Buch 
Petri Andreae Matthioli Senensis serenissimi principis Ferdinandi archiducis Austriae &c. medici Commentarii secundo aucti in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei de materia medica : ; his accessit eiusdem Apologia adversus Amathum Lusitanum, quin & censura in eiusdem enarrationes
Entstehung
Seite
113
JPEG-Download
 

In Lib. primum Dioscoridis.113ficato, cui si anis, aut aliud animabuolucve sidat, uelut innescatum eobaeret, praeter cuculum, cni soli parcit, si tamenhis fides est adhibenda. Quare cum de Paliuro, tot ac diuersae ferantur sententiae,& habeantur historiae, facilè cre-de lʼauteurdiderim, Paliurum esse nomen ad nationum placita uarijs, ac diuersis aculeatis stirpibus impositum. etsi Iosephus Sa-4###landius medicus apprimè doctus,& in stirpium historia non imperitus. dum Veneta classe in Graeciam traiecisset, Dio-scoridis Paliurum se uidisse mihi pro certo affirmauerit, semine fuliginoso, ac pingui: atque inibi proprium adhuc no-Recentiorummen retinere. Sunt tamen è recentioribus, qui putent Paliurum Dioscoridis eam esse arborem, quam nos sequentiopinio reprocapite oxyacantham esse pluribus comprobabimus. Sed profectò non placet corum opinio, quòd planta, quàm oxya-cantham censemus, arbor sit, non frutex: quòdque fructum proferat myrti magnitudine, confertum, fragilem, rubrum,oßiculos intus habentem,& in racemi modum colaeerentem. Paliurus uerò non fructum, sed semen ferat fuliginosum,10 pingue,&(ut Theoph. inquit lib. 111. cap. XVII. de historia plantarum) in siliquis conclusum, lentum, pingueque, liniseminis instar. Verùm ij fortasse. Theophrasti interpretem sequentes, hac in re decipiuntur. Siquidem is lib.primo cap. xvi. sic uertit: Quaedam folia cum extremo, tum etiam lateribus sinuata concidunt, ut ilicis, roboris, sinilacis(glandiferae scilicet,& ilici similis) rubi, paliuri,& aliorum. Vbi animaduertendum est, eum perperam uertissemuquunavolibovrae sinuata, cum ea dictio Graeca nili aliud Latinè significet, quam spinis horridula. Error praetereaex eo manifestè deprebenditur, quòd omnibus sensu pateat, ilicem, smilacem, rubum folia non proferre aliqua parte si-nuata, uti ea esse cernuntur, quae plantae illi exeunt, quam nos acutam spinam arbitramur; sed longa,& per ambitumubique tenuissimis, ac crebris aculeis circumsepta, in eiusdem capitis progressu idem ostendit Theophrastus, cùm in-quit. Simili modo nonnulla ex his caulem primo mitem, post horridulum spinis gerunt, ut lactuca,& cuncta folia spi-nosaredduntur, atque etiam magis in fruticum genere, ut rubus, paliurus. Quibus palàm fit, plantam, quam nos uulgò20 nocamus Bagais, alij uerò Amerlo, non esse Paliurum, sed potius acutam spinam ijs tum rationibus, tum auctoritati­ Paliuri uiresbus, quae sequenti capite nobis adducentur. Galenius Paliuri à Dioscoride descripti meminit lib. vIII. simp. med. ex Galeno.bis uerbis. Paliuri folia,& radix adeò non obscuram habent adstringendi facultatem, ut& uentrem sluentem cchi-beant: adeò digerunt; ut& phymata curant, quae quidem non admodum phlegmonode sunt,& calida. Fructus porròtantam obtinet incidendi uim, ut& calculos uesicae comminuat:& pectoris, pulmonisque excretionibus auxilietur.Tæλίουρος Graecis, Paliurus. Latinis, Paliuero Italis pariter appellatur.Nomina.ACVTA SPINA.ΟξνάκανδαCAP. CV.AresACVTA spina, quam pyrinam, aut pityanthem ali-quì uocant, arbor est pyrastro similis, spinosa ualde,&minor: baccas profert myrti, plenas, rubras, fragiles,& intus Iudleum: radicem multifidam, altè descenden-tem. Huius baccae potu, aut cibi, alui profluuium,&abundantiam foeminarum sistunt. Radix illita aculeos,& spicula extrahit: shortum fieri tradunt, si ter radiceMonsieuruenter aut sensim feriatur, aut perungatur.HABET pro comperto tota recentiorum medicorum fa­ Acutae spinaemilia, quòd arbor Dioscoridi ὀξνάμανθα, id est, acuta spina, consideratio.uocata, quam Mauritani Berberim dixere, ea sit nimirum arbu-scula spinis horrens, quam rura Tridentina, ubi in sepibus, syluis,& conuallibus frequentißima nascitur, Crespino uulgò nomi-nant: medicorum uerò uulgus, ac officinae Arabes secutae Ber-berim appellant, ita esse certò credentes, ut opinione ducuntur.Veruntamen si rectè delicationes, notaeque perpendantur, quasoxyacanthae reddidit Dioscorides, crespini notis prorsus acutaspina reclamare constabit. Qua potißimum ratione adductus,quò magis ueritas cluceat, errorisque nebula tollatur, non dubitauiEeorum opiniones resellere, qui inter recentiores medicos de stir-pibus commentaria conscribentes, Crespinum uocatum legiti-mam oxyacantham esse asseuerant. Neque me fugit, non parumsuscepisse negotij, ut eos a concepta iandiu opinione in sententiamnostram, quam ueram putamus, uenire compellam, cùm magnaadmodum sit tum medicorum, tum seplasiariorum turba, quae hacin historia longo usu aberrat. Verum cùm compertum habeam,quòd ueritas sit niue candidior, soleque splendidior,& eorum tumuera, tum fida comes, qui uirtutibus, ac probitate praestant, duxiones multorum auctoritate comprobatas, nullam horum doctißimorum uirorum auribus molestiam allatu-nolentes aberrarunt: quinimo ijs, utpote ueri defensoribus, sore iucundißimas, atque gratißimos. Nam qui,vi placeant, malunt errare quàm ueritati,& equo cedentes, errores cognoscere, cosque corrigere, nonint in philosophorum, ac rationabilium hominum numero recipiendi. Sed ne apologeticis uerbis tempus conte-ratur,k 3