Buch 
Petri Andreae Matthioli Senensis serenissimi principis Ferdinandi archiducis Austriae &c. medici Commentarii secundo aucti in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei de materia medica : ; his accessit eiusdem Apologia adversus Amathum Lusitanum, quin & censura in eiusdem enarrationes
Entstehung
Seite
479
JPEG-Download
 
  

In Lib. tertium Dioscoridis.Kysminora. Similis discriminis ratio in caulibus. Omnes hae congenères plante hodie ab omnibus uulgò cognoscuntur:cae nanque iunio,& iulio mensibus, diuersis in locis aureis floribus ornatae conspiciuntur, ijs adamußim distinctae acpraeditae notis, quae singulis à Dioscoride tribuuntur. Caeterum quae Coris uocatur, non ita Hypericum refert, quem-admodum Androsaemum,& Ascyrum. quippe quae non altior dobrantali altitudine assurgat: folijs ericae, minoribustamen,& subpinguibus: caulibus rustscentibus, odore suaui, ac grato. Haec ad me pluries allata est à nostris herba-rijs. nascitur frequentißima in Italia.(Hypericum à perforatis solijs à nostris uulgò perforata uocatur: solia eniminnumeris scatent foraminibus, ijsque adeò minutis, ut uisum effugiant, nisi ipsa folia sole obiecta insficiantur. id quodsilentio uidetur inuoluisse Dioscorides: quinetiam Plinius, alioqui rerum omnium diligentißimus indagator. Qui ta Plinij lapsus.men hac in historia haud dubiè falli deprehenditur, quòd scripserit lib. xxvi. cap. VII. Hypericum nasci semine ineo filiqua, nigro, maturescente cum hordeo. Siquidem Dioscorides non tradit Hypericum cum hordeo maturescere, sedcontineri eius nigrum semen siliqua subhirsuta,& in rotundo oblonga, hordei magnitudine. Constat praeterea annuaexperientia maturescere hordeum plerunque abeunte maio: uerùm Hyperici semen non perficitur, nisi iulio,& au-gusto mensibus. In hac quoque Hyperici historia errat Brasauolus medicus licet clarißimus, quòd uelit Hypericum Brasauoli er-ex Dioscoridis auctoritate florem album habere: eamque ob causam, id quod circumfertur, cùm flore fit melino, illlegi- rot.timum esse putat; imò non aliud, quàm Rutam syluestrem, pro qua pharmacopolam secum colloquentem, id ipsum as-seruare admonet. Neque in his uno tantum, sed, quantum sentio, duplici notatur errore. Primùm quod Hypericumnon album, sed luteum florem ferre scribat Dioscorides contra Brasauoli sententiam, cùm sic in eo legatur a Aos ἐχouìλινον, hoc est, florem habens luteum: non autem album inquit, ut perperàm Marcellus Florentinus interpretatur,cuius fortasse falsa interpretatione Brasauolus seductus est. Deinde quòd legitimum Hypericum pro syluestri ruta sero uandum censuerit, cùm tamen in calce ferè sui uoluminis prioris sententiae oblitus, dum olei ex Hyperico parandi se-Monachorumniorimyropolae rationem explicat, communis usus Hypericum Ascyrum esse declarat. Nec secus quàm Brasauo-lut hallucinantur, pac eorum dixerim, Monachi illi reuerendi, qui in Mesuem commentarios ediderunt, quòd non re hallucinatio-ctè cum illo sentiant, Hypericum, quo utimur, primum esse syluestris rutae genus. Quorum sententia cùm fuerit à no-bis superius in rutae mentione rationibus& authoritatibus abunde explosa,& improbata, superuacuum esset idemHyperici ui-nunc repetere: enim accedet, qui plura horum errata cognoscere uolet. Hyperici uires memoriae prodidit Ga-res ex Gal.lenus lib. VII. simplicium medicamentorum, sic inquiens. Hypericum calefacit,& desiccat, tenuisque substantiae est,adeò ut& menses,& urinas prouocet. Sed ad haec totus sumendus est fructus, non tantùm semen. Porrò cum folijsillitus uiridis ad cicatricem ducit cùm alia, tum etiam ambusta. Caeterum si sicca contusa inspergas, sanabis humida,& putredinosa ulcera. Sunt& qui ischiadicis hibendum exhibeant. Idem lib. VI. de Androsaemo ita scribit. Androso semum planta fruticosa, natura duplex: unum enim Ascyron,& Ascyroides nuncupatum est, species hyperici. Al-terum uerò à quibusdam Dionysias appellatur. Est autem semen eorum purgatorium. Foliorum uerd facultas modi- extergens& desiccans, ut& ambusta sanare credantur. Caeterùm in uino austero decocta, uinum ipsum magno-rum uulnerum glutinatorium efficiunt. Sed quòd de Cori mentionem fecerit Galenus in simplicium medicamentorumcensu, mihi incompertum est. Planta, quae Graecis ὑπερικὸν, Latinis similiter Hypericum nominatur: Maurita-Nomina.nis, Reiofricon, seu Reiofaricon: Italis, Hiperico,& Perforata: Germanis, Sant Iohans kraut: Hispanis, Coraion-cillo: Gallis, Mille pertuis,& Trucheram. Quam uerò Graeci ὄσκυρον, Latini quoque Ascyrum dicunt: Arabes,Asbirach: Itali, Asciro. Quae deinde Graecis ἐνδρόσαμον, Androsaemum item Latinis appellatur: Arabibus, An-droseman, Androsion, siue Andresagian. Italis, Androsemo. Quae denique nögis Graece, Coris etiam Latinè,&Cori Italicè uocatur.- 40+ Quoniam hoc loco in uulgatis exemplaribus Graecis nulla fit albae uiolae mentio; idcirco sunt qui illorum testi-monio freti, uerbum illud auferant ex interpretibus. Sed quomodo id rectè factum sit, non uideo: siquidem in Oriba-gitur, ἄνθος ἔχον μὴλιν λέυκόιῳ ὄμοιον, hoc est, florem habens luteum leucoio similem. Adde etiam, quòdtricum ita adamußim floris colore luteam uiolam repraesentat, ut nihil melius. Nos autem usi sumus uoce Grae-ca, ne ex albo, quod fortè Marcello imposuit, aliqua poßit oriri difficultas.Quae hic sequuntur, in Graecis codicibus impreßis non hoc loco, sed in fine inter notha,& Dioscoridi falsò ad-scripta leguntur, ut quae adscititta sint habita. Nos uerò illa huc admisimus Ruellij, ut facimus, interpretationem se-cuti: necnon etiam fidem codicis manu scripti.Χαμαιπίτυς. AIVGA.CAP. CLVII.30 AIVGA herba in terra repens, subcurua: solijs semperuini minoris, multò tenuioribus, hirsu-tis,& pinguioribus, circum ramos frequentibus, odore pinus: flore tenui, luteo, uel candido: radici-bus cichorij. Folia septem diebus in uino pota regio morbo medentur:& quadraginta diebus ex hydromelite, ischiadicos sanant. Dantur peculiariter urinae difficultatibus, iecinoris,& renum uitijs:terminosis prosunt. Ea apud Heracleam Ponticam, perinde atqueirdoto, contra aconitum utun-tur, bibentes decoctum. Ad antedicta illinitur, cum polenta iure decocti subacta. Trita in farinam,&cum fico in pilulis sumpta, aluum emollit: excepta melle, cum aeris aquama,& resina deijcit: apposi-ta ex melle, vuluae uitia extrahit: mammarum duritias discutit, vulnera Iutinat: vlcera quae serpunt,cum melle illita, cohibet. Alterum est genus aiugae, cubitalibus ramis, in authorae speciem incurua-sis, praetenuibus: coma supradictae, flore candido, semine nigro. haec etiam pinum redolet. Tertiamas nominatur, paruula, folijs exilibus, albis, scabris: caule aspero, candido: luteis flosculis, semine iuxta alas. resipit& haec pinum. Hae duae uim superioris obtinent, sed non usqueadeò efficacem.AIVGAM