníclaffe in Cherronefum profectus, Ly(ímachi regnum ínuadit;nec multum temporis elapfum eft,cüm augendo quotidie fuas uíres,exercítiinon contemnendum pa^ rauerat. Neq hocrelíquís regibus erat moleftum, quía Lyfímachum ob maximam elatíonem nímíamq potentíam comuní quadam concordía oderant, V erim pauló poft melio ri Demetríoafpirante fortuna, accídít ut Seleucus cüm cerneret Lyfimachum duas Ptole mzi filías,aliam fibí,aliam pro Agathoclefilio ín matrímoniü habuifle, optímü X ipfe ra D tus quátís maxímís poffet príncipü affinitatibus regnum fuccefloresqy fuos munire;Stra/ tonícen Demetríj filíam coníugem petíjt. Hanc ínopínatam profperítate€ praterfpem oblatam fibí no afpernatus Demetrius,confeftím affumpta puella cum omnibus nauibus in Syríam properauít, Sed ín ipfo curfu tangente oram Ciliciz claffe,& prope continen tem nauígagte Demetrío, cim mílítes ín terram expofitífrequentes excurfíones perage rent,Plíftarchus CafTandrifrater,quíà regibus poft pugnam cum Antígono factam hanc prouíncíam acceperat, grauíter ferens regíone fuam populatíone íncendiíocy uaftari, ex templó ad Seleucum proficifcítur, uc de illatis íniurijs queratur,& eum incufet quód ab alijs regibus& cómuní gerendi belli focíetateaníimü fuum feíungat. Quod ubí cognouit Demetríus,maíorem per dí(ceffum fuum occafionem nactus,ad Cyndos militibus íntet^ tamexpofitís,regionem eíus ínuadít,atq; populato undíg agro,talentís mille& ducentís acceptís, cum ingenti praedaad claffem reuertit. Curfum deínde fuum quoad fierí poteft accelerat, íamtg unà cum coníuge Phíla prope Oroffum uenerat, cüm Seleucum regem offendít, atqyprímü omni fufpícione dolog; remoto, fucundiffimum congreffum inter fe habuerunt, Seleucoantea comíter ín tentorío Demetríá, Demetrío uero deíndeiín nauí, qua tredecímremís erat, benígné recipiente Seleucit, Habit funt praterea ínter eos fre^ uentes familíaresqs fermones, necarma, autcuftodíz, autulla fufpicionís índícía ufquá confpecta, fed incredibili ucundítate eoufqg confumptus eft dies, quoufcy Seleucus à De metrío dígreífus,Stratoníce fibi affumpta,cum omnípompa fead Antíochü contulít.De metríus autem Ciliciam petens, nulla ínterpofíta mora coíugem Philam ad Caffandrum fratrem celeríter mifit, ut Pliftarchí querelas de íllatis fibi ínturijs accufatíonemq; purga ret,Inter hzc Deidamía ex Gracía ad Demetrii ueniens, paucos díes cum illo uerfata,ex quadam zgrítudíne uíta deceffit: poft cuíus ínterít Demetríus nouas nuptías querens, per Seleucü cum Ptolemeo affinítate contracta.filíam íllius Ptolemaídem cepit uxorem. Atq bzc Seleuciopera plena humanitatis& officij fuit, lla ueró inhumana atqj recetí ab finítate índígna.Petens ením Demetríus utaccepta pecunía Cilícia fibi reftíruat, non mo dà hoc, fed ne íllud quídem impetrare potuít, ut faltem Tyrumatg; Sidoné Seleucus fibí Seleuciinbu- concederet.In quo fané ínhumanü atgpagreftem habítum Seleucü aiunt,accufatumdp ue heméter,quód cüm omnía à marí Indico ufqp ad Syriae líttora fuo imperio effet coplexus; nunc | Demetrius. 33 4 nuncadeó inops aními fuerit, ut plurís duasutbes, quàm praftantiffimiuírí& claríffimi rcgis affinitate fecerit, focerumty íngentí fortuna exagítatü non modó non íuuerit fed ne gandofibíanguftühofpitía,ex finibus fuís penéexpulerít, Hzc eft ílla inopía animí,qua fententíam Platonís ueri(Tímà reddit, Eí,inquit,qui uelít effe díues,non cumulandam pe cuníam,fed mínuendam cupidítatem cenfeo. Quare nundís liberàb ínopia erít,quí nul» lum conftítuens cupiditatí modum,cótínuo díuitíarü exagiítet ardore.Hac fpepreter opí nionem deftítutus Demetríus, non tamen anímü fuum abiecit, fed ut magni fpírítus uír, &fortunz perturbationibus affuetus,Sí millíes,inquit pralío fuperatus fím,nund com» míttam ut pro uíli mercede generü Seleucum dílíga, Caeterüm extemplo poft hzc líterís amícor&accitus,quí eum certíore reddebant, Lacharem in magna Athenienfia fedítíone factum effetyranná, eumqy hortabantur netantam occafione recuperandí Athenas prz termítteret, confeftím cum omní claffe ín Girzcíam properauit, Sed cim prope Atticam perueníffet, foedà tempeftate perpeffus, multis homínibus nauíbusqy amííTis, fefeín loca tuta recepit, atcy ab íncoepto quod aduerfus Aihenienfes propofuerat animo, íta eo tem^ pore deftítít, utillud non deferere, fed ín cómodiorem opportunitate dífferre uideretur, Iracg data opera ut fuí repararent claffem, ípfe ínterím in Peloponefum profectus, urbem Meffenam obfidioneaggredítur:ubi cüm quadam die fortiter fub moenibus dímícaret,te» lum ex catapulta ab oppidanis dimiffum fic aduerfum illius os maxíllamq; percul(it,utpa^ rumabfuerít quín ultímá fuze uite pernícié eo die ínuenerít, V erüm poft pauló ín prífti nam ualetudíne reftítutus,pofteaquá nonnullas utbes fponté deficientes ín dedítione recepit,rurfus Attícá repetens, confeftím Eleufina Rhamnufioqy deuícto, omné regíonem populatí,pradam abducere,undig infeftare urbem fuos milites íubet, Cüm ígitur multís modis Demetríus uno atqj eodem tempore cíuítatt urgeret, nouum quog íincóomodum adea omnía quz ínferebant hoftes, Atheníenfibus ex infperato acceflit, quod nó medioctíter mentes eor anímosd turbauít,Etením nauís quadam onufta frumento,quz forté per eos dies Athenas ducebat, captaà Demetrío eft,& gubernator laqueo fufpenfus.Hoe utrenuncíatü Athenis efl,tanta repenté defperatio,&C omníü rerum penuríaurbem ínua» fit, utobfeífi drachmis quadragínta falís medímnum, c c c frumentí modíum emerent, | B Iagríamrebus fuís díffidentes ad deditione inclinari uidebantur, cüm frequentes nuncíj ad eos ueníunt, referentes centum quínquagínta naues qua à Ptolemzxo rege aduerfus Demetrii míttebantur,prope Aegina effe confpectas, Hoc ruríus ad fpem feruandz ut» bis Athenienfes erexít, V erüm Demetríus non multó poftea ingenti celerítatetum ex Cy pro,tum ex Peloponefo nauibusaccítis,cüm íam c c€ nauíü claffem comparaflet,extem plo Ptolemzí duces eíus congreffum non expectandum rati abierunt,& Lachares tyrannus relicta urbe fugam arrípuit. Defperatis igitur omnibus rebus, Athenienfes etfi ei quí decóponenda cum Demetrío pace mentíone feciffet, poená capítís recenti conftituifTent decreto,tamen extrema omniü rerüm urgente penuría,cuüm ad petendam ueníam,& accí piendas quafcung; conditiones pacís neceffaríó cogerentur, patefacta propínquíorípor^ ta,legatos ad Demetríü míttunt, quí dícerent,fe fuaqy omnia ín fidem ac poteftate efus per mittere, rogareatqy obfecrare, utfuz clementíz magis quàm íniuríarü memor effe uelit, Hzcagebant Athenienfes nó tam quía aliquid boní pacatíq; ab homíne fibi uehementer irato confequí poffe confíderet,quám quía foedam obfidione ulteríus tolerare no poflent, fatius effe ducebant uíctorís arbítríumi experírí,c ingenti ínopía cíuítate fuccumbere. Fe runtením eo tempore tanta fame cíuitate opprefíam, ut de mure quí mortuus ex tecto ce^ cidit, quidam pater cum filío decertauerit:& phílofophus Epicurus fabís equa portíone diftributis familia fuam nutríuerit.In hocftatu cüm res Atheníenfiá effent,Demetríus ur bem íngreffus,populumomneé ín theatrü uocauit,€ tentorío pulpítog; haftatís militibus undi) fepto,cüm é fuperioriloco,ueluti tragici folent,in fuggeftum defcendiíffet, ingens Tepentépauor multitudine cepít:deínde audíto inítío orationis fuz, ín quopreterexpecta tionem magnítudini uocís,& afperítati uerbora pepercit,populus Athenienfís antea me^ tuattonítus, extempló omné fufpicíone formídinemq, depofuít, Leuíter ením ille primü Kamícé accufata pertínacía eorum, reliquam deinde oratíone perblandam ac benígnam habuit. Demü poft haec,utalíqua reconcilíati animi índícía prz fe ferret,decem míllía me dimnüm frumétí dono Atheníenfibus dedit,& magiftratus quíeis eratíffimi erant,ín prí ftinam libertate confuetudínét reftituit, Acclamanteueró undíqy populo,& certatímom nimultítudíneapplaudente Demetrío, cüm oratores quí eloquentía dícendiíq; ratíioneue hementer pollebát, amplí(Timís laudib, Demetrij uírtuté extollerét, Dromoclídes orator Dentetrij dona in Atbenienfes, Plutarchi c neín regehonorando alijs uideretur íínferíor, decretum tulít,utpopulus Atbeníenfís Mu nychíam atq; Píreum regí Demetrío redderet,libereQ permítteret ut hís fuo arbitratu ute retur. Decernentíbus hac Athenienfibus,interim Demetríus prateríta defectione cómo tus,ualídís przefidijs Mufaeum fírmat, ne fi rurfusilliretjcereíugü tentarent, nullo freno coércítí,morá fibi íémpedímenrumqy alijs rebus afferrent.R.ecuperatís ígítur hoc pacto A^ thenís pr(idíoc firmatís, Demetrtus nonad quíetéanímü uertit,fed bella femper ex bel, lís ferens, aduerfus Lacedzmoníos ducto exercítu, cüm prope Mantíneam ueníífet, Ar chídamü regem offendit obuíamueníente ad arcendum cum fuíscopijs hoftem;quem fu. bíto przelío adortus ín fugam uertít,ac nullaínterpofita mora,agrü Laconícum ínfeftís(i, nís íngreffus, eoufcy proceffít, ut prope Spartam pofuerít caftra, Paulogy deínceps rur» fus cumhoftíbus conferta manu íterü uíctor,quíngentís captís,ducentís czfis,parum ab, fuítquín urbem caperetmunítíílima,& ante illud tempus ínexpugnabilem habítam, Sed nemo meo íudício regü fuifTeapparet, quem fortuna pace bellog; maíoríbus unquáper: mutatíonibus quam regem Demetríü agitauerit: etenim(zzrpehomínem magnis exercití^ bus;multís uíctorijs,ampli(fimo regno ornatü ín fupremam profperítate euexit,fepeuer fis ín contraríü rebus, uíctum fugatumáp ex íngenti profperitate ín extremas pené calamí tatesdeíecít, V ndeín illa íngentí permutatíone rerum erga fortuná conuerfum illud Ae fchylí protuliffeaíunt; Tu meextulifti,tu me iterum fortuna deponís, Ea ueró tempeftate profpere fibi in Peloponefo fuccedentibus rebus, exaltera parte nuncíat eft urbes quas tenebat ín A(íaà Lyfimacho oppugnatas fefe tutarínon poffe,& Cyprum nifi confeftim fubueníat,in Ptolemzi poteftaté uenturam,& matre filíoscg Salamine ínclufos uehemen ti obfídione tenerí, Sed uelutí mulíer íllaapud Archílochü,inaltera quidem manuaquam ferebat cum dolío,ín altera uero ígnem;: ficfortuna quum grauiílimis cafibus nuper alla: tísà Lacedemone Demetríü remouiílet, rurfus eum ín fpem nouarum ac magnarum re rum ex huíufmodií caufa erexít, Defuncto Caffandro, Philippus maior natu ex filijs fuis in regno fuccedens,non multo temporepoftea& ípfe quoq; uíta deceffit:;poft cuius ínte^ rítum, duobus alijs fratríbus quí fuperftites erant inter fe díffidentíbus, cüm alter quiap: pellabaturA ntípater, TheíIaloníca matre necata, Alexandrü fratrem ut regno expelleret, D hoftilianímo perfequeretur,ipfe€ contrarío adfe tutandü opibus alíenís accitis, Pyrrhum quídem ex Epiro, Demetríü ex Peloponefo uocauít. Sed Demetríá alíjs negocijs remo rantibus,fuperueníens Pyrrhus cüm aduerfus Ántípatrumauxilíum Alexandro tulíflet, pro mercede opís allate magna Macedoníe parte fibiaffumpta,tantü fuo regno adíecít,ut íam Alexándro,cuíauxili& truleratjnon medíocri formídini eíTet:& exaltera parte magno cum exercitu ueniente Demetrío,antea cüm res exígebantlíterís illius accíto, duplícatus eftadolefcentís metus ob autorítaténomeng uírí, quem cüm ob gloría rerum geftarum ín admiratione gentít effe fcíret, ín regnum fuum ueníreperículofum effe qucebat. Ob Ay zie uiam igítur ei profectus, ubíad illum iuxta Díum uenit, comiter ac benígnéuírumfufci EvCoíc, Ste piens,ampliffímis uerbís eí gratias egít,quód omnibus alijs poftpofitis rebus, ad tutandá phamuatque fgum regnü cum ííngentí exercítu acceffiffet, Adiecitpoftea, res fuas ftabilítate íam habe^ Strabolib.x. rejacomniiímpedímento remoto,íta tranquillas ac pacatas effe,ut non fit neceffeulterius progredi; omnía uírtuti fuz íta acceptareferre, ac fi ín tempore fubíídía adfuífIent,& fua opera omnes dífcordíz effent fublatze, Sed ftatim pofthaec nonnulla fecuta funt, quibus occafío data eft ut graues fufpícionesutrindgg orírentur.D emetríü ením ab adolefcentead conuíuíum ínuítatum monuít quídam, utab ínfidijs quce ad eum interímendum parate erant,cauerer, Quibus cognítís, Demetríus ne ullum perturbati anímí,aut fufpicionis ine dicíum pra feferret,non fugiendum conuíui( adolefcentís putauít, fed ín ipfa profectio necumlento accederet gradu,capta opportunitate duces exercítus monuít,ut omnes co pias ínarmís haberent,& cuftodes corporís fuí,quílongée plures quàm Alexandri milítes erant.íu(Tit ut regiàfecum íngrederent, propeq; confifterent, donecé couíuio affurgeret. Hoc cüm Alexandrí fatellítes perfpexi(fent, quía numero& uíríbus impares erant, non funtau(i Demetríü aggredi, Atueró Demetríus alíquà abeundi occafione quarens,fimu lata mala corporis ualetudíne,ab Alexandro dígredit;& poftero die, nuncío nouar&ü rerá que magni ponderís erant,feuocaríafferens,neceffaríá(ibi efTe oftendítigprímum exerci tum índe abducere,Peloponefumd repetere: Alexandrü rogare, ut fuz neceffítatíígno^ fcat,operá fuam pollícerí, hortarígy ut ea, quando fibi expediret, fín& ulla exceptione ute retur, Adolefcens quí Demetrij aduentüantea formídauerat,& nunc quog prafentíam illius fufpectam habebat, cüm cerneret eum fua fponte ex finibus fuís abíre, íncredíbílem anímo Demetrius. y animo Lztitíam cepít, atqj cum eo pro maíorí amorís índício ufcqy Theflalii eft profecius, Pofteaueró quàm Larí(Tam uenerunt, rurfus alter alteríus pernícíé querens, mutuo fibí dolosínfídíasg; parabant.Alexanderliberéad Demetrium accedendo,per hunc maxímé modum fperabat eum allicere, ut€ ipfe quoqj adfe,omní fufpicione omifla,fine cuftodí^ bus armísqy ueniret; quz quídem opínío prorfus adolefcente f«fellít, Etenim ad coenáa ín» vítatus, cüm eadem liberalitate qua confueuerat acceffifTet, non poetuít Demetríj manus effugere, Nam feruente conuíuío cüm furrexiffet Demetríus, perterrefactus adolefcens, fimul& ipfeaffurgens,regis ueftígia perfequebat, V bíad oftiumueniü eft,annuit militi, bus fuís Demetríus,quí eo inloco coftítutí erant,pracepítqy ut fequenié ueftigía fua con» etim necarent. Extemplo Alexander multís uulneríbus confoffus eft, alijg; nonullí qui eopemferebantínterfecií;quorii unum dum necaretur dixifTe aiunt, Vna nos die przue nít Demetríus, T repídatü ea nocte, ut par erat, uehementer à Macedonibus eft: fequenti etíam die illí,etfí níhil hoftileín feuerti;ut fufpícabant,perfpicerent, tamen cernentes po^ tentíam uírí,ad cuíus nutum poft Alexandrí mortem omnía redacta uidebantur,neg fuís rebus fatís fidebantnegy arbitrio regís,antedg eius mentem atqpanímü percepiflent,íe cre dere permíttereqg audebant. Quibus cognitis, Demetríus milit quí confeftim eos horta^ rentur,utomnií fufpícione depofíta,cauíam earü rerum quz geftz erant, audireà Demetrío uellent, Recreati hís uerbis Macedones,extempló omní metu(ut plerung fit)ín bene uolentíam uerfo,Demetríüadíuerunt;neclongam llíus oratíone expectandamrati,eum fineullamora cüm falutaffentregem,ín Macedonia perduxerüt, Nec dicí poteft hzcper^ mutatío rerum quàm grata cunctís Macedonibus fuerit.INam ea qua olím Caffander ín Alexandrum defuncü contra omnía fura díuína humanadg peregerat,& nefanduni Antí patrifcelus,quod nuper illeín Theffalonícá matrem patrauerat,tanto odío habebantur,ut noui regis apud omnes populos incredibile defideriü pareret, Haec igitur omníacüm De metríum gratumatqj acceptü cunctís Macedonibus redderent,tum etíam coniunx Phila, & ex eafilius adolefcens iam patríínregnü fucceflurus,quíantiqui Antipatri optími atq; fancíflimi uírí memoría renouabat, Macedonas cornpellere uidebant;ut Demetriü quafi haredítaríi ac legitimum exiftimarét regem. Dum hzc ín Macedonia geruntur, ínterím B exSalamína nuncíatum Demetrio eft,matremac filíos quíobfidionetenebantur,& libe^ ratos Ptolemzo fuíffe,& ampli(Timís donís muneríbusq ornatos,Przterea eodem tem pore crebri rumores ex Afía afferunt, quinunciabant Stratonícen Demetrij filíam;folu^ to Seleucí matrímonío, Antiocho filío denuó nuptam, ac regináab ijs quí fuperiora loca Afíz íncolunt;appellat&. Huíus auté nouí coníugij hinc orta caufa eft. Cüm ín regno pa^ tris Seleuciaffídué adolefcens uerfaretur Antíochus; forté Stratoníces nouerca íam uni habentís ex Seleuco filium, uenuftate ac pulchritudine captus, puellam ccepít uehementerardere,& crefcente índíes amore, eoufg, proceffit, ut díe noctug íngentíperturbatio« neangeretur,Eratauté duríor ex eo adoleícentis codítio, quód intus alebat egrítudínem fuam,nec cuíquam comunícare audebat,rubore quodam& reuerentíapatrís Seleuci detentus, In hoc ígítur ftatu conftítutus adolefcens,cüm fe omníno ab hac cupídítate fupera tum effe perfpiceretjnec ullum remedíü huíc malo reperírepoffeconfiderermagis necef faríum;ut fibi uifum eft,d falutare confilium cepít, Simulans enim fecorporiís morbo ue: hementer urgeri, operádeditutabftinentía cibi fenfim pedetentímeqp fibí uítà eriperet,& morte uolütaría feab íngeti egritudíne,qua animü efus exederat,uíndícaret.At uer Era fiftratus folus interplerofqy medícos quos Seleucus magnís propofitís premijs ad curan: dumfilià undíq couocauerat,percipere potuithác,animiardentís amore, nó male affecií Corporis egritudine effe.Sed ignarus cuíus amoreadolefcentís anímus precipue deperi^ t&ad hoc ínueniendum ín eo maxímü ftudíum operamq conftituít,utuultü& eas partes qux mutari facile folent,obferuaret Antíochí,cüm adoleícentes puellaq; formofe eum vi litatum uenírent. Multis igitur ad eum,ut par erat,quotídie ueníentíibus,nullum cerneba^ tur mutationis índícíá: accedente ueró Stratonice(frequenter enim ad eum uifenda unà cum Seleuco ueníebat) tanta repenté perturbatío Antíochü occupabat, ut defectum uodis,ruborem uultus,fubíntuitü oculorum,fudores acutos, motü incredibilem uenz,cun^ cagalía que à Sappho deamatoribus referuntur, íntuerí in adolefcente liceret. Sratímq poft hzc deficiente pedetentím fenfu,ingens pallortoto corpore diffundebatur. Hac ob^ feruans Erafiftratus, manifefté deprehenditnullíus amore, ní(i Stratoníces captum effe Antioch, Itaq; prímó Seleuci metuens, magis fui;utaequum erat, quàm adolefcentís pe ticulimemor,hancrem perpetuo tacere decreuerat;ideinde fecum reputans quàm ingenti Antiochus Seleuci filius nouerce amore ca ptus, inedia fibi morté parabat, Erafiftratus medicus, n Ni CHEM COMME € Seleuciin filium Antiochum ni14 ator, Plutarchi amore Seleucus filium cóplecteretur Antíochá,quanto nunc dolore díe noctety pro eíus falute angeretur,depofíto non íniuría metu,uírum adíre conftítuít,eeumqg arguta callidita te ínadolefcentis defideríü trahere. V bí ígituradillum uenít, Aegrítudínis, inquít,ó rex, quz filium tuum ad morte perducít,cüm caufam ingenti cura diligentíacp perquireré,tan dem non valetudíné malam, aut ullum corporís morbum, utà plerífcy falfo creditum eft, fed íncredíbile amorís incendium caufam eífeínueni, Nec; meprofecto mea opínio fallit, Sed fatíus fortaíTe erat,mínusq; moleftum, uel eíus caufam non effe reperta, uel tibi patrí non manífeftatam fuiffe, cüm nullum poffit huíc malo remedíü reperirí, Stupefactus Se. leucus, Cur amíce, inquit,fi huius zgrítudínis amor caufa eft, languenti filío opitulari no poffimus: íngeníá nobís an facultates defunt? quaenam quao tanta cupidítas, aut qualis amor adolefcenté corrípuít,qui omnis deliberandí nobis ratíones excludateA tuero Era fifttatus poft multos fermones utríng habitos tandem precibus Seleuci fatigatus, Scías, inquító rexmeam coniugem effequam adolefcens Antiochus ardet; Tum Seleucusmul tis cum lachrymis Erafiftratü complexus obfecrare coepit,utper fídem,per amicitia fuam Adolefcentís falütííamad uoluntaríá interít& properantís, fuccürrere uelít, Flunc fibi effe filíáaitin quo effet& ftatus,& regnti,& uítae fuz fpírítus conftítutus,ín quem omnespo pulí oculos convertiffent, quo amífTo nihil reftare prater morte quod fibíamplíus expe tendum foret, Hzc(inquít Erafifttatus) facilé ut pater nobís enarras,uerüfort alíterfen tias,(i Stratonícen tuam amaret Antiochus, V tínàamíce, inquít Seleucus,aut dij;autho mínes facultate darent;ut huncamoré permutare meo atbítratu pofTern. Deos ením obte ftor, quód fiea quae míhí chariffima funt,ín unum cóferrentur, omniía libenter abijcerem ro tuendauníus Antíochí uita; Hzc uehementiaffe&u multísqy cum lachrymis dícente Seleuco;Erafiftratus noamplíus cunctandum rátus,apprehenfa íllíus dextera, Nihil eft, inquit; rex,cur Erafiftrato amplius índígeas, nam pater& uír& rex cüm fis, medícuso ptimustus familia eris, Non enim coniuge meam, fed Stratonícen tuá filius Antiochus ardet; Quibus cognitis; Seleucus uehementer reí nouitate turbatus,Erafiftratü rogarecoe pít; utremomnem ferió enarratet, Poftea ueró quàm uoluntaríam mortem propofuiffe animo filium fuum cognouit,€ reuerentía patrís effe detentum, quó mínus caufam fuz zoríitadinisaperiret, incredibili illius mifericordía motus, no deferendum tam egregium adolefcentem putauit, fed omnía ínterítu filij potíora ducens, extemplo populo ín con cionem uocato,luculentamoratíone habuit, qua oftendit fe uelle ac iubere, omnii popu^ lorum qui fuperíora loca Afíz íncolunt, Antiochü regem& Stratonícen regínam appel lari;& ratrimonío fimul coniungi, Exíftímare filíá qui cunctis ín rebus fuo imperio ob^ temperare folítus fit;ab his nuptíjsnoalienüfore,Sin ueró mulíer re inopínata perturbet, amicos& familiares hortari, uteiperfuadeant, omnía íufta ac honefta arbitretur, qua fint optíma regi Seleucouífa, Celebratz funt deindeStratonices& Antiochi nuptía íngenti apparatu,& incredibili magnificentía rerü,feftagy ubícy in regno Seleucí pro nouoconíw ioacta Sub ídem tempus Demetrius poft Theífaliam ac Macedoniam occupatam,cum in Pelóponefo plurimas urbes,€ ín Ifthmo Athenas& Megaras obtíneret, tamen non quiefcens anímo aduerfus Boeotíos exercitü duxit: nec díutius ei laborádum fuít,cóm ín prímohoftíumaduentu perterrefacti Bozotij pace petíerínt, qua impetrata, codítioníbus moleftís acceptis, bellum à fínibus fuís remouerunt, Sed non multó poftea cim Cleony^ mus Spartíates cóparato exercítu Thebas effet profectus,& Pifídem Thefpium uírum po tentem,& rerum geftarü gloría clarum ín bellifocíetate traxíffet, extemplo elatí Bootij, &(penouarürerumallectí,à Demetrío defcíuerunt, Hanc defectione grauíter ferens De mettíus,confeftím omni ftudío enítendum putauít,uthoftes cítíus quàm opínarent, pot nas fü leuítatis, fuz perfidíze darent. Itagp celeríter cum omní exercítu, quem ín armís habebat, Thebas profectus,prímoaduentu urbemobfidione cínxitpaulog; deinde machi nís,tormentísqgante frontem caftrorü, contraqj ea moenía quz mínus firma ac munita€ rantlocatís,cüm ea expugnaréaggrederet,tam íngentem pauoré Cleonymo Spartíatí ín fecít;ut confeftím relicta urbe fugamarriperet. Haec ubi Boeotíj perceperunt, exiftiman^ tes Demetríj uíresamplíus fuftinerí nó poffe, legatos ad eum míttüt quí dícerent.fe, fu: omnía ín fídem ac poteftate eíus permíttere, rogare atqj obfecrare, ut fuze clementi, qua femperomnesalíos fuperaffet,ín prefentí fortuna rerum meminiffe uelit. uibus auditis Demietríusac índeditionem receptís,urbes prafídijs fuís fírmauít, multíscy ímperatís ex actíscg pecunijs, Hieronymühíftoricüín ea regioneprafectum relíquít, Quo quidem tn loco Demetríü,cüm erga omnes belliac defectionis autores,tum pracipue erga Pifidem 'l'hefpium, Demetrius. 337 4 Thefpium, modeftífsimé ufum uíctoría tradüt, Nam cüm uíuus ín fuas manus perueni(z fetnon modo comíter eum benigned recepit,fed etíam magnís honoribus profequutum milítíz ducem ín T'hefpijs collocauit, Nec multo poftea quam haec ín Boeotía geíta funt, nunciatum Demetrío eft,á Dromícheteregem Lyfimachü captum, Hanc ílleopportuni^ tatem ad res maxímas gerendas nonpretermíttendam ratus,quanta maxímé celerítate po teft;infeftis(ignis Thraciam íngreditur, lam&j oppidum quoddam opulentü& magnum ad dedítione prope cópulerat, cüm uno eodemq; tempore ex díuerfis locis líterze ad eum veníunt,certíorem reddentes, Boeotíos per difceífum eius occafíoné nactos iterum defecile,& regem Lyfimachum à DromíchztedimifTum, His nuncíjs líterísg; cómotus, cüm aduerfus Boeotíos uehementius exarfiffet,celeríter Girecíam repetens.przter fpem cope títeos ab Antigono filio prxlio fuperatos,íam fuzedefectionis poenítere,Ex qua quide ui &oríauírtutefilij parta, íngente lzetítíam pater fufcepit, atqy ut reliquü bellum conficeret, adobfidendas Thebas exercítum duxit, Eodem tempore Pyrrhus Epírotarü rex Theffa^ liam ínuadens, praedatoría manu populando uaftandotg agros ufq; 1 hermopylas uagaba tur.Quuod ubirefcíuit Demetríus, relicto ad obfidíone Antígono, ipfe cum exercitu pro» fectus,ímpetumPyrrhí cofeftím repreffit,coégitig magna celerítate pedem referre,ac re^ tro fefuumgqy exercítü ínloca tutarecípere. Compofitis deinde ín Theffalía rebus, atgp ibi milleequitibus, decem millibus pedit praefidío relí&is, ad expugnandas Thebas iter redijt,eocg machíná íllam memorabilé,quam urbíum expugnatoré appellat,adduci íuffit; quanquam íd haud exíguo tempore fíeri poffe uideretur, cümn hzc ob íngente ipfius mo. lem fic trahentes retardaret ac moraretur, utíllí duobus menfibus duo tantum ftadía tra» hendo confícerent, Boeotíj fuz defectíonís confcíjhoftemtg tot infurijs laceffitüi magno» pere(utpar erat) formídantes,conftantí anímo fuftínebatbellum;nec Demetríus minore obferuatíone ín hís oppugnandís perfeuerabat,íra atcp furorí,quo uehementer exarferat, magís índulgens, quàm ullam ex bello utilitatem quarens, cüm detrímentü longé maíus quamlucrum eífe uideretur,ob ínterítá milítum,quííiníquís locís oppugnado urbem, fre quentes índíes ínterfíciebant,przcípuehí quíalijs uirtute praftabàat. Quod fané ubíado^ lefcens anímaduertít Antigonus, íncredibili eor militum míferícordía motus, ad regem 3 acceífit,benignec affatus, Cur, ínquít, pater hífortiffimi uíri(íne ulla utilítate ad manifefiam mortem pelluntur: Turbatus Demetríus, Ettu, ínquít,cur doles?tan ením mortuís quícquam debes: INeauté uidereturamícís magna dífcrímína fubeuntibus fibijpfi parcere fortiter& ipfe quodam díe prelium íngreffus,dum íncautíus murum fubijt,telo íngen^ tíab oppidanis demí(To percutítur: quo etfígrauíter effet offenfus, tamen rnaíorí audacía quàm unquam antea fuos ad pugnam accendit: atq íllo hortante;tanta mílítum uirtus,& taprefentíaaními fuitut uehementíorí impetu facto,urbem íngrederentur, C) ua quidem occupata,íngens repenté pauor,utaquum erat,ciuítatem ínuafit, expectantib,cundtís cí^ uíum cadem, díreptíonem urbís,omnía deníg foeda quaevicti à uictoribus iníuría laceffi tsperpeti folent,Sed Demetríus praeter opinionem omníü,tredecím folüm necatís,non^ nullis ín exílía pulfis,, relíquos intactos relíquít. l'hebas ígitur ín decennío bis occupatas abhoftibus tradunt, Erantaüthac tempeftate Delphís fefta Apollínis Pythij celebranda: fed ob(íidentibus anguftías Aetolis,per quas unit Delphos eft íter, Demetríus preter con^ fuetudíné moremq; Girecorü, Athenís,ubí maxímé patríti deum& autore generís eorum honorarí decebat,ludos,coetum, ac omnía ea qua ad íllam celebrítatem pertínebant, fíerí tuffit, Indeín Macedonià profectus, cüm antea compertü haberet felongéín bello quàm inpace melíoribus Macedonibus utí,& ipfead quíetem mínímé natus uideretur, nullam moram ínterponendá putauít quín nouam expediítíone compararet, Itacg extemplo poft hacbellí eerendí occafíonem nactus,aduerfus Aetolos exercítá duxit, atq; eorum popu latis uaftatísqy undiqp agrís,cum parte copiarü ín earegíone Pantauchum ducem relíquit, ipfe cum reliquo exercítuaduerfus Pyrrhum,quí cum multz difcordíarü caufz intercede bant,quanta maxímé celerítate poteft cotendít. Nec Pyrrhus ubi hec audíuit,mínori con tentíoneanimi ftudíog; pugnandí obuíam eí ueníebat, cüm fortéaccídít ut díuerfis ítínetibusprofectí,dumalter alterü quxrít,neg; cogredí,ned dimicare acíe potuerínt. Sed ílle quídem íngenti celerítate Epírum ufq; progreffus, omnem regíoné uaftandoac populan doagros percurrít.Pyrrhus ueró meliori fortuna ufus,cüm ufcg ad ealoca ín quibus Pan tauchus cum copíjs fuís confederat,ínftructo agmíneprocefliffet pugnam conferuít, atc incredibili uírtute hoftíbus fuperatís, cum ingentígloría uíctor euafít, Nam cum ad fin. gulare certamen à Pantaucho prouocatus in primam acíem proceffiffet,mírogy congreíTu 1n duapspop óQaAar oit Ova xa^ cip,: Ati, m MR NEN e— HQ MA, cott C Denetrij mollis aeflitus. D Regis offiium. Plutarchi fpectantibus cunctís ueheméetí alacritate diímicafTet, uno accepto uulnere, duobus illatis, tandé fuperato duce czfís multís,quíncy etíá millíbus captís, reliquü exercitü ín fupa uer. tit. Flecpugna feliciter gefta, Pyrrho nontantü odíj acínimícitíe apud Macedonas, quan tum gloríz& admíratíonís apud eos quos uícerat,coparauit, ftupentibus cunctis fortítu dínem uírí,afferentíbusqy eum folum effe regii qui armís& uírtute magní Alexandríme, moríà renouaret;cateros reges,prafertím Demetríü, faftu inflatos, fatellítibus círcunfe, ptos.ftipatos fcortís,ueluti in fcenahíftríones,incedere,atqy ín eo maxímá cura operam locare,ut luxu atq; pompa cunctos alíos fuperent, Etenim Demetríum nó modó díadema geftare,ueftíbusqy auro contextis€ purpura uti,fedauratís quoqj calceís pedes ornare[o lítum tradunt, Quínetíi memoríe proditum eft, ueftem quand ad fímilitudineaftrorum fieri eius caufa coeptam, fuperbam proculdubío, ac multi laborís multítg temporís opus, Eam ueró ín ipfa permutatione rerum imperfeciaaíunt fuifferelicta, nemínemq deinde Macedoníe regü(etfi multí poftea fuperbiffimifuerint)ea utíaufum effe, Hec igítur uehe meter Macedonas perturbabát:uerü multo magís illa, difficiles aditus, fuperba refponfa, intolerabilís faftus, quibus fupra mod& exceffitfe Demetríü tradunt, INam ínter alía quz deillo referuntur, legatí Atheníenííit quí omnes Gracíz populos gratía apud Demerriü anteíbat,duos annos fruftraterendo tempus fequuti funt ueftígía regís,& diuturna mora fatígatí íntegrís rebus domum redierunt. Cüm ueró aliquando à Lacedemoníjs unus tan tüm orator ad eum ueníffet;putans fe Demetríus tam inopí legatíone contemní.grauíter aduerfus eos exarfit, atcp ad íllüá couerfus, V numte, ínquít, Lacedamonij miferütlegatü? Tumilleurbané quidem& Laconícé inquít,Itaó rex ad unum, Quodam etíam tempore cüm palàm edíxiffet, omnes quí eum adirent, febenígné audíturum: confluentibus muL tís,petítíonescy fupplicíter fcriptasad eum ferentib, pfímü liberaliter eas omnes recepit, in chlamydeg; repofuít;profectus deínde cum frequentíhomínü copia,quí ingentídefide río refponfa fuis petítíonibus expe&abant,ubíad ponte Axij uenit,aperíens chlamydem, eas omnes fpectantibus cunctís profecit ín fluuii, Quo quide incredibile díctu efi quàm grauiter offenfi omnium Macedonum aními fint,exiftimantium hcnon magnanimire gísautoptímíi gubernatorís officía,fed deridentís cotemnentísqy índícía effe. Atq; beclon gégrauíora Macedonibus uidebant,quódà maioribus fuis acceperát, quanta olím facili tate ac manfuetudíne rex Philippus erga omnes quí eum adibant, uti folítus effet, Eodem infupertempore quadamanicula rogante Demetríü ut feaudiret,& refpondente cofibí ocium nó effe,tum anus alta uoce ad illum cóuería,ne etíam regas ínquit, Hac uerba revo lutaanímo acmente fzpíus repetítahomíne compulerunt,utomnibus poftpofítís rebus, benigaumfecunctís accedentibus facilemq; praberet, atcp ínítío ab anícula fumpto,mul tos dies audiendo refpondendog cofumeret, Etproculdubío nihil tam egregium, tamty proprí& regís effe uidetur, quàm fuftítiz opus: Mars ením,ut Timotheus inquít,tyrannus eft,.lexautem omníü rex,íuxta Pindari poéta fententíam, Atq; reges,ut inquít Homerus, nó expugnatríces urbíum machínas,zeratasqy naues, fed íuftítíaà loue fumptam exercere cuftodíreq; decet, Et difcipulum optímum Iouis,non ferocífsímum aut immanem,fed iw fti(simum regem uocauit, At Demetríus eo título uehementer gaudebat,qui eratlong?à regís deorum conditionibus alienus; Iupiter enim cíuítatum feruator& cuftos,híc autem urbium expugnator eft díctus.Ita fítutturpítudo fepe ín regnü honeftatís íngredis,opi níoneuulgí,&€ ftultorum homínà ignorantía freta,adítus fibi ad honore& gloríam patefa cíat.Sed non multó poft hec cüm fatís conftantí fama díuulgatü effet, Demetrium degen tem Pelle grauíter zgrotare,Pyrrhus hocfibi opportune accídiífe arbítratus,tumultuario exercítu Macedonia ínuadít, acnemíneobuiam prodeunte, totam regionem ufq Edef fam populandoacuaftando agros percurrít, lamcg Demetríj ftatum in fummü difcrimen coníecerat,cüm ille zegrítudinealleuatus, per duces ac familiares copijs cóotractis, impetü eius confeftím reprefsít coégítty hominemferocem atqj ímpígrum Macedoníz hoftem, cítatogradu ex finibus fuis fugamarripere, pauloqg deínceps cum eo pacem firmauít,ne maíoribus rebus quas anímo agitabat, moraimpedímentum«(qg hoftis fínítímus ac uir bel licofus afferret. Tempus ením iam adefTe cenfebat,ín quo paternü regnum non multo an té amíffum,recuperare cum íngeti gloría poffet: atqj hec una folícitudo fupra omnes alias Demetríj curas anímit uíríangebat. Itagzad hanc rem aggrediendá, qua íngens& ardua uídebatur,toto anímo& mente conuerfus,breui tempore pauló mínus quàm centum mil libus pedítum, decem millíbus equit& congregatis, claffem deínde quíngentarti naurum ex uarijs locís íncredibllí ftudíoatq; índuftría comparat, Nam cüm diligenter euraíeret nonnul — Eus?— i o bd Demetrius. 338 a nonnullz carínz ín Pítzeo; quedam ín Aegypto, pleraecy ín Chalcíde, aliz prope Pellam conficeréntur,deíndead fingula hacloca profectus;quonam pacto hz fabrícandz effent oftendít,& fua opera ínterpofità íngentí celerítate effecit, ut ille omníno íntegra&& omní bus armamentís ínftruct& parataecg ad bellum effent, Sed mírabant omnes no folütm mul titudínem,fed etíam magnítudíne eorum operum;quz ínufitata mole longé aliorutn con fuetudínem excedebant, Némo ením reperiebatur, qui fexdecímremé aut quíndecímre^ memante ílludtempus uidi(fet, V erüm poftea Ptolemaeus Philopater díctus,una quadra Nauisconf 2à gíntaremem fierí iuffit,qua proculdubio omnes alías naues quz uifz antea fuerant,mole Ptolem«o i2ci ac magnitudine fualongo ínteruallo fuperabat, cüm ín longítudínem ducentorü& octo» f magruuatginta, ínaltítudínemab ímo ufq; ad tranftra duodequínquagínta cubitorum pateret, Rez'!/* mígum quíbus ílla utebatur,ad quatuor míllía, nautz uero quadríngenti erant;& praetet hos pauló mínus quàm tríá millia armatorü,quíforos& tabulata ímplebant,ín eadem col^ locabantur, Sed hzc cüm à machínís quae pené immobiles funt, parum dífferret, non tam ad ufum quàmad oftentatíonem& admiratíonem gentíum cómouendam fabrícata uíde^ batur, Demetrij autem naues non modo magnitudine& arte mírabiles,fed etíam àd certa men& ufum hominüaptz atcp habiles erant, Tantís igitur copijs aduerfus Afíam compa ratís,quantas poft Alexandrü nemo habuít, coterrítíundidi reges, Seleucus,Ptolemseus, Cotiuratió is atq; Lylimachus,focíetatem ineunt, fimulg; confpirantad oppugnandü comuni confilio Denctriuii: Demetrium, Deindelegatos ad Pyrrhum míttunt, quí eum hottentur ut Macedonia ít uadat, nec fírma ea effe toedera putet, quae Demetríus non quíetís gratía cum eo fecerat; fed ut eo fub fpecie pacís feruato,ínterím aduerfus alíos reges liberius bellum gerat, qui^ bus debellatís fe nequaquá íntactum fore; hoc per onines fines uelutí contínens íncendit peruafurum: non expectanda commodíora tempora, fed aduerfus erauíffimum hoftem; quianímo omnem Afíam,Europamg cócípíat,communií confenfu decertandü efTe, His rationibus perfuafo Pyrrho, cüóm omnes híregés admíniftratíonebelli Conueniffent, extempló aduerfus Demetríó,quem adhuc nonulla negocía circa apparatus belli detínebàát, graueundiígg bellum exatfit, Nar eódem tempore magna claffe Girzcíam Ptolemeus ín^ uadít,& Macedoníam Lyfimachus atq; Pyrrhus,;alter ex Thiracía, alter ex fínibus propíri quis aggrediuntur, Hoc ut Demetrio renuncíatum eft, cofeftim filio ad przfidium Grae^ ciz relicto,ipfead tutandam Macedoníam cóouerfus, prímuüm ad ealoca exercítum ducít; ubi Ly(imachum effe perceperat, Quo cüm ueniffet, extempló crebrí nuncíj lítetacg ad eum míituntur,certíoré reddentes urbem Berrhoeam íngenti celerítateà Pyrrho cáptani; & omnem regione populationibus íncendijsqy uaftatam. Haec ubí ínter Macedonas per: manarunt,íngens repente motus& íncrediíbilis perturbatío exercítá omnem ínuafit,atg; ubíg; querelz audíebant,aut gemítus,aut contumeliz ín Demetríum íaciz.Itacy frequen tesad eum ueníebant, rogantes ut fibí domum ad tutandos patríos lares abírelíceret, Sed bxc uerbís fímulantes,reuera ad Lyfímachum migrare uolebant.C) uod fané cüm non 12^ tuiffec Demetrí&,optímüratus exercítità Lyfimacho proculhabere,quem Macedonibus b nobilitatem generís gratum;& multís ob Alexandrü familiarem effe fcíebat, aduerfus Pyrrhum uelutíaduenam& peregrínü ín Macedoníaregem,arma couertít,Sed hoc con iiíum(utpofteareipfa& experíentía patuít) longe fefellit opínione Demetrij, Nam cüm prope ealoca ubíhoftes cum copíjs fuís confederantpofuí(fet caftra,multi ex Berrhoea ít eius exercítum uenientes, Pyrrhum amplí(fimís laudibus extollebant, uírumtg effe ín re^ bus gerendís praclarum,bello ínuíctá,líberalem ín fuos,humanum erga eos quos prielíó uicerat,praedícabant, Addebant praterea, maíores fuos femper eos exiftímaffe reges, qui armís ín bello,& manfuetudíne ín regendís populis egregie uterent: quibus Pyrrhüi om^ nes alíos fuperare dícebát,afferebátqg tempus ueníffeín quo grauí Demerríj dominatu li berarí poffínt,& ad uírum benígnütranfire,& fuor& mílítum ftudíofum ducem. His fci^ monibus accenífís mílítáanimís,pauci prímü occulte, deínde manifefté üniuerfus exerci» tustumultuarí ccepít,nec íam quífd erat quí aut ín agmíne aut ín caftrís ullo imperío coti tinerípoffet.Demumaufi funt nonnulli ad Demetrium accedere,atgp eí dícere ut falutem adipifceret fuga, Macedonas pugnantes pro delícijs fuís íam fatígatos,ulteríüs eíus impe rium fuftínere no poffe. Hec uerba uifa Demetrío modeftíffima funt,no ignoranti ea que feabfente uehementííndignatíone peromnemexercítü ferebantur, Itacg acerbíorem imo tum nó expectandum ratus,adtentoríum proficifcítur,ibíq; regía uefte depofita,& fufca Deiüctri; fusa. uelutí hiftrionís cuiufdá chlamyde fumpta, cum paucís fugam arrípuít, extemplocq poft bzc multís ad illius tentoríum confluentibus, atqj ínter fe de praeda certantibus, fuperue^ V i : abun, uli mt td MD cC Afpirat itera for tuna Demetrio, Plutarchi níens Pyrrhus cunctosuna uoce diffipauit, atq;á relíquís milítíb.benigne acceptus, facile eft caftrís€ exercitu omni potítus.Sedadueniente poftea Ly(imacho,ambo regnü IViace doníz, quz feptem firmíterannis fub Demetrij dominatu permanferat, inter fe partíunf, Cüm ueró ín Caffandram urbem cofugíffet Demetríus,uxor Phyla íngenti moerore cofe cta adducíno potuít,ut uirum fpolíatü regno,homine fugitíuà& miferrímaü omníum e gum, oculis fuís afpiceret: fed fortunà íllius ínaduerfis omnibus ftabiliorem quàm in fe, quundís efTe cernens,& uítà fuam iam odío habens, defperatís omnibus rebus ueneno fi bí mortem conícíuít, At Demetríus fine ulla mora ín Gracia profectus, nauibus qua ex naufragío fupererant colleciís,& relíquijs militum congregatís, rurfus ad apparati bellí mentem conuertít, Atg; utapud Sophocle Menelaus forte fuam deplorat: V oluítur afi, dua meafortunarora, atq) ftatim permutat ueluti luna facie, quz duabus noctíbus nunj retínetunam eandem formam, fed prímü nouam índuta figuram ex occulto parumper emergiít, deíndepedetentím crefcít, donec plena atqp íntegra facta rurfus ad interítü pro perat:fic dící de Demetrío poteft, cuius in omníuíta tam uaría fortuna fuit, ut poflit cre bris cum permutatíonibus lunze non ímtnerító cóparari, Cum ueró poft Macedonici cla, dem regis ínfignibus abies, ueluti príuatus homo per urb íncederet, quídà eum The, bis cofpícatus,íllud Euripidis ín medí& protulit; Forma diuina in forma uerfa mortalem, nuncad Círceos fontes Ifmenumt fluuíum uenit, Sed nó multó poftea afpírante iterum fortuna Demetrío,atg: potentía íllíus, quz pené uidebatur extíncta, pedetentím ín priífti num gradum undedeciderat redeunte, conftítuens ípfe fibi fingulari quodi officio The: banos obftríngere,eís patrías leges& antíquam libertatem reftituit, Atq; eodem tempore nunciatum eft eí, Athenfenfes Diphiloprafide,qui feruatorü dicebatur antiftes, fublato, atcp alío more patrío ín eius locum fuffedo,omnínoa fuo imperío defeciffe, eosq deinde cüm cernerent maiores uíres quàm fperauerant,recuperaffe Dem etríü, metu cóterrítosd Macedonia Pytrhü uocare, utpatrocíni&urbís defenfionemq fufcipiat, Iraq; uehementi aduerfus illos quos toties defciuiffeá fua fide cernebat,íncenfus Demetríus, extemplo col lecta claffe ad obíidendas Athenas cum omnibus copíjs proficifcít, parumq ibí moratus, cüm eas ueheméter urgeret, Crates philofophus uír clarus& potensab Athenienfib.mit fus orator, multis rationibus eí perfuafitut obfidíonem folueret,& maíora utilioracp fuíci pereét.Demetríus quíalía quedáanimo agítabat, precibus Athenienfiü exoratus urbe di mifit,celerítercy omni claffeatq; multítudine,queundecim millia homína excedebat,equí tatus peditatuscy coacta, ín Afiam nauígauit, ea menteut Caríam ati Lydíam ab Lyfima chí dominatuauerteret,.Sedcüm prope Míletü ueniffet, Burydicen fororem Phylz ibi o£ fendítPtolemzídem ducente fecum;quam fibi antea per Seleucum Ptolemeus defponde rat, Hanc concedente Eurydice uxorem ducit, nuptíjscy confectis celeríterad oppugnan das hoftíum urbes profectus,nonnullas prímo impetu cepít,multz deínde fínevllo certa míne tradebant, Occupatís auté Sardibus,fueruntcom pluresLyfimachí milites quí pecu níjsarmísqy arreptís ad Demetríü perfugerüt. Sed nó multó poftea cüm audíffet Agatho clem Lyfimachi filiá cum magnis copijs appropinquare,ín Phrygíá díuertit, ratusfíoccu pare Armeníá poffet,fe Medíam perturbaturü, atq, eueníre facilé poffe,ut omnia illa fupe ríorís Afix locaad deditione compelleret, Proficifcente igitur per apertos campos,& re gíones quz exítus latos habebantquarente, Agathocles cum omní exercitu fequebatur: pugnatumt nonnunquáab utrífg; eftfempercy Demetríus uictor euafít, V erüm eotem pore permulta íncoómoda uírum urgebátimpediebantg; nead fíinemantea anímo deflína tum coníílía fua cogítationesq; perduceret, Nam cómeatu pabulo deficiente, íngens re penté fames X omníürerum penuría exercít&omnem ínuafit,Simul& mílitíbus fufpícío erat,netantis íncómodis fatigatí,etid in Armeníaatay Media ducerentur, Acceffit ad hac, quódín tranfítu Lycí magnahomínum copía erroreuadidecepta,fluctibus abfumpta eft. Quz omnía milítes ín tantá íram defperationécg coniecerát, ut neq ínacíe,neg ín caftrís ullo ímperío cótínerí poffent, quínetíaà corumelía& fiurgío aduerfus Demetriü non ab ftinerent. Repertü quog, ante tentorí& eius príncípía Oedipodis eft pauló ímmutatü;atqj hís uerbís infcripta:Filí charí fenis Antígoní,ad quas ducímur regiones: Tande famepe ftilentíaqg índíes magis crefcente, Demetríus optímá ratus tempori cedere, ac neceflitati parere,amiffis octo hominü míllíb.relíquum exercítà Tharfum perduxít, Sed cümádíre ptione regíonís illius queSeleucíferuiebat ímperío coércere fuos milites uellet,ne poten tíífimá regealíeniffimo tempore iniurfjs prouocaret,&€ exaltera parte omníü rerá urgen te penuría,etía necefaría fibiexercítuícg fuo deeffent,& Tauritranfitus Agathoclís B fjs Demetrius. 339 4 djstenerentur,anguftijs undídg[eptus ad Seleucü tandem cóofugtt,eitg miferandá epifto» lam(cripfit,qua ingentes calamitates fuas& miferà omníü rerum fortunà deplorabat,De^ nig eum fupplícíter precabat, ut mifererí uellet familíaris uiri& fumma fecü affinitate có iunctí,afTerens íam fe ea efe perpeffos ,quz etía acerbiíTimos hoftes ad milericordià com mouertet, His acceptis literis Seleucus,& praítantiíTimi uírí miferícordía motus, efus re^ gionis prefectis coafeftím iuffit;ut Demetrío ea que regi cogrua effent,pararenr& milítí bus comeatur abundé copiofecg praeberét. V erüm extempló poft hec quídà Procles uír prudens ac ín prímís familiarís Seleuco, multís fufpicionibus uirum referfit, facilegs eius mentéatqy animi permutauit. No ením nutríendos milites Demetrij ínquít,neg bellicofiísimo ducí occafionem prabendam utdíutíus ín earegíone moratet, Virum enimturbulentá, qui femper magnarü ac nouarürerum autor extíterit, minime neglígendü cffe, prefertim íinhacforruna conftitutü que etia uíros imbelles ad audendü,aciínferenda qua^ cuntp ratione íniuríam, cOcítarefzpenumero folebat. His ratíonibus cómotus Seleucus, flatita exercitii parat, atcy íngenti celerítatein Cílicia uenít, Stupefactus Demetríus tam celeripermutationeSeleuci, repentino eíus aduentu cóterrítus,ad tutifTima Tauri loca fcexercicum«g fuá recepit, cofeftim:g legatos ad eum mifit,qui uirum rogaret, ut aliquem barbarorü princípatum carente rege,(ibt per eum confequilíceat,ín quo tug» ac exilio fí^ neimpofito,relíqua uítà mediocriter ducere poffit. Huic reí(iaffentírinolit,faltem aliqua loca coacedat,ín quibus exercítus fuus hybernare poflit,eumq; pabulo& cómeatibus iu^ uet, neue patíaturfamilíarem uirum cotra decus fuum miíferü atgy inopem ín hoftium po^ teffatem ueníre, Ad hzcSeleucus, cüm multís fufpicionibus laboraret, fe Demetríü per^ mílurü refpondít,duos menfes ín Cataonía cum exercitu omni byemare,(í nonullos quí funtapud illum ín amícitía prími,obfides fibí concefferit;fímulg; interím exít& in SyriaiL. liprecludit, Demetríus igitur defperatís omnibus rebus, cüm cernere: fe ueluti ferá quan dam círcundatá undíq feptís,à Seleuci prefidis contineri, iamt& diffideret ullis precibus exorarihominé poíle,extempló lenítateín rabíem uería, aduertus Seleucü bellum fufce^ pít,atqy populatis undíq? agrís,excurfionibusq: multis peractís, cüm propehoftíá exercí^ tum pofuiffet caftra,leuía indíes propter propinquítate caftrorü ferebant prelía,& fermé b omnia Demetrio fequunda erant, Tandemq; cüm íufta acie fignisq: collatís acriter decer^: Seleucus d talent, Demetríus quadrigis falcatís permultís euerfis,ingentíalacrítate reliquü exercíti Denctrio ín fugam uertít;atqg nuila tnterpofítamoraad eos profectus.quí exítus Syrieíuffu Seleuci fuperatus, ob(idebant. coufeftím omnía illi prefidía expulit,fugauitqg. Hacuictoria Demetríus& mí lites eíus fublatí,quotídie ad pugnà Seleucü prouocabant, cum ille€ contrarío remí(Tis ad Lyfimachü auxtli]s, quibus parü fidebat,cum reliquis coptjs maxímís certaminibus con^ redi cum Demetrío nonauderet,fortuná íllius metuens, que femper de extremís calamí tatibus ín íummü profperitatís faftígiü efferrehomíné confueuerat.Sed hunc príftínas uí re$ iam recuperare incípientem,excempló grauís egrítudo corrípuit, que íngenti celerita teomnía fua cófilía cogítationesgy peruertit, Milites ením quí uíctoría illa ad(pem magna rum rerum menté erexerant,repenté uífa egritudine ducis fractianímo,alij fugamarripie bantalij ad hoftes dífcedebát,plerícy íncertís itineríbus aberrantes periere. V ix poft qua^ dragefímü díem recuperata ualetudine Demetrius,ac reliquís militibus qui(ibi fupererát coile&is,magno impetuCilicia ínuadít,eamcq late depopulatus ufcqg ad illa loca progredit, unde fuz copíz cerníab hoftibus poflent: deínde propínqua nocte magno(ilentío caftra mouít,ac íngetí celeritate fuperato Amano,omne eam regione ufq? Cyrrhíflicà populan. dopercurrít, Nec multó poftea Seleucus eíus ueftígíafubfequutus,prope í!lá cum copijs fuis confedít, Quod fané opportune fíbíiaccidi(Te arbitratus Demetríus, nocte ínfequentí adaggredíendum Seleucum dormíente, hoftíumeg aduentum mínímé eo tempore expe Cantem,cum expediítís copijs proficifcit, Iamcq inftructae acies prope eíus caftra peruene rant, cüm nónullícelerítate ad Seleucü properarunt,nuncíantes ci armato exercítu ade? fe Demetría.Qwvo nuncío ftupefa&tus conterrítusqy Seleucus, raptim uefte& calcíamen tisaffumptis ad arma coclamat,tubas canere iubet, amícos ac duces hortatur ut confeftím accedant,ad ferociíTima belluz impetü reprímendiü, At uero Demetríus,pofteaquá ex tu multuhoftíafuas infidias detectas fenfít,nó ulteríus progredíendum ratus,extempló exer itum fuii ín caftra reduxit. Nec multo poftea ad ealoca ubí confederat, infeftís(ignis ue niente Seleuco rurfus partem copíarü eí obuíá mifit, lamqgalterum hoftíüi cornu ín fug Propéconuerterat,cüm Seleucus cernens qvanto in periculo res fuz effent,confeftim di^ millo equo,galea depofíta,peltaqy recepta,in primdacíem proceflit;atq; omnibus feoften V 3 Plutarchi C dens,magna uoce milítes hortabat;utuno confenfu ad pugná rediret, Díutíus fecertami, neabftinuiffe áiebat,ut illis quí fibi chariffími erantnon ut hoftí Demetrío parceret, Milí tes hís adhortationib,& przfentía regís cómotí,íncredibili alacrítate ad pralí& reuertunt, quorüimpetü uelutí procellà quandà X extremá calamítaté ín fe uenienié cüm fuflinere nó poffet Demetríus, clàm arrepta fuga cítato gradu ad Amanídas portas peruenit, At inde cum paucis amícorí qui fua ueftigía fequebant,fyluà propínquá íngreffus, noie ex pectabat,ea mente€ aníimo,utad Caunáü fe coferret,ibicg(uà claffem, quá eo íinloco inue nírearbitrabatur,cum familíaríbus fuis cofcenderet,Sed ín ipfoítínere deficiente uíatíco, & íam neceíTitate urgente ad alía cofilía menté couerterat ,cum Sofigenes familíarís fuus ad eum uenít,quadríngentos aureos nummos quos fub cíngulo habebat fecá ferens,qui, bus uíg; ad mare perducipoffe fperabant, V er& cüm ad ea loca quíbus éfylua egredíendü erat,perueniffent,procul pernoctem ígnem hoftíü confpícatí, extempló mutato confilío perídem íterad eum locum undedigreíli erant;reuertuntur;quan(j fuerunt nonnulli quí reli&o Demetrio fuga arripuere, relíquíueró quí cum eo permanferat, egré eíus ueftíoía fequebant,Quídà etia ex hís fibí dícere aufus eftjoportere eum neceffitate cogéte,íam cor pus fud poteftati Seleuciarbítríog; permittere, Quo illeadeó grauíter exaríit, ut enfem e uagínaad fe ínterímendü exereret:íed amici uírG orare hortaríg coeperunt, ut de comuni falute uno cofenfu agítare uellet, Demum igítut amícorum confilío ac multís ratíonibus períuafus Demetríus, quofdaad Seleucü míttít qui ei dicerent,fe paratü& uítam fuam,& quicquid fibi reliqui fortuna fecerat, líberalitati eíus fideic; permíttere, Hoc lato acíucun do nuncíoaccepro,Seleucü dixiffe aiunt: Non tam Demetríj quàm Seleuci fortuna falud efle Demetría,quz prater multa egregíaatqp preclara muneraquz fibi concefferat;nunc quod ad felicitate fud magnoperepertínere arbitret, facultate dederít,ut erga uiri familía rem& affine, acrerü geftarü gloría clari, humanítate liberalitatem fuá declarare poflit, Poft hzc regí& tentoria,& omníaalía quz ad fufcipiendá egregia hofpítem pertinebant, parari ingentí ornatuatqp magníficetía íuffit, Erataute ín regíafua Apollonides quídam, qui íandiu familíarítate D'emetrij& confuetudineutebatur: hunc adfeuocatüíread De metríü íubet,eumq; fuonomíne rogare atc hortarí,utad uírü affine& amiciífimà fibi ho^ míné conftanter liberalíterce accedat, Patefacto animo regis& eius fenteiía diuulgata,pau ci prímo,multí deínde obuíà ílli profícífcunt, incredibili ftudio ínter fe certantes, utalter alteri prueníret,Sperabátenim praftantiffímá uírü& rerum geftarü gloríaclarü, diprí mum fummáautorítaté apud Seleucum habituris, Sed utplerung fít miferícordiain male uolentíam uerfa, nónullí ínuídi fceleftíqs occafione nacti adliberalítate regíam peruerten dam,aures illius multís fufpicíonibus repleuere,nó permittenda effe dícentes, ducc pra clatü&€ magnz autorítatis uírü ín exercítus fui confpectü uenire, tímédumtq effene pra fentía eíus aliquís repentinus motus oríret, Interím cüm Apollonídes alíjq; permultíad Demetríü perueníffent,benignos fermones dehumanítate Seleuci afferentes,íngensre penté cogratulatío utríng, eft facta,& przefertím ab ipfo Demetrio, qui et(í antea dedítio^ nem fuam turpé míferág; putabat,tamc ob ea qua familíares fuíde benignítate Seleucire ferebát, mutata fententia ad illum fidentí animo tandj adamíciffimü regem proficifcebat, Verüm ínter hzc Paufanías cum equítíbus peditibusg; mille obuia Demetrío miffus, ubí adillum uenít, extempló nil tale fufpícante fuís mílitibus círcundedit atq; omnibus alijs qui eum fequebant dímiffis, non ad Seleucum ut fibiantea perfuafum fuerat,fed in Cher roneíum Syrícam perduxit, ibid firmis cuftodíjs prafidijscy adhibitis eum reliquit. Hoc ígitur ín loco relegato Demetrío,& anguftís finibus círcunfepto,omnía que ad uítáfplen dídam& cultum regíá pertínebant,íuffu Seleuciparabant, Nam& regales edes& amo nas portícus ac pomcería, uíuaría omnis generís feris referta eiabundé erát:amícís& fa miliarib.fuo arbítratu utebatur, quícüm crebro ad eum uífenda accederent, femper moe deftos(ermones à Seleuco afferebant, quíbus uírü hortabantur bono ut animo effet,om níacg de falute fua& Seleuciliberalítate fperaret, fe cópertum habere dícétes, Antiochi& Stratoníces aduentüá Seleuco expectarí,quor(ü gratía libera eí abeundi quocüg uelít.dj primü poteftate fore.In hac mifera fortuna cóftítutus Demetríus,defperatísíam omnibus rebus,ad Antigonü filíá,& eos quí Corinthü Athenasq; regebàár,nücios mifit qui fuo no míne eos monerét,nedeinceps fígno& líterís fuís fidc przftaret,fed feuelutí defunctü at^ bítrarent,deniq;Antigonofilio,quoad per eos fieri poffet,pro antíquabeneuolétia regnü ftatü:g feruaret, Antígonus hocacerbiffimo nuncío accepto, uehementer grauíterq ínge muít,atq; lugubri uefte affumpta,confeftím ín omnes partes líteras mifit, quibus Ke principe Demetrius. 340 à príncipesobfecrabat,ut pro falutepatrís Demetrij apud Seleucü íntercederent.Ipfum au Antigoni pieiem Seleucü multís precibus rogatü mífit,ut quícquid fibi reliqui fortuna feceratpro ua^ tasin Demef, dimonio patrís accipíat, fe etíà(1uelletobíide pro Demetrío fumat: demü ut humanítatis. patrem. manfuetudinísqg fuz,qua femper omnes alíos fuperaffet,erga uírü familiare& affine me» moriá feruet.Poft hzc urbes acpríncipes ídem à Seleuco petunt, prater unü Lyfimachü, quítam fuítimmemor humanítatís,ut ceterís regíbus pro falute Demetríj deprecantíb.fo lus extíterít qui magná uim pecuníarü pollícitus Seleuco fít, fi Demetríü dpriímü deme dío tolleret, Cuius defiderío no modó no affen(it S eleucus,fed uiri ímprobitate ueluti ín» humanam& barbará deteftatus, pecunías íllius poftulatatg neglexit. Cüm autem propo fuíffetanímo,fub Antiochi& Stratoníces aduentum Demetriá referuare,uthí effent quí deeo dimittendo fuo arbítratu decerneret,& íngenté pro fingularí officío gratia reporta^ rent,ínterím tamen dífferendo tardandoq res longíus dj opus erat producebat, At Deme tríus utantea calamítate ín(e ueníentécüm euítare nó potuíffet,modícetolerauerat,fic pre fentís fortunz acerbítate coftanti animo fuftinere uídebat, atqj ín príncipio aduentus fui, currendo,uenádo,& alío quocung labore corpus exercendo,tempus terebat:pauló ueró deinde ftudíoín contraríá uerfo,ín ocío atcp defídía aetate ages,couíuía,potus, ludos,om. nía denícy delectameta que effentà labore corporis aliena, incredibili cupiditate perfeque bat,fiue quía languores curascg moleftas, quz anímá eíus exederat, huiufmodi uoluptatí bus depellere poffe fperaret,fiue quía eam uítá qua fandíu expetíuiffet, fe nunc ingenti fa^ cilitate arbitraret adepti, qua(íantea errore quoda& inanígloría ductus, multos labores & perícula fufcepitfet,exercítus maxímos cóparafTet, omnes terras,omnía maría commo uiffet,utearn tranquíllitate& uítà delícijs uoluptatíbustg referta, que fibi nücpreter fpem oblata effet,confequerct, Sedhifuntbellorü fínes, quos flagitíofireges incredibili ftudio expetunt,magnís laboríbus perfequuné, atqj ín eís ífummáü humane uíta bonum conftítu tum putant. Meoaute íudício no modó ín hoc ab opíníone fua fallun£, quàd turpes uolu^ ptates loco uírtutühoneftatísqy fectant, fed etíá ín eo vehementer aberrát, quód dum uítà iucunda fe perfequí putant, ea quzrítant quz longe funtá uerís uoluptatibus alíena, De» | metríusígiturtriennío ínCherronefodetentus,cüm ex ocio potuq;&delícíarü abundátía ? ínzgrítudíne incídiffer, rand fuperante ualetudín£ morbo, poft quartá& quínquagefi^ mum atatís annü é uíta mígrauít, Cuíus ínterítu ubíq; gentí díuulgato,cüm omnes ínhu Denetrij manítaté Seleucíaccufaret, ferunt€ ipfum ueheméier fecü fuifTe quefta, quód ín maiori obitu, fufpícione quàm decuít,familíare& affine uirü habuíffet,imitatuscg minimé effet Thrace & barbarum Dromíchate, quí paulo antea Lyfímachü captü tanta cum liberalitate dími» ferat. Verü ea quae círca Demetrij funus celebrata funt, tragícá quandá difpofitíone theatroq; digná habere uident, Filius enim Antígonusaudíta illius morte,nullam morá inter» ponendi putauit, quín cunctis nauibus ín Syríá nauígaret: fed cüm prope ínfulas perue| níffetquofdioffendítquí Demetríj cíneresad eum perferrét, Hos igit acceptos,& aura» taurna ínclufos,ín puppí regíz nauís ín qua ípfedecebar,collocari íufTit,Poft haec uerfus Corinth cum omníclaffe repetente Antígono,cíuítates quibus illíappropínquabát, alie coronas quas urnz imponerent,alíz homínes quilugubrí uefte funus honeftarent,certa^ tim míttebant, Ferebat ítag; urna ín magna emínens puppí.regía purpura díadematey or nata;atgy haftatís íuuenibus círcunfepta, quí fulgentes undíq; armís defuncti imperatoris memoria renouabàat, Aderat íbí preterea Xenophantus elegátiffimus modulator, quiíín» credíbili fuauítate facrü canebat carme,& ipfi remiges tanta cGaptítudíne flu&us cíebant, utremorü pul(u Xenophantícarmínibus refponderet,flebilemq; concentü cfficerent ma gna cum fonorítate coníunctü.Cüm uetó prope Corínthü contínentiapplicuiffentmul, | títudoqua adealíttora frequens coóuenerat,ubí Antígonü humilem, abíectá,lachrymísqg | refert confpexit,íngentiadolefcétís miferícordía mota;ululatü gemítumq incredibilem edidit, Vrna deínde cum omnibus ornamétís Demetríade delata eft, quam quíde utbem à Demetrío cognomínatápopuli ex paruís círca lolchá oppidís profecti, ueluti propríana (edem habítarüt. Relíquítaute Demetríus egregiam fobolem,exPhyla quídéStratonícen at Antígonü,ex Deidamía ueró Alexandrá,quií ín Aegyptozetaté duxit. Duos infuper Demetríos,alterü quem Subtiléuocarunt,ex Illyríde muliere: alter& ex Ptolemaíde,quí poftea Cyrene regnauít.Sunt etía quí Corrhabü eíus filíum ex Eurydíce fuííIetradüt. Re &umautem genus quí deínceps Macedoniz imperítarunt, per fucceffionem illius ufq; ad Itgem Perfeum uenít,quo debellato Romaní Macedonià fubegere.Sed peracta Macedo nica Ícena,tempus e(Te uídeturut exaltera parte Romanam íntroducamus, V 4 Odium Antonij à Ciceroné unde cacperit. D Aflanum dicendi genus, Antonius LEONARDO ARETINO INTERPRETE, *sX3 NTONILO auusfuítAntoníusorator,quéSyllanas partes fequutum 3 C. Maríus necauír, Pater ueró efus, quem cognomento Crítícü Anto j| níum uocabát, quandj nó parí(plendore autorítateq ín repub, fuerit, 3 perhumanus tame habítus eft,ín primíscplíberalís;:quod quide intelli» gerelicetuelhocuno íllíus hominis facto, Erantei haud ample faculta j| tes,ob eamqy rem ab uxore prohibebat, quà mínus liberalítatefuo mo zx g" 7 reuteretur.Quodáiítaqjtemporecum quídá ex familíaribus pecuníam ab eo rogaret,ísqy negarenef(ciret,pecuniaautem nullà haberet, puero mandauít ut argen teum fcyphü adfe deferret cum aqua, quo facto ccepít genas abluere, quafi radí przepara, ret;& fimulcaufa ficta,puerü é confpectu remouít,fcyphumq amico tradídít,utillefuoar bítratu pro pecunía uteret. Longa deinde ínquifitíone inter feruos habita eius fcyphí gra tía,cüm fentíret mulíere íd grauíus ferre,acriusqy áferuís inquirere, factüa fe cofeífus eft, ueníamq poftulauít. V xor erat íllilulía ex Caefarü familia prímaría foemína,nemiíni etatis fuz pudícítía cedens:;fub hac muliere Antonius filius educatus eft, Poft mortem patrís P, Lentulo nupta,qué cum L. Catílína confpiranté Cícero conful fupplícío affecít, Hincue hemés illud Antonij odíü ín Cicerone uídet ínítíü traxiffe, Inquit enim Antoníus,corpus uitricifuínon príus ad fepultura datá, quàm íd mater fupplex impetrafTet à Cíceronis uxo re:quaquíde deremanifeftiíffimé mentít.Nullus ením ex ijs qui tücfupplicio fuerütaffe: Gí,tepulturaprohibitus eft, Ec Antonío quide egregía forma ín ztate florétí, Curionísfa^ milíarírate uelut calamitate quandá ferütinhzfilfe.Ipfe enim Curío haud fanétéperans e rat,& quo magís fibi obnoxtü faceret Antoníti,in amores, libidínes,uaríosq; fumptusím pellebat,Ex quo grandezs alíená conflatü eft, minime coueniens íllius zetatí, Ducentae^ ním quínquagiínta talenta debebat.Pro quib,cüm ínterceffiffet Curío, pater íd egre feres, domo fua prohibuitAntoníü:illeaütad P,Clodiü fe cotulit homine omníüfceleratiffimü, turbulentiffímütg:ín cuíus contubernío haud multá comoratus,fíue quód inímícos Clo^ dij formidaret;fiue quod Clodíanifurorís eum fatietas haberet, ín Gracía abijt, íbícg per^ manfit,& corpus ad milítaría certamína,& linguà ad dícendü exerces, V tebaturaüt gene re dicendi quodappellant Afiani;maxímé temporib,illis floréte,plurímágg cum Antonij morib.(imílitudinehabente:erat ením turgens atq lafcíuá,& ínani quada íactantía&exul tantía plená.Sed cüm Giabíníus uír confularís ín Syría nauígans Antoníü rogaretut feci proficifceretur,príuatü fe negauit iturü:prefectus uero equítü fa&us coceffit.[Inde prímo cotra Aríftobulá quí Iudzos cocítauerat míffus, prímus omnit uallü maxímé tranícédit, przlíoQ iníto parua ípfe manu ingentes hoftíü copías fudit, obtruncauítq; ferméomnes, & ipfum Aríftobulá unà cü filío cepít,Poft haec càm Prolemeus Gabíniü rogaretut exer^ citum ín Aegyptü traduceret,fibíq; regni recuperaret,czterís quí ordíne ducebant míni^ me íd fufcipiendit cenfentibus,ipfog;Crabínío quand capto auarítía dece milli talentorü quz rex pollícebat fubfiftente, Antoníus magnarü rer& cupidus,& Ptolemzí gratía mo^ tus,eundá effeperfuafit.Sed cüm magis tímeretíter jj bellá,quód& per altas arenas eun^ dum erat,& perlocaaquaz expertíaíuxta abruptü acSerbonidís paludem, quas Tiphonis refpírationes Aegypti appellant(uideturaüt Rubri marís,quod paruo interuallo à medí terraneo feparat,fluxus refluxuscqg)premiffus cum equitíb, Antonius non folá ítertutum exercítuí praftítit,fed etía Peluííii urbem magna uí cepít, fpem certiffima uictoríe pra buítducí.Et eíus quíde liberalitatehoftes etia potíti funt:nam cüm Ptolemeus íra efferues fimulatqy urbem ingreíTus effet, omnes Pelufinos trucidare uellet, obíecítfe Antoníus, iramtp prohibuit.In przlíjs a&t magnís& frequenter ín Aegypto comiffis,coplura& for títudínís& índuftríe milítaris facínora oftendens,& modó hofte círcumeundo,modo tet aínuadendo,uíctoría manifeftifTimé prabes,magnificé donatus ac laudatus eft. Nec ue xó latuíthomínes Antonij humanítas erga Archelatü íam mortuü,INam cüm illí hofpes fa milíariscg fuiffet,bellá uiuentí neceffitate intulit, mortui atit corpus quefiuít;& regio fune reornauit, Hasob res magnaerat Antonijapud Aegyptíos fama, ín exercitu uero clari fimus habebatur. Accedebatad hzec dignitas formz, barba quadam haud fané liberalis.la títudo frontís,emínentía nafi,uídebaturqg Herculis ímaginib.picturisq; perfimile afpe& habere. Eratetíà fabula antíqua, Antoníiorü familia ab Hercule natá, ab Anteone Hercw lís filio cognome accepifTe. Hancfamilíz fuz fama confirmare no folum forma corporis, fed etíaueftítu nítebat. Semper enim cüm ín oculís pluríü erat futurus, tunicáad e cin gcbatUr, Á B Antonius. 341 gebatur, permagná fufpendebat gladia, chlamyde infuper afpera círcundabat. Ceterüm qua ín alijs íntolerabília uiden£,iactantía,dícacítas,uinolentía,& coenantib,aflid endo,in milítarí menfa díícüábendo,mirü in modüanimos militü cocilíabat fibí,Erat pretereaínge niumá Venere noabhorrés,qua res permultos mortales illi amícos fecít, Studebat aliorg amoríb.curabatcg utqui(g defideríj(uifieret copos, locosaute de proprijs no ínuítusau^ diebat.Egregía ueró munifícentía,& nec auara,neg pufilla manu ín milites amícosq col latalargítío,eum ad preclarà euexítpotentía,& potentem íam factü mille uítijs repugnan tib.coferuauít auxítcg. Bíus munificentíe uná exemplü narrabo. Cuidá ex amícís dari tuf» ferat quing;€ uígínti millía:hoc Romanidecies feftertíó appellant. Procuratoreaute admírante,& ut magnítudíne donatíonís oftenderet,ín cofpectu fuo pecunia deprométe,ro auít Antoníus, quíd hoc effet:Illo auté refpondente,eam effe pecunía quá dogo dari íufiffet:confpícatus homínís ímprobítate, Equidem, ínquit,arbítrabar am plíort pecuniam decies feftertíü contínere,hocueró parü eft,ítacy tantunde fuperadde, Sedhoc pofteríus, Difcordía ín cíuítate exorta, cüm optimates Popeio inhzreret populares Cefare cá exer» cituaduocarét, C, Curío Antonij amicus ex mutatíone Cazefarí fauens,potétía quá dicen. do coparauerat, magnís praterea largitíonib. quas Caefar fubmíniftrabat, tribuna plebis creauít Antoníd,polt etíá ínter augures cooptauit.Is aát fímulatq; magiftratum ínfjt,)non pari iuuít Cefarís partes; nam prímü Marcello cofule fcriptas legíones Popeio tradente, & nouos ínfuper delectus haberí permíttente, ínterce(Tit Antonius rogatíone ferens, ut prafentes copie ín Syria mítterent,que M. Bibulo auxílía ferrentaduerfus Parthos bellá gerentí; eos autem quí delecti eflent, Pompeio nó parere, Deínde cüm Senatus epiftolas Cefarís recipere nollet, legicy prohiberet,ipfe tribunitía poteftate fretus recítauít, multo» romc; mentes flexit, cüm uífus fit C(ar non iníqua;necy immoderata poftulare, Duabus deníqy rogationíb.propofitís,altera,placerét ne Pompeíü exercítà dímittere; altera ueró, Cafarem ne;:& Pompeii quide paucis arma deponere cenfentíb.Ce(aré ueró omnib.pre ter paucos,affurgens Antonius rogauit, placerétne& Czfare& Pompeíü abarmís difce dere,copiasq; dimítterechanc rogatíone fummo ftudio uníuerfi receperunt, Antoníü lau» dantes,& ut eam leg£ ferret cohortantes,Sed cófulíbus id no permíttentib, Cefarís amici alias códitíones pertulerezquas càm M. Cato refelleret,& Lentulus confuleos fenatu ex pelleret,curíaabíens Antoníus, multa ín capita eorü imprecatus eft:deínde míniftri uefte alfumpta,& uehículo códucto,unáà cum Q. Caffio ad Ccfare fugit, clamítans nullas leges ín urbe ualere,íus tribunitíü fublatü effe,omnibus quíarquà bonumq defendant,perículum capítís ímmínere.C) uibus uerbís motus Cefar,in Italíá cum exercítu properauir, Hac de caufa fcribit Cícero ín Philippícísut Helenam Troíanis,fic Antonia P.R.bellií,exitij, peftís caufam fuiffe: quod equíde uerü nó puto:neq ením íta leuís erat Ca ar,negp ita fací léob íram ruebat,ut nífidíu antea ftatuiffet bell patría fuz ínferre,tüc fubító profiluiffet obuífum Antoníü uiliuefte€ coducto uehículo cum Q). Caffio ad fe fugientem,Sed hzc Cefari iandíu id optanti occafíoné cómodam prabuere;caterá ílla magís ímpellebat euta quz nuper Alexandrü,príus Cyrum ímpulerát,amorímmoderatus domínandi,& prínci patus furíofa cupido, quem ftante Pompeio affequií non poterat. Capta ígit Italia,pulfisc optímatíbus, càm Cafar príufquá Pompeiü fequeret, ín Hifpanía profici(ciuellet, Lepidoprztorí urbe, Antonío tribuno Italíapraefidíaqg comifit, Híc aute ut inter milites Czefaris uerfarí ccepit,uná exercédo fe donandoqp,egregíé anímos eorü deuinxerat, Ceteríaüt omnes eum oderát:znam& íníurías prohibere fegnís,€ obuíantib.contumelíofus erat,& in uxores alíenas par pudicus, Caefarís denicg domínationi no immítíneg; acerbz,quan tum ín ipfo Cefare erat,per eíusamícos effectü efl,ut tyrannidis ínureret n ota, Quor&t An toníus ín maxíma lícecía peccandí coftítutus,in prímis eius rei caufa uidet fuifTe. Caefar ta men ex Hífpanía reuerfus, Antonij errata neglexit, fcienscp illá uírü forte& manu prom ptum, eíus opera deinceps ín bello non fruftra eft ufus. Traíecítítag; Ionium Caefar cum paucís milítíbus à Brundufío profectus,remíiffísqg retró nauibus ad Antonia& Gabíniü, iuffiteos celeriter omnes copías ín Macedonia traíjcere,Híc cüm Gabinius tem peftatem horreret,longoq circuitu exercítü per terrà ductaret, uerítus Antoníus ne Cefar(quonia hoftibus longe impar erat) molebelliobrueret,repulfo Líbone, quí fauces portusobfide^ bat,ubi tríremíb.fuís multa paruanauígíaauertens repuliffet,cum uigíntí millibus pedítü Kodíngetís equitibus naues cofcendit, Inde cüm íam altum teneret, cofpectus à tríremi^ bus hoftíum,longamq; perfequutioné paffus uix effugit, fubito Notoperfequentes carí. nas impediente, V erum íllum é manibus hoftium uentí beneficio liberatü, pene grauior P Seflertium decies, — i] — HCM ERE C Tribunitia poteftas, Plutarchi excepit cafus:delatus ením per ínuía faxa, ad praeceps& fcopulofum líttus inhaferatíine ulla euadendi fpe.Sed fubíto ex íínfperato exorto Libyco,undis à terra refluetibus, in pela gus eft reftítutus. Deinceps no folü tranquílla,fed etia felíx fuit nauígatío, Nam haud lon gíusab eo loco profecti,cernüt naues fractas ín líttore.Illícem attríuerat uentus perfequu tas eos tríremes,Ingetí ergo preda dítatí milítes,multís etíà ex hoftibus captís,& Liffoin oteftaté redacta,íngente fíducíam Cafarí fecit, pofld cum tantís copijs ín tempore adue niíTet, Praelijs índefrequenter comíiffis,ín cunctís ínclytus erat Antoníus. Bís Cafarís mí lites ín fugá uerfos coégít(í(tere,pugnadp reftítuta fudit hofte, Erat ígítur de Antonio plu rimus in exercítupoft Czfate fermo, C) uamobre fummá illam pugnam,& qua cuncta ín dií(crímen adductura erat,íniens Czfar,quantí eum faceretoftendít;dextro ením cornu fi bireferuato,finiftru a Antonío coómifit, utomníum quífecum erant pugnaciíTimo, Poft Pharfalicáautem pugná cüm Caefar Díctator factus perfequi Pompeiü decreuifIet, Anto nium cumtribunatu in urbem remifít, Eft ea quíde poteftas, fi praefens fit dictator, fecun» da;(ín aute abfit,príma ac fermé fola, C) uíppe díctatura caeteros omnes magiíftratus diffol, uit,przter tríbunitía poteftate, Reuerfo in urbem Antonío, Dolabella adolefcens qui& ipfe tríbunus plebís erat,nouarü rerum cupídus,lege promulgauerat dezrealieno refcin dendo,rogauitip Antoníü utpotecollegà&Camícum€ populare,utadíutor fibi effetadle gem ferendi. Intercedebant ením Aíinius€ Trebellíus. Eo temporeaccídít ut grauis fu^ fpícío haberet Antoníü,uxorem fuam Dolabella effe corruptá:quod cüm ferrenon pof? fet,repudíata uxore, eademip forore(erat ením filia C. Antoníj Cíceronís collegz) partes Afin:& Trebellij fufcepit,aduerfatusg; eft Dolabellae, Occupaueratille forum,per uím legemlaturus, Antoníus aute fenatu decernente armis opus e(Te, Dolabellà inuadít,&ple rilcg círca eum necatís,tandé foro exturbat, Hoc quide Antonij factü maxime anímos ple bís offendit: bonísatqg honeftís cíuibus propterturpé uítam non erat, quemadmodü Ci cero ínquit,gratus,fed odiebat propter turpem crapula,fumptus íntolerandos,tum quod afTidue ínter ícorta uolutaret, ínterdíu fomno&€ obambulationelanguens,crapula hefter nam edormíret, quam noctu per lafcíuíaingurgítauerat, ín mímorünuptijs& rídiculorü fpectaculís. Feruntíllü ín Hippía mímíinuptijs coenanté,tantum uíní per unfuerfam no &em haufi(fe,ut ei poftrídíe in concíoné uocato neceffe fuerit ín cofpectu populi Rom.e uomere,quodà examiícís toga fubijcíente, Erat ením ínter maximé familiares Sergius mí mus,& Cítherís quídà ex eadé palzílra mulíerculáà amans, Hoc comitatu Antoníus pera grabatltalía leciíca delatus,quam haud paucíqres dj matrís eíus,comítati fequebantur,au reas pateras uelutíín pompa círcunferens.Ducebant& leones ad rhedáligati,& quod ma xíme homines torquebat,honeftí(fimz domus fcortís& mímís pro díuerforijs tradeban^ tur,perlucosatg; amní ripas prandía fumptuofifTima,ín ipfo ítínere chori uelut fcena,pa rabant, Habebat omnes nó parua índignatío, quód Czfare ipfo círca Italía belli reliquias perfequete,& millelabores€ perícula noctu díegy fubeunte, alíus Italíá per íll& tam luxu ríofe calcaret.Itag; reuerfus Caefar Dolabellae uenia dedit,& tertíü conful fa&tus nó Anto níum,fed Lepídà elegit collega, Bona deínde Cn, Pompeij fub hafta uendíta mercatus eft Antoníus, fed exigià feprecíum molefté ferebat: fcribittp Cafar ipfe, hancob caufam ín Aphríco bello no fuiffe quód parum fibíuíderet ín ijs quz príus gefferat, gratía cofequu tus, V idet ait Cefar no neglígeter errata caftígando,magna ex parte eíus nequitia& luxi retudiíTe, Cofeítím em ille turpí uíta relicta, uxore accepít Fuluíá, Clodío tríbuno plebis antea nuptá,no mulíebres artes,lanificiá, familia curante mulíere;necpríuatü homíne fu perarecotendenté,fed magíítratus regere€ imperantib,imperare, ut fibí magnas gratias deberet Cleopatra,quod íta inftítutá ab eaA ntoníüacceperítqui uxorib,obnoxíus effe dí dicíífet, Hanc tamé mulíeré Antoníus ludís nonnundj aggrediebat, ut fíbiilla effet placa tíor,& aliquíd remitteret feueritatíssuttunc cüm Cafari ex Hifpania redeunti proceffiffet obuia. Inde crebro ruinore perlato Czfare ínterfectü e(Te, hoftesip ín Italía properare,re diens ín urbe Antonius, famulí uefte noctu domü uenít,díxítqg fetabellariaab Antonioli terasad Fuluíà habere, Introducít ad eà capíte obuoluto, rogat ílla príufcf literas accipiat, ualeàtne Antoníus, Híc ueró nil refpondes epiftola porrígit:quà cum lla legeret flens(e rat em fcripta amatoríé) caputaperuít, ín collitínuafit, Sed hzcpauca ex multis pofuímus exéplígtatía.Cafarí tande ex Flifpanía remeatí, omnes prímores cíuítatís d longé obuíá proceffere.Horü at Cefar egregie preter ceteros fummo ín honorerecepitAntonid, Nà cü per Italíacurru ueheret,una fecü femper íllá habuit ín eodé curru. Poft íllá uero D.Bru tus fequebat,& C. Octauíus neptís fua filíus, quí poftea Cafar dictus eft, S plurímü tem^ pus Antonius. 342 à pus Romanís imperauit, C) uartü deínde cóful creatus Cefar, Antoníü fibi affumpfit colle gam.Inftituerat aüt fe magiítratu abdícare,& ín fu locum Dolabella fubítituere, qua de re etíáad fenatü uerba fecerat: fed indígnatus Antoníus ínímicü fíbí ín magiíftratu adiungi, uehementer inuectus eft ín Dolabella;nec pauciora tamen defe audiuit;ítag; infectare lenatus dímiffus eft. Deínde cüm Cafar ín fententíaperftaret& confule Dolabella renun cíarí iuffiflet,obiecit auguría Antoniíus,effecitqg ut Carfarab ínccepto defifteret, Erat fane ín Dolabella nó mínus nequítíz: quàm ín ipfo Antonío,feruntpalíquando cüm quís An toníá Dolabellamgy ad Carfaré fubaccufarer, atg íllos ín fu(picione adduceret infidiari, reípondííle Czefare, non uererí huiufmodi nítíidos& comatos homínes, fed íllos gracíles & pallentes, Caffiá&€ Brutü defignans.Sed illis quídé Carfarís necandi pulcherrimá cau. famprabuit A ntoníus,Eratfolennís Lupercaliorü dies, Czcfar aute tríumphali ucfte amí ctus pro roftrís fedebat, currentes Lupercos ínfpecturus, Curruntenim& nobilia fuue- Lupercalia, num,X eorü quí magíftratá gerunt coplures,nudií,atq; uncii, lorísalbís obuíos ferientes, Inhís càm effet Antoníus, contra confuetudíne morem eíus ludi, ad fellà in qua Carfar fedebat cucurrít,díademaannexumlaurea corona oftentans, füblatusqg ab ijs quífequutí erit capiti Czefarís diadema impofuit, Declínauít caput Cacar, refecit; diadema cum ma xímo totíus P.R. plaufu, Rurfus diadema imponere conantem, rurfus reiecit Ca(ar cum fummafpectantíü lzetítía: atcy hoc idem fzpíus Antonío conante, Czefare ueró reijciente, plebs íngenté plaufum dedit, C) uod quídem mirandá uideturhomínes reuera fub rege uí uentes, nomen regíum ut libertatís príuatíone exhorruiffe, Surrexit Caefar€ fella turbato uultu,& nudatü fugulum cuíq offerebat, ad nece fu(cipienda paratü fe díctítans, Corona tamen illam ftatue tux impofita cüm tríbuni plebís abftulí(lent,& ob eam rem fummo ftu díoà populo laudati effent, Cefar eos magiítratu príuauít, Hac B rut&,Caffium,ceterosqg Caufe Cecópuleruntad Caffarís trucidandií confiltü.C)uí in unum cógregati,cüm multa difpofuib, faris nccis, fent,íllud agítauere ínterfe, an ad eam rem perficíendà Antoníus effet ínuitandus, Quod cim nonullís placeret,contradixít Treboníus: inquitením,menté Antoníjíam antea ten tauíffe,cüm Cafarex Hifpania reuerteretur, Antoníü ueró no recepiffe, nectamen undj ad Cx(areretulí(Te,fed tacui(Te íd fideliter, Hís uerbís ín fententia Trebonij addudi, íterü | Pagitauere, anuná cum Cxfare Antoníü trucidarent, Sed& hoc quide prohibuit Brutus, cenfens eam rem quá pro legibus acíure fufciperent, carereomniííniuría oportere, Atue riti Antonij robur,& magíítratus íntignia,fubornát quofdam ex confuratís, quí cüm Cz far íngredíat Senatü,extrà demorent Antoni, negocíoaliquo ex copofíto íníecto. Q uae omníacüm íta uti dífpofíta erant eueniffent,trucidato in Senatu Cefare, prímo quide An toníus ínfíanía magiftratus abiecit,& mutata uefte fe occultauít, Deínde utaudiuit illos nemiínínocere,fed globo facto ín Capitolià fe recepiffe,egrefTus€ latebrís filium fuum ad eos mífitín Capitolii, ut pro obfide illa tenerét,é Capitolioqg defcenderet, Quo facto ipfe quidé eodem díe C. Caffíü ad coena apud fehabuít, Lepídus aüt Brutü, Poftridíe ueró£re quentíSenatu retulit de oblíuione dífcordíarü,detg prouíncijs díuídundis, Cuí quídé Se, natus fummo ftudío affenfus cüm effetjadíunxít& acta Cefarís rata manere,Celeberrímá fuit(lla des Antonio,necdíci quidem poffet, quantà fitlaudem tudícío omni mortalium confequutus. V ídebátením ínteftinü bellum per íllíus prudentia fublatü effe,& ín rebus difficillimis ac turbulentiffimis,bono confilio cíuilitg animo fuiffe.Sed tame cító illum al hac fententía deiecítpríncípatus cupido,quem fe poftcognítá mentem plebís haud dubie adepturü putabat, fi Brutus€ medíotolleretur, Nam cüm Caefaré(ut mos erat in funere) pro roftrís laudaret,anímaduertens multitudincoratíone fua mirabiliter ducta; admifcuír laudibus comiferationem, ftíimulosqy anímorü,& in perorando ueftem Caefaris explícuit fanguine foedata,& in plurímís locís cefam gladíjs,& ea qui patraffent ímpíos fceleftosq uocans,tantum furorem multitudini iniecit, ut corpus Carfarís ín foro cremarent, fubfel lis menfisq undicg ad pyram raptís,€ accenfís facibus, adocciforü domos percurrerent, Ex hoc Brutus caterícg ex urbe mígrarunt: Cafarísueró amíciad Antonium fe contulerunt, ad quem etíam Calpurnia uxor pecuníam à Czfare relictà tranftuliít ,& peneseum depofuit, Eratauté numerus quatuor millía talentorü. A ccepit etiam Cefarís cómentaría, ín quibus decreta iudicatag erant fcripta. Ad hec Antonius quodlibítü fuít addens, alijs magíftratus dabat,alijs ímmunítates,multi fenatores facti pleríg;ab exilio reductí. Et hxc omnía faciebat,quafí à Caefare decreta.CQQuamobrem íocantes Romaníeosomnes Charo nitas appellabant, Nam fi quid íllís obiectü erat, contínuó ín mortui fugiebant chirogra| pha,Haec& alía preterea mulra contraleges fecít Antonius, ipfe quide conful, L,uero 11a Plutarchi C trem tribunü plebís,& Caíumalterü frattem praetore, focios habens,Dum hxc Romz ge runtur, C.Czíar adolefcens,fororís filius, quemadmodü fereba£,bares à Cafarefcripius ex Apolloníaredijt, Is prímum ad Antoníü utpote amícü paternum falutat& ueniens, de, pofítz pecuníe mentíone habuit, Debebat Romanorü cuíq; drachmas feptuagintaquíng ex teftamento patris, Hic Antonius prímó íuuené afpernarí, atg; infanum dícere, X boní cofilijbonorumdq amicorü expertem,fi tam onerofam hzredítaté adeundam putet, ac no potíus abítínendü,.Sed cüm íd perfuadere nequíretadolefcétí, pecuníácy repeteret,multa cotraillácotumeliofe díxít fecícg.INam cüm tribunatü petens Czfar,íellà aurei patris fuí pofuiffer,mínatus eft Antoníusin carcere íllum ducturii, nifi de(ineret plebem folicitare, Hísrebusadductus Cefar,ad Cícerone fe contulír,eíc; fetotum permífit: per que cümfe, natum fibí concilíaíIet,ipfe ait plebemamplexaret,& ueterani mílítes undíqy ad eum con currerent,metuens Ántoníus per comunes amícos ín gratíá redijt, congreflu ad ínuícé ín Antonij Capitolio habito.Ea nocte dormíenté Antoni terríbilís ui(ío excítauit, V iius eftem eíus fomnis. dextera fulmine de ccelo feriri, Nec multó poft nuncíatü eft ,illí Czefare ínfidías tendere: quade recüm Cefarfe purgaret,nec taméperfuaderet,rurfus ínter eosardentifIime ínimi cítize exortze func Hínc difcurfiones per Italià ab utroqg facte: ueteraní quí dadüab armís quíeuerant, pafsím fua quifqs fede, magnís praemijs utríng; allecti, legionestp parí utríngs ftudio folícítatze, Inter hec M. Cícero eatempefítate cíuítatís prínceps,omnes mortales ín Antoníü concítabat.Eo autore Antoníus tandem hoftis eft íudícatus, Czefati fafces decre tí,Panfa€ Hiírcíus qui tum erant confules,contra Antoníum miffi. Hi círcaurbem Muti namprzlío comiífIo, prafente Cafareatqyadíuuante, M. Antonium fuderüt fugaruntg, fed ipfiambo ínterierüt, Ex hocbellofugíente Antonium; cüm multa alía grauifTima ex ceperunt,tum maxímé rerum edendarü penuría, V erüm eí natura datum erat,ut ín rebus aduer(ís difficillimiscg fefe ipfe uirtute fuperaret,€ quantó magís fortuna premeretur, tanto bono uíro efficeretur fímilior, INam ut comunehocomnibus eft, cum laborant uír tutís uím expenderepoffe,itano quilibetaut cuíus amoretenet,perfequí,autà quoabhor ret refugere ín íftafortunze mutatione per animi conflantiá poteft,fedpleríq; adeo morib, fuis per ímbecillitate cocedunt, ratíone faucíata, Itaq; dum Alpes tranícenderet, mírabile erat exemplá militib, fuis homine tanta luxuría tantísq; delicijs modo affluente,aquá cor ruptáfacilíter bibere, radices& fructus fylueftres cibü habere, Edebantetíáarborü corti ces,& animalía quedáante id tempus ínguítata, Caufa ítínerís erat,uttráfalpíno exercitui fe coniungeret,cui Lepídus imperabat, Marcí Antonij familíarís,& ín Cefarís amicitiam magna ex parte perÁntoniü receptus, Vtígítur ín ealocaperuenitubi Lepidus cum exer citu erat, haud proculab eo caftrametatus, expectabat fi quíd opís aut auxilij afferretur. Quod cüm fruftra przftolarífe anímaduerteret,lugubri uefte a(Tumpta,& barba poft pu gnam promiífa,€ críne míferabilíter neglecto, ad caftra Lepidi gproximéaccefsit, ibiq; cocíonari cazpít. Mouebat nó paucos míferabilis habítus,& maximé fupplex oratio flee batanimos, Quod cum fentíret Lepídus, tubas canere íufTít, ut pra illarum clangoreuox Antonij nequiretexaudiri,Ob íd fa&ii magis etíam ad mi(ericordíá flexí mílítes, Lclium queadà€ Clodíum meretrícío habitu emíttunt, qui iubebant Antoni caftra expugnare aggredí,permultos effe íntus qui fe offerant paratos eum recipere,& Lepidum.fiitafube xet,trucidare, Antoníus à Lepidi cede abftínebat: fed lumen quoddam propter caftra Le pídi fluebat, contraeum locum A ntoníus copías fuas poftrídteadducít,& prímusomni um ipfe flumen íngreffus adaduerfam rípam contendit. Iam etením milites Lepiditrequentes ex coloco Antoníum uocabant, uallumq; proftrauerant, Ingre(fus ígitur caftra, rerum omní& potítus humani(Time Lepidá conuenít,patrem:y falurauít;& cüm reí penes eum fumma poteftas effet, Lepído tamen imperatorís nomen hotioremty feruauit, Ea res effecít uc& Plancus Munatíus, qui& ipfe círca ealoca exercitum dudctabat, Antoníofe coníungeret, Hís rebus elatus Antoníus, V ítíio quodam ex familíaríbus compotoribusq fuís cum fex legionibus ín prafidío Gallíz relicto, ipfe in Italia redit, decem miliía equ tum,feptem& decem legiones peditum fecum agens, Preterea prafidío fex legiones Cal líz relíquít, Varío quodam familíare& copotoreprafecto, quem Cotulonem uocabant. Cafarautemà Cicerone quem uídebat tota mente ad libertatemreipub, intentum, deci uít, Antoníumq; per amícos ad reconcilíationem uocauít. Convenerehí tres duces ín in^ fulam quandam flumine círcümablutam, íbíq; per trídutim commorari, de diuifione tm^ perij, deg cacterís rebus agítauere,fícimperium quemadmodum paternam quandam ha^ xeditatem ínter fe díuidentes. V erüm ut caetera facile tranfegerüt, fíc magna diffeníío con certatíoq Antonius. 243 A certatiotp exorta díu tenuit deliberantes de cíuibus necandis, fingulis amícos feruare cu» pientibus,& inimicos necare. Tandé ínímícorü odío& iura cognationis& amícitie charí tasabíecta, Czfar Antonio Cícerone, Antonius Cacfarí L. Czfaréauunculum conceflít necandá:à M. Lepído Paulus frater ad nece tradítus,uel ut quida aíunt,fponté conceffus, Nil reorunqui crudelíus fuiffe aut tetríusfactá, homícidíahomicidijs permutátes, quos acceperant, quos tradebant mactantes: fed ín amícos magis íniurij quos(íneullo odío tru cidabant, Hanc ínter duces amícítia cenfuerüt mílítes affinitate firmanda, data Cefariuxo re Clodía;Fuluiz filia; Antonij príuígna, His íta dífpofítís ad exequenda ea qua decreue rant cotendunt, T'tecentíab hís cues ex profcriptíone trucidati. Cíceronís caputacdexte ramanus,qua ille Ántoníanas orationes fcripferat, iuffu Antonij abfciffa: quae cüm ad fe delata effent;afpexit díu fumma letitía exultans, V bí oculi fatíati funt íllo fpe&taculo,iv(fit percontumelía ín roftrís deponí,quafiueró illum íam mortu& contumelia afficeret,ac no potíus feipfum ac fortuna fuam indigna oftenderet, quz ad tantam potentíá nefarium ho mínemprouexifTet, L.autem Cz(ar cüm milítesad eum necandá míffi effent, fugitadIu. liam fororéatcüm carnífices eó quoq; ueníffent,& in cubículü prorumpereuellent,ftans illapro foribus acuí refiftens clamitabatmagnauoce,nunquá íllis facultate L,Cefarís necandi futurá,ní príus ipfam necarentquz Antoní peperíffet,Hís ílla tunc rebus fratrem tutata eft, Erat hec tríumuírorü domínatío omnibus ínfenfa& grauis, cuíus reí culpa om nísín Antoní& referebat.INam& Czfare maíor natu erat,& Lepído potentíor,& ad fuos mores uítamq íllam uoluptuaría utprímum per bellum lícuit,redíerat, Accedebat ad hzc quód dom&MagniPomper habitabat;homínis nó mínus ínftítutís domeftícis moribustp admírandí,dj tribus tríumphís, Tácueró dominate Antonío,legatí,duces,magiftratuscg reiecti pro foribus expectabant;his porta claufz non permíttebantadíta Intus ueró alea^ torá,mímort,adulatorü greges,rapínas Antonij deuorantes, Non fatís erant ad fumptus profcríptorá bona,necomne uectigalíü genus exactá;ítum eft ad uirgines V eftales,ra pte pecuniz apud zdé depofitze: uxoribus etíapropinquist necatorá cíuí& bona per calum» niam adempta, Nec tame hac fatís erant, Quamobre indígné paffus Cafar tanta prodiga: litatem, diuifíonem pecunidrü cum Antonio fecít, Diuífo etíam exercitu contra Bruta& P Caífia ín Macedonia profecti funt, M. Lepído cum przfidio Roma relí&Gto, V t igitín Ma cedonía bellari coeptá eft,cüm contra Caffium Antoníus,Cafar contra Brutü deftínatus flet, níhílunquá praclarumá Cafarefactum, omníaper Antoniti gefta, Príma quídem pugna uaríum habuit euentü,ut ab utragp partedextrü cornu fuperaretur, Czfar à Bruto; contra que ínftructus erat, proflígatus,caftra quogy amífit, uix manus hoftíü effugit, ut ipfeín Comentarijs fuís fcribit, fomnío cuíufdiex familiarib, admonitus, Caffius in alio cornuab Antonío uíctus,cum ignoraret Brutü uícífleà Píndarolíberto uolens mandase occiditur, Scribüt tamen nonullí Antoní& abfuiffe,cum miílites'fui cotra Caffi pugnaue re,Poft paucís ueró diebus íterum pugnatà efl;ín ea pugna uíctus Brutus morte fibi cofci vit, Antonío ueró íntegra uíctoría parta,utpote quí Cafare grotáteuícerat, In ea pugna Antoníus cüm Bruti corpus ínueníffet, pauca de C, fratris nece coqueftus,qué ín Mace» donía capti Brutus Cíceronís manibus mactari fecerat,& poftremo fe magis íd Horten^ fio t$ Bruto ímputare teftatus,quí Cíceronis manes íta placaffet,purpuràá ex fuís precío^ fillima cadaueri fuperiecit,& liberto cuida ex fuis mandauit fepeliendí cura, Hunc tamen libertá cüm poftea cóperiffet purpurá cum corpore nó fepeliffe, magnaátp parte pecuniae ad fepulturá date fubtraxiífe,fummo fupplicío affecít Antoníus. Cofe&to bello Cefarquí^ demgraui(Tima ualetudíne,íta utpar& fuperfuturus fperaretur,Romá reductus eft, Anto níus ueró ad oríetales prouíncías,ad cogenda ftipendía qua mílitíbus folueret,cum exer^ (itu íngentíín Gireciá cótendít.Pollícítus ením eratcuiqy milità quingg millía drachmarg, eratiy opus grandípecunía& exa&íonead ea perfoluenda,Prímó ígítur ín Gracia profe &us,non grauís ned infeftus homínibus erat, fedad doctori homínum diífputatíones,ad C:eatrayad Judos fe tot& couerterat,in iudicando mítís,in largíendo magnificus,& amator "rzcorum,maximeg Atheníenfii uocatus gaudebat, Permultaab illo dono Atheníenfi us data, nónulla etíá caterís ciuitatibus, Megarenfes ueró cüm cuperétalíquid cíuitatís fuz magnífícü oftendereper zemulatíone Athenarü, rogauerüt Antoni utad eorü curíá uifendam accederet, Quó cümille ueniffet, interrogatus ab eifdem qualis ílla curía fibi uí deretur, Pufilla míhi, inquít,& infuper dífiecta. T'emplum etíam Pythij defignauit, quafi Gfummaturus:hocením Senatui fuerat pollícitus,L.deínde Céforíno Gracíeprafecto, ipfeín Afiam tranfijtIbicüm reges undiqgad eum cócurrerent,& regina donís ornatugg iita dif o MOL LMLREERERE NS.- A. epu- erg acce f M. C Sophoclea ciuitas, Antonij 4mor in Cleopatram unde ceperit, Gyttecium Cleopatra. hióuacep. Plutarchi certantes,fefe ac formá fuam Antonío offerret, Caefare interea Rome fedítíonibus& beL lís occupato,cortuptus extemplo anímus ín confuet& morbum recídít uoluptatüi, A naxe nores,cítharoedí,& utícy tíbicines,& IMetrodorus quidà faltator,& huíufmodi A fiaticarg illecebrarü turba,mírafeftíuitate& gaudio ín calamítates Romanas ínfiliebant,nec quit quam íam fecontínere poterat,omnibus ad uoluptate conueríís, V nfuería enímAfia;non fecus ac Sophoclea illa cíuítas,plena uaporíbus fuauiffimís erat,ubíq; cantus audiebatur, ubícy ferta exhalabant feftíua: quippe cum Ephefum íngrederetur, mulíeres uníuerfz in Bacchas, uirí omnes& pueriín Satyros& Panes feformarunt, Hedera,thyrfis,pfalterijs plena cíuítas, Diony(iü, Charídota, Melichíü;uocabát Antoniü,Et erat profectó talís erga quofdam,ceterís ueró ferusatqy ímmanís, Nam& nobiles fpolíabatfortunis omníbus, X eas perditís homínib,affentatoríbusdg donabat: multís praterea uíuentíü bona quafi mor tuorum hzredítaté conceffit,.DD'omáü Magnetís cuíufdà largitus eft coquo fuo,quód conà beneparaui(fe uífus erat,Secunda tande uectígalía cüm Afíatícis imperaret, Flybreas qui cíuitatü caufam fufceperat;íta cum Antoníoagereaufus eft;Si potes,ínquit,ó Antoní,eo^ demanno bís uectigal exigere, illud etíam efficere poffe te decet, ut bís zeftate habeamus, bísqyautumnd.Feftíud hoc quíde,& à mente Antonij noabhortrés.Deínde cümínferui fet, ducenta millía talentorü fibi Afia exoluiffe,efficacíter nímít adíecít haec uerba:Sí qui^ dem hzctanta pecunía ad te delatano efl,ab ijs eam repetas quía nobís exegere:fin aütad te delatá íam confumpfiftí,nullà nobís fpem relíquá paramus, Hac rationemaxím: flexit AntoníG,Ignaro ením illo pluríma gerebant à fuís, neqjíd tantü neglígentía, quantü fim» plícítate quadáac nímía fíde cotingebat, Erat illi fimplex íngeníü, tardecy errata fentiens; ubi tamé fenferat,permagna mentís mutatío,acapertíffíma contra eos quí errauerát indi gnatío, Magnitudo animi cumad praemía& ad poenas excellens,ad praemía tame propen fior.Dícacítas atitímmodica,& pene fcurrílís procacítas, Sed hzc fecü habebát medicína: lícebatením impune íjfdé rebus cotra illum utí,nec faciléerat difcernere,ludens ne,ande lufus magís gauderet.Etea quíderesnon parüafferebat calamitatís, Homínes ením ínío cando laceffendog aduerfus eum libertate freti, perfaciléín magnis rebus affentadoblan diendoj íllum capiebant, cüm non uíderet quofdam dum adulationi libertatem mifcent, uelut illecebra quadá acrímoníá habente,effícere ut ífta círca calices loquacítas& temeti^ tas faftidíü ignoret,non gratíá qua feruarí ín congreffu debet, fed affenfum eíus qué adulantur,& rerum neglígentía machinantes,Ita uel moribus uel natura inftítuto Antonío fu prema clades Cleopatra amor íníuncta,fi qua adhuc uítía ín eo latebant detexítatqy ínten dít;(i quid aut falutís aut uirtutís fupererat,id ideamor penitus deleuít, Captus eft aüthoc modo, Cum fe uertííIetad Parthícum bellum,Dellíum quendam ad Cleopatram mifit,íu bens íllam ad fe ín Cílícía ueníre;iudici&fubitura, quod C.CafTium opibus íuuiífe,ac per^ multa ad bell& contulíffe accufaret, Ad quam ubi Dellíus peruenit, uífa mulieris forma, & linguz elegantía,& fermonis calliditate, opinatus id quod erat, nihil mali ab Antonío eiufmodi mulíeríímpendere, fed contrà magnáilli potentía apud Antoníüfore, uettít ad óbferuantíácultumq; mulíerís;ymonetcg Homeríco uerfu,ut profícifcatur ad iudici tjma xímé ornata, necformídet Antoníum mítífTimü& humaniífimü ducem. Illa autc Dellío a(Tenfa,atg tj(de rebus Antonii capi poffe cófifa, quíbus anté Caefar& Cn.Pompetj filius capti fuíffent,Illí ením adolefcentuláadhuc& rudem Cleopatrá cognouerátinuncautem eaztate ad Antoniü proficifcebat, qua maxímé folent mulieres& florere forma,& cófilío uigere:paratdona,pecunía,ornatü,qualía magnarü reri domína ex felíciffímo regno fer^ re decebat.Plurímá tamen fpeí erat fibi in feipía,& ín fuís ueneficijsphiltrísqg. Perlíteras igitur Antoníj ceterorumqaccerfita ín tanti hominem fudicíumq; cótempfít, ut íncredi bilipompaper Cydnumamnemnauigaret, Eratenímaurea puppís,uela autem purpurea pandeban£,remíargenteíad fiftule tibieqy modos agítabant.Ipfa uero regína fub tentorío aurato requíefcés,ad fimilítudiíne V enerís ornata erat, Pueri utrínqy collocati píctís Cupi dínib.perfimiles, Puella ínfignes INereídü& Gratíarü ftolís partím gubernaculís íncum bebant,partím rudentíbus annítebant, Ancillae mírabili habitu omnes ripas fluuíj cople bantuaporíbus, Currebatur undíq ad eíufmodi fpectaculü,ieratq; per omnes fama, V ene rem pro utilitate Afize Bacchütilludere. Vacuefactá eft fori, omní multítudíne ad uíden dum diffufa, Antoníus deníq pro tríbunali fedens penéfolus relictus eft. Mifit igitur qui íllam ad ccena inuítét,Ipfa ait cenfebat apud fe potius A ntoníü coenare debere, Statím tg tur ut facilítaté quandam& humaniítaté prz fe ferret, regine paruít,coenauítqg apudillam. Quo ínloco mírum ín modum ftupefactü aíunt effe Antonium, Tantos ením appris oftendit, Antonius. 24 54 L4 4 offendit, quantos nunquam fuerat arbítratus:zmaximaeqg admírationi fuit multitudo Jumí num:tanta ením undícg eluxiíTe ferüt,tam míra ínter fearte difpofita atq; ornata,ut id quí» demuelinterrariffima pulcherrimari rerum fpectacula putarct.Poftrídíe ucro cüm apud feregína coenaret, certauit Antoníus magnifícentía fímulac diligentía Aegyptia anteire; fed in utragy fuperatus, ipfe prímus ariditat ccena fuz ruftícitatemqy coepit illudere, R.eginaaute dícacitate homínís animaduerfa,cüm uideret illum caftrentí quoda flylo,& face ujs uulgaribus maxíme ducí, pofito íam timore, coepit& ipfa eodé genere iíocandi contra Antonii utí, Atquí Cleopatre forma(utferunt) ipfa quídé per fenon nímíü erat efficax ad Cleopatre mentes afpicíentíü capíedas, nec qua homines pre nímía admiratione ftupefcei€r, uerüm dotes, adeo fuauíffimi mores,tanta ín loquendo facundía, tam iucundiflima couerfatío, ut hís re busadíuta forma uníuerfos arríperet, Pronüciabat dulciffimo orís fono, lin guamqy fuam uelut ínftrumentü aliquod pluriü chordari,ad quancung, libítü fueratgenté conuertebat promptílTimée, Paucís nationibus per ínterprete loquebatur,plurímis per feipfarefponde bat,uelut Aethíopibus, Troglodytís, Hebraís, Arabib, Syrís, Mediís,Parthis,& praterea multís, cüm ante illam Aegypti reges uel ne Aegyptia quídé didicifTent, uel Macedoníca reliquíffent, Ab hacítaqy muliere Antoníus ufqueadeo raptus eft, ut Fuluía uxorecontra Caaré ín urbe pugnáte,Parthís ueró duce Labieno Syríae ímminétibus, ipfe expers cure ueluti hz res níhílad fe pertínerent, ín Alexandríá reginam fequéret,& ibi precíofiffima Tempus precoz rem(ut ínquít Antípho)tempus,defiídía ocíoG cotereret. Erat eís uita quà ínuítabile appel fifimares, labant,mutuís fe coufutjs accípientíb,& omneprodiígalítatís genus excedentibus, Equí^ dem ex Lampría auo meoaudíui,narraffe fibi Philotà medícü,qui per id tempus ftudíorü caufa Alexandríz fuerat. Aiebat ením Philotas,feà quodam ex Antonij coquís,quo cum fortéfamilíarítate habebat, ductü efTe ín eum locitubí epulz Antonío parabant, uidiff qr illic& alía complura,& apros octo: feautem admíratü magnítudínem epularü quafiffe, quantus effet conuiuarü numerus, rífiffe hoc coqui, díxiffeg;,non multos effe conuíuas, led circiter duodecím, V erü cíbos ponere in ipfoarticulo cüm fucculentiffimi funt,opor» tet, Atquileuitéporís momento marcefcüt, Et illenuncpararí coená ftatím uult,nunc dif» ferri paulü,fepe etíam ín horamalíam traduci, dum uel potare nunclubet,uel fermo quif^ ) píincidit: unde multís opus eft paratís coenis, Poft haud fané multü fpacij ucniffeaíebat cum míníftris Antoní filí, quem maíore natu ex Fuluía habebat, neq; enim apud patre cenabat,& coenaffeatebat una fec humanifTimé ínter czeteros familiares, Sibi igitur illic dilputantí,& couíuas multís argutijs fatígati, hoc fophiífma ab Antonij filio obíectü fuif fe:Febrícitanti quodámodo danda eft frigida, omnís aute febrícitans quodámodo febrící tat,omniergo febricitáti danda eftfrígída, Hic cüm ipfe dubíus fileret, letatá puerü rififfe, ag íta dixiife:Ego tibi Philota haec omnía dono,oftendés permulta& magna pocula,quí Liberalis fili busomnís menfa eratreferta, Illo uerólíberalítate no recufante,fed tamé míníméarbitran Antonij. tepuero tanta donare permííTum eífe,cüm poftea quídam ex miniftrís pocula hac ín uafe coníeciffet,(íbí:g offerret,ipfe aüt repelleret,uerereturqy accipere, díxilTe puerü aiebat, O inepte Philota quíd ambigiszan nefcís eum qui dat,filíü efTe Antonij? fed agé pro hís omnibus fiíta placet pecunía accípe,nequod forté ex hís defideretpater:funt em pleraq antí qua€ egregtj operís, Hzc nobís(ut díxí)auus nofter narrabat ex Philota audíuiffe.Cleo patra at no quadrifaria(ut ínquít Plato)fed multifaría blandiítijs adorta,feu ftudio feu ío^ coresageret,nouís femper írritamentís nitebat, quibus magís poffet mens Antonij capí. Noctu díegy erat parata, feu ludere,feu potare,(eu uenati ire placeret. Exercenté fe Anto Cleopatre in nium uifebat ín armís.INoctu per urbem uagant ín ancille habítu fequebat,quádó&ípfe Antoniobfe famulí uefte folítus eratuagarí,X domos popularíü obfidere,& inquilinos per fores illu« quentia. dere,undenó fold conuícía fed etíáuerberaperfzpe reportabat.Hoc quanij uulgó fufpe Gumeffet,gaudebant tamen Alexandríni dícebanttg,tragíca quídé perfona aduerfus Ro manos, comíca atit aduerfus Aegyptíos Antoníü utí. V nü ex fuís íocís narrare libet, nam Pluresreferreuand effet, Cüm pifcaret alíquado Antoníus,níhilq; capere poffet,prefente Pifatur An Cleopatra,angeba£, Iubet igitur pífcatores clám fubmesxfos,hamo quem demiferat, pifces tonus, antea captos appendere,Per hunc modü bís uel ter preda capta nólatuít Aegyptia:admi^ ratíilla prímó fimulabat,deínde amícos rogare utfpectati adeffent. Conueníunt frequen tespoftrídie,fcaphas confcendunt, demittit hamü Antoníus, pífcaturg; non infolíta arte, gina ueró,cüm bís autter celeriter Antonius íam pííces traxiffet, quendam ex fuis prze venire fubet, hamog; Antoníj pífcem fale&€ fumo íam olim feruatum affígere. Antoníus Predamá fuís appenfam ratus,arundine fuftulít; admíratí prímó omnes, índere cogníta, | Due. ktm ptt a m A C D Ante decimum méfem post uiri mortem nubere non licuit. Facdera ittter Cefarem, Atto nium, cz Sext. Pompeium. Plutarchi uchementerrifere,"Func Cleopatra comiter, Relínque imperator, ínquít, calamü nobis Canopeís& Pharíjs regibus: nonenímhaectua prada, fed urbes, littora, reges,natíones, Eíu(modi rebus íntento Antonío,duo nuncíj eodem tempore afferütur: alter quo certior fa&us eft L.fratrem& Fuluíam uxorem prímó ínter fe diffidentes, deínde cum Cefare pu nantes,amiíffis rebus Italía effe pulíos; alter Labienum Parthor& ducem omnem A fiam ab Euphrate& Syría,& Lydia& Ioníam occupaffe nuncíabat, Tandem igitur uelut éfom no& crapula experrectus, ufcg ad Phoenícíam contra Parthos proceflit; inde per líteras Fuluíz lachrymís plenas reuocatus, ad Italíam cum ducentís nauibus fe conuertit, Inde cüm plerig ex amícís quí urbe fugati erant fierétfibi obuíà, cognofcítab hís omnem dif cordíará caufam à Fuluía effe ortam, Erat ením natura ferox, atq; impígra,putabati fore utAntoníusá Cleopatra díftraheretur,fi quis rerum motus ín Italía effet, V erum illa cüm ín Afíam nauígaret, ín Sícyone mortua eft. Qua res effecit utín fpem uenirentamicí,in^ ter Antoníá& Ca(arem poffe pacem ífíerí;ynam cüm ín Italíam appulíffet, Caefarip manife fti(fimé fateretur nihil fe habere quod Antonío quíde fuccenfere poflet, que uero fibi obij cerentur,omniü crímen ín Fuluíam referret,ínterceferuntamici, bellum prohibuerunt. Diuífum deinde ínter íllos ímperium eft, íta uttermínü facerent loníium mare, Omnísad orienrem tractus Antonío,ad Hefpería Cefarí conceffus, Lepido auté A phríca permiffa, Confulatus ueró quotíes ipfi nollent, amícís cuíufqg pro portione concedi placuit, V ide bantur hzc foedera maíorís cuíufdá uínculi índígere, quà comodítatem fortuna prebuit, Cafarís eratforor Octauía, maíor illa quíde natu, nec ex eadem matre; ex Ancharía enim eratgeníta, Caefar ex T'atía, Hiec mira uirtutis foemína mírum ín modum colebatur àfra^ tre,cüm effet rara, quemadmod( dícítur, mulier, T'uncaute C. Marcello cuí nupta fuerat mortuo,lugebat Idem putabatur facere Antoníus mortua Fuluía. C uanquá ením Cleo^ patramhabereno ínficíaretur, negabat tamen coníugíü efle, nec ín hoc uno quídem ratío adhucfuccubueratamorí, Cenfebant ígíturomnes Antonío dandam effe Octauía, fpera bantG fore,uthzc mulíer forma,moribus,ingeníoG preftanti una cum Antonío uíuens, & ab eo(utdecens erat)amata,omníü rerum quíes efiet& falus.Floc cüóm ambobus place ret,reuerfi ín urbe nuptías fírmát exSenatus decreto: neq; ením per leges lícebatante de cíimum menfem àuírí morte,Placuít deínde ut cum Sexto Pompeío pace fíirmarent, Tene bat Sextus ea tépeftate Sícilía,& praedatoría clafTe,cuí Menas&€ Menecrates píratz pra erant,Italiz oras X omne círcüm pelagus ínfeftabat. V fus tame fuerat magna humanitate ín Antoníum,fufcepta ílléus matre,que und cum Fuluía ex urbe profugerat. Congreffum ígitur cumSextohabueruntín aggere quodam Meflanz, quem naues Pompetj ex altera parte círcunftabanr, exaltera Antonij& Cafarís milítes. Foedera cum Pompeio facta,ut ille Sícílíam& Sardíníà haberet, tutum auté marea píratís przftaret, certum modum fru^ mentí Romam mítteret, Poft hzc fe mutuó ad coenam ínuítant, Pompeío forte euenít,ut primum apudipfum canaret.Interrogatus auté ab Antonío, ubíná coenaturí effentlllic, ínquít Sextus,oftendens pratoríá nauem,quz erat fexremís; ílla ením eft,ínquiít,paterna domus Pompeío relícta, FIzcaítín Antoníü cauillatus,qui domt& fuam Roma occupaue tat, lactís itaggancorís,€ ponte quodam ex aggere in naue facto, fufcepíteos magnifice, Feruenteillic conuíuío,& ín Cleopatram& Antoníum feruentibus íocís, Menas pirata adhaerens Pompeio íta clàm ad eumloquutus eft; Visne,ínquit, Sexteancoras fuccídam, & te no Sardíniz nec Sicíliz, fed Romaniimperij faciam domínü: Haec Pompcíus cum paulifper fecü agíta(Iet, Oportuít,ínquit,ó Mena hac per teipfum me ínfcío feciffe,nunc uero quod efteo cótentí fimus, períurareenim nequaquá meum, Inde cüm apud Cafart Antoníum$G ccenaffet, ín Sícilíam redijt, Antoníus fimulacres compofita fuerat, V enti díum cum exercítu ad reprímendos Parthorü ímpetus pramifit; ipfeautécum ín Italía re manf(ií(Tet,effetqy augur ín locá príorís Caefarís,iuniorís Caefaris gratía conftítutus,catera quíde omnía comuníter X amanter&€ fumma cócordía ínter fe agebát, uerit ín ludís quos certatím ínibant,nó medíocríter offendebat Antoníus,quód femper C efar effetfuperior, Eratcum Antonío quídáab Aegypto magus, ís uím nature Antonij cotemplatus, feure uera íd cognofceret, fiue quód Cleopatra gratíafingeret, ítaad Antonium dícere folebat: Fortuna quídé tua ó Antoní ipfa perfe fplendidiffima eft& amplíffima, uerüm cüm Ca^ faríadhzret,cótínuo obfcuratur& decídít.Tuus ením daemon illius geníum teformídat: cum celfus atc alacer per feípfum fit, ob huíus tamen uicínítatem humílís fit& abíeciíor. Equídem te moneo, utabeffeuelís quamprocul ab hocadolefcente, Hís a&t ab Aegyptio dictis omnía uídebantur fídem facere; nam fiue fortibus, fiue talis ínre quacunqj decerta rent, TA. nes ET CONENEEEEIT 0— X CENE 7 0 0 pm Antonius. 345 y rentfemperuictor Cefar,uíctus autem erat Antoníus, Spe pugnaces gallos,fepe cotur níces certatím ímmíttentib, femper Catfarís uíncebanit pártes, Quibus rebus occulte licet turbatus Antoníus,nec Aegyptíü íam afípernatus,mandata Cefarirerü fuarü cura ipfe ex Italía mígrauit, Octauíauxore,ex qua iam filiolà fufceperat,ufq; ín Girecía comiítante,Ibí cim Athenis hyemaret,afferuntur letiffímí nuncij, V entídíü profligatis Parthorücopíjs, Labíenü& Farnapatem bellaciffimü Herodís regis duce occidifle, Ob has tes epuliüi Girae cisab Antonío datá,& ludiper urbem ínftítuti,quibus ipfe Antonius pofítís magiftratus infignib.prafait,uírgula defignatoría,ueftety& cothurnís in publícü procefTit,& affum^ puis adolefcentíb,una cum illis luctabat.Inde ad bellum profícifcens,fertü excerpfit ex fa^ cra olíua,& ex clepfydrauasaqua plenü fecundum quoddà oraculum fecum tulít.Interea Pacorüregís fili unà cá magnis Parthorü copijs ín Syri irrumpen:e V entidius ín Cyr» rheftíca deleuít, Qua ín pugna cüm ipfe Pacorus cá ingenti fuor& flrage cecídiffet, tanta formído Parthis iniecta eft, ut íntra Medíz& Meíopotamiz fínes fefe omnes reciperent, neg; ultraauderét pede efferre,tríbus cotínuis pugnís fumma ui fuperatí,& pro M. Craf^ fo mortuo poenaabádé paíTi,Hoc quíde V entidij bellá ínter inclyta Romanorü facta con numerat: quand ipfe uerítus Antonij ínuídid;ulterius uictoría uti deftitit,& Parthos con tutbatosac difíectos profequí. Ad eosaute qui defecerant couerfus, ín ditione redegit,& Antíochü Comagenü ín Samofatis urbe obfedít; qui cüm mille taleta(e daturü pollicere^ tur,& iuffa ultró fa&urà, tuffit V entidíus legatione ad Antoni mittere, ni ís am propé aderat,nec permíttebat V entídiü rem cum obfeífis tráfigere,ut falté hoc unü fuum,& no Ventidij factum diceret, Quod ubi obfeffis negatü eft, ob defperatione ín audacia uerii, diu Antoníánequadj oppugnatíoni íntentü tenuere, coq; rem adduxere, ut poenítétía du^ cus,trecentís duntaxat talentis turpiter acceptís,ab oppugnatione defifteret.Paucís deín derebus per Syríá cópofitís, Athenas redijt: índe Ventídiü ut decuítlaudatumatg; dona^ tum, Romáad tríiumphü remifit, Híc folus ufcy ad noftzàzetaté tríumphauít de Parthis,ho mo obícuro loco natus, fed celfianimi,& magnarürerüi cupídus,qui ea de caufa ín amici» tiam Antonij receptus,talé fe prebuítin rebus gerendís, ut confirmaret íd de Antonío& Czfare dicta, Multó melíus fuccederefi per alíos,quám per feípfos bella gereret, Nam& Caffius ab Antonio ín Syría míffus praclaré rem geílít;& Canídíus ab eode círca Arme níam relíctus,ea fubacta,& infuper lberorum& Albanorüregib.proftratís,&c Caucafum adufqg profectus,gloría& nomé Antonij barbarís natíonib, formidolofum fecit, Rurfus quíbufdá calumnis cotra Cefare írrítatus,trecentís nauib,ín Itala properauit;:quià Brun dufinís non receptus cüm Tarentü appuliffet, OCtauía(nam& ipfa cum Antonío ex Gira cía nauigarat)multís precibus impetrat,ut fratris adeundi facíatfibi poteftate, Erat illa eo (éporepraegnás,& altera íam filía ex Antonío pepererat, quz uenientí Ceefarí obuíà pro» grefa,& ex eíus amicís Agrippa& Mecoenate ín uni uocatis, multís lachrymis deprecataeft,ne ipfam uelítexfortunatí(fima mulíerti míferrímáfacere: nunc enim omnes homí^ nts admírarí duori imperatori alterius coníuge,alteríus forore, Sín uerbpeíora tiíncant, przliügg comíttatur,ípfís quíde duobus íncertü efleuter uictor futurus fít,uter uíctus,fibi aute utrülibet fummá mifería afferre:ítag; no ambíguii, fed certü mali ímpendére, His uer bis comotus Cafar,pacíficé Tarentüacceflít, Fuít operzpreciü ingentes copias terra ma títy cernere fumma pace utrínd; quíefcentes,ín medio autem amicori complexus,& mutuam uerborum charítate, Coenauítpríus Cefar apud Antoníü,ín hoc quoq; Octauíe mo rem gerés, Cüm deínde couení(Tet ut Carfar duas legiones Antonio daret ad Parthicü bel lum; Antoníus autem Czfarí roftratas centum, Octauía feorfum petíjt fratríà uíro uígíne tímyoparones,mille milites uíro à fratrepracftarí, FToec ubícompofiíta funt confeftím Cae farcontraSextum Pompeium ducit exercitum, Antoníus uero depofita ín urbe Octauía, unàcum fuís& Fuluíz liberis,ipfe ín Afiam traiecit. Inde cüm in Syríam ueni(Tet, Cleopa trzamor qui fopitus díu fuerat, grauiffimá malum quod à melíoribus cófilijs fuperatum uidebat,rurfus fe extulít,uiresqy refump(it,effrení,utínquiít Plato, cupídítateanimi aduer fus honeftos& falutares monítus ratíonís calcítráte. Capítoní Fonteío negociü datur ut Cleopatrá ín Syríam adducat: que cüm ílluc ueniffet, fumma apud Antoniü gratía acce pta,capít dona nó parua, neccontemnendü regni fui additamentit, fed Pheenícíam.& Sy^ tíam Coelem,& Cyprum,& magna ex parte Cilícíam, item Iudzam qua balfamum pro» ir ducít,& omnem Nabathzorü Arabíam que ad Oceanü uergit. Haec dona Cleopatreper tonio iniqué tuler&t Romaní,.Atquí multa regna& tetrarchías príuatís homínib,Antoníus de^ di;multi etíá regesab eode fpolíati funt,& fortunis omnibus exutí,ut Antigonus judao^ * rd "e —— A y AS ONPd dat4, J ! 1 j | c TM wire aou zog. Parthi ab Antofilo uncuntur., Plutarchi rumrex,quem fecuri percuffit, quod nulli anteíd tempus cótígíttegt, Pra ceterís tamen flagítijs ínuiíi eràt Cleopatre honores, Augebat ínuídía hanc, quód cüm uno partu binos liberos exilla fufcepiffet,& alteri Alexandrü, alteram Cleopatránominaffet, cognométa huic Lunze,illi Solís adíunxít.|pfetame Antonius rem turpem uerbís exornás, fícfolítus erat przdícare,amplítudine Romaníimperij non per ea qux acciperet fed per ea qua do» naretapparere:proleauté multorü regum,nobilitate propagarí;íta patre fuum ab Hercu: lenatü,. Neg; ením Hercule ínunoatq; eodé utero omné fuam prolem ínfudiffe, neq; So. lonís legís,aut pregnatíonis poenas uerítü effe, fed amplà ex feftírpem fucceffionemq na ture cupiuíffe relinquere,Poft hec cüm Phraortes Herode filius trucidato patreregnü oc cupaffet, multitg Parthori profugiffent, Monzfes quidà uir nobilis ac domi potens folo patrío extorrís,ad Antonií& cofugít, Antonius Themiftocliíllum fimile ducens, feautem potentíaac muniíficetía Perfarü regibus pare arbitratus,tres ciuítates Partho largit,Larif^ fam, Arethufam;Híerampolím, quá Borbycenante appellabát, Sed Parthorü regetWMio, nzíem reuocantebenigne illum dimifit Antoníus, ratus Phraorte fubducere ütpacis fpe duceret, figna& captíuos quide Craffi(upererat clade repofcít. Ipfeautem Cleopatra ín Aegyptü remiffa per Armeníam Arabíamqg profe&us,copías undícg cótraxít, nec folum proprías,fed etíam fociorü regum. Erantífti complures, ampliffimus tamen omníü& po tentíffímus Artauafdes Armeníus,qui fexmiíllia equità& peditü fepte duxit. Illic cüm co pías fuas recenferet Antoníus,coperít Romanorü peditum millía fexaginta, hís auxilía equit& adiuncta Hífpanorü& Gallorum decem míllía, ceterarü nationum equítum pedi tum fimul triginta millía, cum equitib.& leuibus. Hz tantze copíz tantí(p rerum appara tus ob quas€ trans Dactra Indus expauit,& tota(imul contremuit Afia,nullíus ufus An^ tonío per Cleopatr fuere; quippe dum properat utad íllam reuerta£, ut cum illahyemet, nonexpectauít gerendí tempus, fed íntempeftíué aggreffus pertutbauitomniía, Magicis ením carmínib,G'amatorijs poculís deuíncta mens,amiffa libertate propría,in Cleopatre uultü hzrebat ínfixa,longé redeiidi quàm uincédí cupidior,Príncípió quíde cum oporte retín Armenia hybernare,€ requie praebere mílítíbus octo milli& ftadiorü uía defeíTis,& anted Parthus copías ex hybernís educeret, íneunteuere Medíam occupare, nó tulit ílle moram,fed confeftím Armeníaadleuam capiens,Satropateni regionem uaftauít,Deín: decüm trecenta uehícula haberet,que machínas ferebat adoppugnádas urbes perneceífa rías,ín quibus aríes eratoctogínta pedá, quibus corruptís nulla fpes erat reparandi,utpo teomníadoríentéplagam folo materías mínímé generofas procreante: dum celeríor effe cupit, quafi impedimenta celerítatís poft fe deferuit,T'atiano quodà quí curribus preeffet cum certa manu milítà ad cuftodía relicto, Ipfeaüt Phraortee urbem magni, ubí& filij& uxores erant Medorum regis,obfedít,Ibí mox re ipfa redarguéte cognítü eft quantus fue rit error ín machínís relinquendís: nam cum illis careret,aggeré fummo labore extollere coactus anxíé perfícíebat, Dum hzciftic gerebant, Phraortes Parthorü rex cum magnís copijs defcendes,utaudíuit machínasab Antonío relíctas, parte fuorit militü ad eas mífit, Abhis circumuentus Tatíanus obruítur, dece millia cum íllo caefa;captí aute complures, ín quibus€ rex Polemon fuít;machínze ueró omnes à uictorib.ínceníze, Ea res,ut debuít, cunctos Antoníanos milites mínímé quicdj taleín principio expectátes, uehementer tur bauít.Acceffit quód Artauafdes Armeníus, qui eius belli capeflendí caufa ín prímís An tonío iunctus fuetat,quafi defperatis rebus cü fuís copijs fe fubtraxit Romanosq defer ít.Hoftes hís fucceflib,elati,manífeftéprodireaudebant,munitiones Antonij adíre;mínís contümelíjsq; laceffere Antonius igitur optimi factu ratus míilíte educere,ne quíefcendo & fuotü anímos languídiores,& hofte ferocíore facíat,affumptís legionib.dece,& prato rijs cohortíbus tribus, ci unfuerfo equitatu frumentati egredit, fperás eo maxime modo hoftes qui latífTimé fparfi erat,ín unü cotractos pugnandi copía facturos. Ita haudlongfus à cáftrís unius díeiiterprofectus; ut uídít Parthos undíg in fecócurrere, pugnandi fignü ín caftrís ponít,& fimul tentorijsrefixís,quafi no pugnaturus.fed abíturus,Parthorü acit pratérít,admonítis hís quí prímier&t; utcüm propehofte effent, equitatus hofte celeriter ínuadat. Erat Parthorí(racíes ín falcís figuram inftructa,ftabatq; oppofíta, miro filentio& quíete Romanorá ordines admírans,& exibat ipfa quog zqualibus ínteruallís,intreptde & cum filentío uenabulauíbraàn s.Bques Romanus figno dato íngetí clamore in hofi€ de fertur.Reftítere prímó hoftes impetumép fuftínuerüt, tametfi momento Romanus eques intra telííactüueniffet. Mox ut pedes quoc aduenit, tunc íngenti ftrepitu armor,& cla moremilítü terríti Parthorü equi,& fimul ipfi Parthí, príufdj manus cófererent, fugia puerunt, Antonius. 246 4 puerunt.Fugz íncumbens Antoníus,putabat fe totü belli, aut certe parte maximá eo die cofecí(Te,Infequuti funt equítes círcíter ftadía centü quínquaginta, pedítesueró quínqua gínta:quibus reuocatís,quot exhoftibus cecidiffent,quot capti effent,cüm quereret,cope ríttríginta duntaxat captos, X octogínta cefos.Ea res fpem ac fiducia omne Romanís ade mít,pergraueputantíbus íi quídem ipfi uictores tam paucos ex hoftibus necarínt,uíctíau tem totamííluri fínt, quot círca machínas nuper amíferát, Poftrídie uero cüm ad Phraarta redirent, obuíam fefeofferthoftís, primo quíde parua manu, deínde maíorí,tandem uni» uerfa multítudíne,acfí nunquá uictí fuí(lent,recentesqo,círca Romanos diffufajad pugna prouocabát,íterq; impediebant,ut uix atq; anxíé Antoníus cum fuis milítib, caftra recipe ret, Ab obfeffis Medis eruptione quada facta,cüm prafidía Romanora deiecíffent, iratus Antoníus,forte círcáducta, decímü queng fupplicio affecít, czterís pro tritícohordeum prabuít.Erathocbellá utríngg pergraueznam& Romani famem tímebát,nec fine uulne^ ribus€ caede dabat íam uíctü parare, Ec Phraortes fcíés omnía facíliora effe Parthís dihye mem,cüm íam equínoctíá autumnale adeíIet, magnopere uerebat ne fuos contínerenon poffet.Dolo igit aggredíendü ratus, nobiliflimís Parthorá negocíü dat, ut Romanos quí Phraortis doli frumentatíonts autaquatíonís,aut deníc cuíufcung; reí caufa egredíant,familiaríus com i» Antonianos, pellent,auferrefínant,benigné alloquant,uírtute laudent, eos mírü ín moda placereregí fuo fignificetínde propíus adactís equis increpét Antonij pertínacía, qui Phraortz eiuf^ modi uíros faluos eife cupíenti,ípfe no affentíatur,fed fame atq; intemperítanní, duo ma xima& grauíffímabella,expectet,que cüm uenerint, etía fi ipfi Parthí conenturauxilium ferre, euadere tamen nó poterunt, Eíufmodiídicta à militibus fpe mollítís relata mouerüt Antoní&; nontamen príus caduceator&ad Phraortem mífit, qj fuerat fcifcítatus an bec ex animo regís loquerent;quod cüm íllíaffirmarent,& utad regelegatü míttat(uaderét,mit títquofdà ex amícís,quibus mandata dat, ut& figna& captiuos à Parthis repetat, nenihil petendo cótentus effe folafuga uideret, Phraortes ueró hísauditis, refpodet ut captíuora & fignor& mentione facere omíttat;pacemauté fi abíre malínt,offert; quà condítíone tan» dem, utab Antonio eratíuffum, legatíaccipíunt, Poft hzc Antoníus paucís diebus dum femilítes copararent comoratusà Phraartís dífcedít: nec ipfe quani caftrenfi eloquentía B nemínízetatís fue cederet, concione habuit,fed Domitii Aenobarbü íd facere iuffit, Fue renonullíín exercitu qui íd grauíter ferret, ac fe cotemnií ab Antonio putarent, Alij ueró moeftítía& pudore(quod ueríus erat)impeditü Domitio id negocij dediffe,& ob idipfum magís etíi cócilíatos ac perfuafos ducí efleoportere praedícabát, Erat ín exercítu uir quí^ dam Mardus genere, Parthortt mores propter díutínd obferuatíonemplurímü callens,ce terüprobate fídeí,íamantea cognítus ín prelio círca machínas comiffo,Is Antoniü adies, monetne eandé qua uenít uíam repetat, néue exercítü pedeftrem& grauem perloca pla^ na&Caperta tam magnis equítü copijs trucídandü obijcíat, Neq; enim alía de caufa Phra» orte foedus ínífTe, nifi utab obfidione abeuntes ín ijs potíffimt locís cofequat, Sí ita Anto níus uelít,duce futurü fe pollícetur,non foli tutíorís,fed etia breuiorís uíze, Antonius au^ tem quandj uíderí nolebat fe parü fídeí Parthorü cofídere, tame cómoditate itineris addu &us, Mardum ducere iubet,fatifdatíone príus ab eo poftulata, Ille fe uincíri íubet,necantdiffolui quàm ín Armeníà perduxerít,Quo fa&to arripit ílleíterad dextera,& motes ca peffit:ítabíduum fine ulla offenfione profecti, íam omní tímore depofíto difolutt íncede bant, Tertíaauté díe cümadflumen quoddáperueníiffent, Mardus rípam fluminis recens dirutá cernens,& uíam qua eund erat multa undatione occupati, fufpícatus hoftía ínfi días,quí ea impedíméta ad moras Romanís obíjceréthaudlongé abefle, Antoní& monet prouídere ne exercítü íncaute incedenté deímprouifo Parthiadoríantur, V ix redíerat ín ordine miles,cüm Parthi cítatís equís ín Romanos ferunt, círcüdantacíe, undíc; ínftant. Antoníus funditores& leuís armaturz milites ín hoftem immittít; Parthi ínfefto telo& plumbea glandepercuffi pedem referüt, multis uulneríb.acceptís,nec paucioribus illatis. Rurfus deínde írrüpere conantes Celtiber eques excepit, diffipauittg, ítaut nibil amplíus eadietentaret.Ex hoc Antoníus cogníto quod factuopus effet, expedito ffiilite fundítori Exreprefenti busqy non folá terga,fed etíam latera exercítus fepfit,& quadratoagmíne femper incedit: fubiticonflis. tquítibus auté mandat, uthoftes excípíant, fugientes ueró nó longíus infequantur. Hac Perquatríduü obferuata,(pem omne prada ademerát Parthís, ut am dereditu cogítarét, cüm fpeamiTa hyems obftaret. Quíntaauté die Flauius Gallus uír ferox& manu prom Ptus,qui ordíné ín exercítu ducebat,petíjtab Antonio leuís armaturae milítes,& pleroíg; &xequitib, quos ínfrontehabebat, promíttens aliquod egregíü facínus, fi hí fibí permite 2 C Faries ingeisin Antonij cxerdtu. Plutarchi tantur,oftenfur&á. Antonio ueró concedente, milítes& equítes capit,& cüm hoftes ut fo, lití erátacceffi(Tent,ín eos irruit, fugauità, INec parua fuga,ut praceptü erat,cotentus,ín, ftat ferocíus,& ín medías Parthorü turmas irrumpít;mítlos ab exercitu quí reuocarét,có^ temnít, Ferunt Títíá quzítore fígno per uim ablato ad exercítü fe recepíffe, Gallü obíur ati qubd multos bonos uíros temerítate fuaperdítü iret. AtGallus T ítíá cotra furgatus fuoscohortat,& eodem loco fiftere eos iubet,]bí acerríme pugnatü eft;tandem Gallus ho fte,queá fronte folü habere putabat,à tergo círcüfufus, preffusqy undicj, míttítad exerci/ tum quíauxílíá imploret, Tribuni milítüinter quos& Canidíus erat,uír magnaapud An tont gratía,temerítati Giallí maxímü errorem adíungunt. Nam cüm opus efletfrequen tíorí auxilío uno ímpetu ín hoftes írrumpente,paruam man fzpe atcp iterü ut prími pro» fligatí erantmíttendo,copíasq; euacuádo, uniuerfum exercítü in fugaatq ultímá cladem dediífent,ní Antoníus re cogníta celeríter aduolans cum legíonetertia pugnàáfubiffet,ho ftesq; reprefliífet, T'ría millía ín eo przelío mortua, quinq; míllíauulneratorü relata funtín caftra,& in hís Gallus quatuor fpículís aduerfo corpore traíectus: fed híc quide non con^ valuít,czteros ueró adiens Antoníus curabat,folabaturcy, míro dolore afflí&tus,ut lachry mas etíam frequenter effunderet, Saucij uero eíus aduentu lzetatí dextera prenfantes ora bant utabíret,ac propríam ualetudíne curaret,feliberatos efTe fi ipfe dux ualeret;affirma: bant, Nullus in íllazetateexercítü duxít, qui huícautaudacíaauttolerátía laborü autrobo remilítá przftaret,'anta ueró erga ducé reuerétía,tanta obediétía,tanta penes omnes tio biles,ignobiles,príuatos,magíftratus,conftantía,ín honoreacgratía Antonij propríz fa^ lutíanreponéda,ut neantíquís quídeillisRomanís locá ullá exceffus relinqueret, Huíuf^ ce rei plures erant caufz,nobilítas,eloquentía,fimplícítas, magnificetía,liberalítas,comi^ tas,tum ueró cum czteriís laborádo, folícítudíné pro alíorü íncomodiís fufcipíendo,opítu lando, cuíq; quod opus erat porrígédo, proptíores ínfírmos atqj faucíos dj ipfos ualentes effecerat. Hec uictoría ufqueadeo Parthos extulít,ut qui prídíe amifTa fpe de receffu(utdi xímus) cogítabát,per uniuerfam nocié exercítuí quafi fugíturo& deferturo omnía ímnti nerent,& rexomnes quos fecum habebat(neg, ením ípfe ullo prelio undj adfuit)quafiad certam przedá uíctoríamg ílluc dímiítteret.Fuille dícuntur omnes Parthorum copíz X L. millía equít&. Antonius ueró cüm effet cocíonaturus, petíjtfordídà uefte, quà magís ant^ mos flecteret:fedímprobatibus amícís,purpuratus acceffit, Ibí cüm laudaret fortes,íncre paretqg qui fugerant,& hís quíde bono anímo effe iuberet;illi ueró fe purgaret,& fiue de cumatíoné,(iue quod aliud fupplíciii mallet fe paratos fubire offerret,modo ipfe tríftitíam anímo expellat, precatus deos, utfí qua ínuídíapro príorefelícitate aduentet, omne íllam in fe unum cóuerterent, reliquo ueró exercitui faluté ac uictori& praftarent, concíoné di^ mifit, Poftrídíe exercítu dilígeter círcüfepto procedit, Parthos auté longé fpes fua fefellit, [Nam quafi omnía rapturí ínuadentes, íta fumma uirtute à Romanís repellunt, utfortítu/ dint admírati fpem omné praeda rurfus deponerét, Inde cüm quibufdá é tumulís defcen^ denié exercítü Parthi fe&antes per declíuía adorti effent, couerfi legionaríj milites poftfe nudos claufere,Primí quíde in genuflexí clypeos oppofuere,hi ueró quípoftterga erant, armís fuperiectís prímos texerüt;illos it&alij eode modo.Erat eíus forma quafítectícuiuf^ dam theatríco fpectaculo petfimílís;ad(agíttarü lubricationes tuti(fima defenfio,Parthíla bore cofedtos effe ratí,depofitis arcub,& contís affumptiís Romanos inuadüt, Atílli fubi^ tó ín pedes fublati,& ínuíce cohortatí,prímos Parthorit obtruncat, relíquos ín fugá dant. Eodé modo€ fequentib.diebus factá eft.Iam exercitus tarde íncedés íngetí fame preme batur, Neq; enim perhoftes frumentatü íre lícebat,& inftruméeta cerealía magnaex parte relicta erát,íumentís partím mortüís, partím ín ferédo eos qui faucij erit occupatis, Choc níxattíca frumenti quínquagínta drachmís empta: pro hordaceís panibus tantundé pon derís argent& datum:tandé ad herbas ac radíces conuerfí, cim nota cóofuetaqg defícerent, coacti(unt etíá ignotas aflumere,[nuenta eft queda herba qua ad mortem per ínfaníáad^ duceret. uícundp illam mandebat, neg; memínerat cuíufi, neg; ullá agnofcebat, ad hoc un fumme ínfentus utlapides effoderet,uerfarettg,ceu magna quedam res& celerítatts indíga gereretur.Erantcuncta plena anníxorum humí ad lapídes reuoluendos traducen^ dosq;,&€ tandébilem uomentes moríebant omnes, quandó uínü defecerat, unici ad eam peftem remediü, Ita permultís morientibus, Parthís uehementer ínftantibus fape inter cogítandá clamaffe À ntoníü ferunt,ó decem míllíazeos quí cum Xenophonte Babylonia redíerantadmíranté,quí mult longíoreuía confecta;per íngentes copías hoftium ad p^ ttías fedes remeaífent incolumes, At Parthí cüm neq; exercítum Romanü obruere, neg ordines Antonius. 347 4 ordines turbare ullo pacto poffent, fed contrá ipfi íam fzepeuictiac fugati eflent, rurfus ní t3 tunt dolos cotexere: admifcentes ením fefe R omanís quíaquatü aut frumentatü exiíerát, & chordas arcuü laxasoftendentes, fe quídem nüncabíredomü praedícabàát, quofdá tan^ dem ex Mediís bidu&actríduü fequuturos, nó utlaceffant quíde amplíus, fed utuicos atq agtosab íniurijs tuerent, Ad hacamplexus gratulationesqy iungebát,quó magís perfua, derent, Rómaniauté magni ín fpem addudií, putabát uera fore quz illi dictítabàt;& ipfe Antoníus unà cum caterís lztatus, cüpiebatíam ín planítíem de(cendere, Montes ením per quos deínceps eundum erat; dicebant aquam non habere, Cüm ítaqg copías deductu^ rus effet Antoníus,uenít proxime ad caftra uír quida Parthus,nomíne Miíthrídates,nepos Monefis illius qui utbes dono ab Antonío acceperat. Is petit aliquem ad feuenírequi AdmirandaboSyríacéaut Parthíce fcíat, Acceffit Alexander quídà Antíochenfis, Parthus praefatus quís eífet,& ín Monzfem gratía omné refers, ínterrogauít Alexandri, fi montes altos ac fte quentes fub quibus laté explícent campí,ante fe cernat, Quod cüm ille annuíffet, fub íllís; ínquít, montib. omnís Parthorü equitatus uos expectat. Putant ením uos eorü uerbis fe ductos, relíctís collibus pet hanc magná planítíe iter facturos, Sí igitur montes, utadhuc fecíftistenueritis,nil amplíus(5 labor& fitis tímeda eft,res uobisR.omanis nequad ínfue t3, Sínín campos defcenderiítis, certó fcíat Antoníus Craffi calamitate fibi effe fubeunda, Hec cüm diíxíffet,receffit, Antonius hoc nuncío turbatus,amícorü fententíam fcifcítatur. Mardusítínetis prínceps fententia rogatus, uehemeter Partho affentítur: quíppe& cítra ullas ínfidías, planítíe ipfam plenam errori& moleftíará putabat,& fimul docebathaud longáregíone effe quaeaqua careret, fed quantüi una díe tráfmitti poffet, In hanc fententía cimadductus effet Antoníus,nocte figna mouet:milites aquá ferre iufTi,penuríauafculo rum galeas pellestg ímpleuerunt, Parthí ut nuncíatü eft Antoníü per montes íter tenere, excíti ex ínfidijs,& cotra cofuetudíne fui noctu properátes, príma luceextremos Roma nor& confequunt, Romanos uígílía& labore confectos(ducentor& ením& quadragínta fladíorü íter ea nocte cofecerant) non medíoctíter turbauít aduentus hoftíü, Neq; enim tam celeríteraffuturü(perabat;& fitim augebat certame;pugnátes ením incedebat. Dum itaproficifcunt,prími quí erantad flumen quoddà perueníüt, Aqua erat gelida& nitens, caterü falfa€ uenenofa,fimulac guftata fuerat, totís uifceribus comouebat dolores, Mar doautépraedícente,difpofiti funt quídà pet ripam quí militem ab hauftu prohiberent; fed notant& eares ualuít,quín uíncentefiti frequentes ad potüprofilitet, Antonius quacung; incedens milítes rogabat pauló etíá fitim tolerare;haud longé abeffefluuía aqua dulcís& falubrís, nechofte deinceps propter afperítate uíze fequí poffe, His fimul díctís pugnáates reuocabat,&€ requiefcere fub umbra iubebat, Factís itacg Ícenís,& Parthís(ut cofueuerát) procul amotís,acceflit íterü Miíthrídates,& per Alexadrü monet,ut cüm pauló requíeue, rínt, ad flumeaccederet;Parthos enim ufq; flume fecuturos,nec ultra tranfíturos effe, Ale xander hís tebus Aritonío nuncíatis,refertad eum aurea pocula& phíalas,quorü Miíthrí^ dates quotüeftetegereualuítacceptis,dífceffit, Aliquantulá etía tunc díei fupererat;cüm Antoníus caftra mouít,Ea noxab hoftibus quide triquilla fuít,fed tam magno ínterípfos tumultu,ut nufcj fit magís trepidat. T'rucidatisením ijsquíaurü aut argentü ferebát;pe» cunías dírípuerüt;tande Anton) impedímentaadortí;pocula& menfas precíofiflimas e£ fiingát,& inter fe díuídát. Hinc tumultus exortus omné exercita trepidatione referfit: pu tabat cunctí ací£ círcumuenta,ordínescg ínterruptos effeyut A ntonius quendaex libertís fuis nomíne Ramnü íureiarido oblígaret,ut quandocung; iuberet,oladío ipfum trásfioe retabfcínderetty caput, ut neqy uíuus capi ualeat, negymortuus dignofcí ab hoftibus, Hic cüm omnes ingemiíceret, Mardus ítínerísdux bonoatiimo effe iubet, flumé ením ptopé effe, idt fibi exaurz fpíratione,& frigiditate acrís,& tempore profectionis patere, INe ením mult fupererat noctís:& fimul nuncíatü eftturbatíone íllà noex hoftibus, fed milí^ tum quorunda auarítía íntéperantíag effeorta, V olens igítur Antoníus ex erroreac pro» fligatione ín ordine milites reducere,manípulatím pracepít, Quibus íam fetmé ín ordíné redactís,cüm dies lucere coepiffet, Parthi extremos ínuadere cceperunt. Datur fígnáü pu» gne milítíb.leuís armatura, deínde exteri eos protegüt,& teftudíne fa&ahofte expectat: quí cüm adíre nó auderet,& Romani paulatím fe fubducerct,prími ad lumen perueníát, lbí Antonius equítibus aduerfum hoftem collocatís copías traiecít,ínfirmos prímo,dein. deceteros.Iam& ipfis pugnantib,facultas eratbíbendi. Parthi enim utflume afpexerunt fübitó arcus relaxant,fecuré tranare fubent,uírtute Romanorá ad caelum tollunt, Poftgs flumen tranfierunt,& feex longo labore receperunt, uíam ire pergunt non nímíum 2 Doluw alius Parthorum. fis mifericordia. Seditioin caftris Antonij; wi DORMMAR—á—————€ io Plutarchi Parthorum fidei credentes.Sexta díepoft ultimi praelium ad flumen A raxem,quod Me diáab Armenía díuíditperueniüt, V ífum eft eishocflume& altitudine& rapacitate hor, rendá,& rumor erat Parthorá infidias ibi effe,ut Romanos tranfeuntes adorírentur, V bí igitur Araxem tutíffimétraíecere,Armeníamqy teti gere,quafi ex longo pelago terrà íllam intuentes adorabant,ad lachrymasq;& amplexus prz latítía couer(í, Incedentes auté per tegíones fortunatas,& ex recordatione penurie rebus omnib,abutentes, hyderícos,icteri cosq íncurrüt morbos,Híc cüm exercítü receferet Ántoníus, coperituiginti millia pedi tum;quatuormíllía equít& eo bello amíififfe, no tam€ omnía ab hofte cafa, fed fupra dimi, díam parté morbo abfumpta Teruntígitur à Phraartís feptem& uiginti díerü íter, pralíjs duodeuigíntí Parthos uícerüt:fed hae uíctoríz nec uím ullam, necy effectà babebát,quód hoftem confequínon poterat, Quamobré manífeftü erat, confection eíus belli per Arta. uaídem Armeníz rege Antonío fubtractà,$i ením quos ex Medía reduxitequitü fexde^ cim millía affuiffent,Parthico feré moreinftructa,X cum íllís pugnare cofueta, Romanis profligantibus, illisqy perfequétib, nunc hoftí facultas fuiffet totíesad bellü pede íntegro redeundí, Cundi igit Antoní& ad poenas de rege fumendas íncítabát, fed ipfe ratíone fre tus,quód exercítus étot malís nondürefpírauerat,nec queftus eft quíctj aduerfus regem, necmínus quàm folítus erat ín honore habuit, Poftea tamen rurfus Armeniam íngrellus, multís promiffionibus rege allectá in uincula cofecít,eeumqy Alexandríz ín tríumpht du. xít, Quz res maximé Romanorü anímos ab Antonío alíenauít, quód ínfígneac precipuii patríz decus ob Cleopatrá Aegyptijs zedídifTet. Sed hzc(ut modo díxi) poftea funt facta, "Tunc ueró per hyeme ac níues redíre properans, octo míllía infuper milítü ín itínereami/ fit.Ipfeaát cum relíquís ad mare defcendes, quoda ín loco quí Albus pagus dicitur(eftau tem medíus inter Berytá& Sidone)Cleopatrá expectabat,X tardantís defideríG perzgré ferebat, fed tamen ad potus ebríetatesqy reuerfus, cüm tolerare morá ullo pacto nequiret, perfzpeà copototíbus ínter bibendü profilies, ad fpeculandü currebat. V enít Cleopatra tandem,& ueftem& pecuniá militibus tulit. Sunt tamen quíaffirmentueftem duntaxat Cleopatráattulíffe,pecuníaauté propria Antoní& quafiab ílla accepta militibus díuififfe, Indecüm ínter Parthorá IMedorumq; regem difcordía effet pro Romanís(ut ferunt) fpo^ D líjs diuidundis exorta, formídaretqg Medus neregno propríoà Parthís deturbaret,miffis Munera Odíauie ad Anto. Cleopatre aftutia. ad Antoníum legatís, hortatur ad bellum Parthícü rurfus capeffendü,& fuas ac fuort ui^ tes conatusq pollícet, Antonius igitur magnafpe elatus, quando íd quod fol prímo bel lo defuerat, equítum ac fagittaríorii multitudine gratís oblatam fibí per occafíoné cerne bat,íter& parabatper Armeníaafcendere,& fe cum Medis círca Araxé coiungere, at íta fimul Parthísbellum ínferre,Dum hzc ín Afia geruntur, Caefar interea Romg Octauíam folícitabat;utad Antoní& nauígaret,non ípfius gratía, utplurímíaiunt, fed utílla repulía aut neglecta, iuftà caufam fratri przberet belli contra Antoní& íneundí, Cüm igitur Athe nasperueniffet, reddunt fibíliterz ab Antonío, quibus fubebatur Athenís expectare,& fímul fe cotra Parthos profecturum fignificabat, llla ueró hocnuncio perturbata, quand nonignorabatquídreíagereturjtamen míttens Antoniü rogauít quónam uellet ea mitti, qua ípfa ad eum perferebat. Ferebatením ueftem milítaré compluríma, multa etíá iumen ta& pecunías,& dona, qux A ntoníj familiarib.largiret,& praterea milita dele&orííduo millía, qui ín cohortes redacti ,& totíus corporis armaturís mírabilíter ornati erant. Hac omnía cüm ad Antoníü Nígerquidam ab Octauíamíffus detuliffet,& iuftís laudibus or^ naffet,tímens Cleopatra Octauíg aduentüi,ne forté probitate morum,& Carfarís potentia Antoníus fle&eretur,no fatís blandítis confifa, amore fe Antonij fímulauítíncenfam, corpus quídé fubducto cíboattenuat,& fi quando ab ea difcedebat,contínuó ín oculís hu mor actríítítía aderat: cüm ín confpedtü redibat, quafi ftupore quod percuffa intuebat, Data etíam opera ut nonundf ab Antonío lachrymans ínueníretur, confeftím lachrymas abftergebat,occulebatq;,quafí magnopere illum conaret latere, Hzc tunc maxímé facie bat, cüm Antoníus parabat é Syríaad Medum proficífcí, Affentatores autem regín ftv diofi Antoní& utplané durum acferreum homíne accufabant, qui foeminam perderet!n unumac folum ipfum íntuente, Nam Odctauíá quidem rerum gratía per fratré Antonio coníunctá coníugís nomínefruí, Cleopatra autem totpopulorü domínam amantem Am toníj uocarí:neq; hoc nomen fugere nec erubefcere,modo afpicere ipfum atqj una effeli/ ceat:quad fi hocquogrílli denegetur,no amplíus uítali aura fruíturá. Eíufmodiuerbís uf^ queadeo Antoníü effoemínauerunt,utomní apparatu bellí neglecto. folicítus de Cleopz tra uíta ín Alexandría redíerít, profectioncautem ad Medum alíud ín tempus ife quan ri E Antonius. 348 quand tuncuehementer Parthos laborare inteftínís fedítíonib.audiebat, Poft tempus ta^ men profectus amícítíá cum Medo firmauit,& uni ex fuís& Cleopatre filijs regis filía de^ fpofata,inde regreffus eft,íam ad cíuilebellütota mente couerfus, Octauia enim ab Anto nío neglectà ut Roma redijt,íuffít Caefar feorfum perfehabitare: fed ílla negauit fe domü Antonij defertura,& nífialíud fubeffet,hac de caufa minime certandá cenfebar, Perturpe ením fore,fi duo Romanorü imperatores ad àrma eant, alter amorís gratía,alter quód pel lexfororíanteponatur, Ethac fanéfactís coprobabat: nam neg; Antonífj domü deferuii; necp fíliorü eíus curá remifit:fed diligenter excoluit nó folüm comünes, fed etià ex Fuluía ante fufceptos, Amícos etíá Antonij, qui uel petendí magiftratus; uel czetetarü rerum grà tía Romam uenerant,fuícípiebatfouebat&g,& fi quid opus erat pro íllís à Czfare impetra bat, Hís illarebus infcíens imprudensi plurímü obfuituíro, cunctis indigné ferentibus quód eiufmodi foemina íníurijs afficeret, Augebat Antonij odíü díuifio illa tragíca ac fu^ perba,maxímeq;à Romanís moribus abhorrere uífa, quam íllefecerat Alexandríz intet fuos& Cleopatre filios. Nam cüm ín gymna(ío duos exauro thronos gradibus argenteís pofui(fet,& ín altero ipfe,ín altero Cleopatra cofediffet, filijs íte paulo humílioríbus thro nís collocatís,ínfpectáte omni multítudíne,primó quídé Cleopatrá regina appellauít A e: gyptí, Cypri, Libye,& Syríz Coeles,unatg cum ílla Czefaríone regnareíuflit, quem Cleopatra praegnans relícta ex príore Cefare peperíffe uidebatifecundo auté loco fuos& Cleo patrz liberos reges regii nomínauit,aífignauítgg Alexandro quídem Armenia, Medíam, & Parthía, fi quando fubígerent;Ptolemaco autem Phoenicia, Syríam€ Cilícíam. Et prin cipio eos duxeratuarío ornatu, Alexandrü Medíca uefte, tíara& cídarím tecta habente: Prolemz crepídís,& chlamyde,& cauia, cum díademate ornatü, Hícením erat habitus ab Alexandro regum, ille uero Medorü& Armeniora.Poft hzc cüm puerígenítores falu taffent,&C amplexi fuiffent;praftó cuftodes utrícy affuere, huíc Armeníj,illi Macedones, Nam Cleopatra quídé€ tunc& alíás, quotíes fe multítudíni oftendebat,facram Ifídis fto lamaffumebat,& noua lfis íura populís dabat, Haec Caefar fzpeíinfenatu oftendens,fzpe in cocioneaccufans,plebem cotra Antonium concítabat, Mifit ettam Antonius Romam aduerfus Cafare accufatores:prímó quod pulfo Pompeio Sicilia adeptus,nullà eius ínfu le partem feciffet fibí:fecundá, quód cüm eíus nauibus ad przelíum ufus effet, nullas und reftituiffetitértium, quód cüm M, Lepídà collegam exautoraífet& príuatü fecifTet, ipfe habebatlegíones& prouincias illi tradítas, Super omnibus,quód Caefar Italía fermé totà militibus fuís diuífiffet,& nihil reliquí militibus Antonij reliquifTet, Ad hzc Caefar íta re^ fpondit;Lepidum quídem ideo remouiffeab imperío,quód nímí& ob eam rem ínfolefce^ re uifus erat, uz autem bello acquífierit, fe Antonio partem fa&uris, quando& ipfe Ar^ meníz partem facíat fibi, Militibus aute Italiam no efle dandam,cüm Parthía& Mediam habeant, quas Romanorum ímperíoadiunxeruntunà cum imperatore fuo preclariffimé pugnantes,Erat ín Armenía Antoníus, cüm hzcrenuricíata funt eí; confeftím ítacp iubet Canídiii cum fexdecimlegíonibus ad líttus defcendere: ipfeautem cum Cleopatra Ephe; fum uenit, nam eó marítíma copíz undicj coueniebant, Fuere omnes naues octíngentaé cumoneraríjs,quat& Cleopatra contulít ducentas, talenta uiginti,& cómeatum uniuer [o exercítuíabundé, Antoníus quídé à Domitio admonítus nefecum Cleopatra duceret, iufferat illam ín Aeg yptü redire, ibíqy euentü belli expectare: fed ipfa ueríta ne paxrurfus per Octauía fieret,multís premijsà Canídío ímpetrat, utpro fe Antonium alloquatur,do ceatip iníuftü efTe,ab exercítu repellere muliere quz tanta auxilía prebeatad bellum, neg coducereut Aegyptij languídíores fiant magna pats matítímarü copiara, Quínetíà fe no perfpicere, cuínam eorü regum quí Antoníü fequutüri fint, Cleopatra cedataut pruden. tía;aut confilío,NNam& magnum regnum íandíu per feipfam gubernaffe,& ab ipfo Anto nio didíciffe, quemadmodà ín maxímís rebus uerfari oporteat. Hzc quídé confilia(opor? tbatenim íam omnía ít Cefaremtransferríjuícerunt, Colleáis íta coptjs cüm Samum rauígantes perueníffent ibi aliquot dies cómorati funtín fummis uoluptatibus, Vtením reges, dynaftztetrarchae,nationes,cíuítates uniuerfze quz inter Syríam& Mceotida, A r^ meníam& Laurías íacent,iuffierant ea míttere& ferre quibus ad bella opus eíTet, ita cun Gis Dionyfij artífícibus edictum erat,ín Samo adeffent. tag; reliquo omni terrarum o1be ingemifcente,una infula cantíbus,faltatíonibus,theatrís,certaminibusq, intenta erat. Im molauíttota cíuítas bouem míttens,reges autem ínter fe magnifícentía donisq; certabant: lermoty erat, quales nam futuri effent ín tríumpho, quí ante tríumphumbellí apparatum alem oftentarent, Dedít(cenícorá ludorumattíficibus Pryenemhabítandum Antoníus; T Pa 4 Offauie pro: ? Utas. Caufa alters odij Cefaris in Antoni; dm c "T'efhimentum Antonij. guluiu orator, Plutarchi Ipfe Athenas uenit,& ibí ru ríus ín íocís erat& theatrís, Cupiens aute Cleopatra,quos cí uítas illa Octauíz dediffethonores,eofdé fibi decerni(amabat ením egregíe ab Athenien, fibus Octauía)multís benefícijs populit amplexa eft. Cíuítas igitur honores decreuítmí^ fitcg legatos Cleopatrae domi, quí pfephi(ma ferret. Horti unus fuít ipfe Antoníus, utpo tecíuís Atheníefts,quí cora regína coftítutus oratione pro cíuítate habuít, Deínde Roma mifit qui Octauíá domo expellerét.Egreffam illam ferunt cum omnib.Antoní filijs prz ter maiore natu ex Fuluía(hicenim cum patreaberat)ploranté& íníqué ferente, quod& ipfaunaex caufis dífcordiz cíuílis putaret. Romanís uero íd índígniflime fact uídebat, Antoníü tamen miferíore íudícabát,maxime hi quí Cleopatra uíderát,quíbus apertiffimé notum erat,negp atatened; forma Octauíz anteponenda, Carfar audíta Antoní] celeritate magnítudinecg copíarum,uchernenter trepidauít,tímens ne ea eftate pugnare cogeretur, Deerantením complura ad belli apparati,& homínes fibíínfen(i erant propter íímmodi^ cas tributoráü exactiones, Coadtí erantalij quídé partem quartá fructuü conferre, líberti, nzueró condítíonís homínes octauá totíus patrímonij.Itag; omníbus in Cefarem accen» fis totaperturbata erat Italía, utín maxímís erratís Antonij ponat huíus belli dílatío: nam & fpati Cefarí dedítexercítus coparandi,& leniendi dolores homini, Quippe dum exi gebant tributa,efferuefcebant;exactís autem ac perfolutis,íra ceffabar, Inter hac Títus& Plancus uírí confulares Antonij amici,multís contumeliis à Cleopatra affectí quód eí ad uerfati fuerant nead bell& duceret,& ad Cefarétransfugere,& Antonij teftamentü quod apud V eftales etat docuere.Quod teftamentü cüm Cefar peteret, reddere quide uirgines noluerunt,fed facultate feceruntutper feipfum affumeret. Carfar cüm tabulas abftuliffet, prímó quídé ccepít príuatím,ut qug fcripta erantreferre,locosqy reprebenfionedignos norare, Tande frequentifenatu multa ex ijs legít que perabfurdé fcrípta uídebant, ut mi^ nime índignü putaretur,eum uiuentéadhuc poenas dareprohís qua poft morte mádabat fierí, Immoratus eft maxímé Caefar ín fepultura: íubebat enim Antoníus teftamentofuo, fi Roma díem obiret, corpus eíus ingenti appafatu& magna celerítate homínum perfo» rum efferrí,& índe Alexandríaad Cleopatram míttí, Caluifíus autem Cefarís amícus hac addít Antonij crímína,largítum fuíffe Antonium Cleopatre ex Pergamo bibliothecas,ín quibus ducéta millía erant librora.In coena ueró quadà cüm multi adeffent, furrexiffe An toníü,& pedem Cleopatra preffiffeex quada compofitione inter eos facta. Tuliffe etíam ut feprafente Cleopatra ab Ephefijs domina falutaret, Praeterea dum reges tetrarchasqy iudicaret, tabellas ex cryftallo, autex unguibus amatorié fcríptas frequenter acceptaffed Cleopatra,easqp ínter íudicandü lectítaffe;& dum Fulutus uírampliffímus& cunctís Ro manis eloquétía antecellens caufam ín foro díceret, Cleopatra in lectíca perforü forte de^ latam fíimulac Antoníus uídíffet;profiluíffe fella,& pofthabíta caufa Cleopatrá profequu tá fuiffe, Sed ín plerífqg ex hís calumniariuifus eft Caluífíus, Amiciueró Ántoníj quand? Romz unumquenq ex plebeprenfantes pro Antonío deprecarentur, míferüt tamen ex fuis Geminíà quendá, qui rogaret Antoníd,monererq,, ne contemnat fed populo Roma no hoftem íudícarí,magíftraruG remouerí,Is Gieminíus ut ín Crrecíam uenit, Cleopatra eratfufípectus,ne Octauíe gratíaad Antoní&ueniffet. Delufus ítacp ín couíuijs& cotume líofe acceptus,tamen omnía tolerabat,tépus alloquendi Antoni& expectans. Iuffus tande ín conuíuio pro quibus uení(fet rebus eas exponere,Cattera quide, inquít, Antoni fobríz funtoratíonís,& nó téporíshuiufce,ueruntame& fobríus fcio& ebríus,bene fcilicet pro ceffuraomnía,(i Cleopatra ín Aegyptü remíttat, Hzc cüm Antoníus íníqué tulíffet,Cleo patra, bene,ínquít,facís Gemíní,quí uerítaté íta planc fine ullís tortorib,confiterís.Gemi níus igítur poft paucos díesab Antonío fugiens Romá redijt.IVlulti praeterea ex Antoni] amícis pulfià Cleopatrzaffentatorib, quorit unus fuit M, Syllanus,& Delíus híftorícus: híc fugi(Te ait Cleopatra ínfídías, Glauco medíco admonente. Eratauté Cleopatra illii fenía,quód in ccena díxifTet, ipfis quide acídà uíni infundi, Sarmentü atit Romafalernt potare.Erataüt Sarmentus Carfarís feruulus ex ijs qui feftiuítatís caufa haberi folet, quos Romani Deliícías appellant, Sed ubí omnía fatis parata Roma uífa funt, aduerfus Cleo patrábellü decernit,& Antonius id ímperíü deponere íubet,ín quo ípfeíam antea mulie rí conce(ferat, Addebat Caefar hxc uerba, Antonii quídé amatoríjs poculís infecti; neie quídé regere ac gubernare poffe, pugnaruros autem cótra ipfos fore Photínü& Mardio nem eunuchü,& Chardíone& Iradem Cleopatra tonftríce, à quíbus Antonij ímpertum plurímá gubernaretur.Prodigia ante bellum hzc feruntfuifTe: Pífaurum urbem non lon géab Hadría,ín qua Antoníus colonos deduxerat,híatu terrae abforptá periffe, Alba ft^ tuam Antonius. 349 tuam quandá Antonij lapídeam multos díes fudaffe,& cüm à quibufdam ficcaretur, non deftítilTe fudorc emíttere,Patrisdum ibí A ntoníus effet, Herculís fanü fulmínetaciü ar» fiffe, Athenis ex pugna gícantea Bacchum uiuentorü excuffum ín theatrá decídi(Te:& ut fuprádixímus, Hercule quídem generís autoré,Bacchti autem ducem uite habebatA nto níus,€ íuníor Dionyfius uocabat.Eadetépeftas Eumenis& Attalí coloflos quí Athenís erant, Antonio tranícríptos humiproftrauit,& quide folos ex multis,Praterea etía Cleo patrz nauís que Antonías dícebat,(ignum habuit horrenda, Nam cum fub puppihírun. dínes nídificaflent, fuperuenere alíae,& primísperuím expulfíis, nídos defiruxere, Inde cim íam ad prelíá utríncg coirent,Antoníus quide pugnaces habebat naues nó paucíores quingentís,ín quib,octíremes& deceremes erit permultz,omnes praclaríffiméornatz: mílitü millía centum,equitáü miíllía duodeetím:reges quí eí parebant, Bocchus Libyz, Tar condemus fuperíorís Cilícíz, Archelaus Cappadocíze, Phíladelphus Paphlagonía, Mi^ thrídates Comagenz, Adollas Thracíz,Híreges aderat. Auxilia uero míferüt, Polemon exPonto,Manchus ex Árabía, Herodes ex Iudea, A myntas ex Lycaonía& Galatía. Exát etíáà Medorum rege míífa auxilía, Caefar ait habebat naues pugnaces ducentas quinqua gircapedítá octoginta millia,equítü ferme par& A ntonío numerii, Imperabantaüt Anto nius quíde ab Euphrate€ Armeníaad Ionium& Illyrícii, Caefar uero ab lilyrícis ad He» fperíü oceanü,& rurfusab oceano ad Tyrrhena& Siculi mare: Libye ueró quantü ltalíe, Galliz, Hifpaniz oppofítá eft ufcjad Herculeas columnas,Cafar habebat, Antonius ue r0 à Cyrenead Aethiopia. Ita aut€ Cleopatre addictus erat Antoníus,ut ciim ualeret plurí mum terreftibus copíjs, Cleopatra gratíauíctoríanauale cocupiuerit, quand uíatores, agafones, me(lores adolefcétulos per toram Gracíáà magiftrís ca ptos cernebatad naues implendas,nec íta quíde fatís repletas, fed plerafqy uacuas& egre nauieantes, Cafarís na ues brundufij ac Tarentiparatz erant, no ad faftigij roborísq: oftentatíone,fed ad celeri» tatemagilitatemue fabrícatze.uírísqy maxime referte. Mifit igíiturad Antoníü Czfarut1ta líam accederet, nec amplíus tepus morando terat. Se quídé portus zc littoris Italící capef^ fendipoteftare facturü pollicetur, tantügpá líttore cum fuis copíjs rece(Tura uttuté ex fufs nauibus defcedere& caftrametari poffit. Antoníus contrà iactabundus Cefare ín fingula te certamen prouocabat, quand ipfe fenior effet: quód fi hoc refugiat Caefar, placere om nibus copijs,ut olimPompeíus& Cefar,ínPharfalía dimicare, Antonio igítur círca Ada naues habente;eó ubinunc Nícopolís eft,peruenít Cefar,& Ionium tran fgreffus, Epírí^ locá qui Toryna dicítur,capeffit. P'repídationeexhocapud claffem Antoni; coorta(abe» rant enim terreftres copíz)Cleopatra ludens inquít: Quíd uero perículi aut malí eft(íi Cae far(uper Toryna confedite Poftrídieueró fummo mane cüm Cafar ínftructa claffe in ho» ftes pergeret,uerítus Antoníus nenaues defenforíibus uacuze capiant,remíges quide om^ nesarmauít,per tabulata nauium difpofítos oftendit; ordínesueró remorü(ic in fronte w tríncg inftruxít, uthoftioppofitz paratz ad przelíi uíderentur. Ita Cafar ab Antonio elu» fus receffit, Aquandí etíáneceffítas pulchréíuuiffe Antonia uidet hoftes uelut intra moe níaretínens,cum loca quz circum erant relíquaomnía infalubréaquam haberent, Perhu manühoc loco Antonij facti memoratur, Nam cómDomitius Aenobarbus íam febríens paruam nauículà ingreffus;ad Czefare transfugiffet, Antoníus cotra Cleopatrz uolunta: tem ímpedímenta omnía cum feruís&€ clientibus& amicísad eum dímífit,quandj zgerrí^ mé tuliffet, Sed Domítíus poft paucos díes, quafi perfidize ac proditíonís eum poeníteret, uíta deceffit. Defcíuerütreges nónullíab Antonío, ut Amyntas& Deíotarus, Claffis ue» rà undíg, difficultatibus círcáuenta, multísqs carere uífa; rurfus Antoní coégítad pede fttes copías refpícere,& ín illis fpem uictoríz habere. A d hecmala Canídíus etía Antonij legatus mutata fententia cenfebat Cleopatrá in Aegyptü remittendà,ípfis aute ín Thracía aut Macedoníà cum exercítu co ncedendü,ibíq toraacíe decernendü, Nam Dícomes Ge tarum rex magna auxilía promittebat Antonio. Nec effe turpe fi Caefarí,qui nuper in Si» culobello exercítatus fitmarítímís copiis cedant: fed magís reprehendendà,fi Antoníus uírterreftríá pugnarum perítífsímus,no utatur robore fuorü milítum,fed eos ín naues di ftribuat ac dífpergat. V ícít tamen Cleopatrae uoluntas ut marí pugnaretur,íam indead fu gam refpicíentís,& maxímé laborantís non quaratíoneAntoníus uincere,fed qua ipfa re bus perditis tutiffimé poffit euadere. Erátlongo fpatíoà caftrís ad ftationes nauíti ceu que dam brachía protracta,per hzc Antonius fre acredite fine ulla fufpicione cofueuerat, Cz farueró àferuo quodáadmoniítus, mífiteó milites quí Antonium tranfeuntem íntercípe^ rent. Illi ínfidijs dífpofitís,ita pauló mínus rem confeceruntut comíté unum quíAntonio AX 3 Jd | , 4A W Prodigia pueta Cefaris cz Antonij preccdenti, Copie Antonij C belli appafatus, Exercitus Cefaris. Antonij perbumanum factum, Plutarchi C praibatcaperent, ipfeautem Antoníus fugiens uíx é manibus laberetur, Vtueró certan dum claffe uífurn eft,ceteras quídé naues prattet fexagínta Aegyptiorü cremauit, optimis autem& maximísátrireme ad decemremée electís ímpofuit mílitü millía uígiíntiduo,& fa. gíttaríorü duo millía,Hoc ín loco ferunttríbunü quendam mílítü uirum forte& díu ín ar mís uerfatá, Antonio forté pretereuntí corpus fuii multis ínfigne cícatricibus oftendifTe, dixifeqg,o Imperator quíd hís totuulneríb,aut huíc gladio parü cofidens,in ligriis fragili, bus fpem habes:(ine Phoenices& Aegyptij claffepugnent,nobís autem Romanís terram da,ín quacofueuimus uel uíncere hoftes uel oppetere, Ad hec Antonius nihil refpondit, fed uultuac manu fignificans utbono efferanimo,prateríjt, uód aute non bonam fpem haberet manifefté aníimaduerfum eft; nam cüm gubernatores nauíü ad pugná euntes ue; larelínquere uellent,prohíbuitAntoníus,ac ferre coégít, díctitans no oportere quend ex hoftibus fugiendo effugere.Sed ea díe,& altera,& tertía, magnis fluctibus agitatum mare Puznanaudlió pugná inhibuit:quinto tande díe placído tranquillocg mariprazlíum eft comiffum, Anto» inter Antonium nius X Publicola dextrü cornu, Celíus finíftrá habebant, Medía regebant M. Octauíus& € Cefaréapud. M, Infteíus, Caefar dextro cornu fibi referuato,(iniftro Agrippam prafecit. T'erreftríbus Adlium, ueró copíjs ab Antonio Canídíus praeerat, à Ca(are Taurus, quí utríng; ínftructa acíe ín littore quiefcebant,euent&t naualís pugne expectantes, Antoníus undíg nauicula obíens fuos cohortabatur, docebatqy ob grauítate€ pondus nauím tandj é terra eos pugnaturos eífe:gubernatoríbus precípiens,ut nauibus uelut fenfím promotís impetühoftiü,loci ubí ftructaacíes erat difficultate fretiexpectarét, Caefar ueró cüm ante lucem caftrís egreffus effet,naues:g uiferethominé quíafinü agitabat feruntilli obuía factü: roganti autem Cae farí quodninomen ei eífet,reí pondí(Te, Butycho nomen effe, afin autem INíconta appel latí, Quamobrem poftea cüm hzcloca ornaret Caíar, ftatuít ínter cctera homínem& afi num xneum.Sed tunc cüm fatís omnía(pectaíTet,nauem íngreffus,& ad dexterum cornu delatus,admírabat hoftíü claffem ociofe ín locís arctís fefe cotinere, Erat eorum afpectus quafí ín ancoris confiftentía,& hocdíu arbírratus Caefar fuos contínebat, octo fermé fta díalongéáftatíonehoftia. Iam fexta erat hora,&uentus à mari leníter flare ínceperat,cüm Antoni milítes grauíter morá tolerátes,X magnítudíni€ firmítatí nauíá fuarü tandj ínex pugnabiílíum contifi,finiftr cornu mouerecoperu nt.Quod cum Czfaranimaduertiffet uehementer lxtatus,proram dextro cornu contorquet,ut fínum ac fauces A ntoníus defe rat,magiísqg ín aperti procedat quó fibi facultas e(ietnauibus fuís agibilibus círcundandí implícandiqg hoftíái naues magnítudíne tardas,homiínib,ínan es,Inde cim fatís procefliffe uífum eft,pralí& comíttítur:no tamen impetu irruptionecy ufi funt,nam& Antoníangna ues uelocítaié,que cogreffus maximé uíolentos reddít,propter grauítate molem non ba bebant;& Cefar non folitaduerfas Antonij proras duras atgj eratas, fed ne latera quide fe rire audebat,refringebant ením roftra perfacile, fi íncíderetín quadratàs trabes readín^ uicem cónexas.Eratígítur certamé pugne terreftrí per(imile,magís uero oppidorü oppu gnatíoní, Tresením& quatuor Caefaris naues cítca fingulas Antonij occupatas, tragulis, contís, íaculationeignis nítebant, Antoníani contrà élígnes turríbus catapultas in hofte íaciebát,Sed càmAgríppa lzuü cornu círcüduceret, coactus eft Publícola lógíus fe exte dere, Quamobré cüm medía Antontj claífis abrupta eílet,turbatís ordíníb,& círca Arun^ tíum implícatís,parüper trepidatü eft, Erattamé comune certam X pugna utrínd; xqua, cüm naues fexagínta Cleopatra,qua poft magnas naues collocata erit, uelís fublatís per medíos pugnantes fugáarrípiüt,(uoscg perturbát, Czfarís milites fummaadmiratio tene bat,fpectabátenim fugiétes naues ín Peloponefum cóuerfas,necqua de caufa íd fíeret aní maduertebát, Quo quíde ín loco fatis declarauít Antoníus,fe neq; ducís neg; uírí confilijs fretá;neg; omníno métís fug cópote effe,fed ut quídá inquít,amátis anímá ín corporealie^ no uíuere, Tractus eft enimà muliere quafi ín ea uiueret,fimulcg morere£, Neq; enimtulít illius fuga, fed omnibus pofthabítis,& hís quí pro ipfo pugnabant proditís ac deftítutís,in quínquereme profiluít,& Alexa& Sículo duntaxat comítib,infecutus eft eam,quz X fe^ ipfam& illáperdíderat. Cleopatra ueró utnouít Antoníü fequi,í ign& extulít,ad quod iile delatus cüm ín eandé nauím receptus effet,necy afpicere uoluít Cleopatra,neg; ab ipfa con fpicí,fed folus€ tacítus ín prora cófedít,utraq; manu círca caput ínuoluta,. Interea C cfarís liburne funt cofpedequeA ntoníá fequeban£, V ertí ígit Antoníus prora iuffir,& ceteros quide ueniétes reiecit, Buryclé ueró Lacedemoníit reprímere nó poterat, fed acrícer irrue bat,teláé prora quatíés,maxíme A ntoníü feríreíntentus. Antonío aüt interrogante,quif^ nam effetís quí fortunas fuas tam cupídé infectaretur,Ego fum,ínquit,Eurycles Lacharis filius, Antonius. 3o filius, qui Czefarís fortuna paternas iníiurías ulcífcor, Lachares eníimab Antonío latrocínij damnatus,& fecuri percuffus obíerat, Non tamen íncídítínAntonij nauem Eurycles, fed ín ali&(duo ením erat pretorie)quá roftro cepitzerato percuffam;atg; hanc quíde cepit, & alíiquanda,in qua ditíffima erat fupellex, V tueró ab hís fe explícuít Antonius, rurfus ín prora eodem modo cófedit,& íta per trídu& comoratus eft feorfum à Cleopatra, íncer^ tum fiue íra fiue pudore íd ageret, Tandé cüm ad Tnarü appuliffet, mulieres Antonij& Cleopatre famílíares prímo ínter eos colloquíareduxerunt,deínde unà ccenare& eodem lecto cubareperfuaferunt, Iam naues& amici quida epralío fugientes eó conuenerant,à quibus certior factus eft A ntoníus claffem effe amiffam,terreftres autem copías etíá tunc extare. Líteris igiturad Canidíü miffis, iubet eum per IMacedoníá celeriter cum exercítu ín A(ia reuertí;ipfe autéà Tenaro ín Libya traecturus,naue unam multís pecunijs,multa aurí X argenti fupellectile onufta amicís tradídit,ut illi ínter fe díuíderet, fubetgg ut quíídq; poteft fibífaluté querere, Negantes ueró atq; íngemifcentes perhumaniter& benignéfo latus dímíttit, fcribensad Theophili quí Corínthopraerat, ut daret opera quo illi in tuto fint, occultetty eos quoad ueníà ímpetrentà Czfare, Híc erat Theophilus Hipparchí pa^ ter,quiplurím& apud Antoníü poruerat,prímo à Cefareex libertís traduct us,& Corinthi colonus factus, Hzc quídem poft fuga apud Antoníá facta Apud A tía ueró cüm Antoníana claífis díu Caefarí reftítifIet, demum aduerfo flu&u impedita cüm effet.gré decima horafuperatur.Mortuí quídem nó fupra quíng; míllía fuere,capta aüt naues trecentz,ut ipfe Czfar fcribit, Cognouereautem non multí Antoníj fugam, nec íjs quí cognouerant perfuadetípoterat,ut ís quí& dec€& octo legiones integras,& uígintí duo míllía equítü haberetin líttore,depofita fpeaufugifTet, prefertím cim ipfe Antonius fzpemutatíonem fortunz expertus effet,& innumeros bellorii cafus conuerfionesq; tuliffet, Defíderabant igitureum milítes,& uenturü fperabàát,tanta fortítudine ac uírtute freti, ut poft fugam ma niteftiffimé cognita fepte díes fe contineret,& Cafarís coditiones legatosq; afpernarent, Indecüm Canídíus eorádux nocte e caftris fugiffet, fuosqy prodídi(let, tunc demü omní fpe deftítutí uíctorí fe dedidere.Poft haec Cefar ab Actio profectus Athenas uenit,& Grae cís reconcilíatus, frumentü quod fupererat public diuifír cíuítatibus, eo bello fupra mo^ B dum afflictis,& feruis, iumentís, pecuníaq fpolíatis, INícarchus proauus nofter folebat narrare, ea tempeftate uníueríos cíues coactos fuifTe frumentü humerís ad líttus deferre, uerberibus utaccederétagítatos, At femel quídem íta tuliffe memorabat, fed cum reueríá fecund& onus tollere uellet, nuncíat& fuiffe Antonia uíctá,& ob eam rem cíuítaté feruatá dicebat: fubító ením Antonij praefectos mílítescy profugiffe, ciues aute inter fe frumentü díuififfe, Antonius utín Líbyi peruenit, Cleopatra ín Aegyptt ex Parztonío remi(Ta: íp^ fefolítudíne fruebatur,laffeícens anímo,& oberrans cii duobus comítibus,grzco Ariífto crate rhetore, latíno Lucílío, de quo alíàs fcripfimus. Is ením cüm M, Bruto effet familía^ ris,Philippus poftAutonij Cefarísqy uictoria milítibad Brutü querenda capiendüq: mifz fis, Brutü fe effeaffirmauir, uc dumcírca ipfum uel necandá uelducendü occupati eíTent, Brutus haberet fpacíü abeundi.Is Lucílíus tuncab Antonio[eruatus,fumma cóftantía& fideín Antonij amícitía ufqg ad extrema permanfit, V taüt eze que ín Libya erant copíz ab Antonio defcíuerunt, uoluit ille quidem fibí mortem cofciícere,fed prohíbuerunt bí quí feci erant, Delatus igíturín Alexandria ex Libya, offendit Cleopatra opus magnü& ín» opinatifagorefTam, Inter Rubrum enim& Aegyptíum mare quà maxímé ütríngy premí^ tur,arctíorgg eft tellus,trecentorü ferme ftadíorü latítudo eft;uideturtg A fiae Libya effe termínus, Per hunclocó Cleopatra transferre claffem inftituit ín Arabíca finum,& cum auro,argento,&magna fuorü manu,ín ígnotas fedes comígtare,fugies bellü ac feruíitute. Sed cm prímas naues perterrádelatas Árabes quícírca Petram incoluntígne corrupit fent,& Antoníus etíam tuncín legionibus quas ín Aio reliquerat fpem haberetj& inco lumes effe putaret, deftítít Cleopatra ab ínccepto,& portusaclittora cuftodíre contendit, Antoníus domo quadam ín marí apud Pharum zdiíficata, quó cíuítaté& amícos effugeret, quafi humanígenerís exul ín ea habitabat, Tímone(utipfe aiebat)ímitatus,& fimilía i uíta perpeffus, Nam abamiícís negleQus,& iníuriaaffectus, mortalibus omníbus índi» gnabatur,& fide nullíhabebat, Fuit aute Tímon Athenief(is temporibus maxíme Pelopo nefíacibelli,utex Ariftophanís& Platonís poématibus intelligípoteft, Defcribítur enim inillis utodiofus&ínhumanus,fugieshomíná cogreffus colloquíag; omnía,preter unius Alcibíadis,quí ea tempeftate adolefcens erat,& lingua maximé promptus, Hunc Tímon cim libentiffimé ample&eret ofculareturqg, interrogatus ab Apemanto quid ítafaceret, Timon Uc. beu. :—pü cu ML MEER MELLE Plutarchi c refpondit, ideo feadolefcentem amare, quód íntellígeretillum multorum malorum cau (am Atheníenfibus futurum. Apemantum etíamnonunquam acceptabat, ut fui fimilem, & eofdemfectantem mores, Dícítur cüm fefto quod libamínum uocant,una ceenarent,dí ceretqg Apemantus,pulcherrimü ó Tímon hocnoftrum couiuíium eft;refpondifle illum, íta, fítamen tu non adeífes, Ferunt etíam íllum Athenís ín concionem ueniffe, fadtog fi^ lentío€ expectatione magna,utpote ad rem infolítà, díxiffe: Eft mihi Ó uíri Athenienfes poftdomá parumper hortíi,& ineo ficus quedam enata;à qua permulti íam cíues fufpen. dío uítam fíníere,ín eodem ego nuncloco zdifícium facturus íum,quamobrem conítítui üblíce referre;utfí qui funtex uobis quí fe uelínt fufpendere, antéíd agant if arbor fucci datur, lllo aute Halis mortuo cümín littore effet fepultus,(uccrefcens marelittus círca fe; ulclir& abedens,adítum ad fepulchrum remouit.Erant fepulchro haec carmína ínícripta: Hicfum poft uítam míferamqyínopemqy fepultus: Nomennon quzras;diíj lecortemale perdant, Haecquidem ipfe Tímonantequa eéuíta dífcederet, fibifecíífe aíunt:nam uulgatum illud epígrammanon Tímonís,fed Callímachí eft opus: Hicoforíaceo Tímonhominumq deümg, Hucades& malédic,hucceuíatorades, De T'ímone quídehec pauca ex multís libuit inferere, Antoníus utterreftres quogi copías audíuít captas ,& Herode Iuda cü quibuf, dam cohortib.ad Cefare defeciffe;& alíos item reges deíciuiffe, nihilqy prater Aegyptü fu ereíTe,haud fané ijs rebus comotus,fed libenter hac fpe abíecia, ut fimul abijcíat& cura, é domo illa marítíma quá Tímonía uocabat,ín regía eft regrefTus,&ad ccenas& ebríetates & iocos totá cíuítate couertit, Tranfcripfítenim ín ephebos Cleopatre& Caefaris filia; fui aüt& FuluiefilíumAtyllá togauirili donauít,In quibus rebus unífuería cíuítas permultos dies cóuíuijs,ludis,fertísqy referta fuít;ípfe uero& Cleopatra uítá illam priore, quà inuita bilem uocabát,deferuerunt;alía a&it ínuenerüt,fumptu, luxuría& lautítía níhilo príma ílla inferiore, quà comoríentes uocabát, Amící ením feín cómorientíü coetum afcríbebant,X íta ín uoluptatib.& coenará círcuítu femper erát. Ad becCleopatra uím íngenté uenenorü parare, fingulorá potentíin aturáqp perquírere;ín íjs quíad morte dánati erant perículü fa cere, Sed cüm anímaduertiífetea uenena que cófeftím necabát, celerítate mortís per dolo res inferre,ea ueró que mítíora erát,celerítaté no habere,ad anímalía cóuerfa,ídqy per mul tos dies experta,cóperítfolü ferméafpídís morfum fineullo dolore uítàextínguere,graua toexfomno capíte,& leui fudore per facíe díffufo, fenfib.paulatim deficientib, nec fecus excitatione grauiter feretib.d folet hiquos placidus atgpaltus fopor tenet.Símuletia adCe fare legatione miferüt,petetes, Cleopatra quidéAegypti regn filijs fuis cocedí, Antonius ueró, ut liceret(bi Athenis priuato uíuere, Coactí funt aütperfídía amícorü ín hanclega tione Euphroní& míttere,quí erat filiorá preceptor. INà Alexas Laodícenus,quí Antonii maxime ab Octauíadiífiunxerat,& Cleopatre cotunxerat, cüm miíTus fui(Tecab Antonío ad Herodé reg£ ín fíde retínendá,& à defectione prohibendü,prodíto Antonío aufus eft ín cofpe&tà Cefarís und cum Herode,cuí(e maxímé credíderat,uenire, Sed nihil fibi pro» fuit Hierodes:nam fubító coprehenfus,& ín patriá remíffus iuffu Cefarís fecuri percuífus e(t.Ità Alexas üíuo adhuc Antonío poenas dedítperfidize fuze.Sed Caefar Antonij petitio neaperté reíecta; Cleopatre omnía pollíce£,fi uel Antoní& necet, uelé regno fuo expellat, WMifitetiaad Cleopatrà Cefar una c& Euphronio legato Thyreü libert&,homíne no ftultii, necínfacundá,fed quíà íauene ímperatore míífus;facilépoffetfle&ere muliere forme opí nioneelatá;maximeq; gloríofam, Sed Tliyreus ubíad Cleopatrá peruenit, longiore collo quío cum illaprotracto,X egregie honoratus ,nó parua fufpícione iníecít Antonio. Itaq homíné cóprehendi íuffit,& capti acuerberatü ad Caefar remifit,fcribes perulantía& fu perbíaThyrei fe irritatüfuifTe,quodperfacilé eft fibí tot malís círcüuento. Tu ueró,ínquít, fi grauiter íd fers, Flipparchü liberti meü qué penes te habeo fublímé rape;aclorís cxde; utín equo fímus ambo.Cleopatra cüm ab hac fufpícione fe purgaffet, ita deinceps Anto, níum coluítyutnundj antea magís:& cüm propríüi natale frígíde,ut teporibus decebat cele braffet,ín Antonij tame natalí celebrando omné modá feftiuítatís magnificenticqy excef^ fit, Multi quippeeo díe ad'epul& uocati, càm pauperes eó ueníffent, regínz munifícentía díuítes abíere.Cafar interea quoniáres urbane prefentía fuam defíderare uidebantur,ab Agríppa quí Romz eratfzpeper líteras reuocatus, tunc quíde ín Italíam redíjt, Facta eft ígitur dilatío belli, quoad Caefar tranfacta hyeme, exercítu per Libyam míffo, ipfeper Sy ríam ín Aegyptü contenderet, Capto autem Pelufio,rumor fuit Seleuci quí oppido pra^ erat; Antonius. ji 4 erat,non ínuíta Cleopatra Caefari oppidá tradidiffe, Sed illa quó fe purgaret, uxorcm& fi líos SeleucíAntonío tradídít,ut dehís fupplicíü fumeret,Sepulchra erantadlIfidís templü przclaríffiméà regína xdifícata.In hunc locum Cleopatraauri, argentíi,fmaraodü,mar^ garítam,ebena,cínnamomü,ebur,omnía deníq precíofíora ex regía cogeffit, ad hzc ma» gnáuíim tedarဠftupeaddidít:que cüm Caefar audífet, uerítus ne defperatione rerü has tantas díuítías íncendío abfumerer, femper bona fpe regínz prabiíta exercit Alexandria adduxit,& ín ipfo Hippodromo caftra pofuít, Antoníus urbe egreffus& multa ac pracla ra reí milítarís facínora oftentans, equites Cefarís in fuga uertít,& ufq ad caftraperfequu tus eft,Inde iactabundusAlexandria regreíTus no antt arma exuít, quàm Cleopatra, ítaut eratarmatus,amplexus atqy ofculatus eft, Viilíte aute quí egregíé eo diepugna uerat,apud fe coenare iuffit, Cleopatra autem thoraceaureum& galeam dono milíti dedit, fedis miles Magne perfitantis muneribus acceptís,noctu ad Cefare trans fugit. Rurfus igitut Cfaré uocabat An die C ingratoníus ad fingularé pugná:; illoautem refpondente, fatís multas ad íriterítá uías Antonio titudinis exem patére,nullam morte(ibi honeflíoré ratus dj pugnando oppetere, decreuit fimulterrama tli. rq; coflígere.Itag;ín coena, utferunt,fuos admonuit ciba atqp potü promptiíffimé afTume^ re,nam incertum efTean poftrídie íd facturi fint, an ipfo extracto nouís domínís feruíturi, Ob queuerba cümamícos lachrymantes uidiffet,ínquít,no effe ducturü eos ad pugnáex qua ipfe potíus gloríofam morté quzreret,(p falutéautuíctoría, Ea nocte cüm iam fermé intempefta effet, cunctis filentíbus,& ob tímore fururí euentus magna curaanxíjs,fubitó concentus quofdam omniís generís organorít feruntaudítos,& fímul clamore uelutí coe tuum quorundi cantu& faltatu fatyrico flrepentíü, Fuiffe autem hocaíuntá medíaurbe ad eam porti qua Cafarís caftrís erat oppofíta:tande per hanc portá ingenti clamore eam turbá egredi uí(am, Autumant omnes quí hzc curant,Bacchü,que ílledeum maxímé imí tabatur, Antoníá deferuífTe, Poflrídíe ueró cüm Antonius cum fuís militibus Alexandria egreíIus ín tumuloquodá confediffet,confpícatus hoftíá claffem atcp fua aduerfum tende "Y ,conftítít ín eoloco,utalíquod certamen ínter íllas uideret, Sed ille utpropíus fueremu tuó falutantes& amícé fe recipíctes,una claffeex duabus facta,ad urbe tenderüt, Heccon fpicatus,& eode locoab equítib, fuís deftítutus, in urbt redfjt exclamas quacunq íncedeoftís, Cleopatra ueró cüm cataractas demifitpeffulis&c clauftrís obfírmatas;& fíimulad Antoníü mítrít, quí nuncíarét ipfam fibí morte confciffe, Ille ut hzc audíuit, credídítq ad feipfum rediens, uíd íam expectas, inquit, Antoni? que fola uíuendí caufa fupererar,etiá tíbi fortuna ademit. Hís fimul dictís íntrauítcu bículü,&c thoracé deponens,ó Cleopatra,ínquít,no doleo equíde quód tuí careá(nam cofeftím una adero)fed quód ego ille tátus imperator fortítudine fuperatus fim muliere, Erat ei feruus quidam nomíne Eros,quem íampríde parauerat adfe,fiopus foret,necandü, Is tunc cüm Aatoníus promíffa peteret, gladíá quidem accepit, tenuíttg quafi Antoní& percuffurus, fed celeriter couerfo ictu per propríauifcera eladíü tranfegit,atqy íta ad pedes domíníprolapfus eft.) uod cüm Antoníus cerneret,euge,ínquit,ó Etos,quí me doces quidagendü fit,cüm ipfe nó potueris, Hecdícens fibi uentre percuffít,& ín le&ü fedemifitinon tamen eo uulnere cófeftím eft exanímatus,(ed cum aliquantifper íacuiffet,uí fanguínis repreffa, ad fereuerfus petebat ab ijs quí aderant, utípfum ínterfícererit: quod cüm omnes fibí de^ negarent,atqy é cubiculo aufugerent,infanire ac uocíferari míro furore nó deftítít, quoad Diomedes uenítáCleopatra míílus,qui ipfum ad regínam in monumenta deferret,Tunc enim cüm audiíTet eam ufuere,uehementer laetatus,íuffit míniftris ut ipfum tolleret,& íta maníbus eor&ü ufqjad monumenta eft delatus, Non tamen aperuít fores Cleopatra,fed fu» nibus& catenísà feneftra quada demiffis, illum alligat traxítà duabus mulierib, adíuta, quas ín eo loco fecü claufas habebat, Aiuntilliquíaderant, nullum uni miferabilius fpe» &aculum fuiffe, Antonius fanguíne foedatus ín altum funibus trahebatur femíanimís,ma nus ad regínà tendens,atgrannítens: neg ením erat facilé mulieribus attrahere, Sed ipfa Cleopatra funibus anníxa ín facíe prona conabaí,hí quíinfra eranthortatu duntaxat adiu uabant, Sed poftquá íllum ad fe mulíeres receperunt, inlecdtumq; pofuerunt, tunc regína fciffis(pereo peplís,& uultá unguib.fecans& pectora;plangés clamabat dom inü,uírit, imperatore fuum, ad eoq ín deplorando-Antonío erat íntenta, utpropríorü malorá pené elfet oblita, Antoníus uerà ut Cleopatráá lamentatíoneceffare fecít,petijt uínd fibi potui darí,feu(itiens,feu quód potato uíno celeríus fperabatdiffoluí: cüm autem bibiffet,admo nuít regína fibíac rebus fuís confuleret,(i tamen fine dedecoreíd facere poffit,& maxíme Antonij obitu, B bat,feàCleopatra prodítüillís ipfis,quib.propter íllà fit factus h hzcaudiffet;tímes Antonij furore, ín fepulchra fe recepít,& Plutarchi C omníumquícum Czfareerant,Proculeíofe crederet, Ipfum aütnon lugeret propterhas ultímas calamítates,fed beatum duceret propter priores felícítates. Nam& clariflimü om níum fuíffe& potentiffimá,€ tuncnó íngenerofe Romanü à Romanís fuperatum. Poft hacdíca cümíamfermé expiíraffet,Proculeius à Caefare míífus ad Cleopatráuenit, Nam cüm Antoníus poft uulnus fibí illatáad monumenta portaret, Dírceteus quídá ex Anto. nij lí&oríbus,accepto gladio quo fe Antonius percufferat, clàm ad caftra cucurrít,often^ ditqy íllá Caefarí fanguíneadhuc maden:e,€ nuncius fuit Antonij mortís. Caefar ueró ut haec audíuít, ín partem intímá tentorij fecedens, fleuit ínterítà uíri& affinis& collega, multará rerübellorumq focij, Deindeamícis conuocatis,epíftolas eíus legit, utpote iufté & prudenter fcríptas, Poft haec Proculeíum mifit,iubens dareoperam maxime poffit,ut Cleopatra uíuens ín poteftatem ueníat,Solícitus ením erat pro pecunijs cógeftis, fimul ad gloríá fuam putabat pertínere, fiílla ín triumpho duceretur, Sedilla ín manus quídem Proculeíj uenire noluít:iín uerbaauté c& íllo uenítad fores fepulchri,optímé quide íllas fir matas, fed tamen uocíperuías, Cleopatra íntus petebat filijs fuís regni, Proculeíus forís cam bene fperare fuadebat,& feac(ua omníaarbítrío Czefarís omittere, V caüt ínfectare ad Cafarem redijr,& fitum locí quem diligentíffimé contemplatus fuerat retulít, Giallus mírtítur quí cum Cleopatra loquere£,Is cüm regíni ut fuprà demonftrauimus coueníffet, confultó protrahít fermone: Proculeíus ínterea fcalís interpofitís per eam feneftràíngre^ dítur,per quam Antoníus fueratanté receptus,€ properé cum duobus míniftrís ad eum locum defcendit,ubí Cleopatra cum Gallo loquebatur. Altera ueró mulíerü que cum re gína erantexclamante,ínfelíx Cleopatra uiua caperís,fubíto couerfa ílla,& Proculeiü con ípicata, cotendit illa quide gladio qué accíncta eratfeipfam necare: fed Proculeius appro perans,& manibus ambabus eam cótínens, Iníuría facis,inquít,ó Cleopatra,& tibi]pfi& Cafarí, cui occafíonéaufers humanitatis& probitatis fue oftendendz,& calumníarís mí tíffimá príncipem,utínfída& implacabilem, His fimul díctís gladí& adímít, uefteínfuper excuífa,ne quíd fub ea occultaretueneni. V enit etíáà Czfare Epaphrodítus libertus, cuí mandata erat muliíerís cuftodía,& maxímé ut prouíderet ne illa fibi morte inferre poffet, caterarü rerum omní facultate permitteret, Ipfe autem Caefar urbem íntrauít cum Arío D philofopho fermone ínftítuto,& dextra illí data,ut ínter cíues fuos fpectabilís foret,& ad^ mírarentur eum omnes egregíéà Cafareornatü.Ingreffus deinde gymnafía, cüm ín fug: eftáafcendí(fet,omnibus prae metu exanímatís,& in terrà procídentibus, cüm eos ftare iuffifet,inquít, feomnícrimíne populum abfoluere,idqy fe facere prímó propter condíto rem Alexandrü, fecundó propter mírá pulchritudine magnítudínemcg eius urbis, tertíó propter Aríum amícü fuum, Tanto ítacg honore Caefar dignatus eft Aríum,ut pro multo rum etíam faluteapud Cafaremintercefferít, quorü iii n Philoftratus, homo omni ztatís fuze ad dicendum ex tempore promptiíílimus, fed tamen Academiz nó decenterfe inferens, Quamobrem Czfar eíus more ímprobato,reíecerat preces, ílle uero mutata ue fte& cana barba promíífa, Aríum quacunqy íncedebat fequebatur, femper hunc uerfum habens in ore, V ir fapiens fapientem feruat,fi fapit;uírum.Q)uod cóüm Caefar audiffer,con ceífít magis ut Aríum inuídía liberaret, cj ut Philoftrat& metu, Ex Antonij liberís Atyllus duntaxatà Cafare necatus eft, quí erat maíor natu ex Fuluía, Tradidítauté illum Cafarí 'Theodorus pedagogus.Idem Theodorus cümceruix adolefcenti íuffu Cafarís abícínde retur, lapide preciofifTimd quem círca collum geftabat,clàm fubtra&tü zonz inferuit, qua de reaccufatus& conuíctus ad cruce damnatus eft,Ex Cleopatre ueró líberis,caterí qui^ dem cum alumnís fuís ín cuftodía habíti& quide liberaliter, Cefaríone autem príorís Cae farís filíá cum magna ui auri& argétí à matreín Indi3 per Aethíopíá miffum,& à Rhodo ne pzdagogo per fraudem, quafi Caefar eum ín focíetaté ímpertj uocaret reducti, Cafar poft mortem matrís ínterficít,De quo cüm fententía amícoráü fcifcítaretur, dixifTe Arium ferunt,non effe probandam multítudíné Cefarum.Corpus auté Antonij cüm íd multi re ges ac príuatí peterent;utad fepulturàá fibi traderetur,auferre íd à CleopatraCafar noluit. Sepultü igitur Cleopatrae maníbus magnificéacregio funere, omnib. ín ea re Cleopatra parete íuffis,Ex mozroreaütac dolore(exarferát enim pectora nímío planctu)febrís coor' taoccupauít,qua dere lztata eft Cleopatra,occafione fibí oblatà putás feipfam per ínediá necandí, qua(i morbo ímpediretur cibü affumere, Erat íllí medícus cofuetus& familíarís Olympus, cui illa uerítate faffa utebatur focío& adiutore ad nece, ut ídem ípfe Olympus aítin hiftoría quà de hís rebus fcrípfit. Quod cüm Cafar anímaduertiffet, minas fibi qual dam de nece filiorum íníecít, quibus Cleopatra tanquá machinis quibufdam expugnata, corpus Antonius. 4 Corpus medele tradídít,cíbumtg affumpfit. V enítautem&ipfe Czfar poft paucos ad eam díes uifendi gratía& alloquendi. Illa veró ut veniente uídít,€ lecto ín quo humiliter íace^ batprofíliens,príma tanti uefte amícta,ad pedes eíus prouoluta efljuoce tremula& grací li,& lacero pectore,quod magna ex parte oftendebar. INec ulla ín re melius fe habere cor pus janíma uidebatur:iílla tame uultus gratía& dignitas formz nó erat penitus extíncia, fed lucebat íntus,cernebaturGy ín oculorüatq; corporís motibus, Iuffa autéà Caxíare ín le Qumadireípío íuxtá affidente,coepit illa quide fe purgare,in necefTitate& merum Anto» níj errata transferes:fed cüm Caefar unumquodq; redargueret ,fubitó ad preces comífera tíonemo couería eft, quafi maxíme uíuendí cupida. Tandé cüm auri& argenti ceterarütg teri rationes Cefari dediffet, Seleuco quoda exprocuratoribus oftendente quadàab ipía fuífe ubtracta;profíluít Cleopatra,& críne procuratoris apprehenío,facié eius frequen» tííctu percuffit, Cafareaute rídente,& eam inhibente, At nonne pergraue eftínquit, Ca^ far,(itu quidénon índíenü putafti huc accedere, SC me ín hoc t&pore alloquí,feruiaütmei meaccufant,fí quid muliebrí& ornamentorü referuaui,nó míbí quidem míferz, fed ut O« Glauíz&C Líuize munufcula dem,quó teperíllas habea placatiorec Hís uerbís Caefar uehe menter lztatus eft,ratus íllà ad uítà reípícere,& conífilía mortís omníno abieciíTe: reíponfotp reginze dato, fe& hac illi cocedere,& ceterís omnibus longémelíus quàm fperet fruí tura effe, diífce(lit, decepiffe quide illa putans,ípíeuerolongéab ea deceptus, Erat ínter Ce n ed fatís amícos Cornelius Dolabella clariffímus adolefcens,& à Cleopatiz ftudío no abhor rens,híc regínz poftulantí clàm renuncíauít, Czfare quídéper Syriamabíturü, ipfam aüt cum filijs per mare mííIurü,tertía utípíe opínabat díe, Illa cá heecaudiíIet, à Caefare petíjt ut fíbí Antonio parentarelíceret:quod cüm impetraffet;ad fepulchrüuenítcum familiari bus fcemínis,& ibi ínterrá procübens,ó amíce, inquit, Antoni, fepelij te nuper liberis ma Cleopatrz quenibus,líbo aute nunc captíua facia,€ cuftodíta ne planctuaut lamentatíone afficíam hoc ftw apud fepul. feruü corpus,ad triumphi deteagendum referuatü, A lía ne expecteslibamina,aut hono crum Antonij res,nam hí tibíà Cleopatra ultími funt, INos ením uíiuentes nulla und uís feparauít, nunc uero perícülü eft;te mortui loca permutemus,&tu Romanus inAegypto faceas,ego Ae eyptía ín[talía. V ex fí qua illíc deor& uírtus aut potetía eft, quando nos hícà noftris pro» |? dítí fumuüs,nepatiaremeuius duci, neue teipfum ín metríumpharí, fed recipe mehicunà tecum in hoctumulo. INam ex ínfínítís malis, quibus mífera premor, nullà íta magnü aut grauemihíeft,ut hoc breue tepus fínete uíxiffe. Hzc cümillaquefta effet,coronato tumu lo& díu amplexato,íuffit fibi balne& paratí,poftlauacraá affurges magnifícé prandít, Hic quidaab agro ueniens;ciftà quandaattulít,qui cuftodibus percontantib,aperíens,& folia feprimens,plenam fícuü oftendit;& càm illi pulchrítudíne fructuü admirarentur,obtulít eís rídens,rogauíti àccipere:illi ueró nihil fufpicantes íufferunt íntró ferre, Poft prandíü affumptü, Cleopatra tabellas obfignatas adCafarem dedic,& ceterís omnibus à fe prater duas mulíeres dímiffis ianua claufít; Czefarut tabellas difloluít,& preces ac ploratus legit rogantís ut unà cum Antonio fepelíretür,fübító quíd acti effet fufpícatus eft, Prímo ítags ipfeaccurrere perrexit, poftea melíuseffeuifum eft utalíquos mitteret quí propere ínfpicerent, Sed celeríter tranfacta res erat: curfu enim íllic tendentes ínueniunt cuftodes ne Cleopatre fufpicantes quidem aliquid: mox ualuís patefactís, cernunt Cleopatram mortuam aureo mors, inlecto iacentem,regío more ornatam. Ex mulieríbusueró quz aderant, Eras quídem ad pedes regínz expírauerat, Charmíumautem femíanimís capíti reginae díadema aptabat, Clamanteaütem quodam ex cuftodíbus; an hzc pulchra funt Charmiíüc pulcherrima, in» quít,ac decentía tot regum prolem,nec quícqua ulteríus loquuta cecídít, Sunt quiíferunt apidem ir fícubus allatam, ínter folía que fuprà erantoccultatam fuiffejdataopera à Cleo patra, utpfamíinícia ínuaderet: índe cüm fícus acciperet corifpícatá afpídem dixiffe, Hic illud erat:& brachíum afpidi nudatum porrexiffe, Alij feruatà afpídem ferunt in uafe quo dam inclufam,& per fiftulam aureamà Cleopatra prouocatam atgp írrítatam brachíum momordiíffe.Suntítem quíalíter opinentur, cxterüm ueritatem nullus nouít. nam& ue; enum ipfam habuifTe cómpertum eftín lamínula quadam concaua, quam fub críne oc. Cultabat: fed tamen neq; corpus deformatá, necalíud ullum apparuituenenifionum, nec afpis etíam ab ullo confpecta eft, fed tra&tus duntaxat quídam ín littore qua domus ad ma refpectabat uifí,& brachium Cleopatra aíunt duas notas habuifTe leuiter impreffas& hu^ mídas, quíbus Caefar uidetur fidem dediffe, Nam ít triumpho Cleopatra imagínem tu^ litcum afpide mordícus affixa, Hzc quidem íta dícunturgefta, Czfarautem quanquam morte íllíus offenfus erat; admiratus tamen mulierís generofitate magnifice acregíé unà nne aan p eee mii retten bci 3 fa " Y Antonij filij fcptem, er eorum fuccefio«7[oboles. Plutarchi cum Antoníofepeliri(uffit, Mulieres etíam que cum illa mortue erant,honorefuneris po tíitze funt, Mortua eft Cleopatra etatis fuze anno trígefímonono, regnavitannos viginti. duos,cá Antonio amplíus quatuordecim uixít, Antoníü alij annos quinquagintafex, alij duntaxat tres fupra quínquaginta feruntuixíffe, Antonij quidemftatue omnes íuffu Cz» farís deiectze, Cleopatrae auté ftatuz fuo loco relictae, Archíuío quodá Cleopatra amico mílle talentís à Czefare redímente ut ftare finerenft, necídem quod Antoníj ftatue pateren tur, Exliberís auté Antoníj feprem,quos ille ex tribus uxoribus fufceperat,Atyllus quí e. rat maxímus natu,à Cafare(ut díxímus)necatus eft; ceterí autem omnes apud Octauíam educatí,que Cleopatrá quidem Antonij& Cleopatra: filia;Iube humaniffitmo& pulcher rimo regi uxor€ dedit, Antonii autem ex Fuluía genítü,itamagnü apud Cefarem fecít,ut poft Agrippam& Líuizfilios, prímas partes obtineret. Ex Marcello aüt cüm duas filias, & Marcellum haberet, hunc quidem generü fimul& filíü(ibi fecít Auguftus, alter ueró filiarum Agrippa tradídít, Mortuo deinde Marcello filio, cüm Caefar non faciílé cerneret quem fibi ex amícís generü eligeret,fuafit OGtauiía ut Agrippa caperet; quod cüm Cafarí placeret,cum Agrippa egítuttilíam repudíaret,& Czfarigenerfíeret: quofacto íllamab Agrippafeparatá Antonío cofunxít, Ex duabus aüt Antonij& Octauíz filiabus, alteram Domiítius Acnobarbus,alteram pudícítía& forma przciarà Drufus Líuía filius Cafarís príuígnus duxítuxorem, Exhacnatí fuerunt Germanícus& Claudíus, quorü Claudius poftea imperauit, Ex Germanicí aute filijs Caius quidem cüm fuperbé fmperaret, truci datus eft unà cum filío& coniuge, Agrippina uero filíá habens ex Domítio Aenobatbo, nupfit Claudío,& fimul filium ín adoptione dedit, quí poftea Claudíus INero appellatus, Hic temporibus noftrís imperans matrem necauít, nec multum abfuit quín flagitijs& 2^ mentía Romanorum fubuerteretímperíum, quartus ab Antonío per gradus fucceffor, DEMETRII ET ANTONII COMPARATIO., xz Gítur cüm magna fuerítfortunz utríufty cómutatio,potentía prímü& amplítu e|díne confideremus.Ac íllí quide paterna& à maioribus paratagloría fuít,Síqui C ES dem Antigonus inter Alexandri fucceffores plurimü pollebat,& nondü adulto fixe i,"],;^ 2.; £z» V" iDemetrío Afiam fam peragraratdomueratqy; Antoníus ueró,gratíofo quídem per cxtera, fed imbelli& praclarü nihil defignategenítus patre,Cafarís, cuí nulla necefli tate coíunctus erat,faftígía cofequi fuít aufus,atcp in illius laudes uelut hzres relí&tus fefe infinuauít,tantütp ualuít,prafidijs que ex fefetum habebat folís adíutus,ut díuífo ín duas partes uníuerfo nie imperío;alterá ipfe,atcy eam claríflimà teneret, tum abfens uíca rijs& praefectis Parthos uinceret,& gentes ad Caucafum barbaras ufcg ad Cafpíum mare reprimeret.Porró amplítudíne uiri huius eapropter que maleaudíuít, uel maxim teftan tur, Demetrii ením ín Antipatrí;potentíorís fcilicet,amicitia pater preter aetatem coopta uit: Antonío ueró Cleopatrae nuptíz dedecori fuerunt, foeminz potentía quide& ampli tudíne,uno Arfaceexcepto, temporis fui reges omnes excellentís, Sed Antonius có ma^ gnítudínis euexerat fefe ,utalijs etíá dignus maioríb, quám uelletrebus uideret, lam con^ filium ftudiumq, quo ufi ín acquírendo imperío funt, ín Demetrío quide reprehendi non poteft,regere prxeffecy js mortalibus conantís,qui regí& gubernari cofueuifTent, Anto níj ueró malum& tyrannícü eft,dum ín feruítute redigere populá Romanüuult, uixdum Cefaris monarchíaliberatü.Q uod ígítur praecipuum& clariffimü fa&orum eíus eft, illud contra Caífiá Brutum geftum bellum, aduerfus patríz tamen cíuíum«qg libertate tollen^ dampertínebat. Demetríus ueró príufquá ad fortund amplior perueniffet, Graciz libe randa,& prafidijs eíjciendís operam nauauit, non quemadmodé Antonius de oppreffís patrízaffertoribus fibi gratulando, V na ígitur liberalitas& magníficentía eft,que laudarí ín Antonío poffit:ín qua tamé Demetríus tant illum przcellít, ut plus ín hoftes cotulerit beneficíor&,quàm Antoníus ín amícos,Quanqua enim quód Brutü fepelirí codiqy iuflit, laudé merebatur:ílletamen hoftibus omnib,quioppetíjffent íafta perfoluít, captiuos Pto lemzo reftituit, opíbus& muneribus ínfuperadíunctís, Erat ímprobítas ín utroq? dextra quadá,tum ad uoluptates& delícías proclíuítas:uerü nundj Demetríus tamé gerende reí occafione propter íd genus uolupratü neglexit,fed ocíj abundantía iníftam anímírelaxationéperuenit, Lamíamq plané tandj fabulofam íllam ludens& fomníás, fefe oblectabat, Bellícísauté in rebus nil mínus eíus fafta quàm hederá ferebat,nec unguentü galea redo lebat,nec fplendídus ípfe,florídusue ex gynzcijs ad prelia progredíebat, fed fopitis thya" fis,& bacchícis relíctís,prophani(queadmodü Euripides inquír)Miartís mínifler mene quic cam—— Artoxerxes. 33 4 quícii tum per ígnauíam peccabat; Antoníüueró prorfus,quemadmoda Omphalern depictam Herculi clauam eripere,& leonís pelleexuere uídemus,Cleopatra exarmans ínfle &ensqy;preclaras fzpenumero res& expeditiones é manibus euellens;perfuafítutlittore Canobico& Taphofyrio apud fe pifcaretur, luderetcg, deníc? quemadmodá París médío pralío fubtrahens fefe ín illius fína confugeret, Quang París fuperatus ín thalamü confu gít, Antoníus ueró Cleopatráperfequendo fugiebat;ac uictoría prodebat, Ad hec,Deme críus rem non uetítá,fed Phílippo,fed Alexandro& regibus Macedon ufurpata,uxores plures,quemadmodü Lyfimachus& Ptolemaus,duxit,achonorificé quidem ductas tra» cauít;Ántoníus autem prímü quidem duas eodem tempore adiunxít,quod antea Roma^ nus nemo fuerataufusrmox cíuem& legítima coníug? in non legitima gratiam repudía^ tam reiecít:unde connubíü fuum,illi quídem nihil,huíc plurima íncomodi dedít,Iam ím» pietas Antonij gcftís nulla perímpudentíam tantaíneft,quanta Demetrij. Exigí canes& prohiberi unfuerfa arce,quemadmodá hiftoríci fcribunt, confueuere, quód palàm íd aní^ mal paffim comífceatur; hícuero ín ipfo uírginü coetu fcortís congredíebatur,& cíuíum plurímas conftuprabat:& quod ínfatíabile cum iftís uoluptatibus malum crudelítatís putes,hocín Démetríj delícijs eft, dum patítur, imo ueró dum cogít míferabilíter optímü& condnentílIímü cíufum Athenienfiit, quía contumeliam uítare ftudebat, mori, Atgrutin fumma dícam,feipfum Antoníus,alios Demetríus períncontínentiá íníuría affecit,[n ma fores natu& parentes fuos recte fe Demetríus geffit; Antonius ueró auunculá ín exítíum Ciceronís mortí dedít,rem perfe fceleratà& crudelem,& quz uíx ueníam mereaí i(alu^ tem auunculí Cíceronís morteredemiffet, Caeterá quód fide& foederibus labefactatís híc quídem Artabazá prehendens, ille Alexandra necans, deliquerunt, caufam ín Antonio manifeftam habet:deftítutus enim ín Medis& proditus ab Artabazó fuit: Demetria ueró multí putant falfis caufis,ob ea quz perpetraratconfictís, eurn qui paffus íniuríam fuerat, accufaffe, non repulíffeillatam, Rurfum egregie geftarum ab fererum autor Demetríus ipfus eft, Antoníus contrá peralíos cüm proculabeffet, fpecíofiffimas maxímasq; uícto^ rias coparauit. Excídítautem fua uterg; culpa ímperío,quandj díuerfo modo:ílle quidem deftítutus,fecefferuntením ab eo Macedones;hicueró deftítuens,dum quí pro fepericli^ B tabantur deferít;ut ín illo quidem reprehendendá fit, qui milít&animos ab fe abalíenarít, inhoc quód propenfam in fefíidem& beneuolentia militum prodíderít, Obitus neutríus laudari poteft; reprehendendus tamen Demetríj magis eft, quódín hoftium manus uení^ re paffus fit, inclufuscg lucrifícari triennium fuftínuit, uino uentrítg beftiarum inftar mari Cipatus, Antoníus uerà míferé quidem& lamentabilíter, ingloríecy,fed tamen ut ne in ha ftis poteftatem corpus ueníret,fubduxit fefe, Artoxerxes LAPO FLORENTINO INTERPRETE, EQRTOXERXIS S ileprímusXerxepatre natus exPerfarumré» ! gibus, tur facilitate humanítateq; tum maxímé anímí magnítudíne ?| praeftítít:& Longimanus, quód dexterá manumi finiftra longioreha^ aei beret,cognominatus eft.Secundo ueró,de quohoc temporeícripturi | fumus, Minemoní,íd eft memorí,cognomentáü fuít.Hic ex forore íllíus j fuperíoris genítus eft: Darío enim ac Paryfatidi filij quatuor fuerunt, zc 7) maiornatu Artoxerxes, proxímuszetate Cyrus, ijs íuníores Oftanes, Oxathres. Cyrum ígíturà Cyro prífco nomen traxiffeferunt:illum autem à fole íta nun cupatum effe, Cyrus ením Perfica língua foldícítur. Artoxerxí Arficze ab ínítio nomen fuit, etfi Dínon tradít Oarfem íllum appellata effe, Sed mínímé credendum uidetur Cte: fiam, quamuísuaríjs fabularum comentísd ratíone& uerítate maxime abhorrentibus li^ bros fuos referferít,regis nomen ignoraffe,apud quem uíxiffet díutius, quemq ítem na^ tremq eius& coniugem acliberos pié fancteq; obferuaffet. Cyrus ergoíngenío acer cóm effet& uehemens, flatím à puero fpeacanimo ad regnum fpectare ccepit. Alter ín omni» bus uítepartibus leníorac facilíor,& cupiditatibus remiffior natura eft habítus,Is íuffu pa rentum mulíere exímía fané forma;ac fingulari pudicitia cepít uxore: ínuítís aute illis pro hibentibusqy retinuit,& apudfe perpetuo ín honore habuit, INam cüm ínterfe&toà rege il lius fratte;ipfa quogad exítíü quereret, A rficas fupplice fematri obíjcíés,atq; eam multo f O8. ar eda.- Plutarchi C lu&ulachrymisqy obteftans,uíx ut íncolumís feruaret, X ne cumea cogetetur díuortíG(a Mos antiquis Perfarum. Daricu numus Perficus, Darij imagine injignitus, cere,obtínuit Etením mater Cyrum maíorí charitateamplexa erat,magísqy eum in regni pattí fuccedere cupiebat, Hís decaufís cóm rex morbo teneretur,ab ea reuocatus,ab orís marítimís ín Perfidem fe recepit, fpeerectus, fe opibus matrís& autorítate adíutü, regnáü habíturü,Nitebat ením Paryfatís haud fané probabili ratíone,ea qua olím Xerxes prífcus Demaratho autore eft ufus, Ar(icam fe príuato, Cyrü regnanti Darío peperíífe, INo tame id fuadendo perficere potuit;inam quí zetate anteibatÀ rtoxerxes nomínatus,rex conftítu tus eft, Cyrus Lydíe prefectus marítímas regiones ímperator obtínuít. Nec íta multó poft Daríj morté rex Pafagardas profectus efl,utà Perfartt facerdotibus regío more facrís ini tíaretur,Eftbellice de(acellum,quam coniectura quís Míneruam fuifIeauguret, Eó in greffum regem qui myfterijs paratur,oportet propríam ueftem deponere,& quam Cyrus tifcus induítantedi regno potítus effet,affumere;carícís praeterea uefcí,&Ctermínthü pro bellaríjs deguftare,poculumcg oxygalactís ebibere.lís peractís fi qua fíüthaud caterís có pertum eft, Qua quidem cüm Artoxerxíagenda ínftarent, acceflit l'iffaphernes,&unü ex facerdotibus eó fecit adduxit, quíab íneuntezetate Cyroad percípiendam patría difci plínam praefuerat,magícamoy illum docuerat,& cümís Ípe regni potíundí decídiffet, Ar^ toxerxe prelato,uífus eftantealiosPerfas eam rem íníquo animo ferre, Ob eam opiníone cüm Cyrum detulíífetjuehementer eíus oratíoní fídes eft addíta, Cuíus delationís machi natio talís fuít, Cyrum ín templo infidías locaturü,regemq ut prímü ueftem pofuiffet, im petu facto oppreífuri, Hac confirmata calumnia, tradunt quidam illum coprehenfum ef^ fein carceremq; coniectum, Nonnulli templum Cyr írrupí(fe perhibent, latítantemcyà facerdote deprehenfum,& Artoxerxi ín poteftate tradítit,eumq; cüm iam morte fuppliciü daturus effet, amplexi matrem acflentem précibus& obfecratíonibus de íllíus falute tan dem à rege impetrauíffe,& ad mare rurfus diuertiffe, Qui eiufmodi initia egre ferens, nó falutís€ liberationis fuze memor,fed comprehenfíone& carcerem refrícans, iraq; excu^ pidiítate íncenfus,ad regni occupandum acríus íntendít anímü, Sed funt quídam qui di^ cant, Cyrum deficientibus fibi in quotídíanas ccenas fumptibus,à rege defecíffe, Sed haec opínío plurímü à uerítateaberrare uidetur: etením(i cetera defuifTent,mater fuís opibus & copijsabunde illi ad fumptus fuppedítandos ualuiffet.Eíus aute díuítijs teftímonío eft exercítus,quí fibi multis ínocís peramícos& hofpítes alebatur,ut Xenophon tradít.NO ením cundias copías unum ín locum coégerat,cüm eíufmodi apparatü clam rege effe ucl let,quoad belli inferendi occafio data effet. Síc alibi alios habuit, quibus conducendi exer cítus negocíum dederat. Regí autem inftans mater,omnes fufpicionesadimebat,& aCy ro ipfo plenz blanditíarum& affentatíonum frequenter afferebantur líterz, quibustum poícebatalíquid ab eo,tum prouocatus Tíífapherneaccufabat, lam ením certamen ínter íllos& contentío exorta erat. Fuit praterea regí natura ínfíta morofítas quedam acfegnt^ ties,quz lenitas aními multís& clementíauídebat,quíppe quí,ut apparet, gentilís fui At toxerxís manfuetudíne& facilitatem uehementer ab inítío adamaffet, Faciles ad cum om níbus patebantadítus.In coferendís pro dígnítate honoribus,& gratíficandi ratíone pro^ penfior,Inuindícandís crímínibus eíusantmáduerfío omníisà contumelía aberat.In con^ ferendís autem benefícíjs,& ín promerenda gratía, debentibus magís aftrictís, dj bene meréntíbus lztabatur.In muneríbus capiendís ueró humanum atqg alacrem fe praftabat, Nullum ením adeó paruum ad illum afferebatur munus, quin id promptoanímo iucun^ dedp acciperet, Cuí cüm málum punícü ínfigni magnitudine dono à paupere effetdatum, Per folem,inquit,hícuír cíuítaté ex parua magná,íí eius fídei credatur, dgceleriter reddere poffet, In ítínerealijs alia ad eum munera afferentibus, homo rufticus cüm pro tempore níhíl nactus effetquod regi elargíripoffet,percurriffettgad flumen,&bauftam ex eoaquá maníbus íllí obtuliffet,laetatus Artoxerxes,phiala aurea& mille Darícís homínem dona uit, Euclidi Laconí càm ís multa lícenterín eum coótumelíofecg loqueretur,per tribunum militum refpondiít, Licere fíbí qua uelletín regem dicere,fíbí uero dícereac facere,In ue natione quoq; cüm T'eríbazus Per(icam ueftemfcilfam ef oftendifTet,ab eocy quid fierí o porteret rogatus, refpodiffetalíam ill nduendam ueftem,& íllam fibi effe tra dendam,co cefsít ftatim quod flagitarat, Dono, ínquíens, do tibíatq; largior hancueftem, verüm utt prohíbeo.Quo neglectoTeribazus(eratením homo mínímée malus,fed natura leuis,&ín confilijs rapidus) ueftem ipfam induít, muliebrib, etíam exauro donísà regefibi traditis feornauít.[dq; càm uníuerfi íntuentes egreferrent(nam haud decebat)tum rex& cachín narí íncoepít,X ad eum couerfus, T ibi,inquit,ut mulieri aur&,& ut infano regíum sias geian Artoxerxes 254. A geftandipoteftaté lícentíamqg permittimus, Cüm nó líceret cuíquápraterdi matrí& con iugi;illífupraxege,huícínfra, regíze menfa accumbere, Artoxerxes fratres etíá Oftanem & Oxathremnatu ífuníores ad eandem menfam uocauit,& unà fecü epularíuoluít. Max méauté exomnibus gratilfimü Perfis fpe&taculá praebuítStatírz coi ugis currus,quo nu» do,nullis ínuolucrís,nullís ornamentis regíjs ferebat;príuatísq mulieribus fuí& falutan dí& adeundi copíam faciebat,ex quo regina ípíad multítudihefummo ftudio colebat, At inquiet& turbulentíhomínes, quínouís imperijs ftudebant, ad Cyrum, qued illumacrí ingenío uírá apprímecg bellícofum,ad hzcamícori unutn omníü maxímé ftudiofum efTe acceperant,comuni confenfu rerum fumma deferebant,ratí tantà impetíjmolem elatíani míregem expofcere,& quíhonoriís cupiditate& gloríae tangeret.Hís igfturfretusCyrus, no mínus quàm hís quibus ímperabat;ad bellum tncubuít.Lacedazmoníos quod; per líte^ ras cohortatus eft,ut uíros fibi fubíidío mitteret: quíbus fi pedítes ueníffent,equos:fi equí tes,currus;fí agros haberent,uíllas:fíi uíllas,urbes fe datutü fufcepít:mercede uero coómili toníbus non numero,fed menfura perfolutü íri. His fe alijsq; pluribus magnífícé efferens addebat,grauíus fe cor quám fratre gerere;philofopharity magis, ac perítíus magíca exer» cere;uíni aute plus bibere,ac melius ferre, At íllum in uenatíoniíbus ob Ííenauía ac mollítíé animíinecín equo,dubijs aüt ín rebus negpín folío quide pofle cófiftere, Lacedemoníj ue ro adClearchü fcytalam míferüt,omnía quz ad bellum ufui forent Cyro fubmíniftrarí iu^ bentes,Permagnís ergobarbarícís copíjs,& coductís ex Grecíamilítibus haud multó pau cioribus tredecím millibus inftructis, uarijs rationibus militiz confilía diíffimulare cona» tus, aduerfus regem afcendere parabat: Qd tamen haud díutíus regem latere potuít, Nam Ti(faphernes ad íll& adíens,rem omne bellícg apparati índícat,&tumultus permagnusre gíam omné cópleuít, Cuíus belli culpae pars maxíma ín Paryfatidem confereba£, eíusq;a^ míci omnesatqg íntími in fufpícione& calumníi uocabant, Maxime uero Paryfatídiínfen fa erat Statíra, iniquoanímo bellü ferens,acuociferás, V bí nüc fides 6 focruseubí preces obfecratíonescy humiles, quíbus càm Cyrum regná ínfidijsappetenté recepiffes, nos ín bellum ac perículá coníecííti? Ex eo tempore Paryfatis Statíra odío uehementer íncenía, cüm ad fimultates atgp inímícítías perfequendas acerba ímmaníc natura foret, íllam infi» dijstollendam interfíciendami curauit, Quoníam ueró Dínon ipfo bello factas efle ínfi^ días fcribit, Ctefias uer poft bell, quem necp ígnoraffe tempus uerifimile eft,ut qui ípfis interfuit rebus,neculla fufpicio eft cur ultró tratisferretempus uoluerítnegocíj, quod fie fcribitut erat geftum, quodalioqui folet, írze& affectui ín oratíone fzpeíndulgens, eum quíde que ille dedítlocü res habet, Áppropinquantiaute Cyro, fermones rumoresqy per^ lati funt, ftatuiffe regem nec ftatím manus conferere;necprzlío dímícare,fed ín Perfís ex»: pectare quoad eó undíg exercítus cogeretur, Etenim fofTatn ín latítudinemtpedum quin 1eey4ep dci quagínta,totídem ínaltítudíne,ad quadraginta ftadía per regíoné ín longítudínem duxit, Quamtamen cüm perrupiíTet Cyrus,atq; íntró copías adduxíffet, Babyloníam quae haud longéab eoloco diftaret,neglexítnectranfiítu illum ullo conatu prohibuít;fed T eribazus primus omníü cüm díxiffet,haud fuga contendendà, nec Media Babyloníag; cedendum, fedad Sufas in Perfideoccurrendum effe, cóm numero copíarü multíplici hoftes excede rent,ínnumeros aut£ Satrapas ac prattores haberent, confilio& perítía rei milítaris Cyrà fuperíores ac manu promptiíores,przelíj ftatím fortuna tentare aggreffus efl,.acprimü no^ Exercitis Artó ningentor& millíi exercítu rebus omnibus inftructo atq; ornato eueftígiófe oftentás,ho. xerxis aduerfa ftes audacía defpe&ug; hoftíü inermís atqj íncertís ordinibus íncedentes, intantü terrore Cri, actürbatíonem coníecít, utuix magno cum clamore& tumultufe colligendiatq;ín ordi» nem conftítuendi(pacíum daretur, Deíndefilentío& effufe agmen producens, clamores immodícos petulantesc ínfultus& confufione pluríma ín tanta multitudine expectanti^ bus Girecís, fpecie agminis& inftructu admírationi fuit, Ex falcatís enim robuftiffimos quofcy delígens,ín frontelegíonis fuz é regione Graecis ftatuit, utacíes hoftia príufquàm admanus uenti effet perrumperent, Eam pugná cüm multi fcriptores memoríz manda; rint,& X enophonanteoculos pené collocarit,rebuscy ipfis nó ut geftísfed quafi gerant, lectoré affe&ü animo atqy unáperíclitanté retíneat haud prudentis effetpoft eum uíirü hís derebus rurfus ad fcribendü accedere, prater ea quz ab íllo prztermiffa ac digna memo» ríauideant, Nuncupataute locus Cunax,ín quo ínftructz acies fignis collatís dímícatüt; quí quíngenta ftadía à Babylonía díftat, Cyri auté admonente Clearcho,ut fe poft Mace ones contíneret,necín perículum pugna immiítteret,refpondiíTe ferunt, Quídais Clear che íubésneregnüappetentéregno me indignü oftendere? Cumt ímprud ener Cyrus 2 Plutarchi C& temereín medíasaciesperrupiffet,nec perículü pracauetet,necfalutí fuz profpiceret, nótamen Clearchi mínus delíctü nec fapientius confilíü fuit, quí Giraecos cotra rege conftítuere nolueritfed ne círcumueniret ab hoftíbus,dextrum cornu ad flumen produxeriít, Quienímomíflis caeteris omni ratione fecurítate fequeret,&ín eo potiffimü laboraret ne quíd íncoómodi acciperet,fatius fuít domi fe cotinere, Quí aute à maríafcendens decem fta díorü míllía proceífiffet;jnecíd ulla neceffitate coactus, fed hoc confilio ut Cyrá ín regíam (fedem collocaret,fíc deínde locí atqj ordínís ratione habuerít,nó quo ipfe regem cuius fti, pendía mereret feruaret, fed quo tutó& expedite pugnaret, ís mihi inftatís perículí metu defummarerü conf(ilía abíeciífe,& militare diíciplína prodidiffe uidet, Fuiffe enim nullá exomníexercítu regis Girecorü ímpetü excepturü,pulfis auteloco ac relíctís íllís fugien, teaut ínterfecto rege Cyrum íncolumem regno potíturü,ipfíus pugna euentus declarat, Idcirco Clearchí magiís ígnauía dj Cyrí audacía accufanda eft,que regnü unà& Cyrü per^ díderít.Siením rex ipfe contemplatus foret,qua ín parte coftítutís Crracis mínímü fibi ab hoftíbus noceret,alíam nullam quàm queà fe atgpà fuís plurímü díftaret,ínuenifTet,à qua nec ípfeuictus fuperatuscp fentíret,&t Cyrusanté ínteremptus fit quàm de Clearchí uícto tia nuncíum accepíífet, Atquí Cyrus haud ínfcitía neq; ímprudentía offendit, fed quid fibi ufui effet,preuidít, Clearchumq; medíd agmínís tenere íuffittatís cüm díxifletbenegeren dz reife curam fufcepturüi,euertít omnía, Nam Graci ex fententía fua X uoluntate barba ros fuderunt,&fugientes magnü fpacíü ínfequuti(unt. Sed Cyrus cüm generofum equá, fedeffrenematqy immiítem,Pafacem nuncupatá,ut Ctefiías tradít,calcaribus íncítafTet, Ca dufíorü dux A rtagerfes& ipfe uectus equo ei obuíam uenit, clamítans,O íníquíffime om níum mortalí& atc infanifíTime, qui pulcherrímo& fanctíffimo ínter Perfas Cyrí nomíni hanctantamnotamatq; ígnomíníà ínurís,ut optímam uíam íngreíTus Gracorü copías ad Perfarübona&€ fortunas díripiendas conerís adducere,ín fpem adductus tefratrem acdo mínü tuum occífurü effe,cuí decíes decem feruorü millía funt,quí te rebus omnibus pra ftent.Sed ftatim perículá facíes, anté ením hocloco caputtibí auferetur, quàm regís facie afpícerepoffis.FIzc cüm díxiffet, íaculum ín eum immifit:fed loríca reftitít, atqj ictum fuftínuítnead corpusuulnus defcenderet, Cyrus tame magnítudíne íctus cotremuit.Dum D Artageríes equum conuerteret, Cyrus telum íntorquens haud fruftratus eft ictu, fed col lum fub caffide mucrone transfíxít, Artagerfem igítur Cyrí manu concídiffeomnes pene confentíunt,D e Cyríaute morte,quonía Xenophon,ut qui nonaffuiíTet,eam breuiter ní mís atcp exilíter explícat,nihíl fortaffe ímpedít quae à Dínone& Ctefia fcrípta funtoratío^ nepercurrere, Tradítígitur Dínon,ínterfectoArtagerfe, Cyrum ín eos quí círcunftabant regem impetu facto,eíus equum uulneraffe;atq; illum humí deuolutü effe, Ad quéaccur^ rens Teribazus, apprehendenstqg dicelerrímée ín alium equum impofuít, ó rex, ínquíens, huíus díei meminerís,non ením eft eíufmodí,ut memoría tibí excidere debeat, Hic rurfus Cyrus perrumpens equo Artagerfem deiecít, Hunc tertíü Cyrí infultü rex íníquo animo ferens,ad eos quí aderantexclamat,fatíus fibi effe non uiuere, Tum íncítato calcaribus e^ quo Cyrum adorítur,quí ínter uolantía hoftíü tela íncautéactemeré ferebat, ín eumi íp^ feunà& eíus ftipatores tela conijcíunt.Concídit aute Cyrus,ut quídam ferunt transfíxus àrege:utplurímíi fentíreuídent, ab homine qui ex Caría aderat,cuícy rex premit rei bene geftz hunc honore tradíderat,utín przelijs femper aureü gallum ín lancea praefixumante acíéferret.Etením Cares,ípfos Perfas ob conos quibus galeas ornatas habent, gallos nun cupant, Quz uero à Ctefía de Cyrí morte mandata funt líterís, ut pluribus círcuncifis atqj amputatis paucís exponá,huíufmodi funt. Cyrus cum íhterempto A rtagerfeín regem ip fum impetum fecíTet,rexqy cotrà ín eum,filentio fe ínuícem ínfenfis anímís petíuere.Sed interuenít Arízus Cyríamícus,preoccupatoq; tempore,ín regem telum coníecit,fed ictu fruftratus eft, Atrex contortaín Cyrum lancea íllum non attígít, Tíffapherne ueró uírum fummoloco natum Cyro fidíffimi, percuflit atq; exanímauít, Tum Cyrus íaculum ad ijcíens perthoracem, ad duorüdígitorum altitudine ín pecus regis defíxít; quo uulnere ex equo deuoluto rege,comítes eius ac ftipatores magno cütumultu ac trepidatione feín fugádedere.lllezgre fehumo attollens cum paucís,in quíbus fuit Ctefias,proximiü quen dam tumulá occupauít,& ín eo confedít, Cyrum ueróaduentantíbus íam tenebris, ferox equusà fuís longíus ínter hoftes prouexiít,cum ab illís gnoraretur,ac requireretur à fuís, quíppe quíelatus uí&oría plenusqj anímíatap fpiritus permediühoftíum agmen equüín^ cítabatcalcaribus,afperéac uehementerobuíos uerbís íncrepitans, Cedíteignauiatqy ab fiftite.Idem cüm fxpíus Perfícauoce proelamaflet,alij quíde concefferüt rege adorantes. Forte Artoxerxces. 35 4 Forté Cyrí capitelapfa tíara eft;hic Perficus adolefcés nomine Mithridates uíribus fretus à latere incurrens,eíus tempus fecundá oculá íaculo transfíxít,nefcius quem uulneraffei; cumq magna uís fanguínís manaret é uulnere, languenteíam uifu unà cum uíríbus deci» dit,Equus errabundus fe fuga prorípuít,Equeftrem ueró pileü cruore madenté Cyrí,per cufforís mínifter comperít, Cyrum languenté éuulnere ac íam propé expíranté, eunuchl quídam quí cafu aderant,in alíá equ& reponere;atdy ex hofte feruare conatí(unt.Sed cóm imbecillíorforetig utequo ínfiderepoffet,anníxi manibus agroac títubantecorporeage bant, Cüm potítü fe uictoría opínaret,ac fugientíü uoces audiret, Cyrum rege imploran^ tium,acfibi parcí obfecrantíü,ínterím Cauníj quídam abiecti homines,& uictus difficultate uiliffimorü mínífteríorü gratíaregís exercitum fequuzi, Cyrí militibus forté permiftí erant, Qui ubi uix rubra fagula confpicatífunt, quód regíz partis omnes albo uterentur, agnouerüt ftatím hoftes effe Ex illis etur unusaufus eftimprudensà tergo Cyrü faucía^ re, quo ictu perfracta poplítis uena concídens ille, ínter cadendü confoffum uulnere tem- Cyri interitus, pus ín lapíde quodam offendit,ac morí£, Ctefíz igitur oratío ac fententía talís eft, quahomínem uíx occidens ueluti obtufo gladío ínteremiít. Cum íam expírafTetCyrus,Artafyras fregius oculus eó fortéequo profectus,ut flentes eunuchos afpexit, fidiffimü eorum roga T$ Baciniag uít,queaffidens Parifca defles? Et illejnónnetu extínctü Cyr& íntuerís? Admiratus igi égliauas, tur Artafyras, eunuchü fufTít bono anímo effe, cadauerdj afTeruare, ipfead Artoxerxem profectus rebus fuís díffídenté& uulnere fitiq; confectü, latus nuncíatfe mortua Cyrum uídiffe.IIle uero ftatím audito nuncio prímus omní& íter arrípuit,ac Artafyrz utfeadloc& produceret,íimperauít,Sed cüm metusacrumor uehemens eó perlatus foret, Gracosho ftem fufum perfequí,uíctoresq; omnía obtinere, uifum eft eó complures exploratü mítte re.Itatrigínta lampades praferentes eó míffi funt.Ipfiob fitím íam defícienti& ad moriíen dum uícino,Satíbarzanes eunuchus círcuncurrens potá quzrebat:no enim locus aquam habebat,& à caftrís longíusaberant/Tandem ín unum ex Cauníjs illis inopibus íncidit,in utrefordído ínquínatam aquam acputrídamad octo cotylas ferentem;hunc utrem ille acceptum ad regem detulít,eícy tradídít, C) uem cüm aquá totam ebíbifTet, nunquíd ís potus moleftíífimus ei fuifTet percontatus eft; tum teftatus eft deos immortales, íenundj uínum B potaffeíucundíus,neq; aquam, etíam quz leuiffima ac jpuriffima effet, fibi fuauiore effe uifam: quare,ínquít, eíhominíà quo accepí(Tet,fe nunquam debítas ac meritas gratías re^ ferrepotfe,fed deos precari uteum díuítem acbeatum efficerent,Dum ea fiebant,trígínta mí(Ii clari ac lzetí eó fe receperüt,ínfperatam regifelícítatem ac uíctoríam nuncíantes, Ac iam multitudine ad eum undiq; confluentíum& confpírantium,parumper animo confir matus, multís círcüm collucentibus facibus étumulo defcendit. Vt uerb ad cadauer con^ ftítít,& dextra corpori manus,& à ceruícibus caputabfcíffum eft, caput ferrí fuffít.appre hendensq; manu comam,qux permagna erat& denfa,dubítantibus adhuc fugíentibusgs oftendít;illí magna cum admíratíoneadorauerunt: fic ad eum breui feptuaginta míllía ho mínum coíerunt,ac fe rurfus ín caftrrareceperüt.Egítautem ín praelium(ut Ctefías tradit) quater centena homínü míllía, Dínon autem& Xenophontos quí dímicarunt longé plues fuifTe autores funt;»numerum ueró ínterfectorü hoftíum nouem miíllía capítum ad Ar toxerxem elTe relata,fuorum autem uígíntí millía ín eo certamine defiderata eíTe.In hís du bítatío permaxímaambiguiítasqy uerfatur:ín eo autem apertum Ctefíz mendacíum depre hendítur, quód aít fe ad Girzcos unà cum Phayllo Zacynthio alíjsqj nonnullís oratorem effe miffum, Xenophon ením Ctefíam apud regem uerfari fciebar, ipfíus ením memínit, &hos liberosín eíus manus peruenílTe fatís conftat. Nunquam ením quílegatus ueníiffet, actantorum fermonum ínterpres fuiffet, abfq; nomíne incognítum dímififfet, Phayllum autem Zacynthí& nomínaf(fet; mirifícé uídelícet Ctefías honorís cupídus, nec mínusLa^ conícarum partíum Clearchícg ftudíofus, quí in ipfa híftoría(cribenda quofdam femper locos fibápfi propríos uendícat,quos íngreffus, Clearchíac Lacedemonís mentionem fa cit. Confectoíam prelío, A rtagerfis illíus quíáCyro íctus conciderat,fílíum pulcherrimis maxímísqy muneribus donauit, Ctefiam quog; ac reliquos honoríbusampliffimís hone» flauít, Cauníumq quí utrem eí aqux attulerat cüm ínueniffet,ex obícuro atq; ínopi clari atqj opulenti effecit, Fuit preterea cura ín eo quzdam ín uíndícandís fontibus: Arbacem ením quendam Medum homín£, qui ín prelíoad Cyrum defecerat, acrurfus eo mortuo rebellarat,cüm eum ignauíz ac mollítíei,no prodítíonís,necg fimultatis reü ftatuens con^ demnaffet,íuffit nudum fcortum impofitü ceruícibus diem totum ín foro círcunferre, AT teríus uero quód ad defectione duos auod ex hoftibus feaddíturü ollicius in mendacia 3 c Par»fatis matris Artoxerxis cru delitas, Scapbarum fup plicium quo boines afficitur apud Barbaros erudclifimum. Plutarchi deprehenfus effet, língus tribus clauis cofígi iuffit, Sed cum cuperethanc fama& fermo, nem apud omnes gétes&nationes uulgarí,a ÍeCyrü interfeciü efTe, Mithrídati quí primü Cyro uulnus inflixerat,munera mífít:ferentíbus etía hzc nuncíari ei íuffit,Iis te rex mune ribus afficit, quód cüm equeftré Cyri pile inueniffes, ad eum detulerís, Care ueró à quo fuccifa poplítís uenaCyrus cóciderat,& ipfo donü poftulante;adid negocíü miflís huiut^ modíad illum mandata dedít: Hec tíbídono míttít rex, quod prímus poftArtafyrá ad eum de Cyrí ínterítu nuncíaffes, Miíthrídates igit indictum fibi filentíü egré ferens,dííceffit. At miferum Carem fimilis quídam anímí morbus ex ínfanía& temeritate inuafit, Corruptus prafentíbus ut uídetur bonís,X fuperbía quadam& cotumacía in fuperíores fe efferens, haud dígnü ducere fe munera fibi miffa nuncíj mercede habere, fed excrucíarí anímiatg indignéferretad hzec uociferarí, alterü nemine prater fe Cyrí necís autore fuifTe,& fe íniu fté eagloríafpolíarí. His regi nuncíatís,uchementer íra íncenfus, caput homínià ceruíci bus abícíndi íuffit, Hís cüm intereffet mater, INe tu,ínquít, rex ita hunc Carem capítalem homíné breui poena neces ,à me ením fibi eoráü qua dícere audet merces perfoluenda cft, Permíttenteauté regematrí fupplícij fumendi poteftate, Paryfatís à tortoribus fuís homí nem cóprehendiíuilit,decemty díes ín tortura baberi, tum oculos effodí,& ín aures lique fa&ü zs infundi,(icomni fupplícío excruciatü necarí. Nec uero Mithridates fimilem exi» tum effugere potuít,pauloq) poft ob eandem ftultítía morte poenas luít. V ocatus ením ad coena cüm regis ac matrís eunuchi adefTentacceffit uefte auroqy infignis, quibus donatus áregefuerat;cumq; ad pocula prouectii conuíuíü foret, ex Paryfatidís eunuchís ís quiau torítateopibusq reliquos anteíbat,ítaad Míthrídate loquutus eft;Perpulchrá quide hanc tibi ueftem rex dono dedít Míthrídates,perpulchras armíllas,perpulchros etiam torques, permagní quoq precij gladíi, perc beatitac círcunfpectü te ijs omnibus reddidit, Iam ue rà íncalefcens uíno plus equo Mithridates, Quorfum hec,inquít,Ó Sparamixa fpectato ratio? Maioríbus ením meípfum ac pulchriorib.eo die dígnit exhibui, Et Sparamíxas fub^ ridens, Haud equídem Mithridates tibí;inquitinuídeo:recté quídem fe habet iftud Qd cre bró ufurpat à Girzcís, V ín uerítaté effe;fed amabo te quid praeclarü aut magná fuít píleü equo dilapfum ínueníre,& ad rege deferre?Hac haud facínorís ígnarus interrogabat:fed uolens ídà prafentibus quoq; cognofcí,tentare eo pacto cepit homínis leuítate, quem lo quacem atqpimmoderatü potus reddíderat, Haud díutíus fe cotínuít, Atuos,ínquíens,de pileo detg eíufmodínugis ut lubet confíngite, ego ueró aperte profíteor, hac manu Cyr& concidi(Te.INon ením ut Artagerfes,uanum, neg; írritum telum adíecí, fed ab oculo baud longíus meusaberrauit ídtus,& wansfíxo temporehomíne ftrauí,eocy uuInere tandem ín teríjc Hicalij índeufq profpícíentes infelicem Mithridatis exit& cladem, facies demife runt.Sed quí cos couítuío exceperat, Agé,ínquit, Míthrídates ad prafens indulgeamus uí noatg epulís,ac regís deum forrunamqy uenerátes,fermones huiufmodi maioribus dere bus quàm ínter nos uerfari conueniat mííTos faciamus, Dímiffo couíuío,que dictain con uíuío fuerant Paryfatídí eunuchus detulít, atilla cum rege comunícauít. Quod regís ani mum uehementer offendit, quíppe quí fereprehenfum refutatumq profpíceret,& que pars uí&oríz maxímo fibi decoriacuoluptati fuerat,effluxiffe, Etenim uolebat barbaros omnes ac Girzcos fibí perfuafum habere,ín ipfo ínfultu quo cum fratre conferuít manus, acceptoillatogy uuInere,ínterempto Cyro fe fauci abtjfTe. Igitur Mithrídate fcaphis neca ri iuffit, Genusaüt mortís ac fupplicij huiufmodi eft, Duabus exaedíficatís fcaphís inter fe congruentibus,ín altera homíne quíad fupplícíá datur refupínant,alteram defuper impo nentes ficambas coníungunt,ut caput manus ac pedes foris excludantur, reliquum ueró corpus totá íntus claudatur, Prabent homíni cibum, ftímulísqg oculos fodientes uefci uel inuítá cogunt;uefcentiauté pro potulac mellíadmiftum ín os ínfundunt,faciemq; eodem confpergüt,fíc eíus oculos uerfantes fcapham femper aduerfo folí oppontit,& mufcarum ínfidentíà multitudine ora quotídíe obteguntur. Cumq íntus ea facíat que edentes biben tesq;homínes facereneceffítas cogít,ex corruptione&putredíne uaríj pullulant uermes, quíbus íntraueftes penetrantibus corpus abroditur, Cum ením perfuncto uíta homínefu períoramouetur fcapha, exefa caro afpícit;& círca uífcera talium ferarit pafcentíum alía rumtq quotídie fuccrefcentíum multítudo apparet. Huiufmodi fupplicijs Mithridates ex^ crucíatus,ad decímüfeptimü ufq; diem calamítofam uítam produxít, atqy dem extínctus eft, Reliquus Paryfatidi erat quafi figni Mefabates regís eunuchus,quí Cyro caputac ma num przcíderat,ad quem opprímendü anímit mentemqy íntenderet. QQuí cüm ipfeperfe nullam prxberet occafione, huíufmodiílli infidías machínata eft, Erat quide cüm id ín rebus Artoxerxes. 356 A rebusacrísacuerfutiíngenij mulíer,tum alearü ludum percallebat,ob ida ante bellü fepe alea ludere cum rege folíta eft:poftbellum aütnihíl depríftina confuetudine cum rege& affabilítate remifit,fed unà ín conuíutjs, ín ludis focísqy uerfata eft, feq illíamorü partíci. pem atdqg admíniftram exhibuít, ut eíus anímü penítus à Statíra abduceret, nec ullum fere uacuum íllíus congreffuí tempus relínqueret, quód eam praecipuo quodam exardebat odío;ac ea fublata€ medío,fuo arbítrío ac nutu geri omnía cupíebat.Itagp nacta tempus ído neum, cüm rexánegoctijs uacuus pararetfead ludum remíffíionemq coferre,alea prouo^ cauít,mílle Darícís ín ludum uíctorí expofitís, Ludentí uíctoríam neglígendo permífit,au rum perfoluít. Tum excrucíari(eanimí,& cocertandi cupidam fimulans, rurfus repeti» taaleaeunuchü proponiíuffit. Quod haud recufauít rex: ftc ínter[e coueníunt, ut quíncg utríqy deductis fidiffimís,ex reliquis uíctor quem uelleteligeretatq; acciperet. Hís condí^ tíoníbus ínítís ínftítuíturludus: ín quocum ílla omne fuam curá índuftríamcg pofuíffet, cadentibus& fententía talís, potíta uíctoríaVIefabatem aécepít(nó ením ís ín felectís à rege fuerat)atip priufquá rex ínalíqua fufpicíone incíderet,tortoribus ad fupplíciá tradens,uí^ uum pelle enudarí,ac tríbus palís affix& corpus díuaríicari:'i(fit,& ín alio palo feorfum pel lem[ufpendi, Hís peractís,ferentegrauíter regem&ín eam ira percítii,falibus etía& cauil lís cum rífu prouocareaggreffa eft, Et quàm fuauísacbeatus,inquít,habendus es,que fae difenís& eunuchi morstanto dolore moeftítíatg afficíatego cüm mille Darícos perdídífz fem,eam íacturàá filentío tuli.R ex ígitur poenítentía ductus eorü quz dolis círcüuentus di míferat, deftítít, nec ultrà matrís iniurías perfecutus eft, At Statíra aperté cum ea inímici^ tías gerebat, índígnü effe ftatuens, quód propter Cyrü ínterfectá homines eunuchíacre^ gi fídíadeó crudelíter ac nefaríé necarent, Poftea ueró quàm Clearchü ac relíquos duces per fidem acíufiurandü deceptos, T'iffaphernes cóprehenfos uínctosqg ad regem mifit tra dít Ctefías Clearchü à feprecibus oraffene pateret eum famenecari, ed utcáq; moríturo neceffaría fibíad uí&tü míttenda curaret, Quo impetrato lzetatü officio effe,annulumq fi. bíamícítize fign dedi(Te ad fuos propinquos neceffaríosq; futurü:fuiffeaute íncifas ín an» nulo Caryatídes faltantes, Míffa quoq Clearcho cibaría,quí und ín uínculis afferuabant, auferrefolítos,& eorü parte exígua Clearcho tradíta,relíqua ipfos cofumere.Cuií íncom» B8 modoà feeffeprouífum, cüm egíffet utplura Clearcho cibaría mitterent, atq; alía fepara^ tím mílítíbus darentur.Eatg omníaà fe deParyfatídís menteacfententía admíniftrata efTe, Cum(zpíus Colenusad Clearchum íntró ferendi cibigratía mítteretur, hortatum ab eo effe atq; edoctum, ut paruum pugíone íntra carnes abdítum adfe íntró ferret, necpateret ut eius uítz exítus foret,quem fibi regís crudelitas allatura erat, ídqy illum metu deterrít facererecufaffe:deínde rege poftulanti matrí atq; obfecrantí ut Clearcho ignofceret, con^ ce(fife, ídcp iureiurando tírmaffe, ac rurfus à Statíra fententía díimotum, excepto Menone,omnes necídeftínaffe, Ex eo tempore Paryfatím ad perníciem& cladem Statírae fpe&are ccepíffe, atqj ílléuenenti comparaffe. Sed hzec parum probabiliter ab eo dící, nec ra^ tíone ulla ídonea nítí uídentur,tantum facínus, tam audax, tamq; perículofum ab ílla efTe fufceptum,utlegítímá regís uxorem,lectí fociam,comunium natorum& quí ad fpem re^ gní educarentur matrem,ob Clearchínecem ueneno opprimere conaretur,ac perficeret, Verühaudobfcurü eft hasab eo tragoedías excítatas effe;ut Clearchí nomen ímmortalita tíac memoríz comendaret, Etenimífcribít, peremptís ducibus ceteros canibus auíbusqg laníatos effe, Clearchíaütcadaueri uím uentípulueré ferentem aggerem congefliffe, atq; eíus corpus obtexi(Te,ibícg exortís quibufdà palmis,perbreui lucü ín míram altítudíne excreuíffe,locumq opacaffe, ex quo magná poenítentiá regem cepifTe, quód Clearchá uírü dijs immortalibus amícü uíta príuaffet. Paryfatis igitur ueteri Statírae odío,ac nouis fufpi cionibus agítata, cüm uíderetregem potentíam fuam uerecundé obferuare, atq; ín hono^ rehabere,íllíus ueró amorís prafídío firmiortacfan&tíorem apud eum fidem habere, ínfi dijs illam delere coftítuit,maximiís derebus ín perículum ueníens.Infidíarum huíufmodi appatatusfuít, Famulam habuít Gygen nomíne,que apud eam plurímáü ualebat:hancad^ míníftrá uenefícij Patyfati fuiffe Dínon tradít, Ctefías tant&modo confcíam extítiffe, At quí uenenü dedithícquídem Belítaram,Dínon aute Melantam nuncupat.[taq; fedata pa rumper priíftína fufpícíoneacdiffenfione,cüm ín unü ueníreatg ccenare ceeperunt,non fine metu tamen ac cuftodía íjfdem cíbís atq; ab ijfdem utebantur, Nafcítur ín Perfis qua dam paruaauís,cuí uacuum níhil(uperat,fed tota íntus fumíneatdqy adipe plena, V ento at^ Rl»ntacesquis que rorenutríri quídam putant: nomen eft eí Rhyntaces. Hanc Ctefías prodídit cultello Perfica, altero latere ueneno illito Pary(atím díuififfe dimidiam partem ueneno ínfeciffe,& qux 4 hà | t P Plutarchi C ueneno íntactaatq íncorrupta erat, ipfam in os coíectam exedíífe, Statíra auté uenenaiá venefi qua poena affician tur«pud Perpartem porrexiffe, Sed Dinon ab hoc parumper diffentíens,aít no Paryfatim,uerü Melan tampartítü cultello,Statíre ínfectam carnem appofuifTe, Cüm moreret magnís cum dolo ribus,mulíer ipfadolum agnouít,matremd regi ín[ufpicíone adduxít,quippe quí eius im manem importunamdqy natura perfpectam haberet. Proinde de fcelere perpetrato ínuefti gare diligentius coepít, feruos omnes matrís ac meníz míniíftros ín quaftionibus habuit, Gygen ueró claufam domi apud fe ílla tenuít,nec regí expofcéti tradídit,Q) uz tamen pau lo poft cüm rogaffet fe domü dímittí nocte,abrepta& capitis à rege damnara eft, V enefici aute in Perfís poena huíufmodilegíbus uíndicant; Ampla eft petra,in qua capíta eorü im^ pofita,alía petra feríüt quoad faciem ac caput ínfregerint, Hoc igítur mortís genere Gyge interijt,In Paryfatídem aute alíud nihil molítus eft rex, fed ne uerbum quidem paulo gra^ uíus dixit, Babylonem uero uolenté dímífit,addens quoad illi uíta fupereffet, Babylonem fe nundj effe uifurü. Que ígitur ad ratione domeftícapectant,huiufmodi extiterüt,Q uos auté Gracos quí Cyrü in Afíam fequutí erant, capereatg; opprimere níteretur, baud mi nore ftudío dj quo in Cyro fuperandoac regno obtínendo ufus fuerat, nihil effecit; nam amií(o Cyro,ducibus fuísorbati ex ipfis propemodum penetralibus regís íncolumes eua ferunt,&oftenderüt declararuntqj,rem Períarü ac regís multo auro,delicijs mulieribusqg confiftere,reliqua níhíl przter fuperbíam íactantíamq effe, Ex quo Grzcíe uníuería aní mo audacíaq addíta,barbari contemptui fuere, Lacedamonij quoq; períndígnü duxerüt non Áfíam incolentes Grzcost feruítute erípere, eorumq; contumelías proíequi,Supe^ rioribus ením temporibus Thímbrone,póft Dercyilida ducebellum gefIerant, INulla pre clara regefta, Acefilao id bellum adminiftrandum mandarüt: illeín Afíam traiecto exer^ cítu ftatím ad rem gerendam íncubuít, magnamgq exinde gloríam adeptus eft; T iffapher^ nam collata acie fudit cíuítates ad defecíonem coegit, Tantís geftís rebus didicit Artoxer xes alía rationebellum cum íllísfibi effe gerendum.Q)uare Hermocraté Rhodíü cum ma^ gnauiaurí ín Gracíam mífit,íuffittg corruptis príncipibus cíuítatü,quiq; in ijs plurimum pollebantopibus,gracumbellum in Lacedamoné totum conuertere, Que ubi fíc ab Her mocrateadmíníftrata funt, confpírantíbus maximis ciuitatibus, magnísqy ín Peloponefo excítatís motibus, Spartam A gefilaum ex A(ía magiftratus reuocarüt, Quo temporeab^ euntem ad amícos dixí(Te ferunt,trigínta millibus fagittaríorü feà rege ex Afía pelli.Perfi cus enimnumus fagíttaríum íncífum habet, Conone etíam Atheníenfiac Pharnabezo du cibus, marí Lacedaemonios expulit, Conon ením fub id tempus poftquám ín Capra flu^ minenaualiprelio decertatü eft,ín Cypro moram trahebat, haud fecurítate contentus,fed rerum mutatione uelutí ín pelago fluctum oppertens. Perfpícíens aute fua confílía poten tía,regíam ueró potentíam prudente duce índígere,de hís que excogítaffet regem per epi ftolam certíorem effecít,mandauítqy ijs qui ferrent,per Zenonem Cretenfem uel per Po^ lycritum Mendzifilium,regí eam redderent(horum Zenon faltator,medícus Polycritus fuit acni illiadefTent,per Ctefíam medícü, Traditur Ctefiam accepta epíftola fjs que à Co none crípta erantaddídiffe, ut Ctefíam ad fe mítteret, cuíus operaad admíniftrandas res marítímas uteretur, Cte(ías aítregem ipfum fua fponte id fibi munus demandaffe, Parta naualírzelio apud Cnídum perPharnabazum uictoría,qua marítim& Lacedaemonijs ím períumabftulít, ad(e Girecíam uníuerfam fímul conuertit, Gracosq ad famofam illam pacem compulít,quz regnante Antalcída cóftítuta eft, Hic Spartíata Leonídz filius fuit, quiftudío regís autor fuít,ut Lacedaemonij omnibus A fíz ciuitatibus, quac Affzadiun & funt ínfulís, regi cederent, easqy rex uectigales haberet, firmata cum Gracís pace, fi Gracia dedecus, contumelía ac prodítío,pax nuncupanda eft, qua nullum bellum mife riorem&ígnomíniofíorem exítum uíctís attulit, Quapropter Artoxerxes cüm reliqui i^ biSpartíatzz abomínationíac faftídio effent,ratus eos omnia ímpudentiffimos effe(uc Di non refert) Antalcidam ínPerfas profe&tü omní comítateac benígnítate complexus eft, ac femelaccepta una ex floreis coronís& unguento precíofiflimo perfperfa, Antalcid eam ín cena mífit.Ea munificentia omnibus admirationi fuít, Eratautem ut uidetur ído^ neus, quí ín Perfís per faltatíonemaclafciuíam Leonída& Callicratída ínfultans, ín de lícijs uolutaret,& eíufmodícoronáaccíperet, Itaq; Agefilaus fiue quís alter, dicente quodam, V e tibí Grecíaubi íam Lacones nobís medizant; Quínimó, inquit, Medi laconízát. Magniticentía tamen& fplendore oratíonís, dedecus reí& ígnomíníam delere non po" tuít. Nam acceptaín Leudctrís calamitate, ímperíum Gracíz amíferunt, atque eo fcedere Sparte gloría€ maieftas omnis ínterijt. Quoad ígitur Sparte imperíü ftetít, hofpítis sd des ami C E--— UT——— Ve ORERMERR E- 777z CUN jme A Artoxerxes. 37 amícíiloco illum babuit obferuauítcg:poft Leuctríci ueró calamítaté, cim imminuta auto ritatead relíqua íncómoda pecuníaríz etíá reí difficultas acceffiffet, in Aegypii A gefilag míferunt, Antalcídas ad Artoxerxem profectus,hortatusqg eft,ut Laceda monis laboran tíbus fubueníret,Illeíta homíne contempíit,defpexit,ac cocumelíofe reiecít,utreueríus il lufus ab hoftibus ludibríog habítus,atqy Ephoros metues, feuíta abdicaret, A(cendit etii ad rege Ifmenías Thebanus,& Pelopidas,quo duce parta ín Leuctrís uíctoría fuerat, Híc nihilà dígnítate fua alíená fecít;at I(menias íuffus regem adorare,annulum ante pedes hu máídeiecít,íta acclinans fuftulíit,adorantísqs fpeciem praebuit, Tímagorz aute Atheníenfi, cümad eum paruulam epíftolam per Belurídem arcanam mififfet, letatus decem eí dari» corum millía elargítus eft:bouíno lacte in ualetudíne índígenii, octogínta boues mulgen das dedit;lectulos etía& períftromata ftratoresq; mifit, quaíi no Graci le&os flernere di^ diciflent,quód ex morbo langueret, quilectica eumad mare ufq; molliter ucherenr, Prae fent eídem admodü coenam magnificentí(fimé apparauit, ut Oftanes regis frater, Hanc, díceret,ó Timagora menfam memoría teneto:nó ením parua fpe tam fplendide exornata eft:hocaute eratprodítíonís potius exprobratio, dj cómemoratío beneficij ad gratíam re^ ferendam, T'ímagoras igitur ob regíamlargítione ab Atheníenfibus reí capitalís damnatus eft, Artoxerxes Girzecos multís malís calamítatibusqy affectos uníus tantü facti letítía parumper leuauít, Tíffapherneacerrimo atq; ínfenfiffimo illis hofte fublato.Interfecítau tem eum calumnijs ipfius,opera& confilio matrís adiutus. Non ením rex díutíus fram a^ luit; fed eam reconcilíata gratía Babyloneaccerfiuít,& quód elato animo ac regína digno e(Te afpiceret, caufz auté nihil fubeífe, quae fufpicione uel offenfione aliqua eorü animos di(iungere poffet.Ex eo ííam temporemater in omnibus obfequendo,obfecundando,cun ctat ad nutü gerendo,nundj eius cupiditatibus refragádo, hocobfequío cüm tantü apud illum autorítatís cofequuta eiTet,ut quacung; uelletfacilé ímpetraffet, perfenfit regem ex filiabus alteram Atoffenperditíffimé adamare,cumq ea rem fe clàm habere,& ne ei umpe ret,ut quidam tradunt,aníimi morbum cohibere,ac diífimulare: coftítuto cum uí: gínefe^ mel congreffu,íd Pary(arís fufpicata,puellam magis ij antea confueueratamplexa eft, Ar^ toxerxi& formam eius ac mores laudare,ut regi tum fpectabilis ac decora effet, Poflremó € fuadendo adduxiít,ut eam ín matrímonia duceret,€ legítíéma numero uxorís ha beret, contemptís Crrecorü exiftimatíone ac legíbus,Perfis legem ipfam bonorü& malorü nor mam ádeo conftítutà prafcriberet.Suntquí dícant,in quibus eft Cymzus Heraclides,no unam modG fili, fed(ecundá etíam Ameftrim Artoxerxe uxorem cepiífle, de quapaulà pofteríus dícemus, Atoffze amore poft nuptías íta uehementer íncenfus fuít,ut cüm morbo quodam,quod Alphon uocant, teneret, níhíl tamen ob eam caufam faftidierít, lunoni ctíam pro illíus faluteuouit,fe unam ex omnibus dijs llam attacta bumo manibus ado:atu rum,[uffís deínde Satrapís ab eo& amícís dona mittere, tanta copía mífTi funt, ut quod erat fpacij ínter regíam& phan, ad fexdecím ftadía,auro,argento,purpu ra,atcp equís com pleretur. Petítíab eo deínde bello Aegyptij Pharnabazo& Iphícrate ducíbus, quibus in^ ter fe diffidentibus fpepotíendi excidit. Ipfepreterea aduerfus Cadufios triginta millibus pedítü,ac milleequit&educto exercítuineorum agrum ímpetü fecít,Erat autem regío fi tu ipfo afpera& difficilis, frugum infoecunda,pírís& málís alíjsqy eiufmodi pomís felici(fi ma,genus homínü nutríes ferox& bellicofum,Quo bello rex ín maxímas difficultates ac pericula mprudens íncídit, Nihil em eratunde aleretexercítü,necalíunde importarí pote rattíumentis folüm ca fís ufuebát, tanta erat ínopía& caritas rei uíctuaríz, ut afíní caput uíx fexagínta drachmís uenale ín ueniret, Iamq cibus ín regíam caená defecerat,& pauci fupereratequí,relíquís uefcendo abfumptís:hicTeribazus qui inter Perfas fortitudine fe peprímü locá obtínuerat,fepeobleuítate offenderat,&per id temporis fordídus ac defpe Ctus,regé exercítu mq; feruauit, Duo erant Cadufás reges,hís diuerfís locís caftra habentibus; Teríbazus regem adijt, X quz facere ftatuifTet ei comunícatís, ipfeadalterü eorum profectus eft, ad alterü clandeftino ítínere filium mifít, Vterq; utrund dolo círcumuenit, inquíens,alterü regem ad Artoxerxé caduceatores mitterepro focíetate príuatim& ami» citia cofungenda, proinde fi faperet fibi praoccupandá effe tempus,(eg ad ofmía adiutore ei forepollicítus eft. Ita perfuafis regíbus,ratí ambo fibi abaltero inuiderí,híc cum Teriba Zojillecum T'eribazi filio legatos depace mífit, Díutius igitur temporetríto,'eribazus in fufpícione apud Artoxerxe& calumnia incidit,€ rege ipfum pcenítuit fuam exercítu: qr fuifalutem illius fidei credídiTe,inuidis& obtrectatorib.reprehendendi fuí confilij occa, fioné& facultate praebuit Reuerfus Teríbazus ac eius filius, percuffo foedere pace cum 5 5 M p P id 1: i um d Artoxerxis inclus, Cadufij. | | « i r— ÍFa€———— 11 —— Plutarchi c utroqueregefírmata,auctus honoribusatq; opibus, motis caftrís cum rege difceffit, C) uo inlocoapparuít omne ignauía mollitiem non ex delítijs ac luxu(ut multítudo opinatur) naíci,fed ex uítío& malígnítate naturz,que malís opinionibus ínquínetur.INon enim au rum,nópurpura,nó duodecimmilliá ralentoríi cultus, quo affidué regís corpus ornabat, illum(quodplerífgg cotigit)à labore deterruit fed accínctus pharetra,& fcutit geftans,ípfe príus relicto equoloca montuofaatq arduapedes peruafit, ut ceteri illius uim ac promptí tudíne fpectantes, quafi alís acceptis leuiores expeditíoresq; redderent, Ducentor& enim (tadior&aut eo amplíus díebus fingulis íter cófecít, Poftea ueró quàm ad relíqua regía prae día uentü eft, qux hortos mirífíco quodam ornatu& magnificentía ínftructos habebant, cümomnís círcüm regio nuda effet& ínfoecunda arboribus,permifit militesarboribus ce fis ex hortís lígna fumere,nec picez nec cupreffui parcere. Haerentíbus illis,& obarborü fpeciem ac maguítudine temperantibus, ipfe arrepta fecurí,qua ínter caeteras pulchrítudi ne maxímé emínebat,arboré cecídit, Quo facto milítes ligna cogerendo multos ignes ex^ citarunt,ibigg molliter pernoctarát; ex íllíus tamen exercitu fortes uiri coplures defiderati funt,equiomnes amiffi, R.euerfus igitur Artoxetxes, ratus fe ob rem male atq ínfelicíter geítam fuís cotemptuí effe,príncipes fufpectos habuítymultosqy ob íram necauít,cüm plu tes metueret, Metus ením ín tyránídibus peftifera maxíme ac pernícíofa res eft;fiducia ue 16 mítís ac pacata,nullíus particeps fufpicionis. Nam ex ferís quoq; que difficile tractant, ac manu aífuefiüt, pauída fu nt,& ftrepitu ipfo terrent; generofze ueró ob fíducíá magís fe ctedunt,nec blandítías fugiunt. Artoxerxes íam ad fenectute prouectus,fenfit filíos inter amicos ac fa&tiofos de regno ín certamen dífceptationé ueniífe;fedati& quieti cenfebát, ut ipfeacceperat, fíc Darío natu grandíori regná relinqui oportere, Aft Ochus mínímus omnid,acrís& uíolenti íngenij iuuenis, ex ijs quí regiam frequentabant, multos fautores atqj ftudiofos habuit, fpe iniecta patrís per Atoffam opprímedi, Illam ením fibí blanditijs promiffisqg deuínxiffe uidebatur, fe uídelícetíllam rege perempto cónubíj ac regni focía habíturi, Eratautem fama etíam eo uíuo, Atoffam clám pellicem habuiífe:fedíd Artoxer^ xem latuít.Statuens ueró Ocho regnandi fpem adimere, ne fi eadem qua anté Cyrus,au^ deret,excítatísbellís ac certaminibus regni euerterent,regem Dariüdefignauit, qui tum D uigefimüquíntum agebatannd, ac eí cidarím quam uocantrectam ferre dedít, Sancitiau Dpariurexdefi- temlege cüm effet ín Perfis,utquí coftítutus rex effet donum peteret: quí eum conftítuif^ gnatur ab Arto fet, torum quod petítum erat traderet: Daríus Afpafiam olim à Cyro unicé diílectam,& tüc kerxe. regíspellicem petijt, Erat autem ex Ionía Phocía genere,& honeftis parentibus orta, ínge MosPerfarut, nuecg educata, Flzcautem cüm Cyro cocnantead eum íntromifTa effet cum alijs mulieri quo utebatur i^ bus,affidentescp ille Cyrííocos& cauillum lzto ore excíperent,ac fe etíam tangi fínerent, ercandisrzgib. Clentío íngreffaadlectum conftitit,nec uocanti Cyro paruít: uolentíbus autem cubícul/ rijs adducere,Flebit,ínquít,qui horum mihí manus admouerit, V ífa eftigítur immitís pre fentíbus& agreftís, Cyrus laetatus, SC cum rifu conuerfus ad eum quí mulíeresadduxerat, Num íntellíaís te, inquít, hancunamíngenuam atq íncorruptam adduxiffez Pofthacad eam Pa anímo,unam omni maxímé adamauít, X fapientem nuncupauít, Extín^ cto autem Cyro,caftrísc díreptís,captíua abducta eft, Hanc Daríus cüm petííIet,permo^ parbaronum in- lefta patri eius petítío fuit, Vehementer ením fufpicíofum de mulíerum pudicitía barbari gens fufpido de cum eft genus atc íntemperans,ut nó modó qui adierit, pellícemq regis attigerit fed etíá mulieri fuarum. qui ex itinere appropínquauerít,currusqg quibus uehunt ímpulerít,capitepuníat, Atquí pudicitia, A toffze amore contínebaturrex,quam contralegem uxore(ibiadíunxerat;uerüm trecen tz X fexaginta eximía forma pellices undalebantur:attamen petitus illam liberam effe di^ xit proíndeuolentem capi íuffitínuitam ueró& recufantem cogí prohibuít, Accerfíta có Afpafía cüm prater opíníone regís Darium elegiffet, tradit quide lege coactus, fed paulo póft tradítam abftulít, Díana ením ín Ecbatanís,quam Anetím uocant, facerdote legit,ut caftam reliqu& uítam degeret:ratus has non duras,fed medíocres ac foco admiftasà filío fe poenas fumpturi. At ille no modicétulit,fiue Afpafize amore correptus, fíue quód feàápo tre€ probro€ cótumelía affe&um duceret, Quem íta anímatü Teríbazus accipíens,ma^ gís etiam exafperauítata íncendit,ín illius íníuría recognofcens fuam, Fuitauté íníuríat lius huiufmodi, Cüm plures rex natas haberet, Pharnabazo A panía defpondit, Rhodogu nen Oraetz, Teribazo Amíftrim:atg alijs quídem uiro tradítís, Teribazü fpe ínaní duxit, Ami(ítríq; ín matrímonío accepta,pro ílla Atoffam mínímam natu omníum T'eribazo de fponfauít. Quam cüm ob amore duxiffet(ut dícítur) poft id temporís infenfo omnínoatd inimíco ín regem anímo manfit,Eratením leui mobilíq; íngenío,atcp ín nS Brace rap! US, Artoxerxcs. 38 A&rapidus.Quareínterdum fequundis rebus clarus,interda offen fionealíqua abiedtus& perdítus,neutrá mutatione equanímiter tulít.Sed honoríbus auctus, ob aními mollitiem ínfolefcere,grauísq; omnibus effe,lzfus no demíttíaniímo,nec quíetus efle.fed afperé fuperbeg efferrí.Igni igitur ígné adíecít Teribazus adolefcen:í imminens aflidue,ac uerbís íncrepítans,nil prodeífe cídarím ín capíte erecta habere,quí eam operibus ac rebus geftis erígereno conet.Ipfum amente& ftultum effe, fi fratre regno ínhíante,patre ftupídü atqj inftabilem animü gerente,exploratà fibí ín regnü fucceflione efTe arbitret: qui ením era culz mulíerís caufa legem ín Perfis antea fancia iínuíolatamq fpreuiffet, eum nuni in ma xímis quod couenerír,ratum habitura. Necidem Ocho propofitü effe fíregno nó potíaf, ac fibi,fí tradítü de manuamiferít, OChum ením príuatü beaté ufuerenemine prohibitum ire,(ibi uero regi conftituto aut regnandá,aut moríendt effc. Poftremó ualuít Sophocleü illud;Subítaperfuafio ad fcelus prauía eft: Facilis eft aute uía ac prona,qua quó uolumus ducímur; Mala auté plurími uolunt,ob ínexperientía bonorüatq, infcítia, Attamen impe rij magnítudo& Ochímetus,qui Daríj anímü folicitü habebat,'l'eribazo facultate ac ma teriern przbuít:amoraute A fpafiz atcg ereptio nonnihíl omníno ad culpam caufe attulit, lgíturtotü fe Teríbazí confilijs regendü comífit,ac íam multís confpirantibus,eunucbhus cofuratione ordíne exploratá habens, regí índícauítut noctu cubícula irrupturí regemc íncautü oppreffuri effent. Q uo índicío, Artoxerxí tanta neglígereperículi, ín flructasqg Coniuratio in infídías no cauere índignà eft uífum:abfg ullís uerà certíoríbus argumentís rem pro cer^ Artoxerxem ta haberemultó índíeníus,Huiufmodi igitur confilíü capit;Eunuchà fectarí illos iubet,& aperitur, ubíc illis adeffe:ipfe cubiculi paríete,qui poft lectá erat effracto,portatg effecta;aulzo te^ uds horaadoríendz reí,& eunucho occafionéadeffe nuncíante,ín lecto conftítít, necpríus índe fe mouítquám ín fe ínuadenti& ora confpexit,& manifeftó eorum queng agnouít. Vtueró illos díftríngere gladíos afpexit,& ad fe cítato gradu íncedere, fubmoto aulxo ín conclauím feínteríorem proripuitoftíoc; obiecto clamore extulít, V ifi igíturab coparícidz,re infecta fe per portas curfu eiecerunt, Teribazum ut fuga falutifuz confule retadmonuerüt,quíppe qui íam manifeftz culpz reus teneretur, Czterí igitur(eiunctía^ lí effugerunttat'eribazus dum níterentur eum coprehendere,permul B toribus ínteremít, Ad poftremü emínus íaculo ictus concídít,De Darío autem unà cum lí berís ex fugaabftracto iudiciü fierí uoluit, couocatísq; regijs iudicibus, quód ipfe iudicio intereffe nollet, fed per alíos accufaret,íuflit feruos conícriptá uniufcu iufcp fententia ad fe perferre, Latís aute omnibus ín Daríj caput fententtjs, feruí comprechendentes ín propín quumcarcerem coníecerüt, V ocatus deínde lictor cum nouacula aderat, qua damnator( capita przcidunt.Ingreífus aute, Daríj con fpectu exterritus ad portas refugit, fpectans pari; interitus, hzrebat,quafianimus eum ad necem regis atqj uires defe&turzeeffent, Forisueróinfank— bus iudicibus imperio ac mínís, reuerfus altera manu comá implícítà tenens, ftrato humí regi nouacula collum perrupít. INec defunr quí dicant prafente rege iudicis efTe faci um, Daríumq ipfum aperte argumentis conuíctü ín faciem procídiffe precibus obfecrationi^ busqy fupplícé,ut fibi fgnofceret, Atilla íra percitü infurrexiffe,nudatocy gladio Darid re^ petitis fepías uuIneríbus occídiffe:deinde cum ín aulam fe recepiffet,fole adorato hec effe loquutü: Lzetí ó Perfze abíteatgy alijs nuncíate,regem Artoxerxé ín fceleratos atqj impios parícidas poenas expedíuiíTe, Infídíze fgítur& confpiratio huiufmodi exítà habuerüt, Aft Ochus fretusAtoffz opíbus,in fpem maxíma uen erat:ifed eum Aríafpis,quireliquus erat ex legitímis,& A rfamís metus folícíti tenebat. Aríafpi enim no tam quód Ochüprzíret ztate,di quód facilitate fimplícítatehumanitatecg praftaret, regnü comuni cofenfu& uo luntate Perfará deferebatur. Arfamem ueró haud latebat Ochü magni confilij& pruden te uírum,ac patrídílectà effe: uerfare igituranimo ccepit qui utrung ínfídrs opprímere poffet. Cüm ueró inftru&us ad fraudem, ac cxdís auídus foret, crudelítate naturz ín Ara mem eft ufus,uerfutíjs ac fallacijs Aríafpéagereffus eft: mífitenim ad eum eunuchos atq; amícos regís cum mínís atcj horrendís nuncijs,patré decreuiffe íllum crudelíter atqj íeno míniofenecare, Qui hzc ín díes fingulos utarcana fignificare uíff,cum alía ímmínere,alía propé fam ínftare nuncíaret,ficterruerunt homíne perturbaruntq,fícà mente confilíoQs abduxerüt,utparato fibápfiletali ueneno epotoip,é uíta difcederet,Rexueró cüm& mor tem&cmodü accepí(fet,íllum fletu ac lachrymís profequutus eft:de caufa ín fufpícíoneadductus perueftígare& querereaffecta am aetate,nó potuít.Sed Arfamem maíore charíta te complexus eft, uidebatur; maxim illi fide habere,& cum eo liberius fermones cofer» reQuare Ochus haud dífferendü effe rei gerenda tépus exiftimas, Arpata Teribazi filío tos exregís Ítipa .$ n e diastolic Plutarchi C fubornatoperillum A rfamentollendum interficiendumtg curauit, Erat tum A rtoxerxes ínclínataíam zetateparuo mortís difcrimine,adíuncta ad natura ímbecillitatem ex filij ca^ lamitate moeftítía,nec parum quídem temporís reftítít,fed contínuó zgrítudineanime Gc angore extínctus eft,cüm ad nonagefímum& quartum annum uíxifTet,ex quibus duo& fexagínta regnauit, Manfuetudinís& clementíz exiftímatione affequutus eft,quam non mediocriter auxít Ochus,qui ímmanítate cunctos& crudelitate fuperauit, Aratus LAPO FLORENTINO INTERPRETE, SHRYSIPPVS philofophus,ó Polycrates,trítü quoddá ueterí fermo : bíü,eius credo ínfamíam reformídans,conuerti(fe,mutatog; "uerboleuíoréad partem traduxííTe uídetur: Quís,ínquíens,patre lau^ 7 dabít,nifi felíces liberi? Flunc Dionyfodorus Troezeníus arguens, ue^ 4 ram ipfe huiufmodi fententíam profert; Quís patrem laudabit,nifi infe | líces liberizAitením,illori quí cüm ipfi nulla re preftent,fed maiorum b quorundam uírtutibus nítantur,eorumQ gloríam ad fuam laudem fre quenter ufurpent,petulantíá eo prouerbío comprímí& coércerí, Caeterum cui maiorum enerofítas(ut ínquít Píndarus)natura conuenit,quemadmodá tíbí, quí ad uítae rationem domefticis exemplís conformarís,huic egopulcherrím duco effe,maíorü fuorum clarif(íimorum uírorum efferendo facta, memoríam reuocare,& de ijs quotidie aliquid audire atq;loquí, Non enímhifuís uirtutibus deftítutí alienae laudís gloríam aucupantur, fed ad maíorum fplendorem fuís laudibus adíundtís, illos ut& generís& uita duces extollunt. Quamobrem ego cüm Arati cíuís tuí, cuíus tugloríz atcp opibus nulla ex parte dedecorí es,uítam líterís mandaffem, fure ut eam adte mittere fum adductus, nó quód non tíbí uní rx caterís eíus res geftasab initio penítus cognítas eífe exiftimem, fed ut filij cui Polycra tes& Pythocles, partím audíendo,partím legendo, ad domeftícaeuírtutis exempla educe rentur,ad qua eos confirmari oportet. Suienímamanti homíni, necdum perfecta uirtute imbuto,optímá eft quendam quafí ducem praficere,Sícyoníorü cíuítas, pofteaquám prí mum fyncerailla X Doríca ariftocratía ueluti harmonía quadam confufa, in feditíones& contentdones popularium& factiofori homínü incidit,plures mutatíones rerum perpef fa,& fuccefsíué infurgentium tyrannorü,non príus fe ex ea contagione&turbatíone rece piít,quàm Cleone interfecto, Tímoclídam& Clíníam claros& pollentes opibus in cíuíta/ teuitos delectos fümmz rerum prefecerunt, Sed càm íam refpublíca certum aliquem fta tum obtínere uíderetur, Tímoclidas uíta defunctus eft, Pauló poft Abantídas Pafei filius fublato Clinía tyrannídem occupauit, Clíníeqy amícís ac domeftícis partím eiectíspartim ínteremptís, filium Aratum quí feptímü annum agebat, tollere geftiebat, Sed puer ínilla turbatíone aclabe domus fugientibus permíftus,per cíuítatem uagatus pauídus&omníü ope deftítutus,forté quandam imprudens mulíerís domum íntrauít, quz Abantída forot Prophanto Clíníz fratri nupta erat;inomen ei Sofz fuit. Igitur egregía& preclara mulier díuíno quodam numíne rata ad fe puerüi confugiffe, occultum habuit, ac noctu Argos di^ mifit, Sic effugienti ac perículís erepto Arato,odíum uehemens tyrannorü ingeneratü au gebatur indies, EducatusArgís apud hofpítes paternos&amícos líberalíter,firmü corpus & ualidum nactus,ad paleftram exercendam fecontulít,ín qua adeo preftítít,ut Pentathlí certamine depugnarit,& coronas etíam confequutus fit, Q ualís autem fuerít, ex eíus fta tuís coníectare lícetín quíbus athletíca quaedam extat fpecies.Prudens autem afpectus ac regíus,nó omníno uoracítaté ac fcapham,uíctumqyathletícum occultare poteft:unde mi^ nus fortaffe quàm uídetur ciuílíhomiíníicoueníre,oratíoni ftuduit, Attamen ornatior&co iofiorín dícendo fuít,quám quibufdam uidetur, qui ex monumentis efus íudíciii faciüt, quz ílle alijs intentus ín chírogra phísut uerba occurrebat, negligenter fcrípta reliquit, Se quentibus aute téporíbus Clínías& Ariftoteles díale&icus Abantídaaffuetü eor& fermo^ nibus íntereffe;atqy unà dífceptare, cum ín foro per ocíü uerfaret,perinfidías necauerunt, Deinde Nicocles ínterempto fraude Pafea Abantidz patre,quí ín filij locü fuccefferat,ad fetyrannide traftulit. Hücafpedtu fimíllim& Períandro Cypfelifilio, uelutí Perfam Oron tem Alemzoníi Amphíareo fuíffetradunt, Hectori Lacedamoníü adolefcente,quem fcrí bít Myrfilus àmultítudíne fpectantíd, cüm fe errorelapfosagnouíffent, peffundatü efe. INícocles Aratus. 359 A Nicocles quatuor íam menfes tyranníde obtinuerat, quíb. multís malís cíuítaté affecít,&c nepríuaret per ínfidías ab A erolís ín perículüuenít, cüm Aratus adultus etate& fplendo re& nobilitatefamiliz,& ingenij uiribus,quod no paru& neg; hebes ín eo fuit,fed acre,& fuprazetaté cófilio prudentíag perfecta, multü íam nomínís& autoritatís affecutus erat. Ex quo exules ad eum potíffimáü animo fe couerterant,& Nícocles rem haudneglígendá ducens,clám atqj longé fpectabat, eiusq; conati fummo ftudio obferuabar, nó quod íll& tam audax facínus nectam perículofum aufurü aut aggreffurü tímeret, uerüm fuípicabat neadreges opempetítü confugeret,quí cum patre amicitia hofpitiog; iuncti fuerant, Ete nim reuera Aratus eam cófilij uíam inire ftatuerat:fed cüm Antigonuspollícitus negligeret,actempus traheret,que uero ab Aegypto Ptolemzoq; afferebant fpes longéabeílfent, flatuítperfeípfum tyrannü opprimere.Confilii cum Aríftomacho prim& Ecdelocg com. munícat. Forum Aríftomachus ex Sicyone exul, Ecdelus aute Megalopolítanus ex Ar. cadía erat,uír ín philofophía nobilís,& ín rebus gerédís exercítatus,qui Archefilai Acade mící auditorfueratac famílíaris, Illís rem probantibus, de ipforü fententía ad alios exules detulit, quor& paucí uerecundía addudii, quàd turpe fibí efle ducerenteam fpem intenta tam dímíttere,operam eí fuam polliciti funt, Plurímí Aratá ab ínccepto deterrere conatí, quippe cümob ínexperíentíá rerumattollere animos dícerent,Ineunte ueró confilium de occupando quodam Sícyonísloco, unde aduerfus tyrannü bellü gereret, acceífit Argus uir Sícyoníus Xenoclís cuiufda exulis frater,qui ex carcere effugerat, HícàX enocle ipfo perductusad Aratü,iínquít murii quà ípfe cofcendens euafiffet,íntus no ferméà terra emi nere,fed locü faxofum atqj edíti effe: extrá ueró altitudine muri non magno labore fcalís admotís fuperari poffe. Hís nuncíatís, duos príuatos feruos Seutham& Technone explo randí cognofcendíg; murígratía cum Xenocle emífit,fatius effe ftatuens,fipoffet clàm u^ no perículo celeriter remi totam tranfigere;dj diuturno bello apertísqy certamínibus priua tím tyranno cotendere,R euerfo aute Xenocle& quí cum eo ierant,muríc; menfurà aclo cifitum nó auíum,neq difficilem nuncíantibus,fed adeuntes latere dífficile eíleob cuíufz dam hortulaní canes paruulos quide, fed latratu acres atqj ínexorabiles,ad rem gerendam aggreffus eft. Armortü aut& apparatus nouum níhil inufitatümue habuit, cüm omnes fere B períd temporis excurfionib.& populationibus ínuíce uterent.Scalas Euphranor machi, namentorüartífexclam omnibus inftruxit,cuí ars ipfa preftabatutidabfcq fufpícione effi cerepoffet,nam& ipfe unus é numero exulá erat, V írosfibiamícos eorg quí Argís erant ex paucís dece quífq; accómodauit, ipfe autépríuatím ex domeftícis ttígíntaarmauít, Per Xenophili etíam expredatorü manu haud multos milítes mercede coduxít, ínter illos fa^ ma uulgata, fe ad diripiendos regios equos Sícyone educturü, feparatím plurímís eorum ad Polygnotí turrím przmíffis, aty ibi opeririiuflis: premiíTo etíam Caphefia abeo cum quatuor expeditis, quí noctuad hortulanüaccederent,& fimulatíone uíatorg apud homí nem díuertentes, ipfum& canes occluderent: haud ením alíter adeundi facultas dabatur. Scalas auté ín A chanas(eft auté menfura quz quínquagínta medímnos Attícos capít)con iectas,uehículísqy ímpofitas prouexerunt, Inter hec exploratoribus quibufdam Argís co gnítís,quiocculte círcumíre, Aratumq obferuare dicerent, prímaluceprocedens palam omnibus ín foro cum amícís uerfatus eft: deinde cüm ín gymnafío feperüxiffet, abdu&is fecum quibufda ex palzftra adolefcentibus,quí cum eo potare cofueuerant,dom( difcef» lit,necíta multo poft ui(i funt eius feruiperforum coronas ferre, lampades emere,cum íjs colloqui quí in potatíonibus& uoce& tibíjs canere foliti efTent,H ec intuentes decepti fal fa fpecie exploratores cum rifu fic inter fe colloquebané:Níhílprofecó tyranno tímídius, fi Nícocles cüm eiufmodicíuítate obtíneat,tantís opibus potentíaq; munítus,fíc formidet adolefcent£exule,quifugz exilijq; uíatíco ad uoluptates& díurnas potatíones abutat,Ita falfiopinionefua abierunt, Aratus ftatím pranfus urbeegreffus cüm ad Polygnotíturrím perueniffet,ínuentís mílítibusa fe antéprzmíffis ín Nemei ducit, ubi cunctís quid facere ftatuiffetaperuít;pollicitisq eos& hortatíonibus anté íncitare conatus,in fíenumq; Apol line milítíb. dato;tum dímenfo lune circuítuad ratione itíneris,properato gradu urbé pe^ tere cotendít,deínde rurfus cóftítít ut lunz luceín uía utere£, quaoccidente ad hortü urbí proxímü fteterat.HicCaphefias obuíà prodiens niücíauit, occlufo hortulano,canü capien dorái, quód príus exiliuiflent,(ibí copíam nó fuifTe. Cum ueró plurímis ob meti concídi( fentanímí,acpedem referreiuberent,Aratus eos cófirmauít, oftentata fpefeabducturü fi canes nímíG ínfenfi effe pergeret:ac fimul qui fcalas ferebant praemifit,quibus Ecdelus& Mnafitheus prepofití erátipfe cunctanter fequebat.Iam caníbus latratu inflantíbus,&ín SAQUE qu cnn E v H MC CN n M lm Plurarchi c Ecdelumac focios íncurrentibus,nilillomínus ad murü fe inferentes, fcalas tuto admoue runt, Cum ueró prími per fcalasafcenderét, quí matutínecuftodiz prafuerat,tíntínabulo pracedens focios abducebat:plurimae collucebant faces;tumultus& ftrepítus íncedentiía ubícg erat.Illi ut erantín fcalís fubfidentes,qui in muro erant facile latuerüt. Alía cuftodia príorí cótraría ueniente,ín ultímü dífcríme adducti funt.Illa etíá declinata cümírent IVina fitheus& Ecdelus priores ín muro fteterüt:occupato deínde utringy murí adítu, l'echno^ nem adAratá dimíferüt,fubfidio approperareíubentes, Non multü ením fpacij ínter hor tum urbemi& turrím íntererat,in qua uenatícus canís permagnus ínítatíone collocatus erat.Is fiue quód natura fegnís fiue quód diurno labore fatigatus effet,incedentíd ftrepitü haudfenfit,(ed hortulaní canibus deorfum illá excítan tibus,fubmiffe& obfcure ab ínítío infrendere coepít, tum appropinquantibus íllis magis uoce íntendit,& latratus plurímus paífim loc compleuerat, ut quí éregioneín cuftodía erant exaudíret, ac magna uocero» garent canís magiftrü,cuius gratía canís ita ueheméter atqzafperé latraret,num quíd nouí eíTet, A lter éturrí nihil effe refpondit,fed cane lumíne cuftoda& ftrepitu tíntinabuli irri tatum effe, Hoc Aratí militibus mult& animi atq audacize addidit,opinantibus canis magi ftrum eíus cófilij confcia rem tegere,pratterea alíos ín cíuítate permultos coiuratos tranfl gendinegocíj adiutores futuros, Attamenad murü fubeuntibus magna difficultas ct fum mo perículo impédebat,resq ín longa trahebat, íncuruatís fcalís,nec pondus ferentibus, ni(i cunctanter ac figillatím cofcenderent. V rgebátprztereatempus gallí,qui cantu díem aduentare nunciabant:necaberatlongíus,cüm ruftící quí uenale alíquid ad mercatü íntrà ferre confueffent, ad urbé accedunt, Quare Aratus properans ín murtiafcendit, cümíam quadraginta ex omni numero anteeum mur obtineret. Adíunctís praterea paucís ex ijs quí deorfum relí&ti erát, cum íjs ad domü tyrani atcy ad praetorít impetti fecit. Hicftipen: díarij círc& excubabát,ín quos incautos ac nil tale fufpicátes repentíno atcp improuifo ad^ uentu cüm incídí(fet,omnes comprehendít,nemíné manu uiolauít, Tum cótínuó amícos domo excítá mífit,qui fubfidio fibíadeffent. Quibus eó undíc cofluentíbus iam illuxerat díes,theatrumqy uulgus cópleuerat, Omnibus ad íncerta famá fufpenfis,nemíni quagere bané cognitis, príuftg procedes praeco in turbá denücíauít Aratü adeffe,& ad uindícandá D libertate cíues adhortarí:tüc cófífiadefTe que íandíu expectarát,uno impetu cunctíadpor tas tyráni igne intulerüt, Incenfa flagrantícy tyranni domo fláma íngens& manifeftafub^ lata ufqg Corínthü eluxit, utadmírati rei nouitate Corinthij, parü abfuerit quín ad auxili ferendá confurgerét. Nicocles igitur ímprudentibus omnibus, quíbufdá cunículís exur^ be mígrauítmilítes fimul cum Sícyonib.reftíncto i gní,pradeac direptíoni tyranni domü fubiecerüt, Nec íd Aratus fieri prohíbuit,cterís quoq; bonis fortunísQy tyrannorü in me díà ciuitati expofitis.In tanto tumultu perículogg;nec ex ijs qui ínuaferát,neg ex aduería rijs quifquam ínteríjtjnec omnino uulnus accepit,fed rem geítam penítus experté cadís, expertem cíuílís fanguínís fortuna feruauít,Exules deínde reductí,tum qui à INícoclenu^ mero octogínta, tum quía fuperioribus tyránís haud pauciores quingentis eiecti ciuitate fuerat díutg atgadeó quinquagenario exilío uagi errauerant. Cáqy inopes plurími redíjf^ fent, fuas poffeífiones repetebát, uillascy fuas ac domos adeuntes ín magna difficultatem Axatü coníecerát,intuenté extrd ab Antígonoob inuídiá recuperata libertatís infidias rel pub pararí,ciuítaté ipfam diffenfionibus ciuid ac feditíonibus agitari, V ndeex prafentib. difficultatibus optímá íd factu ratus, rerü fummá ad A chaos detulít,atg; ín unum corpus confudit: cum, hi Dorici effent,haud ínuíti Ach nomen ac rempub.fubierüt, quínon multüm fub íd tempus autoritate neq; opibus emínebant: exíguus ením erat cíuí& nume^ rus,necoptímü necp fertilemagrum habebant: mare pluribus locis ímportuofum ad con tínentem per cautes ferebatur, Attamen oftenderüt hi Girecíam uiribus ínexpugnabilem eífe,quotíes rerum ftatu conftituto,confentiens ubícg& tranquilla pax foret,ad hxc pru^ dentíaliquo duce uteretur, quí cüm príftínz Cirecorü potentíe ne portionem(utíta dixe rím) uel minima obtínerent,& ex una cíuítate, ut ín eo ftatu temporü efTe poterat,clara ac nobilí,fíimul omnes effent,nec fretí uiríbus,fed confilio,no inuídendo primoríbus,fed pa rendo& obfequendo,nó fuam modó tot cíuítatíbus,poteftatibus, tyrannidibusq undigr círcunfepti libertate retínuerunt,uerumetii aliorum Graecoríí plurímos ín libertate uíndi Aratureipub. carunt,incolumesq feruarüt, Fuitautem Aratus natura cíuilisadmodi, praeclara femper amator. ati; ardua fpectás,publícís in rebus dj ín priuatis curíofíor dilígentiorgp, capitalíffimus ho ftis tyrannici nomínís,amiícítías atqy ínímícítias ex reipub.utilitate gerebat.Ex quono ui detur tam diligens amícus fuiffe,cj repub.poftulante mitis&placabilis inimícus,in uus mutatione oZ IU MEER. ENEMAVO.———, aM EE eom 3 y, Aratus.: 360 A mutationeopportunitati ac tempori feruiens, Vna atqj eadem omniG eentiá,cíuítatis,col legij,theatrí uox erat,íllum nullius preter bonorü uírorü amicum efle, Manifefto autem inbello apertístg certamínib,obeundís,remifTi& diffidentís anímí:ín diffímulando,fuag; facta occultando, tum ín capiendis clàm urbibus, tyrannísqy opprímendis efficaciffimus, firmiffimicg confilij fuit.)uare cüm ín multis ex ínfperato rem optimé ductu fuo admini» ftraffet,haud paucíora qua fatu poflíbílía erant,offenfionís metu reliquiffe uidetur, Ete» nímno ferz modó quedam,quz per noctemacríac perfpicaci funt uífu, interdiu deficcatíone tenuítateqg humoris qui circunftat oculü,& lucis temperíem ferreno poteft, lumini bus capíunt:fed homínis quog; uísac prudentía huiufmodínaturz eft;ut manifeftís in pe rículís& indíctís turbetur, nec fibijpfi conífiftere queat; ad res aute latentes& occultas au^ densatg íntrepída eft.Hanc ínzqualítaté ac uarietate in praftantiflimis ingenijs phílofo» phíce difcipline ímperitía effecít,uirtuteuelutinaturalem quendam fruciü nulla adhibíta cultura,fíc abfqy prceptíone& doctrína producente,Hac igítur exemplis experíri lícet, Aratus uero cüm fead cíuítatem confufa repub, A chzís adiunxiffet,ínter equites mílítare obíens munus,ob fuauítate morü facilitatemqy nature a principibus colebatur, quód djuís ipfe gloríá fuam& potentía ciuitatis,quafi figni aliquod univerfa Grzcie fuftuliffet,fem pertamen Acheorít ímperatorí quícungp ís foret, fiue Dymzus, fiue Triteus,fiue obfcu riorís cíuitatís,ad omné bellí ufum opera fuam expofuít,ac dicto obediens fuit, V igintíau tem€ quíngtalentís donoà rege Ptolemzo acceptís, ea cíuibus fuís, fiuead redímendos captíuos, fiuead alía neceffitatt egentibus erogauit, Inftantibus uer infen(e exulíbus ut fua fibi redderent bona;poflcffionesq; turbantibus, cüm fanari íd malü nulla ratione pof? fet,& excidiü atqy internicío cíuítatí impendere uídere£ perfpexítunátantü Ípem ín Ptole mailiberalítate fitam effe.In Aegyptü marí profectusab eo precibus impetrauit,utad dífz folutíone debítori,& ad coponendas cíuía dífcordías,erandipecuníaleuare£, Soluit igi» tur ex Methona fupra Maleam:fed cüm uentus atqj aftus ex pelago uchemens defcende. ret cedente gubernatorepreteruectus Adríam attigit, quae hoftía ditionis erat:ab Antigo noenim tenebat, prafidiumq ibi regís locatü erar.Id praeueníens,dímiffa nauí,uno tantü amico Tímanthe comitatus(longéà maríabijt,& cüm iam aduefperafceret, declinantes ? indenfiffimà fyluam ibiper noté agri fuerüt, Paulo poft praes regii prafidij reuerfus, atqj Aratü requírens ab míniftrís eius deceptus eft, quí ííuflt erant dicere,illum ftatím fe fu gain Euboeam cótuliffe, Igitur nauím& qua ín ea uehebant ciim hoftilía decreuiffet,retí nuít, Poft multis diebus A rato ín magnís difficultatibus conftituto,felícitas quzedá dtuiní tus oblata eft.Romana ením nauís ad eum locü appulía eft, quó interdum fpeculatü mitte bat,& ubi ínterda ipfe latítàs moratrahere folítus erat, Nauí igitur ín Syríádelata,cofcen^ dens cum nauarcho egítutín Caríáfe exponeret; ítagy expofitus eft, cüm ín ea nauigatío^ ne haud mínora dj anté perícula occurriffent, Ex Caria aüt longo téporeín Aegyptü traij^ ciens,indead regem fe contulít,quo familiariter utebatur,quemq fígnis& tabulis ex Gre cíafibí deuínxerat, Nam cüm eiufmodi rebus Aratus haud uulgare fenfum haberet, quo^ tidie aliquod fummorü artífícum,ín primísq; Pamphili& Melanthí opus ftudiofe conquí rens ad regem míttebat, Adeó ením Sícyonís gloríalíterís€ pingendíartíficio ínfienís e« Sicyonliteris e rat,utqua fola íncorruptü fuum decus& fpecicobtíneret,Ex quo Apellesille magna íam pictura clara, parta admíratione eó fe contuliíTe dicitur,talentog; pa&us apud eos uíros e(fe uerfatus,il^ luftrandipotíus nominis gratía,quàm adipifcendae artis, Itagy Aratus alías tyrannorü íma gines ftatím libera cíuítate fuftulitideA ríftrati ueró imagine,qui Philippiztate floruerar, tollenda díu deliberauit, Fuit ením Melanthí dífcípulorit opus Aríftratus ín curru uíctor: quam etíam pícturáattigi(Te Apellem, Polemon Períegetanus eftautor, Erat opus nobile atij admírandit, proinde angebat Aratum tantíartíficij ínterítus, fed comuní odío quo ín tyrannos flagrabart,delerí(imulacrü iuflit/Traduntpreterea INealcam pictorem collachry maíTe,& Arato pro falute operis fe fupplícem prabuiífe,atq;ubi impetrare non potuit, dí xifle,Bellum cum tyrannís,nócum tyrannorü&imagínibus effegerendum,Currum igitur acuíctoríam miífam facíamus, ipfum ueró Aríftratü ego tabula excellentem delebo. Per, mittente ígitur A rato, Nealcas Ariftratü deleuít,locumq uacuum mínío tínxiít:aliud auté nihil ímmutareaufus eft;deletí pedes íntra currülatcre dícuntur, Exhuíufmodi igitur re^ bus Aratusanté regi charus erat,€ tunc pra'fens ufu atqj experíentía cognítus, maoís etíá in eíus amícítia fe infinuauít,Ab eode etiam centü& quínquagínta talentís ad componen dum ftatum cíuítatís donatus eft, quorum quadragínta flatim fecum a fportatís ín Pelopo nefum delatus eft;reliquadíuifain pofterü certís quibufdam portíonibus mifit,Fuitigitur hà E: i C D Amicitievegà €7 tyrannorum quam fint fragilcs. Plutarchi magná tanti pecuniz uím ciuibus parare, cuius parua parte alij ímperatores ac príncípes cíuttatá accepta à regibus, fuas illis patrías turpiter feruíre coégerunt, Maius etíà quod ex fjspecunijs, fublatis fimultatibus,ínter pauperes€ locupletes recócílíata paxeft;populo ueró uníuerío falus cum fecuritate parta, Admírabilís profecto illius ín tantís opibus tan» tísq; honoríb, modeftía fuit, Creatus ením arbíter ad exul res conftítuendas,fumma fíbí rerum omni poteítate permi(Ta, folus quíde haud obíre eum magiftratü uoluit,fed ex ci uibus quíndecim fibi collegas delegit,cum quibus und magno laboreacfolicítudínib,pace cíues amicítíagg coniunxit;pro quibus no modó ei publicéá ciuitate merítí honores de» creti funt, fed etía ab exulibus príuatím aerea ftatua conftítuta, hutufmodi carmíne inciío; Confilía& uíres pro Giraijs hauftag; bella Herculís,& fumma celebrantur laude columna; Attíbi nos Aratepro líbertate recepta, Erígímus ftatuam uírtutís iuftitíarcg: Nang olím patríam díuínís legibus ornans, Sublimem ccelo potuiftízequarefuperno.—Hiísrebusgeftís Aratus cíuílem inuidiam gratía ín fe ciuium& beneuolentía fuperauít, Antigonus Aratí fucceffu zeger,cupíens il^ lumautomníno ad amicítíà traducere, aut íníecta calumníaa Ptolemzo diftrahere, cum alía benignitate bomíné recufanie fibi deuincíreaggreffus eft, tum etíam Corinthi dijs im mortalibus operatus,uíctímarü partem Arato Sícyoníam mifit,& ín coena multís audien tibus conuíuís ín medíum locutus,Sicyonibus híc,ínquítadolefcens immítís& ínbuma: nus eft;fed ingenio liberali,ac cíuíà ftudíofus.Mihi quidem mor& regum& inftitutorum optímus iudex uídetur,quí cum fpem fuam alíó íntendiífet, nos antea coremnebat, Aegy^ ptíorum opes admiírabatur, elephantos, claffes, aulas, auditu accípiens; nuncubí eas res agnouit ícena tanti effe& tragoedía dígnas, omníno ad nos anímo fe conuertít, Accipio ígitur& ipfe adolefcente,& ad omnía eíus opera utí conftítuo,& à uobis ín amíciís haben, dum ceníeo, Ex hís fermonibus calumníz materíé nactí obtrectatores& ínuídí, certatim Aratumapud Prolemxü per líteras accufabant,Q uibus adeó permotus eft rex,ut ín Gre cíam etíam accufatum mítteret, Síc ígítur amícítiz regum X tyrannorü feruentesacrepen tínze funt,& ardore quodam amoris fubito íncenduntur, fed labefactarí expugnaricj faci» lépoffunt,& ueluti uentís,ínuídíz atcg calumnia flatibus affiducagitantur, Aratus autem ab Achziís prímü bello gerendo prepofiítus imperator, Locrídem é regione oppofítam ac Calydoníam depopulatus eft. Bozotíjs fubfidío profectus cum decem míllibus mílítum, occafíonerei gerenda excidít, càm ab ijs ín Charonea, antécum Aetolís maleatcq ínfeli cíter pugnatü eflet, Aboeocreto Boeotíorum duceac millehominum cum eo cafis, Anno autem ab eo przlío rurfus imperator delectus, rem íllam praclaram atque arduam eft ag: ereí(us,no Siícyoniorum nec Achazorum ftudío,fed comuni fibi uniuer(ze Crrzecía impe, río aclíbertatepropofita, IVlacedonum prafidía ex Acrocoríntho depellere, Chares qui^ dem Atheníenfis cum aduerfus regís duces fequundo przlío ufus effet, fcripfit Athenien fium populo, fe Marathoníz pugna forore deuicifIe, Flancautem pugnam baud ínepté agat, fi quis Pelopídze Thebani ac Thrafybuli Atheníenfis tyrannorum cadís fororem ap pelletnifi hocíntereft,quód non cum Gracís,fed cum extero hofte€ peregríno dímíca^ tum fit,Ifthmus ením duo maría diuídens,noftram cum ílloloco terram coníungít& con tínet; Acrocorínthus ueró mons eft exímíze altitudinis, quí ex media Ifthmo nafcitur,& cüm cuftodíam nactus fuerit, obftat, terramqy illam omnem qua íntra Ifthmum contine tur,cómercío,adítu,mílítia,mercatura terra mari excludit,& dominum unum omníum conftítuit qui loco potíatur, Quare non períocum Philippus iunior, fed ueréac feríó Co^ rínthiorum urbem compedes ubíq; Girzcíz appellaffe uidetur, Eo ígítur deloco accolis ín medío certamen erat,quíppe quem fumma ui omnes, precipue; reges& tyranní cape reníterentur, Antígoní quoque ín eo ftudíum fic cupiditate exarfitutomní generefuría^ rum agiítaretur,fufpenfusqy ín id fuas curas omnes folicitudinescg intenderet, utobtínen^ tibus dolo eriperet, quoniam manifeftí conatus nulla oftendebatur fpes. Extíncto ením Alexandro fub cuíus dítíone locus erat, INícea eíus uxore rerum potita, Acrocotínthum przefidio obtínente,ftatim fubmiffofilío ad non gratum mínífterium,adolefcentem uetu/ lam mulíerem conuenturü, blandas fpes regij connubtj€ uíta focietatis afferens, ipfam cepit,uelut quadá illecebraad eam pelliciendá filo ufus.Sed cümlocá fibíhaud permitte retfedeníxius afferuaret,díffimulàas cura fibi eam rem eíle, Corínthí nuptías celebrat,ma gnoapparatu fpectaculü przbet, díurnas potationes inducit,& utmaxímé fierí potcfl,ad omnem Aratus. 361 A omnemiocumacremíífionem uoluptate& letítía animum relaxat, V bí tempus aduenít, & amobbzum carmen cantarí ín theatro ceptum, Níczam ín le&íca regío luxu ornatáad fpectaculum mífitprafenti honore lztam,fed füturi longéignaram. Cüm adlocum uen» tum effet unde uía díuertes fuperné ferebat, eam pracedere ín theatrum fubet, ipfe amoc^ bxü fimul X nuptías míffas facit,&'fupra etate anímos ac fpirítus ínfractos gerés,ad A cro corínthü fucceffit,ac claufam porta reperíens bacillo percuífit, referari iubens. Qui íntus erant,afpectu eíus obftupentes patefacíütporta, Síc potítus munitione haud feipfum con tínuít, fed prz gaudio ín ipfis angiportís exultás pocula popofcít,'Tumín foro uírproue^ Ca íam zetate& tantas rerum mutationes expertus,íntertíbícínas círcunfufus coronís ma dídus aclafciuiens uolutatus eft, obuíaveníentes falutans, ac dextra blandé excipíens, ut facilé appareret CXIRIS RATS&líneárationís excedens,magis quàm dolorac metus anímos perturbare& defua fede dímouere,Itaq; Antigonus Acrocoríntho ín dítione fua redacto,ut fuperíus díctá eft, unà cum alijs quibus maxime confidebat prafidío firmauit, eíq Perfeum phílofophü praefecit, Aratus etia Alexandro fi uperftíte hoc anímo uolutare coepit fed quum Achzís cum Alexandro focietas effet,ab inccepto deftítít: tuncauté ob^ lata rurfus occafione huiufmodi rem conficereaggreffus eft. Forté tum Corinthi bís ge^ mini fratres fuerüt,genereSyrij, quoráunus Díoclesnomíne ín atce ftipendía merebat, reliquitres regio auro furtím furrepto, Sícyonéad Aegíá quendaargentaríü adierüt, quo Aratus ob eíus artífícíum plurímü utebatur,acauri parte difpofita, ftatím reliquá unus iL, lor& Ergínus poft redíés;íníto pacto apud eum depofuít, Ex hoc factus Aegíz familiaris, &ab eo dearcís cuftodíaín fermone adductus, ínquít: Secóüm per rupes exefíi montis ad fratr£afcendíffet, defpexífTe uiam tranfuerfam, qua humilior murialtítudo erat.'Tum co^ miter Aegías;Itáne,ínquit, uír optime ob exiguum adeó aurum flatum regis labefactatís; cüm poflitís unam horá grandipecunía uenundaree Nónne furibus az qué atqj proditorí» bus deprehenfis propofíta mors eftzHiís Erginus arridens conuenit cum eo, fe comunícà to confilio Díoclem tentaturá: nam alios fratres non fatis fe fídos putare, Paucis poft die^ bus redíens depactus Aratum fead murum ftaturái, quà murus haud quíndécím pedibus extabat,& adalía conficíendacum fratreauxilíofefore fufcepit. Aratus fexagínta talentís |?» cum illís decidit,(ires exfententía fucceffiffet; fin fpe potiundi excídíffet, incolumis tame cumillís euaderet dom, talenti utrígs pollicítus eft, Sed cüm fexagínta talenta apud Ae giam deponéda effent, nec Aratus per fe eam pecuníá coficere poffet, nec mutuando rem uulgaríuellet,acceptís ex uxoris auro plurímís aureis fcyphis, eos Aegíz depactiargenti nomíne tradidít, Atgy híc uír(adeó enim animo elato fuit, tantumqy amore rerum pracla, riffimarum ínfitum à natura habuit) cüm fcirer Phocionem& Epamínonda defpíciendis pecunijs repudíandísqy muneribus longé Grecis omnibus íuftítía& integritate przeftare exíftímatos effe, ipfe ín eíufmodí res patrímonit fud effundere uoluit, ín quíbusproprí& perículum, falus omníum& illorum quidem ímprudentium ageretur, Quis ígiturhunc talem uífrum non fummé admiretur, hodiety illius anímí magnitudinem omní ftudio ac beneuolentía complectatur, quí tam magnís pecunijs periculum fibi tantum emendum putarit,€ quz precíofiffima díuítíarum omní& dícuntur, depofuerit, ut noctu in medíos hoftes perductus deuita dímícaret, necab ijsalíud ullum pígnusacceperít, przterquám fpem praclarífacínorís? Rem ueró ipfam perfe difficile acperículofam, error quídà quí ftatím ab ínítio ex ínfcítía íncídítymulto dífficilioré&perículofíor effecit. Technon ením Aratifamulus miífus eft unà cum Díoclead murum cognofcendum: ís Dioclem tuin prí müm uíderat,ratus tamen ex íjs fignis quz ab Ergíno edoctus erat,homínís fe forma& fí guram tenere, audierat fubcrifpo effe capillo, colore fufco, ateyímberbem. Profectus Ígi^ tur quo ínter eos conuenerat,Ergínum cum Díocleuenturum ante urbem, ad locum cuí Auínomen erat, opperíebat.Interím Ergini& Díoclis frater Dionyfius haud cófcíus nec partíceps illius cofilij, Díoclíautem forma perfimilis,primus ad locum forté proceffit, A t Technon figna fibi data repetens,forme fimílitudine deceptus,homíne percontatus eft fí qua fibi cum Ergíno neceffitudo foret, Cüm refpondiffet,fratre fe eius omnino effe,addu Qus eft ut crederet fe Díocléalloqui, necnomen rogauit, nec fignü aliud expectauít, fed dextera apprehendes deomníbus quz cum Ergíno íníta& cóftítuta funt, cum íllo fermo nem inftítuít,& eum percontatur.Hic eíus errorem aftuté excípiens,ad omnía reíponfio nemaccommodat:tum ad urbem gradum flectens,contínuato fermone illum níhilfufpi^ cantem fecum trahebat, Cüm íam appropínquaffet,& propé Technoní manusut caperet infecturus effet,fortuíto quodam cafu Ergínus reuertens íllís fe obuiam tulítprefentiens | | 1 cremetomecs eta tamtn Plutarchi C dolumacperículum, Technonem utfuga euaderet nutu admonuit,Síc curfu elapfiambo fead Aratum receperunt,Nec tamen illi re cognita fpes necaními concíderunt fed ftatim Ergínum Dionyííoaurum ferentem mífit,& ut rem claufam haberet obfecrantem.llle ne ocium tranfegít,& Díony(iü ducens ad Arati remigrauít; quem ftatím ut uenit haud am plíus dímiferunt,fed uínctü ín cuftodíam dederunt, lpfídeíndead rem adoriendà fe com^ arant, Paratís ueró omniíbus,relíquísqg copijs ín armís excubare iuffis,ipfe cum quadrín gentís delectis, rei futurae praeter paucos admodá ígnarís,ad portas fecundG Iunonis pha: num cóofiftít. Adulto tum ínftáte uere, luna meftruo circuítu cofecto, pleno orbe lucebat, & nox puraaclumiínofa erat,utarma appofítaad lunam effulgentía, nepalàm cuftodibus fierent,terrore ínijcerent.Jam primis urbísproxima loca tenentibus,nebula àmariexur gentes, urbem ípfam& uícínam regione latécalígíne& tenebrís occuparunt, Fic ceteri confidentes calceos exuunt,ne ftrepítus euntibus fíeret,& firmius nudis pedibus ín fcalís confifterét, Ergínus autem acceptís fepte uíatoría índutís adolefcetibus; ueluti duxuíam íngreffus,occultéad urbe irrumpit,quí pro portis ín ftatíione erantobtruncatís; cala eo^ dem temporead murum illata, A ratus cotinuo cum cent milítibus confcendit, reliquís quantaanníti maxíma poffint celeritate confequi iuffis,Irideanulfís fcalís per cíuiraté cen tum ad oppugnandüarcem díícurrunt.Letí clandeftíno ingteffu,ueluti iam explorata uí &oría, cuftodía etíam quatuor homínü comínus pralato lumíne uéníente latuerunt, Ad^ hucenímín opacolunz calígantís erát,illos uero éregíone cofpícíunt.Toítur illís infídías collocant, quorá tres íntra ínfidías prolapfi interfíciuntur, quartus eníe fauciusin capite fuga fuperfuít, clamitans hoftem íntra mcenía efe, INec íta multo poft fignis canentibus cíuítasad arma cofurgit. V icos omnes concurrentíü multítudo compleuerat;faces mult partím deorfum,partím defuper ab ipfa arceíncenfe locü illuftrabát, cofufusab omni par te clamor audiebatur. Interím Aratus per clíuum montis afcendere nítebatur,cunctanter ab ínítíoac magno cum labore,cüm no quá oportuit tenuiffet fed ignarus e uíadeerraffet, impedientíbus eam atqj omníno obfcurantibus tenebrís, Obftabat etíam locíafpetítas in quam eos error adduxerat, Hortante tamen omnes atque excítante Arato ad murum ca píendum, deínde mirabile díctu eft, utluna perruptís nubibus excípíens illuftrara diffi, D cillíma uíz parte adíuuerít, quoadad conftitutülocü fubierunt, Ibi rurfus denfatís nubi bus ín umbraeos abdidit, occultauítqg. At quíextraportáad phanum Iunonís relicti erát Aratí trecenti milites, ut pleni uarío tumultu aclumínibus urbe irruperunt; cüm nequi^ rentuíam qua proficífcerent reperíre,necilloráueftígia afTequi;facto globo quodin lo^ co clíuí opaco conftítere, quoad oppugnantibus arcem quí cumArato erant, fagíttís defu per& telís crebró ín eos cadentibus,milítarís clamor épralio deorfum perlatus,& ex con cauitatelíttorü pulía ímago refultis íncertosanímos eorü& fufpenfos tenebat,unde cíus ínítíum clamorís effet, Hzrentib, uero illísambigentíbusqy ín quá parté ferrearma oporteret, Archelaus qui regío exercitui dux prepofítus erat, cum magna armatorü manu,& cum clangore tubará& ftrepítu perclíuü fubiés ín Aratí milites ftudio incenfus fercbat, ín trecentos íncídít: qui ueluti ex infídijs infurgentes, fa&o ín A rchelaü ímpetu, prímos utquifq fe obuíamtulít,interímat;reliquos quü metu perterríti feín fuga dediffentperíe quutí, quoad diffipato agmíneper urbemuagi palantesqy díffugerent. V ixdum parta ut^ étoríareuertentib.Erginus expugnaaderatnuncíans Aratü cum hofte manus conferuíf fe, eotg acríter repugnante, fub ipfam arcem íngens certamen effe, ac celeri fubfidio effe opus.lllifeftatím eó duci íubétes, profectíqg propius,& ipfifublato clamore fignum dant fe adeífe, fuosqp adhortantur:& luna pleno lumine oftendebat arma, qua& lon gitudine agmínis& peranguftías íncedentís plura ac formidabilíora hoftibusapparebár,& fonori tas noctís clamorem fauentíum gemínabat,& pluríum multó quàm erant fpeciem dabat, Adpoftremü íundís uíribus propellunthoftes,& ipfi fuperioríloco occupato,illucefcen teíam díearcem tenebát, Soli ftatím manantibus radijs fubfequutus eft opus.& reliqua € Sícyone copíz Arato fubfidio aderant, excípientíbus per portas pro parte Corínthijs, & ad cóprehendendam regiá cuftodíam infurgentibus, Cüm autem íam ín tuto cóftítutís omníbus(ut uidebaturjab arceín theatrum defcendiffet,infíníta eó multitudo eus uíden di audiendícg uerba quz ad Corinthios habíturus erat cupidítate, plenis uíjs undicj confluebat.Diífpofitis aute ad ipfos introítus utríncg A chaís, ipfeà tabernaculoarmatus, ore acuultuex labore acuígilijs immutato,ín mediü prodíjt,ut languor corporís anímí uolu ptatem ac ltítíi obfcuraret, Effufis auté prímo aduentu ad gratulatione cunctís homínb bus,accepta ín dextrámanumbhafta, eaqp ínflexo parumper genu& inclínato corporean. níxus Aratus, 362 & nixus,multum tempotís filentío eorum plaufus& clamores éxcepit,cóm uirtute eius ex tollerent,fortunamqy admírarent, V bi ueró defierüt, facto paffim filentío ad fefe rediens? Achzorü resgeftas aptaoratíonepercurrít,& Corínthíos utín Achzorü corpus cocedé rent,adhortatus eft. Deinde portarü claues quz poftPhilippica tépora alíenz ditionis fue rant,tum primum Corínthijs reddidít, Ex Antígonimilitib,dímiffo Archelao qui ín eíus manus captíuus ínciderat,'heophraftü quód abire íuffus nó paruiffet,ínteremit, Perfeus dum capereturarx,egreffus,in Cenchreas cofugít, Quipofterioritemporecüm uerfaret in ocío,dicente quodam,íllum folum fapiente fibí ducem uiderí; Perímmortales deos dí» xííTe dícítur, iftuc quídt ex omnibus Zenonis ínftítutís maxime quonda mihi cordi fuit, nuncaüta Sícyonio adolefcéte admonitus fententíá muto, Hac igitur de Perfeo plurímo rum híftorijs prodíta funt, Aratus ftatim Hergo& Lecheo ín dítionem redacto,& quíngs & uiginti regis nauibus, equís quíngentis potítus eft, Syríos quadríngétos uenundedir; Acrocorínthus A chaorum cuftodiz comi(Ta eft, quadringentís mílitibus,canibus quínquagínta,totidemgy canum magiftrís in arcealendis, Romani ígitur Philopcemenem ad^ mírarifoliti funt,eumqg Grecorü ultímü appellare, quód poft eum magnus uir nemo ex^ titerít,Ego uero ex Graccorürebus geftís hancultíma,hanc nouiflimà geft effe dixerim; Hocením audacía,hocuiribus,hoc fortuna optíma ab eís admíniftratü,quod declararunt eaquz cotinub poftea confequuta funt. Nam Megarenfesab Antígono defcierunt,& ín Aratífídem& amícítíam fe dederunt, Troezenij quoq; cum Epidaurijs ín Achzos receptí, Deinde càm educere copías ftatuiffetín Attíce fines prímam íncurfione fecit, Salami nemc populabundustranfiens predam abduxit,ac uelut ex carcere acuínculís emífa A^ chzorü potentía,quancüq; ad rem fibi uifum effet utebat, Atheníenfibus tame liberos ca^ ptíuos gratís remifit,ad defectione ipis initíafuggerens.Ptolemaü Achzís focietate amí» cítíatg coníunxit,belli gerendi autorítateillíimperíoq, terra maríqy permíffo. Sic uero ín» ter Acheos opibus& gratía ualuít, utfí mínus intraannáü fierí licebat,elapfoanno impera tor deligeretur,aufpíciogy fuo ac fententía omnía gereret, Etením intuebantur illum non diuíitías,non gloríam,non regís amícítíam,non patríz fuz utílítatem, non aliud praterea quippíam,Achaorumampliítudínianteferre,Exíftímabat ením tenui per fe potentía cíui B tatíbus,focietate& amícitíiam quafí quodam uínculo comuni utilítate firmata faluti przefi diog effe: ac uelutí corporis partes,ob eam quam ínuícem habent cóueníentíam, uiuunt atq fpiritum ducunt, feparatz ueró ac feiunctz languefcunt,& corrumpunt: fic cíuítates émedío comuníone fublata, funditus ínteríre, coferuari uero à feínuícem, augericp, curi alteríus alícuíus magní corporís partes fíant,& comuni confenfu admíniftretur, Liberís ueró fínítímís& arbitrio fuo uiuentibus, índígnum effe ducens Argíuos tàntüm feruíre; Atiftómachü eorü tyrannü infidijs delere conítítuít, cupiens depulío feruítutis iugo eam ciuitatem Achazís adíungere. Igítur quí ad tantum facínus gerendum anímo paratí effent inuentí funt,quíbus Aeíchylus&€ Charimenes uates prefuerunt,Enfes aut íllís deerant; quód magna á tyranno habentíbus pcena propofita effent, Aratus comparatis Corínthi paruis pugionib,& ín capfas ínclufís,eas iumentis uiles quaídam& neglectas merces ue^ hentíbus ímpofuit,atc; ta Argos míttendos curauit. Comunícata auté cum homíne quo» dam reà Charímene uate, A eíchylus& focij índígné ferentes, repudiato Charimene ne^ gocíum ín fefufcipiunt: quod ílle càm perfenfiífet, ira ííncenfus infidías indicauit, cüm hí íam propé tyrannüappeterent,quori plurímí occupata fuga é foroabeuntes ín Corínthü fereceperüt.Sed breui tépore ínterpofito Aríftomachusà feruis occidit;quo mortuo Arí ftippus tyránus,fuperiore mult crudelior& contumelíofior, tyrannídé ínuadit, Accepta igitur Aratusomní Acheorum íuuentutequz pro temporeaderat;ad urbem fubfidio ad. uolat, ratus fe Argíuorü ad recuperandam libertatem erecta ftudia offenfura, Torpenti bus ueró íllís,€ confuetudíneferuítutem ferentíbus,nec ullo ad fe defíciente, exercitum inde re ínfecta reduxit. Acheís tamen ín culpáac crímen adductís,quód ín pace bellá íntuü liffent,eag; dereapud Mantínenfes ín(udicíi accerfitís, Atato abfente, accufante Ariftip po,triginta mínarü íniurizzftimate funt,Ex hoc Aríftippus Arati odío ac metu exagita^ tus, ei adiutore Antígono rege ínfidíatus eft, difpofítísubíq: hominib. fibi negocia facef^ fentibus,& occafione temporis expectantibus, Sed uera ac ftabilis cíuium beneuolentía, Oftina optímapríncípís cuftodía eft, Cüm ením íta multítudo ac potentes afTueti funt utnon du-£íscftodi cem,fed ducí tímeàt, multís ad uídendum oculís, multís adaudíendü auribus utítur, facta omnía€ confilía percípit.Itag; quoníam tempus admonet,ftatuíhoclocoparumpercon Arifi pi — aas» litere, Ariftippí mores& uíta ínftítuta percurrere,qua fibi fufpecta& infida tyrannis, mores. Plutarchi Q&felicísaccelebrís regniíamplitudo prafcripfit.Illeením cümAntígonum habere: focíe tate confunctá,multosQ ad cuftodia fuí corporis aleret, ínimícus nemo ín cíuitate reííde^ ret.ftipatores tamen& cuítodes extrá ín ueftibulo excubare iubebat; famulís autem cóm canaretexclufis,coclauim ftatim occludebat;ípfe ci amata ín paru&i quoddá cubiculü fu^ períus aícendés,cataracta deínde obíecta;ac lecto fuperímpofito,fomnà capiebat, qualem equum eft capere hominem quiíta turbulenti uítam& folícítà uíueret,S calas uero amícé mater fubtrahens,&€ alíud cubiculum claudens, mane reponebar,& tyranni illum mírifi cum deuocabat,uelutí ex fpelunca ínftar reptilíü emergente. Hic no ui& armís,fed humí liuefte& chlamydula amíctus,lege ac uírtute fretus,magnü atgp inuiciáü imperiti parauit, unusq; poft hominum memoríam natus comunis tyrannorum hoftís, propagauit genus quod przclarí(Iimü inter Grecos ufq; ad noftram manauitatate,Ex hís ueró quiarces oc cupant, fatellítes alunt, armís,portís, cataractísqy tutandi corporis gratía muniunt, paucí uiolentam mort ueluti lepores effugerunt, domus ueró aurgenus aut fepulchrü nullíus relictum eft,celebrem memoríà ad pofteros habiturü, Aratus ígitur cüm fzpíus tentaffet & aperto€ clandeflino apparatu Aríftippü opprímere,atgg Argos capere,fpe decidit;fe^ meletíam actís fcalis cum paucís ex ínfperato murü cepit, perempríst cuftodibus qui eó fubíidio uenerant,cotínuo díes ílluxit,& cümà tyranno undígy premeretur, Argíui xque acfinon eorum libertas ea dímícatíoneageretur, fed ueluti INemeis inftantibus certamini bus,íedentes quíietí,magno cum filentío zquos& íuftos eius pugnz fpectatores prabue runt, At Aratus cüm acríter ín hoftem pugnaret,hafta manu emiffa ín inguine uulnus ac cepit; tenuít tamen locum á fe captü,necínde cum affidué oppugnaretur ab hoftibus ufg; adnocie, deijcí ulla uí potuít, Cruod fi etíá ad laboré paulum noctis accefliffet,baud und profectó uanus eíus diei conatus fuiffet: íam enám tyrannus pra miffa magna fuarü fortu: narum parte,migrare exurbe parabat,quod nemíne Arato nunciante, quód premeret pe nuríaaquarü, corpuscg zgri uulnere traheret, milites retro abduxit, Hac ueró defperata uía ín apertü certamen prodijt,adductocpín fínes Achzorum exercitu.populatíontbus 2 grum uaftauit,X ad Charetem fluuíü acrí preelío cum Ariftippo commiffo crímen fubit, deftítuta pugna partam uictoríà é manibus amififIe, Nam cüm relíquü íam exercítus mae nífefté hofte propulifTet;uíctorqg magnü fpatíum perfequutus effet,ipfe non tam coactus ab aduerfarijs, quàm uírtutí fuz fortunzecg díffifus fuga feín caftra recepit. Cüm uerc re uer(i ex perfecutione ceteri eí fuccenferent, quód ueris in fugà hoftibus, pluribusQdp eorü quàm ex fuis czfis, comififfet tamen ut uíctíde fe tropheü ftatueret,uerecundía ductus de trophzo rurfus dimicare cóftítuít,atqy uno interpofíto díe, inftructas copias ín aciem edu xit. Cümaute fenfiffetauctü effe tyranniexercitü, animosq; milità ad pugna audacíamg creuííle, haud aufus manus cóferere,fed receptís foedere cadaueribus,cum exercitu abijt. Gratia tamen€ beneuolentía cíuíum concilíata, adminiftrandag; prudenter repub.eam maculam delere contendens, Cleonas A chzís adíunxit,ac INemevm certamen,qued pa tríum foret,& ad Achzeos magís fpectaret, ín Cleonís-celebrauír, Celebrarüt etía Argiví, quo tepore lícentía€ fecurítas antea permíffa pugilibus, prímü cofufa eft ab Achzís,om nibus qui ex eo certamíne reuertentes per fuum agrum iter faceret, uthoftibus ibí captis acuenundatís, adeó uehemes eum atqj implacabile tyrannorü odium ceperat, D: euipoft téporecüm accepiífet Aríflippi ad Cleonas ínfidijs capiendas anímo fpeclare, fed metu ipfius quí tum Corínthí morá trahebat deterrerí,per edictà coacto exercítu,iuffoq; pluríü díerü cibaría fecum ferre,defcenditín Cenchreà, utopinioneabfentís per dolumad ínuz dendas Cleonas Aríftippü euocaret; quaínre eum non fefellitfpes, ftatím enim ex Argís cit exercitu affuit, Aratus íam ínflàtibus tenebris ex Cenchreis ín Corínthü reuerfus cft, claufísqs omnibus cuftodíauijs, Achzorü agmen egít, quíadeó copofité, adeó prompte, adeo celeriter confequuti funt, ut no modo ímprudentíbus hoftíbus iter facerent, fed etia duranteadhuc nocte Cleonas accederent,& ad pugná inftruerent. Prímaauté luceapet^ ís portis, fienogg tubadato, curfu& clamore hoftt adortus contínuó ín fugam conuertit: & cüm multos exítus locus haberet, ad eam partem fe contulit, quó Ariftippum iturum fufpícabatur, Facta auté ufq; Mycenas perfequutione, tyrannusà quodam Creteníi Tra^ gífto nomíne(ut Dínías tradít) ínterceptusin fuga occidít.Exalis ueró fupra mille quín gentos defiderati funt, Aratus tam felící parta uíctoría,ac nullo fuorum mílítü amiffo,atta men neq; cepít Argos,neg liberauit, A oía& iuniore Aríftómacho cum regis exercítuit rumpentíbus,ac imperij ífummà occupantibus. Conflatà ueró fuperiore tempore calum níam,fermonem,cavíllum,dícacítate affentatorü fuftulít,quí tyrannos ad gratíam efteren tes Aratus. 161 4 O 4 /^ A tesaíebant, Achzorü ducem domí tumultuarí,pugná ínítur&,& fimulactubicen prodít, fomno acuertígíne opprímí:ínftructis ueró ordínibus,ac(igno dato,percontatus ma nipu laríosac centuríones náquíd praefentía fua opus fit,fe ením fauciü telís effe, difcedit longé exitii pugnz expectaturus, Hecíam adeo inualuerant,ut etíam philofophiin fcholís cüm quarcrent, perturbari anímo& impendentibus perículís colorem mu tare,ígnauíz' nean intemperieí cuiufdam corporis& frígiditatís effet,ubícg Aratum nomín arent,eumq; optí mum duce effe diceret,& ramen hzctíbi in certamíníbus eueníre, Sublato faítur Ariftip^ po émedío,Lyfiadem Megalopolítani ínfidíjs appetíuit, qui tyráníde patriam Occuparat, Ille cim homo nófegnis anímí, neq; abíecti foret, neg; uelut plurímí tyrannorü immodeftía€ cupíditatead hanc prolapfus íníurià, fedab adolefcétía íncenfus amore nominis& gloríe,& falfís quibufda uanisqg fermoníbus, qui detyráníde ut derealíqua beata atcz ad» mírabilíferebant,imprudenter& temeré elatus,atg; indererum potítus multís ftatím curis ac moleftijs premebat, fufpicione preterea fufpenfus aními,incertuscg erat, I Aratí in» fidías formidabat. Itaqg mutata fententía pulcherríma& laudatiffímá uíam init, qua feprí l müm odío, cuftodia ac fatellítibus liberaret,& patria fibi fuo beneficio deuinciret: A rato| accerfito dominatione depofuít,& ín Achzos cíuítatem retulít, Quo facto Achzí illum laudatum ornatumq imperatore legerunt:quíftatim cüm A ratum gloría fuperarenitere i tur,alfas res quz haud neceffaríz uidebantaggreffus, acedzmonijs bellü indixit; ouod! ne fieret ínftans Aratus ínuídía agere eft uifus.Carterüm Lyfiíades fecundo ímperator con fticurus eft, refragante A rato atqp ftudente,ut alterí imperid mandaretur,Ipfe enim,utdí^ &um eft,perannüíímperarat, Tertíü ígitur fumima cum laude Achzís imperauít,uíci(Tim cum Arato quotannís comutato imperío. Patefactus autem inimicitijs cüm Aratü apud Achaos fpíus accufaffet, ínuídia& offenfione omniíá concidit, Etenim exiftímatus eft ficto X fimulato inzenío aduerfus ueram ac[yncerá uírtutem certate,Et quemadmodum Ícribít Aefopus,tenuíores aues cuculo curfe fugeret percontantí,refpondiffe,quód acci» píter aliquádo effet futurus:(ic Lyfiadi ex tyrannide fufpícío immutatz uolunratis coflata eft, qua eíus nature permult& detraheret, At Atatí nomen Aetolícz res maxíme illuftrarunt, Quo tépore ínfurgentíb.ad illos coprímendos Achzis,& ín finibus agri Megaren^ B fis dímicare properantibus, ad hec Agidi Lacedemoniorü regiundadpralíum exeunti feopponens, maledicta fales, cauílla, contumelias ín eíus mollitie ignaufamq; coníectas, fedato anímo tulít,necund turpítudínis fpecíe utílíaac falutaría confilia abíecít,(ed ceffit hoftibus Geraníam tranfcendentíbus,& abfq przlío in Peloponefum adítum prebuit: cüm autem írrupíffent,& improuifo impetu Pellenam cepíflent, non ídem fibi confilium fuít, Non ením ultra cunctádo tempus triuít, nec expeciauít quoad hoftiü uíres ín unum undíg cogerentur, fedftatím przfenubus coptjshoftemadortus, deftíruto ordíne petu^ lanter ín ipfa uíctoría exultant facile fudit, Nam fimulac utbem ingreffi funt, milites effu fíad praeda& ín ipis edibus diffípati alteralterà ímpellentes, de bonis fortunis; cíuium inter fecertabant, Duces ueró&€ centuríones círcumeuntes Dellenzorum coníuges& fi^ lías díripiebant,& exuentes galeas illarum capítíbus ímponebant, ne quís alter cognítas abduceret.fed ex ipfis galeis cuí quaeqg ceffiffetdomíno appareret, Sicauteaffediis illís.& huíufmodí operi íntentis,continuà Aratus adefTe nuncíatur. Exorto aat tumultu€ confiernatione;priufqui ab omnibus audítum effet perículum, prími ín ipfis portís ac fuburbis,utzequum eft ín tanta perturbatione rerü fieri, Achzis íncurrentes, uícti fefe in fuga dederát: quibus effufe fugientibus, qui fubfidio ueniebantín dubitatione quidagendum efletadducebantur, In ea trepídationeunaex captíuará numero Epígethís cuiufdam cla^ rihomínís filía, exímía forma& pulchritudine mulíer, ín Díanz facello forte confederat, ubí Bpilectarches captam fibí optatálocarat, galeaq críftís infigni ornarat. Hzc repenté ad tumultum exiliens,utad portas facellí conftítítac defuper pugnantes defpexit, ornatu ipfo mílítari índuta cíuibus quidem fuis auguftiori quàm exhomínefpedtaculo fuit:hoftí busueró díuíná aliquam fpeciem fe uidere opínantibus, terrorem formídínem cg fníecit, ut nemíníanimus ad repugnandá fufficeret, Pellenziipfi affirmat dez fimulacrü peralía Simulacri Diatempora íntactü manfiffe,& cümà facerdote motum de loco efferretur, afpectum íta per^ ne Pellenee ma ftríngere confueffe,utà i afpíc( pofTet,fedab eo oculos cunctíauerteren t,nec Xmauirtus cg hominibus modó uifum horrorí efTet, fed propinquas quod arbores cüm portabatur ín, Pott. foecundas redderet,& ímmaturos fetus excuteret, Hoctum facerdotem cüm extra tulí? [et,& ad Aetolos conuertiffet,(ic confternafTe omnes ,utnemente Qguídem confifterent, Sed Aratus ín comentaríjs fuís huiufmodi nihil fcribit, fed uerfis ín fuga hoftibus, fe unà 1 nullo cont Plutarchi 8 cum fjsírrumpentturbempalantes egíffe,feptingentosqy ex illis eo prelío cecídíffequod opus ín maxímís fama celebratü eft, Éam pugna Tímanthes artíficiofitlime pictura imita tus ante oculos pofuít.Caterü multís gentibus ac potentatib,cotraAchaü nomen hoftili^ ter ínfurgentib, A ratus cü Aetolís ftattm amicitia inijt,ac Pantaleonefretus, qui plurimü inter Aetolos autorítate ualebat, duos populos nó pace mod6, fed etíá focietate coíunxit, Sed cim ftuderetín libertatem A theníenfes reftituere, offenfionem fibi& calumniá con flauít, Cab Achazís maléaudíuit, quód foedere fibí cum Macedonibus, in quoráü ditione Athenz erantjníto,ftantíbusq; inducíjs, Pírzü capereaggreffus effet. At hocípfein com mentarijs ínficíatus que fcrípta reliquit, Ergínü accufat, cuíus opera ad Acrocorínthí ex pugnatione eft ufus,1llü ením príuato cofilio Píreü ínuafifTe,& cüm fractis fcalis fugiens premeretab hoftibus,nominatím&€ cotínenter Aratum ueluti prefentem copellaffe;atgg fta deceptis hoftibus euafiffe. Haud tamen probabilís excufatío uidetur effe; nam Ergini priuatum bomine& Syrum, nihil rationis eftad tam arduum facínus animüadiecíffe, nifi ducem habuiífet Aratum,& ab eo data occafione rei gerendx etíam uiribus adíutus cífet, Quodidem etíaíta ef[e oftendít,quippe cüm non ter, fed fzpíus conatus fit Pirzü ín dítio nemredigereinecremale gefta deterrítus eft,fed fpead breuetepus fracia, flatím redínte grauítaudacíá, Semel etíam per Tría(ium fugiens crus fregít, multotíesqpíncifione cura tus eft, V etus etíam lectíca díu militia egít, Mortuo Antigono,& filio Demetrío regnum obiínentc,magís etiàanímo Athenís liberandis incubüit, defpe&tís omnino IViacedonib. & proníhilo habitis, Itag; càm à Bitho Demetrij duce ad Phylaciá przlío fuperatus eífet, acuehemens rumor íncrebuíffet, partím capt, partím mortuü Aratü effe, Diogenes cui Pírzum pre(idío a(feruabat, Corínthum epíftolam fcripfit, iubens urbe Achzos extrudi, quód íam Aratus ínteriífet, Aderattum forté Corínthi Aratus cüm líterz eó perlatze funt: fic illufiatcy írrífi Diogenis tabellarij dífcefferüt, Ipfe quoqj rex nau ex Macedonía mífit,qua ad fe uínctus Aratus duceret, Athenienfes ueró Macedontü gratíaad omnem le uítatem aífentatíonis couerfí,accepto nuncío de Aratí morte,coronas lumpferüt, exquo ratus illeftatím copijs ín eos eductís,ufqyad Academía ínfefto exercím peruafít; fcd fua^ fionib.adductus malefícío& íniuría teperauít, Athenienfes cogníta eius uírtute ad anita tem reueríi,cüm extíncto Demetríoad fpem recuperande libertatis incumberent,ílli ad^ uocarunr;quíetíialtero tum Achzís imperante, díuturno morbo opprefTus domídetíne^ retur,lectíca latus Athenienfiá opportunítati occurrít,aac Diogeni przfíidij praefecto per» fuafít,ut cent&& quinquaginta acceptis talentís, Píreum,Munychía,Salaminé,Sunium, Atheníenfibus traderet, V igíntí praeterea talentís ipfe ciuítaté leuauít, Deinde Aegínetze & Hermioneiín Achzos ftatím coceíferunt;ad hzc magna Arcadiz pars fe illis adiunxit; ac Macedonibus per íd téporís propínquoac fínitimo bello occupatis, Aetolorü focíetate aucta, Achzeorum res magnum íncrementü accepit. À t Aratus memor ueterís promifsí, uicínatyranníde Argiuorum anxíus,per íinternuncíos Ariftomacho perfuafít ut remp.ín medíum poneret,& Achzorülegesac nomen acciperet,& Lyfíadae imitatione maximae gentí cum laude€ honore ímperaremallet,dj unius cíuitatís perículofo atcp inuidiofodo mínío íncubare, Permotus aute A riftomachus Arati monitís& fuafionibus,quínquagin ta taletaad fe mitti iuflit, ut ftípedíahís qui fub eo meruiffentdiffolueret, eosip dimitteret, Quz dum cogerent pecuníz, Lyfiades nondüabfoluto ímperio cupiens eius actíonis ad Íc laudem transferre, apud Aríftomachü Aratum accufauít, hominem illum tyrannis ín fenfum femper atqj implacabile effe, fuadendoqy perfecit, utre fibi permifI,ín A chacortt focíetatem ueníret, Igítur bic Achxorü príncípes quabeueuolentía& fide ín Aratum ef^ fent,maxime declararunt. Nam cüm ís ob íram contraríam fententíam díxiffet, A riftoma chum reiecerunt:ubíueró placatus eíus caufam prefens agere coepit, prompti ac celeríter ín fententíi eu ntes, Argíuos Phlíafiosq; repub.donarüt. bequentíetíam anno Aríftomae chus imperator coftítutus eft, qui clarus apud Achaos& gratíofus, ftatuens in fines La^ conícos íncurfione facere, Aratü Athenís excíuit.Illead eum refcribens ab ea milítía detet rere conatus eft, quód nollet cum Cleomeneaudaci homíne& fubitis fucceffib.aucto, A^ chaos bello ímplícari, Cüm aute ís perftaretomnino ín fententía,nec ea dímoueripofíet; paruít,atqg unà prefens mílítía obijt, Cleomenead Palantíon ipfís cum exercitu immínen te,cüm prohiberet Aríftomachü pralío dímícare,à Lyfiadeaccufatus, cá illoín certamen deimperio difceptationéy uenit,& fuffragijs uictor duodecimo imperator creatus eft, in quo imperío ad Lyczumpugnaá Cleomene fufus infugam fe dedit, errabundusq nodu uagatur pro mortuo habítus; íscy rurfus de illo rumor apud Giracos ínualuit, gevaus yerà Or& Aratus. 364 A ueró colledísq; ín unum militibus no fuiteo cótentus, quod fibíabire incolumilícuiffet, fedoptíme occafione ufus,cüm íd nemo tímeret,nec futurü fufpicaret, repentino impetu Mantíneos Cleomenis focíos adortus eft, Capta urbe,prefídiotfirmatajaccolas cíues eo^ rum coníftítuít,& qua uictores nundj obtínerepotuíffent,ea A chzís uictis fuperatísq; pa rauít, Lacedamontjs rurfus Megalopolítanos bello laceffentíbus, deductis eo fubfídijs, Cleomeníprouocáti obuíaíre neglexit, cogentíbus etia Megalopolítanís reftítit: quippe quí neq; alíás ínchoandiprzlij natura cupídus foret,& tum mílítá numero inferior ,cum homíneadolefcete€ audaci fíbi íam zetate prouecto remíffioríbus animísac mínori ambí tíonecertamen effet, Proínde ratus eft,quam ílleperíclítádo gloríam quareret, partáiam libí cauendo& declínando conferuandá effe, Itaty leuís armaturae milítibus effufius pro^ currétibus,Spartíatasqy ufq ad caftra impellentibus,& per tabernacula eorü uagédiíper^ fis,haudquad Aratus properauit,fed ualleín medío interíecta coftítítac tra(itu cíues pro» hibuit.Flis Ly(íades permotus;atqj Aratü uerbís íncrepans,equites hortatus eft ut fecum unà iníequentibus fe oftenderent; necexploratá hofti uíctoríam proderent, nec feípfum pro patría dímicantem relinquerent. Conueríísautem cum eo multís& fortíbus uírís,ela tusanimís dextrü hoftíum cornu ínuafít, Quo ín fugam dato,perfequutionííra& cupídi^ tate honorís ínfíftens,inlocafinuofa& arboribus cofita delatus eft,In his latz foffe erant, quas Cleomenes ínfidés hofte excepit, Hic Lyfiades ín patríz cofpectu cüm pulcherríma pugna depugnaffet,cocídit;reliqui in phalangem fugientes turbatís mílítíbus tocum exer citum ea clade complerüt; ex quo Aratus magnam fibi conflauít ínuídi, quód Lyfiadís fa lutemnegligereuifusfit, Sicab Achaís coactus períramabeuntib, ín Aegeum confecutus eft: ubícüm conuení(fent, decreuerunt neilli erogarentur pecuníz, neu ftipendizríj aleren£,fed ípfi poteftas fieret fi uellet,per fe bellà gerendi, Tanta contumelía affectus A. ratus,ftatuítrefíonatoímperío exercítü dimittere,& cofilioufus ad prafens omnía pertu lit:deíndead Orchomenü deductís Achzorum copijsibí cum Megiftono Cleomenís pa truo pugni conferuít, Q uo uícto fugatodtrecenti czrfi, Megiftonus ipfe captus ín Aratí poteftatem uenít, Cüm coníueffet ís anná fuum cüm cótíngeret ímperare,ubí ad eum otdíneuentü eft, uocatus repudíauit imperiti, ac Tímoxenus pro eo delectus eft, Caufa ue ró repudíandí,que íraín multitudinem effe dicebatur,parum fané probabilis uifa eft;uera ením caufa res Achzorumnó quíetze nec pacate utantea fuerant,fuccrefcete Cleomene, qui haud popularibus magiftratibus continebat, fed interfectis à fe Ephoris, fubacta fibí tegione,permultísty accolará cíuítate donatís,nulli obnoxi&potentíà cofequutus,inftare contínuo Achzís coepit, ut fibi ímperi&mandaretur, Quare iureaccufant Aratü,quídum refpublíca falo magno ac fluctibus iactarerur, uelutígubernator deponeret, atqp alterí re^ mítteretgubernaculum,& defperatíone rerum Achzorum, Cleomenem traderet: quo tempore pulcherrímum fuítetíam ínuitís ciuibus communi falutifubueníre,nec commit tereutPeloponefus íterum Macedonum cuftodijs acceptís, barbarícís moríbus inquína retur, ut Acrocorínthus Illyrícís armís acturbís compleretur, neq; quos fzepe ín bello ímperator fudíffet, ac urbibus extrufiffet, quibus etíam ín comentaríjs fuís maledíceret, eo^ rum domínío focíorá cíuítates(ubijceret, Q'uàd fi Cleomenes erat(fic ením appelletur) iniquus& tyrannícus,at Heraclide íllí generís autores erant,Sparta patría,ex qua uel ob^ fcuriffimü preftabat quàm Macedonü primum, imperij fummz praponere,quí Graeciae nobilitatís nullam ratíone haberet, Ad hzc Cleomenes fummi magi(lratü petebat,ut pro illo honore& appellatione maioribus bonis cíuitates afficeret, Antigonus aute terra ma^ ríqy imperator& dux renuncíatus, nó príus ímperium obijt, quám fanctum effet foedere Acrocorínthum mercedís loco fibíín ditionem ceffurum, períté ut uidetur Aefopi uenatorem ímítatus,nec ante uocantibus Achzís€ legationibus ac decretis fe fubm ittentíbus obfequutus eft, quàm praefidío& obfidibus uelutí quíbufdà frenis coprehenfos tenerer, Et quamuís omnís Aratídeprecatío neceffitatís defenfione nítere£, tradít tame Polybíus ipfum cümCleomenís audacíi multó anté profpexiíTet,anted neceffiítas ulla urgeret,cum Antigono clám colloquí& ínijffe: Megalopolítanos etíam fupplíces defcendifle, orantes Achatos& obfecrantes, ut Antígonus euocaretur. Hí ením affíduo bello premebátur,& Cleomení maxíméad díreptíone& pradam expofití erant, INec Phylarchus ab hís ín fua hiftoría diffentireuídet,cuí ní(i Polybius teftis accederet, non magna admodum fides ad^ hibenda foret.INNam cüm ín Cleomenís mentione íncídít, beneuoletía illius quafí afflatus numíne furens& ínfanus efficitur,& uelutí ín iudicio, fic híftoría ipfa alterí aduerfatur, alterum fubleuat, A miferunt ígitur chzeí Mantíneam,que rurfus à Cleomene capta eft, t UE» Pugna inter Mcgiflonsini G Arati, ! are Ame Plutarchi C& ad Heeatombxum magno przliío fuperatí,íta concíderunt anímis,ut continuó Argos Cleomenem accerfiret,& eum bello gerendo imperatore praficeret,C)uod ubí Arato co^ gnítum eft,càüm aduentare CleomeneaccepííTet,€ cum exercitu LernamattigifTe, metu perculfus legatos ad eum mifit, orantesut cum trecentís folüm tanquá ad amícos focios: accederet,ac(idiffideret,accíperet obfídes,Flaec Cleomenes refpondés cotumelía fibiae dedecori fore,caftra ex eoloco mouít, Achzís etíam epiftolam fcripfit, qua multa crímína & calumníz ín Aratum conferebant, Scrípfit& ille quocy cotra Cleomenem epiftolas,& ufcgad nuptías& coníuges maledícta ac íurgía procefferunt, Exhoc Cleomenes perlega tum Achzís bellá edícit, parumqy abfuit quin Sicyoniorü urbem íimprudentibus illis per proditionem diíriperet,Indeabducto exercítu Pellená ínuafit, ínteremptogy Acheorü du^ ce,urbe potítus eít.Breui deíndetemporeínteríecto,cüm Pheneum Pentelíumqy fub ím^ períum redegiffet, Argíuíftatím ad eum defecerüt,Phliaftj praefidiá acceperunt,& omni, no Achzís exaduentitijs níhil erat quod ftabileaut firmü uideretur, Hic ín magno tumul tu& turbatíone rerum Aratus íactabatur, cum íntueret Peloponefum tantís motibus agí tari, cíuítatescg undícpá feditiofis& rurbulentis hominibus ad defectione folícítari, Nihil ením quíetit erat,níhil fuoloco manebat, Sicyoníorum& Corínthiorü quoc plurími íam cum Cleomene palàm colloquebantur, quorum anímos communiío illa& focietas fun» Carum ínter fecíuítati,príuati dominij defiderío íamprídem offenderat In hís mutationi bus Aratus permí(fa(ibi fumma& libera poteftate& lícentía, quos ín Sícyonía corruptos offendit capíte mul&auít;quí autem Corinthi erant perquírere ac poena afficere conatus, multítudíne gram& A cheo nomíni uehementer offenfamin fe cocitauit, Cum igitur ín Apollinis templum confugiffent, Aratumaccerfítum miferunt, utante defe&iíone aut in^ terfícerent,autín uincula confjceret.Illeacceffit quidem equü manu trahens;acfí nullum metum aut fufpícione prz fe ferret, Exilientibus auté mukis,conuicíaq; in eum ac maledi Ga íactantibus,fedato uultu& firma oratione quíeté cofidere ífuffit,nec confufe exurgen^ tes clamore attollere, X quíad portas cofifterent,introire. FIxc fimul díces fenfim pedem extulít,uelutí equü alteri daturuszíta egreífus occurrétes fibí Corínthios placidéalloquées íubebatad A pollíniszedem conuenire, V bíueró clàm ad arcem propéacceffit, in equum infiliens Cleopatro prafecto cuftodizacríter afTeruare arcem íuffo, ín Sícyoné aduectus efttriginta equítíbus cofequutís;alíjs relicto duce pafsím diffipatis, Corínthij non multo poftaudita Arati fuga, ut perfequutí eum capere nequíierüt, accerfito Cleomeneurbe illi tradíderüt,cum ís nullo fatís magno febenefícío ab hís affíci poffe arbítraret,;pro eo quod offenfum effet, Aratü dímittentibus. Hicigítur adiunctís fibi hís quíad Actam quz dicit íncoluntac cíuítates tradentíbus, Arcrocorinthum uallo ac foffa círceundedít, At Aratum uero nónulli Achzorum ín Sícyoné tonuenerunt, cóuocatad; concíone, imperator cóftí tutus delectos ex cíuibus ad cuftodíà corporís círcü fehabuít, Cüm tres íam& triginta annos in Áchzís remp.geffiífet,& Gracorü omniüpotentía& gloría princeps fuiffet,tunc ínopía& folítudíne oppreffus& derelictus, uelutí ín patríz naufragio ín tantís procellís acperículís ferebat, Nam A etoliauxilíü petentí miffurosfeeffenegartit: Atbeníenfium ciuítate ín A rat ftudio€ uoluntate propen(am, Euclides&Miícion prohibuerunt,Cüm autem Aratus Corínthí& domum& facultates haberet, Cleomenes necattígiteorum quícd,necalterü permifitattíngere:conuocatís preterea eius amícís& curatoribus,fufsít omnia curare atcp aíeruare, ut rationem Arato reddituros, Príuatímad eum Tripylo& Miegíftono patruo rurfus mífsís,tumalía eí permulta, tum duodecim taleta annuü ftipen dium pollícítus eft, Ptolemaí odío numer duplícans; ab eo ením fex talenta Arato quo^ tannís míttebant, Demandari fibí ab A chzeís imperíum orabat,& Acrocorínthü comuní cumhís praíídio cuftodiri, Refpondente Arato, non penesfe, fed potíus penes eosfum mam ímperij eíIe,ratus íd difsimularerefpofum,infefto exercitu ín Sicyoniorü fínes ínua dens incurfioniíbus agrüt deuaftauitpofitíscgad urbe caftrís tres menfes ín obfidione fuit, cunctante Árato ac deliberantenum Acrocoríntho tradíto Antíigonumaccepturus effet, nam alíter negabatopem feeffelaturü.Conuocato igíturín A egeü concílio, Achzí Ara^ tum eó conueníre íufferüt: uerüi càm ex urbe Cleomene obfidente fíneperículo exíre nó poffet,cíues eum precíbus detínebat,orantes ut falutí fue uíteg; cofuleret,neu corpus im mínentí hoftí obijceret, Ad hacfcemínz ac puerítandj cómunem omníum parentem& conferuatorem fuum lachrymis círcunftabant:quos tamen ílle cüm confírmaffet, confola tuscp effet, aduectus equo decé amícís& cum hís adulto íam filío comitantibus defcendit ad mare, INauem quz eó appulía erat cofcendentes, in Aegeüad concioné profecti funt, in er$-— EE z-— neue dronaetn ES 70 Unum DT Un Aratus. 265 À inquacómunifententía decretum eftuocare Antígonum,& Acrocorinthá in eíus dítío» nem permíttere. Aratus fili& fuum unà cum alijspluríbus ad eum proobfidibus mifit, quí bus comotigrauíus Corínthíj,díripuerunteius bona,& domüCleomenídono dederun t Aduentante uero Antigono cum exercítu(erantautem x x, Macedonü pedítum millía, equítum mille€ quadringenti) Aratus cum prínciípibus ciuitatum per oram marítímam clam hoftibus,illi in Pegas obuíam prodijt,cüm Antígonüfüfpectü haberet,nec feliben^ ter Macedonibus crederet, Etením fcíebat fe ex illorum cladibus opes fibí& eloría pepe» rie, materiem conftítuenda reip.odíum ín fuperíoré habuiffe.Sed cüm perípiceret ne» ceffítaté impendere, nec declína rí,necrefiftiullo modo poffe, deíndeoccaíionz(ibi obla» tam efle,cui feruíunt omnes etia qui imperareuídentur ad tam indíenü facinusperpetran dum acceflit, Antígonusauté ubí accepitobuíum fibi Aratum effe, alios quidem comuni benignitate falutauít, illum ueró& in prímo congreflu honorificentiílime excepit,& cz» tera munificentía uirum bonü& fingulari prudentía predítü maíorí necefTitudíne fibi de» uíncire conatus eft.Erat ením Aratus eíufmodi,ut rege nomodó maximis in rebus admí^ níftrandis adiuuare,fed etía ín ocio oblectare poffet, Quare Antígonus etfi adolefcens fa^ ret,utuírí íngeníum perfpectü habuít,cuí nihil deerat quod mínus dígnum regísamicitía uideretur,eo nonut Achxís modoó,(ed etíàante Macedones ad omnía utebatur, cunciac deillius fententía& autorítate gerebat; Etea ítaeuenerunt qua ín facrificijs diuinitus nu» men portendérat,Dícítur enim nó multó anté Arato facra facietí ín íecore duos felles ex» títífTe eadem pinguedíne obuolutos:uatem quog confultü dixiffe,que capitalif(Timo odío diffiderét,ea perbreui inter fe firmí(Tima amicitia coftura.Q uod refponfum ad preferis ne» glexít,nec facrís alíter,nec uatícinto fíde habuit: obferuabat íd tame, nam ín pofterü proe íperé fuccedentebello,cóm Antígonus Corínthí conuíuía ínfiruxiffetcopluribus eó in» uítatís, Aratü honoris gratía fupra felocauít. Paulo poftamíctà flagítans, rogauit illànum fibi frígus uideretur:refpondente illo& quídem feualde algere,íuífit propíus accedere,ta peteqrallatoferuí ambos fimul círcundederüt, Tunc Aratus ín facrorum íllorum memo ríam rediens rídere(ecum ipfe, acportentit& oraculum regi enarrare. Verüm hxc pofte^ rioribus temporib.funtactaIn Pegís ueró tum íurefurido dato acceptog,,contínuó ín ho B ftem ínuaferunt,&ad urbem fumma uí utríng dimícatum eft, optime munitis Cleomenis caftrís,& Corinthüs ftrenuc hofté arcentíbus, Híc Aríftotcles Argíuus Arati amfcus ad eum clàm míttítur,quí rebellione facta,ílláín cíuítate acciperet,fi cum milítibus eó accede ret,Ilere cum A ntígono coómunícata,cü mille& quíngentís ex Ifthmo ín Epidaurit ccle^ riter nauígío delatus eft, Argíui ínfurgentes facto impetu ín Cleomenís milítes,coprehen dunt,atgy ín arce índucüt, Quíbus nuncíatís, Cleomenes uerítus ne captis Argís abhofti^ bus,redítu domü íntercluderetur, Acrocorínthoreli&o cum fubfidío nociuA rgos occur tít,quó preueníens cóflixit,&(equundo preliouíus eft, INec ítamultó pcft A rato fe infe rente,& regecum copijs fubíequente, ín Mantíneam difcefTit, Ex eo ciuitates omnes in Achzorum fídem& amícítia redierunt, Acrocorínthus Antígono tradíta eft, Aratus im» perator factus ab Arg íuis; perfua(ít eís ut tyrannorübona&€ proditor Antigono elargí^ rentur,Quo facto Aríftomachü ín Cenchreís magnís cruciatibus uexatü marí mergendü dederunt, Cuíus fupplícij foedítas ín Aratü non fineoffen(ione coníecta eft, quód uirum non ímprobü,& quíeo familíaríter ufus efTet, fuaty autorítateadductus domínatü depo fuifTet,& ciuitate fuam Achaeis iunxiffet, íta crudeliter ac nefarie necarípermitteret, INec huíus tantü rei,fedalíarü etíam ín eum culpa redundauit,ueluti quód Corínthiorü cíuitateuthumilíaliquouíco Antigonü donaffent:idem etíam direpto Orchomeno,prefidium Macedonum íntuliffet, Decretit etíam fecerunt, nemini alteri ex regibus fcribere íniufTu Antígoni,neclegatíoné míttere, Macedones alere ftipendás ímpeníiscg coacti funt;ad(a crífícia pompas& ludos admittere, Nam incipientibus Arati cíuibus,& Antigonum ín ur bem accípientibus, ab Arato liberalíter hofpitíoínuitatum,omnía ílla acceptareferebant, nefcij quód habenís ílli femel tradítís,regía impetu cupiditatis actus,nullum praterea in» tegrum fus preterquaá uocís haberet,qua perículofa lícentía uteret. Apparebat ením ínuí to Árato pluríma admíniftrariac fieri, ueluti illud quod deftatutis actum eft, A ntígonus ením Argiuorum tyrannorü flatuas deíectas erexít, eorü autem quí Acrocorínthum ce id pi(fent,(tantes& erectas prater uná Aratí,demolitus eft:qua nefierent, precibus ínftans Aratus níhil profecit, V ídetur etía que ín Mantíneosacta funt, nequaquá ex greco more ab Achzís admíniftrata effe. uibus duce Antígono deuiciis,clariffimos uiros& príncí^ pes cíuítatís necarunt,reliquos partim uenundederunt,partím uíctos com ped S in Mà 5 b PF ^ P4 fi | | i 1] L] i 3 Plutarchi c cedoníam míferunt, Liberos eorü& coniuges mancípior& numero habuerunt, Argento Wiantinea urbs ex decreto Án» tigonia uocata, autem Mantíneorü colle&o tertiam ipfi acceperunt portíonem, relíquís duabus ad Mace dones delatis. Hac quídem ultíonís iure peracta funt, Etením indignum ac nefarium fuit, homínes regíonís& língue neceffitudíne inter fe coníunctos,fícadíram tractarí, V erü in nece(litatibus íucundá, no afperü fuit, ut Simonides inquit, írz fzuientí& efferueícentí uelat mediícíni adhibere& explere, Qua ueró confequuta funt nec laudi, nec neceflitatí Axato danda funt. Nam urbe Argíuís ab Antigono cóceffa,cüm híab íntegro refícere de^ creuiffent,ipfe imperator cüm cfiet eíus ínftructioni operís prepofitus,ex decreto ne dein ceps Mantínea cíuítas, fed Antígonía uocaretur edixit, hodieg, íta uocatur, ac uidetur ob illum amabilis Mantínea funditus interijffezmanetauté cíuítas eor nomíne, à quibus ne catí cíues deletidp funt, Deinde Cleomenes ad Sellafiá magna accepta clade,reliquít Spar tam,& ín Aegyptü marí profectus eft, Antigonus ubi ín Aratü omni benígnitate atqj hu» manítate eft ufus,ín Macedoniam redíens,Dhilippum ad quem regní fucceffío fpectabat, nondum admodáü adultaztateín Peloponefum mifit,atqy Arato ut fe daretíufit, per eum cíuítates adíre,per eum Achzís familíarem fíerí, uem Aratus quidem accípíens ficaffe^ cítamauít(p,ut& ín fe fummabeneuolentía affectum ín Macedoníam,& Gracas res íncí tatum íncenfumq dímitteret, Antígono aüit uíta defuncto, Aetoli ínertía& defidíaAchaxo rum defpedcta( aífueti ením aliorum defendi manibus,& in Macedonum armís omnt fpe folutís collocata,ad quíeté fetotos remíffionem conuerterant) Peloponefifibus bellum inferreparant, ac Patrzís&& Cumaeís extra íd quó íntenderant expulfis, ímpetué& facto, Meffeníà díripiunt.C)uibus rebus angebatur Aratus, cu m6 intueretur'Tímoxenum A^ chzorum ducem ob ígnauíá tempus terere,íam prope abfoluto ímperíj tempore, ipfefuc ceffor eí coftítutus,quíng anteprarfínítü tempus diebus magiftratü obíjt,& ut M effenijs auxilíum ferret, Achaorü copías coégít: quí cüm languidís atgj ínexercitatís corporibus, anímís ueró ocío refolutís ad bellum incumberent,ad Caphyas fufi fugatícq funt.Quo bel lo uífus fibi Aratus cupidius imperío ufus,íta rurfus anímo cócidít,íta relictís gubernacu lís imperíj ípesomnes abíecít,ut cüm fibi opprímendi hoftis oblata occafio effet; prelío ab^ ftinuerit,& ín Peloponefo pet laícíuíam acpetulantíá Aetolum ínfultantem neglexerít. Rurfus igitur fupplíces ín Macedonía tendentes manus,Philippa in Girzcia reuocarunt, fpemaximé eius in Aratum obferuantíaz ac fideíadductí, fore uteo clementí& manfucto adomnía uterentur. V erüm fub id tempus Apelle& Megaleo quibufdam alijs Aratum regí deferentíbus,ille fide addíta calumnía,contraríá factione excítauít,comítijsi habitís Eparato ad ímperíum obtínendü fuffragatus eft, Qui cüm Achazís cotemptui cífer,& A ra tus rem negligeret, nulla prclararegefta Philippus ápaternís moribus degener, rurfus reconcilíatis anímis totum fe Arato tradídít, Rebus ueró profperé& ad opes& ad gloriá fuccedentibus,eum omni comítate complexus eft, ueluti pereum nomíne& imperío au^ ctus, Quare uifus eft Aratus no popularís modo príncipatus, uerumetíam regni optimus praceptor effe.Tllíus ením mores& inftituta,uítz regis, rebus geftís, inftar colorís decori maxímo ac dignítati erant. Et adolefcentis ín Lacedeemoníos afflictos& perditos modera tío,& humanitas ín Cretenfes,qua totá paucís díebus ínfulà ad íimperiii fuum adíunxit,& aduerfus Aetolos milítía mirifice laboríofa, Philippo quídé docílts& obfequetis ingenij, Axato prudentíz ac fapientiegloríam attulít, uibus magís regís amici inuidia concítatí, ubinihilobfcurís calumnijs profecerüt,conuícijs palám aggreífiper potus Aratü obfcor nís ac petulantíbus uerbís laceffunt, Semel quoq; poft ccena in tabernaculum abeuntem lapidibus perfequutí funt. His ííratus Philippus, uígínti eos alentís mulctauit,& pofterío ritempore quód res labefactare turbarety viderentur, ínterficí íuffit, Profperé igitur& ad uoluntaté fluente fortuna, fucceffibus infolenter elatus ín multas ac magnas cupídiítates erupit;ingeníta enim uítía illí perruptís atq; exutis paulatím ínuolucrís,quibus repugnan te natura latuerant,enudata funt,& eíus fimulatü diu íngeníum fe prodídít.Primuüm enim iuniorem A ratá contumelíaaffecít, coniugi ftupro illato,qua res multü temporís occul ta fuít,cüm ín eor domum díuerteret,hofpítalíter ab hís exceptus, Deinde ín Grecorum R efpub. afperíus concitatus eft, nec eratobfcurum íllum iam ad Arati cladem& exítum fpectare.Sufpicionís autem eius Meffenicz res ínítium attulerunt, Seditione ením labo^ rantibus illís.feríus quàm tempus poftulabat Aratus eis fubfidío uenit, Philippus vna cíe przuertit, urbem íngreflus quoddam rurfus malum illis immifit, príuatím magiftratus Meffeníorum percontatus,nunquíid leges haberent quibus cohíberent uulgus.P: iuatím etíam primores cíuitatís rogauít, num manus fibi effent quibus tyrannos epprinterene Aratus. A Exhocaddíta utrífqj audacía, magiftratus quidem populares& tutbutentos hio fupplícium poftulabant:;ílli cum multítudíne cocíta ínuadentes magiíftratus int^ ex caterís pauló mínus ducentís peremptís,Philippus tam fcedo opere perp;ís DIfTORNY MA DC ALD. Dmagis A à 4 y etía MefTenios ín fe ínuíce inftigabat, Interueniens Aratus necíple2nimizxgorítudine diíli mulare potuít, nec filium obíurgante afperé& uehementer Phílippa prohibuit, Vídeba tur aitadolefcens Phílippiamoretenerí;cüm ergo tum ad eum dicerer, íjs rebus íra ocfiís eius fibíafpectá non íam formofum, fed turpiffimü omníü uideri: nihil quídem illi Philip pus refpondit, quanquam fuccenfus íra fzpíus,eo conuícíante, dentibus infrendiffet. At feniorem,;uelutí nihil ijs uerbís cómotus,uthomo cíuilís ac natura moderatus,apprehen^ fa dexteraextheatro egreíTusad Ithomantam perduxít,immolaturus louíaclocum cogní turus. Eft enim ís non mínus quàm Acrocorínthus,munítus& claufus, ac fi prafídía col locatítin eo fit,graue& infeníum propugnaculü accolís futurus, V bí ueró confcendit,& f facrifício ínftítuto,uatesad eum exta detulít,ambabus manibus fufcipiens, Arato ac Pha^ rio Demetrio feparatím demíffa oftendit,ac percontatus eft quíd ín facris perípíiceret,retá" nendám ne fibiarce e(Te,an MeíTenijs reddendam,Hicarrídens Demetríus, Si aním&,ín^ i quít,uatís gerís,locü dímíttes:fin regís,utrog; cornu boue detinebis: Peloponcíumperaz nígmaf[igníficare uolens,quafifí Ithomanta& Acrocorínthü cufi odíat, facilem atq; obfe quenté futuram, At Aratus díu filentíütenuit: orante aüt Philippo utfententía fuam pro^, ferret, Permulti,díxít,ac magní,Philippe, Creterfía montes, permulti Boeotiorüac Phoceníium tumuli ex terra efferuntur; item plurími Acarnanü partím medítetra nei,partim «llt inorís maritimis fití,quí natura munítiffimi funt:& quamuís horum nullum ceperís,om^ nes tame fponte imperata faciunt, Latrones ením rupesacfaxa íncclunt,& pracipitijs fe tutant. Regíaütnihil fide€ beneuolentía firmius nec munitíus effe poteft:hec tibi Creti» Rc cum pelagus,hec Peloponefumaperuit, Ab hís orfus initijs cim fis,hocztatis bite fibíim miusbeneuoperatorem prafecerunt,íllí ín dítíone tuam uenerunt, Loquente adhuc Arato, Pbiliopus(eiit. exta reddidit uatí,ac manu illum trahens uelutab eo fibi íllata uí,ac cíuítate er Erhuc, ínquít,eande profícifcamur uia, Poft íd tempus Aratus declinans aula,& fea Pbilippifen fím cofuetudíne fubtrahes,ín Epíro rogatus ab eo utfecii unà milita ret,recufauicuerítus B nefibi ex ílliusfaciísignomínia&dedecusconflaretur, Cüm ueróá Romanis uictus turpí ter amííla claffeín Peloponefum fe recepí(fet, agareffus eft terá Meffenios dolis caperet quod ubí mínus fuccelTit, ad apertam íníuríam uerfus eorum agrü populatíonibus uafia ita^ uít, Tum Aratus fepenítus ab íllíus amicitia& familiaritate feíunxít,& ín cum inimicum Ab dài anímá cepítzad hzc conícíus eorum que ínnurumab eo perpetrata eflent, excruciabatue Vidi uehementer, fed filiá rem celabat,& fíbí illum contumelía affeciüafpiceretantü abatur, ulcífcendi uero ac perfequendi íniurías facultas no erat, Maximéueró Ph ilippusa priori» bus moríbus ímmutatus uídebat,quíppe qui ex mítí& manfueto regeac modeftoadole^ fcentein petulantem homínem& infolentem tyrannü euaferat, V erüm hec haud quidem natura mutatío erat,fed ín lícentía improbitatis enudatío,qua ob metü incogníta díutíus & obfcura manferat, Fuiffe autem eíus cum Arato confuetudiné ab ínítio uerecundi ac timoriíadmíftam,ex ijs quz ín illum poftea geflit.perfpícué declarauítznam cótm eum dele recuperet,quo uíuo non modo fe tyrannü aut regem, fed ne liberum quídem homine du. cebat effe,uí palàm nihiltentare aufus eft, fed'auríone unum ex ducibus& amícís fubor nauít,quí ex occulto feabfenteaclonge remoto,ueneficiorem conficeret.Is Arato factus familíarís,eiuenenü comparat,non acutum& uehemens, fed eius generis quodínítio re^ miífos calores& tenue uentü ín uentre excítat,deínde fenfim tabe corpus ínficít INon ta» men A ratum ea res latuít, fed ubínullá depreheníz& manifeftz cladi remedii eft ínuen tum, ut cómunem alíque€ quotídíant&i morbü leniter ac filentío pertulit, nec preter una ex familíaribus quifquá refcíuít, quo ín cubículo prefenteatey admirante, 6 Cephaleon, inquit,hzc funt pramíaregia amícitiz, Síc uíta defuncto ín A egeo, ubi decímü& feptí^ Araliitort, mum imperatorem gefferat, ínftabant A chzíutibíad fepultura daretur,& conueniertía eíus uitz monumenta fierent, Sícyonij magna ffe ignominía affici exiftímabant, fialibi a in patría eíus uirí corpus humaretur. Itagyab Achais ut fibi id permitterent ímpetrarunt, Sed cüm ueterí lege nemínem íntra moenía humari líceret,& legifuperftítío acceffiffet, míferuntín Delphos dehís Pythíam fcifeítatum, à quo oraculum huiufmodíacceperunt: Confultas Sícyon Arato gratiffima tellus, Vtpíadefuncti celebrentur funeraregís, Sitquodcungruíro,durum ínfenfumq; feretur Plutarchi c Idícelusinfandum coelo terraqj maríg. Renuncíato igitur refponfo,& Achzi cundi Iztatí fumt,& Sicyoni ín prímísluctu in cele brítaté mutato,contínuoq; ex Aegzo cadauer ueftealba coronísqy exornantes, cum pa^ na& chorís ín urbem intulerát: fepulchro deínde optaruntlocü ueluti codítorís totrus ur bis celeberrímü& claríffíimum,feruatoremq; fuum magníficentiffimo funere profequutí funt, Loco quo fitus eft ufqy adnoftram memoríam Arato nomen man(ít. Immolantillí nonís Iunijs,quo díe tyrannícum de cíuítatefuftulit domínatü,quem menfem Athenien: fes e h«suexGva, ipfa uero facra faluraria nuncupant,eius díeí monumentum quo Aratus ín lucem zdítus memoratur. Príorífacro ín honorem Iouis Soterís Thyepolus prafuit, fe^ cundo Arati filius, torque nó albo omníno,fed dímidía parte purpureo ornatus,& aDío nyfij míniftris carmína quedam ad cythará canebantur. Gymnatiorü prínceps fubfequen tibus puerís& adolefcentibus unàpompá agebat, Poft eos fenatus coronatus fequebatur: reliquorü cíuíum turba pro arbítrío aderat. uarum rerum hodíe quog ueftígía quaedam expíati feruant,honorum ueró& uetuftate& mutatione rerum plurími ínterterunt, Ara tus igíturfeníor íta uíxiffe,atqs huiufmodi przedítus íngenío fuifle tradítur, Filium autem eíus Phílippus homo flagítíofus&perdítus,ad hec natura crudelís& contumelíofus,me: dícamentís non quídem letalibus, fed js quae menti offíciunt, ín infania uerfum, cladem eíus€ pernicíem appetens,ad horrenda acnefanda facínora impulit,ut mors illi etfi íuue^ niacflorentí,malorü remedium&falute afferre uideretur, Attame Philippus huíus impie tatís hofpitali louíac fodalitío poenasperfoluít, V íctus ením in bello omanís,fub eorü dítíionem uenire coactus eft,& tumalío ímperío fpolíatus,tum omnibusprater quíngy a^ mííTis nautbus, mille ínfupertalenta conuenit ftipendiü pendere. Ad bxcobfídem dedit, & uix eí mífericordía hoftium Macedonía cum fuís ftípendíarijs permiffa eft, Cüm ín ne candís optímís quotídie& coníunctiffimis uírís occupatus effet, horrore atq odío fui re gnum uníuerfum compleuit. Vnum tantummodo ín tanrís calamítatibus leuamé Deme ttíum nactus exímía uirtute filium,eum ob honorem fibí à Romanis habítü, ínuidía& fu^ fpicioneuíta príuauít. Perfem ueró alíum filium, nonlegítímum, fed fuppofiítíü fuiffe fe. runtex Gnathznío IMedíca quadam mulieregenítum, Hic eftde quo Aemilius Paulus D tríumphauit, Itacg Antigonici regnifublatís heredibus, eíus omnegenus ínteríjt, Aratí autem genus Sícyone& Pellenz ufg noftram peruenitaetatem, Galba INCERTO INTERPRETE |PHiCRAT E sAtheníenfis idcirco exiftimabat ftipendíarium mili tem& diuítíarum& uoluptatum ftudiofum effe oportere, quód dum harum gratía largíus cupít acquírere, fe perículís audentius comitrat, Sunrauté permultí qui militis officium effe putent, ut uelutí corpus fa num, díuerfo fuog; motu nunquam, fed íimperatorís arbítrío mouea^ x tur, Itacg Paulum Aemilium ferunt exercítuí, quem loquacítati folüm EY etre: X elegantiz ftudentem in Macedonia accepiflet, edíxiffe, ut manum alacrem€ gladíum quífqy acuti haberet, cztera fibi curz fore, At Plato quí uidebat nihil neg; ducem neq; príncípem bonum effecturum,ubí exercitus mínus fe temperantem obe dientemtq praftaret.putabatobediendí uírtuté qué atqj imperafidi, naturz effe genero^ fae educationísqy philofophiczprefertím quae fram& uehementíam manífuetudíne huma nítateq; non ínconcinné temperaret, A c cüm czterz calamitates multe, tum ea que Ro manís poft Neronís obítit accidit, teftimonío eft;níhil effe ín ímperío formídabilíus pote ftate mílitarí,qua índoctís utitur abfurdíscg confilijs. Itagg Demades Alexandro mortuo, fimilem e(fe dicebat Macedonum exercítum exczcatoCyclopí,quippe quí illum intuere tur multís mouerí motibus perturbatís& prauís, Ar Romanorü imperíü fi Demadesin: fpexíífet,(dem affici agitari; malis coperiffet, quibus T ítanas ferunt: ín multas nempe partes difcerptum,& undíq, ín feipfum incurrens,non tam ex eorum domínandi cupidita te quí imperatores appellarentur, quàm díuítíarum ftudio& luxuría militum, quí impera toresínuicem uelutí clauos extruderent, Atqui Dionyfius Pherzum,cüm menfes decem regnaffet ín Theffalía,ac mox ínterímeretur,tragícum tyrannum appellabat, celerem fcilí cet mutabilítatem cauíllatus:at Cefarum focus palatíum ípfum breuioretempore quatuor ímperatores fufcepit cüm alium índucerent tanquam per cenam, alium educerent. Sed erat Ái i MeeqdiipmBBBRLMEE ABA ali AN n o£ À erathaecuna cófolatío oppreffís,quód nó opus habebantalía animaduerfione in au [e] Galba. 2/7 my NAM / totes, fed eos à feipfis intuebant occídí:& illum certé prímü&omniü íuftiffimc,quí ine(cauít ví lítem,docuítt tantü effe fperandum ín Caefaris mutatione,quantü ipfe promifit,rem pul cherrímà íllam à Nerone defectione, mercede ínterpofita, in prodítione calumnía uetiés, Nymphídíus ením Sabinius,qui(ut díctü eft) cum Tigellino aulz przerat,ubí Neronem cepít omníno defperatío, neceratdubíü fuga ín Aegyptá conceffura, exercitui perífuafit tanquam abfente íam Nerone atq; fugz dedito,ut ímperatore Galbam falutarent,& largí tionem uirítim eftpollícítus aulícís& mílítibus quíita falutaffent, nummüm fepties mille quíngentos,hís uerà qui extrà militarent,mille ducentos quinquaginta, quanti colligere non poterat nífí multo pluríbus omnes mortales oneraret malís, quàm Nero cófueuifTer, Hocením perdidít contínuó Neronem,& paulo póft Galbam, Nam alterü ut accepiurí prodíderuntjalterü non accípentes occíderunt:mox illáquarentes quitantü promiferat, defertoré prodítoremtg occupant, feipfos etíam dum fperatís potiri uolunr, cofumentes, Sigillatim ígitur quz gefta fu ntdilígenter exponere, iufta hiftoría fit. Sed quacunq di^ na notatu Czfarü fequundís aduerfisq; rebus accíderunt, necà me quoq prztereunda em Galba Sulpitius quód príuatus omní ditifsímus tranfiuít ín Czfarü familiam, om nes cofentíunt,Is quandj amplifsima Seruiori domo plurímüzftimationis haberet, plus tamen Catulí cognatíonefibí fumebar, uiri qui ceteros fuetempeftatís homínes uíctute& gloríaanteibat,quanquàille quídem alios fe plus poffe non íniqué ferebat, Erat etii I. iute uxori Cefarís Galba genere coníunctus.ltagy opera Líuiz ex palatíc proceffít conful, Ad hac fertur exercítuíín Germania cum laude prafuiffe, Libyec; proconful fuitinter pau cos laudatus, At uilítas uictus& fumptuü parfimonía ac frugalitas fuit ín caufa,ut po:ítus imperío auaríor haberetur; quam quídem uanam defe opínione modeftía temperantíags pepererat, Accepítaüt à Nerone Hifpania prouinciam, cüm ís nondum edoctus effct me tuere magnos cíues ín dignitate coftítutos, Galbe ueró,qui uideret natura mitís,fenectus ipía fidem religionis fecit, Cüm ením publicanis fceleftis hominibus, quí proufncías cru» deliter€ ínhumaniter uexabant,cóftítutus curator effet, quod foli tum pouit,fic prouin cíarü calamitate acerbé tulít,quafí coómunís íníuría effet:zunde magno íolatío damnatís ue nundatíscy fuít, Poémnata quíde quz ín Neroné zdebant,& multia in locís circunfereban tur canebanturq;mínímé íimpedíebat, neg dilibus índígnabaf, unde plus etía diligebat abhomínibus:erat ením illi familiaris,annum íam octauum milítareimperiü tenens, quo temporelunius V index Gallíe praetor ínfurrexítín Neronem.Quareante defectione ad eum líterzà V índice míffe dicuntur,quibus neg credidííTe,neg; eas díuulgaffe, neg; detu life fert, cümreliqui prouíncíales epiftolas ad fe mííTas tran(mitteretad Nei one;& quan tum ín ipfis fuit,id negocia ínterciperent: cuíus ad poftremü participes facti,cam fufjpfo^ rum,(p illius proditores fefe fuiffe declarabant, Sed V índex ubi poft declarat palám à fe bellum fcrípfitad Galbam, eum hortans ad accipiendü ímperíum, ac feipfum Gallis cor^ poríualído caput quzrentí preberet,quí míllía uírortarmatorü centum haberent,& alía plura armare poffeat;rem propofuítamicís, quorum alij putabantexpectandi effe, obfer uandumó& dum motü atq; fmpetum aliquem ad res nouas Romasffe níus claffiaríorü dux, Quid Galba,ín quit,confultatis? qu nis maneamus,.íam manentiü eft, Igitur uelut ínímícus Nero fit,nunc autprodenda V in^ dícís amicitia non eft,autís eft contínuà accufandus, bellog; ínuadendus, quód te Roma norum principem máuultquàm Neronem tyrannum.Hüíncprafcripto die etíam perpro uincías edícta dímífit Galba, autor fingulis uniuerfisqy confpirandi futurus: cuius reí ru^ mor atc fama ubí emerfít, collecta hominü multitudo eft adres nouas noímpíera, INon» dum ígítur plané tribunalattigerat,cüm eftab omnibus Galba una uoce ímperator fafuta tus, Is uero haud cótínuo eamappellationem admiífit:fed ubí Neronemaccufaffet,& il rret, l'ítus autem1Iu^ erere enim num ín fíde Nero» illos quos peremerat uiros clatíffimos defleuiffet;pollícítus eft fe patríz profpecturineq; Ce farem neg imperatorem, fed ducem fenatus populiqg; Romaniprofeffus fefe, Quc 1811 dis Xd au^ tem recté Vindex& confulté Galbam ad ímperíum reuocarit,etíam Neronis obitu dec! rauít, Símulans ením contemnere fe Galbam, ac níhilí ducereres Gallorum, ubi de Cíoneaudíuit(lauabatením tum ac prandebat)euertít menfam, Cumdq fenatus Galbam hoftem iudicaffet, iocari& efferri apud amicos uolens, Non malum, inquit, fibi pecuníjs egentí auguríum íncídí(Te. Etres quídem Giallorum cum ín feruítutem redigantur, prae^ dz fore: Galbz ueró facultates, quoníam hoftís fam declaratus effet, uendere oportere, Ac iubebat quídem bona Gialbz uendi, Qux cüm Galba audiflet, ea omnía uendens Plutarchi c qux Nero habebat in Hifpanía,multos reperítad emendi alacriores, Cüm ueró pluresa Nerone deficerét,ac fe Gialbe omnes officiofe afcifceret,(olus Clodius Maurus ín Libya, & V irginius Rufus,quí ín Gallía Germanícü ducebat exercítü,per fefeagebant,no ídem inftítutum habentes, At Clodius quoniam rebus rapíendis ftuduerat, ac uírorü caedíbus, haud obícurum erathunc propter crudelítaté& auíditatem errabundum,nedy ímperíum poffe contínere, necy dimittere, V írginius autem quílegíonibus potentiffimis praeerat, à quibus perfpeímperator appellabatur, colebatur, nej accepturü fe dicebatímperíum, neg comiffurum utalíj daretur, qui minus à fenatu elecius foret, Haec non pari Galbam principio turbabát:fed ubiV írginij V índicisd exercítus,quí ui quodámodo ipfos duces, uelutiaurígas qui frenís domínarí no poffuntmagná ad pugná excítarant,fimul conflíxe runt,ac V índice feipfum ínteríméte, uiginti millibus Gaallorü cefís,rumor eflet omnes cupereob eiufmodi uictoría utV írgíníus imperíü fufciperet,aut rurfus ad INerone couer tantur,tuncdemum Galba omníno metuens V irgíniofcripfit, rogans ut cómuníterpro cuendo Romanís imperío,& pro libertate agat, Ac rurfus cum amícís ín Coloníà Hiíípa níz urbemfecedens,magis círca poenítentia rerum factarum,& defiderío ocíj confuetí,d; circa ullas res neceffarías tempus terebat,Iam aítas erat, cüm paulóantecrepufculü uenit Roma Sicelus,uír intra feptimáü diem libertate donatus,quí audíensGalbam quíefcere fo lum,cófeftím ad efus cubículü pergit,quod repugnantib.cubícularijs uí patefactü ingref^ fus nuncíauit,ut etíá uíuo adhuc Nerone, fed latente, exercítus prím&,deinde populus€ fenatus imperator Galbam appellarít, Pauló autem poftnuncíatá efTe íllum obíjfTe mor tem, fed nullo modo quidé credídiffe fe aiebat, donec íngreffus mortuüíacentem(g INero nem uídifTet, atcp íta tandem abijffe, Floc nuncíü Cralbam extulít,ad cuíusforeshomínü multitudo magná ín ipfo fiducia habens confluebar, etfi celeritas adímebatfídem, Sedbi^ duo quog Títus cum alíjs multís ab exercítu uenít,que fenatus cenfuiffet(igillatim expo nens, Hícigítur ín ordíne honeftá prouectus eft;liberto ueró tumanulos aureos dedít,& Wlartíanus V ícellus íam uocatus prímas ínterlibertos habebat, At Roma Nymphídius Sabínusnon fenfim atq paulatím, fed íummatím fímul omnía per rerum turbatíone fibí uíndícabat,ínquíens Galbam fene effe,ac uíx fatís Romá lectíca propter fení& uehí pofle, D Eratenimannostres& 1 x x natus.Quí ueró ibí eratexercítus,cuüm díu antea beneuolo animo ín eum fuerat,tumhoctempore cümab uno folo fuftentaretur,illum propterlargí tíonís magnítudíne benefactore exíftimabat, Galbamatit debitore, Contínuó ígitur T^ gellíno collega gladii ut poneretimperauít,faciebati conuíuía,quíbus uíros confulares accipiebat,atqy pretoríanos,addens etíá nomen Galbe ipfis inuitatíoníbus, Multos ínftru xit quí dicerent,míttendá effead Galbam qui ab eo peterent, utperpetuó prafecto Nym hídio effe fíne collega liceret, Cüm aüt fenatus in eius honorem multa taceret,appellans benefadtore,& affidué currens ad eíus fores, omnibus íllum fententijs praeeífeuellet con: firmaretqg,multó redditus eftaudacíor,adeó utbreuí tempore illís à quibus colebatur nào (olüm foret ínuidiofus, fed etíam formidabilis. Cumqy míniftri publicíà cófulibus delíge^ rentur,qui decreta& diplomata qua uocant obfignata imperatorí portarent(qua proce: res utbís cümanimaduertüt, fumma uehículorum cótentione tabellaríos przeuertere con fueuerunt) non medíocríter INymphídíus eft turbatus, quód& figná& míniftros non ab ipfo acceptos mififTent. Quínfertur de cofulibus confultaffe, Deinde cum illi fefeexpur: gaífent,ac precibus inftitiffent,remifít ram, Giratífícatus autem populo, nequad obftítit fí quís ex Neronis familíaribus exturbaretur,fuftibusq; cederetur obuíus.QuareSpícu lum gladíatoré ftatuís Neronís,dum detraheretur,fubíect ín foro necarüt,& Aponium quendam ex delatoribus reuolutum fuperactís plaufttís faxo oneratís opprefferüt. Alios etíam permultos dífcerpferunt,& quofdam fane quí níhil per iniuriam perpetrarant. Itagp Maurífcus,quíuíroptímus& erat& uidebatur, dixítad fenatü,fe metuere ne breuí Nero nem defiderarent, Adeó ueró Nymphiídius magna fpe fuít, ut nó fit ueritus Caij Carfarís illius filiusappellari,qui poft Tiberi imperauit, Nouerat enimCaius,utuídetur, matrem illiascüm effetadolefces,é liberto Carfarís natá: fuit ením illa afpectu míniíméíníucundo, & nouit íllá quídé ín tabernís medícínaríjs mercede no fatís honefta, A t fuít eíus mulíerís cum Carfare congreffus(ut uídetur) pofteríor Nymphidi] natalí, Eratautem fufpicio,na tum effe ex Martíano gladíatore, huncením proptergloríam ipfius INymphídia amabat. Magis ením uífus eftob fimilítudíneformze illius effe, V erüm faffus fe Nymphidía matre natum, Neronísinterítum fibí folíafcribebat, Huífus aute ínterítus cüm non fatís ea pre mía effeduceret, quód& honoríbus frueret& pecunijs, quodj dormíret cum Neronís Sporo, o Galba. 368 A Sporo,quemab ipfo rogo dum cadauer adhuc cremaretur, cótinuà accerfitü loco nuptae haberet, Pompeíumg; appellaret, fed ad fucceíTione imperij nítebatur. Et alía ipfe Romae clàm per amicos molíebat,per mulieres quafda uírosqy fenatores,quí ei occultéadíutores erant, Vnum ueró examícis Gellíanü ín Iberíam mifit, qua agebantur confíderaturü. At Galbz poft Neronis obitum erant fequunda omnia, praterquà quod V írgínius Rufus dubíus adhuc,folícità illum reddebat;ne,quonía exercítü cuí praerat,magníü bellícofifTi^ mumdqj,uícto V indíce addídiflet,cepiffetty magnam partem Romani imperfj,uniuerfam fcilícet Gaallíi;quz rebellando fluctuabat,ad imperiü fe ínuitantibus obtemperaret. Nul» lius ením quàm V írgíníj neq; nomen maíus erat ned praclarius, perínde atqj maxímo ís mométo,X Romanos fimul molefta tyraníde,& bellís Gallos liberaffet, At illetuncijíde quibus ínítió cogítatib.ínfiftens, ele&ione Imperatoris fenatuí referuabat, Verü declara» to fam obítu Neronis,tunc multi rurfus addebantur Virgínío,&quidà ex ijs tribunis quí erant ín tabernaculo, díftricto enfe eí inftabit;utuel imperíumuel ferrum admitteret.Sed pofteaij Fabius Valensquiuni praeratlegíoní,iuraueratprímus ín Galbam,& líterz ex Romaallatz funt quibus derebus fenatus decre uiffer, difficulter licet& uix, randé militi bus perfuafit, ut Galbà Imperatoxe appellarent. Et quemís fuccefforé miíferat Flaccá Or deoníum admífit,illic; legione tradens,ip(e Ibe deíndeaduenientí profectus eft obuis, fimult reuertens,necg fram nec honoré manifefteaffecutus, Etalteríius quidem rei Gal bacauía fuit, quoníá uírum íllum verebatur;alteríus ueró amici Galbz,przfertím Iuníus Titus,qui cüm V írgínio inutderet,putabatarcendum effe, ignarus bono Virgíntj genio adíutoré fe fuccedere,qui uírü illum beliis& malis quacunqp duces alíos occupabant,ín fecuram uítám& fenectuté pacis& quíetís plenam fubducerer, At Galbam fenatus ora^ tores círca Narbone urbemGallicam offendentes.lztí falutarunt,rogaruntq; utíe quam» primum defiderantí populooftenderet.Híc ueró prater colloquía& congreffus, quibus humane& popularíter utebatur,tum inter conuíuía cüm multus apparatus& cultus ma. gnus adeflet,que ex rebus INeronís ad ipfum ante miferat INympbtdíus,nullo tamen illo» rum, fed fuísutens, ingentíuíranimo& mínimé ineptus uidebat, V erü ftatím generofa hazc,faftusq; uacua,& cíuilía,ad popularem captandágratíam pertinere Iunius declarans, tumoremzg effe íngenté,qui feipfum modo demiítteret, perfuafitut INeronis pecuniis ute retur, X ín coufuíjs ne parceret regijs fumptibus. Itaqj fenex paulatím anímü fuum lunío fubmifit.Brataüt Iunius argento uel maxímé etíam ín qualibet releuiífima addictus, tum adulteríjs obnoxius. Cüm adhuc ením effet iuuenis, milítaretcy fub Caluifio Sabíno pri mam milítíam,uxoré ducís luxuríofam foemíná noctu traduxit ín caflra ueítem índutà mí lítarem,eamzq inter príncípia, quae uocant,conftuprauir, Ob quá rem eum C.Cefarin uín cula cóíecít:quo mortuo, luníus fequunda fortuna ufus uínculís eft folutus,Et cüm apud Claudí& Cafarem coenaret, argenteü poculum clàm fuftulit, Quod Czfar cüm audiffer, rurfus poftrídiead coenam homíné ínuitauít:quí càüm uenifler,iuffit míni tros,nullumilii argenteü poculum, fed fictilia omnía afferrent atc; apponeret, Hocígítur Cafarí propter comícam moderatíone uífum eft non íra, fed rífu dienü, Sed qua ís, Gialbam obfequente fibibabens& opibus plurímà pollens, egit, tragicarüaerumnarü miferíarumtg magnarü alijs caufam, alijs pretextü praebuerunt, Nymphidius ením cumprimá Gellíanus quem milerat Galbz uelut fpetulatore;ad fe reuc::ifet, audiens& aule& fatellitum effe Corne líum Laconem prafect declarata, fed rem sniuer(am efTe fub lunij poteftate, fibíautem nunquálícereíuxta Galbam ftare,aut feorfim accedere, ut quem omnes fint obferuaturi, turbatus eft, congregatisqy ducibus, Galbam ipfum fenem effe probum quídem dicebat & moderatüá, uerüm quí mínimé fuis confilis uteretur: ab Iunío& Lacone res nonbene admíní(trari, Príus ígítur quàm affequuti acciperent quod robur T'igellinus habebat,mít tL oportere ab exercítu oratores ad Imperatore putabant,quídocerent,fi ex amicis hos fo^ los duos amouerit,íucundíoré fe omnibus defideratioremc futuri Sed ubi hzc non per^ fuafít.ab(urdumq;& mínimé coueniens uíderetur,duce fenem,períndeac praeffenuper didici(let, quibus amicis utíautnon uti oporteat, docere uelle, alia rem agereíTus uia, ad Galbam Ícrípfit terroremínijciens,nunceffeínurbefubdola multa& excitata,nunc Clo díum Marci ín Libya uecturá reí frumenta rie detínere,rurfusqymouerilegiones Germa nícas,& de copijs Syríz& Iudez fimilia audiri, Quibus càm Galba neq;admodum atten tus eflet,nec crederet, decreuítpriorrem aggredí: etfí Clodius Celfus Antiochen(is, uír tum prudens, tum eí beneuolus acfidus, hinc dehortaretur, neunam quidem familía effe Rom dícens, qua Nymphídium Cafarem falutaret, D eridebantautem multi Galbam, | | ! *— düám enn mies tenen orien ptite squid dita uc cct HE— Plutarchi C tum Míthrídates Pontícusín caluítid eíus rugofitatemq cauíllans,nunc,aít, quendam vi» deri Romanis effe,confpe&& autem tum ubi Cafar falutabítur,uifum íri derídiculum om níbus, Decretü eft igitur,utcírca medíam noctem INymphídíum agentes ín medía multi» tudínem, declarent ímperatore, Prímus aüt extribunís Antoníus Honoratus ad uefperi colle&ís quibus przerat milítíbus,non infulfeaccufauít tum ipfum INymphidíum,tuma. lios qui breuítemporetotíes fententía mutarent, nulla cofideratíone, nulla electione me, líorum,fed demone quodam agítatí,à quo ipfi ex proditione ín proditíone ímpellerentur; ac priori quide rede obtendí Neronis crímína, nuncueró quód Galbam prodant, quam necem matris accufent,iugulatíonémue uxorísequá Tbymelen uereantür,ímperatorísue tragoedíam:Sed nec Neronem quídem ob hecdeferere pafli fuiffemus,;nifi Nymphidius nos perfuafiffet, defertos ab illo nos príus ín Aegyptü fugiffe, V trum ígitur Neroni Gal bam facrificabímus,& INymphídía natum legentes, Czfarem Líuíz filium necemus, quemadmodàü Agrippina natum necauímus: Àn huic potíus eorum quz perpetrauitpoe nam ínferentes,oftendamus nos ipfos tum INeronís ultores,tum bonos Galbe fidosqy cu ftodes? Hzc tribuno milítü dícentí, omnes fefe mílítesaddiderunt, atqj alíos adeuntes, ut infifterent ín fide ergaímperatorérogabant;pluresq) ín eamfententía traduxerünt.Subla toautem clamore, Nymphidius fiue quód crederet(ut quídam putant) à milítíbus feíam uocarí,fiue feftínaretanticipareremadhuc ambíguam,procefTít fub multa luce, oratione quandam fecum ferens fcripta ínlibro, quamà Cíngonío Varrone compofítà meditatus erat habere ad mílítes, Sed cuim uídiffet portas caftrorü claufas,& ín murís multos arma^ tos,tímuitaccedensqy rogauít quid uellent,& cuíus íuffu ínarmís effent:reddítagg ab om^ níb.unauoce,Galbádecernere imperatore, ílle quocg cocurrens fecundo clamorelauda; uit,idqy ut quí fequebant faceret,iuffit, Et qui hí quí ad portas erant fineréteum cum pau cís ingredi, lanceaferítur, quam quídáante ipfum excepitícuto Septímíus: cumqyalij di^ ftríctis enfibus impetum facerent, fugiens fugatuscy ín cafa mílitís iugulatur, eíuscy cada^ uertrahentesín medíum cancellís círcunfeptum, fpectaculo uolentibus ínterdíu prabue runt,Sed cüm íta Nymphidía ínteremptü Cralba audíffet,& quí cum eo coíurarant iufsi^ fet ínterfíci,ínimíci omnes cotínuo períerunt.In quibus etía Cíngoníus fuítís quí oratío^ p nem ícripferat,& Mithridates Pontícus, V ífus eft no legitímé, tametfi íufté;necqy popula^ ríterperemifTeante íudícíó,uíros míniméobfcuros. Alíam enim imperij forma acceperat omnes,deceptí,quemadmodü fit, hís qua ínítío dicebantur. Ad hac eos maiore moleftía affecit, quód uir cofularís fidus; Neroni mori íuffus effet Petroníus T'ertullianus,Maro^ nemením ín Libyaper Treboniü,€ Frontei& ín Giermanía per Valentem ínterímés ,eo pratexta eft ufus,quód eos cüm ín armís milítaribus fuiffent, metuiffet, T ertullíand ueró & fenem& nudum& ínermé audíuiffet certe, nec repulí(Tet, fi moderatíone quam pra fe ferebat,opere fuiffet obferuaturus. Hzc ígitur huíufmodí uítuperationib,fuere obnoxía. Sed ubíaccedés abeífetab urbe círciter quíndg ac uiginti fladía,íncíditín petulantes& tu^ multuarios quofdá remíges,quí uías preoccuparát,X undiícy erát cíircunfufí, FIí atit erant quos círciter unam legione collectos ínter milítes retulerat Nero, Ettuncprzfente ímpe^ ratore,necut cófirmarentur mílítia,nec ut luftrarentur,nec ut audírentur,aderat,fed cum clamore tumultuabantur,fígnalegionilocumq; petentes.Illo auté cunctante,&ut íterum dicerent íubente,tum hínegatíone eam uíderí dilationem ínquíehtes,turbabantur,X nec clamorí parcentes quídem eum fequebantur, Cumdpalíquí gladios diftrínxiffent, iuffit Galba equitat& in eos irruere:ítagy illorum fubftítít nemo,fed alíj contínuó auerfi ,alíj fu^ ientes perierunt, neq; bonü neg, fauftum hí Galbz aufpíciá facientes, càm per mulram cedem totq cadauera ín urbem íngrederetur.Ac quí eum antea contempferat ut ínfírmü fenemqytuncuthorríbilem omnibus& formidabilem metuebat, Cumqy uelletoftendere Sordestiotat, magnam mutatione círcaimmenfas largítiones fumptuscy INeronís, ipfe haud fatis deco^ Vide Sueton, rem obferuauít. Cüm ením Canus tíbía caneret ínter ceenandá( Canus aute híc antea illí audítu pergratus erat)ubitibicinem laudaffet,effetip ipfo delectatus, íuffit afferri fibiarcu lam,undeaureos quofdam acceptos Cano ín manus dedit,dícens, ex príuatis,no ex publi cis pecunijs fe donare. Quas uero largítíones INero dederat fcenícís paleftríciscg,eas uehe mentíus repeti preter decímá partem cum íuffiffet,deínde parum collígens(nam quíacce peranteas largitiones plurími cofumpferanthomínes in diem uíuentes,ac uictu fatyricí) eos quíab ijsaut emerant quíppía autacceperant,requírebat,€ ab ípfis exigebat, Cum(j res modum non haberet, fed longíus tenderet procederetqy ín multos, Galba quidem ín^ famíam,at Iuníus ínuídíam fibiatq; odium comparauít, ut qui alijs omníbus auarum du^ cem D pp Galba. 169 & cemfordidumq praftaret,ipfeueró prodigiutens,& caperet& uenderetomnía. Hefio^ dus enim& íncipiéte& fíniente cado expleri dicit oportere: fed Iunius infirma uídés ata fenem Galbafortuna implebat, tani ea eode momento oríente& occidente, Senexaure ex mala lunijadmíníftratione ínítió patiebat íniuríam: praterea qua ipfe recté confultat fet, Iunius ímpediebat;quale fuít Neroníanorü fupplíciá. Improbosenim occidít,in quí» bus fuít Elíus,& Polycletus,& Petíníus,& Patrobíus,Populus uero plaudebat,& dum hí perforumagerentur,clamabat& pulchrá illam effe& piam pompam, ac deos homin esq expofcere magiftrum pxdagogumq tyrannidis Tígellinum, Tígellinus autem homo fci lícetgenerofus, magnispignoribus corruperat luníü, Tertullianus ue cüm nec prodí^ díffeGneq; odiffet Galbam, Iunij odío,nulla alía re perpetrata, morte luít, l'igellinus uero quí Neronem fecerat morte dignum,& eundem talem deferuetat prodideratgg,adhuc fu^ pererat,magnum documentum;nihil effeapud luníum infectum,neq; dantíbus non fpe: rand, Nullius ením fpectaculí cupiditate Romanus populus magis tenebatur, quàm ut utderet Tígellinum íudícío círcumuentü,Etcüm nunquam ceffaret, neg in theatric, neg ín ftadijs,petere T'ígellina,íncrepatus eftímperatoris edícto,refpondentís, Non muliun temporis uicturá etiam T ígellinum,tabído morbo cófumptum:íllos ueró deprecantis ne exacerbarent,negj facerent tyrannída ex imperío.lunius ueró& Tígellinus uídentes inte rim plebis offenfam,hic quide pro faluterecuperata, dijs fplendído epulo facríficauit,ille uero poft ccenáab ímperatorefurgens coram eo faltauít,filíam ducens uíduicuí Tigeili nus propínauit ducenta quínquaginta míllia nummüum,íufílitc; mulierem quz peliicibus preerat, monile collo detractü, quod centum€ quínquagínta millium eífe dicebatur, eí aptare. Hínc factum eft,ut etíam moderate gefta calumníam haberent, quemadmodiü res aduerfus Gallos,qui V indícíauxilium tulerunt, Videbant ením non imperatorís huma« nírate,fed ab Iunío ementes,reiniffionem tributorü,& rempublicaaffequuti, Ob bacígi^ tur multitudo erat aduerfus ímperatoremírata. Milites ueró càüm largítionem non accipe | rent prímum fperabant, fínon quantü promi(Tum erat;at quantum Nero dederat, hunc foluturum effe;fed fruftra: Galba ením ubiaudiuit quíd illi(tbi uíitío darent, uocem emí^ fit magno dígnam imperatore, quíppe quí díceretymorem effe fibi deligere,non emeremí | B lítes, Vbihocilliaudiffent,grauiíneumodíoímmanig funtaccenfi. Videbatur enim non ipfe folus eos priuare,fedlege ferre, ac docere pofteros imperatores, V era adhuc Romae eratobícurus motus&€ reuerentía fimul queda erga prefentem Galbam; tumultiiad res nouas hebetabat, retardabarg,& quód nullü manifeftii mutationis príncípió uidebatur, id includebat quodammodo eorum maleuolentía, Sedhí quí príus fub V írginío,tuncue tófub Flacco ín GCrermanía erant, ob eam pugnam quam pugnarantadueríus V índícem magnis fe rebus dígnabantur:ítagi nihilaffequutí,nullam príncípum confolatíionem,nul lam exhortatíont admittebant: ípfum autem Flaccum, quoníam effet propter uehementiffimum doloré pedum corpore ímbecilio,rerumqgimperítus,habebàt omníno pro níhi» lo.Et cüm effet quandoq fpeciaculum,ac tribuni militum turmarumqg ductores pro R o^ manorum cófuetudínebonam fortunà ímperatorí Galba precarent, multítudo prímüm tumultuabat,deínde precarí illis perfeuerantíbus contrà clamabat,Sídignus.Huiufmodií quoqpalía cümab ijslegionibus quibus przerat Tígellinus,per corumeliam fxpe díceren tur,lítere ad Galbamá procuratoríbus mittebantur, Hícautem perterrítus,quód non mo do ob feníum,uerumetíi quía careret filijs cotemptui foret, confu!ltabatfibíadoptare ado lefcentem aliquem ex ílluftribus, eumqg declarare imperij fucceflorem.Erat autem Mar x cus Othogenere quidem mínimé obfcurus, fed delítijs& ftudio voluptatum contínuó à puerís,Romanorü omníum maxímé dedítus, Vtením Alexandrü Homerus FHiclenz co mata uírum,cüm níhil haberetad gloríialiud quo illá decoraret;ab uxore nomínauit f^ pe: fíc erat Otho famofus Romz ob nuptías Poppceíz, quam cüm effet Crífpiní coniunx amauit Nero: uerüm fuam uxorem uerítusac matre metuens, fubornauit Oibonem quí Poppeíam tentaret, V tebatur enim Othone& amíco Nero& contubernalí, propter pro» Vide Suetonii dígs litatem& luxuríam,& cüm ílleín eius perízpe tenuítate atq; auarítíam cauillaretur, in Otbone, esudebat. Ferturtg cüm alíquando uteretur Neroprecíofiffimo unguento,& Othonem pertudiffet, illum quoq; poftrídie INerone coufufoaccepto,fímul undig argenteas au» ítulas repente propofuiffe, qua tanquáaquam unguentü effunderent atq? dilue^ Poppeíam cüm ílle Neroni corrupi(Tet. illius fpecie ingrefus, perfuadendo effe. Cit ut ea uirü dímitteret.Eam cüm nupttapud fehaberet,zgre ferebat cómunem effe Ne» roní,& concedere índignabat; quam rem no íniquetulí(Te Poppeíam ferunt, E enm exe a ^ A | ! | 4A " E Plutarchi C clufiffe Neroné dicitur abfente Othone, fiue g uoluptatís fatíetatí uarietate cuperet me: derí,fíue,ut putat, quód Cafarís nuptías grauiter ferret, cüm ínterea proftítuere ipfus fefe propter libídíne non ceffaret. Itacy parü defuít quin periret Otho, fuitqy mírü, quód qui& uxoré occiderat& forore ob Poppeíe coniugii, Othoni pepercerít,Senecabeneuolo ute batur:ís fuafít INeroní ut Lufitanorü dux adoceanüi Otho mitteret, Et cümfciret datü ím. eríum effe pratextit exilij,necggrauem fefe neg; moleftum fubditis praftítít, Cm uera Galba defecíffet,ipfe prímus acceffit ex ducibus, GC quantü argenti auricp habebat ín pocu lis ac menfis,fecü afferens,argentarío utín nummos uerteret dedít,atqy eos famulís nume ravít qui míniftrare imperatorí confueuerant círca uíctum, Cumg in alíjs ei fidus effet, fpecimen dedít, nemíne inferiore rerum perítía effe fe, Cüm íter multos díes unà faceret, comuni ítinere cofuetudineg;, tum colloquutíonibus& muneribus Iuniü fibícocilíauít, & exomnibus maxime fe ei fubmíttens effecít,ut íam prorfus haberet fecundü poft illum poteftatíslocü,Hacaute re fine ínuídia erat fuperior, quód ubiqj adiumento efletíndígen tibus,& quide gratís,quíqy fe preftaretaffabile omnibus& human, ac plurímá viris mi^ lítaribus opem ferret,multosgy promoueret ín exercítuduces,partím petens ab imperato re,partím luniü atcp libertos V ícellá& Afiatícü rogans, Nam hí erantaulícorü potentiffl mí;& quoties Galbiepulo acciperet, cohorte femper qua ad cuftodíà aderat corrumpe bat,aureos fingulos donando, Quibus rebus ipfum honorare uídebat, quód eo ftudio& populari gratía ín milítes uteretur, Cüm igítur GalbadefuccefIore cofultaret, Othonem indicauít luníus:at ne id quidem gratís,fed ea condítíone,ut Otho cüm fuiffetadoptatusá Galba,fuccefTortg imperij declaratus.filiá fuam uxore duceret, Eratením minímé obícu^ rum,femper cófueffe Galbam bonü publici príuato fuocg anteponere,& nó eum fibi ado ptandá quzrere gquo effet maxímé delectatus, fed quí Romanís foret utíliflimus, V idet auté círca proprías tantü pecunías Othone haeredem nó inftítuiffe, quoníam& íntempe^ ranté noflet,& fumptuofum adolefcente,zreqy immerfum alíeno, ad quínquagíes decíes centena millía, V nde Iunio audíto, cum filentío atq; máfueté quod inftítuerat differebat, Sed ubieumdeclaraíTet cofulem,Iuníumqy collega, exiftimabatur anní príncípío fuccef^ for&adoptaturus,Eratqg mílítibus períucundd, Othoné magis qudm alí& quendj appella D tum írí, V erüm deprehendit eum cunctanté adhucatq, confultanté de effríngendis rcbus Germanicis, Nam cómuníter omnes quí erant ín exercitu, Galbam oderüt,quoniá largi tíoné nonfolueret: príuatím ueró V írgíniü Rufum illi obijciebant,quí erat deiectus cum ignomíinía;Gallos ueró qui geffiffent aduerfus fe bell&,largitiones cofequi:at quicungj fe V índící no addíderant,fupplício affici, V índici folí Galbam dare gratía ate honort mor tuo, íillumtg publicis expíationibus uenerand& effe,perínde atq; Ro. imperator huíus be neficio effet declaratus, Cum huiufmodi fermones aperté íam ín caftrís círcunferrent,no ua luna primí menfis,quas Caledas lanuarías uocát,íam imminebat. T'um cogete eos E-Iac coad iufiurandá, q per ímperator£ iurare mos erat, hí quídé accedentes Galba imagines euerterát demolíebanturqg:fed cüm iuraffentiufiurandü, perfenatü populum& E.omant foluti funt. Deinde detulítad prztoríanos Flaccus,metuere fe eam inobedientiam ad acfe &ionépertínere,hic quídam ín huncfermone prorupit: Q uid patímur ó cómilitones,quí necaliíum duce facímus, nec qui nunc eft obferuamus,tandj non Galbam, fed eum ímpe^ ratoré,quem cüm regere decebat, regi ducity patitur ab alijs, deteftantescltac; Flacci Or^ deoníü,qui aliud nihil fit quàm umbra€ fíimulacriü Galbae,dímittamus. Ata nobis diftat uníus díei ítínere V ítellius, Germania ductor, quí quá patre fit eo naws, quí& prato:& ter coful fuit,& Claudio Caefarí quodammodo collega,tum ipfe, qua aliquip: upertatt vi tío dant,clar& document probítatís magnanimitatíscy oftédít, Agíte per huius electione oftédamus cüctís homínib,nos Iberis effe Lufitanisqy potiores,quí ímperatc:e eligamus, Hecalíjs libenteríam admittentib.alijs nó admíttentib.fignifer unus clàm egredíens rem V ítellio nácíauít noctu,multís apud eum ccenátib, Q)ui fermo cüm ínter exercitus difper fus effet,prímus Fabíus Valens uníus dux legionis poftrídíe cum magna equítü manu ue níens,imperatoré V ítellíà falutauít, At V ítellius príores quíde díes uífus eft,quoniam im períj magnítudíne metueret,ab ea reabhorrere,planety effe alíenus, Téic aui ferunt cum efTet uíni& cibi merídíani plenus,acceffiffe,eosqy audifTeà quib.effet Germanícus nomi natus, Carfarís tamen nomen haud admífiffe, At cótínuó quí cà Flacco erat exercítus,pul chrum illud populareqy íufíurandü ín fenatum omittentes, V ítellio imperatori iurati funt fa&uros fe imperata, Etíta quídem appellatus eft ín Germanía imperator V ítellíus, Verüm Galba cüm audifTet qui ad res nouas tumultus fiebat ín Germanía,amplius adoptío nem À Galba. 370 nem nà diftulit, Nam cüm amícos noffet quofdi pro Dolabella,plures pro Othoneambí re,quorü ipfe probabatneutrü,fubító prafatus níhil, Pífone accerfiuít, CraíTi Crítonísg; nepotem,quos ínterfecit INero, adolelcente illum quide& decoro plané& feuero ad uir tutem omne íngenío, defcendebat in caftra illum Caefarem& fucceffore declaraturus, Atquíexeunté contínuó magna prodígía fequuta funt, Cumg ccepiffet alía dicere ín ca» ftris,alía legere,totíes tonuir atgp fulgurauít,tantusqy imberatq calígo ín caftra urbéq fu. fa eft,utpalam fieret neg; acceptá efle,neq; probarí numini eam adoptione, Erant etíà mílites(ubínfenfi actríftes, quoníá ne tum quide ijs largítío data effet, Pifone uero qui praez fentes ex uoce uultug faciebant coníecturá,mírabant quod no folüm ftul:é,fed intrepídé rant gratíaacciperet, Quemadmodü quoq apparebant permulta figna in Othonís facie, quíamaré& íracunde ferret, quód fe fua fefellifIetfpes, qua príma dignus fudícatus,cum àquapotíunda nonlongeéabfuífTet, eam fibi non cotíngere, fígnü e(le ducebat odij(imul ac maleuolentíz ín fe Galbae, Quare fíne metu ín pofterü effe no poterat. Sed& Pifonem timens, X aduerfus Gialbà cauíam ínueniens, iratusq; lunio,perturbatiffimus abijt. INec ením fpem relinquere omnínoq deficere eum finebant,quos habebat apud fe femper uà» tes Chaldeigg,& Ptolemeus maxíme,eó fírmíorapud Othone atcp ualídíor, quód fepe ue ritate przdíxiffet: quale illud; INO foreut eum Nero ínterímeret, fed priore íllá moriturá, ipfum ueró fuperfuturü& imperaturü Romanis, Na quonia illuduera Ptolemeus often ditfet, rogabat ne de hís fpem abíjceret, Non mínus etíam híquí fimul clàm angebantur, fimulgy fufpirabant cum Othone,tand in eum Galba efTet íngratus, Plures etia Tígelliní Nymphídijg familiares quí ín dignítate fuerant,tunc deíecti humilioresq; reddití,ad eum fele errabundi recípiebát, atq; eundem exafperabant, Erantgiín ijsIturíus& Barbíus,al teropío,altertefferarius;(icením uocant quí nuncíorum fpeculatorumg officio fungun tur, Cum hís ením Othonís libertus Onomaftus íncedebat;alíos argeto corrumpes,alíos fpe,quí exulceratí an(a tant& aliqua egebát, V íx díes quatuor tráfierát(tot ením erat inter adoptíone&iíugulationé)cum fanus exercitus mutaret omnís:nam fexto díeperierür, qui eit x vii Cal, Februarías,Namillo diediluculo Galba prefentíb;amicís facrificabat ín pa latíoraugur ueró V mbrícius,cumprímüm ín manus hofte accepiffet exta,illisqy anté uifis non perznigmata fed palàám aperteiy díxít,fiena magna turbatíonís periculücp& dolum capiti émmíaere imperatorís,deo propé manu Othone captü tradéte, A ftabat enim Otho pott Galba,€ ijs quz dícebant monftrabanturg ab V mbrícío,attentü fe przftabat,& co loremaliü ex alío propter tímore fubínde mutabat. Interea Onomaftus libertus qui ftabat iuxta, ueníífearchitectos dícít,& eum domí expectare, Erat atit íd fignü teporís,ad quod oportebat Othoneobuía íre milítíbus,Igit cum fe diceret zdíü,quas ueteres emiffer,uelle partes ruituras cíuib.oftendere;abíuit, de(cendensip perdes que Tiberij uocant,gradíe^ bat in forü,ubiftabaticolüna aurea ín quá incífze omnes Italíze uiz finíüt, Hic prímos quí eumacceperüt,acfalutarütímperatore, non plures fuiffeaíuntuigintitribus. Quaretam^ etii non corporís mollitíz atq; aními effoemínatíoni erat obnoxius, fed temerarius potíus in perículisatq; immobilís,extímuit tame, V erü qui aderát, id paffi non funt, fed diftrictis eníibus eius lectícá círcáeuntes tollí iubebát, eo fzpeperifTe fe fübmurmurate, illos& qui lectica ferebátaccelerareímperáte:exaudíebát ením aliquí,hi quídeadmírati magís quàm turbatí,ob audientiüi paucítate, Huic dum íta per forü ferebatur, totíde alij occurrerüt,rur fusgs ter totídem quaterq; adíungebatur;índe couertebantur omnes Cafare appellantes, díftríctosqs enfes praetendentes, V nus ueró ex tribunís milítü quí caftrorü cuftodiíam habebat Martíalíus(utaíunt)ígnarus negocíj,req; ínopínata exterrítus ac metuens, íngredí permifit,cumq íntus foret, obftitit nemo, Nam ígnorantes que gerebantur ex cópofito; ab hís círcundatí qui erant cóofilij eíus confcij,(ínguli bíntue fparfim primü formidine,deindefuafioneeís concedebant, Hoc cüm ín palatium ftatím Galba nuncíatü eft;prafente adhucaugure quí(acra habebatín manibus, etíam hi exterrití funt, deumg; miratí, quí ad res hufuímodi& íncredulíerant,&anímo minime generofo.Et cüm omnis generís turba : foro coflueret, ei lunius ac Lacon& libertíalíqui nudis enfibus proteníís aftíterunc. At €t Pifo egreffus,ípeculatorib,quiaulá cuftodírentíefe adiunxit, Cumgy lllyríca legio caftra haberet ín portícu quz Bapfíaníauocatur, miíTus eft Maríus Celfus bonus certc uir, prz occupádi gratía, Cralba ueró cum procederevellet,necq finerecTuníus, Celfus ueró& La con uehementíus íncítarent, ínueherenturt ín Iunii, rumor uenít quód Otho periffet ín caítrís:paulogy poft uífus Iulius Attícíus, quí ínter fpeculatores haud obfcuros miliítabat, diftricto enfeadueniés;ac ídem clamás hofté Caefarís periffe,actusqg ui per aftantes often Aa 2 Iniifliarium«ureum Suctonigs uocat. [ i y Í ees. ? N D K 2 [ ! T4 c Galbe ntors, Plutarchi dít Galbzenfem cruentatum:qui homíne íntuens, Q uís,ínquit,hoc te iufTite Ille te(pon. dens,Fides& iufiurandá,ínquít,quod prasftiti, Multítudo acclamauít,bene facium effe, plaufítip, Galba ínfcenía lectíca portabat, Ioui facrifícare,tum fefe oftedere ciuibus uoles, Cumg ueniíTetín forü, turbínis ínftar fama occurrít, Othoné potitum exercitu:& ficutí in tanta multitudíne fierí folet,alijs retrocedendü efTe clamantibus,alijs procedendéi,alijs audendá, alijs deficíendá, aclectíca tanqu& ín ftu marís huc illucqy íactata,frequenterqy cedente,apparuerüt equites primá, deinde pedítes grauís armatura,qui per Pauli regíam irruebant,una uoce clamantes, euía príuati bomines cederent, Ac multi quíde currebant nó fuga dií(fipati,fed ín porticus& in confpicuos forílocos, quafi fpectacul& occupantes., Sed ubi Etilíus Sercello imaginem Galba humi proftraffet,pugne ínitíum facientes lei cam faculis undíg ínuaferüt,& quonia Gialbam ijs no cotígiffent, diftrictis illum enfibus adegerunt: quibus neq repugnauít, neg fubftítit quifquam, prater unum uirü, quem ín tothomínd& millib.folum afpexítfol Romanortü dignum imperío, Semproníus ením cen^ turío,quí nullo príuatím beneficio à Galba effet aftectus,fed honeftati legicy opemferens fteticante lectícam,fublatoq; prímü palmíte quo in centuríones uerberibus obnoxíos ani maduertunt,contra eos quí inuadebant,clamabat,& ut Imperatori parceret iubebat,deín dediftrícto enfe urgentibus fediu repugnauít, donecamiffis poplítibus cecidít, At Gal bam declínata lectica círca lacá quem Curtíü uocant cüm euolutaffent, thorace índutum incuríantes percutíebant, Is uero protenfo iugulo, Facite,inquit,fi Romanopopulohoe magis conducit, V ulnerib.multis affectus eft&(ecundüm crura& lacertos: ipfum aüitíu ulauít,ut dicunt plurímí, Camuríus quifpía ex quíntadecíma legione; Terentíü quidam, alij Arcadi tradunt;alij Fabíum Fabulum, quí etíam;utaiunt,caput occultauít, amictucg comprehenfum portabat fecum, quod ob caluitíem teneri uíx poterat, Deinde cim à fo^ cíjs illud occultare prohiberetur,quín íuberetur ut rem fortíter geftam omnibus oftende^ ret,affíxitlancez,& íta quatíens fenís faciem, ac modeflí príncipis pontificísq;& cófulis, curíítans quemadmodü Dacche,fzpe uerfam,& lancea cruore perfufam quatiebat. Otho nemueró capíte portato exclamaffe dicunt, Efthoc nihil ó commilitones, monftrate mi^ hi Pi(onís caput:quod quídem pauló poftallatum eft, V ulneratus ením adolefcens fugie^ D bat,eumq Marcus quídà ínfequutus íugulauit iuxta facellum V eft.lugulatus eft etíam Junius,cofeffus partícipe fe fuíffe coiurationis aduerfum Galbà: clamabat ením fe occidi prater Othonís fententía, Sedenim huius quog;€ Laconís caput detruncatum ad Otho nem portauere,munera petentes, X utaít Archilochus, Septem íacentiü cadauerüi, pedi^ busquaz calcauímus,miílle fumus fimuluírí parícida:fícetiá tunc multi qui bomícíde non eífenthí manus enfesqy cruentos oftendebát,largitionesqy petebát, libellos ad Othonem dantes.Itagy cent poftea ac uígíntí ínuentí funt ex tabellís,quos V ítellíus requifitos om^ nes occidít, V enít etíam Maríus Celfus in caftra, cumqg à multísaccufaretur quód milíti^ bus fua(iffet ad ferendü Gialbe auxilium,& cüm necíà multítudinepoftularetur, Otho:e pugnauít,& tamen aduerfarí no aufus, Non íta cíto ínquít, eum effe occidendd,effe enim quz ex illo príus exquírere oporteat.Itacy íuffit homíne coníectá in uíncula afferuarí,tra^ dídítqg quibus maximé crederet. Contínuó fenatus conuocatus, planéuelut mutati mo» mento homínes effent, uel dijs mutatís conueniffent, Othoni iuramentum praftiterunt, quod ipfe praeftítum non feruarat, Czfarem& Auguftü appellarunt,Cüm adbuc cadaue raobtruncata ínueftibus confularibus íacerentín foro,capíta ueró cüm nullí iam his ufui forent, lunij quídem;filíz quíngentís& duobus millibus nummís redemerüt: at Pifonís, uxoraccepit V eranío exorato. Gialbze auté caput Patrobíj V itellijq; feruís dono dederüt, Quodilliaccipientes ubí multífaríam pulfaffent,& omni cotumelía affecifTent, abiecerüt quó folenteos quos Cafares fupplicio dedunt. Is ueró locus Seftertíum uocatur. V eróm Galbz corpus Othonís permíffu fuftulít Prífcus Eluidius, quod noctu Argius líbertus fepeliuit, Huiufmodi funt qua de Galba ferunt,uíro certé neq; genere,negp díuitíjs,mul^ tis Romanis ínferíore:quín€ díuítijs fimul€ genereomnes fuz tempeftatís homínesan teíuít,fub Cafará quínqyimperijs cum honore€ gloría uixít,adeó ut gloria magis quim uiribus Nerone fuftuleríté medío, Eorum ením quí tunc ín Neronem confpirarüt, alíos quídé nemo eft dignatus imperío,alij feipfos dígnati funt:at Galba& uocatus ad imperii eft,& obtemperauít: ac V índícís audentíae nomen praebens, eíus motum actumultü que defectio dicitur,& uirum ea quídem nacta imperandi gnarum Bellum cíuilefecit.Itag; no fibiaccipere rempub. fedfeípfum potius darereipublicze arbitratus, non indignum iudí^ cauít ijs imperare; quos Tígellínus atqj INymphídius cicures reddidiffent, quenateeis cipio EX | Ó tho. 371 A Scipio Fabríciusq;& Camillus ín illius tempeftatís Romanos imperium gefferít,Poftha» bensautem(enectam adarma uícy laboresq; milítares,merus fuit prifcuscg imperator. Iuníoueró, Laconig& libertis, quibus omnía effentuenalía, talem feipfum praebens, qua» lem Nero ínexplebili auíditatehomínibus fe prabuit;quí imperíum affectaret nemínem, quíueró mortem lugerent,plurímos poft fe reliquit, Otho INCERTO INTERPRETE, £j T IV NIO R Ímperator Otho, cumprimüm illuxiffet, procedens ín 754 Capítolíum facrificium fecit,& agi ad(e iuffum Marium Celfum hila riuultu excepít,eftcy perhumanéalloquutus,atqyuírü hortatus,ut cau |(x oblíuifci mallet, dj dímíílionis vecordarí, Cuí cüm Celfus ned ínge^ | nerofe,neg ftulté reípondiffer,fed dixifiet, hoc crimen& accufatione morum& íntegríratís fuz teftimonium effe, excidifTeením memoría [czwe« 77 S!quodfidum fe Galba praftiterít;cui nullam deberet gratíam: utrun prafentes admírati(unt, laudauítqy exercitus, In fenatu ueró popularíter Otho multa hu^ maneglloquutus,quod ipfe tempus cóful futurus erat,huius partem tríbuítV irgínio Ru fo,& ijsquos Nero Galbáue declaraffet, confulatum omnibus ratum habuit, At illos quí etateautgloría anteírent,facerdotíjs infigniuit, V irísaute fenatoribus qui Neronistem^ poríbus exularant,&€ fubGalba redíerant,reftítuít fingulis pofiefTíones quafcung;nonre demptas comperíffet, V ndeprímíatg; potentíflimí quí príus horruerant,tanquá non uir, fed quxdá aut poenaautabominabilís daemon fubitó rempub. ínuafiffet, lzetíore fpeerga imperium, quodarrideret,affectí funt. Verüm Romanis omnibus níhil íta íucunda fuit, neg ita uírum eis cocilíauítut qua círca T'ígellinü egít,noóanimaduertentibus fu pplícía, ipfo fupplícij metu,quod uelut debítum cíuítas repoícebat,& íimmediícabilibus corporís morbis íam Tigellíni dare. Equídem nefandos& fceleftos cum fcortis& execrabilibus mulíerib,congre(fus,quibus zgré moriens& rapta libido adhuc palpítabat, quand extre mum fupplícium,& multís mortibus zequiparandum boni uírí íudicarét,male tamen plebem habebat, quód poft tales uiros folem afpíceret, quibus propter eum afpíciendifacul^ tas fublatae(Tet, Mifit igitur ad eum Otho in agros SínuefTz( illíc ením degebat Tiigelli^ nus nauigijs paratís ín portu, quó longínquíus fugeret) tentauítq; eum qui míffus fuerat grandi auro,utfe dimitteret, Cuí cüm perfuaderenequíuiffetnibilo tamen mínus ei dona dedit, orans tandiu praftolaretur donec barbam raderet, cultroqy accepto fibi ipfe gulam íncidít,.Per huncaüt modücüm íuftíffimi uoluptate populo Romano Ca far exhibuiffet, ipfe priuatarum memoría ínimícítiarü feneminiinfeftá prabuít, gratificatusq; multitud ni, míníme recufauít ín theatrís Nero prímü falutari, Et cüm quidam Neronís ím agines protulí(fetín propatulum,nó prohibuit, Claudíus aüt Rufus ín Iberia aít allata e(Te diplomata quibus tabellaríos emíttunt, diui Neronís cognomen afcríptü nomini Othonís ha» bentía, At ueró cüm fentiretprímos acpotentíffimoshoc molefte ferre, deftítít, Sed cüm Othonis ímperíü ín huiufmodi ftatu effer,ftipediarij milites difficiles fe pra-ftabat, eumqy necrederet,fed caueretarceretq; uírosab fe claros monebát, fiue propterbeneuolentíá uí ro metuerent,íiue praetextu hoc uterentur ad turbationem& bellum, Cumt ipfe mififfet Críípinum cum feptíma cohorte quafi aliquos ad feacturü,& ille adhuc nocte fe pararet, atqp arma curríbus ímponeret,audaciíTimi omnes clamabát,ueniffe Crífpinà nullobono propofito,fed res nouas fenatü tentare,armaq; cótra Cafaré,nonpro Cafare capere.Quuí fermo cüm ad multos peruení(Tet, concítafTetqy,alij currus occupa rüt,alij repugnátes cen tutíones duosiípfumqg; Crífpíni occíderunt, Omnes ueró ínftrudti, fe c5 inuíce hortantes, adauxilium Cafariferendá Romam aduolarunt. V bipofteadj accepiffent cenare apud Othoné octoginta fenatores, ferebant ad regia, tepus nunc e(Te dicentes, eodé ín loco ínterímere Czcfarís hoftes omnes. Itaqj cíuítas perínde ut cótínuó rapínz futura efTet,ín ma gno erat perículo. At ín regía erant diífcurfíones,& magna difficultas Othonem cepit, Nam cüm pro falute conuíuará terreretur,illis ipfeterrorí erat,eostp aduerfus fe íncertos effe uultu íntuebatur, filentesqp ac perterrítos, cüm quídá etía cum uxoribus ueniffent ad caená, Praefectos igítur mifit quí alloquerentur placarentà milítes, fimulcg conuíuas furgere iufTos,peralías fores emifit, uixcp clàm effugeruntper ftipendíaríos quí íam ín coena culum írrumpebant, quarentesq; quid de Cafarís hoftibus effet. Itaq; cunc ens Otho Aa 3 Pid y€ E—;—— Hecpulcbre Cornc, Tac. Q7 Sucionius, Plutarchi C quidífcumbebatpermultü eos confolatus precatusip,nec lachrymís quídem parcens;uix auertít, Poftridie uero largítioneuiritim nummorü mille ducentor& quinquaginta ufus, uenitín caftra,& multítudíne laudata quód beneuola ín fealacriscy effet,cüm diceret paucos quofdam nó boní gratía eíufmodi curam capere, fuam moderationem, illorumtp con^ ftantíam ín fufpicíonem uocantes,rogauít ut fecum unà folícití effent,& fimul quoq; dili, gentíam adhíberent. Quod cüm omnes laudarent, iuberent&p, Otho captís folís duobus, quos punítos nemo uehementer doleret, abíjt, Flecboní cóiulentes íam alíj credentescy, mírabant mutatíonem:alij quód ís populare fe preftaret,propter bellá neceffaría pro tem poretalem reípub.admíniftrationem effe ducebant. INam certo nuncíabatur,affumpfiffe Vitellium& autorítatem& poteftatem imperatoría,& ueredarij aderant afTidue, qui díce rent femper alíquá acceffione ad íllá fieri, Alij Pannoníos& Dalmatícos Myfiacy exercí tusuná cum ducibus Othone elegiffe nuncíabát, V enerunt etiam tum litera amíca à Mu tíano V efpafianoq;,quorü alter in Syríajalterín Iudaea magnas uíres habebat, Quibus re^ bus elatus Otho, V ítellío fcrip(it,eum mones ut mílítaría faperet, quod fi feciflet,grande fe pecuníam daturi,&€ urbem,ubí uítam uícturus effet& facillima& fucundíí[imam cum quiete,Ille autem díífimulans Othonirefcripf(it placidé prim; mox per eotentionem ma^ ledicé admodum petulanterqy illudentes fibi ínuíce fcribebant, nó tam mendacíter quàm ftulté ac ridiculofe,alter ín alterum qug obijci poffe putarentíngerentes. Nam operofum e(fet dícere,utrum ipforum tangeret luxuría& mollitiaímperitiacg bellandí, tum fuperío rum temporum paupertas& zrís alieni magnítudo obrueret magis. Monftra ueró& uifa permulta cüm narratení,alía quide rumores habebant ambiguos; fed ín Capítolío V icto^ ría manibus,queftabatín curru,habenas dímíflas uíderüt omnes, tanquam eas tenere nó poffet, Et ín Mefopotamía ínfula ftatua C, Czefarís cüm neq; terremotus;ned, uétus fuif? fet,uefpericouerfam effead folis ortum:quod díebus illís aíuntaccidíffe, quibus V efpafia nus íam palàm reipub.auxilíum ferebat. Et quod círca Tyberím fubító accídít, multitudo zrumnofum fignum efTe cenfebat;erat ením anni tempus quo flumina maxímeé crefcunt, fednund is íntumuitadeó príus,nectam laté omnía perdiditatc uaftauit,diffufus atqj di luens urbís partem permulta,& eam maiorem ín modü, ubi uenalem annona uendunt,ut D magnoterrorí multísdíebus effet.Sed ubí nuncíatü eft occupari íam Alpes à Cecinna Va lenteqz,quí pro V ítellío exercítus duceret, Dolabella Roma uír patrítíus ftípendíarijs fu^ fpicione iníecít, quafi nouí quíddam moliret,Itacg illum Otho feu ipfius, feu alius formidí ne ad urbem Aquínád tranfmifit, bene fperare íuffum, Comites ueró magiftratus legens, ín hís ftatuít etíam L, V ítellij fratrem,necaddens aliquid,necab eo quem honorem babe batquícqua adímens. Praterea fe diligentiffimum praftítít cüm círca matrem, tum círca uxorem V ítellij,nedeeo quicdj timerent, Rome autem cuftodem Flauíum Sabínum V.e fpafiani fratrem cóftítuit, fiue hocetíam egerít ob INeronís honore(nam ab illo magiftra^ tum Sabínus accepít,quo eum príuauít Galba) fiueut V efpafiano beneuolentíá fidemqg oftenderet ín Sabino amplificando, Ipfe igit Brixellí, quae urbs Italíze círca Erídanü íacet, relictus: at copíarum duces emífit Maríum Celfum, Suetoníumqg Paulínum, tum etíam Gallum€ Spuríná,claros quídé uíros,fed quí propter militum inobedientía audacíamtg confilijs utí quemadmodà uolebant, rebus ipfis prohiberent, Nam índignü exiftímabant alijs parere milítes, cüm ab ipfis haberet imperíü Imperator, Sed neg res hoftíá ualebant fatis,necerant quí obfequerent ducibus, quínímó ob eandem caufam furore& temeríta^ teomníagerebant,& quoníà perítipugnandi erant,affuetícg laboribus, minime lli fugie^ bantiatht ob ocíum uítamq imbelle molles admodü erant, ut quí ín fpectaculis& celebrí tatibus atqj apud fcenam ddiutiffimé uíxerát, Contumelía ueró oftentatíonetd oftentare fe uolentes míniftería fíimulabát,quo fortíores robuftíoresqy;non inualídiad tolerzndum haberentur. AtSpurína cüm íllos uícogeret, parum defuit quín à uenientibus perdere tur, Nullíautem neq; contumelíz aduerfus eum, nec malediíctioní pepercerunt, prodito^ rem,& exitiofum cofumptorem opportunitatü Czfarís rerum dícentes.Q)uídam etíam ínebríati cüm íam nox effet uenerunt ín tabernaculum petentes uíatícü,cüm dicerentfibi ad Czfarem eundum effe,íllíus accufandí eratía.Sed conuicíü militum quod codem tem poread Placentía factum eft,& rebus conduxít€ Spurinz, Nam V itellíani muros ador tí, Othonis milites qui intrapropugnacula ftarent cachinpantes illudebant,& fcenícos€ armatos faltatores,Pythíorumq;€ Olympíorum fpectatores appellantes,quiq; bellum& mílítíam neq; callerent neg uidiffent,fed ídcírco effent animo elato,quód inermis fenis ca putabícídiffent, Galbam ícilicetíntelligentes, ín certamen autem ac pugna uirorum fot» uunt | | | | O tho. 372 A tíumhaudquad defcenderent,Síc enim his opprobríjs turbati funt.fic exarferunt,ut Spu rínam fupplíciter orarent,ut fe ad omnía pro imperío uteretur, ut quí nullum neq perícu lumeffencneg; laborem detrectaturí,QQ uumq; uehementer murí expugnarent,& machi. namenta permulta adacta effent, Spurine mílites fuperíores fuerüt,& ingétí cede reiedís V ítellianís,urbem tutatí funt illuftrem,& nullaItalícará urbium mínus florentem,Erant praterea Othonis duces& ciuitatibus& príuatís hominib. quàm duces V itellij tolerabí^ liores,ex quibus Cecínna quídé neg; uoce, neg ornatu popularís erat, fed& grauís& di^ ueríus;qui cüm effet corpore magno, Gallicís fubligaculís thecisqy ornatus, figna ducesq; Romanosalloquebat.Etuxorem ad eum tranfmittebat delecti equítes, qua praeclare or^ nata equo uehebatur, Fabíum autem Valentem alterum ducem,neg; hofti rapínze, neg expilationes, corruptibilesqy focíor pecuníz explebant,(ed uífus eft etíam ob id tardíus iter faciens prioripugneno ínterfuiffe, Quidaueró Cecinnam accufant,quíi quonía pro^ peraretante potírí uictoría quàm ille ueníffet,& ín alía mínora incidiffet errata,€ pugna neq tepeftiué neg; generofe cóferuiffet,Et íta negocía propé omnía eíus uítíata funt:nam pofteadà Placentía Cecínnareiectus,aduerfus Cremona egit exercitü,urbem alterà opu lentam&€ magná, Primus quídem Anníus Gallus, quí auxilíum Spurinz ad Placentíam ferebat, ut ín ttínere audíuít Placentínos effe fuperiores, Cremonenfes aut ín perículo, traduxit eó exercíti,€ prope hoftes caftrameratus eft. Deínde czterorü quifcg ducí erat auxilio, Cumqy Cecínna pofuiffet in infidijs intra locos afperos& fylueftrespedites mul^ tos grauís armaturze,mandaffetcy equitibus utprímí excurrerét,& hoftís manum fi confe» rat; paulatím recederent,acretró fugerent, donec eos fubductos ín infidías illexíffent,rem transfugz Celfo nunciarunt, qui hos repulít fortibus equitibus,& perfecutíone cauté utens,íníidíastg círcundans acturbans,8 caftrís grauis armature pedites uocauit, exiftima turqp(i ín tempore ímpetü fecifTent,nemíne ex hoftium numero reliquü fui([e,& omnem Cecínne exercítü equítíbus contritum, Nunc ueró Paulinus feró atcp ocíofe auxilium fe^ rens accufabatur,quód propter religionem functus non effet ducís officío pro homínum opínione, Pluresauté milítes proditionis etíaeum accufabát, exafperabanttg Othonem, factabundé de fe loquentes quafi uíci(Tent: quód uerà uíctoríanon omníno proceffi(Tet, uitio ducibus dabant, Sed Otho nó tanti ijs fidei habebat, quàm uideri uolebat mínus cre dere:ítagy l'itíanum ad exercítü mífit, ac fratrem,& Proculum praefe&tum, quírehabebat uníueríum ímperíü,pretextu autem erat Títíanus.At Celfus& Paulínus fruftra fibi afcie rancconfiliariorum& amícorü nomen,cüm nullam ín rebus gerendís nedpautoritate ha^ berent,neq; poteffate.Erant etíam apud hoftes res ín tumultu,& apud illos maxim quí^ bus Valens preerat,pugnaqy nücíata qua círca ínfidías facta eft;quod ipfi mínus ínterfuif fent,auxiliumcy tuliffent in tanta uirorü fortíü cade, grauiter ferebant:fed ubi uíx perfua^ filet,eosc ut írentexoraffet, caftra mouít,ac fefe Cecínnz coniunxít.Otho aute cüm Be briacum ueniffet ín exercitum(oppidum ením eft Bebríacum prope Cremonam) depu^ gna confultauit, uífumqg eft Proculo atgy Títíano, quoníam& copiz effent alacres,& uí^ Coría recens, dímicandü effe,& non defidendá7 ne ocium uires hebetaret,neq; expectan dum V ítellium ipfum ex Gaallía aduentante, Paulínus ueró aiebat omnía adefTe hoflibus quibus ad pugna ufuri funt,eoscy nullíus rei indigere, Othoní aute uires ex Myfia& Pan» nonía non mínus probatas effe,quàm quz prafentes íam effent,fi fuum ipfetempus expe &aret, necad hoftium opportunítaté bellum gereret. Neg; hebetioribus fe tunc ufurum, quí nuncaudent quando funt paucíores, fi plures ad pugnam comilítones affumpferint, fed magís tum certaturos, Praterea cunctatíonem proípfis efTe, quí rebus omnibus abun dentzat íllís foreut t&pus rer neceffaríari inopia praebeat, qui ín agro hoftili fedent, Haec Paulínidícta Maríus Celfus coprobauít; Anníus ueró Gallus,quí quoniam ex equo cecí diflet curabatur, mínímé aderat, fed ad eum cüm fcripfiffet Otho, cofuluít neproperaret, fed ex Myfia expectaretexercítü,qui íam effet ín ícinere, Hís Otho nequadp eft perfuafus, fed in eorum fententíamíuit,qui fe ad pugnam hortarent, A fferebanturgy alíz plures cau fx, Precipucueró quíipratoríani appellabant, habebant[peculatorü ordínem, cüm per id tempus ueríorem milítíam guftarent,defíiderarentgg Rome ludos uitamgy imbellem& theatralem,contínerí non poterantà pugnandi celerítate,quafí contínuó forent exincure fu acturi hoftes ín rapina, V idetur etíam ipfe Othoinfuerudine& mollítía fuftínuiffe rem incertam,defatígatus curís,non potens,tanquam à przcipití rupe fugiendo,rem fortunae claufis oculís commifi(Ie, Et hoc quídem rhetor Secundus, quí Orhoníab epiftolís erat, narrabat, Erat etíam audíre quoídà qui dícerent, ambobus exercitibus multas effe caufas Aa 4 à 5 C Repugtat Cornel. Tac, lib, 18. Ortitia Cornelius cleganier, D Plutarchi cur ín ídemcóouenirent,& concordia ínter fe facta, ducibus prafentibus comuni confen fu optímá legerent,aut fimulínterim cófidentes,fenatuí concrederétImperatorís electio: nem, Ned ceri abfurdü eft,ubíneuter eorum probaret qui tunc effent Imperatores falu tatí huiufmodi cogítatus milítibus incídiffe,quí& ueré erant Romani,& índuftrij& pru. dentes, períndeatq odíofiffimü effet& grautflimü, quz díu propter Syllam& Marium, deindepropter Cefarem& Pompeíumfacíendo ínuíce patíendoty fefe miferabilíter affi^ ciebant, cíues Romanos eadem nuncperferre, fiaut V itellioad crapulz aut uinofítatis, aut Othoní ad delítíarum luxuríaq; fumptum, imperíum traderent, Hacigítur fufpícantur fenfiífe Celfum,ob ídqg morá raxiffe, quód fpetaretfine pugna& laboribus rem com ofítum írí, eodemd modo Othonem, quoníá metueret pugnam, accelerafTe, Sed Otho rurfus Brixillum redíjtqua ipfa ín re certé errauít,non ob íd folá quód uerecundia,fe pra fentem afpicíentibus mílítibus,& ftudium pugnandi abftulít, uerumetià quoniam robu, ftiffimos ftrenuiffímosq equites& pedites propter feipfum ad corporis cuftodiam abdu cens,uiríá quíddam ueluti corpus;abfcidít ab exercítu, A ccídít aute per illos díes prelium fierícírca Erídanum ínter Cecínná quítranfitum urgeret,& Othonís milites hos inhiben tes oppugnantesq.. Sed poftij nihil efficiebant, facem ín armaímpofuerunt, fulfuris atqg pícísplenam; cumq fpírítus per rranfitum incidens, paratá materíem fubíto ín hoftes ex^ cítauí(fet,hí fumo prím&,deindeclara flàma exorta turbati, in flume exilientes,naues auer terunt, tum hoftibus corpora cum rifu prebuerüit, Germaniuero congreífí círca paruam flumínís ínfulam gladíatoribus Othonís,eos fuperarunt,ac permultos interemerunt.His aute actís,cüm Othonís milites quí Bebríaci erant, excandefcentes ferrentur ín pugnam, eos Proculus ex Bebríaco produxit,& íntra quíinquagefími ftadiit caftrameratus eft, íta imperite ac rídículofe,ut cüm efTet uernum tempus, campí círcumíacentes multa nemo raperennesq fluuíoshaberét,aqux penuría premerent,Poftridie uero cóm uellet aduer^ fus hoftes íter nó mínus ftadiorü centü ingredi, Paulíni milites pafTi no funr,fed exiftima^ runtmanendü effe,nez fe oportereanté defatígari,neq; contínuó ex ítínere pugnandum e(Teaduerfus uíros armatos eoscg acíe inftructos,atg; hoc per quíeié, interea dum ipfitan^ tumítinerís facíunt íumentiís lixisq; íntermixríis, Cum de hís rebus duces interfefe conten derent,eques INumída uenítab Othone,qui literas quibus íubebant ut ne manerent,negj tempus tererent,fed contínuó ín hoftes pergerent,tulít.Itacg inde(oluentes procedebant, Quorum aduentü ubí audijt Cecínna,turbatus eft,confeftimq relictis operibus ac luni ne,uenítín caftra,multíscg íam armatís,& à V alenteaccepto figno, interea temporis dum ordínem legíones forte caperenr,equitü fortiífíimos premíferunt.Incídítautem(qua cau faíncertum eft)opínío ac rumor ín Othonís milítes,qui erantin príma acie conftitudí, V í^ tellij duces ad fe defecífTe;quare cüm prope effent;amícé eos falutabát,comilítones appel lantes. Eamappellatíionem quá non miti anímo, fed íracunde€ cum clamore bellico illí excíperer,(alutantes quidem perterríti funt, reliquos ueró fufpicio proditionis inuafit, Et hocprímü cüm íam effent hoftes ín maníbus,eos turbauit; deíndealij nihil apte, nibil pro ordine faciebát, multumq pugnantes turbabant à iumentís que inter impedimenta uaga^ bantur. Ac locus ipfe foffis foueísqg refertus, ordines ínterrumpebar, Cuz ipfi metuentes círcumeuntesq,,cogebant fparfim acper partes cum hofte manü conferere,Due folumle gíones,altera V ítellij cognomento rapax, Othonis altera auxíliatrix cognominata if ex» pedítum camp patentem effuíz, legítíma quadápugna díu ínterfefeacie pugnaverüt, Erant Othonís uiri robuftíac fortes,fed quí belliac pugnae tum prímum experimentü ca^ perent:at V ítellij multís pralijs affuetí íam fenefcetes deflorefcentesqs, Quare cóm Otho níani ín eos impetü fecífTent,& fugarunt,€ aquílamabítulerunt, pugnatoresqofímul om nes occiderunt.Illi ueró prz uerecundia atqj íra ín eos trruentes,: um legíonís praíccdium Orfídium ínterfecerüt,rum permulta fígna rapuerunt, Gladíatoribus ueró qui pralíandi perítía fiduciagy ualere uíderent, oppofuít Varus Alfenus Batauos.Etfunthi quidem ín^ ter Germanos optímí equites, ínfulam habitantes quam Rhenus circunfluít, Hos autcm illorum pauci fuftínuerunt; at plurímí cüm fub Rhená fugerentíncíduntin cohortes ho» ftíum íllíc pofítas,à quibus círcüuentí, ad unum omnes perierit, Omníü ueró turpifiimé pratoríaní, quíne tantífper quídem hoftes fuftínuerüt dum manum confererent.fed cos etíam quí adhuc erant ínuícti,metu turbatíoneg referferunt,dum illorum exemplo fugíe bant.Quínetía multi Othoníani quí hoftes uícerant quibus cum pugnabát, fuperatí funt, dilapfizg per hoftesíam uictores ín caftra, E ducibus uero neg; Proculuspec Paulinus fi^ mulíngredíaufifunt, fed formidine mílitum auertuntur, qui calamitate omnem ín duces uerterent, A uerterent, Annius uéeró Gallus recepítin urbe íllos, cofolatus eft quí ex ea pugna colle^ Gifuntperindeatg; qualiter utríngy pugnátá fit,& multís partíbus fuerintipfifuüperio^ res hoftibus. At Maríus Celfus conuocatis magiftratibus,íuffit de republíca confultarent, quad ín huíu(modí cladeac tanta cíuid czde,ne ipfe Otho, fi quidem uír bonus fit,debeat iamtentare fortunà,, cüm& Cato&€ Scipio quoníam Cacfarí poft uíctoríam Phatfalicam cedere noluiffent, accufentur, quód multos fortesq; uíros ín Libya confum pferínr nulla neceffitate,quand pro Romanalíbertate certarent, Nam cüm ín caterís fefe fortuna com Fortuna id hi munem omnibus prabeart,íd unum certé non aufert, ínomnem euentum behe confultan bominibu non di,aduerfís etíam ín rebus facultate hominibus relinquens, Hac dícens prztoríanos per^ éeriquodbefuafit, V bíautem tentatos milites animaduerterüt à pace noniabhorrere, T ítía nuscpíube-"fueritcon[ulretlegatos pro concordia míttí, Celfo Gallog; uium eft profícifci,acrem Cecínnz& Va fum. lentí cómunícare,lIpfis uero profici(centibus,centuríones obuíam faái Íunt,qui dícerent morumíam exercítum Bebríacum petere,feautern à ducibus miffos pro cocordía, Quod Celfus cüm laudatfechortatus e(t fecü retró ut iter arriperent, Cecinne occurrentes;Cuüm propéíam elfent;perículo Celfus obíectus eft: nam quíantéfuerant infidás uictí equites, priores agebant,ltaq; utadueníenté Celfum intuici funt,contínuó ín eum fublato clamo. reírruetunt;lhiís centuríones fefe obtjciunt,eos arcentes:cuméy caterí ínfidis prefectí cla marenthomíníparcendá effe, obremperantes Cecínnae milítes atq infequentes.petulan tíam equiítü ftatim amouerunt;Celfum ueró benígné excípientes,fimul cum tjs Bebríaca funt profecti.Sed interea temporís Titianus poenitentia ductus quód legatos mifíffet,au. dentíífimosQ mílítes,rarfus ia muros aícenditatgp alíos ad auxilium eft hortatus; A f ubí Cecínna cum equo accurriffet, ac dextram fuftuli iet, nemo; aduerfaretur, fed alij à muris milítes falutarent,alij portas a perírent,egreffi funt,neceffaríjstg cogre(Ti, Neminiinia ria eft íllata,(ed benígné fe& perhumané ex cipíebant,omnesgipro V ítellío funt furatí,fi^ miulqy coníungebantur.Ita eíTe puenatá plures eorumnarrant qui interfuerunt,& ne ipfi quídem líquido noffe fatentes figillatím omaía; propter ínobedientíá confufionem gipue gnantium. Miíhíautem poftea íter facieni percampumillum, Meftrius Florus uir confu larís oftendens ex ijs adolefceatibus qui cunc non exanímií féntentía,(ed pro neceffítate B cum Othonefuiffen,unum admodi fenem, narrauítiam cüm poft pugni adueniffet Gi díffe cadauerum tumulum huiufmodi, ut füummí ufcgad hoftes pertingerét,& caufam aít cüm quazíiífet, nec fe inueni(Te, necab alio accepiile, Interíre enim in bellis ciuílibus cum uertunturín fugam plures credendà eff, cüm utuus ca patur nemo, quoniá capti ufui effe | nequeantlllaueró cumülatío& cógeftio haud Gcile reputaripoteft, Atobícurus prími, | utfíerifolecín huiufmodirebus, apud Othoriérumor íncrebuít: fed ubi quidà etiam uul| neratiueneruntexpugna nuncíj,amícos quide minus quifpíam fic miratus,quí non fine» rent credere,fed potíus ad audendum hortarentur: mílitum uero dolor idem omnem fu» | perauít,quíppe quí negqg abíerínt,neg tranfiuerintad hoftes: nemo uifus eft ulla príuata fi | ducíanit,(idefperarettmperator,fedomnes equaliter ueneruntad fores,imperatoremáy egrefliuocabantitrophaa fiebant cum clamore,fupplicibus manibus orabant,fternebant humi,lachrymabanrne ipfos defereret, nehoftibus prodei et,precabantur, fed ipfis pro fe potíus uteretur,quandíu& anímís& corporibus fpirarent, Hazcfimul omnes fupplícíter rogabant, V nusautem ex ob(curíoribus ubi fuftulifTer enfem, dixiffeitp, Scito Ca far fie | omneseflepro te ínftructos, feipfum iugulauit, Arhorum nihil Othonem fregit.fed clara. Otboniscori: attp conftantifaciecírcunquag; agens oculos, Hunc aít,0 cOmilitones,diemillo duco bea.[lantia. | | tíorem,quo me prímü feciftis Imperatorem, cm üc s talesíntueor,& talibus fum dignus exíftímatus, At nolite eo mepríuare quod maíus eft;pulchré mori protantís talibuscg ciui bus, Sí Romanorá fum dignus imperio, nequaqua mez mihi anima pro patría parcendü eft, Scio uíctoríam effe hoftíbus nec firma ualidam, Annuncíant noftras c Myfia uires non multorü díerum íter ab efTe. quandoquidem in Adríam íam defcendunt, A fía& Syría€ Aegyptus,& qui aduerfum ludxos bellà éxercttus gerunr,nobiícá funt, fenau & hoftium filj atqjuxores penes nos(unt. Sed nea: iduerfus Annibalem, né; aduerfus Pyrrhum,neq aduerfus Cimbros bellum eít pro Italiz, fed cüàm Romanís bell gérentes, ambo patríam& uíncentes& uicti iniuria afficímus. Nam uictoris bon&, patría malum eft.Fídemiq feci fepe,fortíus mori me pofe,quàm imperare, Haud ením uídeo,cur tanto emoluméto Romanís futurus fim, ubi uicero. quanto fi meipt cordía,& ne rurfus talem diem uideat ltalía, V bí hxc diff IX T^ um dedero propace& con eruííIet,& eos quí accínoeré | hortaríi nitebantur refellíffetamicisis Gcfenatoribus qui aderantabire iuff:s,ad eos ucrd Aa 5 rm mm e ppm aii i E CRRNY zd* UON, a T otedaMen cae Plutarchi C quíaberant,ac etíá ad cíuitates miffis literis,ut cadauera honorifice fecureq tolleret, accer (itum fratrís filium Cocceiü adhuc adolefcente bonoanimo effe iubet,& nihil V ítellíum metuere;tum ut matrem& domum& uxore, ip fetanquá propríos curans tueretur, Nam idcirco uolentem nó adoptauí(Te,fed diíftuliffequó meminífTet à Cafare adoptatum fe, ut (iuíciffet, unà fecum imperaret;(ín uictus effet, ne ipfe anté períret, Illud autem,ínquit,à filiad poftremü tíbi pracípto,ut nec omninoobliíuiícarís, necadmodü meminerís, quod Cafarem patruum habuerís,Pofthaecautem paulo tumultáü clam oremcqy ad fores audiuit, Milites enim fenatoríbus quiabíbant mínitabantur quódabícederent,lmperatorem defe rentes,necem ní manerent minatí, Rurfus igitur metuens illis uirísyuenítín confpectum, & ubi uí(us eft àmilítibus, non precibus ac manfuetudine, fed afperitate& ira, ut quíad tumultum maxímé refpiceret,effecít ut abirent:cefTere hí quídem perterríti, Cum íam ef^ fetuefpera,(íricg teneretur, paululum aqua bibit,& cüm duos haberet enfes, díu utríufgs aciem pertentauít,reddítoqy altero,alterum ín ulnas accepít,atq; domefticos uocauit, eísdg benígné pecunías(uas diftríbuithuíc plures,illí paucíores,non tanquam dealíenís prodí gus, fed id pro dignitateatq moderaté dílígéter obferuans, V bí uero hosab fe dímiliffet, íam quod reliquü erat noctis quiefcebat, fed íta ut cubicularij fentírent eum grauiter dor^ mire. Maneautem uocato liberto quo utebatur contubern aliímperauítut quíd fenatores agerentdifcerec Et cüm accepiífet factum effe ijs quíabierant,ut cuíque opus fuerat, Va» de ígitur,ínquit, tu,ac teipfum oftendemilítbus,(ínon uís maleab íipfís ínterímí, tanqua miht mortís adiutor, Homíne autem egreífo, poftquá enfem ambabus manibus erectum conftítuiffet,fuperíncumbens, non longíus quàm fit gemírus unus dolorem fenfit,eíus fi gnificatione hís qui forís erant dans, V lulatugpà feruís fublato,uniuerfum contínuó exer cítumatq; urbem fletus ínuafít, Et milites cum clamore ac planctu ad fores irruerunt, fe^ ipfos miterantes ac increpantes,quód mínus obferuaflent imperatorem, prohibuiffentgg nepro ipfis moreretur. Ex hís qui tumaderant ad hofté nemo defecit, quan dp non procul abeffet:quín ornato corpore atqj parato rogo,eum in armís extulerüt.Certatim fubierunt portaueruntq fererrum cupidi: alij ueró uulnus cadauerís procídentes ofculabantur,alíj manus tangebant,alíj adorabant emínus. Aliqui etía funalibus abiectis in rogü feípfos íu^ D gulabant, qui tamen nihil egregíj beneficij nec quicigà mortuo accepiffent, negp grauíus quícquamà uíctore metuebant, Seduidetur nemini unquam neq; tyrannoneg regí adeó immanís imperandi cupídítas ingeníta fuiffe,quanta illíab Othoneregi: Othonem Impe: ratorem ferte defiderarunt,quos ne mortui quidem defideríum reliquit, fed in odíumV í tellj immediícabile perdurauit, Sedhacíuo tempore dicentur. Cüm ueró Othonís reli uías humaffent,neq; operis magnítudíne,negy ílluftri infc riptione,fepulchrum ínuídio^ fum reddiderunt, Ego Brixellí cum effem, uídi monumentum paruum,& ínícriptionem huiu(modí, w. o T B o0 N15, Díemaütobijt Otho cim uixiffecannos feptém& tríginta, impera(fecg menfes tres: atqj reliquít nec deteríores,necy pauciores,quí mortem lauda: rent,quàm quí uítam uítuperarent, Nam cum uíxíffet nihilo modeftíus INerone,mortuus eft generofius longe, Atmilítes cum iuberet Pollio alter ex prafectis,ut contínuó inV ítel lij uerba furarent, difficiles fe praftabant, Et cim didiciffent fenatores quofdam etíam adeffe,alíos dímíferunt, V írgínío autem Rufo negocíü faceffebant, unà cum armís ad xdes eius uenientes, íubentes hortantesqy, autímperaret,aut íret pro fe legatus, Atís eorü quí ui&i effent,imperiá fu(cípere,furiofi effe ínfaníq; ducebat, quod anteuictoríam noluiflet. Legatus autem íre ad Germanos,à quo illí multam uím pafliíínuíti uidebantur, cüm tíme ret,clàm per alías fores€ medío fe fubduxit. Quodubi mílítes didicerunt, iureiurando fu^ fcepto,ueníam affequuti,fe Cecínnae addíderunt, HAEC SVNT VIRORVM ILLVSTRIVM HACTENVS VITAE EX Plutarcho,ín latínum à díuerfis traducte.Sequuntur híncaliz quadam illuftrium& ipfe uirorum,fed exalíjs autoribus deprompta, quas idcírco feorfím duximus im^ primendas,quódPlutarchí non fint,Homerí,qua altertus eft inftí^ tutí,excepta:quas non uoluímus omíttere tamen,quod & eleganter fcripta fint,& ab alijs hate nus hucaícitz, HOME AE Ae. anni D Homerus. 374. Á INTERPRETRUGVARINO:.YERONENIL SED OMISSIS que ad Grammaticam potius quàm ad bifloriam fbeclant. FEM vPERVACVYY M fortaffe quibufdam uideatur ín querendis Home jd riparentibus ac patría nímís effe occupatum, quandoquidem necipfe fua ícríbere dignum efTe iudícauit,fed ea modeftia ufus eft,utnenomi, jM nis quídem fuí qua fuerit orígo memínerit, Quoníam ueró ad ínftítu47 tionem eorum qui erudiri incipiunt utile eft pluríma experiri, aggre» Í diemur quzcunq deíllo ueteres fcrípta relíquerunt, recenfere. Ephous we" rusigitur Cumzusín líbro quem de patríjs rebus infcripfít, Homer& concíue fuum fuiffe uolens oftendere, fcribit Atellem,IMxona, Diumg fratres Cumzos fuííle. Horum Díum cüm zre alieno premeretur immíetaffeín Afcram Boeotíae uícum; cumó illíc Pycímeden duxiffet uxorem,exílla fufcepifTe dícít Hefiodum cüm ín patría diem fuum obíjffet, filià nomine Critheída, fratrís Maonís tutelz relíquif^ fe.Huncaüt cüm puellam uitíaffet grauídamáy fecifTet, atqj ob íd facii uereretur infamia, Phemio eam Smyrnzo Grammatícz praceptoríín matrímonià collocaffe.Illam ueró no multo poftadlauacra qua prope Meletem fluuíum erant profícifcente, Homerum íuxta Honteri origo; fluuíum peperiíTejatcg ob íd ínfante Melefizenem appellatü,quípoftea czcus factus, Ho» Quaere Homncmerinomen acceperít, Cumzínang& Iones oculís captos Homeros appellant,quódho rwc Mdefimeris,id eft.ítíneris ducibus egeant, Hzc quidem Ephorus, Ariftoteles autem ín tertío de gea dictu. poética libro dícít,in Io infula,quo tempore Neleus Codri fílius colonia in oníam deduxít;puellà quandam índigenaà deo,qui Mufara confuetudineutebatur, fuiffe cópreíTam: que cüm grauída facta effet,infamia uerita,ín locum abijtquí Aegína dicebatur:ibíalatro nibus capta,ac Smyrnam,quaz tunc Lydorum tenebatur imperío;abducta, Maont L ydo» | rum regiamíco ab eís dono data eft.Tlle uero puelle uenuftate captus,eam duxít uxorem; | quzcumpoftea iuxta Meletem forte fpatíaretur, partus fubitis occupata doloribus, Homerum apud flumen eníxa eft:quem fufcipiens Mon profuo educauít, Mater autem fla tíimpoft partumà uíta difceffit, Cüm ueró aliquotannís poft Mon quoque ipfe uita fun. | B ctuselfet, Lyditpab A eolíjs bello prefTí Smyrnamdeferere ftatuiffent, príncipes cíuítatis | per praconem edíxerunt,ut quícung ipfos fequi uellet,urbe egrederetur,tuncHomerus etíam tum adolefcentulus, fe quocp àuseap, hoc eft,fequi uelle dixit: eat de caufa fuít Ho» merus pro Melefigene nuncupatus, Poftea cüm íam xtate prouectus magnam apudom. nes effet poétícae facultatis gloríam confequutus, Apollinís confuluit oraculum quibus parentibus, X quapatríaortus effet,atq; hocrefponfum dicitur accepíffe; Infula Ios matrem,nato factura fepulchrum Progenuítíuuenütuueró enígma caueto. Fert& aliud huíufmodihabuiffe refpofum: Felíxatg mífer,fortemá adutrang create, offe cupis patríz nomen Homere tux? Infula nonlongé Creta Mínois ab ampla Dat matrem,nand eft patría nulla patrí, Atropos hic dulcis tibi frangetftamína uítae, Cum íuuenum nodos foluere non poteris, Ipfa duas uítz fortes tíbífata dederunt, | Hacobícura quidem,par erítilla deis, Immortalís erís uíuus moríensqy,magíscp Poft mortem nomen uiuet ín orbe tuum, Longotempore poft, Thebas ad Saturnalía,qui ludí apud Thebanos muficí erant, profe» Cus eft,índe ín Ion infula nauígauítsquó cüm peruení(Tetac forté faxo quoderatin líttore infedí(let,pífcatoreslíttoribus tum forte appulfosrogauítnum quíd haberet:ílliuero diffi cili enígmaterefponderunt, fe quzcunq cepíffent relíquiffe, qua uerc non bere:fignificabat uidelicet, cum pífcía nihil capere potuíffent,fefe cum hocanígma interpretarinon potuíffet, íngentí dolore confectus migranít é uíta,ho^ Obitu, Heroum cecínít qui bene gefta ducum, Sunt quí Homerü Colophoníü fuiffe conantur oftendere, atq; hoc maxíméargumento Plurarhci C nítuntur,quàd ín eius ftatua bocelegíacum carmen reperiatur: Nate Melete decus Graíorumac Íplendor Homere, Nobilitas patríam quí Colophona tuam, Diuínagemínas genuifti mente puellas, Semiídeüm fcribens inclyta gefta uírüm, Altera multíuagi reditum cantauít V lyffis, Alteragraiugenas Dardaníoscy duces. Operaprecíum eft& Antipatri epigram: matum fcríptoris non infuaueín Homerum epigramma referre, Eft autem huiufmodi; Dícerís à multís Colophonís alumnus FIomere, Hicte Smyrnzum credít,at lle Chíum, uín& lon quídam,quídam Salamína fupetbam, "Theffalíam multí te genuiffe ferunt. Sunt& quimemorentalijs te fedibus ortum. Sic uaris natus crederís e(Telocís. Dicere filiceat mihi Phoebí oracula,coelum Certétíbi patría eft, Calliopea parens. Natumueró Homerübelli Troiani tempore, eiufdemq fpectatoré fuiffe quídam fcríbunt: alij cent& annís poft, alij cent quinquagin^ ta tradíderüt, Scríp(it poémata duo,llíada& Odyffeam, Errantautem quí Bapayopvopatylow Margitéq ab illo exercítationis gratía aiunt fuí(ie copofitas, Effe uerófecundü Homerü 'Troíanibelliorígíne quidam dicunt Alexandtí de tríum dearü,Iunonís, Míneruz, V ene rísq) forma iudícid, Dicere nang poétáaítit, Alexandrá íllas cüm ad eum ueniflent,ín con tentíone índuxíífe,cüm V enere,qua blando eum fed perniciofo íllexeratlenocínío, pul chríoré íudicaffet, V erumenimueró no e(t confentaneti, deos abhomine fuifTe iudícatos, ned; hocab Homero dealíjs dijs afferí£, quare merító illor& opinio tancj nullíus autoríta^ tis reijcit.Probabilius igitur fuerít dicere, quemadmodà Alexander Priami regis filius ui^ fende Gracie, uaríosqy Giraecorái mores percipiendi defiderio flagrans Spartà nauigauít, attp illicab Helena Menelaí uxore,cüm marítus abeífet, honoríficentí(Timé acceptus ho^ fpitío, muliere blandítijs pollícítationibusqy illexitutfecü dífcederet; quibus feducta mu p líer,eum fequuta eft, Ita nauigantes ad ínfuláà nomíne Cranaén appulerüt,atcg ibí prímá Helene Alexander cóíunctus eít,Indeaüt foluentes per Sídona& Phoenice,lliá peruene re. Menelaus ueró€ Agaménon cumprímü facti funt de iniuria certíores, exercitiiin Au lide Boeotiz cíuítate cogregarunt, Ibi cüm omnes aufpicatiffímo rerü agendarü ínitío reí díuinz intenti efTent,ecce draco propínquáarborem ín qua forte paffer nidificarat,afcendens,octo pullos matremq infuper interemit; quo(igno portendebat, Grecos nout apud Ilíáannos dímícaturos,decímo tandé urbé ipfam funditus euerfuros,Igítur peractís facrí fícijs, Aulidefoluetes ad Troíam peruenerüt, V bí cüm prímo cogrefTu Protefilaus ínter» fectus eíTet, Menelaü& V lyffem ad repetendà Helená legatos Ilium míferunt, Cüm ueró 'roíaní Helená reddere recuf: affent,rurfus Gracibellí gerendi íniere confilía,atcg exerci tus partead urbís obfidione relí&a,reliqui Achilleduce ad uaftádas uícínas urbes aggref^ (i funt,eo cófilio,ut Troianos finitimis focijs(políarét, Cüm ueró populabundiomnía di^ riperétatq uaftaret,ínter ceteras urbes unà forté Chryfam nomíne acceperunt,ex qua ca^ ptíuá Chryfeida, Chryfe,quí erat facerdosApollínis,filia,A gamenoni dono dedere, Chry fes auté redíimendz filiae caufa ad exercitá uenít,atggab Agamemnone cotumelíoferepul fus, Apollíni fupplicauít, ut fpreti numinis ulcifceref íniurías; ítagg magna peftilentía ab Apollíneín caftra Grzcorü immiffa, Achilles de reddenda facerdotí Chryfeide cociona^ tus eft. Quare Agamemnon Achilli uehementer íratus,Bryfeída illi ucundé& militie pra mium abítulít. Qua rem Achílles grauíter ferens,matré Thetím orauít,utà loue Troíanís cotra Grecosauxilià imploraret.Quod cüm Thetis feciíTet;íamqg Troiani aliquot pralijs fuperiores Graecis ínfultarent, Patroclus INeftorís hortatuarmaab Achille tantífper dum "T roíanosà nauib.repelleret,poftulauít:quibus impetratis, fortíterac generofe pugnans, demü ab Hectore peremptus eft. Huíus morte fummo dolore affectus Achilles,& cum A gaménone redíjt in gratía,& armaà V ulcanofabrícata accipiés,alíos Troianorü djplu^ rimos,ac deníq; ipfumEH ectoré interemít, Híc cüm rer& omníü ac totíus belli fit ordo, Ho merus taméánonoanno poematis fuí fumpfitexordiü:quoníà que ante Achillis írà gefta fuerát,tenuía fatís,ac parü fibi memoratu digna uidebant, Troiani em Achille tímentes fe íntra muros cótínuerát,ac nundaufi erant c Cirecis aperto marte cotendere.S ed poftea íratus Achilles à certamine deftitit,aaudetes ín campü prodíerüt, Tác equatís belli uiribus, pluríma Homerus. 375 | A plurímaínterheroasprzclarafacínora patrata funt, Homerum poétam tempore quídem purimís,uírtute autem acfacultate omníbus fuperíore merító príma legímus,maxímü ex €o& ad dicendi copia,& ad fententíarü grauitate,& ad plurímarü rerü cognitione, praífí^ dium habíturí, Dícemus aut de íllíus poefi,fi prius aliqua de ipfo poéta ín medíü atruleri mus,Homerü igitur Píndarustum Chium, tum Smyrnzü fuiíTeaít; Símonides Chíum, Antímachus ac Nícander Colophoní: Ariftoteles aute letem, Ephorus ueró híftorícus Cumzum: quídam etíam Salamíníü, quídam Argíuü fuifTe dixerunt, Ariftarchus autem ac Dionyfius Thrax Athenienfem putarüt, Filíus ueró à quibufdam Mzonís& Críbhei^ dis,abalíquíbus Meletis fluminis exiftimatus eft, Atgy ut de genereac patría,íta& detem poribus quibus fuerít, dubitat, Aríftarchus ením eo dícit Homerütemporefloruifleqvo ín loníá colonía deducta eft, poft Heraclídarü uidelícet defcenfum annis fexaginta, cim ante Heraclídarügefta annís octoginta bell Troíanü fuiffet, Crates uerbante H eraclída rum defcenfum Fiomerüfuiffe confirmat:quod fi íta eft, non integri octogíntaanni ínter Troíanibellitepora& Homerigenefim reperíent interfuiffe, V erá plures in hancfenten tíam coóueniunt, Homerü annís centü poft bellumTroíanü natum,non multüante Olym pía,à quibus Olympíadarü anni numerantur.Suntauté illius poemata duo,liías& Odyt2 fea,ambo nóab ipfo poéta, fed ab Ariftarcho grammatíco ín numeri uerfuum diuí(a atq? diftíncta,Ilías quidem gefta Grecorum& barbarorum propter Elelene raptum,fed prz» cipué Achillis praeclara ín eo bello facínora contínet. Odyffea uero, Y lyffis ex Trofano bello ín patríam redít&, quot illelabores errando pertulerit, atcy utreueríus ultus fuerit inimicos,oftendit Ex quo apparet,fapientiffimá poctam ín Ilíade quide corporis uires, fry Odyffeauero animí uirtutes exequutii, Sí nó folum uirtutes fed etíà uítia, dolores quoq, lztitías,tímores, atcg cupidítates homiínü defcribit, iníquü tamen eftaccufare poétà quod non bonos tantüm;uerumetíam malos mores exprefferít.Siquidem fine utrifqg non fiunt preclara facínora,& lícet femper asdítorib,é multís ac uaríjs eligere meliora, Finxitetiana Homerus deos utíhomín& confuetudineatq; colloquíjs, nó modó ut eiufmodi figmenta & delectarent€ admiratione relinquerent, uerumetíá ut per hoc deos rerum humanaríz curam habere declarare, V niuería deníqy apud eum geftorü expofiítío& admirabilis&c B fabulofa contexítur,ut poffit fedulos reddere;ateg obftupefactos tenere lectores,utq; ma^ gnifíca atqj fublími oratione reddatur illuftrís, Ex quo interdum uídetur poétaquadagm praterreiuetitatem fcrípfi(fe: non enim femper probabilía perfequutus eft, fed perfape effinxítres mírandas atq; fublimes.C)uapropter non modó res,fed etiam uerba& extuiít, & à communi confuetudíne tranftulít, Quód autem noua quadam& admíranda,& quz non facile ín confuetudíné ueniunt femperadducat,nemo nemedíocríter quídem doctus ignorat.Qouinetíam(i quís ín his fabulofis narratíonibus diligenter fingula quae dicuniur attenderíc, poétam hunc omníhumanitate atcp doctrína imbutum fuiffe reperiet, íntelli^ getqy pluríma illum tanquam femína& oratíonís& actíonti uaríarum pofterís non folum poétís,uerumetíam oratoribus, híftorícís,atq; phílofophis relíqui(fe, Euagoras GVARINO VERONENSI INTERPRETE, ES TES v Muiderem,ó Nícocles, tenófolüm rerum pulchrítudíne atip copía, &z$ uerumetíam chorís& mufica gymnícísq; certaminibus, necnon equo rum tríremíumt curfibus funus paternum honorantem, nihil quod j ad hufufmodirerum fplendorem pertíneretrelínquentem, putaui fo^ | reut Euagoras(fi quis fenfus de hís qux ín uíta fiunt mortuís ineft) li^ NO benter€ hzcacciperet,eauderetqy afpiciens tuam ergafe curam ac ma — S! gníficentíam: fed multó maiorem gratíam quám relíquís omnibus ha^ beret,fi quis ipfius praeclara facinora atcp perícula dígne narrarepoffet, Etenim uíros ma^ gnanímos honoríscy cupídosnon folüm pro rebus bene geftís laudariuelle, uerumetíam prouíta honeftam mortem optare reperiemus,maíuscy ftudium de fua gloría quàr de ui^ ta habere, deníg; omni cura atq; diligentía eníti,ut ímmortalé fuí memoría derelinquant, Magniergo fumptus nihil tale efficere poffunt,fed opes duntaxatatq diuítías oftentant, Eorum ueró qui ín mufica alijs(g certamínibus fe exercent, hí quídem fuas uires, alij ueró fuas artes demonítrantes,feipfos gloríofiores conftituunt, Oratio uero fi eleganter& or^ natéillíus res geftas narrauerít,femper memorabilem Euagora ututé apud omnes snor P d: CU MM DOE... d c Przclara fácino ra cur celebranda. In inuidia quid incommodi. D Genus diuinum. Malores. Ifocratis tales efficiet, Coueníebat ítaqy utalij uiros,fi quí preftantes acboní fua tempeftate exiíti fent prclarís laudibus extollerét,quó uídelicet& hí quíaliorü facia ornarepoffunt, cum nó apud ígnaros uerba facturi fint, eos quos honeftare uolüt, ueris laudibus perfequant, & iuniores ardentíorí ftudio affíciant ad uírtute, quü,quibus fe meliores praftiterinthís amplíores laudes(e coífequuturos fciát, Nunc aüt quís nólanguefcatfegniorq ad uírtuté nó reddat, cüm eos quí tempore Troíanibelliatgy antea fuere, celebratos carmínib,& lau dibus,decantatost tragcedijs anímaduertít,feípfum aüt profpicíat,etía fíillos omnes pro bitate€ uírtute uínceret,nundj tamen fimiles laudes affequuturücSed horü profectó cau (a eft ínuidía,cuí(olà hocboníadeft,quód maxímtü malá ínuídis afferre folet, Quidà enim fic deprauatinatura funt,ut libentius eorü quos ignorant an unquá fuerint, dj eorumqui^ bus plurímís beneficiis aftricti funt,laudes audire uelínt. Non tamen hís quí íta male fen, tíuntínferuíre cordatos decet, fed hos quíde negligere, alíos ueró ut laudes eorü audiant, dequib.dícere iuftü eft,affuefacere debemus,prefertím cuim& artibus,omnibusq; alijsre bus íncreméta allata uídeamus,nó per eos quí acquiefcüt his qug ab alíjs ínftítuta funt, fed pereos quí& parua dirigere,& non bene inftituta mutareaudent. Nec ignoro difficile fa &ueffequod mefacturü recepi,cuiufpía uírtutes foluta oratione laudare. Cuíus reí maxi mumfigná,quód bíqui philofophie opera dant,de multis uaríjsqy rebus dícereaudent,de talibusauté nullus undj ipfor& agereffus eft dicere.In quo ipfis dandá uenia cenfeo.INam poétis multa dantur,quibus fuü ornarecarmen poffunt, Hís ením& deorü cum homini, bus congteífus,tum dííceptatíones& certamína quibus cum uoluntfingere licet:& cüm hzcnarrareuoluerínt,no eadem uerborülege qua oratores,aftringunt.ltag; non folü uer bis ufitatís,uerumetiá nouís,tráslatís& peregrinís,& omnídenícg dicendí genere fuà poé fím ornare poffunt, Oratoribus aütnihil tale cocedítur,fed ijs& uerbis ufítatis,& fenten^ tíjs nonnífiadrespertínentibus,ftríctíori quada lege utendá. Adhecilli quide omnia nu^ merís& metrís Ícribunt,hís ueró nibil rale coceffum eft;que tanta gratíá habent,ut quam^ uís nec uerba idonea,nec graues fententíe fínt, menfuratamé quadà& numerorti concín nítateauditores demulceant, Quanta aüt horum fit uis, illinc facile perfpici poteft. INam fi quís eorá poématü que probatiffima habentur, uerba quídé&€ fententías relinquat,men furáaütdííToluatmultó profecto opinione quá nunc dehís habemus,inferíora uidebunt. V erüenímuero quamuíspoefis hoc tantí praftet,haud tamen à fcribendo defifteredebe^ mus,fed tentandá eft,(i foluta oratione uiros probos acpraclaros merítís laudibus hone» ftareualeamus,níhil deteríus ijs quí carminib.aut numerís eos laudat, Prímü ergo de ínge níonaturaqg Euagore,quibusi maioribus ortus fit, etfí multís notü arbítror,aliorü gratía dícendá uidet, ut omnes fcirepoflint, d magnis& praeclaris exemplís maíorü relictis,ni^ hilo inferíorefe preftiterít.Semideos ergo generofiffimos,quíàlouegenus ducüt,effe,om nes uno ore cófentíat, Hos aüt ipfos fi ínter fe coferreuoluerímus,nemo eft qui Aeacidas cxterís preferre dubítet,In alijs generib.hos quide uirtute preftàtes atcp ínfignes,alíos ue ro obícuros ínferíoresqpreperíemus;atomnesquiA eaco ortí funt,clariífimifuerefuo tem pore. Aeacus aüt quí loue fatus eft,à quo Teucrídarü genus ínítíü fumpfit, tam caterís uít tute praftitit,ut quá maxima ficcitateín Girzcía plurimi hominü corrumperetur,nullüd malo huíc auxili& ínuenírent,poftig magnítudo calamítatís excreuít, eum cíuitatti princi pesadierínt,rogantes ut tantü malü tantamq; peftem ab eis propulfaret.Sperabát em pro^ pter ipfiusgenerofitate atqg eximíà pietatem, dcelerríméà dijs prafentíümalorü liberatio nem ínuenire, Nec ea fpes uíros fefellit,fed uotí copotes factí,ín Aegina,ubi uotü ille pre^ cesq; fecerat,cómune omnibus Grazcís facrü zedificauere, Atqp per id téporís donec inter homines fuít,fumma cum gloría uítáduxit: poftij ueró mígrauit€ uíta, cim apud Pluto^ nem Proferpinamqg maximos honores affequutus effet, ad íudicadas anímas eis afTediffe fertur.Iftíus a&t Telamon& Peleus filij fuere, quorüalter cum Hercule cótra Laomedon tem milítás, propter fua egregía facínora ingentib.praemíjs donatus eft. Peleus cm in pu na cotra Centauros ftrenué dímicaffet, multísty alijs bellis atgp periculis probatus eflet, "T hetida Nerei filia immortale, quamuis ipfe mortalís,uxore meruit,atqg ex omnibus qug antéfuere,folà in iftis nuptijs Hymenaü deos cantaffe ferüt, Inde Aíax, Teucerq; à Tela^ mone, Achílles ueró à Peleo orti funt, quí maxímü ac manifeftíffímü argumentü fuarum uírtutü dedere. Non enim folá in fuís cíuítatibus locísqg quibus habitabat primi fuere, fed cüm Grzcícontra Troíanos expedítíonem fecífTent, multiq; utríng) coactí effent, nemo deníg, uír clarus quí hís no adefletperículís, inueniri poffet, omnibus Achilles longé pre^ flitit, Aiax uero poft illum facilé omnes fuperauít. INec Teucer horum genere indignus, caterís Euagoras. 376 A czterís inferior habítus eft, Qui poftdj unà cum Gracís depopulatus effet Troiam atq di ruifIet, Cyprum petijt,jurbemq; edíficauit,quam Salamína antíqua patríze nomine uoca^ uit,genusg; reliquit quod nunc regno potítur, Tam igitur praeclara facínora maíorü à prí mordíogenerís Euagorz fuere, Cüm git ifto pacto utbszdificata effet» príncipio hi quí à Teucro genítífunt,regnum obtínebàt;poftero inde tempore uir quidà exul à Phoeniícía in Cyprü uenít,híc cüm maxíméab eo qui tác temporís regnabat cultus effet, maximastg accepííTet poteffates,harü rerum non habuít gratía,fed ín regem quieum hofpítío accepe rat,malus íngratusi exiftens,ac ad przrípienda aliena callidus,benefa&oré fuá ex regno eiecit,ipfe uero ímperío potítus eft.Inde cüm rebus tam fceleraté geftis diffideret, fuum ftatum ftabilireuellet, ciuitate effecitbarbaram, ínfulamq; uníuerfam regí Perfarü ín fer^ uituté dedit, Rebus íta conftítutis, Euagoras nafcítur; de quo díuínatíones& oracula,uí^ Natiuitar. fatg ín fomnis,quibus homínü naturam excedere uideri poteft, relinquere malo,nó ut hís Fidem pr eftruit rebus fídem noadhibeam,fed ut omnibus apertü facíam, tantü meabefTe ut de eo aliquid orationi, confínga,utetíam ea prztermíttà,qua olím paucís quibufdam, non cíuibus uníuer(is no tafuiíleexiftimem, Sed cümdeeo dícturus fim, ab hís quz omnes fatentur, ínítía facíam, Puernempe exiítens honefta forma,robuftus atgy temperatus fuit, qua bonorü omnium pueritia, eíus aetatis decentiffima uident, Horü atit omníü teftes afferre poffumus; nam temperan^ tíz,eos cíues qui unacum eo fuerunt erudití;pulchriítudínis,omnes quíeum uíderunt: ro borís deníg;, éa certamina quibus ílle equales fuperauít, His deníg; cüm uír factus effet, virilis«tar, fortitudine, fapíentia,iuftitiamcqy adíunxit,nec medíocríter quemadmodiá ceteri fed horü quodlibetegregía quadá cum excellentíababuit, Tanti ením corporís uirtutibus animi praítititutcüm eum íntuerentur qui tum ín ímperío coftitutierant, ftupefcerent,& non medíocrítímorede principatu(uo afficerentur,Putabátením nullo modo fierí poffe,ut ís qui raliingenío predítus efet,priuatus uítam degeret,Inde cüm eíus honeftiffimos mores infpiciebant;tantá ei adhibebant fidem, ut putarent,fi quís ín eos delínquere auderct, fibi Euagoram adíutore fore.Et cüm tam uaríaac díuería de eo effer opínío, níhil tamen hor& eos fefellít. Nam neg príuatusuítam egit, negjin eos alíquíd comifit, fed tantà de eo prouidentíá deus habuit, quí honefté regíam dignitate aflumeret, utomnía quz per ímpíeta^ Prouidentia tem fieri neceffe erat,peralíum patrarentur:tjs ueró quibus fanciéac íufte imperium afTe, fati. quí poterat,Euagorá referuauít, Quída enim quíperid tempus ín poteftate erat, per ínfi^ días regem trucídauit,Buagoramq cóprehendere conatus(putabat ením nullo pacto prin cipatü obtínerepoffe,nifi íllü é medio tolleret) fed Euagoras perícula effugiens, Solos Ci licíze fe recepit. Neceandé habuit mentem quamali quí ín eíufmodi calamitates incídüt, »" n""(3^ T..* 1* 4 Illiením cüm imperío excídére,humíliores anímos habere folent:ipfe uero poftquám pa^ vtgnanimitas tríam fugere coactus eft,ín tantum aními magnítudinis uenít,ut cüm antea priuatus effet, inaduerfis, nó putaret fibi(ine imperío effe uíuenda:neg; cum uagís& exulibus alíjsq; hoc genus ho mínü,redítà quzfiuit, índígnos precariatgscolere cótempfit, fed eam occafione fumens, quá omníbus quípíetate colunt fumi oportet, ut fuas fcilicet íníurías laceffití ulcifcantzur, optauítueluíctor potíríímperío, uel fuperatus occumbere, Itag; càm quínquagínta fcré bomínü,ut plurímiferunt,coégiíTet,cum hís reditum ín patríam parauít;unde& íllius in^ geníG,X qua apudalíos opiníone effet contemplari poffumus, Nam cüm tam paruo uíro» rum numero ad tam íngens facínus nauígare deberet, fibiqy omnía grauía immíneret qua inhuíu(modi perículís effefolent,non tamen ílle elanguit, necullus eorum quos adhorta tus fuerat ín tanto dífcrímíneab eo defecit,fed tanqua deum alíque fequerent fidem ferua re:ipfeueró tandj meliorem hoftibus exercítà haberet, uel pugna euentü profpíceret,ani mo affectus uidebatur,id quod ex rebus quas geffit intellígere licet, Nam cüm ín infulam defcendi(Tet, non putauítoporterelocum munítum capere, fecp ín tuto collocare, ac círcunfpícere(ialiqui cíuíum fibi auxilíd ferrent: fed eadem nocteut prímü facultas data eft, perfracta porta urbem íngreffus, cum fuís ad regíam irruit, Quiautem ea tempeftate tu^ multus accíderínt, quíuealijs terrores euenerínt quz deníg exhortatíones eius fuerint, Vegnum tut fibi quorfum attínet prolíxíus exponere, moramqy trahere? Cüm ueróhi qui círca tyrannum comnparauerit, erantpugnarent,relíqui autem cíues cüm íllíus príncipatum,tum huíus uirtutem metuen tes quietem agerent,pugnans folus contra multos, cumq, paucis contra omnes ínímícos, nonantea deftítít quàm regíam ín fuam poteftatem redígeret,& ínimícos ultus amiícísau xílium ferret, Ipfe igitur cíuítatís ímperío potítus eft,€ generi fuo patríos honores reftí^ tuit, Arbítror profectó fínihilaliud memorare uelím,fed hicoratíoni finem imponere, ex hís quae diximus, facilé effe& Euagora uírtutem,& egregía eius facta cognofcere, Non Ifocratis c tamen hís cótentus fum, fed ex hís qua fequent hac magís manifefta fore exiftímo. Nam cüm tempore uníuerfo tot reges totq tyranní fuerínt,nullus tamen hunchonortadeptus eft,nechoneftíus nec iuftíus, bí igitur cum eorum quolibet facta Euagore cóparare uolue rímus, fortaffe nec noftra oratío auditoríb,grata eflet,nec tempus ad dícendum fuffíceret, Sinaütfeligamus quofq probatífimos,cumq; hís Euagora comparemus,multo breuíor Comparatione€rít oratio,nec mínuspropofítum affequemur, Eís qui aparentíbus regnaaccepere,quís dd alios cius fi- eft qui Euagorz pericula no anteponatcnemínem enim adeofegnem& ignauá effe exifti cgenítoribus fumereimperid, quàm fandé quemadmodi ílleaffequens, &aamplifiat.. mo,utmalítà prc fuís liberis relínquere, Arquíomnium antíquorit quiin patríam redíere, hiprofecto quia oétís indudii funt,celeberrími uidentur; ením non folüm preclaros redítus eorum quí anté fuerínt, nobís comemorant, fed nouos quofdam ipfi fingunt. Nullus tamen eorum effinxitquenquá, quítam grauíbus perículís acterroribus ín patriam redierit, fed finxere quamplurímos fortuna,nónullos ueró dolís ac fallacijs regíam dignitate accepifle, Atqui Cyrum preceterís quípoftea fuerit admírantur.Is ením Medis abftulit, Períísqy quefiuit impertíü:fed tame ífte Perfart exercítu Medos uícít,quodípfum multi Girecorü barbaro^ rumtg praftare potuíffent, At ifte corporís animíqg uíttute quamplurima ex hís quz díc?a funt.facere uifus eft. Deinde exCyri expeditione nó fatís liquetan perícula Euagore fub^ ire potuíffent;at exhís que híc fecit,omnibus conftat quód facílé& illa opera effetaggret^ fus.Preterea huic quidem omnía iufte& fancté facia funt;ílliauté nonulla ímpíé euenere, Nam ífteinimícos perdidit, Cyrusautem matrem parente interfecit, Ita fi aliqui utríufag nonrerum magnítudíné, fed uirtute metiri uelint, no iniuría Euagoram maioribus laudi^ bushoneftabunt, Atqui fi breuiter nullamqy ínuídia tímentes audacter loquí oportet,nul lus neqg mortalís,neqgfemideus,neqy immorralís deníc reperietur, quí fumma cum píeta teregnumacceperitcuel boneftius, uel maíorí cum gloría, Quibus rebus hoc modo quís maxime credere poterít,fí no ualde repugnans hís quae dícuntur,conetur exquírere quo^ nam pacto utríg ímperarinr, INolím enim videri(quoquo modores fehabeant) prompto anímo uelle magna dícere,fed reí uerítate inductus, ítaaudacter de hís dífferere: quonia fi paruis ín rebus ípfe przítitiflet, humilem nempe orationem de eo habere zquum fuerat: tentur exbonís omnibus humanís& díuínis níhil maíus regno, níhil tindus i? admirabilius,nihil denigg maíforí reuerentía dígnius reperíri poffe, Qui ucrb,quod eft om dca dt 3a» niumhoneftiffima, honeftiffimé affequutus füerít, eum quís rhetor, quís poéta, quís de^ Asi uey&ei i mumoratíonís inuentor,pro rebus geftis digne laudare poterít:INon ergo cómiístam cla di igesop vo^ rus fuerit, ín cxteris inferíor reperietur, Sed ín prímís cüm natura ingeniofiffimus effet, evQérot Ba mentétg haberetad redté faciendá aptiffimá, nihil tamen neglígenter, níhíl temeré aut ín^ eva, confulté putauiteffe faciendi; fed quzrendo confulendoq; omní cura plurímtü temporis confumebat, Putabat enim fianimü fuum bene inftituiffet,benefe& regnü fuum habitu: rum:neceos fatís admirari poterat, quícundp aliorá gratía anímícuram gerunt,ipfius uero animí níhil penfi habent.Sed& círca negocia resqy cognofcendas eiufdem fententia fuit, Quippecüm eos quí fumma diligentia omnia faciunt, jiminímo dolore affectos anímad^ uerteret,ueramcp aními quíeté non ín ocijs,uerüm ín bene agendo& tolerando effe,nihif nó exploratá relíquit fed tanta diligentia res omnes tenebat;adeoq;yunumquenq; cíuíum nouerat,utned infidijs iniquí preoccupare, neq equi eum latere poffent, fed omnes de^ bíta ferrent prazmía,Poenís muneríbusq affíciebat ciues, nófecundü ea quac ab altjs acce" perat fed quorum ipfe erat confcíus,iudicans, INectamen ín hís que quotidíe accídebant, quáuis ín talíb[a n iM tos 1i D nuncauteomnes ia ; A as curís effet conftítutus,ulloerrore tenebat, fed ita pié& human cíuítate gubernabat;ut omnes quí ílluc uenírent, magís eos quí eiufmodi regi obtemperarent, d virtutesueré eum taliíímperío felicem arbítrarentur. V níuerfo uitze tempore nemíni íníuríd íintulít;:bo^ regie, nos ín precío habuít;femper ín omnes íuftà imperii exercuít:íufte delínquentes puníuít; cümnullíos confilio egeret, amícos tamen cófulebar. A familíaríbus feuinci multis ín re^ bus patíebatur,atomni ín re füperabatínímícos:nec cotracione frontís,fed uíte inftitutís captabat teuerentía. Nihil ei fine ordine,nihil fine modo agebatur,fed quz uerbís promí^ ferat, haud fecus fide feruabat, jfi fureiurando deuínctus effet, INon hís qua fortuna,fed uz füa uíttute quzfieratgloríabat, Amícos quide alíos beneficijs,alios ueró fua magna^ nimítate fibímorigeros faciebat, Non quía multis grauís ac moleftus foret,terribilís erat, fed quía multó aliorum íngenía fuperabat, Non parebat uoluptatibus,fed domínabatur, paucis laboribusmultum ocíj quzrens,fed non propter parum ocíj magnoslabores fub? terfugiens, Omnínoníhil reliquitquod regibus adeffe decebat, fed exomnirepub, qued € q A eftoptímü elegit, Nanq; colendo multítudíne populare,cíuile Euagoras. 377 auté remp,iufte gubernan do.reí militaris perítü bene ín perículís cofulendo,regale deníg; hís omníbus excellendo, fefe oftendit, uód auté his alisqgpluribus przdítus fuerit Euagoras,ex hís que gefsii fa cilius íntelligi poteft, Nam cüm cíuitate effeciam barbarápropterPhoenícii ím períd,necg recipiente Cirecos,neq;callente artes,neq; emporíjs utenténeg; pofsídente portus, acce píflet,hecomníadírexít,ac infuperímperij fines protulít,monibusq; urbem cínxit, tríre mes ediífícauíit,alijsqy apparatibus cíuítaté íta auxit,utà nulla Grecarü cíuitatü fuperare tur, Adeo deníg potente effecít,ut eam multí quíantea cotempferant,formídaret.Atqui cíuitate alíquà tambreuí ín tant magniítudínís accrefcere nullo pacto fierí poteft;nífialí^ quís ijídem moribus quibus Euagoras pradítus fitquemadmoda paulóanté cómemora. uímus,eam gubernaret.Itag; haud uereor ne maíora Qj fecerít dicere uídear,fed multó ma gis,neab eíus przclarís factís fuperatus appareà, Quis ením oratione huíufmodí ingeni& attíngere queat, quí nó foli cíuítaté fuam Preclará effecit, uerumetía uníuerfam círcumía centem infulà ín manfuetudíne redegit& modeftiàzNam antec Euagoraspotíretur ímperíio,ita feri& immanes erantut eos príncípes optimos fudicarent,quícüq: crudeliffime in Cirzcos affecti effent, Nuncueroó ín tanta immuratí funt,ut ínuícem certent, quí magís Grecorü ftudíofi effeuideant,ac plurímieorü filias noftrorü uxores accipíunt,ut ex hís li beros haberepofsint.Magís enim grecís X rebus& ftudijs,quám que apud eos funt,gau dere uídeas:ac plures círca Muficam alíascy difciíplínas his locis immorant,d quíbus ante confueuerát, Horü omníüEuagoram caufam fuíffenemo dubitat; At íllud profectó maxí ma coiecturaíllíus& morá& fanctítatís eft, quód plurímí Graciprobihoneftíquiripro prías deferentes patrías,ut cum eo habítarent;ín Cyprum fe cotulere,putantes regna Eua goranóo folum fuís rebufpub.comuníus,uerumetíam ftabilíus& iuftíus:quos omnes no minatím dícere haud facilé effet. Conona uero qui propterplurímas fuasuírtutes Grzcís prafuit,quísnefcít cum eíus cíuitas ingentí calamítateforet oppreffa;alijs pofthabítís om nibus;ad Euagoram fe contuliffe,díjudícantem apud illum fuz falutis refugíii efTe firmiffim&,ipfumtg Euagoram celeríter patrízzauxiliatore fore? Cümantea Conon multa rete a propter ! j | feciffet,nulla ín retamen melíus quàm ínhís cofulere uifus eft. Multa enim bon aduent& ín Cyprum,& facere&patí ei contígít,Prímü quídem,cüm nunquam antea alter cüaltero uerfatus effet, pluris feipfos fecere, quàm fipríus fuiffent familíares:deinde uni» uerfum tempus fumma concordía uixere, deg; noftra cíuítate eande habuere fententíam, Nam cüm eam fubLacedemoniorü imperío,uaríjsq; mutationibus exagitatam uíiderent, grauíter moleftegy ferebant,ín eaty re fuo uterg egregie functus officio eft, Illí ením natu ra erat patría,huncautépropter multa magnacp benefícíalegelata cíuítate donauerüt. Ip^ fis igitur cogítantibus,quoná pacto tantís calamítatibus Atheníenfes liberarent,celeríter Lacedemones opportunitatéprebuere, Nam cum Grecorü imperio terra maríq;potíren tur,ín tantam domínandi cupídítaté uenere, uttotíus À(ize imperíüaffectarent, Illi íoítur opportunitate fibí datam fumentes,ducibus regis dubítantibus quomodo rebus utí opor teret,eos admonere utno terreftrí, fed naualí pralío cum Lacedarmoníjs certarent, Putabantením,fi eos pedeftríbus copijs fuperaffent,ea fol& quz ín cotínentí effentbene habi» tura;at fi naualípugna uíctores effent, uniuerfam Graecíam buius uictoríz partícípem fo retquod certe cotígít. Nam cüm regís duces eís obtemperaffent, magnác coégífTent claffem,Lacedemoni] debellatifunt;atqy impería amifere, Greci ueró funtliberati, Atheníen. Gracia Euzgofes autem alíquam antíquz gloríz partem recepere,fociorumqy duces funt cóftítutí. Hec reopera libera omnía duce Conone, Buagoraq adíutore feípfum prabente, uíresi plurímasafferente, t4. facta funt, quon: gratía nos eos maxímís affecímus honoribus. Nam ípforü ftatuas prope Iouis feruatorís fímulacrü erexímus, utíllius& horü utríufg beneficior& magnitudinis mutuz amícítíiemonumentü effet. At Perfar rex non codem modo erga eos anímatus fuit,fed quantó maíora& prarftantíora fecere,tanto magís eos formidauít, Sed de Cono» nealíàs, Quod autem íta erga Euagoram rex affectus eflet,no alios latereuoluít, V idetur ením maius ftudíi ín bello quod ín Cypro gefsit,quàm reliquis omnibus adhibuifTe. IVaforem enim X grauíore illum aduerfaría, quàm Cyrum,fecum deregno certantes arbitra batur. Illius enim audíens apparatus ín tant contempfit, ut ipfius neglígentía parum ab^ effet quín ab íllo regía occuparetur, Iítius aut&uírtute tanti tímuit, ut eiínter ipfa benefi, cía, quibus ab illo quotidie afficiebat, bellà inferret,iniuflé quídem faciens, haud tamen omníno rebus fuís male cófulens, Sciebatením multos Gitzecos& Barbaros ex humilib, tebus acnullíus penémomentí,maxíma fpe impería quafiuiTe, Seta mena OaD am PELLE MERRCLLRUUUI e mtd S E & É lífocratis c rz magnítudine,& ín quantünominis& gloríze paulatím accreviffet, V idebat ením ínfu perabilem habere natura,& fortuna ei afpiranté anímaduertebat, Itaqj no propter ea quae facta eí[entíratus,fed defuturís tímes,nec tantü de Cypro.fed de maíoríbus etíá folícítus, ci bella intulít, Tantís enímapparatibus ín ed írruít, ut ín ea expeditione plus d quínqua gínta míllía talentort cófumeret,Euagoras tamen quís copíjs uíríbusq inferíor effet,tam íngentibus apparatíbus fuà prudentía opponens; in hís magís admirand, cj ínalijs quae dicta funt, fe oftendít, Etenim donec eí ín pace uíuerelícebat, fua cíuítate contentus fuít. Poftij ueró bellare coactus eft,tale profecto fe praftítít, taleqy Protagord adiutore filí&ha buít,utparüabeffet quín totáCyprü ín fuam dítíonéredígeret, Phoenícía depopulatus eft, "Tyrü uí cepit, Cilícià fecítà rege defcifcere, Tot ueró íniímícos perdídít, utmulti Perfarü fuas lugentes calamítates,uírtutá íllius recordarent, Sícdemü eosbello fatíauít,utcüman tea reges nó príus quàm eorü domíni forent, cum hís quíab eís defcíuiffentrecocilíari co fueuiffent,hac lege& cófuetudíne folutalibenter pacem amplexí,haud quícd deímperío Euagorz permutatret.Et Lacedamoníjs quídé rex,quorü eatépeftate maxíme& uíres X gloría erát,infra tres annos ímperíü abftulít:cá Euagora ueró dece perannos bellá geres, eorundé quibus& antebellü fufcept& potíebat, eum domínüreliquít. Quod aute omnia maxíméadmiírabile uídec,urbem quam Euagoras altero regnáte quínquagínta cum uírís ceperat, hanc magnus imperator cüm tantas uíres tantoscy exercitus haberet, capere non potuít, Atqui quonam pato alíquis manífeftíus fortitudine, prudentía,uniuerfam denícg Euagorz uírtute,quàm hís praeclarís facínoríbus&perículís oftendere poffetenó ením fo lümalíabella fuperaffe uide£,uerumetía íd quod& heroés geílere,& apud omnes gentes celebra. Illiením cum uníuerfa Gracía folamaccepereTroíam,ifte ueró und cíuítaté ha» bens,cum tota Afíabellum gefsit.Itagy(í eum tot rerum fcríptores,quotíllos,laudare uo^ luiffent,multó maíore quàm illí gloríà reportaret,Q ue ením eor& quí tüc temporís fuere, (i fabulas dímíttere,ac uerítaté cotemplarí uolumus,ínueníamus und talía feciffezuel que tam uaríos cafus,uaríasq rerum mutationes fubíjffezqui feipfum ex priuato tyranni con ftítuitfuumq genus,quod toti exrepub.expulfum erat,ín decentes honores reduxiít;cí^ ues ueró ex barbarís Girzcos, bellícofos ex ímbellibus, ex ínglortjs denicg effecit gloríoD fos, Tantáueró regíoné cum feram& immané accepiffetmítem& manfuetà reddidít, Ad hzc,fic regis ínimícítías honefté ultus eft,utbellü ín Cypro gefta, femper memorabílefu turü fit. Cümueró eíus focíusfuit,tantó utilíore fealijs preftitít,ut cofenfu omníü ín naua lípugna;quz círca Cnídum cómiíffa fuítmaxímo illi adiumeto foret, Qua peracta,totíus Aix domínus conftítutus eft.Lacedzmoníj autem quí antea Afíam uaftare uolebant,de propría folo períclítari coacti funt, Girzecí uero pro feruítutelibertaté habuere. Athenien. fes quid ín tantá creuere,uthí quí príus eís domínabant, eos adírent, ímperíum«q trade^ rent, Quapropter fi quís meínterrogaret, quíd exrebus ab Euagora geftís maxim effe putem,utrü curas apparatusq cotra Lacedemoníos, ex quíbus ea que diximus factafunt, uel poftremübellum, uel regníadeptíon£, uel totam rerü dífpofitione, ín multa profectó ambiguítate coftítuerer: ná quoctiq; oculos mentis ínijcio, íd miíhí& maxímü& admod mirabile uidet Itatp fi aliqui ueterá propter uírtuté ímmortalesfuere,arbítror ill hoc mu nere maxíme dígnit effe,coníecturís utens quód illis&fortunatíore charíoremq; dijs uítá duxit, Semídeorü ením dgplurímos inueniemus ín maxímas calamitates íncidifTe. Euago Epilogo fumma xas ueró príncípíó nó folüm ualde mírabilísuerumetía beatíífimus fuít, Quid ením felicí tim uitam per» tatís ei abfuit, quí talibus maioribus ortus eft,quales nemo habuít,nífi fí quíseadem ftirpe firingit omnem. fuerit procreatus: Tantü ueró corporís anímíc, uirtutibus caeterís praftítit, utno fol Sa^ lamínz,fed etía totíus Afia imperio dígnus uideret, Regia uero dígnitate honeftíffime a^ deptus,ín exuítá fíniuít, Mortalís at cüm effet,memoría relíquítímmortale. Tantá ením temporís uixít,ut neqj expers effetfenectutis,ned; partíceps morborü quos ílla zetasaffer re folet,Pretereanecíd quodrarifsimü atqj difficillima eft;bonos fcilícetmultosqy habere filios,eidefuít:& quod maxímü eft,eorum nemíné obfcurís nominibus relíquit,fed hunc quídem imperatore, hos autem reges, íllas ueró regínas appellatas, Itady fi aliqui poctar& cümalíquem fummopere laudareuellent, dicerent íllum no mortalem,fed dei ínter mor Redit 4à Nico- tales, aut damona quendi extítíffe, hacc omnía profecto merító deíllíus íngenío dící pof dem, que ueré funt. Multaigítur puto merelíquíffe, quae de Euagora memorari potuiflent, Namme&€ immortalia fint orationís& ingenij uíres deficiüt, quibus díligetíus& ftudíofius has laudes tractare cóue monumentade- miebat:no tamen imprafentíarü pro meísuíribus illaudatü relíquí. Ego aute, 0 Nícocles, vtonfhuns, corporü ímagínes pulchra quíde monumeta effe iudico, fed multo digníores illas quee geítas Euagoras. 378 A geftas& menté exprefferínt,quas ín orationibus folá qua arte funt copofítze, cotemplarí licet,Hasením illis preferendas cenfeo,prímü quidem q uideo honeftos& probos uiros notam pulchrítudíne corporis,dj rebus geftís& earü memoría gloríarí,Deínde,quía ftatuas necefle eft illis fola adeffe,apud quos erectz funtzoratíones uero peruníueríam Gra cíam, perc; gymnafía philofophorü dífsipari poffunt,à quibus amarí€ approbari dà relí quís omnibus longepreftat. Ad hec,quód nemo fculpturís& pícturís natura corporis fa cile afsímilarít; moresaute& mentes ex oratione(nififocordes quàm feduli effe maluerimus)facíle imitari poffumus, Quam quídem ob rem,oratione hác Ícriberepotíísímü fum aggreífus,exiftimans tibi tuíscy líberís,alíjsqg qui ab Euagoranatiífunr, hanc foreadhorta tionem honeftíísima, fi quís íllius uírtutesín unà cogens,eascy uerbis exornans; uobis ín fpiciendas,&timiítandas preberet. Nam cüm quos ad philofophíam hortarí uolumus,alíos laudarefolemus,utamulatíone eor quoslaudamus,eadem ítudía cocupifcant;ego aute nóalíenís,fed domeftícís exemplis utens,te tuos hortor ut mente adhíbeas, atq; enítare qui€ agendo& dicendo ueré te grecá praftes, Nec me exiftímes uelím, quía fzpíus eademadmoneo, tenegligentízarguere;neq ením uel me,uel alíos latuit, quodífolus& prí mus eorü qui ímperío ac díuitijs delítijsqy uiuunt, fummo ftudío philofophíze operam tradís;negy quod multos reges tux eruditionis aemulos efficies,qui hzc tua affectátes ftudia, eaalíquando funt relícturí, quibus ímprafentíará fummopere gaudent, Sed tamen hzec Íciens nihilominus& facio& facía id quod ín gymnicis certamínibus facere folent Ípecta tores;illienim no curfores eos quí relínquun£,(ed quíde uictoría certant adhortant. Veg auté eft& alíorü amícorü talía dícere&ícríbere,quibus te excítemus ad ea fectanda,quib. iam anté auídus íncumbís, T uü fuerit nuíquádetícere,fed quemadmodü nüc agís, íta relí quo tempore curá habere,tuüq; íta exercereanimütut& parente& maíoríbus tuís no índí gnus uídeare, quorá prudentia omes admírarí decet, uos prefertím qui ín imperio eftís coftítutí. Oportet igítur no acquíefcere,fi przefentíbus melíor exiftas:fed indígnarí,fi talí ingenío praeditus, I antíquítus à loue, nuperrímé ueró à tam przclaro uírogenítus, non multá& alijs,& illis quí ínzequalibus tecum honoríbus funr, preftareuidearís, Hxc aute utíta cófequare,ín teipfo confiftet,Siením philofophiz ftudio íncubuerís,& quemadmo B dum hactenus,proficere perrexerís,talís nempe qualem te eífe oportet,celeríter euades, Pomponius Atticus CORNELIO NEPOTE AVTORE. HOMPONIVSAttícusaborigíneultíma ftírpís Romanz generatus, Gemu., perpetuo à maioribus acceptá equeftre obtínuít dignita:e, Patre ufus M eft dilígente,índulgente,& ut tum erant tempora,dítí,ín prímísqy ftu^ & díofoliterarü. Hic proutipfeamabatlíteras, omibus doctrínis quibus à puerilis etas impartírídebet,filiáerudiuit.Erat autem ín puero prater docilítaté ingenij, fumma fuauítas orísacuocís, utnon folüm celeríter Ingenium, " acciperet qua tradebant, fed etia excellenter pronuncíaret, Qua ex re puerítíanobilis ínter zequales ferebatur, claríustg explende(cebat,dj generofi codifcipuli animo zquo ferrepoffent.Itacg íncítabat omnes ftudío fuo,quo ín numero fuerüt L, Tor quatus C, iVarij filíus,& IM, Cícero,quos confuetudíne fua ic fibi deuiínxít,ut nemo hís perpetuo fuerit charíor,Pater maturé decefsít, Ipfe adolefcentulus propter affinítatem P, Sulpítij, quí tribunus pl.iínterfectus eft,nó expers fuit illius perículi, Nanqs Anítía Popo níj confobrína nufperat M. Seruío fratrí Sulpítij. Itacg interfecto Sulpítío, poftead uidít Cínnano tumultu cíuítat effeperturbatam, neq fibidari facultate pro dignitate uíuendi, quín alterutrá parte offenderet, dífTocíatís anímis cíuíá,cüm ali Syllanís,alij Cínnanís fa uerentpartibus,ídoneü tempus ratus ftudijs obfequendi fuis, Athenasfe cotulír, Neq; eo fecíus adolefcente Marí& hoftem iudicati íuuít opíbus fuis,cuíus fugam pecunía fubleua Faltates, uít, Ac ne illaperegrínatío detrímentü aliquodafferret reí familiari, eode magnáipartem fortunarü traíecítfuará, Hic íta uixít,ut uniuerfís Atheniefibus merító effet cha: íísímus. Nam prater gratíam quz íam ín adolefcentulo magna erat,fzepe fuís opibus ínopíam eo^ rum publícamleuauít, Cüm ením ufura facerepublícéneceffe effet, neq; eius condítione equam habert, femper fe ínterpofuít,atqy íta,ut neq; ufuram ab íjsacceperit,neq; longíus quàm díctum effet debere paífus fit. uod utrung erat íjs falutarernam neq; índulgendo inyeterafcereeorü zs alieni patíebatur, neg; multiplícadis ufurís eec ini hoco£ 3b 2 —— C Tirodüutiedumnus Atticilepor ex cognomentum. In Ciceronem beneficia, Pomponius Atticus. ficiíáalía quog liberalitateznam uníuerfos fruméto donauit,íta ut fingulis fepté modij tr^ tící darent:quitmodus menfurz mediímnus Athenis appellatur, Hiícaute fic fe gerebat,ut comunis intimís,par príncipib.uidere£, Quo factü eft, uthuíc omnes honores quos pof^ fentpublícé haberent, cíuemqy facere ftuderét;quo benefício ílleutínoluit;qd nonullííta ínterpretant,amíttí cíuítate Romanamalíaafcita.Quandiu affuit,nequa fibi ftatua pone^ retur reftítit,abfens prohiberenon potuít.Itagpaliquot ípfi& Phídíze locís fancífsimís po fuerüt:hücem in omníprocuratíonereipub,actore autoremqy habebát.Igitur prímü illud munus fortunz, g ín ea potífsimá urbe natus eft, ín qua domícilíá orbis terrarü effetím^ períj,ut eande& patría haberet& dom. Hocfpecímen prudentíz,q cümin eam feciui^ taté cotulíffet,qua antíquítarehumaniítate,doctrínacg preftaret omnes,eíunus antealíos faerítcharífsímus, Huc ex A fía Sylla decedes cüm ueniffet,djdíu ibi fuit, feci habuit Pom poníd,captus adolefcetis& humanitate& doctrina: ficenim grece loquebat, ut Athenis natus uideret, Tanta auté erat fuauítas fermoníslatíni,utappareret ín eo natíuü quendále pó:€ effe;no afcítüi, Idem poémata pronücíabat& grace& latiné fic, ut fuprá níhil poffet addí, Quibus rebus factá eft;utSylla nufqua ab fe dimitteret, cuperetqy feci deducere;quí cüm perfuadere tentaret, Noli oro te,ínquit Poponíus,aduerfum eos me uelle ducere, ci quibus ne cotrate armaferrem,[talia reliqui, At Sylla adolefcentís officio collaudato,om nía munera ei que Athenís acceperat, profifcens íufsit deferri, Hiccóplures annos mora tus,cüm& rei familíari tant& opere daret,quantum non índiligens deberet paterfamiliás, & ofníarelíqua tempora autliterís aut Atheníenfi reipub.tribueret,nihilomínus amicís urbana officía preftítit, Nam& ad comitía eorü uentítauit,X fí qua res mafor acta eít,)non defuit. SícutCíceroní ín omnib.eius perículís fingulare fide prbuít,cuí ex patría fugien tifeftertía ducenta&quínquagínta millía donauit, Tráquillatís aute rebus Romanís remi grauít Roma;utopínor, L.Cotta,& L. Torquato cofulibus:que díem fic uníuerfa cíuítas Athenienfíü profequuta eft,ut lachrymís defiderij futurí dolore indicaret. Habebatauun culum Q.Czciília equite Ro.familíare L.Luculli,diuíte.difficillima natura,cuíus ficafpe ritatem uerítus eft, ut quem nemo ferre poffet, buius fine offenfionead fummà fenectuté retínuerítbeneuolentia;quo facto,tulít pietatis fructá, Czcilíus ením moríens,teftaméto adoptauít eum,haredemqy fecitex dodrante.Ex qua haereditate accepit círcíter centíes fe ftertíá, Erat nupta foror AttícíQ, Tullio Cíceroní,easqy nuptías M. Cícero cocílíarat, cá quoá códiífcipulatuuíuebat coiüdtifsime,multó etíà familiarius qj cum Qut fudícaripof(it,plus ínamícítía ualere fímilitudíne morü, dj affinitate, V tebat autéíntíme Q.Horten^ fio,quí hís temporib.príncípat& eloquentíe tenebat,ut intelligi non poffet,uter eum plus diligeret, Cícero an Hortenfius:& id Qderat dífficillimü,efficiebatut inter quos tante lau dís efTet e mulatío,nulla íntercederet obtrectatío, effet(g talí& uirorü copula. In repub.íta eft uerfatus,ut femper optímarü parti& effet,& exíftímaret, neqy tamen fe ciuilibus flu^ tibus comítteret,quód nó magis eosín fua poteftate exíftímabatefTe,qui fe hís dediffent, quàm qui marítímís íactarent.FIonores no petíjt, cüm ei patérét propter uel gratía ueldi^ gnítatem,quód neg, petí more maíor(i,nec capí poffent,coferuatís legibus ín tam effufis ambitus largítionibus,neq; érepub.fine perículo,corruptis cíuítatis moríbus, Ad haftam publici nun accefsít. Nullius reí negypraes,neqj manceps factus fuít, Nemíne fuonomí ne,ned fubfcribens,accufauít.In íus defua renund ijt,íudíciíü nullum habuit. Multorum confulum pratorumdq prafecturas delatas fícaccepít, utnemíne in prouíncía fit fecutus, honore fuerít cotentus,reí familiaris defpexerít fructum: quí ne cum C). quidem Cícero^ ne uoluerítíreín Afiam,cüm apud eum legatílocü obtinere poffet, INO ením decere fear^ bítrabatur,cüm preturágerere noluiffet,affeclam effe praetorís, Quain reno folüm dígní tati feruíebat, fed etíam tráquíllítatí, cüm fufpíciones quoqj uítaret crimínü:quo fiebatut eius obferu&tía omnibus effetcharíor,cüm eam officío, no tímori, neg; fpei tribui uíderet. Incídít Cfaríanü ciuilebellum, cüm haberetannos circíterfexaginta: ufus eft zetatís uacatione,neq fe quod; mouít ex urbe, Qua amicis fuís opus fuerátad Pompeium profiíci^ fcentibus,omnía ex fua re familíari dedit, Ipfum Pompeii coíunctum nó offendit, INullá ab eo habebatornamenti,utcaterí qui per eum aut honores autdíuítías ceperat, quorum partím ínuítifsimi caftra funt fecutí, partím fumma cum eius offenfione domi remáferüt, Attícíauté quíestantopere Cefarifuit grata,ut uictor cüm priuatis pecunías per epíftolas imperaret, huíc nó folüm moleftus no fuerít,fed etía fororis filia& OQ). Cicerone exPonv petij caftrís cocefferít:fíc uetere inftítuto uite, effugit nouaperícula,Secutum eftíllud tem pusoccifo Czfare,quo refpub.penes Brutum uideret effe& Cafsium,ac tota cíuítas fead eum Pomponius Atticus. 379 A eumconuertiffeuideret, Sic M. Bruto ufus eft, ut nullo ille adolefcens zqualí familiarius quàm hoc fene,neg; fol eum príncipem cofilij haberet,fed etíaín couíctu,Excogítatí eft à quibufda, ut príuatü xrarii Caefarís ínterfectoríbus equitibus Rom,coftítueret:íd faci» lé effici poffe arbítrati funt,fi& príncipes eíus ordínis pecunias contulíffent, Ítacy appella tus eftà Q. Flauio Bruti familiariAttícus,uteíus rei prínceps effeuellet.At illejqui amicis officíapreftanda fine factione exiftimaret,fempercg à talíbus fe cófílijs remouiffet,refpo^ dít,fí quíd Brutus de fuís facultatíbus utí uoluiflet, ufurum quantt hz paterentur, fe neg; cum quod de eare colloquuturü,neq, coíturá: fic ille confenfionis globus huíufceuníus diffenfione dífiectus. Neq; multó poft fuperíor effe coepít Antoníus,íta ut Brutus& Caf fius prouíncíarü, quae íjs necís caufa date erantà confule, defperatís rebus ín exilía profi cífcerentur. Attícus quí pecuníam fimul cum czterís conferre noluerat florenti illi partí, abíecto Bruto, Italiatg cedenti, feftertía centá millíamuneri mífít, eídem ín Epíro abfens trecenta íu(fit darí,neq; eo magis potentí adulatus eft Antonío, nec defperatos relíquít, Sequutt eftbellum geftum apud Mutíni, in quo fítantü eum prudentem dícam, mínus quàm debeam pradícem,cüm ille potíus díuínus fuerít,fi diuínatío appellanda eft perpe tua naturalis bonítasque nullís cafibus agitur neg; mínuít,Hoftís Antoníus íudícatusIta lia cefferat:fpes reftítuendi nulla erat, Non foli ínímici quítum erant potentifsimí& plurimí,fed etíà qui aduerfaríjs efus fe dabant,& ín eo ledendo alíquá cofequuturos fperabát comodítarem,Antoníj familíares infequebant,uxore Fuluía omnibus rebus fpolíare cu^ piebant, liberos etíà extínguereparabant, Attícus cüm Cíceronís intíma familíarítate ute retur,amícifsímus efTetBruto,nó modó níhil tjs índulfitad Antonia uíolandü fed€ cotra río familíares eíus ex urbe profugíentes quanti potuíttexít, quibus rebus índíguer&it ad^ iuuít,P,ueró Volumnio eatríbuit, utpluraa parenteproficífcí no potuerínt,Ipíiaute Ful uíz cüm litibus díftineret,magnísq terroríbus uexareí,tanta dílígentía officit fuum pra ftititutnullum illa prftíterítuadíimonià fine Attíco,ut fponfor omníürerü fuerit. Quín etíà cm illa fundá fequunda fortuna emíffet in díem, neqypoft calamitate uerfurá facere potuíffet,ille fe interpofuit,pecu níaGp finefoenore,fine ulla Ítipulationecredídítmaximü exíftímans quaftum,memort gratumq; cognoící;fimulg aperíre,fenó fortun e fed homí nibus folere eífe amícit, Quae cüm faciebat, nemo eum temporis caufa facere poterat exí^ ftímare; nemíni ením ín opíníoné ueníebat, Antoní& rerum potíturü:fed fenfím ís à non» nullis optímatibus reprehendebat,quód par& odífIe malos cíues uíderet, Ille autc fui fudí cij potíus quíd fe facerepar effet íntuebat,quàm quídalij laudaturi forent,Couerfa fubitó fortunaeft. Vt Antonius redijtín Italíam, nemo nó magno ín perículo Attícum putarat, propter íntímam familíarítat€ Cíceronis& Brutí.Itaq; ad aduentü imperatorü de foro de ceflerat,tímens profcríptíone,latebatqg apud P, V olumniü, cuiut oftendímus, pauló antea operá tulerat, Tanta uatíetas hís temporibus fuítfortunz,ut modó hí,modo illiin fum mo efTent autfaftígio, aut perículo:thabebatcg fecumQ.Gellium Caniumzqualem fimillí mumdg;fuí.Hoc quoq fit Attíci bonitatís exemplü,quoód cum eo, quem puerü ín ludo co gnorat;adeó cofuncté uíxít, utad extrema tatem amícítía eorü creuerít. Antoníus aute, eifi tanto odío ferebatur ín Cíceroné,ut nó folüm ei, fed etíi omnibus eíus amicis effetíní mícus,eosq; uelletprofcríbere,multís hortantibus, tamen Attící memorfuit officij,& ei, cumrequifíífet ubína effet, fua manu Ícrípfit,ne timeret flatímty ad fe ueniret, fe eum,& GellíumCaníü de profctíptorá numero exemiffeac ne quod perículü íncíderet, quod no &u ffebat,prafidíü eí miífit.Síc Attícus ín fummo tímorenó folüm fibi fed etía eí que cha^ rifsímü habebat; prafidio fuítineq; ením fuz folii à quocj auxílía petijt falutís, fed coníun Cím,utappareret nullà feíunctam fibi abeo uelle fortuni, Quod fi gubernator pracípua laudefertur,quí naue ex hyeme mariícy fcopulofo feruat, cur nó fíngularís eius exíftímet prudentía,quí ex tot tamq; grauíbus procellís cíuilibus ad íncolumitatem peruenít: Qui» bus ex malís ut feemerferat, nihilalíud egít quàm ut plurímís,quib.rebus poffet, effet au^ xilío, Cüm profcriptos przemíjs ímperatorüá uulgus coóquíreret, nemo ín EBpirü uenit, cuí res ulla defuerit: nemíníno ibíperpetuó manedi poteftas facta eft: quínetíam poft prelíü Dhilippenfe,ínterítumcq C. Caffij,& MI. Bruti, L, Iulíum Mocillam pratoríd,& eíus filíG, Aulumg Torquatá,ceterosq; parí fortuna perculfos,inftituerittuerí,ate; ex Epiro híso^ mnía Samothracía fupportari íuflerít. Difficile eft omnía perfequi,& nó neceffaría, Illud unum íntellígí uolumus,illiuslíberalítatem neq; temporaríam, neq; callídam fuiffe. Id ex ipfís rebus ac temporibus íudícarí poteft,quód non florentibus feuenditauit, fed afflíctís femper fuccurrit;quí quídem Seruilía Brutí matréno mínus poft morte eíus,d florentem coluerít, Sicliberalítate utens nullas ínimícítías gefsít,quod neg; ledebat quenqua;necy(i 3 Liberalitas inge nua, m MEC Je A RE Pomponius Atticus. C quaminíuríiacceperat,no malebat oblíuífcí,quám ulcifcí, Idem immortali memoría per^ cepta retínebat benefícía: quae aüt ipfe tríbuerat,tandíu'memínerat, quoad ille gratus erat quí acceperat, Itacy híc fecitut uere dí&t& uídeatur,Suí cuíqy mores fíngunt fortuna. Neg tame íllepríus fortuna dj fe ipfe finxit, quí cauít,ne qua in re íureplecteret, lis igítur rebus effecítut M, V ipfanius Agrippa íntima familíarítate coíunctus adolefcenti Cafarí, cüm propter fuam gratíam& Caefaris potentíá nullíus condítíonís no haberet poteftate, potíf fimi eíus delígeretaffinitate,peroptaretqy equítís Romani filiam generofam nuptijs. Atq harum nuptíar concilíator fuit(no ením eft celandá) M, Antoníus tríumuír reípub, cu^ íus gratía cüm augerepoffefsíones poffet fuas, tantü abfuít à cupidítate pecuníze, ut nulla in re ufus fit ea,nífi ín deprecandís amícori aut perículís,autíncómodís. Quod quídé fub ipfa profcriptioneperilluftre fuít, Nam cüm L, Savfeij equítis Rom,aqualís fui,qui cum pluresannos ftudio ductus phílofophíz habítabat habebat in Italía preciofas poffefsíones,triumuíribona uendidiffent, cofuetudine ea qua tum res gerebant, Attící laboreatqj induftría fadum eft,uteodem nuncío Saufeíus fieret certíor,fe patrímoniü amífifTe,GC re^ cuperaffe,Idem L. Iulium Callidíum,quem poft Lucretij Catulíc mortem,multó elegan tifsimiá poétánoftrá tuliffeztatem ueré uídeor poffe contendere,neqy mínus uírum bon optímísqy artibus eruditü, poft profcriptíont equítum, propter magnas eíus Aphrícanas poffefsiones,ín profcriptorü numerumà P. V olumnío prefecto fabrüm Antonij abfente relatum, expedíuit, Quod ín prafenti utri eí laboríofius aut gloríoftus fuerit, difficile fuít iudícare, quód ín eorü perículís nó fecus abfentes quàm przcfentes amicos Attíco effecu^ tz cogniti er Nen ueró mínus ílleuír bonus paterfamíliás habitus eft, quàm cíuís, Nam cüm eíTet pecuniofus,nemo íllo mínus fuit emax,mínus zdiíficator, Neq; tamen no ín pri Domus Attid. mís bene habítauít, omníbusty optímis reb, ufus eft, Nam domü habuítín colle Quírína li Pamphílianam,ab auunculo heredítaterelictam,cuíus amoenítas non zedíficio, fed fylua conftabat, Ipfum ením tectum antíquítus conftítutum, plus falís quám fumptus habebat: ín quo nibil comutauít, ní(i fi quid uetuftate coactus eft, V fus eft famílía, íi utilitate fudí^ candum eft, optíma:íi forma,uíx mediocrí, Nang ín ea erát puerí líteratifsími,anagnofte D optímí,& plurimilíbrarij,utne pedífTequus quidem quííquá effet, quí no utrungy horum pulehré facere poffet, Parí modo artífíces caterí,quos cultus domeftícus defíderat,appri^ méboní;neq; tamen horum quenquamnífi domí natum,domícq factum habuit, quod eft fignum non folàm continentia, fed etam diligenti, Nam& non íntemperanter concu^ piícere,quodá plurímís uídeas,cotínentís debet ducí:& potius diligentía quàm precío pa rare,nó medíocrís eft índuftriz, Elegans,no magnífícus:fplendídus,no fumptuofus:om^ nídiligentía munditiam nó affluente affectabat, Supellex nó modíca, nó multa, ut in neu tram partem cófpíci poffet. INec prateribo, quand nónullís leue uifum íríputem,cüm ín prímís lautus effet eques Rom,& nó parü liberaliter ín domü fuam omni ordínum ho^ mínes ínuítaret, íÍcímus noamplíus quám terna millía zrís perque in fíngulos mefes ex ephemeride eum expenfum fumptui ferre folitum:atq; hocnó auditum,fed cognitü pra^ dícamus.Sape ením propter famíliarítatem domeftícis rebus interfuímus, Nemo in con: jx uíiuío eíus aliud éxeczue audiuit, quàm anagnoften, quod nos quidem íucundifsimü arbí^ Le&ioit cxtd. tramur;negpunquam finealíqua lectione apud eum coenatü eft,ut nó mínusanímo quàm uentre conuíuz deledarentur, INan«g eos uocabat quorum moresáfuís no abhorrerent, Cümtanta pecuníz facta effet accefsío,níhil de quotidiano cultu mutauít,níhíl de uita có fuetudíne:tantacg ufus eft moderatione, ut neg ín feftertio uícíes,quodà patre acceperat, patü fe fplendídé gefferít;negy in feftertío centíes affluentíus uixerít quàm ínftítuerat, pa tícp faftigio fteterit ín utraqpfortuna;nullos habuerít hortos, nullam fuburbanam aut ma^ ritímam fumptuofam uíllam,neq; ín Italía,prater Ardeatinum& Nomentan, ruftícum pradí&: omnísq eíuspecunía reddítus coftabat ín Epírotícís& urbanis po ffefsionibus. Ex quo cognofcí poteft, eum ufum pecuníz nó magnítudíne, fed ratione metíri folitum. Mlendacíü neq dícebat,nec patípoterat.Itacg eius comitas no fine feuerítate erat,necj gra uítas fine facilítate,ut difficile effet íntelle&ctu;utrum eum amící magís uererentur an ama^ rent, Quícquid rogabat, relígiofe promíttebat:quód no liberalís,fed leuis arbítrabat,pol liceríquod praftarenon poffet, Idem ín nítendo quod femel admififfet, tanta erat cura, ut nó mandatam,fed fuam rem uideretur agere. INunif fufcepti negocij eum pertzfum eft, fuam ein exíftímatione ín eareagi putabat,qua nihil habebat charíus,quó fiebat ut omnía Cíceronís, Catonís, Marcíq; Hortenfij, Aulí Torquatí,multorá preterea equítü Rom.ne Humanitatis t gocíaprocuraret,Ex quo íudícarí poterat nó ínertía,fed íudícío fuifTe reipub.procuratio^ gumentu,— nem, Humaniítatís ueró null&afferre maíus teftímonià poffum, dj quodadolefcens idem fení Pomponius Atticus. 380 À feniSyllz fuerit iucundifsímus,fenex adolefcenti M.Bruto, Cum aequalibus aute fuís Q. Hortenfio& M. Cícerone fic uíxerít, ut fudícare difficile fit, cuíztati fueritaptifsímus; quand eum pracípué dilexit Cícero,ut ne frater quíde eí Quíntus charíor fuerítaut famí líarior, Bírei funtíndício prater eos libros, ín quibus de eo facít mentione, quí ín uulgus funtadiíti,fexdecím uolumina epíftolarab coífulatu eíus uícy ad extremütempus,ad Ac tícum miílarü:que qui legat)no multü defíderat híftoria contextá eorü temporü,Sicenim omnía de ftudijs principum,uítíjs ducum,zemulatíonibus reipub.perfcrípta funt, ut nihil ín ijs no appareat,& facile exiftímaripofsít,prudentía quodámodo effe díuínatione. Non ením Cícero ea folii qux uíuo feaccíderüt futura pradixít,fed etíá que nuncufu ueniunt cecínít ut uates, De píetateaute A ttící quíd plura cómemorem: cüm hocipfum uere glo ríantem audierím ín funere matrís fuze, quam extulítannorü x C.cum effetfeptem& fexa gintafe nunij cum matre ín gratía redijíle, nundj cum forore fuiffe ín fimultate, quá pro^ peetate equalem habebat. uod eft fignüautnullam und ínter eos querímonia intercef? fiflejauthuncea fuifTe ín fuos indulgentía,ut quos amare deberet,írafcí eís nefas duceret. Neq idfecítnatura folüm(quandg omnes eiparemus) fed etíá doctrína, Nam& príncipü philofophorü íta percepta habuerat pracepta,ut íjs ad uítáagenda,no ad oftentatíone ute retur, Morís etíá maiorü fummus ímítator fuít,antíquítatísq; amator,quá adeó diligenter habuítcognítá,ut eam totà ín eo uolumine expofuerít,quo magíftratus ornauít, INulla e nim lex,neq; pax,neq bellü,neg res ílluftrís eft P.R.que nó íneo fuo téporefítnotata.Et quod difficillímütuit, ficfamiliara origine fubtexuit, utex eo clarorü uirorü propagínes poísimus cognofcere, Fecíthoc ídem feparatím in alijs librís,ut M. Bruti rogatu lunía fa^ mílíaà ftirpead hancaetate ordíne enumerauetít,notans quía quog ortus,quos hon Ores, quibuscg temporibus cepiffet, Parí modo IVlarcelli Claudíj de Marcellorii, ScípíonisCor nelij,& Fabíj Maxími Fabíorü,& Aemilíorá:quib. librís nihil poteft effe dulcius ijs, quí aliquam cupídítaté habent notiítiz clarorü uirorii, Attígít quod; poétícen(credímus)ne e fus expers effet fuauiítatís.INanqy uerfibus, quihonorererumq geftarü amplítudíne cxte ros Ro.populí prarftíterüt,expofuit,íta utfub fingulorü imaginibus, facia, magiíftratusq; eorüno amplíus quaternís quínísqy uerfibus defcripferitquod uix credendum(it, tantas res tam breuiter potuifle declarari, Eftetía unus liber grace cofectus,de cófulatu Cíceronís, Hactenus Attíco uiuo zdítaà nobís funt: nunc quoníáfortunanos fuperftites ei effe uoluit,reliqua perfequemur,& quantü poterímus rerum exemplis lectores docebímus,fi cut fuprà fignificauímus, fuos cuíq; mores plerun y cocilíarefortuna.Nang; híc cótentus ordíne equeflrí, quo eratortus, ínaffinitate peruenítImperatorís díui Iulij filij, cüm iam anté familiaritate eíus eflet confequutus, nulla alía re GB elegantía uíte, qua czeteros cepe rat príncípes cfuítatís díonitatepari, fortuna humiliores, Tanta ením profperítas Czefare eft cofecuta,ut níhil ei nó tribueret fortuna, quod cuíd anté detulerit& concilíarít, quod cíuís Romanus quíuít cofequí, Nata eft aute Attíco neptís ex Aeríppa, cuíuíraíné filiam collocauít.Hanc Carfar uixannículà Tíb, Claudío INeroní Drufilla nato priuigno fuo de Ípodít,qua cofunctio necefsítudiné eora fanxit,familíaritate reddidit frequentíore:djuís ante hecfponfalía,noó folüm cümab urbe abeffet,nundj ad fuorü quend literas mífít,quín Attico mítteret,quíd ageretín prímís,quid legeret, quibusq ín locís,& quandíu effet mo raturus:fed& cüm effetín urbe,& propter fuas ínfinitas occupationes mínus fzpe quám uellet Attíco frueretur,nullus dies temeré interceflerít,quo no ad eum fcríb eretquo non alíquíd deantíquítateab eo requireret, modo aliqua queftionépottícá ei proponeret, ínterdum íocans eíus uerbofíores elíceretepiftolas.Ex quoaccidít,cüm des Iouis Fere ij in Capítolío ab Romulo conftítuta,uetuftate atcpíncuría detecta prolaberet,ut Attící ad^ monitu Cafar eam refíciendà curaret, Neqy uero à M. Antonío mínusabfens líterís cole batur,adeó utaccuraté ílleexul tum hís terrís,quid ageret, quíd cura fibi haberet, certíore faceret Attici, Hoc quale fit,facilíus exiftimabit is,qui fudicare poterítquát fit fapíentie eorü retínere ufum beneuolentiàgy ínter quos maxímarü rerü no fol emulatío,fed obtre &atío táta íntercedebat,quantá fuítíncídere neceffe ínter C cfaréatqpAntoniüi,cü feuterg; príncipe nofolü urbis Romanz, fed o1bís terrarii effe cuperet. Tali modo cümfepte& fe ptuagínta annos copleffet;atq; ad extremá fenectuté no mínus dígnítate, quàm gratía for tunac creuíffet(multas eim hereditates nulla alía re;dbonítate cofecutus,tantaq; profperí tate ufus eft ualerudínís, utannís trígínta medícína nó índíguiffet) nactus eft morbü que initio& ipfe&medíci cotempferunt;namputarütefTe Tenafm on,cuí remedía celería fací líag; proponebant.In hoc cm treís menfes fíne ullís doloribus, praeterquá quos ex cura» tione capiebat, cofumpfiffet,fubíto tanta uís morbi ín unü inteftíng prorupít, utextremo Bb 4 id j v ai a.u. iE Prudentia diuitiatioq; Ciceronu, Pictas in nate, Originum fcri ptor. Liber grecu de confulatu Ciceronis, Cefaris felicitas Áttid etar, tma, c Decretit ortis, Obitusez fepul Parentes, Plato. temporeperlumbos fiftulz purís erumperent. Atq hocpríufquàám ei accideret, poftqua indies dolores accrefcere,febresqyacceffiffe fenfit, Agrippam genertütad feaccerfirí fuflit, & cum eo L. Cornelium Balbum, Sextumq; Peduceiü, Hos utueníffe uidit, ín cubítü ní^ xus, Quantam, ínquit, curam,diligentíamty ín ualetudinemeatuendahoctempore adhí^ buerím,cüm uos teftes habeam, nihil opus eft pluribus uerbís cómemorare:quibus quo^ níam,utfpero,fatísfeci,menihil reliqui feciffe quodad fanandü mepertíneret,reliquü eft ut egomet míhí cófulam:;íd uos ígnorare noluí, Nam mihiftat,alere morbü defínere:nácg hís díebus quícquíd cibi fumpfi,íta produxi uítà,ut auxerím dolores fine fpefalutís.C)ua^ re àuobís peto, prímü ut confilíá probetís met, deindene fruftra dehortando coneminí, Hac oratíone habíta tanta cóftantía uocísatqy uultus,ut non ex uíta fed ex domo ín domü uíderet migrare, cüm quídé Agrippa eumflens atqj ofculans oraretatqy obfecraret, nead id quod natura cogeret, ipfe quod fibi acceleraret:& quonía tum quog poffet teporibus fupereffe, fe fibi, fuísq referuaret, preces efus tacíturna fua obftínatione depreffit, Sic c& bidui cíbo feabftinuiffet,fubító febrís deceffit]euíorgy morbus effe coepit. Tamen propo fitum nihilo fecíus peregít.Itag; díe quínto poft id cofilíáínierat,prídie Calendas A pri^ lis, Cn.Domítío, C, Sofio Coss.deceíTit. Elatus eft ín le&icula,ut ípfeprefcripferat fine ul fapompa funerís,comítantibus omnibus bonismaxíma uulgi frequentía Sepultus eft íu xta uíam Appíam,ad quíntum lapidem,ín monumento Q.Czcilij auunculi fui, Plato. GVARINO VERONENSI AVTORFE ume vL TV M diug; animo verti, Philippe uír doctiffime,humanítate tuà mo i fà resqy fuauiffimos:quib.effe&ta eft,ut quátü fcíétía& magnarü rerüco^ gnítíoe,tantá facilitate& iuuenili fuauitateprecellas. Eíusgenerís me díci funt, Qs líterag parés Homerus ínter alíos príncípatü habere cecí^ dnít Virmediícus precío multos equauerítunus. Quid ígítur (8 mírí eft fi charus adeo, acceptus ac íucüdus es huic illuftrí noftro Prín^ usi^.4.- cipi, fubtili hominüzftimatori,& fautorí uírtutís optímo, qui quantü gradu& fortuna,tantüm dígnítate& fapientía inter mortales antecedit? Tuarum fané re rum cümalij permultí, tum ueró ípfetibi fum teftís nó infimus, que fingulari beneuolen: tía, ftri&ta familíarítate;affidua cofuerudine,colloquijs íntímis, tuenda mei meorumdéüp ua» letudíne,€ omnideníg neceffitudíne tibi deuínctum tenes, Cuíus quidem reí memoríá tam íuctidam,tam honeítam atij probabilem, fí qua ratíone perpetuó obferuare líceat, fae píus mecum uerfo,(icut Aegyptiorü artífícío& excogítatís quibufdam odoribus íncorru pta tenerí corporapoffe,hiftoríz tradít Herodotus: iam demi facilé fieri poffe intellígo, fi líterís,quafi perenni codímento& fidelí rerum geftará cuftode, pofterítatís etíam comen datíone crebrísqy fermonibus durare curabímus,Itagy cogítanti mihí quidnam hoc potifTi mum tempore,quo tantís ímmergor occupationibus, fcribendum aggrederer, aptíflima Platonís perfona uia eft, ín cuius lectíone períndeac delícatíffima deguftatíone, utríufqy recordatío códíretur, Eum ídcircopotifsímü delegí, quia cm deillo nonulla differuiffes ín eo fuburbano Ferraríz proxímo,cuí ob eximíam quandam amoenitatem Pulchroflorí cognomen índítü eft,tibi fum pollicitus me dehbomínís aetate refponfurü, Non contentus autem promífTa tanti reddere,utaccumulatíus hoc zs alienum tibí perfoluerem,eíus uíri genus,uítam ac nonnulla díuínís ipfius ftudijs pertínentía,coniunxí, Hoc pacto omní ex parte Platone notum ac familíarem tibifecero, Claram Platonis extítífTe progeniem cun^ &orüteftantur líterze,feu paterná,feu maternáíntuearís orígíne,IsAriftonepatritio ínter Atheniéfes cíue,& Períctiona fíue Prona,ínfígni certé foemína natus eft matre, Materná genus cum alij cóplures,tum ueró Solon A ttícarü legumlator,& feptem fapientíbus u^ nus,illuftrat, Drepides ením Solonis frater Crítíámaiore creat,à quo Califteus ortus Cri tíam mínoré gígnít. Híc unus ex trígínta fuit, quí rem alíquado Atheniefem gubernarüt, Ctítíe fíliusGilaucon,à quo Charmides Platonís auüculus,&Períictiona mater zdítí, Peri Ctionaígítur probítate& forma eximía Ariftoni matrímonío collocata,uírilis quíde fexus Adimantii, Labeone,acPlatone,muliebrís a&it Bocona peperít,que Eucumedotífpectato uíronupta,Speufippi ín prímís& honoratíphílofophi mater fuit.F'utura Platoni magní^ tudíne&fuauíffimàá ín prímís eloquetíá euídétiffima figna praedíxerüit, Coplures grauiffi míuiri& locupletes fané teftes memoríz prodiderüt, Ariftoné cii Períctíonze uírginítaté tollere,& uim inferre conaret,díutíus uoti facta impote; umxg tande fe reyocaret, Apolli nis q Lure Loin 21 n OM ru Plato. TT A hísfpeciéhumana maior afpexiffe, Quapropter Aríftonc ab omní Perictionz contaQtu quoad ínfante eníxa eft, prorfus abftínuifIe,Hecín omni&Athenfenfi ore fuíffe,quonía mihi hzc humanís oculís ludibría ingeran£,alíus difputádilocus& t&pus poftulat.'l'ener adhuc ínfans fopore tenet ín cunís,cüm apes nó paruá mellís uím dormíetis labellís ínftíl larefenfim annotate funt, ua quídére ad prodieíorü interpretes delata,eum futurü pro cedentíbus annís uatícinati funt,cuíus ex lingua melle dulcíorflueret oratío. Quuíefces alí quando Socrates,inter genua nouellü cygni pullá tenere fe exíftímauít, eumcp natís dere pentéplumís fublime euolaffe,& ipfum zthere dulci clangore, ac fuauífsímís impleuiffe cantíbus.Poftrídie cüm paterad Socrate przeceptís eíus&ínftítutíone formandü Platone adduxiíTet,uifo ftatím puellojhac ílla,ínquit, eft auícula,cuíus imago nocteproxíma míhi perfomnü obuerfíata eft, T'am clara futuri Platonis auguría ingenti dehínc euétu mínime caruere,feu íntellíeedi fubtilítate, feu difputandi uim, feu diícendí dulcedine cotemplere, Quas quide ad res grauíffimog: homín& teftímonia no defunt,Quís ením dubítetPlatone amícífltmü uerítatis homíne,& eius homínib.exhibenda: proptiffimü,prazcíput effe,fiue acumíne diífleredí, fiue eloquendi facultate diuina quada&€ homeríca: Multü ením fuper profamoratíone& quà pedeftre Girecí uocat.furgitutno homínís ingenío, fed quodam Delphíco,utpoéta díceret,uídeat oraculo dei inftin cus, adeó ut quidállatínz línguze prae clarusautor,€ grcé perítíffimus, Platonís uerba ín Romana dictione uertereformída^ rít,ci ad explícadas eorü;ppríetates,&(ut íta dica)copofitionís harmonía, nequa poffet latína oratío afpírare, Quod fi ex Platonís oratíone aliquíd demas mutesue,etfi cómodi(Ti mé facías,de elegatía tame parte no parua fané detraxerís.Sed hzcpoftea.Natíuítatís eius tepus quod tibi fumPhilippe pollícítus,pluribusinfigniremodis coftítuímus,quó claríus eius uiríortus ad uniuerfos peruenire queat, Natus efi igit Plato feptima Targeltonís,qui. eft Athenie(i& mefiís,díe,annoà Troíx captíuítatefeptingetefímo quínquagefimofexto, Olympiade Lx x x vi11.ab Vrbeueró códíta, c cc x x x v1.poft liberatá cunctís regi» bus cíuítatt octogefímofexto: ante faluatorís aduentü quadríngétefimo uigefimotertío, Qua etíi tempeftate do&tíífimi üírí permultí florebat, ex quibus hí pluríü fermoneprzdi^ cabant, Socrates Athenienfis, Democrítus Abderíta, Empedocles Agtígentínus, Eudoxus Gnídíus aftrologus, Hippocrates Cous medícus, Socrates Athenienfis rhetor, Hero dotus híftorícus,Euripides XSophocles tragící, Diogenes Cynicus, AríftophanesComí cus,alíjq; complures,quorá ea etas fertilís magís ac magis erat, Fama eft ípfum ín Aegína progenítd ín Phidíadís edibus nobilís eius urbís cíuís, quo tepore redacta ín poteftate ín» fula, Athenienfes Aríftoné patre unà cumalíjs ciuibus deducta colonía eo iínhabítatü mí^ ferant, Ferentibus índe opem Lacedzemonijs,& eiectís Athenienfibus ex Aegína, Arifto Athenas reuerfus eft, Infantí nomen Aríftochi fuiffe nonulli ícríptü reliquerüt, quodab auoadillá quafi haredítaría quadam fuccefsione tranfmiffum, futurz magnítudinís tan» tum deditaufpící&, utquí perfectíffima ín poftera gloría, quod& ipfum nome fienificat, adepturus eflet, Platoní poftea cognomen índitá czteríautores funt. Díuer(z ferunt cau fz:quibufdamplacetídillícognomentá impofita propterea,quód cümapud AriftoncAr giuumpugílum magiftri exercendo corpori& leuandís artemembrís opera daret,robu ftioreualetudíne€ amplíore czterís códiícipulís humerorü latítudíne predítus,huíus ge nerís appellatione fitaffecutus, Grací nang) zAezuP latü dícüt. Cuius rei ficut€ aliarü nó ignarus magnus pocta Vergilius, Platonécírcuíto fermonehís innuítuerbís: Atq; hume ris extante fufpicítaltís, Alij,ín quíbus eft Neanthes autor nó ignobilís,afferüt eum obÍa tíorem front£ac facíem quz illi erat, fíc uulgo uocatá, Sunt quiíablatiffíma dícendí facul tate& oratione copiofa, cotendanthoc íllí adhibitü fuiffe uocabula.Prímís literís ful Dío nyfio preceptoreimbutus eft,cuíus& ípfeín eo libro memínit,quí Amatores infcribítur, hoceft;Eraftz.Cirata nang) ín hc homíné amicorti beneficía extítífTe uel hínc abundépa tet,quàd preceptor&& neceffaríorii memoríine ulla obfcuraretobliíuíio, fcriptis ílluftra uit fuís,ídq; pro boni uiri offícío& inftítutione maiori, quí,ut ínquit fatyrícus,Precepto» rem fancti uoluere parétís Effeloco.In ipfo ením ftatim libríprímordio ínquít: Díonyfij grámatíci ludum íngreffus adolefcentes afpexí clarís procreatos parentíbus, quí plurímze probitatís pr fe ferebát índole, quz quíde de magiftro dicta honorifice fuifTe nullas infi cías ibit,cimdifcípulorü ordo,afpectusqy modeftus ín praceptoris laude referat, Puer ad huctantá ín moribus uerecundía,&ín uultu modeftíá habuiffe tradit,utne femel quídem effufe rí(iffe cofpectus(it. Id ín omníztate uehementer dedecere díxerím, uel coterraneo meo Catulloaflerente:R ífu ínepto res ineptíor nulla eft.& areuentenon mínus Ifocrate, rium íncontinenié effe dementis índicí, Nil pratermififfe Plato uius eft.quod corpus , j| Bb 5 Plato educátia ab apibus, Natiuitatis tempu. Platonis coetui. ie gp" C Platonis opera carminibus[crip. Nebule Ariftrophanis comoedia fariptain Platonan, Socratis interitus, Plato. paríteratqyanímülaboribus& philofophíz idoneum efficeret. Robur& uites fibíanatü ra datas,eouftg cura& iuncto muníuitartifícío, ut ín Ifthmíorum celebratione( hi funte^ ním frequentia& apparatu magnífíci)inter athletas decertans,fortifsimí luctatorís& pu ilís nomen cum praedícatione reportarít, Cui fane exercítationü generi idcírco pruden^ uffimus fefe dedebatadolefcens,quía no folum fibí fenatum intelligebatortuscy tui parte amícos,parté patríaalíquando uendícaturá,cuí hac uía(í quádo uocaret ufus, feipfum ín» ftruebat.Pracípuá quoq píctoríe artí curam impendit;qua cum ad alía permulta uíta vfi bus neceífaría, tum uero ad geometricas fíguras ac lineas defignandas nimírü conducere poteft,ad quam à natura fcientia pronus ferebatur. Quíd quód píctor folers& diligens na tutze mímus,& fiuocé& oratíonis ornamentü addiderís, poétz germanus eft: Poétícam quog míro cóplexus eft íngenio,Scripfit prim quidem díthyrambos,poftea cantilenas, demumqy tragoedías doctorü homínü collaudatione celebratas,Pronüciabat fuaui& dul ci uocís fono, nifi quód ad gracilitaté paulüm acceísifTe dictus, Compofità ab fe tragoedia ante Bacchanalíorü fpectaculü educturus erat; caterü ut diuina Socratis informari dííci^ plínà coeptus eft;huíc uní toto,ut aiunt,incumbens péctore,poétíca cuncta cremanda cu^ rauít,hunc praefatus uerfum;Nuncopus eft, V ulcane libensaccede Platoni, Et rectépro fecto:ná ficuttenellos annos ludereac lafciuíre decuerat, fic fequens atas alíos exegitmo res, ut feuera dictu feuerus ageret, Platone igitur cüm florens adhuc efferueretadolefcen tía,amore írretítum fuiffe fcribítur,cuíus ea,ut poéte dícunt,potentía eft, ut patrís fummí tela Typho£a temnat;&, V ídeat coelo fuperos relí&to V ultibus falfis habítare terras, Stel lam nang, miferé deperíjt, cuíus amor ab ingenij fuauítateatqy elegantía cepit exordium, Stella ením cüm precipuo caelí cotemplandi motumqy fyderü perdifcendi ftudio ten eret, torum fibi Platonis deuínxít animi, Ipfius ín Stellam fuuenilía haec extant epígrammata: Axtdentes ftellas lucens mea Stella tuerís, Coelum utínam fíerem,te ut multo lumine cernam, Alíud cüm uitaexcefsifTetz Stella príus fuperis fulgebas lucifer,at nunc Hefperus ah fulges manibus occiduus, Hacatq alía mollíorís setatís carmina progrediíétib, annís períndeac bonís artíbus& moribus pernícíofa prorfus abíecit; nam nó ulla magís uires índuftría firmat, quàm V enerem& caci ftímulos auertere amorís,ut poéta ínquítoptímus.Idcírco utfelímatü expolítumqy redderet, dehínc capeflenda focíe tatís doctrínz omní(t cogítationü ftudíü ac tempus impendit, uigefimü íam íngreflus an» num,Interea cüm Socrates omne uírtutís laudem ín actíone poneret, Atheníenfem popu lumad honeftz uitz rationes anímare nundj definebat, cunctorü uítía ínfectarí,& bonos quoad líceret cíues facere.Q ua ex re cüm multorü&quidem potent ín fe conflaffet inuí diam(uerítas ením odíum parít)ín prímís Aníti locupletís& factiofi homínís cotraxítíni mícítíam, Quí cüm Socratis morfus ferrenequíret, Axiftophanedociü quidem comícíi, fed homíne parum probum índuxit,qui comoedia cui títulus eft INebulz,fcripfit,& agen dam ín fcena fpectandamqy curauít,[n ea& alía complura ín Socratem,& illud fíngít;So^ cratem nebulas colente,& Athenienfiü religioni detrectantem, praterea mentes iuueni fic mbuenté, ut parentibus manus inferre pie& officíofe poffent. Ea res cüm uníuerfum populái à Socratís charítateauertíffet,auribus ab ipfaadhuc recítatione calentibus,poftri^ die Socrates ín iudici uocatur, íntegerrímus atq; ínnocens fané philofophus. T res illí ac^ cufatores extítere, A nítus,Lyxon,& Melítus.Oratione Polycrates fophifta cópofuit,qua ad íudíces habuit Polyeuctus, Capita críminü ex ipfa qua adhuc extat accufatíone cogno (cerelícet, Ea títuli habet huíafcemodí;Melítus Melití filius Putheus, Socrati Sophroní^ fcí filio Alopoeteo;Iura uíolant à Socrate,cüm quía mínimé deos exíftímat quos aciuitate exíftimari folereuídet, tum quía nouos quofdá deos íntroducít, Accedítad iníuría,quod iuuentuté corrumpit: poena mors efto, Surrexerat ad defenfione praceptorís Plato, hoc pacto oratíon£ exorfus: Etfi omnibus quí haec afcendere tribunalía iuníoradfum,uíri A^ thenienfes.tantus eftab iudicibus clamor obiectus,S&ut defcenderetuocíferatio círcunfu fa utcunctís prz tímore dícendi ac defendendi facultas praerepta fit, Itadj multítudinis ín uídia,ira&furoreprincipe,tudícío mortís damnatus eft Socrates. INec multó poft dato eí publícé ueneno ín carcere períjt, Tranfeunt pofttam ímmanefacínus díes nó multi, cüm fcindíturíncertüftudía ín contraría uulgus ferocy fuí confilij poenítens interfectum luget Socratem,fanctítate X omníuírtutis genere uenerabilem.Publícus moeror ínclínat, clau fa officinae, deferta oymnafía, deftítuta theatra,fít deníg; ín urbe fuftítium, ín accufatores impetus agitur, alijs.ín exilia abeuntibus,& falutem fuga cap effentibus. Melítus ultímo fupplicio afficit, Anítus cüm ín Heraclea fe recepíffet, ab Heraclienfibus magna cüigno^ mínía Plato. 382 A miníaeiectuseft.Eíus bonafifco adiecta, Socratí crea ftatua, Lyfippiopus,erecta.Lógíus fum pauló dígreffus, Philippe uír fpectatífsíme,cóm huiufmodi excurfiones tibíno íniu^ cundasarbítratus fím, Redeamus igit, Cüm Socrates dato ut fuperius dixi ueneno, mortemobíjíTet; Plato Cratello€ Hermogenifedocendü tradídit, huíc quídem Parmenídis, Cratello aüit Heraclíti fe&a profiteti, Nihil ftudíofus adolefcens omífit, undead augenda uel ornandádífciplinà ulla fibi fpes effet, Quaobrem cá utilítatís plurímü ab Epícharmo Coo uel Sículo poffetaffequí,omnia fere tranfcrípfitab eo,queperípfius opera dilíges le &or ínuenít, Nec mínus Sephíronís mímographi praceptís uacaffe uidet, quae per alíorá negligentíáomiffa& oblíterata prímus Athenas reuocauít. In eíus libris lectítandis tanto pere delectatus tradít, ut fub mortui puluíno repertos effe coftans Ícríptorü fama fit, Annos poftmodü octo& uiginti natus, Socratícis fecü affumptís quos díícedi cupiditate de^ tinerinouerat,ad Euclide nobílíffimü ea etate geometra Megara feceffit, Id aat oppidü flo rentífsímiü fuerat longé,ab Athenis millia paflua uiginti diftans, cuíus oríüdus erat Euclí des Socratísalíquádo dífcípulus, Cui cüm alíquádíu ftudiofsime uacafTet, Cyrene( ea eft nobilis Aphríce cíuítas, finitima Carthagíni) profectus eft;ubi Theodorus clarífsímus ea atate mathematícus frequétí fama celebrabat, Inde factus doctíor ín Italia nauígàás ad Ar^ chyti Tarentínü fefe cotulitutab eo infignituncphilofopho doctrínará alíquíd hauríret, Ab illo dígreffus,ad Philolaa, T'ímztt,& Eurítü ad Locros pergít, Pythagoríce preceptío nís gratía capeflendze Eo ex loco ín Aegypti tranfmittés, ab facerdotíbus Memphiíticísqy uattbus fyderü ortus,curfus,obítus,uariasq; poteftates,acrerü díuínarii occulta,numero^ rumt infuper& menfurarü rationes accepit.Sunt quí credát(& hí quide homines graui" fimi)hocttpore& hocínloco Platone ea quz à prophetis noftrís prediícta fuerat, interpre tealiquo deprehendiffe, ac uerí deí cognitione delibaffe. Huius ítínerís comite habuit Eu ripidem:quí cum ín aduerfam ualetudíné íncídiffet, ex marís aqua fumpto remedio, facer" dotü cura diílígetíapriftinz eft reftítutus íncolumítati, Q uapropter Euripide dixiffe fe^ runt,mare cuncta mortalíá mala prorfus abluit, uerety(fícut Homerus ínquítjuníuerfos Aegyptiindígenas praftantes effe medícos, Aegypto peragrata,dum regionís fitum natu ramcp,ac implícítas INÍlí rípas,ortus,íncreméta,contemplat ac percípít,ut undíg collecta B tantarüartíü& doctrínas: ftudía, períndeac mercator copiofus ín patríá reportás,rurfum in omnéterrarü orbem liberaliter ímpartíret díffemínareitg, Athenas redíre inftituit. Av dieratapud Perfas effe uiros infignes, quos Magos indígena uocát.Hirebus díuínis ope« Mui, ram acítudíi exhibet,ín fufcipiendis uotis, ín reddendis facríficijs, ín placandis dijs rítus atip leges edocétes,& illor natur acgeneratíone explicátes,de índuftría,de píetate,&hu mando,atcj alijs permultís dífputátes:ad illos penetrare Platonímens erat:uerü flagrantí busper eas regíones bellís,confilíi reuocauít.Eratno procul ab Athenar& urbe fuburba^ numnobileínterarbufta pofítá,quod ueteres Attíca terre habitatores Hacademía,pofte ríores mutata cum afpíratíonelítera,ab Academo heroe peruetufto Academia appellaue« Academia, re:hocad exercendas artes cómunícandastg doctrínas Plato delegit, nó tam falubrítate,dj folitudine feceffutg cofpícud:quippe cümlocorti amcenitas,faluberq& hilaris acrís afpe ctus ad lafcíuíá magis ínuítet, X attentíores metís uíres foluat,cogítationeg; foras euocet, Quocircano illepídé quís noftros oculos totá luxuria effe dixit, In Academia cü docens, tum fcribens, coplures exegítannos, ab qua& ipfius fecta appellatione Academícz fortí ta eft. Aptífsima igitur dífcere uolentibus temperie facíens,ex diuerfis ueluti membrís phí lofophádi corpus cócínnauít. Nam quead fenfum acratíone pertínét,ad Heraclii Ephe fj praecepta coferebat:qua ueró íntelligendi cotemplatione coftarent,ad Pythagore: que aíít cíuilíi rer dífputationt affe&arét, morumq formulà,& homínü inftítutíone,ex Socratís fontíbus hauríebatzalías aute difciplinasopínionesqy paffim ínferés,Ad ftudíorü ue rítate€ difcendam&docendam quanta íllum tenuerít auídítas,& alía permulta teftant,& illud no para, quod ín rei famílíarís anguftía;tres Pythagoríce fectz libros à Philolao Cro toníata,uel utalíj tradütab eíus neceffaríjs mínís centü mercatus eff,quíi quídem pecunía nóparum ad ufus domeftícos indigebat, Fueratauté Phílolaus hzrefeos Pythagoríca phí lofophus,quí de Pythagorícis prímus naturalía edidit, Ex trib. hís quos dícolibrís coplu^ ra Platone ín fuü tranfcripfiffe T'ímzü dicít Hermippus.Sunt qui dícüt eam argenti fum» mam ab Díone Syracufano períolutam,datís ad eum à Platone epíftolis, cui literarum ne ceífitudíne€ philofophandi fimílitudíne ar&ifsímé deuíinctus erat.Et quoníá ad eius ho^ mínís ftudía& artes aperíedas, diífcipulorü& libror&ab fe cópilatori numerus pertinet, & ftudíofís uoluptateafferrepoteft,eos etíá quafiteftes producamus:quor& prímus Speu Platonis difcips fippus efto.INa€ genereilli propíor extitit, magifterij fuccefTor,& Platonici dogmatís lic libri, A: sd C Ariftoteles feptem. Platonis difcipuli. Dialogorum pri ius uuentor. D Bonorum parti tio fecundis Pla tonem. Amicitiarü ge neratria. Rerum princi» pia duo. €U45 Un inuitta, Plato. affertor,poft illius morte annos octo, Xenocrates Chalcedoniíus, qui mortuo Speufippo (cholz prefe&us eftannos quíng& uiginti, Ariftoteles Stagiríta, Nam& alíos fepte Arí ftotelís nomíne appellatos ínuenio,quos enumerare no eritíntucundü, Fertur ením Ari ftoteles quidam in Athenienfíá repub.infigniter obuerfatus,cuíus habít ín foro complu tes extantoratíones,dícendi gratía&fuauítate referte, Alter quí ínIlíadem Homeri expo nendam,diíligentíaimpendít& opera, T'ertíus Sículus,dícendí magifter, quí aduerfus Pa negyrícá Ifocratís oratíone fcripfit, Quartus cognométo Fabula,Aefchíni Socratíco per^ quàm familíarís& charus, Qouíntus Cyrenzus,quí de arte poétícalibrü edídít.Sextus lu dipugilum magifter no ínceleber.Septimus haud clarus admodü,qui de pleonaímo libel lum compofuit. Redeamus ad Platonís díícípulos.Phílippus Opuntius, Heftieus Perin^ thíus,Díon Syracufanus, Anuleus Heraclíenfis,Eraftus& Coríftus ambo Sceptij, Tímo laus Cyzicenus, Euehon Lampfacenus,Píton& Heraclides,utercg natíone Eníus;Hiíp^ potades& Callippus& Demofthenes orator, Atheniefes, Czterü cóm Demofthenes po ftea Callíftratü nobilem Athenís oratorem uídiffet, omiffo Platone illi deínceps adhaefit. "Theophraftü quogiLesbiüPlatonís audítore fuiffe quida afferát, Sed&€ mulíeres fub eo philofophiz uacafle certü eft, Lafchenia fcilicet ex Mantínea,& A xíotheam Phlíafia, quá & uírilem habíti índuíffe dícunt.Fuerunt& alíj,quos referre longa&ingrata mora eflet, Dehíncdeoperíbus à Platone zedítís& uarie copiofeqy copilatís breui perftríngamus, ut probis quide calcar,ígnauís auté rubor íncutíat, cum uídeat tanti phílofophü íntertotpe regrínatíones,ítínera, curfusqy marítímos, dum literas quafi toto fugientes orbe perfecu^ tus mauult uerecüde dífcere dj imprudenter docere, totac tanta uolumína cofcripfiffe,& immortalitate digna pofterítati legaffe.Dehis illud praedíxiffe licet:omnía fermé qua gra uíus accuratíusqy dífputáda fuerat feriotp agitanda,in díalogorü forma cofcrípta fuifle; Gc re&é fané: eaením quz eiufmodi colloquendi ratíone tractant,introductis pro dignitate perfonis,apertius dííputant,&tuehemetíus ímprímunt,quafí res ipfenoaudírí,fed gerí&c corám explícarí credant. Nam certíor aurearbiter eft oculus,ut ínquít Flaccus, Effingen dorüaute díalogorü autor prími fuiffe Zenone Eleatem affirmát quídam, V erü Arifto teles in prímo de Poétís líbro,cui& Phauorínus cofentít, Alexamenü Scyreü aut Teíum, prími in eo genere fcripfiffe dícít, V er&enimuero(utcügy res fe habeat) Plato praecípuá eí reípolítíus exponenda curi& ftudíü adhibuit; ut cüm de bonís artibus ad difciplina& ví tz ínftítutíone interrogatío,& tépeftíua deínde facta fit refpofío, ear& perfonarü quas in^ troducít proprii decorü ex partehumano deprehedipofsitingenío, diuina pracfertím ad^ fpírante ope,unde&pluríma noftra eftaffequuta cognítío. CumqPlato cerneret,quantü lucís& gratíe cognofcendís rebus afferretadhibíta comodé opportunety partítio,no folü ad clarítatem,uerumetia& ad facultate;abfoluté nimírt cuncta partítus eft.ut uerbi caufa, latoníca eft lla partítío;Bonor&t quedam anímí,quadam corporís,quaedam rerü exter: narum, Aními quz capefferentuírtutís effeeaqy ab eo ín natura moresqy díuídebat. Natu 12e celerítaté ad dífcendá retínendácg memoríz dabat,quorüi utrung mentis effet propri & ingenij, Morü ftudia& confuetudiné,ífuftítiz fortitudínimodeftiz, prudente applica bat, Corporis bonaafsignabat pulchrítudíne,celerítate,ualetudine, robur. Exteríoraboz na ponebat fortunata& amplíísimá patríam,díuítías,opes,claram familiam,amícos; quz etfi eíus generís effent, utuírtus per fead felícítate adípifcendam fineillis ualeret, tame ut inftruméta adhiberi uírtutí,de corporeís externísqy díco, Amicítiarütría genera dícereex Platoníca díuifíone eft:nam autnaturales,autzequales;aut hofpítales effe, Naturales,qua fanguínís uínculo nobifcum nafcuntur,ut parentii,filiorü,fratrum,confanguíneorumq;. Aequales gígnítconfuetudo uítzq;focíetas,accedente praefertim morü(ímilitudíne,nul/ lagenerís propínquítate, quales Pylades& Oreftes, Scípio& Lzelíus. Flofpites maxíme comítatus creant,epíftolz,& mutua ínter abfentes officía, Duo quoq rerum príncipía có ftítuebat, Ded fcílicet;ateg Hylen:ex qua eleméta quatuor deríuarent,ígnís,aér,aqua, tet^ ra,ex quibus mundus ipfe conftaret,& qua ín mundo.Sed quíd ago fuperuacuenegocía tíonís homo,qui ea quz funtà Platone aut excogítata,autornatíus dígefta,percurro,cüm ea& latíus líterís illuftrata fínt,& tibi dílígetifsimé cogníta:/Itacg ne noctuas Athenas, aut fus Míneruam(ut ín prouerbío eft)hzec omíttens, de íllíusuíta quod fuccurret abfoluam. Cüm uírtutís laudem ín actione conftare íntellígeret,idqj; praedicaret cuíus ftudío ínfuda^ rat,fzpíus de fe ín patría,ín amícos,ín homínü genus perículá fecít.Belligerantibus fiqui dem Athenís terín mílítíam profectus eft, Primum in eo przlío quodín Tanagra comít fum fuit, fortíter dimicaffe confpectus eft, Is autem ínagro Thebano celeber uícus fue rat, Deinde ín Corínthíos,tertíó ín Delios adeo ftrenui bellatorís nauauít operam,utfum ma Plato. 383 A macülaudeper omníü orauolaretin primís, Quíd ín familíares?Chabríz fortifstmo eius atatís ducí Crobilusaccufator improbus die díxerat,& capítís fudícía intentauerat, Quo Conflantia ercírca cümab relíquís deftítutus cíuibus metu perículi&magniítudine ín arce afcederet,fo gaamicos,— lus Plato officij cofcientía munitus,fortí& nufquáremifTo fubfecutus animo homíne de» fenfurus,ututíle patríe ciue femper adfuit. Cui ci caláníator Crobílus utei patrocínio deterreret mínitans dixifTet, Alijs defenfioné przftaturus aduentas, íenorans qte quoq; Socratís uenenü expectat:eíPlato ín genué quide níhílg; retardatus refpodít; Olím Crobí lecum patrie dígnítatí mílitaba,in tolerádís perículisnihilo fegnís eri;nuncpro officío& amíci falutelícet ferríiíac uenena mínerís&igne,nullü recufo diífcrím en.Hecín amicis có feruandís Platonís coftantía.Quid illaín Xenocrate firmítas& moderatío? Cüm ex diífcí^ pulis inftígaret quídà ínuídía, X enocraté adeó Platoni gratít acceptüü effe,ut ín eum con flaret ínímícitià, ralealiquíd comentus eft, Multa ín Platone Aenocratís maledicta renun cíauit;Plato medíofermone crímínatíone refpuesobaudit:ínftat obtrectator, uultus feue ritate crímínaaffirmas,deníc; deos omnes ac deas obteftas.Plato ut ab eius fefe pertínacía folueret, Efto,ínquit,fedea Xenocrates grauitate pollet, utnífi fic expedire íudícaffer, di^ &urus ea nundj fuíffet,quo facto ab tam importuno conuícíatore feliberauít,& omne ab fcindédz familíarítatís fpem ademit.Sciebat ením facrü íllud amícitiae nome fero quidem fumendü e(Te,uerü&ubi femel eft aíTumptü,fpernereno coueníre,fed omní prorfus ratíoe tutandum,Platoné ter ín Sícilíanauigaffe coperio, Nam príma eíus nauíeatio fuítadfpe^ &andam infula,& Crateras, quí fcatebrarii locus effe dicit, quo tepore Dionyfius feníor Hermocratís filíus oppreffa Syracufanorü líbertate tyranníde exercebat, Carthagínefib, nácp Sicilia inuadentibus,&uaftítate fímul& libertatís amífsione minítatibus,Sículi Dío nyfiá,cuíus illuftre ín rebellíca eatepeftate nome erat,rera fumme prafecerát,utab immí netí clade Sícilía tutare£, R epulfo aüt hofte, Díonyfius ínuadéde dominationis occafione nactus tyráníde occuparat, quí ín uírtute(3 effeceratne Gracog: oppída barbaris ferui» rent,ex patre€ benefactoreímmane fefe diim tyrannüq; reddíderar, Is igit c omní cona tuacnecefsítatePlatoné adegít,utín colloquíü ueniret.Cy uo quide ín fermonePlato edif» ferere cepit de tyráníde príncipatuqlegítímo,auantü huíclaudis& beneuolentíz,tant& B illiuituperatióísatq(ímultatís íneffe;hücutile ac bond, ill dánofam inboneftàg;;ut ílla ui apparet,híc ueró uirtutí coferat, Ea uox mírü ín modü tyrání mente offendit.Indígnatus ftagjDíonyfius, T'ua inquit feruile nefcío quídfapitoratío, Cui Plato,certéjaít,tua uero t rannícá, Qua re ínftíigatus Díonyfíus,ut Platone occideret agitabat: quod,niíí Díonís& Artíftomenís precibus uix reuocatus effet,profedó fecíffet, Erat aute Díon Díonyfio affi nitate coíüctus:eíus fiquíde foror A ríftomacha, Hipparínopatreprímarío ínter Syracufa nos uíro progenita, Díonyfio nupferat. Hic ille Híipparinus eft,que ínitio collega rei be lice Díonyfio Sículí crearát,utantea íam tactü eft, Ateum Polydi Lacedamonio,quiper id tempus apud Díonyfiü cíuítatís fuc nomine legatione fungebat,exhibuit,ut ín Grecia rediens Platone uenüdaret,Polys Aegína annauieis illa uendendi expofuit: qua ín re ín capitis dífcrime incídit, Lata erateo teporelexapud Aegínetas;qua cauebaf ne quís Athe nienfís Aegini adiret;adeüti uero, índícta caufa íam capitalefupplicíà ímpedere, Inftabat ipfelegísferüdeautor Charmader Charmádtrídz,quó lege morte fancíret, Quodaccídifz fetnifi praefens quídá tantárem tamqy horrendáíoco foluíffet:zna cá lex deAtheniefib.ho miínib.nomínatím expreffa fit, hic phílofophus eftínquít.)uocírca moto ínter prefentes rifu,Platon& metu mortísabfoluendü cenfuerát, Nonulli Platone in ipfam cocíonc addu &ü fuiffe fcríbüt,ín que coíectíuniuerfom oculí, homínís geftü obferuabat,& quafi míf2 fum é ccelo dei cóteplabant, Atilleneuerbo quide emífTo,ímmoto corpore, ímmutatoq uultu,utrágy fententía coftanter expectabat, ut ficut fequüda no magnoperefperare uíde retur,ita X aduerfa maximo acfortiffimo paratus&armatus animo excepturus, l'antü ua lebatphílofophíe ratío,& optíma fa&torü cófilíorüq cofciétía, DD emü timore necís abfolu tus,urgete Charmádri crudelitate íntra mácípíorü deducit locü,&publíco decreto uolétí bus emédí poteftas fit, Annícetus Cyreneus quítüc forté Aegínàaduenerat,eüi mínís x x: aut queadmod alij tradunt;trígínta mercatus, uínculís liberat eduxít:mox honefto co mítatu ad fuos remífit Athenas,quí cófeftím ad Annícetüi remitteda argetü curauere:uel, ficut qdà fcripfere, Dio Syracufanus erís renumeradiíautor fuit. At ílle repudíato prorfus argéto,ga maíore fumma ínPlatone liberalitate exercenda efTe díceret,cóparato ín A cade mía hortuloPlatone donauít, Necuero ab tá celebratoludibríoPolydé inulti effefortuna voluit;inág collato apudHelide marte(is atA tcadie locus eft)yabChabría impatore nobilí | ODER puta. Plato. c& Platoniperdj familíari fuperat&& mari obrutüpleríc fcriptores affirmat, Nec ípfe Dío nyfius tant cofcjus ignomíníz,quíeto effeanimo poterat,quae longeturpiores íllímacu las& zterná dedecus ínurebat, Ad eum ígít cüm íam líberatü ín patriá reuertífleaccepif fet,líteras dedítquibus nede fe malé diceret obfecrabat. Ei Plato ftatím refcribere, tanti fi biab Academía fua ocíj nec effe, necfore, ut uel míníma Díonyfij recordatio cogítatíogg fubíret.Dionyfio maíoredefuncto, ad filia eiufde nominis adolefcenté rerá potitit omniá Plato fe cótulit,frequentifsimo& ipfius Díonyfij& Dionis ínuítatu.Díon em prater affi nítaté intímafamiílíaritateatq; cofuetudíne Díonyfio coiunctus erat. Nam cüm Díonyfius pater duas uno tépore uxores haberet, Locride uidelicet, forore Díonis Ariftomacha, Dionyfio filío ex Locridegeníto SophrofynaAríftomache filíanupferat; Díoni Areta,fi^ bíex forore neptis. V trog; igítur perindeac cófiliariü Platone ínuocáte,eó profectus eft, eopropofito,utab Díonyfio cíuítatü Italicarü Sicularumqy fibi fubiectarü libertate exora ret,quó phílofophiz laudes&dignítaté nó uerbis tantü,aut difputationibus,fed re ipfa& adíoneapud omnehomínü genus cópararet.Ipfe ením tyránuscüm eíus reí magna fpem dediífet,promiífa tande effecít inanía,& ueniente fruftratus eft. Qua quide ín re Plato ui^ PlatoDionfto tae difcrímen adijt,quód ín fufpícione tyráno uenit,ab fe Díoneac Theodotam ínductos, fufpectus, qui pro ínfulz ac ciuítatü Italicarülibertaterebus nouandiís ftuderet,&abreptü Díonyfio domínatá fibí uendicaret, Tantü inualuerütcalüníatores ac perdítíhomínes quibus cum Dionyfius coufuebat, ut Díoneprzclaro ín prímís homíne& optimo fané confiliarío, ín Graciiignomíniofeab reipu.gubernatione reíecto,Platoní peftíferas molirent infidías, Rumor certe íncrebuerat,trucidatü ab Díonyfio fuiffe Platone; que tame ita retínere ma^ chínatus eft Díonyfius,ut omní comiítatís genere&blandímétís cofolaret,eumq; cofuetu dine íntíma& cófilíor& comunícatione complecteret,ut nulla ín re Díonís ín Platone ftu dío cedere uíderet, Interím philofophía eo docente operá dare nó omíttebat,DDemá ea có ditione dífce(sifTe credítus eft;ut finito bello quo tácDíonyfius implícabat;unà cá Díone Plato remearet, T ertíáaduétus caufam ín Sícilia Platoni hác fuiffe líquet,ut Díone amícü eius& precípud,& literarío uínculo coíunctiffimü,Díonyfío cócilíaret,ínter quos nó me díocres fimultates ardere coeperát, Eum aütDíonyfius prímü quídé frequentib.líterís allí D ciebat,multa de Díonís redítu ín Sicilia,& bonís mox ei reftítuedís pollicitus. Deinde cá Plato hominis íncoftantig,& fodalii infidijs fidei par& babes negaret,tande flagítantibus amícís,& Dioneín prímís,& Archyta per epiftolà uehemétíus urgete;ab Syracufis mífa uíremitertía íngreífus eft nauígatione,honorifico admodü comitatu cüm alíorü nobiliit, tum ueró Archídami ílluftrís uirí,SC Archytze amátiflimí,Q uà quídé ad rem coponendam cüm omné fruftra cogítatíone& conatüadhibuifTet, dolís& fimulata bonarü artí&& ftu^ dior cupiditate deceptus,ut díuínarat,tentaturus tame máfit, Interea tyráno calüntjs mul tís Platoné círcáueníente,& eü ínímicis cofpirare ínfimulàte(idaüitímpofitü falfo crímen erabfibi mala multa ímpedere cognouít.Proinde ut(eab ímminéti procella feruaret,clàm 'Tarentíná monuit,ín quib.uítze perículís agitaret.Id ubíad Archytà Tarentínü Pythago ríce fede phílofophü perlatá eft,exorareper epiftola legatosqyDíonyfi ftatuít,apud que pro mutua beneuolétíaA rchytas pluríma pollebat autorítate:cuíus quíde epiftola: hoc ex Ar 5te4dDio tatexemplá. ArchytasDionyfio falute; V niuerfí quí Platone precípua coplectímur amící * dium dc Plato- tía, Lamífcü atqs Phocídá utuírü reciperétad te mífimus,Sicaüt ex cofeffo copofitoqgy pe« lergüituendoe^ pígimus, Recté uero& pro officio facíes,fi(edulítates&ftudíamemoría reuocaueris,qui busà nobísomnib.etíá atqy etíá cotendebasut Platonem ad te proficifcí faceremus, pete^ basq;ut pro eo ad te íncítádo cííalía, tum ueró tutü ac fecurít eius foreaditü recíperemus, fiue manere, fiue curfum repetere ínftítueret, Memínerís& íllud, qj eíus aduentü que eo tempore táta charítatetantoq; amore profequebarís, plurímifacíebas,quáti eorü quib.ci obuerfarís facere uídebare nemine. Q'uód fí quíd afperítatís ínteruenít,humano morefa, ciendá eft,curandüqg utuírüá omnís experté detrimeti nobis íllefum reftítuas, Hoc cü fece rís,pro equítate geflerís,&gratiffimü nobis fecerís, Hác utDionyfius accepít epiftola, etfí coplures necádü effe cotenderet, Platone abundé fuppedítato comitatuabíre permífit; hoc pacto re ínfecta,utprafagíerat,reuertít ín Grrecía. Mirari plerofq;& eos quide graues uírosarbítror,qu&obre Plato,qué mírificus reipub.tenebatamor,& eíus gubernandz no paruü trahebat defideríü,adminiftrandorü offícíorü patrízcg confulendi cura abíeciffe ui fus fit. Ver&enimuero cümís fíngularem patríz charítatem pra feferret,inanem fuí futu^ ram operáanímaduertít,quía íam alienís ab inftítutíone fua legíbus,& irreuocando fermé títu ciuítas ipfa confenuerat,&aliaconfuetudine populus obftrmatus índuruerat,Interea cum Plato. 384. A cüm Arcades& Thebaniad deducendos Megalopolím colonos& frequetes habitatores enixe cófpiraretPlatoné per legatos obfecrarütut eó pergeret,eam moribusordínaturus &legibus.Quod,ci íllos ab qualítateabhorrentes cognouíffet,facere neglexít,(day iure quídéac meríto, Nam quís medícus(modó mentis copos fit)rebelli& nullis audíentí prae ceptís egroto fanítatís leges índixit/Idem& ín Cyrenzos fenfiffeuifus eft, quí cá omni dí uitíarü genere X lautítíaaffluetes,Platone ad fuz cíuítatís inftítutíoneaccerferent)hoc ab eorefpofum retulerüt: Diffícillimü eft,ínquít, Cyrenzi, ciues amplí(síma fortuna dífTolu tos legibus contínere.grauíter quídé& mature,utaffolebat: mírifica nang ín eius uerbís factísq; comitate códita grauítas íneratiídi cüm relíqua íllíus uíta declarat, fcriptag; ínnu merabilía,tum uero quzdáacutéac prudeter ab eo uel dí&ta uel refpofa, ex quíbus nónul la íínterferuíffe íucundà extiterít, Mírari fe plerung dícebat,q cü iuuenes cura& artífício fimiles homínü beftías effícerétnó íd potíus curarent, nebeftíarü fímiles homínes euade rent.Phíledono cuípíà Platone carpentí q nó mínus ín dífcendo Gi in docedo ftudíofus ac fedulus effet,& quoad difcipulus effe uellet interroganti: Quoad ínquít melíore atqg peri tore efe menopoenitebit. Demodeto de filíolierudítioe cofultantí,O ualís ín arbufculas plantádas& formádas,talís&ín líberos gígnendos inftituendosqy cura effe debet, ínquit: hiclabor,íllic uoluptas, Cauendi aütneín íllo fopiti,ín hacueróà plus dj uígiles effe uídea mur, Percótantibus quibufds, quenápoffefsiona genera filijs coparanda praftarét: ea di xítquaeno grádíné,no uim,no ipfum deníq; Ioue extímefcerét, Erat ínter dífcípulos eíus lautus nímíü& curáda cutíoperofus adoleices,que fubrídés Plato rogauit, Quoufg tibí carcere edificare pergeszAd fuuenes quos ad beaté uíuendü anímare nung definebat,cre bro dícere folebat: Ocío labores anteponíte,ní rubígíne fplédoripreftare putatís, Cofpíca tus adolefcente talorá ludo propéfíus íntentü,acerbíus increpauit;at cii íllefefe purgaret, propufillís ait ludá habeo:cui Plato,Pufillà quíde nác eft,czeter mox uehemétifsímü fu^ fcitabítEx eo quifpía ínterrogabat,nungd fua quéadmodà& maíorü futura effent come taría;refpodít,Prímó quídécoparadi nomínís habéda ratío eft,deíndemulta obueníét,Xe nocrates ad eü falutádí gratía uenerat,cüPlato ob deprehéfum ín delícto grauíoreferuulá iratus excaduerat:cui Plato, Hic plagis díxítafflige,íd ego ne facia ímpediméto íra eft, A^ lio fubindetepore in alterü delínquenté quog; feruuli, Ni tibi íratus effem,aít,p tuís depe xus effes merítís,Ebríjs pariter& íratís precipere& cofilia dare cofueuerat,ut fuos ín fpe culo uultus íntueren£,quó tand per orís deformítaté ea uítía fugítaret, Sónü díuturníore crebró deteftabat,ut malarü illecebrarü delictorácy parente,& mortí perd fímile. Amíco relínquédí ad pofteros nomínísanxío, V elín amícis uelínímícís tuí recordatíoné uiuere dixit, Famílíarís qdà Platonís doctus fané homo eü orabat, ut fibi aures paulífper accómo daret,libelli ab fe edítá lecturo. Rogatus fubíndeà Platone,quenilibri effet ínfcriptío,re fpodiít, Cotradícendá nó effe:cuíPlato,cur igíthocípfe factitaszLeo genereac opíbus no bilís magís à clarus Athenís adolefcés,magnas&ímmodeftas ín fenatu uociferation es ha buerat;quí cüm ín ccetu carperet, Plato díxít hoc eft ueré Leone efe, Xenocraté Chalcedoní&adolefcenté adhuc fubPlatone phílofophíe inftítuta capeffente cá ín relíqua uíta ní mís aufterá,tum trífte femp ín uultu feuerítate pra feferente, fepe comonefacere folebat, utGratíjs facra ferret;íllud uidelicet fignificas ut quati nature defectus&acerbítas deme ret,tantá índuftríz dilígetía& erata comítatís elegátía cocilíaret, Plato quoq; tardíufculá ingenío Xenocrate folertifsímo& acutí(símo coferes Aríftotelí,(cít&illud ufurpabat:Ille quide calcarí,híc aute freno índíget:tamet(ihoc ab illo dec alíjs diuulgaridictü foleat.De utrog illud etíiPlatonís dict extatpraceptorís ín difcipulos: Hui qualéequi, qualemq; afinà íungedos affumpfi, Dione Syracufana relíquísínrebus magnü ac doctifsimühomí nem,ceterü ín fuo couíctu duriore,utad máfuetiores mores reuocaret,aíebat:Peruícacía nó urbíG,fed fyluarü folitudinísq; fodalís, Cc iuuentute ad beate uíte ratíoes íntéderet,cü aliapermulta,tü uero íllud ufu frequéter tenebat, Cotrarix uirtutísac uoluptatís natur a^ nimaduerteret:huíus em mométanee dulcedíni perpetui poenítétía, dolores& crucíatus affigi:ílli cotrà poft breues dolores zternaspoft morte etía delectationes adíügí. Xenocra tes cuíus duríor uíta,&cmos nímíü rígídus céfebat, quíddà amoenüac rifu accipíendü pro tulerat:quocírca mírátib,codífcipulis,Plato quid míramini díxitenone ínter carduos&ur ticas lilía plerüc ac rofas enafcí cernítis?Deamatore facetéíocás, Anímus eft, ínquit, fuo Platonis dicta deuté 7 pruden ter, quide ín corpore moríes,ín alienoaütuíuens.Obtrectatorib.quíbufda Platone ab Díony perit, 4f impe fio derelictü obiectátibus refpodit, Imo uero à Platone Díonyfía, Interrogatus quídnà in^ rito quid diffcter períti&C imperítü íntereffet:quod ínter medícüzgrotügj refpodit,Príncípibus nulla rat. | C Refpub.que beaufoima. Cbrofoloras. Auguflinus. Plato. praeftantíus predíorü genus effe dicebat, eorá familíarítates homini qui cauponarí ne^ fcirent, Potétatuiperutilé acneceffaría effe fapientíáut in illo quide corpus,ín hac ueróa^ nimü coftarelíqueret,Dífoni eius hofpítí,difcípulo&C amico, libertati patríae& amplítudí nidíes noctesqy ftudetí, prudés illud inftíllabat, Gd ad confequendá rerüpub, beatitudine magis magísg coduceret;Sícutanímü prímo,corpus fecüdo,pecuniátertío loco fapietes uiri ponerent,íta& leges ipfz paríter& cofuetudo uírtuttanimipríore dignitatis gradu, tum corporis uíres uirtuti obedíentes,tertío demü honorís ordíne pecunía uírtutís corpo risqg míniftrá collocare deberent, Quám falubre& illud eft;beatifsímas fore refpub.fi quí earügubernationi praeffent,aut fapientía predití effent,aut fapíetíe ftudio tenerent, Nec pará hocquod falutare cd reliquís mortalibus tum adolefcentib, quíad líterarü&bonas: artíá ftudia& nomínís propagatíonéanhelant:Improbare ením bis ín die fieri fatur,&C nund no&urnotempore íacere folü, Fiacduo fi furdo praecepta nó fint,dj laté ad corpo^ vís&anímíuíres fuftínedas pateat, facile intelliget, Finis nó erít fiab illo uel fapienter uel comiter dicta colligere uoluero,quz ín eíus fcriptís ficuti ftella relucét. Caeterüi exoratus fis,amplifsime uírPhilippe,uthiífce pauculís cotentus fis,que ficuti lectore faftídío no gra uant,íta& íucundítaté uarietate afferrequeant, Agamus X reliqua, Cüm omne ferme Pla conís uítá ftudiofi magnis toll&t in ccelá laudíbus,illud plerícg mírant,illá ínter tot Socra^ ís fectatoresab eo memoría cómendatos, ne mínímá quídé Xenophontís mentíoné no^ mínatím fecíife,eíus codifcípuli& doctífstmi hominis,in prímiscp dulcifsímí, adeo utuul go Mufa díceret Attíca. Quod& paríterà Xenophonte factítatü eft, qui Platone expref^ fím ín tot cofcriptís ab eo uolumínib,ne femel quide attígít. A emulationíis tame inter eos figna extát,qua rectíüsne uolütas míníme fyncera,ut multi putát,an laudís certame&glo ría fuerít,utíapiétifsimus philofophus&modeftiff. homo preceptor meus Chryfoloras iu dicabat,magni uírí uíderínt, Ceterá Xenophon, ut operis illius ínclytí,Qd deoptímo ftatu reípub, cíuitatísqyadmíniftradze à Platonefcripta eft, duos fere libros lectítauit, quí prím£ in uulgus exierát,oppofuít cotrà mírü ín modif, extolles regíe admíniftrationís genus,dd Cyri difciplína,uel infantía,hoc eft, Pedia íínfcribit:ítagg uolumen octolibrís,no tamad hí ftoríz fídem,dpoptimi regís ínftítutione,abfoluít. Q'uo fa&o ufqueadeo permotus eft Pla to,utín libro quem de Legibus fcrípfit, retraciádi eius operis gratía, Cyrü Perfart regem ftrenu& quídem homíné,fed imperíti fuífle dixerit, Rurfum Xenophon íntertío comen: taríorü libro, quos de Socratís dictís factísqg copofuit,& in Apología,métirí eos&ínepti^ te afferít,qui Socrate de coelí naturzqy ratíonib, occultis difputante introducüt:eum enim tanti de moribus,& de rebus ad bene beateqy uiuendá differerefolitá; quibus quídem ín uerbís Platoné momordít, V terqj etíá Socratísdefenfione,íd eft,apologíam fcripfit, Sunt uí fimultates quoq inter Aefchíne Socrati familíarifsímü&charifsíimü, Platone ínter^ ceffiffe ferunt,quarü caufa motü Platone eas diffimulaffe rationes, quib.Aefchínes Socra tem ín uíncula coíectitad capeffendü fugá reuera exhortatus, Omnéaute Crítoni fermo nem eíus tribuiffene fcilícetípfius nomen pofterítatícomendaret,aut fcríptís nobilitaret fuís. Aríftippa etía celebris famae philofophü,natione Cyrenai,ín Platone ínímícítía ex^ canduíffe tradít,adeó ut Platopulcherrími illud deanímorü immortalítate uolumen con fcribens,eumab fuís morfibus íntactü nó omiferít, quod Socratí morienti no ínterfuerít, càm Aegíne haud proculabeffet,Huíus generís T Ree d díxí,odíánean emu latíones ex laudís ftudío& auidítate manantes appellarí debeát,fententíá proferrenon au deo, cüm uarías agítari opíníonesuídea. Relíquü eft, Phílippeuír ornatífsime, ut de efus morte dica. Sed utpíctores folent,ad diftinguedas aliqua aríetate partículas, príus infer^ tís ornamétís fuperíore uíti ínaurabo,& quátus honos Platoní,dígnítas,& gloría reddita fit,expofituro míhí oro benignasaures accomoda, l'aceo q orator maxímus, deníq; phí lofophus exímíus magnificis eum adeo uerbis exornauít,& principatü attríibuít,ut cá om nibus Aríftoteleíngenío&diligentíaanteponeret,ínteríecerít, Platonémeá femper excí pío. Atenim Auguftinus cüm omnid doctrínard ubertate redundás,tum uerólíterarü fa^ crarü pugil inuictus, Platone efusqy fectatores prdícat,& ueré, ut díci£, ín coli extollit, tandj uerífsímos deí uítzeqg beatze cognitores atq magíítros.Elegímus ením,ínquit,Plato nicosomníá phílofophorü meritó nobilifsimos,propterea qa fapere potuerüt immortale ac rationale, uel intellectíua homínís anímáa,nifi partícipato illius dei lumíne,à quo& ípfa & müdus factus eft,beatá effe nó poffe:íta illud quod omnes homínes appetu nt,íd eft,uítà beatá,quend íftorüaffecuturüi negant, quí non íllí optímo,quí eft íncomunícabilís deus, puritate caftí amorís adheferit, V ides, excellentifsime& uir& medíce Philippe,& chriftía nchomo Plato. 38 /, & tiehomo;quantus ad dei cognitione tieramq felícitate adipifcendá dux habítus eft Plato, cíus homínís fudicío, quí& acumine ingenij,& magnar& rerá fcientía,& uítze fanctitate, humanadíuínag perfpexerít/Nec mínus Qd fequítur,jlluftrís hominis etía gloríaaperit, Inter Socratís dífcipulos no quide immerító excelletiffima fana clatuítqui omníno cete ros obícuraret Platotqui cá effetA theniefis)horiefto apud fuos loco natus,& íngenío mí rabili longé fuos codífcípulos anteíret,pará tame putans perfíciede philofophie fufficere feipfum ac Socratícá difciplina, cilongé lateg? potuit peéregrínatus eft, quaquauerfum eü alicuíus nobílítatefcíetie percipiede fama rapíebat,&ín Aegypto edídicit quecüg;íllic ma gnahabebant.Híc ipfe Plato dei uníus ueri optimí imitatore,coeniítore,amatore dixit ef^ fe fapiente,cuíus participatione fit beatus, Huíc igitur fectatoribuscy fuís,quí uer& deá et | uerüautore& uerítatís illuftratore& beatítudinis largítoze effe dixerüt,relíqui cedát phí | lofophi,quicorporalíanaturz príncípia,corporí dedítís metib,opinati funt,ut Thales Mí lefius ín humore, Anaxímenes ín aére,Stoící ín igne, Epícurus ín atomís, Quód cüm Arí ftoteles Platonis difcipulus uír excelletís ingenij,&eloquío Platoní quide ímpar,fed mul tos facile(uperans,fectá Perípatetíca codidilfet,nobiliffimi tame phílofophi,utídem affir mat Áuguftínus,noluerínt fe dící Perípateticos,at Academícos.Sed Platonícus adeó co^ gnuitioni ueri dei& rerá omníü creatorí proxime acceffifTe uifus eft,ut illud Genefeós iní tit,in Platonís libro deprehenderít;In príncipio creauítdeus coelü&terrá,terra auté ínuí fibilis& incopofíta,& tenebrz erant fuper abyfTum, fpírítus domíni ferebat fuperaquas, Quod cá apud noftros,id eft,unius&zterni dei cultores,Platoné tanto ín honore ac tátí fieri cernamus,quidná miri eft íll apud fuos fingulari quodamodo zelo uenetarí,& exí mía dignitatehaberi folítü:C)ua quíde ín re paucula uelut teftimonía fatíserit attígífle,Cu | tusnomedíoctíteríllaín Síciliáhonorata profectío eft, Allatísab Díonyfioíuniore parí^ | ter&l[tlícorüphilofophor ordinelíterís& legatis, tríremís ornatíffima& grauíü& do^ Gíffimori homínü nobilíaq; cíuít apparata comítatu,eum Syracufas tranfportauít, Quí ubi líttus attígít, quafimifTa é coelo felícítate paffim occurfus habítí,& paffim actalatítía, | B Indedefcendente currus regío ínftructus apparatu,tríüphantía rítu frequetiffima círcauíncus corona,Platoné deuexít in regia. uámhonorifícus ín GirecíaredítuscR euerfus € Sicilia Plato,cá ad magnificentífsima illaOlympiorü celebritate,quafi quendà orbís ter rarü couentü peruenífTet,tam letís cuncto: cocurfib,exceptus eft;ut€ coelo deus ad mor tales demíffus uideret, Ludos deferí,athletarü fpectacula relínquí,pugiles folos omíttere cerneres, X Qdadmiírabilíus eft, qui tamlógís terrarü maríscy tractibus,pafcendorü ocu^ lor&auríüq;&animorü gratíaad Olympíauenerant,omnis uoluptatis obliti, Platone adí bant, Platone íntuebantur,ín Platone proíndeac amoenífsímo díuerforío coquiefcebat, Faclou£ ipfum,fi modo quem effe deum,nó ímpíü ac flagitiofum homíne Iouem effecre dímus,fac ínquamIoue ipfum, tum fuaad Olympíaín terras emerfiffe, profecto no plus ueneratíonís illíaut honorís homínes tribuí(Tent, Giratularí Platoni plerung foleo, cüm eíus comítas,morü fanctítas,acumen íngenij,& díuína ín prímís fcíetía tanta extíterít, ut no modo uíuens,fed&uita functus pofteros ín fui beneuolentia, charitate, obferuantíags perduxerit.En quoshomínes, Mithrídates Ponticus, rex Perfarüpotentía,magniítudíne anímí,ingenío przftans fuít,ut quí aduerfus Romanü impería Sylla, Lucullá,Pompeii, fortesac fortunatos imperatores terra maríq; tot annís belligerare aufus, nó parua Girze cie parte,ac infulas ín poteftate fuam redegerít,& duas& uiginti linguas,quot natíonib, Ímperítarit,prompte calluerít:ís ínA cademía conftítutus,uirí gloría motus, ftatua dediíca uít,fuiín Platoné monumentü&pignus amorís,egtegi& Sylomonís opus.ídq; poftPlato nís obítitannos ducétos€ fexaginta.Eam hüc ín modü ínfcrípfit; Míthrídates Rhodoa^ tz filíius,hác Platonis imagine Mufis dícatà erexit, De Platonís morte ut fuprà pollícitus eram,promiía perfoluo:de qua uarie tradítü eft, Sunt quí eü ín celebrandís amicí nu ptijs cm quietus díícüberet,iuxtaaffiftentibfummze grauítatís hominíbus,anímáderepenté Platonismore; exhalafle fcríbant, Nonulli ipfum ín nouti quoddá morbi genus cum íncidiflet,quea cor ruptíonepedículorüphthiriafim uocát,quo& Cornelia Syllá perijffe coperío;tande e ui taexceffifle,Quída eum fuo ín le&ulo cám& fcriberet& legeret, uno& octogefimo zta tís anno morte obíjffe memorát, cüm Philippus Alexandrí magnípater Macedoníb.ím perabat:quo tepore Alex, Magnus annos dece natus etat.(Quoída tía alios bocPlatonís Platone: nomine fuifleinuenio,ex quibus Rhodíus unus ín phílofophía clarus euafit, que Panetij quatuor, dífcipulü extítífTe liquet, Fuít&alter Perípatetícz fecte,quí preecipua dííciplinis& bonis artibuscura TOC coli bl tríbuít,'ertíüt eruditü uiri Praxiphanís Rus fama c € 2 E- graue a^ ls s zd E^— e Sam * Ariftoteles. C refert, Quartus rion mediocri fermone praedicatur ueteris Comoediíz fcriptor, Extant ali qua ínícrípta fepulchro Platonís epígrammata,ex quibus unum eft; Antealíos caftus,iuftí quoq; amorís amator, Díuus Ariftochus occubat hoctumulo, Sicuidecunctís magna eft fapíentía laudf, Maiorem híc habuítnec comes ínuídía eft, Alíud eft huiufmodi; Tellus membra finu condít moribunda Platonis, Afelíx anímam coetus babet fuperüm, Longinquíhoc celebrant díuína huíc cognítauita eft; Clarus Athenarum cíuís Ariííto erat. Hic funt Philippeuir do&íffime,qua de Platortís genere fcripturum metibi pollícitus: quo pado etíá ín ftudijs uitam degerít,adiunxi, ut cumulatíus tuz uoluntatí munus elar^ gírer. In quo(ílegensínterdum obuerfabere,tu míhí,ego tibí;prafentes effe uídebímur, cüm frequentes noftra occupatíones íucundiffimam nobís inuitís confuetudinem prae^ fentíamdj diffoluant,& quod ínítío díxi, noftre beneuolentíz memoría& amícitíz fídes hoclíterarum benefício& cuftodía durare€ feruare díutius poterit, Síc utrígy V ergilij il^ ludobueníet; Abíentemabfensauditqg uídetgy,: Ariftoteles. GVARINÓ VERONENSI AVTORE, ZL] RISTO TELES phílofophus exoppído fuit nomíne Stagíra, obfcuro dquídem per fe, nífi quód huius uírí clarítate refulfít, Patrem uero ha^ | buit INicomachü,medícíneprofeffore artís. Gienus prímü ín Machao inem Aeículapij filíá continuata certíffimacg fuccefsione referebatur. Ipfeueró INícomachus apud Amyntam Macedoniz regem,Philíppi | e& patrem,& medíci& amici locum obtínens, multi& gratía& opibus 8e" g* A-nregnopotuerat, Exhoc Ariíftoteles natus eftanno prímo, ut quid tradunt,nonage(imznonz Olympíadis, Matrem quoq habuítno obícurí generís,nomi ne Pheftíada. Ariftoteles autem príma ztate in Macedonía educatus, ubiadolefcere coe^ pít, Athenas ftudiorü gratía miífus, cum ceterísoperam dífciplínís liaud fegnem dedíffet, tandem Platoniper íd tempus Academíá mira díícipulorü celebrítate íncolenti,ín phílo^ fophfa adhzfíc, Decímofeptímo ztatís anno fuiffeperhibent, càüm Platon£audíre prímü incepit. Eíus diícípliínz uigíntíannis perfeuerauítauditor,níhil omíttes ex hís artíb,quae ad(ummá futurit philofophum pertínere uidebant, Erat ín eoacrítas ingeni? fumma,nec fané mínor aut uigilantia;aut fedulítas, Cupiditate ueró dífcendi íta flagrabat,utnullá dt fciplinarit genus fibi íncognítü pateret.Itagg no ín utraqg modo philofophía przítítít, fed ín díalecticis€ mathematícis longé prímus habebatur. Nec ín hís tantum, fed& poéíeos perfectà quandá cognitíontadiunxerat,Hiítoríz uero íta curiofus,ut neqy coelo, neq ter ra,neqy marí quíci relínquere uelletíncognitá,Indolepreterea mírabilí;ut ad fíngula na tum przcípue dícas,ut X carmínaab eo pulcherrime fcripta, X folutze oratíonís copía or^ natusqp oftendít, Mortuo Platone ad Hermíà Atarnei tyrannü profectus,triennío fere a^ pud íllá defedít. Hanc eíus mori nonnulli obtrectatores uehementer carpfere,quafí pari philofopho cogruenté;lacerátg hocín loco maxime proancill cuíufda amorib.pené ín^ fanís, quorü gratia íllii defedí(Ie apud Hermia quidà fcrípfere, Extatcg ín eum epígrima nobíle l'heocrítí Chíij,amarífsimís faneuerbís obfícoeniítate&defidiía illi exprobrátis. Sed hzcomníautfalfa&€abobtrectatorib.ficta exiftíme,facít quód mox índe protínus ín Ma cedoníà euocatus à Philippo,& alijs rebus auctus honeftatustqy eft;& Alexadro filío ín di fciplínitradítomaxímá autorítate ínregno promeruit, Nà illuc quide adducinó poffum ut exíftíme homine mínus integra fama,íneo ipfo téporeà preftantiffimo rege, aut tanto pereappetítit euocatücj,autunic( tantz fpei fili huicpotí(fimü creditum. Et fimula De metrío IMagnefio fcríptitreperío, neceffitudine quandam Aríftoteli cum FHermía fuiffe, quod efus neptem ín matrímoniío haberet,eoG ueluti officío retentum penes íllum fuifle, Sed poftig ín Macedonia redijt,honoreac dígnítate longé prímus habebat, utadmiíraret eius fapíentía rex,quafí decus ingens regníacfelícitate fuorü tempor zftímaret. Appa^ retíd in epíftolaPhilippí,quáad Ariíftotelem de Alexádro fcripfit; Dijs,íinquít.gratías ha beo,nó tam proínde quía natus eft dj pro eo quód nafcí cotígit temporib.uíta tue: pero enim Ariftoteles. 386 A enimfote,uteducatus erudítusGpáte,dígnus exíftat&nobís,&íftarü rerum fufceptione, Dece fermé annos círca Alexandrü fuiíle uídet,nec tamé ín eo fol occupatus,fed& per id tempus multa per feipfum,multa& perregís potentía ínquires,occultiffíma maturz ín dagabat, Alexádro deínde ín Afía cum exercitu profecto,ipfeAthenas redijt,& fuí copíá ín Lycco exhibere ccepít, X enocrate períd tepusA cademía obtínete, Docebat ueroínam bulàs pletüq,auditorit turba circüfufus,ex quo ipfe fectatoresqy eiusPerípatetíciphilofo Peripatetió phi nücupatifunt.Sunttame quí tradátpatte íllà eymnafij ín qua docebat,perípatü,id eft.«nde dicti, deambulatoríü fuifTe:ítaq; ut Academici Stoícígà loco díái funt,fic etíaáPerípatetícos de loco ipfo cognomentü fufcepi(fe, Tredecím annís ín Lyceoflorentíffimée docuít,complu rescp fua difciplina clariffimos uíros effecit, Tandemueró comuni ílla philofophorü ínuí día,g no recta dedijs fentíretaccufatus,metues neut quondáa Socratí,íic& fibi ín iudicio pereundü foret, Antipatri quog; amicítía,quí tunc Atheníenfib,odíofus erat,ne fibí noce retformídás, deferta fuí defenfione, Chalcíde abijtibícg de caetero fuit quoad éuíta decef2 fit, Nücuerà quonia curfu quodi celerrímo preteruecti,fpacíà iliius uite cofpexímus,fle Ctenda íterü ratís eft ad mores eius uírí,& domefítici ufus quafi figura dííciplínag;,& libro rumab eo fcríptorü multítudínem íntuenda, Forma quide fuít haudquad cofpicue,duo bus tamé precipue dehoneftabat, gracilítate crura,& pufillítateoculora,ltacy quo dígnia tat€ quandáredímeret aduerfum corporis uitía,&ueftitu paulo ínfígníorí utebat,&anulí dígitos honeftabát&tonfuráa ceterücg corporís cult de índuftría adhibebat,cüm tame re liqua ín uíta modeftíffimus effet, Mores aütín eo graues,&ab obfcoenitate rídículogj;alíé nifuere,caterü mítes,R qui benígnítaté potíus haberet, Cg pra fe ferret. Extat eíus huma» nítas atqp dilectio ín patría,ín fuos,ín familia, ín dífcíipulos,ín omne deníc genus homín& quá paulo poft fíngulatím profequemur.Patrímoníü fuít illi fatís amplá,cum ex hzredi^ tate paterna,tum ex regü largítíone, Nam& pradiía ín Stagírís habuic& reddítus,ex quí bus modefte fimul líberaliterq; uítà duxit cum uxore,filijs&amícís, Plena íllíus domà fet uis fuíffe,nec marib.modO,uerumetíá foemínís,teftaméto eíus apparetimemorat em per» multos utríufcq;generís;deínde mádat nemine uenüdari eoríi qui(ibí feruiuerínt, fed libe rosdimíttí,quíbufda rame ín feruítío filíor uxorísq; nomínatím relíctis, V xores ueró ha buit duas,Phítaida fcilícet& Herpilide:quas:Phitaida alij fili,alij neptéHermíeAtarnei, dequo fuprá diximus, Herpílíde ueró pleríq; ancilla eíus fuiffe tradiderejmortu ag; uxoré príma,cofuetudíneab ea recepta,mox procreatísfilijs;pro uxore habítà. Ex h acHerpilide INícomachus filíus illi natus eft,ad que funtEthícorà librí,&filía INícanorí defpofata.Sta gíra urbs à Philippo euerfa, ut reftítueret ab regeobtínuít, legesq; ob formá reípub. ipfe defcripfit,quapoftmod( ea cíuítas ufa eft; habuítqg lícerabfens díligentiffima patríe cura, Cíues aute ob hzcmerítatanro ín honoreillü habuere, ut feftos dies& ludos quotannís etííeo ufuete faciendos íllipublícé dedícaret:fefta ipfa celebrítas Aríftotelía nücupata.Et Ariftvteli in patríà quíde hzecillíusbenefícía extant.In fuos ueró ac neceffaríos tanta charitatebene celebritas; uolétíag fuít,ut pene fuperflua atqj nímía illius obferuxtía uídeat, Nícanore genero€gro tátepro eo uota fecít,fiíncolumítate reciperet, ftatuas fe duas,altera loui feruatorí, altera Iunoni fofpíta dedícatur&, Difcípulis ueró multü detulit, amauítig uníce, prfertím eos quíexcellere uífi funt, Extáteíus ín Theophraftü permulta charítatís amorísq; indícía,& illud ín prímís, quód fpfum lícetímpare genere,tamen generü fibi teftamento defiíenat,fí quíd Nícanorí cotíngeretpropter quodalteri filia tradeda foret, Curá ueró omnefilíora acrerü fuarü,arbitrío fideicy propinquort,difcipulorücg comifit, Antipatro duntaxat ob honore adíecto, Callifthene uero ufqueadeo amauít,ut aduerfus Alexadrü rege grauifsi^ mas inímícitías pro eo fufcípere nó dubitarít, Fuítautem Callífthenes Aríftotelis dífcípu lus,neceffitudíne etía quadà materna ftírpefibí cotunctus,excellentíffima dífciplína iuue nís.Ficad regemab Aríftotele mi(fus,cum ín Afia illum profequeretur,quafi Hermolaí cóíuratíonís autorab Alexandro ínterfectus eft. Atquí conflat falfo obiectum illi coíura tíonís crímen;ceterum odíofum faciebat regí nímía in dífputando líbertas,& contentío^ num pertínacía, quam ob caufam ínterfectus ab illo putatur, T'ulítígit huíus nece perín^ dígne Aríftoteles,necuerbís querelíscy liberiorib.pepercít. Hinc& regís infenfio fequu ia eft non latens neg; obfcura.Ttaqj ad Antipatrü fcribens Alexander, cum huius coíura^ tíonís mentíone fecífTet, fefe exacturii poenas mínítaturnon à Callífthene modó,uerum; etiiab hís quí íll& ad femífifTent,deAríftotele no dubie fentiens:miffacp per ídem tempus ab Alexandrodona Xenocrati ampliffima fuerunt, nontam ut illum honoraret, qut Arí ftotel£ab fe praeterítü defpectáty oftederet, At Aríftotelespofthac celatim fauiffeAntipa Cc 2 C Gell.lib.is, cap.s, Ariftoteles. tro,quóregnü Macedoníz retineret, exiftímatus eft. T empora quib. Athenis fuít,ínquie ta porró,ditficilíagg fuere, ob tímore Alexidri poft l'hebas euerfas cíuesq; expóftulatos, moxob Antipatri fufpicíonesatcy certamina, Quo quídé tempore príncipes ílli oratores Demofthenes, Hyperídes, Demades, Ae(chines,díuerfa ín repub.fentíentes,crebrís tur^ bulentísqy cocionibus omnía comifcebàt,'Futus tame ínter has procellas Ariftoteles fuít ufq ad Antípatri tempora,quí Alexandro defuncto, Macedonie potítus eft regno, l'unc ab Eurymedote die fibí dícta cim ín tudicíi uocaret,defeníione primo aggreífus eft, ora tíonet profe quá diceret íudicíale perfcripfit;mox uerítus iudícü imperitia&Caccufatorís gratíá,deferere iudici ante díem cóftítuit, Ita Chalcíde fugiens ibi poftbac fuít,no fol&uxore&liberis,uerumetía audítorib.plerifcqg eó fe transferentíbus.Difcipulos uero habuít cóplures,quorii praecipui Theophraftus& Menedemus& Aríftoxenus,qui poftea Mu ficus cognomínatus eft. Nam Callifthené omnib.pracellent uíolentía regis abftulerat, 'Yheophraftus& Menedemus princípes relicti quide ex ipfius fententíaiudícíog fum mo,Fertur em cüm ad extremü uítz fpacíd egrotaret,ac íam defperata falus effet,cofuiTe ad eum difcípulos,atqy rogaffe,quandoquiíde ipfe in perículo uita foret,&€ humanafragi^ lia atq; íncerta,íam inde eü fibiíín doctrina prafíceret, que ipfe maxímé omníif probaflet. 'l'um Aríftoteles cüm ante obítà íd fefactur& pollíceret, haud nultà poft uínü fe cupere inquít,aut Lesbí& aut Rhodi íuffitt utríufg; poculá fibíafferri, Cumqilla uíciffim deli^ baffet, Lesbium, ínquít,hoc peri fuaue eft GC amceni, Rhodii& hocprobandü& bon, Quo quídé facto nemínidubíà fuít,quín T'h eophraftá& Menedemü fuo fudícío antefer rer quádo alter Lesbíus erat origíne;alter Rhodíus.Hoc eíus íudíciü perfapíens& caut& pro uítáda ceeterorü difcipulorü ínuidía fuít,díxit er quodámodo,&nó dixit, NNectamen ea cautela uítare potuít,quín aliqui perinde quafi non recté fpretiab eo atq; pofthabíti o£ fenderent, quor unusA ríftoxenus effeuídet, ut poftea fcriptís eius deprehefum eft, Híc Axiftoxenus generefuítItaluspatría l'arétínus,( propter excellentíà eius artísIVlufícus cognomínatus, Mígrauit aute e uita Ariftoteles annoziatís L X111, poft Romáueró con dítam quadríng£tefimo fecido;eodeg ipfo annoDemofthenes orator Athenis profugus ín Italía,& Ariftoteles Athenís profugus ín Euboea dí£ obíere. INec defuítab Ariftotelís obítu ueneni fufpícío:fed& fama fuít,& mandarüt quída literís; potato ill aconíto uolun taríe ínteríffe;dd falfum eft,Quid em opus fuítfola uertere,et Athenis fugere, fí uolütarie eratobíturus?À nnó ut inBuboea,fícAthenís potare aconíti,I finire uítà licebat; Arevít praterea teftameti feries in Euboea códíti,que aliena protínus à uoluntaría morte coípíci tur.Síc enim incipit: Erunromnía recte,(itaméquíd cótíngar, Aríftoteles teftamentü fui ín hunc modáüfecít.Hocauté príncipii quis no uidetnó defperátís effe hominis, fed uítà affedantísecüm etíá omen uítet moríédi, I recté cücta fore dícat, fi uita fuperfit, Cum illís ego fentío quí morbo interíjfie illá tradídere,qui€ plures funt,& certiores autores.Hec de moribus eíus ufucg domeftíco retuliffe fat efto, INon ením haec tam ín philofophis fpe» ctanda funt, dj ftudía eor& przeclarágy difciplina intuendii, de quib. íam dicere ordiemur. Víuoadhue Platone ín multísab eo diftare coeperat, nec deerát plane ííam quí Ariftotele fectareni:nectamen ín fumma rer(t ínter eos quíde philofophos cótraríetas efle putat aut difTenfio. Badem enim fectarí uídent Academici ueteres ac Perípatetíci,à Socratís Plato» nísqy difciplína ambo fluétes,eandécg de uírtutibus€ moribus, debonis& malís,de natu rarerí,de immortalítate anímorü,opínioneé habentes.Itacp ín genere quídem ipfo& fum marerá nequad ínter illos dí(crepátía eftzin partículís ueró&medrjs quadog diftareillos aduerfariítg apparet. Fuítením Plato uir fíngularís quide ac pracellens,multarü ac uaría^ rum rerü fcientía praedítus,eloquentía ueró tanta,ut fuprahomíné fefe attollere illíus elo quíum uídeatur;caterü traditiones ínterdum tales funt,utaffenfu potius bona mentís ij probatíonís neceffitate nitátur, Nam de natura anímí ípfiuscy tranfmígratíone difcefsio^ ne ín corpora,permulta tradunt ab íllo prolata magís hominibus dj probata, Etín opti^ mo cíuítatís ftatu coftítuendo eanónund fentít, quz ab hoc noftro ufu cofuetudínedqy ui^ vendíplurímü abhorret, Mulieres enim comunes omníü efTe cenfet, quo nihil inexplica bilíus cogítarí poteft; filios uero íta íncertos, ut nemo nec fuos neq; alienos queatagno^ cere, Patrímoníorü aute furafuftulit,atg omnia omniíü cómunía effe uoluit, Contra hzc igitur& hufufmodi renítens Ariftoteles, càüm probabilem aduerfandi mareri nactus ef^ fet, etía uiuo Platonefectatores reperíebat, Praeterea doctrina Plaronís uaríaeft& incer ta:Socrates ením ubíq índu&us,nullo dífciplinará ordíne,quafi à carcere ad calce díícur ritfed modó hoemodó illud pro arbitrio agít,& ín dífputado no tam qua ipfe fentíatdi^ p cere " ^i| Ariftoteles. A cereuídetur, dj alíorü fententías díctat& refellere, Aríftoteles uet& cautior ín tradendo fuit(níhíl enim aggredit quod probarenóo poffit)& moderatíor ín opínando, ut hzc qua ín ufu uítacg conuerfant,adíuuare, no alíena& abhorrentía,& nun profutura,meditarí illá appareat, Ad hecípíís ín rebus explícatíoferíofa atqj perdiligens,ut fíue Looícz,(iue Phyíicz,fíue Bthicae tradat precepta,cótínuata ubícg doctrina ftt,& ab ipfis prímordíjs re rum ad fine ufcg perducia fcíentía,tandj pater dilígens; quí nó folá genuiffe filíos fed per puerítía adolefcentíagy educatos nó príus deferat, dj cotínuato dilígentize ftudio in uiros craduxerít, Hec aüt cotínuatio diligetíaqg doctrínz ín Platoneno fuit. fiue ílle no putaue^ rit oportere,fiuenoluerítfiueifta parua mínutaqj,&quafi dífciplinarü elemeta corempfe rit. tag illiuslibrí perfectís iam robuftisqy difciplina homíníb,aptíores funt, teneros ue» rà ínftituereno fatís poffunt, Aríftoteliuero permulta debethumanü genus, quód difci» plínasantefe uaríedifperfas,ín unum quafi corpus fíngulas redígere dignatus eft.Itaqg dí fcere quí uolunt;hurtcamplectané oportet;cuíus líbri ta fcríptí func, ut& paruulos inftí tuere, X mediocres alere,€ robuftos exercere,ac perficere uoluiffe ílla appareat,acomís etatís noftre curá cogítatíonemt fufcepiffe, Nec philofophíz fola,quandp ín illa emínet, fed alíarüi quogpartíü(iue facultatá curíofiflimus fuít. Nam& rhetorícáartépluríbus uo» lumínibus,omnemgq illius uim,natura,ornatüc explícuít,&de poétíca multa perfcripfit, & utríufqg hará ftudíofi([imus fuít, Exercuí(Te uero ín eloquétía íuuenes,ac poftmerídía^ no t&porepracepta dícenditradere,ac fapientia cum eloquétía mífcere, inftítuiffe coftat, Id'g fecíffe tradát Ifocratís rhetorís gloría permotü,quícumà longe à fcíentía foret, difci» pulís tamé abundaret, famatg de íllo magna círcunferret,díxi(TeAríftotelem ferüt,Perabe furdum elTe tacere fe cüm Ifocrates loquat; atqpíta docere elo quentía audítores fuos coe pí(Te.Ipfe certé que fcriptit,omnib, dícendi ornamentis, figurísq; referíit,Qd ín librís eíus manífefté apparet. Expertus fum apud quofdam doctos uíros,eracarütame líterarü igna ros,fídéno fiería(Tertíione mea,dum Ariftotelis eloquentía cóm endo:quíppe adultetínas huíus phílofophiz translationes lectítare folítí,íntrícatü quendà& obícurü&incócínná arbítrant, Sed no funtillí A ríftotelis librí,nec(i uiuatípfe fuos dící uelít,fed merz transla tor& ineptíz, IIIe polítí(fímus fcriptor effe uoluit,& quod uoluit curauit,& quod curauít afTecutuseft, V erü quía uerba fidem nó faciüt mea, M. T'ullij Cíceronis accedatautorítas, Pro Ariflcrclie cuí enímbí de eloquetía tudícátí credent, fi M, T'ullij íudício no credete Liber eft'Topíco: eloquentia Cice rum M,Tullij ad Trebatiü,in eíus librí prooemío íta(críptü eft; Sed eo magísrepreheden rori;teflinonis dífunt, quód nó folá rebus ijs quz ab Aríftotele díctz& inuenta funt, allící debuerát ad eum perdífcendi, fed& dícendííncredibilí(uauíitate& copía, Inlibro aüt prímo defínib, bonorum&€ malorum ínquít; Credo te mínus delectariab Epícuro,qui hecAriftotelís& Theophrafti ornamenta dícendi cotempfit;In prímo ergo,incredibile fuauitate& copia, ínfecundo aüt ornamenta dícendi A ríftoteli tribuit. In epíftolís auté ad Lentuli, Scripíi, EN dita inquít,deOratorelíbrostres,quos Lentulo noftro puto fore no ínutileszabhorrent ením à comunibus przeceptís,atq; omnem ueram Aríftotelíci&Ifocratzzam ratíonéoratoríam coplexi funt, In epiftolís ueró ad Fanníü íta fcripfit; Meus aute liber totumlIfocratís myro thecíd, atcy omníüdifcipulori eius arculas, ac nonihíl& Ariftotelíca p/gmeta cofumpfit, In rhetorícorüaüt fecüdo íta fcribít; Atueteresquíde Ícríptores huíus artís ufq;ápríncipe illo&ínuentore Ctefía repetítosounum ín loc coclufitAriftoteles,& nominatím cu ufq; precepta magna coquífíta cura pfpicué affcrípfit, atq; enodata diligeter expofuít,ac rantü iínuentoribus ípfís(uauítate& breuitate preftítít,ut nemo illorü precepta ex ípforü libris cognofcat,fed omnes quícquíd illi praecipiat, fi uelínt intelligere, quafíad quendá multó commodior£ explícatoré reuertant,In prímo quoq? ad Herenníü libro de arte Rhetoríca loques, fíc ínquít: Aríftoteles aute quí huic artí pluríma adíumeta atcpornameta fubmíni ftrauít, Permulta huíufmodídoctiffimorühomini teftímonía de Aríftotelís eloquétía re períunt,qua referrenuncprolixü fanénegocíü effet, Definant Ígit iftiex ínfantía fua Arí ftotelísfacundíà metírí:nam qui eorü qui etate noftra phílofophos fe haberí uolüt primas literas tenét,rapti de Girámatícis immaturi& rudes,&€ pleniadhuc puerilíü tenebrarü,ad eaproperátaudienda,quorü necuerbanec figníficata intelligát, ac rerum ipfarü uíx um» bram quand íntuentur,[n Aríftotele uer perfecta funt omnía: nam& in líterís quantü nemo alterelaborauerat,& poétas cunctos díligentifsimé nouerat,& totus interdum fca» rurítuerbís,& oratorü nemín£ eorum quíantefe fuerantprateríuít:& praecepta dícendí quàm exacte tenueritJlibri efus Rhetoríci declarant, Diligentíam ueró fcribendi efus ílla mínutífTíma probant,quód pedes ac numeros non ín uerfu modo,ueriüm& foluta ín ora Ce 3 —-— o s LL td C Ariflotelis operaquadrifariam diuifa, Carolus Magnus. tione feruandos cenfuít,Itac; dactylum&ríbrachüreijcit,quafí nimíá elatos pedes,& aL tíus excogítatam oratíone reddentes:rurfusqg íambos& trocheos,quafí nímíü deprefTos, Probauitauté pzona maxíme, quí eft duplex:aut ením ex longa, quam tresbreues fubfe^ quuntur,aut ex tribus breuibus& longa poftrema, quorum alterü príncipijs, alter clau fulís aífignauit, Extant eíus libri rhetorící coplures, ín quibus nó modo ipfum ftuduíiffe eloquentíz,uerüm& alíos docere uoluiffe apparet, In quibus díj boní quanta obferuatío eft,quamtrítaac perdilígens praceptorü tradítío, quàm accurata rerit ad eam artem perti nentíum euolutío, Atq ego libenter querere ab hís qui Ariftotelé no credunt eloquentée fuiffe,utr& no curauifíe illd dícant,ut eloquens eílet:an nó fuiffe,lícet curauerít,eloquen tíam confecutum, Prímü nó curauí(fe qui díci poteft, cüm tantauolumína de ea arte per^ fcripferite a(lecutü ueró tanto ftudio eloquentíam no fuiffe tam excellens ingeníü, nimis ftultíatkg infipidieft exiftimare:& adfuntteftímonía eloquentiffimorü uírorum,íllíus fa^ cundíam mírís laudibus extollentíd, Equidem nifiprolíxítate nímíif uererer, ínfíníta pe^ né ex illíus librís recítarem, ín quibus& artificia dicendí fummét, X cuncta uerborü fen» tentíarumd ornamenta íneffe oftendere, Sed hoc fatísad relíqua tranfeamus, Libros au^ tem ufqueadeo multos perfcripfit,ut nó folü legendo, uerumetíá enumerádo fatigare au^ dítoré poffint, Non enim tanttimodo fcripfit quze nunc ínter manus uerfantur, fed longe pluraqua deperdíta funt, Scríptaueró eius licet multiplícía uaríacp fuerínt, tamen ad ge^ nera quatuorreducí poffunt. Eorü pars,eloquentize fuafionísq ratione complectitur. AI tera ad cíuilem moralem pertínet difciplina. Tertia dífferendí praecepta contínet, Quar ta ueró fecreta naturz ac rerum occultíllimar& cauíz ratíonescy explicantur, Atgp ín illo quidem genere quod prímáà nobís pofitü eft,artes eíus rhetoricae nomínantur, pluribus librísac díuerfis uoluminibus explícatz, In eodem genere collocádafunt illa que de Ho merícís quzftionibus fex librís explícuít,& qua dearte poétícalibrís duobus,& qua de elocutíone poetarum libro uno, X quz de poétís librís tríbus,& quz de tragoedijs libro uno. Addo etíam huíc generí cohortatíones atcp epíftolas,quas ad Philíppü,quas ad Ale^ xandrü,quas ad Olympíadem,quas ad Hephaftiona,quas ad Antipatrü mifít, Addeuer (usabeo factos,&oratione íudícíaríam pro fe fcripta. Morales quogiatg cíuiles permulti ab eofcriptilibrí, Nam& ad Budemum librí de moribus octo,quí& nunc extant,& Ma^ gnorum moralíumlibrí duo,SC ad Nicomachá líbrídecem,ín quibus profectío efus dífc£ puli ineffe putatur,Prazterea Oeconomícorü libri duo,Polítícorü libri octo.Iis addantur hilíbriin quibus funtabeo mores& ínftítuta cent quínquagíntaocto cíuítatit, multa cu ra magnat dilígetía perfcripti.Praterea de íuftitía libri quatuor. Degubernationereípu^ blica duo, De uoluptate liber unus. De fummo bono libritres.Deregía gubernatíoneli^ berunus.Prouocatíuíad uírtuté libri duo. Ad leges Platonís libri tres, Adrempub.Plato nis libríduo.Delegíbus libri quatuor. De díuitijs& opulentíaliber unus,De precatíone & uoto liber unus.[am ueró ín duobus reliquís generibus, quorumalterum ín dífferendá iudicandi ratione pofitum díximus, alterum ín fecretorum natura perueftigatione, ig^ multi eíus librí adhucextent omnes fcímus,quammulti ueróamíffiatque perdíti fintín u^ trog illorum genere,operofum fané negocium effet ín przefentía referreateg connumera re uelle, Tradítur quíppelibros fupra trecentos ab fe fcríptos reliquíffe,horum pro multá tudíne pauciextant,fed credo optímíatg probatiffimi, Carolus Magnus. DONATO ACCIAIOLO AVTORE, sd NT AROLO Francorumregí, cuí poftea ex magnítudinererum geftarü "S K—44 Magno fuit cognomen,patre fuiffe tradunt Pípínit regem,quí prímus "xin Frácos(ficuti quida fcriptores memoríc prodídere)liberadomínan di poteftat& habuít, cüm fuperiores Francortt reges anguftís condítío^ 74 nibus feptí,ealegeuiuerét,ut magis nomíne& ínaní título, dj dignita 'Iteregíapotírentur, Nam opes ac potentía regní,& omniü rer admíni [^!ftratio adprefectos regíc domus(fic enim eos uocítabt)cómuní cofen fu deferebat, Hí domi milítiztg fumma poteftate habétes, populos pro fuo arbitratu rege bant,deomnib.cótrouerfijs decernebatpremía poenasqy cóftituebant, Quíbus fiebat,ut pofthabitisregib.hí foli effent quí in fummo honore haberent.Hunc uero magiftratü quí apud Frácos amplíífimus habebat,cófequí no poterat nifi pracipuanobilítate uiri, quí regibus Carolus Magnus. 388 A regibus effent neceffitudine aut propinquitate coniundii, Pipínus igitur hac dignitate, quam uelutí lizeredítaríaà patribus fuís acceperat, multís annis egregé functus, maxímá fibíapud omnís generís homínes tum famá,tum beneuolentía cóparauít; quíb.poftea fa Cum efl,ut cum Francíac Ro.pontifex Hílderícá rege à domínatíone uelut ínutílé femo uifTent)hác potíffimü delígendá putarét,cuí comuni fentétía regn decerneret. Sic ígitur Pipínus autorítate potíficís& Francotü decreto plena domínandi poteftate fufcepta, relí quá deíndeuítá publícís paríterac príuatís rebus egregia duxít, Regnauítannos quínde^ cim, cuilibet fuperíorü regü bellí pacíscg artíb,&gloría par. Huícfucceffere fuperítítes fi» lij duo, Carolus,& Carolomanus,zque regno ínterfe partíto. Sed nó multó poft defun» &o Carolomano,Frácieam regni parte quà ille poffederat, Carolo fratrí detulerüt: cuíus uítà& mores& res egregie geítas líterís madare coftítui,ut memoria tantí uírí,tamcg prae claré denoftra patría merítí,quant& ego poffem,ab obliuíonehomína atqpà filentío uíndí care, Prímü ígit(utà rebus geftis narratío noftra exordía fumart/atís exploratiü habemus, Carolü rege extempló poft Pipini obíti aduerfus Aquiítanos bellum gefliffe. Aquítanía Aquitatiie pars Gallíz eft, quz antíquorü defcriptíone,á Garumna flumínead Pyrenzos motes,&| fitus, adeampartéOceaní quead Hífpania pertínet,fpectat,ínter occafum folis&feptentríone, Hancprouíncíà Pipinus fuperato Vaifario duce,poft longübellá dítíoní fuz pené fubíe cerat.Deínde Pípino Vaifaríog; fub una propétepus defundtís, Hunuldus uír potens,ex eor& morte(ut plerung;fít)occafioné nactus bellü quod antea pené confectü uídeba£, re^ nouauerat,íamq feré Aquitania toti ad defectione cópulerat, Carolus ueró ubíhzc qua inAquítanía gerebant cognouit,nullà morá interponendá ratus íngentí celerítate exerci tu coparato,obuía Hunuldo,peredit,Prímo aduentu conatus íllíus facíle reprímunt,nec multó poftea coómí(To prelío, Carolus hofte fuperat,exercíta fundít,fufum perfequi£,nec príus uíctoríemodá imponit, Hunuldá ex omní Aquítanía pulfum, ín proxíma regío nem quaánunc Vafconía uocát,copelleret. Lupus quí huíc prouincie domínaba£,propin quíacfamiílíarís uírí miferícordía motus, Hunuldü adfe fugientem comíter hoípítaliterg accepít. Eueníre ením folet,utpríncipiafflíctz fortunze facile eora opes ad míferícordià allicit, qui funtín fimili dígnítateac potentía coftítutí, Ver& Carolus cum nó mínore uí Coría ín capíédo hofte dj ín fubigeda Aquítanía collocatá putaret,traíecto Garíüina flumí ne,ac exercítu propíus admoto,legatos ad Lupit mifít qui díceret,ut nifi Hunulda homi» nem infeftá nomíni Francoriüdjprímum ad fe adduxerít,fe eum hoftis loco habítur&, Lu pus hís mádatís uehementer cómotus,ac uerítus ne potentífsima regem totád; belli mole quá fuftinere no potuí(Tet,ín fe un& couerteret,falutare fibiac grati Carolo cofílía cepit, Nulla ením interpofíta mora,Hunuldü fimul& feipfum unà cum prouíncía Caroli pote^ Ítatí permifit.Sícigit Carolus ín A quítanía cópofitís rebus,bello:g cítius omní& opínío^ neconfecto,cum uíctore exercítuín regnum reuertítur.PoftAquitanícü bellum Hadría nus Rom, ecclefiz potífexà Defiderío Longobardorá rege uehementíus dj uíres fuze pa terent oppreffus,cüm proprijs prafidijs ecclefiz ftatum tuerí no poffet,oratoresad Caro lum mifít, quí multis precibus eum rogarent,ut Rom,ecclefiz ín fummo perículo coftítu tz opem Xauxilíü ferretac Pipini patrís Carolíqy Martellí,quiolím ín Italia aduerfushac natíone egregie pugnauerátmemoríà renouaret, Carolüá multeres hortabant quare pon tífícís defenfione fufcipienda,& Longobardorü audacíze quacung ratíone ocurrendum putaret.Ia prímís quód non ignorabat caput Chriftíanz fideirem Romana effe,eiq; tam grauibellolaborantínó fubuenire,turpefimulac perículofum effe cenfebat, Indígnaba£ preterea quód barbara gentes tandíu in Italía regnaret,&à maíoríbus fuis fzepe przlijs uí Gaz nodum cotíneripoffent, quín pontíficib.Romanís cotra íus fasq;ultró bellá inferret, Quarehís rebusantedf ulterius augerentur Longobardorü uíres,diprímü occurrendum ratus,legatos ad Defiderí& míttít,quí eum hortent ut fine íníurijs facíat, ab armíscg dífce^ dat, acomníaoppída quz aut ui occupata effent, aut fpontéad eum defecifTent, pontifici Rom.reftítuat.FIzc fi fecerít,fibi perpetuigratíaatq; amícítia cum eo fore pollíceant:fin ueró,quod facturus uidebatur, mandata neglexerít,eí fuo nomínebellum indícant.Dum legatí profícífcütur,ínterím Carolus no fegníus quàm fí hoftes ín Gallía effent, exercitü parat,nulliproficífcendí mora facturus, fi Defideríáreg? perfeuerare ín bello cognoue rít.FIzc expedítio per omne Gallíauulgataadeó grata cunctís Francorü populís erat, ut íam palàm uociferaretur,maturandü ín Italíá efTe,totíes à fe uíctáLongobardorü gente ui res refumere,coditiones acceptas negligere femper bella ex bellís ferere,ítag; nundj quíe turam nífi eor nomen penítus deleatur. Síc igitur omníü animis ín expectationem bellí Cc 4 Al udin cde uiri Carolus Magnus. C erectis legati aDefiderio redeunt,nuncíátes omnia ibíhoftilía effe;rege maius tj antébel Carolus contra Defideriwum pro fidfatur. lum molirí;& quanti cóíectura affequí poffunt, nundj íníurijs fíné facturi, ní(í cüm fibi uíres& arma ad inferenda íníuria defínt, Carolus hís rebus uehementer comotus, matu vandá fibi exiftimauit,neanté Ro.pontíf.opprimeret,quàm ei ferre fubfidíi& poffet, Itagg re frumentaría ceterísqy ad bellá neceffarijs iicelerrímé potuít coparatis,magnis ítíneri^ bus ínitalíá contendít,Sed multa huíc fux feftínationi aduerfabant,montíum altítudo,ló corumanguítíz,& pené inuij faltus,per quos miles onuítusarmís X impedíméta exercí tus ducendaerát.Accedebat quód Alpiüííuga pracfidijs hofti& tenebant, Miferat em Defi deríus quíoccupatis opportunís locís,quantü poffentFrancorá tranfítá prohiberet. Hec cim íta effent, Carolus tamé nó ígnarus,res preclaras,labores maximos, maxíma quoqj perícula fequí, fuos hortat, ut quoadlocorü anguftía patíant, feruatís ordínib,ire ad ho^ ftem pergant. Appropinquanti Alpium iugis nuncíatü eft, hoftes relíctís anguftijs fein plani recepíífe,(eu metu perterrí tos,feuquía tutíus faciliustp effe arbítrentdefcendetíab Alpibus Carolo cum omníb.copíjs confeftim occurrere, V ix ad Defíderíü perlatum erat Francorü exercítá poft paucos díes in Italia fore,cüm Carolus fuperatísíam Alpíbus,ín agrum Tauriná defcendít;ubi prímit Anníbale Cartha ginenfem Alpes tráfgreffum cum omníbus copíjs cóftitiffe tradát,Eo ín loco Carolus paucis diebus retecto milíte,cuüm per exploratores premíffoscertior fa&useffet, Defideríá rege propeV ercellas caftra habere, acibí cit íngéti exercítu fu&aduentü expectare, nihil ultra dífferedü ratus,ex l'aurinís mo uítatq; continuatís caftrís ín agrá V ercellenfem peruenít.Erat Carolus uírtute milítá GC reí milítarís perítíaloge fuperior, multitudine ueró acnumerohomínü àDefideríouince bat. Cümpropé íncolpectu exercítus effent,facta utríngy poteftate pugnádípralii comi fcre.In ea pugna fuperatí Longobardi ín fugá uertunt,magna parte fuorum amííIa, Defi deríus poft(uos paffim fufos fugatosq; cofpexít,cítato gradu Papíam, quae caput regni erat,cum paucis mílítib.petít, Nec fegniusCarolus,príufq fe hoftesex terrore fugagp reci perent, reg perfequutus,in agrü T ícíniá exercitü ducit, extemploq; omnibus copijsad mcenía regis arbis admotís,tentat fi primo impetu capí poffet. V biid parum proceffit,co filijsqg ab oppugnada urbeadobfidendá uerfis, fub ipfis moenibus caftra locat, fubfidiaqg firma,ne qua eruptio feri poffit, portís apponit, Cterum cüm fatís coftaret Defideríum reg? príuícj deditione faceret, paratü effe etíá ultíma experíri, Carolus parte copíarum ad obiidionem relícta, ipfe cum reliquo exercítu ad tranfpadanos cótendit, Ibí cíuítates per^ multz audíta fama uírtutá fuarum, rebustg profpere geftis,certatímad eum deficiüt, Sed quodín prímís ei gratífíima fuít,filij Carolomaníqui extepló poft morté patrís malo con filio temeritate matrís fecutí,ad Defiderium reg& perfugerat, fponte in fua caftra uenerüt, ac fe fuaty omnía poteftatí Caroli permiferunt;à quo benigne exceptí,magnoqy affecti ho nore,etía ín pofterá filiorumloco habitifunt, Poft haec Carol cum ftudio falutandi Pon tifice, tum defiderío uifendí celeberrima beati Petri templà R.omá profectü;ac íncredibili honoreab Hadríano fufceptum, poft paucos dies ad obfidione redíffe cóperio. Erat ob fidio uehemés,& frumétí cum fumma carítateínopía, fedendoqy expugnaturos fe urbem fpem Frácihabebit. Oppídani€ cótrario ínfeflls omníb,uíjs per quas comeatus ex proxi mís locís fübueheban£,diffidebit ínopíá díutíus ferre pofle,rem tame quanti poterat pro ducebát,beneuolétía alij,alij metu Defiderfj regís copulfi,Poftremb fpe quoc no foli ci bo deficíéte,càm fame ulteríus tolerare no poffent,fexto menfedy obfiderí funt coepti, de ditione ciunt, Capitur Defideríus und cum uxoreac liberís,que ultimi Longobardorü regüin Italíaregnaffe tradunt, Tunc ením fummo benefício CaroliItalía feprímü erexit, qu« antea díutius p uíctríce omnítt gentíüi prouíncíam decuit,barbarorüi ímmanitate op preffa iacuerat. Nam poft fedem Romani ímperíjByzantiü translata, Gotthí prímí barba rorum,díuerfis deíndeteporib, Hunní, Vandali, Heruli, poftremi omnid Longobardi, ueluti ín uacua poffeffione ruentes,[talia ínuafere. Eam gent tradit fama ab OceanoGer maníze ultimis orís, undeíllís hauddubíé origo fuít, nouas quarente fedes ín proxímas regiones tráfifTe,ac V andalos, Herulos, Gepidas, alíasqy fínitimas gétes, Ibore& Aione ducibus, faepe bello fuperaffe,mutatísqy frequéter fedibus tandé íntra Pannonías coftítit^ fe, Inde Albuinus eor rexaccerfitus ab Narfete eunucho(ut quídà memoríz prodidere) cüm przter Longobardorüi multítudin& uiginti quog Saxontt millia fpe optimarü fedià excíuiffet.profectus íngentib.peditum equítumtq copijs ín Italíà uenít,breuitp V icentià, V eroni, Mediolanum, ac omnis pené cíteríorís Gallia urbes partím pefte, partím Giot^ thorum cladibusexinanítas,ad dedítíone copulit,Papía ueró cum tres annos etfidienem tulíífet Carolus Magnus. 389 A tulíffet,tandé&ipfa fame domiíta,barbarorü imperio ceffit, Nec ambigíturquín idem rex paucís annís totà Italía fubegiffer,ita omnía apud Italos perdita erat,ní(i fexto fupra tríen nium menfe poftij Italia ingreffus eft,apud V erona interflet,dolo uxorís R-ofemunda: necatus, Huic fucceffit Dephon ínfignís nobilitate uir, Albuíno nequacf uírtute par, fed crudelitate ac ímmanítate nature longé fuperior, Eo quod íntra bíenníü uíta functo, Lon gobardídece deínde fequentibus annís nulli fibi rege creauere;fiuefuperbía proxími re» gishuic generi domínatíonis infenfí, fiue gubernatione fuorü duc utiliore ratí, quí íam peromne Italía uagantes íta ímpigrebellügerebant,ut nundeo tepore Íítregía defíderata poteftas.Sub hís ducibus adeó creuere Longobardorü opes, ut Hetruria, Flaminía,Díce no,Samnío;alíjsqy regíonib.fubactís,omne ltaliam à Brundufio Tarentogr ufq; ad Alpes tenerent prater urbem Romá, quam cóftatín huíus gentís poteftate nullo und; tempore deueníffe,Fíníto decennío,reditü eft rurfus ad príftina confuetudine creandí reges,ferua tum deinde per omnetempus ufi ad Defideri&,qui ultímus Longobardoriü regi ín Ita lia fuit, uo debellato(ut fuprà memoraufmus)Carolus Magnus graué eíus gentís domi natüquarto€ducentefimo anno quàm regnare íncozperát,à ceruicibus Italor& dímouit, acomnes cíuítates quz ad Def(ideriüi proximo bello defecerat, recuperatas pontíficí Ro, reftituit; Beneuentanü quoq; ac Spoleranis agrü adíecít, Quibus merítís Hadríanus pon tifex cüm null maíus gratíanimi índícia poffet oftendere,couocato frequenti epifcopo^ rum cctuexímiog celebrato cócilío,multís ac maxímís priuilegijs eum ornauít.Carolus cofecto Longobardorübello,potentiffimo rege capto,cum alía quoq; magní póderís aní mo molire£, nullà mor ínterponendá putauít, quín ín Gallia coteftím redíret, Baxoníci quippeíntermiffumbellá eum domü reuocabat,quod eo bíennío antec$ Carolus ad libe» randü Romani pontifice ín Iralía uenírer,& íncceptü fímul,& à prafectís eius per ídtem pus leuiter adminiftratü coperío, Quo magis adducor utuírtuté uíríac animi magnitudí nemadmírandà putem,quod pofthabítís ferociffímis hoftibus,reli&oc domefíTHico bello, rem fuam neglexerít,ut Íralíam ecclefiamq; Romaná,qua omníi Chríttíanor& falus contínebat,ab ímmanítate barbarorü liberaret. Saxon& genslonge maxirna eratac etíá belli S4xotiuttt gens, cofiffima pené Germanorü omnii, Hi falfos colentes deos,cum neq; diuini necs humaní furís quic penfi haberent,níhil eque ac religionem noftrá homínesq eí dedítos oderát, Proxíimí erant Francís,cum quibus cotínenter bella gerebant. Szepeprzlijs uictí codítío^ nes acceperát,obfides dederant, fed nodum apud Francos eratínuentus quídomíta pení tus eorum perfidía,plenífTimi e(Tet uíctoría confecutus, Hac palma cum Carolo Magno quafi diuíno numinereferuata uíderet;nó folà cofilío príncipes,fed paíTím omnes clamo xibusagunt, utaduerfus perpetuos Francorü hoftes totís uiribus arma fumant, Carolus uerà tempus ueníffe ratus, ín quo no modó batbarorü homini audacia frangere, fed etía eorum regnum Qd multo antéanímo agítauerat, funditus euertere poflit, íngent& exerci tum patat,diem dícítqua díeproperípam flumínis Rheniomnes coueníant,Nundjalíás maíoríalacrítate cótentíonetpanimorü fuíceptaà Francís expeditio eft, Hínc odíum gen tís,híncfpesbene gerendz reíaními excítat, Sed fupraomnía,ftudía augetprzefentía re^ gís,cuíus ductu aufpíciog; nó modó Saxoná gente,fed etíi orbé terrarum, fi uelit, fupera^ Beim Saxohirefe poíTe credebát, Has fpes cogítatíonesq fecum portátes ín hoftíle agrü&ducuntur, Síc cum, iciturrenouatum eft cum Sàxonib.bellum, quo nec maíus ullü,nec grauíus diuturníus& à Carologeftum coperio, Tres enim& trigintaannos cum ferocíffimís getíbus certatum conftatplusq eo bello, relíquís omnibus detrímenti acceptum,interemptis plerifcy for tiTimís uírís,qui diu fub aufpícíoCarolí egregíam operam nauando meruerant, Saxones hoctemporemultotíes fuperati obfides dabát,imperata fe fa&uros pollícebátur;nec mul tà poftearecuperatís uiribus, maíus(panteabellum cíebanttut facile appareret, homines feros,quod fibi perfuafiffent czterís alijs uirtute praftare, paratos efTe etía ultima experí ríanteijarmís Francorum aut cuíufquáalteríus gentis potetíze cederet. Fatum eft tame fumma uírtute& íncredibili coftantía Carolí,ut nun illi defecerínt,quín cofeftím debi, tas poenas fuz perfídíz dederínt, Buerfz domus,diffipatz fortunz, liberi ínferuítute tta^ Cií,omnib,documento fuere,nullü ín falfis dijs prefídíd effe. Síc ígitur uícpín tertíü fupra trigefimüannübellü protra&ü:ín quo quíde bello bís tatü collatis fígnís pugnati tradüt, femelapudOneggíà monté;quem locü íncolg Theomilleappellant:necmulto ínteríecto téporeapud Hefam fluuí&,ubí penítus Saxones debellati fe fuaqy omnía poteftatí Carolí permifere, V ictís ímpofitz leges,ut patríjs cerímoníjs,falfiscy dijspofthabítís, Chriftíana fidem profiterent;magnü numeri ob(idi daret, modicís terminis feptí;neep alíjs íniuffu | C 5 Carolus Magn us. C Carolibellá ínferrent,neq íllatápropulfarent,Dece deinde funthomín& millía cum uxo ríbus& liberis in Gallíam tranfportata;atg uarijs locís iuffu Caroli díftributa, Caeterü du rante Saxoníco bello, multas ínterím expeditiones à Carolo fufceptas,ac íta egregie admi níftratas ínuenío,ut per uníuerfum orbe fama manaret,Francorü rege no fine díuína ope bella gerere, Erataüt Carolo ín bellís gerendis híc prímü propofitus fínís, ut Chriftianze fidei lege quant& ín fe effet extolleret, acomnes populos quíei aduerfabantur,no folü de^ prímeret,fed etía fi fieri poffet;euerteret. Cum ueró ea tempeftate barbarz gentes qua no ftrereligioni perpetu& bellá índixerant,Hifpanía graui feruitute oppreffam tenerent,Ca rolus rei índignitate cómotus,ad eam liberandá mentecouertít,Id atit fierípoífearbítraba tur,fi íngenticelerítate exercitu ín Hifpania ducto,príus hoftes opprímeret, dpillíparare fubfidía poffent, Ad hancígítur rem aggredíendá fatis íam omnibus cóparatís, caftramo uet,& t maxímís potefl itíneríbus in Hifpania tranfíre cotendit. Necíam míles grauatím fequeba£, quód íandíu animü índuxerat, quocüqpárege Carolo duceretur, ad certabellí pramía exploratácg uíctoría duci, Inter haec cíuítates Hifpanioe quze propínquíores erant finíbus Gallíz,íncertís rumoribus excíte,alíquanto fibi fuíscg regibus tímere íncoeperat. Poftquáueró per Pyreneü faltum traduci exercítus coeptus eft,rumorq per barbaros ma nauítdeaduentuFrancorá certíor,ingens repenté trepídatío populosomnes inuafít,non fatis gnaros quíd aduerfus tantti,tamq horrend& hofte fibiagendü aut parandüforet, Ca tolus cofeftim fuperatis Pyrenzí iugis cüm ín fines hoftíi perueníffet, mílítibus imperat ut jlatíffimé poffunt uagentur,& dipmaximü hoftibus terrore inferat, Extempló cíuítates nónullz, cüm d petenda externa auxilía no fuffíceret tempus, nec proprijs praefidijs ves fuas tuerí poffent, fponté dediítíone faciunt. Augufta& Pampilona, duze opulentíffimae totíus Hífpaniz urbes,qua mandata Carolí afpernebantur;uícaptae,ac prada milítib.da tz, Cümalterá Francíad folü euertifTent,alterá moeníb,nudaílent, tanti terroris om nib. gentíbus iníecere,ut quas adiffent,quasq; no adíffent pariter ultime propinquísimperio parérent.Síc igiturHífpanía pene omnís ín Francorü poteftate deuenít. V ictis praecípué ímperatü,ut falfis relictis díjs, Chriftíanz fidei lege acciperent. Carolus rebus felicifiimé geftís cm incolumem exercíti ínGallíam reduceret,prope Pyrenzíiuga ínfínitimarum genti, quas nuncV afcones uocat, ínfidías íncidit,Infederant enim barbaríín occultiori^ buslocís,expedtantes occafione geréda reí, V bi uero Francoriü copías ínan euftíore uíà deductas uíderit,repenté ex íugo infuper immínéti nouíffímt agmen adorti;ingente ca dem ftragemq dedere, NamF rancí cüm neq; euadere poffentín iugi àV afconibus occu patum,ned;fe explícare,fuometipfi agmíne ín arcto harentes,(imulab hoftibus,fímulab íniquítatelocorá oppugnabant, Nec íam prími ín tam anguftis locís íta celeriter uertere acíé poterát, ut ultimís ín extremo perículo coftítutís opem ín téporeac fubfidiü ferrent. Itaggetfianimo uíribusqylong? fuperíores hoftib.foret,alíenis tame locís pugnates uítare nópotuerüt,quín eo díeínfigne cladem acciperent, Cecídere ín ea pugna dolo hoftíü no uirtute comí(la, Anfelmus etEgíbardus fummi ín bello duces;alijqg permulti fortiffimi uí ri,quorit opera Carolus fepe ín maxímís certaminib,egregía ufus erat,Suntetía quí o^ landü Carolí ex forore nepoté praftanie fortítudíneuírtt poft ingente hoftíü zedítà caede, eoprzlío interíjffe dícát, Hic eft Rolandus que fama eft tempeftate fua corporís robore, & animi magnitudine,longé cxterís alíjs pracftítiffe, cuíus fortía facta peruníuerfum or^ bem íamclara noftrís quoqj temporíb.celebrant. V afcones fequentí nocte antedj Francí uíres colligerent,per nota ítínera prada magis ij armís oneratife intutüreceperunt, Nec tamen illís díutína lztítía fuít: quippe paulo pofthí populíac eorü reges à Carolo domíti,' merítas perfidize fuz debítasqp poenas dedere. Britones quoq; quí fub ídem propc tempus Carolí mádataneglexerát,bello fuperati ínFrancorii poteftate uenere, Inítí& pofthec ma ximi futuri bellí fi ulteríus proceffiffet;ínItalía ort&,autoríb, Beneuetanis atqj Araífo eor duce:quí cüm aperte defciffentftudío magís nouarü rerum, d certa ratíone adducií, arma exercítüqy parabát,finítímas gentes excíbant,ut pontifici Rom.cótra íus fasq; ultró bell inferret, Quib.rebus ín Gallíá perlatís, Carolus ín Italíá rurfus ad comprímendas populo rum fedítíones quanta maxíma celerítate poteft contendít, ac cum omniexercítu Capuá ufqy progreffus:tantü terrorísDeneuentanís íníecít,ut extemplo A raífusfilios fuos,Dene uentaniueró nobíliffímos cíuítatís obfides darent,ac furefurando adactí pollicerentur,fe ínpofterü neq; infuffu Caroli arma fumpturos,necj recufaturos quó mínus perpetuo fub Romanz ecclefia dítíone atqj imperío effent. Haec adeó maturé confecta accepímus, ut eodem propétemporein Galliam perlatum effet, Carolum ín Campaníam cum omini exercítu Carolus Magnus. 390 A exercituperueniffe,& Beneuentanos metu cóterrítos deditione feciffe. V er dum hec in Italía gerun£,ínterím Taxíllo Dauaríe dux uxorís(ut tradát) ftímulis cocítatus,copías co gít,fínitímas g€tes folícítat, Hunnos,qui eaparte qua Bauaría ín oríente Ípectat,fibi con» fines erát,focietate&foedere fungít.Hecomníacládeftínis cófilijs coficere ftudet,ut Era cos níl tale opínátes repentinobello adoríatur, Erat auté eí coníunx Defiderij regis Lon gobardos: filía,que fortuna patrís íníquoanímo ferés,nec no&enec interdiu uirü coquíe Ícerepatiebatur, monere atgr rogare, ut memínífTe uellet focerá fuum clarifsímü regem, quíanteaín locupletífsímo regno coftítutus alijs ímperitare folitus effet,nüc grauíferuí^ tute detentü omní morte miferíorem uítam ducere, INemíne effe preter eum,quí poffit& debeatferuíente rege inlíbertate uíndícare.Hoc finítímas gentes,quód fortunz Defide, rij mífereantur,expectare,lioctacitas petere:quod(i uir effe uclithabere proprijs uiribus etia externas adiunctas opes, quibus fultus comode poffit hancdedecorís notam focero paríter genero&p inuftam egregiis factis delere,ac fibi pofterísq; fuisperpétua aloria com parare, Hísmuliebribus inftructus furijs, l'axillo ingenti ftudio arma exercítücs parabat, ut Francorügentíom niparte ínferíor, ferocíter magís quàm prudenter bellum in ferret, Quibus rebuscognítís, Carolus,quía magní íntereíle eri ín relíquit tem pus ad opíníone gentíü arbírrabat,tantas uiderí Gallíze facultates, utnon modó fua tuerí,fed etíaaliena ag redípoffet,celeríter profectus príufcg hoftes cum focis íungerent ínfinesBauarie cum : g^€ omní exercítu uenit,caftríscg ad Lecum fluuía, quí Bauaros à Lemannís díuidít,pofitís, CarolusinBena legatosad Taxillone mifit hortatü, ut Francorü maníuetudínem quám arma& uím ex» roscontendit, períri malletatcy idem fínítímís eentíbus, quas ín bellí focíetaté traxiffet, fuaderet, TaxiL lo fíue hís mádatís coterrítus,(íue fociorü auxilío deftítutus,nulla tentata fortuna belliCa roli mpetío fíne ulla exceptione parere cóftítuit, Itag; eíomníü rerüfuarü poteftateper, mila, deditione fecit,obfides dedít, in hís Theonéfili& fui, alíosqypermultos lectiffimos iuuenes,quorif patres precipui ín eaprouincía autorítate habebant.Sub idem propétem pus Abodríti ueteres Francori focíj legatos ad Carolümíttunt, quí proantíqua amicítía focietateq; olim cum Francís íníta, aduerfus V elata bosauxiliü petant, Eft finus Oceani maris ín extremís Giermaníx fínib us,quíab occafu ín oríenté uer(us centü(utaiunt)pro» pemillíapafIui extendit, Circahuncínü ea tempeftate Abodriti, V elatabí,Nortomaní alízcq barbarae gentes íncolebit;iínfulas praterea propínquo mari frequéter fparfastene bant,bella ínterfe( ficut ínter finítímos populos plerüc; fit) cótinenter gerebàt.Cum igit V elatabiperpetuis excuríionibus, czdiíbus, íncéd tjs Abodrítos inuaderetnec ullís prz fidíjs remoueríab íníuría poffent, Ábodrítorá legati in Gallia Uenerunt, opem aduerfus fuos Francorumfg hoftes,pro fure focietatís petentes,Benígné hoípitalíterg; fufceptí,au xílío impetrato gratarefponfa domü retulerunt, Profectus deínde cum exercítu Carolus citius omnítt opinione bell& cófecitbarbaros ex focíorü fínibus expulít,expulfos ad dedí tionécópulítacíureiurando adegítneín pofterü Francís,Francoráqg foctjs,alijsue finiti mis gentíbus íníuffu fuo bellü íínferrent, Hís rebus geftis, cümin magna gloría magnísqs opibusregnáactotares Francorü eílet, ftatuit Carolus aduerfus Hunnos, quí hoftibus fuis auxilia fubmíniftrauerát, bell fufcipere.Hunnorü gente Scythícá fuiffe accepimus: incoluereprímó fupra IMeotída paludem,índe ingétímultitudine profecti mutatis fedib, ín Pannoniáuenere, atqj hác locü fibi domicilia delegere. Ea ueró tépeftate qua Carolus eís bellà índíxitabadantiffimi díuítijs erant,& poft Saxones armís uírísq; opulentiffimj, Habebitpreterea finítímos populos partím metu,partím beneficío obftríctos,& iureiuridoadactos, utín omnib. bellis pro fua quífcj facultate rem Hunnorá fuvarer. Quó igit uires Hunnorít maiores erat, eó maíore(ludío Carolus omnía fibíqua ad maxímübella pertínerer,curádaagendag cenfebat,ut cum uirtute hoftib.longe Francipreftaret;uirib, quoq aut pares autífuperiores efTen t.Süma igit diligétía tum ratíone atcp conftlio omnib, comparatís,caftra mouet;atcqj exercítü Xuiíris€ armís peregregieinftructü ín Pannonia ducit.Hoc ego belli partím à Carolo, partímá filio fuo Pipino apud pleroífq; autores ge ftum cóperío, V íctí multis praltisHunní,tandéodctauo annopoftibellü incoperat, pe^ nítus fuperatí, ímperío Caroli paruere, Quoties ueró cü hac genteíuftaacíe pugnat fit, quaueaut quantehoftí& copiz ía eo bello ceciderínt,quía rare pereatepora lítere fuere, diffícilead fíde eff exacto affirmare numero, Illud certe coftat, null und belláà Carolo geíli;ín quo maíor fithoftí& caedes zdíta,maíorg iMara clades.In eo ením omnes autores coueníunt,íngente Hunnorü multítudínem,& pene nobilíffimá quenq; eo bello abfum ptum; inaxímaquoqyuím ayti atcp argenti, multamgrprecíofam fupeliectile, quà Hunni Hynttii qui, C7 ubi, C Carolus dictus Auguflus eo In perator RomaHOTHXL. Imperatoria dignitas antiqui tus inferior regia. Carolus Magnus. ex uarijs gentibus díreptam ín fuum regnü congeflerant, à Francis ínuentam;attg ín Gal líam tranfportati, Totá deníg; Hunnorü rem tam multiplici cladeaffectá, ut nulli ferme priftinz potentíze, qua antealonge lateqy patebat, ueftígiü remaneret, Franci deuícta Pan nonía, ac opulentiílíma gente fubacta, graues hoftíü fpolijs ín Gallia reuertunt, Períere in eo bello Herrícus ac Cat duo claríífimí Francorü duces: inrelíqua multitudine pará detrímétí accepti. Sub ídem tépus Adelgifum Defiderij filíá, qui ante expugnatíonem Papíz ex tranfpadanís ínGirxcía profugerat,cum magna manu ad repetendü regnü in Italía redeunte,à Francis fuperatü prefe&torü aufpícío,fupplicioqy affectá, quídam au^ tores funt. Adduntetíam nó multó poftea duo eodem prope tempore exarfiffe bella, Boe mícum fcilícet& Líuoniíciü,atqg ambo à Carolo iuniore íta celeriter effe confecta,ut facíle appareret praftaritíffimí patrís no diffimíle efTe filia, Secut eft pofthacaduerfus Norto mannos bellá,quí Abotrídís fubactis,cüm ductu Giotofrídi regís Galliae Germania lít tora pradatoría claffe uexarét,íamq; Giotofrídus nímía fuperbía& temeritate elatus, Fri fi, Saxoníz, atq; omní Gallíz arma minare£, palamq; íactaret fe breui Aquíferanü ubí Carolíregía erat, cum íngentibus copijs petíturá, no putauít Carolus fociorü ínturía, ac huíus homínís effrenatà audacia ulteríus effe ferendam: ítaq; omnibusneceffartjs ad bel lum celeríter coparatís,in INortomános exercitü ducit, claffem per Oceanü míttít, ut ter^ ra marícg fimul hoftem ínuadat, V er nó díutíus ei laborand(t fuít,quía INortomanní pau Io poft Gotofrido rege proprio fatellíteínterfecto,fefuacy omnia fidei& poteftatí Caro» lipermífere, Cüm hic ftatus rerü in Gallía effet;ínterím Romaníaduerfus Leone pontifí^ cem coníuratíone íneunt, eumq nec lzfi neclaceffití per iniuríi urbe expellunt, Quíbus rebus legatíad Carolum ueníunt multís precibus pro Romano pontifíceauxilium aduer fus cóíuratos repetentes. Hos Carolus cofuetudine fua benignéaccípit,eorianimos uer bis cofirmat,magná fpem fe haberedicit populum Romaná, uel benefícío uel autorítate fua adduci, fínem ínfurijs facturá: quód fi perfeuerare ín íniuría uelít, nullam dimicatio^ nem recufaturü pro Romanz ecclefiz dignitate,cui deeffe quoad uíta fuppetat, alijs prín cipibus Chriftíanorü turpe, Carolo etiá nefas fit, Nam íampríde ecclefía Romana patro cinío fufcepto,níhíl eíantíquíus erat, quàm apoftolícz fedis dígnítate tueri, ftatum ferua^ re,autorítaté extollere, iníuría ac maleficio prohibere. Itagj cüm ea cofuratío magní pon^ derís effet,& prafentía fua indigere uíderetur,extempló cum exercítu profectus in Italíá contendiít,Prímo aduentu omni motu fedato,noxíjs fupplício affectís.pontífícem Roma num cum íngentí gloría ín urbé reftítuít,à quo mox pro fuis egregijs merítis,& fingularí ergalibertate omní& Chríftianorü fíde Auguftus appellatus, imperatoríü nomen dignita temq fufcepit,non folüm affentíente,fed etíam applaudente populo Romano,Hoc tem^ poreprímü fummi imperij dígnítate, quz trecentís anté& tríginta annís fuerat amiffa,& fam nímía uetuftate obliterata;egregía uírtuteCarolí,occídenti reftítutá tradunt.De quo quídem nó alíen&uidet pro cognítione reíaltíus aliquanto repetere, V rbemR omá ficuti grauiffimiautores memoríz prodidere,ínítio reges gubernarunt. Hí nullis legibus obno xij, domi populi, exercítü forís, pro fuo arbítratu regentes,nuncbellí,nuncpacísartibus rem Romani mírífíct auxere, coq; nutriendo perduxere,ut bonam frugem líbertatís ma turís íam uíríbus ferre poffet, arquínio deínde Superbo ob ímmodícà domínandi licen» tíam regno exadcto,regía poteftas penítus ín urbe ceffauít.Sub confulib.poftea,acdiciato ribus, confularíqg poteftate tribunis, quí fuerunt libero populo magiftratus,& res& no^ men emerfit ímperij, Aphríca penétota, magnat Afiz parteultra Armeníam& Cauca fum monté armís fubacta,Europz ueró, Hífpantjs, Gallijs, Girzcía, T hracía,alijscp fubín deregíonib,bello domítís,longé lateqy Romanorü opes patuere, Hoctam amplo per qua dringétos fexaginta annos ab una repub. parto auctoq; imperío fruí deíndeper ínteftina arma nó lícuít,quorü caufa atcp inítíü tradítur exímmodiíca cupiditate regnandi,& certa^ mine factionü ortum,quz femper fuerunt eruntq; pluribus populís magis exítío, cj bella externa,Imperatoreshínc crearí coeptí,quod ante armorü caftrorüq; nomen fuít; íd tandj inteffíno uígente bello íntra moenía inductü,uerbo quídem legítíma poteftas, reatit uera domínatío erat.Quí ením repub.occupata Romanís domínaban£,Imperatores fe appella rinonfolümzquo,fed etíam libentíanimo patíebant,quía imperatoríi nomen&gratíus & tolerabilíus Romeerat,quàm quífquam títulus qui domínationis fpeciem pra feferre uideret. Atq; ímperatoría dígnítas apud prífcos Romanos longe ínferfor regía dignitate. Curauté poftea hoc ímperatoríü nomé ín tanto precío babitü fit, caufam furfle exiftímo, quía cüm ílli quireipub. totiq; pené terrarü orbídomínabant, fe nuncuparent Imperato^ yes ( » UR. Lei* E 1 A Carolus Magnus. 391 A res /fortepofteriores credidere, ficut ílli potentía czteros alíos anteíbant, ficetíam nomen quo utebat,reliquis omnib,anteponendá effe, Hinc talis opínío orta,deínde multís tem porib.inueterata, obtínuítut imperatoría dígnitas omnibus alijs excellétíor haberet, Sed abinítío quide fingulis imperantibus cüm Nerua prím us,alfjcy poftea fimili exemplo du &ifibíconfortem imperij delegiffentduo ínterdà principes eodem tempore extitere,quí fe Romanorü nuncupabant ímperatores,Poftea uerà quàm Conftantínus zelícta Roma ad orienté defcedit, fa&ü confuetudíne eft, ut díuifim illud Oríétís,hoc Occidentís impe xíum díceret,Foedé deinde uaflantib, Italia batbaris,tépore Odoacri Torcilíngorà regís, quí Auguftulà bello fuperauit, fablatum imperiü trecentís& trígíntaannís ín occídente ceíTauit, Totenímab Auguftulo ad Carol Magnü fuere,quemá Leone pontificeimpe ratore diximus appellatü, Carolus Francorü rex ac Romanorü ímperator, poftamplitfi mam díenitate fufceptam cim ín Galliam redíturus iter per Hetruria faceretín memoría dignitatis adeptz Florentía urbem, quamolím magna ex parte deleuerant Gotthí,ín pri, Itinum ftatum cum fumma celerítate reftituit,omnemq; nobilítatem peroppída uícínadi fperfamín cíuítaté reduxit, novis mceníbus cínxittemplís ornaurt. Quibus merítís quan tum Carolí nomíni eiustp fuccefforibus noftra cíuítas debeat;nec literis explicarí,nec ulla orationeexpiími poteft. uód ením ín folo patrío fumus, quód liberí uíuimus,quód magiftratus leges, ciuitate habemus,ea omnía Carolo accepta funtreferenda,ac eius memo» ría cum gratarecordatione perpetuo celebranda;ut homínitam praeclare de noftra patría meríto,fi nó pare beneficiis fuis falttaliquapro uiribus noftrís gratia referamus, THlud au^ tem locofummee gloríz Florentiz urbi tribuendg puto, quod ínítío eam códíd. nicondíti deíndeac barbarorü furore euerfam, Romanorü quoq; claríffimus imperator reftituitut non tantá dolorís ex defecta,quantü letítíz ex reftítuta patría Florentínis acce deret. Cümreuertiffet ín Gallíam Carolus, exceptus eft eíusaduentus ab omníbuspopu lis íncredíbili honoreatqyamore.Fefti celebrati d ies,omníb,ciuítatibus fupplícatíones d cretg,publicé príuatímqg eigratulatíones cum effufa Ixtítía facte. Hís rebus tam egregie Carolo geftis addunt fcriptores nonulli rem maxime memoratu díoná, qu ego necuccer tam affirmare, quía nulla apudalíos autores eíus reimentío efl,necs ut incerta relin quere aufim, Traduntenim,cüm Hiíerofolyma grauibarbarorá dominata oppreffateneret, Ca rolum Conílantíni impetatorís precibus euocatü, imul& reí índíenitate cómotum,ad lí berandum fanctíífimü locun ubi omníügentíum falus eft orta, cum ingeni exercítu ac» ce(liffe;proflígatiscg barbarís,ac ex omníprouíncia pulfís, Chriftianos in urbe reftituífTe, firmísgyprzfidis munita reliquiffe;profectá deinde 1)yzantíti& à Coflantíno íncredibili Ixtítía acceptü,magnoq affe&a honore, pauló poft ín Galliam redijfle, FIzecfi ita funt, hanc expeditione factam effe oportetantet Carolusad reftítuendá Leonem pontificem in Iralia ueniret; quía fatís conftat poftímperatoríà dignitatem fufceptam,nunquá Ca Y LS Y r» Pu aii nl T LU I lumín Oríeatem effe profectam, Hsc bella feptem€ quadragínta annis(tot enim rcgna uitincredibili felicitate, tum: iagnítudíne quadam anim tum etíam ingenij atg; confil f^ rslrye mf Ti(1. dL. ak bri nir r11 teli 1 ET AMA^ Carolum no fcit m gelliífe, fed etíam confecille t: adunt, quibus reenum fats amplum patrcacceptá,locé maíus auctíusc pofterís fuís reliquit, INam paterní regaifinesín Ga Iia, heno,Ligerí, Oceanocg,& in Germania Janubio& Sala fluuio, qui Thurios à So» , 2 Iz-» jM : Ty.* is AZ Af H lifno2ni; A 1, Te it contínebantur, Hís Aquitania, Vafconía n,Hiífpaniipenétotam,& eam Ita ^a^ £5. — HE ngobardoríi regía fuerat, bellíca uirtute adeptam Carolus Magnus adiunxít, Adiecít etíam Saxonia, quz eft no modica Germaniíz parsitum utranc; Panno niam, ultra Danubium Dacíam, Hiftríam,&totum Liburnorum regnum, Dalmatiam quocd,preter marítímas ciuitates qua Conftantinopolitano imperatori parebanttomnes deníg) barbaras g entes,qua Crermaníá ínter Rheno m, Oceanum, ac DanubiG incolunt, Dartím armís fubactas, partím benefício allectas, ín fuam poteftatem redecít, Hís tantís Opibus,tot tamq rebus egregie ceftís,eamfibi fama non folum in Galla fed etía peruní^ uerfum orbem Carolus comparauerat, utundíq;ad eum legationes conc Ifrerent, quae gtatífamarq amicítíam publíceé priuatímqg pecerent, Quinetiam i emotíz prodítum eft, Perfarü regem, cuífus opes ín Afia longélatetg patebant, Carolí fama adductum, legatos cum maeníficentifTimís donis mífifTe ín Gallíam,quí eum rogarent ut fe ín amícítíam fu fciperet. Cum imperatoribus quoq: Conftantínopolítanis beneuolentía fuit& focíeta^ te confunctus; quanquam poft dígnítatem imperatoríam Roma acceptam, Carolí fama liis&Cfufpecta quoq; potentía foret. Czeterüm enarratís bellícis rebus qua uifz funtnobís cognitione& memoría diga, nunc operzprecium effe exiftimo Carolí habítum, M LI ta4 Carolo inm» peratore, : H Hierofobrua liberatur, Fraticortm ve2 £o dictía á Ca rolo, C Caroli futura Qr mores. Carolus eloquett 77 boniis lite "n Carolus Magnus. naturam,& mores,tum ea omnía qux ad domeftícá pertínent difciplínz,breuibus uerbís referre, Tradunt omnes penéautores qui diligentius Caroli fígura defcribüt, procerail^ lum fuiffe ftatura,lato pectore,latís humerís,magnis uegetísgy oculís,nafo pauló emínen tiore:forma denícqg& pulchritudine orís adeó eximia, ut decore fimul prae fe fexre uidere tur,cum regía quadá maíeftate coníunctü, Habebat& ín uoce fplendore,& ín ínceffu to» totp corporis motu fummá dignitate.Promiffam gerebat barbam,& fi quado fefti díes ce lebrandierant,autlegati externorü princípit audiendií,uefte auro contexta,& gladío mul tis gémís ornato utebatur. V aletudíne fuitprofpera, nifi quód paucísannís antedj diem obiret, febre fepíus laborabat, V enatíonibus Gaallorü mote adeo frequenter ftudebat,ut non níues,nó montes,fyluap eum etíam feneícentéà tali exercítío reuocarent, Putabat ením labore corporís ad fanitaté feruandam uehementer coferre, Tradunt preterea eum balneís& aquís natura calídís plurímü delectatü, atqj ideo Aquifgraní, ubitalis aqua ín^ ' ges copía erat,díutíus comorari folítü. Q uínetía cóofueffe amícos ac famílíares,& interdü omnís generís homínes fecum ín balneas ducere, ibig alía cofabulandí materíain medíi allata,longum fermone trahere, atqj ex eo non medíocré uoluptatem capere. Fuítautem Carolus amícorü ftudiofiffimus, pietate ueró ín parentes, amore ín filíos, humanitate in omnes,fine cotrouerfia cxteros alíos fuperabat. Mater ei Berta fuit, Heraclij Cefaris prae ftantiffimi Conftantínopolítani Imperatorisfilía,quà cüm in omni uítz tepore,tum przecipué poft Pipini mortt ín fummo honore& obferuantía habuít. Difficile fratrís natura, ac multís fufpícionib,laborant,íta patienti anímo tulít,ut pro acceptís infuríjs fepebene ficía eí,filijscg referret.Sororé quoq) qux fibi unica erat,incredibili amore dílexit, Deníqg omné familia fuam tanta charitate coplexus eft,ut quídà fcríptores dícant eum quocuncg accederet, folítá effe filíos filiasqy omnes fecum ducere, Fuít ín remunerádo largus, in pu niendo mítís& clemens. Quiínetí tradunt, cüm aliquando ín expedítione proficifceret, nothi filíum,quem pleríg ipe regnandiiníecta opiníonib,uanfs ímbuerant, Caroloínfí días coparaffe, ut eti demedio tolieret: paulo deínde coíuratíone detecta, mítiffimü pa^ trem fcelerato ígnouiffe filío, eicg permififfe, ut reliqua deinde uit in queda monafterío ab oculis hominü remotá duceret, Hanc igitur manfuetudine ín puníendo,cquítare ín íu dícado, moderatione in gubernando, quà Carolus publícís paríter ac príuatís rebus pra fe ferebat,fic populi omnes admírabantur,ut palám predícarent,talem fibi regem diuino numíne datum, qualem nundj antea aufi effent optare, Illud praterea maxímá ei beneuo lentíam coparabat,quód erga hofpítes,peregrínos,& eos omnes quí paupertate nímíala borabát, fumma profufaty liberalirate utebatur.Inopes ueró qui uirtute ac bonísmoribus pradíti erant, fepe non modó pecunía íuuit,fed etíam honoribus manifeftís affecít,utua nam eorü opíníoné argueret, quí ned; honorí magno locü, neq uirtuti putát effe,nifi ubí effufz affluantopes, Cibi infuper& potus cotínentilfimus fuit,Feftís folum diebus, atqg id etía raro, couíuía celebrabat, In cognofcendiís controuerfijs homini& dilígentiffimus fimul&íuftiffimus habebat, Libere ad eum querímoníe dealíorü ínfurijs,facilesqy aditus erant,benígna reddebantur reípofa: qua omnía quó raríus ín maxmís príncípibus repe riuntur,eà gratíora ín Carolo habebantur, Sed omní& prímá, ut erat dilígentiffimus relí^ gionü cultor,fumma opera fludíotpcurabat,ut epífcopi peruniuerfum regnü facras zdes nímía uetuftate dílapfas aut omníno reficerent,aut faltem renouaret.Ipfe ueroAquífgra^ ni,ubí fedes regní, eíuscg regía erat, maximís fumptíbus templü codidit,ipfumq; marmo reís columnís, tum argento aurodp celato uehementer ornauit, ornatumq; omníü rerum pulcherrímari copía;beate Marie dedícauít, Multa quoq alía opera memoratu dígna co^ ftruxit, qux ea tempeftate, tum pulchrítudine,tum magnítudíne fua admiratione gentíü cómouebant, Nam pontem ín Rhenum apud Maguntia,ubí quíngentos paffus flumínis latitudo patet, zdifícatáü à Carolo tradunt, egregiü fane opus,& magnítudine condiítorís cundtís uífentíbus pra fe ferens, R egías infuper edes uaríjs ínlocís ab eodem extructas dí cunt,& templa ínmultís cfuítatibus condita, qua noftrís quocp tempo ribus extant,& reli gionem ín Carolo,regalemcqy anímü fuiffe oftendunt, V erüm ad has exímías regíasqy uír tures addíderat etíam Carolus eloquentía copíamq dícendí,& bonarü artíum difciplina, qua cim ceterís homínibus,tum ijs quí funt ín fumrnís poteftatib.conftítuti, magno fem per decoríatg; ornaméto fuere, Preceptore habuít Albinü,cui pofteaAlcuíno cognomen fuit,eruditiffima,fummáq philofophi,d quo non folüm ftudi fapíentiz, fed etia pracce^ pta Oratoría, artemq differendí accepít:cuíus opera tunc prímü Parrhifienfe gymnafíum i Carolo ínffítutum tradüt;quod deíndeà pofteríoribus regibus feruatum auctumq, eó dignitatís Carolus Magnus. 392 4 dicnítatís&gloriz uenit, utnunc quod celeberrímum per uniuerfum orbem erudíciffi morum homínum domícilium habeatur, Carolus igitur ipfelíterís non modó latínís,fed etíam grzecís liberaliter inftítutus,filios quog fuos dociífsímís hominibus ín diífciplíinam dedít,utáprímís íncunabulis bonís artíbus erudírentur, Filías etíam ne ocio torperét,la^ níficío affuefcere íufTit, Habuiítautem expluribus uxoribus pulcherrimam fobolem: fed ex Hiíldegarde foemína apud Sueuosampliffimo&enere orta, Carolum,Pipínum,L udo uícum filios,totídemq; filías genuít,Ex hís Carolum,químaíor natu erat,& Pipinit,qu em Gallíz cíteríori priefecerat, príufquàm díem Obíret, amifit, Ludouícus eí relínquebatur, unícum fenectutís refugíum.Huncpauló ante mortem ad fe uocatum. fummo confenfu omníum principum Auguftum appellauit,confortemá ibi delegit ímperij:qua res ma» xímam eiapud omnis generís homines tum dígnítatem;tum autoritatem comparauit,Sta bilítum ením fuis pofterís non folum Francorum regnum fed etíam Imperatori nomen fumma concordíaomnium uidebatur, Nec multo ínteríecto tempore,cüm uenatum con fuetudíne fua baud proculàáregía Aquiferani effet profeus, domum redít cum febre, Hancabftinentía, ut confueuerat, fuperare fepoffe confidens, cüm lateris etíam acceffit; fetdolor,morbis fímular fenectute confectus uíta excellit, zetatís fuz feptuagefimofecun Cavoli Moni do,& Chriftíanz falutis decímoquínto fupra octingentefimumannum, quínto Cal, Ee, obitus, bruatías,Eíus deinde corpus ín bafilíca Aquiífgrani,quam illeín uita tantopere coluerar, folennifunere fepultü tradunt, arcumq; auratum egregíe fabrefactum fupra monumentum eíus locatá, ín quo imago illius fculpta taliepierammate cíngebatur; Carolí Magni Chríftianífsimi Imperatorís Romanorum corpus fub hocfepulchro condítum facet, Híc Francorum regnumfeptemfupra x L,annos umma moderatíone ac iuftítía admíniftra uít,idt bellípacísqs artíbus magnopere auctum,pofterís fuís reliquít.Pauló ante obítum eius multa prodígía uífa dicuntur, IN im X porticum, quaerat ínter bafilícam& regíam Prodigia i fíus mírabilifumptu confecta, corruífíle,& pontem ad Maguntíam incendío conflagraíle,& mortem prece auream pílam que ín culmíne religíofiflimi templí iocaza erat fuleuretactam&deíectam dentia. tradunt. Tribus annís antec éuita mígraret, teftamentum condidit, quo pecunia, uefles, Teflamentum, uafaaureaargenteatg, mu Itam precíofam fu pellectile tripliciter diuifam legauít, Duas B partesuní€ uiginti cíuítatibus regní, quas Metropolítanas appellant Graci, ac earum epífcopís dari íufTit,ut íllís ín refíciendís ecclefiis€ pauperibus iuuand ís,proarbítrío ute rentur, l'ertíam uero partem,uníu(cuíufc ratíonehabita,filíis Gliabus nepotib UsGp,tum feruís& ancillis relíquit, Erantínter ceteros thefauros fuos tres argentez menfzeacuna aurea;praecípuze magnítudínis, Ilarum trium unam, quz Conftantínopolítanz urbís(i. milítudínem referebat, ad ornandum celeberrímum beati Petri templum Romam mifit. Alia, inqua forma urbis Romz peregregíé fculpta erat, Rauennatí bafilícze dono dedit, Tertíam Uero,qua totíus orbís defcriptionem contínebat,G auream illam, quam ín ordí nequartam numerauíimus.filüs fuís relíquít, Hzc Carolus fumma diligentía,rationejat^ que confilío,cüm multipríncipes regníadeffent, conftituit, Quz omnía Ludouicus eíus fílius ac fucceífor excomentarío, poft Ca rolimortem díligentifsimé ac fanctífsi mé referuauit, Ges BASILEAE, rx AEDIBV$ MICH, ; ISINGRINII i cpi du d i x — vem— Á Lusiaseqgtto tt mpl aencoitoimao de Marii :-: qna EN ht Dun. ad € "