EEEEEEEEEEE
VIRIS FEERRUM DONANTIBUS
Eisen-Bibliothek
Stiftung der Georg Fischer Aktiengesellschaft Schaffhausen
EASr.5 60/367
. 6 8 g vs 8 ü8 bb 55 N.

A k“ —- pHILOSODHI PHRIECLITRISSIM,
AC MEDICORVM PRINCIPIS
LIBELLVS DE REMOVENDISH nocumentis, quæ accidunt in regimine ſanitatis.
Tracdtatus ciuſdem A uicennæde prupo acetoſo. Syraſi phibſophi, ac medict excelkntiſſimi expoſi- tiones ſuper ſecundam,& tertiom, &· partem quartæ fenprimicinonis A uicennæ. Ehbenefis phibſophi, ac medici excellentißs imi ẽxpoſc tio ſuper quintum canonem A uicennæ. Traclatus de ponderibus,& menſuris.
lb udrea alpago bellunenſi Ppbibſopho, ac medico, iliomatiſq; arabici
peritiſgimo ex arabico in latinum uerſa ac nuncprimum in lucem ædita.
Ne quis abus per deæcennium bæc opuſculz imprimat, uel impreſſa uendat, Iluſtrißimilꝰ enetorum Senatus decreto cautumeſt, ut interius intucnti per cius priuilegium demoſtratur.
11”MenetijsW Alpud Cominum de Tridino Montisferrati, Amo EEI11.

M. D. XLVII DIEVLTIMO MAII INROGA TIS.
☚ He con Pauctorita di queſto conſeio ſia conceſſo a D. Paulo alpago Doctor di medicina, che alcuno ſenza permiſſione ſua per anni.x. proximi non poſſa ſtampar, nie far ſtam par, ne vender in queſta noſtra cita, ne in alcun Ioco del Dominio noſtro, ne altroue ſtampati in quelli,vender li libri di Auicenna De remouenclis nocumentis, quæ accidunt in regimine ſanitatis. De ſyrupo acetoſo. Pexpoſitione de ſyraſi ſopra la ſecunda,& tertia,& quarta fen del primo canone di Auicenna. Lexpolitione de Ebenefis ſopra il quinto canone di Auicenna, Et lo tractato de põderibus& menſuris ſotto la irremiſſibel pena de ducati. 200. per cadauno volume li foſſe trouato,& perder li libri ſtampati: la mita de liquali ducati. z 00 · ſia de li Clariſsimi uogadori de comun, ouer del magiſtrato, auanti alqual ſia data ſaccuſa,& laltra mi ta ſia diuiſa tra Paccuſatore& ditto. D. Paulo,& tutti li volumi ſiano de eſſo. D. Paulo. .
SEBASTIANO FOSCHARFENOD. SENATORIVE neto ampliſsimo, viro eruditiſsimo, ac patrono colendiſsimo Paulus alpagus phyſicus bellunenſis. S. P. D. 1
—
—=
D Vabus potiſsimum vijs inſiſtat, oportet ſenator clariſsime, qui, quod ad rem literariam attinet, ſuę ętatis hominibus, poſteriſq; pręclare conſultum cupit ſuis videlicet voluminibus ędendis: vel alienis inqulgandis. Harum duarum laudum cum prioris non ſit exPers Andreas alpagus bellunenſis phyſicus patruus meus: quod plura opuſcula, ac comen taria ſuo ipſe marte confecerit: quæ partim ſunt vulgata, partim penes me ſunt inuulganda:In ſecunda certe tanto, meo iudicio(abſit verbò inuidia) cæteris aut pręſtat, aut par eſt, quãto illa maiora Auicennę de re medica opera, quę ipſe Arabum linguam optime callẽs in noſtrã translata tanq; ab inferis reuocauit, ſtad vitæ, hominumq; commoda, neceſsitatemq; ſpectes, cæ teris cęterorum voluminibus, quæ ad hanc diè extent, pręſtare, vel ſaltem eſſe paria comuni iã omnium conſenſu receptum eſt: Et tu tibi ipſi teſtis elſe potes, qui cum ſcientiarum, ac rerum omnium cognitionem habeas, hunc priuatim autliorem ita amas calleſq;, vt oculos, digitoſq; tuos. Tranſtulerat idem patruus meus Auicennę atq; aliorum Arabum opuſcula complura, aurea quidem omnia: quorum nonnulla, vt compendium de anima, libellum de Mahad&ec. cum ipſe morte pręuentus in lucem dare non potuerit:ego, qui vt bonorum, ita laborum eius heres eſſe debebam, non multo antea curaui imprimenda. Cum vero haberem nunc pre manibus li
bellũ eiuſdem Auicennę de corrigendis, nocumẽtis, quę accidunt in regimine ſanitatis:& tracta
tum eiuſdemi de ſyrupo acetoſo, necnon comentaria quædã clariſsſmorũ Arabum Syraſi, Ebenefis ſipet librum canonis Auicennæ lucubratiſsima, quę lucem deſiderant ac merentur fulgen
tiſsimã, tua ſeſe mihi amplitudo obtulit: cuius vel nominis ſplendore tum e tenebris exirent tutius, tum hac aura, atq; luce tutius fruerentur. Ptęter. n. id, ꝙ tu ſis inter patritios venetos, ac ſena
tores eminentiisimus:quos ego omnes regibusęquare, ac etiam pręferre merum ipſe ſoleo: quod
regiã vim.cũ magiſtratũ aliquẽ maiorem exercent, obtineant: ac Regum inuidia, ꝙ id Reipubli-cæ nomine pręſtent, careant: Præter id, ꝙ eruditione, atq; ſcientiarum omnium peritia inter omnes noſtri tẽpotis pręſtãtiores fulgeas: Hij tibi libellivel hoc nomine priuatim debentur:qꝙvt ipſi
errores, qui in ſanitate contingunt, cõmoſtrant, ac corrigunt: ita tu, cum aliquot ante annis clauo reipublicæ(vt ſemper ferre ſoles) aſsideres, errores nonnullorũ, qui de hac ampliſsima repub. parum fideliter ſentiebant, merebanturq;, tam oculatiſſime, tamI ſeuere vindicaſti, vt inter laudes tuas innumeras hæc vna principem locũ etiam apud poſteros retẽtura videatur. Ad hęc omnia accedit mea in te priuata quædam et ſingularis obſeruantia tuis ſemper beneficijs, ac fauoribus, quæ tua eſt humanitas, cumulata ac aucta:quę cum parem gratiam prę tenuitate viriũ mearum referre nõ poſſit, hac qualicunq; animi ſignificatione, quę tibi a me depeantur, tanquqa per tranſennam commoſtrat. Vale.

— y=
——
—
8
PR 1
IA BEILIIIaLSEN
NAE DE REMOVENDIS NOCVmentis, quæ accidunt in regimene ſanitatis. ſ.ex errore uſus rerum non naturalium traductus ex Arabico in Latinum per Andream de alpago Bellunenſem Phyſicum damaſcenum,
Drobemium A uicenæ.
RINCEPS Mahamet
Alſceheli omni virtute clariſſimus, amatorq; ommũ ſcien
tiarum animaduertens medicos in ſuis codicibus ſumma cum diligentia cõmemoraſſe res homini nociuas in vniuer ſali,& cauendas pro conſeruatione ſanitatis: Remedia ve ro nocumentorum ex vſu rerum prædictarũ accidentium
ab ipſis medicis prętermiſſa fuiſſe, atq; ipſos in hoc maxime defeciſſe, rogauit, vt ego Auicena huic deſectui ſup
Plerem,& libellum componerem de remouendis nocumẽ tis accidentibus ex illis rebus nociuis: vt ſiquis aut ex ap
petitu inordinato, aut re cogente, aut alio quouis modo
rebus prædictis vſus fuerit, à nocumentis ipſarum abſolui valeat, Quamquidem pętitionem cum iuſtam,& vti
lem eſſe conſpicerem, ſtatui voluntati Principis pro mutua beniuolentia,& pro ĩmenſis ſuis beneficis in me collatis ſatis lacere:& compendium hoc compilare: in cuius tractatu primo ſpecies errorum in regimine rerum non naturakum,& rectificationem ipſarum ſecundum modũ
Vniuerſalern cõmemorabo: poſtea in aliis ſex tractatibus magis diſtincte procedens remedia nocumẽtorum ſupra dictorum ad principis deſideriũ pro viribus deſcribere co nabor: Et deus ſit dator auxilii.
Tractatus primus de ſpeciebus errorum accidentium in rebus non naturalibus,& de æquatione ſeu rectiftcatione ipſa rum ſecundum modum uniuerſalem.
Ncipiendo ergo dicamus, ꝙ; quia ſaniras ſequitur ęqualitatem complexionis, I& æqualiratem compoſitionis, ſicut declarauimaus in lbris Vniuerſalibus, Ideo conſeruatio ipſius ſanitatis fit cũ ęquatione rerum,& cum abſtinentia corporis a multis rebus. æquatio vero rerũ eſt, ſicut ęquatio aeris,& ęqua tio cibi, et potus, et gęqualitas ſomnt,& vigilię,& æqualitas motuum corporaliũ, & animalium,& contemperantia quietis, es ocii.& ęqua litas eius, quod euacuatur,& eius, quod retinetur. Abſtinentia vero humani corporis a rebus eſt, ſicut abſtinere ab co, quod contundit᷑,& frangit,& quod incidit,& qd congelat,& ab eo, qd aſſat,& qd adurit, et ab eo, qd pu trefacit,& ab eo, ꝙ generat malitiã cõplexiõis ꝑnitioſam ſrigidam, aut calidã,& ab eo, quod cõtrariatur cõplexio ni cum proprietate. Et propterea qꝙ vnumquodq; iſtorum prædictorum eſt genus comune, ſub quo ordmantur ſpecies diſtinctę per differentias,& ſpecies diſtinctæ per Proprietates, neceſſarium erit nobis ipſas dilatare,& mul tiplicare,& numerare ſpecies egredientes a termino, quẽ dizimus,& numerare, quæ accicuunt de vnoquoq;, erroMV S. 2
re in vnaquaqʒ complexione,& quę opponuntur vnicuiqʒ illorum. Et nobis conueniens eſſet, vt manifeſtaremus hoc ſecundum viam diuiſionis logicalis: verum intẽtio noſtra in hoc libello, ſicut eſt quęſitum, eſt abbreuia tio,& vtilitas operandi: non vtilit as verę ſcientię:& con uenit nobis, ꝙ alienemus hic ſermones in eis, quorum rememoratio ab antiquis diffuſe,& ſufficiẽter tradita eſt. uare nos non adducemus hic ea, quæ alienari debent, ſed erimus occupati circa ea, quę rectificãt, et remouent nocumenta. Quia enumerabimus nunc ſpecies errorum cadentium in eis non ſecundum ſemitam diuiſionis, ſed ſe cundum ſemitam compilationis„& aggregationis ſecũdum modum vniuerſalem: poſtea ſuccedet diſtinctio,& ſermo particularis in vnoquoq;ʒ capitulo. Et nos incipiemus ab aeris contemperantia:& aer quidem in libris me dicorum accipitur pro aere comuni,& pro aere particulari,& comunis quidem eſt aer omnibus comunis: particularis autem eſt, ſicut aer balnei, Et ſermo quidẽ de balneo ingreditur in ſermone de aere. Verum nos incipiemus de aere comuni. Dicamus ergo, ꝙ rectificatio a eris 597 eius contemperantia completur cum contemperantia i pſius in calore,& frigore,& contemperantia ipſius etiam in humiditate, ſicut oportet fieri in locis maritimis,& in ſiccitate, ſicut oportet in locis campeſtribus,& petroſis, & aridis,& montuoſis,& contemperantta,& rectificatione ipſius aeris in permutatione de calore ad frig us,& de frigore ad calorem, ſicut eſt rectificatio in horis autum ni,& in ingreſſu hbalneorum,& contemperantia êt aeris de fętido ad odoriferum,& de odorifero ad fętidum,& eius rectificatio, quãdo fit permutatio a ſeptentrione ad auſtrum,& ab auſtro ad ſeptentrionem,& rectificatio eius etiam, quando fit permuratio ex complexione regio nis ad complexionem alterius regionis, et rectificatio pu tredinis aeris.ſ.peſttlentialis: quando enim peſtilẽtia ſuerit putredo aeris, oportet cauere ab eo, et ipſum euitare in hora anhelitus vel reſpi rationis: et recttficatio aeris con culcati,& aeris commoti. Nam aeri firmo non commoto accidit alteratio aliqua, declinans aut ad ſimilitudinem peſtilentię ex putredine calida, quamuis non ſit peſtilentia vera, peſtilentia enim non accidit niſi a cauſis aliis, aut declinans ad qualitatem frigidam, cænoſam, paludo ſam. Et ex aere quidem exiſteute in motu continuo ſequuntur etiam ſpecies nocumentorum in corporibus, ſicut dicemus in capitulo ſuo. Nõ. n.euacuatur, quin ex eo ſequatur permutatio vaporũ, er puluerũ maloꝶ ex locis longinquis ad loca munda, vel ad habitationes mundas. C In balneo vero ſunt capitula rectificationis, vel cõtem perantię ipſius,& eius quidem rectificatio eſt, vt ordina ta ſit ingreſſio in eo. ſ.vt non fiat ſubita,& eſt rectificatio aquę ipſius balnei.ſ.vt ſit dulcis, quæ non ſit calida Valde, neq; frigida,& rectificatio ſeu regimen morandi in ipſo balneo,& regimen ordinis egrediendi ex ipſo,& regimen ordinis adminiſtrãdi fricationes,& vnctiones,& ablutiones in eo, deinde in eo alienentur motus fortes,& coitus,& cibus,& res fluidę, frigidę actu, aut quę ſint for tis caliditatis in potentia. Et rectificatio ſeu regimen ho rę ingreſſionis in balneum.ſ.vt non ſit ſuper vacuitatem ſtomaci, aut ſuper repletionem,& vVt non ſit poſt rem, quæ cadere facit virtutem, vel quę valde debilitet virtu iem, ſicut motus Jaborioſus, aut euacuatio ſanguinis, aut ſolutio ventris, aut coitus multus. Amplius non ſit ſeſtina egreſſio ab eo, immo prolongetur in eo ſtatio ſeu mora,& ſit aſſiduatio ſudoris,& ſedeat in loco calido. Iam ergo dix imus de diſpoſitionibus aeris,& de eius rectificatione,& de regimine balnei ſecundum modum
Vniuerſalem. R ii
Regimen vniuerſaſe in balneo obſer uandum,
k. Res 12
neo alienandæ.
Hora ingrefſionis balnei

r. R AK G
De regimine ſeu rectificatione cibi in vniuerſali. Ectificatio autem cibi aut eſt in quantitate, quãR do eſt plis, aut minus, q́; debet, aut in qualitate. ſ.quando eſt calidior, aut frigidior, aut ſiccior, aut humidior, aut vehementer debilis ſubſtantię, vnde velociter putrefit, ſicut lac, et aqua pluutalis, aut vehementer Alia litera fortis ſubſtãtię ſicut, riſum o grana ſurgi, aut eſt cibus tubera, horribilis, ſicut panis Almeli. i. pannis male coctus ſuper cineres, aut propter vnctuoſitatem, ſicut res plurimæ vnctuoſitatis, aut quia rancidum, ſicut res habens vnctuoſi tatem altera tam, aut propter acuitatem in ſapore ſuo, ſi cut cepę,& allea, aut propter amaritudinẽ, ſicut amigda lę amaræ, aut propter acetoſitatem, ſicut acetum forte, aut propter viſcoſitatem, ſicut alheriſe i. ferculum, ex fru mento fracto ſpiſſum ſicut puls,& ſicut piſces, aut propter aſperitatem,& ſtipicitatem, ſicut gobera,& nabach Zlfeladest& citonia, aut propter lenitatem, ſicut alfeludegi,& gufactum ex mi, aut propter inflationem reſultantem propter comple xionem humidam,& ſiccam non bene permixtam intencut ſabo rius, ſicut faſeoli,& mora, aut propter inflationem caunia⸗- ſa humiditatis cum frigiditate, ſicut lac acetoſum. Et eſt ſpecies rectificationis ſeu regiminis in ordine cibi,& aggregatione diuerſorum ciborum adinuicem. C Et error quidem in regimine eſt, vt poſt cibum tardę digeſtiõis ex hibeatur cibus facilis digeſtionis,& ſic eius digeſtio pręcedet, et retinebitur talis cibus a penetratione propter exi
ſtentiam cibi tardę digeſtionis ſub ipſo. Aut error cõmittitur, ſi accipiatur aliquid lubricatiuum ante cibum tardę digeſtionis, aut ſolutiuum cum eo, aut ſumatur huiuſmodi ante, aut poſt cibum, aut ſumatur aliquid exprimens vel comprimens poſt cibum, ſicut citonia, aut ſumarur aliquid retinens vel tardans in ſtomaco ante cibum, ſicut coriandrum, aut ſumatur adiuuans ad corruptionem cibo accidentem, ſicut ſi ſummatur allea ſuper caules, aut caſeus ſuper lac, acceptio enim vnius iſto rum feſtinat ad corruptionem,& alterum feſtinat ad caſeationem. Et corruptio quidem ciborum aggregatorũ vel permixtorum, aut eſt propter pręparationem ipſorum ad putredinem, aut propter coagulationem,& mali tiam,& propter moram in ſtomaco, aut propter deſcenſionem ita, vt lubritet, aut exprimat velcomprimat, aut ſoluat, aut modo alio. Et ſpecies corruptionis ciborum diuerſorum aggregatorum vel permixtorum, eſt dependens a proprietatibus ipſorum. Et ex ſpeciebus rectificationis cibi eſt hora ipſius,& eſt, vt ſumatur ſecundus cibus, cum iam deſcẽderit primus,& vt ſumatur cibus, cũ iam vera fuerit fames naturalis, non accidentalis,& ęgri tudinalis, ſicut fames canina:& comedatur, quando iam egreſſus eſt ex ſtomaco humor, de quo timetur, ne ad ipſum conuertatur cibus, ſicut quãdo comeditur mel exiſtente colera in ſtomaco, aut comeditur lac acetoſum exi ſtente flegmate in ſtomaco: Aut comedatur cibus, quando eſt iam hora conueniens pro exercitio cibi præcedentis hæſterni. Et eſt rectificatio eorum, quę poſt cibum con ſequuntur, ſicut cõſideratio,& regimen corum, quę poſt cibum adminiſtrantur ex motu,& quiete, ſomno,& vi gilia ita, vt cibus non agitetur motu continuo, neq; incru det ipſum quies continua poſt eius digeſtionem:& vigi lia quidem eſt ſicut motus:& ſomnus eſt ſicut quies. Et ex huiuſmodi ca pitulis eſt conſideratio diſpoſitionũ ani mę ex ira,& triſtitia,& lætiria,& delectatione,& alia ab
iſtis, Nam cibicalidi cum ira aſſumpti nocent,& cibi ſic
ci cum triſtitia nocent,& cibi humidi cum lętitia generant multitudinem humorum,& ſunt augentes comuniter humores quattuor:& ſimiliter cibi frigidi cum timo re vehementi, aut lætitia ſuperflua nocent,& ſimiliter ciAAnT V 8
bus multus cumn quiete nocet:& paueitas cibi cum motu etiam nocet, Potus autem rectificatio,& regimen fit modis ſimilibus iſtis prędictis, et potus quidem dicitur de aqua,& dicitur de eo, quod inebriar,& dicitur eriam de robub,& de potionibus fructuum: ſed hic non eſt intentio noſtra, niſi de aqua,& de re alia. ſ.re, quæ ine briat. Dicamus ergo, ꝙ rectificatio aquæ, aut eſt in quan titate ita, vt non ſii ſu pra quantitatem, quę oportet, aut minus, quam oportet: aut eſt ĩ qualitate ira, vt ipſa aqua ſit,& debeat eſſe ſuhtilis, leuis ponderis, priuata ſapore, & odore, recipiens calorem,& frigus velociter,& ſit eꝝ flumine currẽti ſuper lutum purum, aut ſuper terrã dulcẽ velociter currens, longinqua a principio, a quo oritur, di ſcooperta ſoli,& vento:& ſi fuerit ex flumine maiori, eſt melior,& quod ipſa ſit delectabilis in guſtu,& ſit velocis deſenſus ah ore ſtomaci,& ab ypocundiis:& ſit velo citer prouocans vrinam,& ſudorem. Qà& ſi ipſa aqua fuerit paludoſa, in qua naſcũtur cannulę, aut ſulfurea, aut aluminoſa, aut vitrioloſa aut ęrea, aut lithargirioſa, aur in ea fuerit virtus alicuius mineralis, tunc facit poſſidere ſpecies ęgritudinis. Et melior quidem aquarum mineraliũ eſt aqua ferrea. Et de hoc capitulo ſunt aquæ ſalſę,& aquæ mali ſaporis, amarę,& aquæ acetoſę. Et de rectificatione aquarum eſt illud, quod depender ab hora bibitionis ipſarum ita, vt aqua non bibatur ſuper ieiunum, necʒ poſt repletionem hota, qua completa eſt aſſumprio cibi, neq; poſt motum Ilaborioſum, neq; poſt cauſam rarefacientem corpus ſupra modum, ſicut eſt coitus,& bal neum, neq; poſt cauſam ſpargentem vel diffundentem ca lorem innatum ſuperflue:, ſicut ira,& lętitia: ſed ſit poſt ſubtilia tionem cibi,& digeſtionem eius per tranſmutationem factam in chilum, tunc. n. eſt conueniens ad facien dum penetrare,& eſt conueniens etiam ad curationẽ ęgri tudinum acutarumvel calidarum C Regimen autem po tus alterius. ſ. inebriantis eſt in quantitate ſua, quando n. fuerit multę quantitatis, tunc operatur duas operationes contrarias, nam in corporibus calidis operatur augumentum coleræ, aut ſanguinis calidt. ſ.colerici,& calefacit iſtos humores, aut facit eos putreſcere, aut facit eos fluere ad profundum membrorum, In corporibus autem frigidis operat᷑,et cauſat humiditatem,& frigiditatem, ſe cundum quod poſtea dicemus. Regimen autem in quali tate vini eſt, quod in corporibus calidis multæ colerę vinum nõ debet eſſe groſſæ ſubſtantię: In frigidis vero cor poribus non debet eſſe vinum vehementis ponticitatis, & ſubſtantiæ tenuis: Et in corporibus quidem temperatis non adminiſtretur vinum amarum, neq; valde tinctũ in colore, neq; vinum eorum ſit habens ſaporem exceſſiuum, neq; odorem ſuperfluum: ſed ſit boni ſaporis ſuꝑ linguam diſcurrens, non cauſans in ea ſtipticitatem, neq; amaritudinem, neq́; accetoſitatem, Amplius vinum magis conueniens corporibus calidis eſt vinum album, ſub tile, factum ex vuis, in quibus eſt aliqua acetoſitas: Sed corporibus frigidis vinum conueniens eſt vinum vetus,
clarum, rubeum, potẽs, honi odoris. Et corporibus tempe
ratis vinum conueniens eſt vinum quale vel mediocre:
vinum uero permixtum aqua conueniens eſt corpori calido,& ſicco: Et nocet habentibus neruos debiles,& habentibus augumentum humiditatis ſeu multam humidi·
tatem. Regimen verovini ſecundum horam bibitionis,
eſt, vt non bibatur ſuper vacuitatem,& ſtömaco ieiuno,
præcipue in corporibus calidis ſiccis, neq; etiam potandũ
eſt ſuper cibum:neqʒ ſuper cibum acutum,& poſt ſodã,
& ſtricturam anhelitus a colera, aut in principio obtalmigę, neqp bibat ille, qut habet ſpecies laſſitudinis tres ſim
plices.ſ.laborioſam, extenſiuam,& vlteroſam,& ſpeciea
laſſitudinis
Dulc? ,iinſipidam nullus ſa poris,
Regimen viui.
vinft᷑ am rum eſt vi nũ potẽs antiquum nõ dulcc/

. P R I
Iaſſitudinis compoſitas ex eis: neqᷓ; bibat ille, in quo præceſſerunt diſpoſitiones cauſantes raritatem meatuum,& ſparſionem caliditatis naturalis: neq; bibatur vinum ſuper ebrietatem, quoniam nocet: non enim eſt, ſicut quidã putauerũt, ꝙ iuuet ebrietati: neqʒ hoc eſt ex eis, quæ ſunt obſeruanda. De motu autẽ quidam eſt motus itineris:&
2
quidam eſt motus exercitij:& quidam eſt motus, qui fit
in coitu: qui licet ſit conueniens, vt ponatur in capitulo
euacuationis, tamenviſum eſt nobis ponere ipſum in hoc
Regimen capitulo:& quidam eſt moras animalis. De motu quiwotus in, dem itineris iam compoſuimus epiſtolam vel conſilium
Vniuer
Regimen coitus,
uibus
mnoccat di
pro quodam Principe,& ibi dictum eſt diffuſe. De motu Vero exercitij eſt ſpecies regiminis dependens a quantita te ſua ita, vt non ſit laborioſus, lõgus: neq; ſit paucusval de Regimen vero a qualitate dependens debet eſſe ita, vt non ſit vehemens Valde taliter„quod ſit ſicut longus, q́uis ſit breuis: neq; motus prędictus debet eſſe debilis taliter, quod ſit ſicut paucus, quamuis fuerit longus: ſed regimen motus exercicij dependens ab hora ſua eſt, vt flat poſt digeſtionem cibi primi in viſceribus,& Venis,& ante cibum ſecundum, non ſuper cibum,& repletionem, neq; etiam ſuper vacuitatem ſuperfluam, ſed poſt diſtãtiam temporis magnam a cibo, ſicut in ieiunio: neq; poſt euacuationes pręcedentes ſolutionis Vventris, aut coitus, aut ſudoris, aut fluxus ſanguinis narium, aut fluxus ſuperflui menſtrualis, vel alio modo, aut prouoca tio nis vrine, aut poſt euacuationem ex eruptione;, aut aper tura apoſtematis, aut alia eruptione: quod ſi accidat neceſſitas ad motum fortem nacetem, procedatur ad ipſum ꝑradatim cum facilitate. Motus autem coitus oportert, vt non ſiat ſuper vacuitatem puram, ne ſuperueniat cõmotio colerę. aut aliud ex his, quę dicemus: neq; ſuper repletionem puram:neq; poſt flobotomiam, aut ventris ſolutionem:aut motum laborioſum:aut febrem: aut ſincopi: aut debilitatem factam aliquo modo: neq; ſuper cibum crudum difficilis digeſtionis: neq;ʒ ſuper ggritudines renũ cronicas, ſicut generatio lapidis, aut mictus vrinę inuolũ tariæ, aut ardor vrinę, aut eius difficultas, aut diabetes: neq; motus coitus fiat cum doloribus iuncturarum, ſicut
podagra,& ſciatica,& quę eis ſimilãtur: neq; cum nocu
mentis ſenſus,& motus, ſicut ſtupor,& paraliſis,& optalmia,& debilitas auditus: neq; adminiſtretur coitus in hora, in qua laborioſum eſt naturę ſperma emittere: neq; eſt coitus conueniens ei, qui non appetit ipſum, neq; illi, qui coitu vtitur abſq; vero appetitu: neq; coitus coneniens eſt illi, qui ſiccæ eſt comple xionis proprie frigidę: neq; illt, cuius membra generationis ſunt frigida: neq; illi, cuius forma eſt macilenta: aut membra radicalia ipſius
miſſio coi ſunt debilia a generatione. Et dimiſſio etiam coitus nocet
tusRegimen ſomni& vigilix.
ei, qui conſuetus eſt, præcipue ſi fuerit vehemens appetitus,& fuerit temporis diſtantia magna a tempore, quo Vſus fuerit coitu, præcipue quando ſuerit ocioſe iuuens, & fuerit corpus pingue Vel carnoſum multi ſanguinis. Regiminis ſomni,& vigiliæ ſunt ſpecies ſeu modi: oportet.n. quod ſomnus ſit in hora, qua oportet.ſ. ſuper cibũ ſecundum quantitatem, qua ſtomachus alleuietur ab eo, & ſecundum quantitatem temporis digeſtionis cibi,& ſe cundum quantitatem temporis æqualem,& eſt circa duo decim horas non continuas:& plurimum eius ſit noctur nus:& ſit diurnus per ſpatium vnius horę, aur duarum norarum, ſi in prandio cibum ſumpſerit: ſi vero non pran us fuerit, dixerunt antiqui, vituperandus eſt, niſi propter 2 lquam cauſarum exigentium illud. ſex laborevehemen ii, aut ira ſuperflua, aut cogitatione, aut triſtitia. Etvigilia ſuperſlua nocet præcipue corporibus macris,&& haben tibus complexionem calidam. Et ſomnus quidem ſuperNMV s. 3
fluus nocet maxime corporibus pinguibus repletis. Euacuationes vero conſuete ſunt, ſicui Hlobotomia,& vẽtris ſolutio,& vomitus,& ſudor,& vrina,& ſpermatis emiſ ſio per coitum· Iamquidem diximus de ſpermatis emiſſione.ſ.de coitu. Flobotomiavero oportet, vt fiat poſt ea, quę ipſam requirunt,& tolerantiam ætatis,& naturę, & conſuetudinis, et virtutis,& tempotis: Et oportet qui dem, vt non fiat poſt motum,& repletionem,& coitũ, & balneum,& Iaborem, qualiterq; ſit, niſi apud neceſſita tem, neq́; poſt pręceſſionem potus aquę plurimę, aut potus aquæ plurimę, aut potus vini vel potionis agitantis humores:neq; fiat flobotomia cũ debilitate ſtomaci, aut cordis, quantum ſit poſſibile.& procurandum eſt ita, vt egrediatur quantitas ſanguinis quæſita duabus vicibus, aut rribus, niſi apud voluntatẽ ſedandi dolores: poſt ſuccedat ei quies,& non dormiat ſuper eam, quantũ eſt poſſibile.contrarium autem iſtius facit accidere pręparatiões ad ęgritudines, quas dicemus. Amplius flobotomia addi ta ſuper quantitatem naturalẽ feſtinat ſanationem ęgritu dinis doloroſę, ex quacum q; materia fuerit: Verum ſubſtantia vel fundamentum caloris naturalis dependens eſt a ſanguine:& ſubſtantia vel fundamentum vitæ eſt dependens a caliditate naturali:& propter hoc ſecuritas,& confidentia in ea eſt melior,& magis obſeruanda. Ventris autem ſolutio oportet etiam, vt fiat ſecundum virtutem corporis,& neceſſitatem:& fiat cum his, quibus ſol uitur humor dominans nociuus:& fiat poſt bonitatẽ dietę:& oportet, ne ſuccedat ad ipſam, neq; pręcedat mo tus laborioſus, aut coitus: neq́; bibatur ſuper eam aqua plurima, neq; ſit in ſtomaco cibus plurimus: neq; ſumat᷑ ſuper ipſam cibus, dum non retinetur ſolutio eius:& opor tet vt alleuetur cibus,& potus in illa die valde:& tibi ſufficiat,& contentus ſis re modica ex eis, quantũ eſt poſſibile. Et ex eis, quę continua ſunt huic capitulo vel pertinet ad hoc capitulum, eſt ſuccurrere ei, qui bibit ſolutiuum,& non ſoluit, aut ſolutio eius eſt ſupra menſu ram, quę oportet. Vomitus vero, quando multiꝑlicatur, nocet nocumẽtis plurimis:et ex vomitus adminiſtratione aliquibus horis vel aliquando ſequitur iuuamentum ma guum quibuſdam hominibus in ietunio:& quibuſdam ſu per cibum.& dignior horarũ in eius adminiſtratione eſt ęſtas. Et Vrinæ quidem prouocatio oportet, vt non ſit ſu perflua, neq; etiam pauca: Similiter& ſudor.
Traclatus ſeccundus ce remedijs nocumento
rum accidentium ex aere non conuenienti, et ex rebus ſibi coniunctis.
——2 Er quidem calidus calefacit cor, rarificat BEcutem, poſtea inſpifſat, et pręparat ad .putredinem colerę, et ad fluxum ſanguinis narriũ, et ſodã, et ad febres acutas: et eſt pauci nocumenti in corporibus, quorum complexio naturalis eſt calida, vius aut quorum complexio pręter naturalis eſt frigida valde:et eſt plurimi nocumẽri in corporibus e contraiio ſe habentibus: et cautella, et regimen pręſeruã di a nocumento ipſius eſt cum quiete iu locis frigidis, et
rebus infrigidantibus, et alijs ſimilibus. Illavero, quibus
nocet aer calidus, aut ſunt corpora calida, et ſicca, extenuara, macra: et accidit eis ex hoc febris ephimera, aut ſe bris putrida: et quandoqʒ accidit eis ethica: et accidit eis ẽt Hluxus ſanguinis narrium, et ſoda; et alia ab iſtis: aut ſunt corpora frigida humida, vnde accidit eis ſoda lenis, et ſtri ctura anhelitus, et debilitas iuncturarum, et difficultas motuum: et talis aer reducit eos ad ęqualitatem, et oporR iii
Regimen eius quodeuacuatur aut retine tur,
Regimen euacuatio nis ꝑ floboromiã.
Nota,
Regimen P ſolutionem ventris,
Regimen vomitus, vrinzæ,& ſudoris,

T Reagailnn aA/ V s
tet, vt patiès hoc odoret camphorã,& ſandalos,& aquã roſatam,& abluatur facies,& corpus,& pedes cũ aqua roſata infrigidata, aut cum aqua frigida:& nutriat vr ciPis leuibus fubtilibus, ſicut ferculo de agreſta, aut fe- culo Mifuch eſt de berberis, aut ferculo facto de niſuch;, aut ferculo de alſpẽs pru- mes:& empla ſtetur cor cum portulaca,& ſandalis,& voruc, in aqua roſata,& camphora:& odoret odores frigidos:& regiõe Co dentur in potu potiones accetoſe ex potiõibus fractuum: nſc;i-& conſideretur poft illud, an moueatur aliquis ex humoribus,& an in eis euaporentur vapores. Er commotionẽ quidem humorum ſignificãt dolores, qui de membro ad membrum permutantur:& eſt tepiditas in commotione prædicta, pręcipue ſi fuerint humores graues, aut humidi:& eſt ſicut punctura acuum, et mordicatio in lacertis, pręcipue ſi fuerint humores colerici:& vapores demoſtrantur,& ſignificantur per tinnitum in capite,& obſcuritatem in oculo,& ſodam, quę permutatur,& præcipue incipiens a poſteriore parte capitis cũ paucitate gra uitatis:& confirmat illud ſcothomia,& vertigo cum Jeui tate. Quod ſi cõmoti fuerint humores graues, runc flobo tomia eſt eis iuuatiua, qualiterc unq; ſit: ſi vero fuerint co Rlia litera lerici, tunc oportet, vt euacuentur non cum omui, quod
extinguit. euacuat coleram, ſed cum eo, quod euacuat,&[operatur
Fcs. illud ſubtiliter ſeu faciliter]/ſicut ſiracoſt, et tamarindi, et jocs intel alniſuch,& almen ideſt ſpecies mannę alta a ſiracoſt,& ligitur ele quę ſunt es ſimilia.& quando exiſtimatur, ꝙ; humores —— non ſunt multi,& non nocent, niſi in motu ſuo, tunc admimſtrentur ea, quæ ipſos ſedant cum eis, quę infrigidãt: & quies eſt melior in omni diſpoſitione ita, vt etiam nõ eſt poſt adminiſtrandum ſolutiuum debile, Et ex eis, quæ maximę iuuant, eſt lac accetoſum infrigidatum,& focha ſeu ceruuſa facta ex chiſch ordei, et ex cibarijs bonis, ſicut ſpecies aleharis.i.cibi accetoſi facti cũ piſcibus, aut
carne vacina, ſi virtus digeſtiua ſtomaci fortis fuerit. Et
granata muza habent proprietatem in hoc,& granata
acria ſunt vehementioris extinctionis, ſed in eis eſt ſuperflua aſperitas. Plurimum uero nocumenti ex aere accidit
cordi:& poma quidem ſunt ex eis, quę iuuant iuuamento vltimo. 1G De nocumentis a frigore accidentibus.
Rigus operatur in corporibus abſolutæ operationes, quę ſunt inpiſſatio,& aggregatio caliditatis naturalis in interioribus membrorum: deinde extin guit eam in fine rei:poſtea putrefacit: deinde interficit. Et frigori quidem reſiſtitur cum complexione naturali frigida, quia nihil patitur a ſuo ſimili, ſed a ſuo contrario: aut reſiſtitur cum complexione calida fortiter prohibente: nam contrarium, quando eſt forte in ex pellendo ſuum contrariũ, non patitur ab eo. Et frigus quidem, qñ opera tur inſpiſſationem ſolum, quæ non fuerit multum diſtans ab eo, cauſat prohibitionem vaporum a reſolutione ĩ cor poribus repletis: quare cauſat putredinem,& accidentia, ſicut febres putredinis: ſed in corporibus mundis inſpiſſa tio moderata cauſat retentionem vel retractationem calo ris innati ad interiora, quare aggregatur caliditas innata, &c fortificarur, vnde reperitur in eis digeſtio cibi,& matu ratio humotum plurima,& magis cõpleta. Quãdo autem frigus fortificatur ita, vt ingredtatur in interiore par te membri, tunc ſine dubio extinguit calorem innatum & ſuccurritur ei velociter per illud, quod facit retrocedere ipſum frigus.ſ.trahendo ipſum per principiumvel ꝑ viã, per quam introiuit,& impreſſit in natura:& ſi non fiet hoc, tunc putrefier membrum: quoniam putredo fit propterea, quod humiditas relinquitur a caliditate naturali re gente iplam,& dominatur ſuper eam caliditas accidenta lis agens in humiditatem prædictam non ſecundum modum, ſecundum quem operatur in ea caliditas naturalis. Curatio autem, quæ prohihet inſpiſſationem, eſt balneũ, & inunctio,& fricatio,& compreſſio leuiter facta ſuper membra,& pręcipue balmeatio facta cum aquis, in qui bas decocta ſunt lenificantia, ſcut furſur,& camomilla, & violæ,& melilotum,& anetum, Oleavero oportet alie nare in curatione imſpiſfationis vel condeſſationis, niſi ſuc cedat poſt inunctionem ablutio vehemens ita, vt deſtrua tur oppilatio porroſſtatum,& remaneat lenificatio. Modus vero pręſeruationis a putredine extremitatũ eſt fricatio ipſarum cum oleis calidis valde, ſicut oleum balſami,& oleum napticum,& oleum de aſſaſetida, et alia ab his.Et quando inceperit putrefactio, tunc fiat ſcarificatio, ſecundum quod declarauimus in conſilio de regimi ne itinerãtium. Sed conſeruatio cordis,& viſcerum a frigore,& confortatio complexionis calidę, vt prohibeatur nocumentum frigoris, eſt, vt ſummantur confectiones ca lefacientes,& vmum purum antiquum,& alleum proprie, pręcipue cum vino,& qugę illis ſimilantur. Cumq; homo leditur a frigore, tũc ex rebus ei conuenientibus eſt, Vt ſorbeat iura pinguia ex carnibus permixta cum ſyru po aromatizato cum pipere,& alleo,& cinamomo. hæc ergo ſufficiant nobis circa rem frigoris. De eo, qui leſus eſt ab odoribus fetidis. Vra leſionis ab odoribus fetidis eſt, vt odoret cãphorã,& ſandalos,& alia odorifera:& naribus attrahat oleum roſatum,& violatum,& oleum
monufarinum: hoc fiat, quando non fuerint odores locorum paludoſorum, aut cęnoſorum. ſi aũt fuerit odor rei cænoſæ,& paludoſæ, iunc cura eſt ei oppoſita cum ſpeciehus ſuffumigationis lignt aloes,& odore muſci, et croci,& effundatur aqua calida ſuper capur.
De eo, qui leſus eſt ex odore carbonum.
tem,& ledunt, et debilitant virtutem cerebri fecũ
( 1 Arbones cauſant odorem calefaciẽtem,& exiccan
dum qualitatem venenoſam, non ſecundum qua
litatem tangibilem: et cura talis nocumenti eſt odorare fructus, præcipue ſtipticos, vt ingroſſentur ſpiritus cum eo, quod eis conuenit:& odorent camphoram,& ſandalos,& combuſtionem corticum granatorum,& citonio rum. Quod ſi homo ledatur ex odore carbonum,& ꝑue niatur ad ſodam, iuuatur cum vomitu,& cum aqua cali da effuſa ſuper cerebrum,& exhibeatur ei alleum,& afſi duet attractationem aquę dulcis per nares,& abluatur naſus,& addatur attractio aquæ roſatę per nares. Et de rebus conuenientioribus in corpore repleto eſt abſtinentia a cibo.
De eo, qui leſus eſt ex odoribus bonis.
Mnis odor bonus per hoc, quod eſt bonus,& O0] odoriferus, confortat cerebrum, et cor: ſed ꝑ hoc,
qq& calefacit, aut infrigidat, nocet in quibuſdam
diſpoſitionibus:aut per hoc, quod exiccat, aut humectat,
aut ex primit, aut ſtipticat: odores enim boni aromatici ſunt, ſicut camphora,& muſchus,& lignum aloes,& ſi
milia, quorum plurima conueniunt in exiccatione · Amplius camphora infrigidat,& muſchus calefacit:& vnũ quodqʒ amborum eſt cura alterius in cale factione,& in frigiditatione.Et ligno aloes,& croco opponitur campho ra cum muſcho:& ſandalis opponitur muſchus cum camphora. V erum oportet ſolicitari circa rectificationem exiccationis, aut cũ odoriferis humectantibus, ſicut ſunt viole,& nenufar, aut cum oleis attractis per nares-Amplius reliqua odorifera humectantia ſunt frigida procul dubio: quod ſi ledant cum ſua humectatione quibuſdam complexionibus,& quibuſdam egritudinibus ita, vt augeant ggritudinem, aut faciant cam Üeiuue curatio e
lit ſe

P R IMV s. 8
RoR qua tio eſt muſchus,& crocus,& galia. Illa vero, quę nocent magis fortis, q́; curatio alterius permutationis ad conliter cau- exprimendo vel comprimẽdo ſunt, ſicut roſa, ipſa enim trarium: Et propter hoc praceperunt medici antiqui, qd ſetcorizã, ſua compreſſione cauſat corizam ſecundum aliquos, aut homo deferat ſecum aquã ſuæ regionis,& lutum ſeu ter—
acuitate, quæ eſt in ipſa roſa ſecundum alios, aut intrigida tione, quam ipſa imprimit in cerebro ſecundum opinionẽ aliam a prædictis: ſed quod illud fiat per viam compreſ ſionis eſt magis proximum veritati Si ergo nocumentũ Prædictum. ſ.coriza cauſatur a roſa propter compreſſionem, tunc eius cura eſt, quod mollit vel relaxat, ſieut olfacere odores molificantes: et propter hoc dicitur, quod viole,& nenufar curant nocumentum roſarum, verum non iuuat tantum, quantum facit aſſiduatio effuſionis aquę calidę ſuper caput. Odoris vero nocumenti cauſati, ex ſtipricitate, ſicut odoris cypreſſi,& ciperi, curatio eſt adminiſtrare mollificantia prædicta. Et melius quidem eſt ad id, quod nocet ſua compreſſiõe, vt olfaciat ſtiptica, & effundantur ſuper caput mollificantia, donec retineat᷑, cquod reſoluitur ex membro,& ſoluatur„ quod conſtringit,& condenſar: et propter illud ex odore nigelle cum balneo eſt iuuamentum plurimum ad remouendum nocu mentum roſarum: immo propter hoc, quãdo aggregantur cyperi, et roſ, et cum hoc naribus attrahatur oleum, non accidet coriza ab ipſa roſa. De nocumento ſeptentrionis. Ocumentum ſaeptentrionis eſt cõdenſare corpus, et prohibere reſolutionena, et exprimere cerebrũ, & ventrem:& propter illud ſequitur ad ipſum optalmia,& tuſſis. Cura nocumenti ſeptentrionis eſt adminiſtratio balnei,& cohol cum tutia nutrita vel prępa rata cum agteſta:& comedere cibum factum ex papaue re cum croco:& adminiſtratio trociſcorum roſarum par uorum:& diſtillatio olei keirini permixti cum oleo roſarũ ctepidiin aure. De nocumento venti auſtralis. ) Roprietas Venti auſtralis eſt diſſoluere humores, & facere ipos fluere ad profundũ corporis,& replere cerebrumvaporibus, vnde ſequuntur ex hoc abſqꝙ; dubio ſedar.i. ſcotomia,& vertigo,& ſcabies,& dumel.: i. forunculi,& alia ab iſtis:& cura eſt feſtinare ad flobotomiam, ſi fuerit corpus repletum,& adminiſtra re fructus ſtipticos,& robub fructuum ſtipricorum,&
adminiſtrare oleum myrtinum ſuper caput. ſevt conforte
tur caput,& odorare camphoram,& ſandalos,& admi niſtrare coriandrũ humidum,& ſiccum in cibo,& dimit tere carnem: ſed ſi nõ ſit excuſatio ab ea, tunc adminiſtre tur ipſa caro cum acetoſis,& elongetur vinũ: ſi vero ab eo non fuerit excuſatio, sunc adminiſtret᷑ vinum factũ ex vuis ponticis,& ex Vuis, in quibus eſt pauca acetoſitas: & fiat oris collutio,& narium attractio cum aqua frig ida, pręcipue cum aqua roſarum:& abluatur, anteq́; firmetur, cum aqua frigidas De permutatione ab aere ad aerem. Ermutatio de zere ad aerem non euacuatur, quin autem ſit permutatio ex aere humidior i ad aerem ſicciorem, aut e contra: aut ex aere ſrigido ad aerem calidum, aut econtra: aut ex aere putrido putrefactione aliqua ad aerem magis putridum putrefactione alia, ſicut permutatio ex putredine ſtercorum ad putredinem aeris paludoſi. Et tam dictum eſt, qualiter ſit rectificatio vnius cuiuſqʒ eorum. Sed in rectificatione,& regimine permutationis de quodam eorum ad quendam alium tria requiruntur, ſeu ſunt neceſſaria, vi delicss tarditas permutationis ita, vt ipſa fiat gradatim: ſecunda quod ille, qui permutatur, vtatur longo tempore veſtibus,& odoribus,& cibis conuenientibus aeri pri moꝛ: deinde ſit curatio cius, quod accidit magis vltima vel
ram, ſuper quam currit aquã ſuę regionis, vt permiſceat cum aquis, quas inueniet,& proiiciat lutum ſeu terram Prædictam in eis. De rectificatione peſtilentiæ. Eſtilentia quidem eſt putrefactio aeris:& illud qñ permiſcentur aeri vapores mali, aut boni, verum remanent tales vapores,& non remouet cos ventus, donec alterentur:& propterea quod homo indiget at tractiõe huius aeris per anhelitum,& ꝑ porroſitates cor poris, poſtea perducitur aer attractus modo prædicto ad mineram vitę, quare conueniens eſt, vt nocumentum peſtilentię ſit corruptio complexiõis cordis, et ſpirituum vi talium, qui ſunt in eo: poſtea reliquæ partes corporis con ſequuntur nocumentum ſequens ad cor vel nocumentum accidens cordi:& ſequuntur febres malæ, lenes Vel quietę exte rius propter profundationem caloris naturalis,& cõ turbantes, adurentes interius, ad quas ſequitur ſyncopis ſemper,& caſus virtutis,& ſudor frigidus,& parui tas pulſus. De his, quæ opponuntur peſtilentię. Vando videntur ſigna peſtilentię. quę ſunt humiditas aeris pręterita, poſtea eius calefactio, et flatus auſtri non flantevento horeali, tunc prope ra ad flobotomiam,& ventris ſolutionem,& adminiſtrẽ tur omnia, quę condenſant,& extinguut, et infrigidant, ſicut rob citoniorum,& pomorũ,& agreſtæ,& rob iuiu
barum:et fiant cibaria ex ſumach, et granis granatorum,
& que current curſu eorum:& aſſiduet olfacere campho ram,& ſandalos:& properet ad aerem frigidum. Et illi, quibus magis nocet peſtilentia, ſunt corpora ſanguinea. Et ex eis, in quibus conuenerunt antiqui ſuper conuenien tiam,& iuuamentum ad reſiſtendum peſtilentię, eſt tyriaca magna Andromaci ita, quod Galienus exiſtimauit, quod a peſtilentia magna, quę accidit, non euaſit aliquis, niſi per adminiſtrationem ty riacæ. 8
De nocumento aeris ſtantis, nõ commott. X aere ſtante, non commoto ſequitur conculcatio vaporum malorum,& fumoſorum corruptorum in eo:& ſequitur diſpoſitio ſimilis peſtilentię, aut alteratio naturę ipſius declinas ad aerẽ locoꝶ paludoſorũ·
De his, quę opponuntur nocumento predicto aeris non commoti.
Portet, in huiuſmodi aere, ſi declinat ad caliditatẽ 9 aliquam, vt continue mundificetur corpus,& ad miniſtrẽt᷑ potiones ſtipticæ,& robub fructuũ eis, quorum complexio eſt calida:& adminiſtretur diamuſcũ dulce,& letificans, et mitridatum eis, quorum complexio
eſt frigida:& quod aleuientur in eo cibaria: et quod odorent odorifera frigida. Sed quando alteratio aeris declinat ad humiditatem paludoſam, ſicnt aer, in quo naſcun tur cannę paluſtres, et aer loci cęnoſi vel limoſi, tũc oppoſitio fiat ei olfaciendo muſchum, et crocum: et adminiſtretur exercitiam, et ſudare facientia, et fricationes. er aſſafetida in hoc capitulo eſt magni iuuamenti. De nocumento aeris commoti. Er quidem vehementer commotus generat con 8 denſationem porrorum,& catatros, et tuſſes, er lachrymas, et priuationem cordis ab aere, qui ꝓ ximus eſt caliditati naturali: et ſi fuerit aer diſcurrẽsvel cõ motus ſuper loca cęnoſa, aut ſuper loca mala, erit corruptio illa ſimilis etiam corruptioni peſtilentię. Et oppoſttum illius, qui ſimilatur peſtilentię, eſt, vt fiat illud, quod diximus ĩ capitulo peſtiẽtig. Oppoſitum vero ſeu regimẽ

T R K 68
reſiſtens ei, qui nõn currit curſu peſtilentię, eſt, Vt aſſiduet halneationem cum aquis dulcibus,& fricationes,& Vnctiones,& exercitium.
Traclatus tertius de remecijs nocumentorum accidentium ex malo regimine circa balneumOcumentum balnei eſt, quod aer balnei non eſt temperatus:& temperamẽtum quidem aeris balnei in vniuerſali vel in ſumma eſt, vt non ſit vehementer calidus, neque frigidus, in quo difficilis eſt ſudor. In particulari vero,& diſtincte rectificatio,& conuenientia balnei eſt, quod in ipſo balneo ad minus ſint tres manſiones,
vel caſę:& quod ſit in manſione vel in caſa prima temperies, ideſt quod in ea non ſentiatur calor, neq; frigus:&
quod manſio vel caſa ſecunda non ſit faciens anguſtias:
& quod manſio tertia non ſit æſtuoſa adurens, neq; pro
e.“ hibens anhelitum rectum, firmum. Balneum quidem carectus eſt lidum valde facit fluere humores congelatos ad profundũ aebentus membrorum,& facit accidere aut opilationem, aut 1 diſpõne Apoſterna,& facit humores aſcendere ad cerebrum, vñ ſana. et ho facit accidere ſodamvehementem, aut ſirſem, aut curſum *a quiera. humiditatum ad concauitates vacuas, vnde facit accidere epileſiam, aut appopleſiam:& cauſat quidem epileſiã,
18 quando ſuerit oppilatio diminuta: ſed quando oppilatio
fuerit completa, tunc cauſat appopleſiam. Balneum vero frigidum facit currere materiam adviam ſudoris motu di minuto, quare accidunt ex hoc nocumenta:& quandoq; facit accidere pruritum,& ſcabiem:& quandoq;; ſacit ac cidere coriz am:& quandoq; pũctionem vel dolorem ven tris. Curatio vero nocumenti ex balneo calido aut fit po tionibus,& extinctiuis, ſicut rob pomorum,& rob citoniorum,& rob acetoſitatis citri,& ſyrupus de tamarin I dis,& ſy rupus alniſuch,& ſyrupus de alchedar,& ſyd9 2s if. rupus acetoſus,& alia ab his, frigidis non infrigiditatis le, de uo cum niue, aut cum linimentis cum ſandalis,& aqua coriandri,& aceto ſuper epar,& cor:& poſitio cõmixtiode cura nis ex oleo roſarum,& aceto ſuper caput temperatę caliVariolarũ ditatis,& frigiditatis: etiam poſitio pedum per horam in aqua frigida:deinde parum poſt effundatur modicum ex ea ſuper ſpatulas: deinde poſt horam liniatur caput cum ea: poſtea effundatur parumper ſuper corpus:et oporter, Vt ſit aqua frigida moderate nonvehementis frigiditatis: et oportet, vr non fiat ſubito poſt balneum calidum: po ſtea dormiat ſuper ſtratum lene tẽperatum. Rectificatio vero nocumenti ex balt. c do eſt applicareſ aquam Ulia lite- calidam] moderate ſecundum menſuram, quam tollerat ra ea, quæ natura, et effundatur ſuper caput aqua calida per horam calefaciũt ante egreſſionem:& aſſiduentur fricationes,& vnctiones,& compreſſiones manibus factæ ſuper membra,& ingenia præparantia ad ſudorem: poſtea quã primũ egreditur, aſſiduetur effuſio aquę calidę ſuper caput ſolũ, poſtea cooperiatur caput coopertura moderata in ęſtate,& coopertura magna in vehementi frigore:& egrediatur, & dormiat 8 De errore qui accidit ex ingreſſu in balneum ſubito,& erx egreſſione ab co ſubito: N illis, qui? grediuntur balneum ſubito.i.abſq; gra datione, ſi fuerit complexio ipſorũ calida, timet, ne ac cidat ſparſio caliditatis innatę, ad quod poſtea ſeqtur debilitas cordis,& chafachã. In eis vero, qui egrediũ tur a balneo ſubito, timetur catari acuti,& excoriatio
TrR r V S
inteſtinorum,& dolor iuncturarum. In illis autem, ꝗᷓ ſunt frigidę complexionis, timetur ex ingreſſu in balneũ ſubi to appopleſia,& paraleſis,& chafacham:& ex egreſſione ſubita timetur congellatio,& ſaccus,& mictus vrinę inuoluntarijs,& tremor. Cura eius, qui ingreditur balneũ ſubito, ſi eſt complexionis calidę, eſt, vi gradatim exeat ad domum vel manſionem balnei primam,& aſpergatur ſupet aſcella ſiniſtra aqua roſata ſubito,& quod induat veſtimenta frigida, neq́; ſugat ſeu bibat aquam frigidam ſubito, deinde curetur cum eo, quo curatur nocumentum vehementis caloris balnei. Si vero fuerit frigidę complexionis, adminiſtrentur ei illa, deinde adminiſtrerur in potu aliquid de rob pomorum cum pauco diamu ſci,& dormiat. In cura eius, qui egreditur e balneo ſubito, ſi fuerit calidæ complexionis, effundatur ſuper eum,& ſuper caput eius aqua calida plurima:& fomentetur caput eius cum pãno calido,& dormiat. Si vero fuerit frigidæ complexionis, tunc ſedeat in manſione calida valdę, & naribus attrahat oleum iaſiminum,& oleum de lilio, aut oleum roſarum alneſerim:& liniatur caput cum mi⸗xtione facta ex ſpica,& cypero:& ſucentur membra:& exhibeatur in potu mitridatum,& tyriaca de quartuor rebus:& cibetur cibario, in quo ſit alleum:& detur in po tu parum de vino puro,& dormiat. — De aqua ſalſa in balneo,
Qua ſalſa in balneo cõſert ſcabici,& pruritui: Verum rarefacit cutẽ, poſtea cõdenſat. Et qñ nõ
fuerit pruritus, tunc ipſa facit accidere pruritũ, & matrefacit corpus,& nocet occulis, et facit accidere ca tarros,& optalmiam,& ſenſuum turbationem. Cura no cumentiex balneatione cum aqua ſalſa eſt, vt ablutio fiat cum aqua frigida:& confert lutum boni odoris liniendo corpus cum eo, poſtea abluendo cum aqua calida dulci: deinde fiat fricatio cum oleo roſaro odorifero cum facilita te,& frequentetur ablutio cum aqua dulci poſt eum
De aqua aluminoſa.
Q ua aluminoſa condenſat cutim& conſtringit ipſam:& quandoqʒ facit accidere febrem ephimeram corporibus macris:& quandoqʒ ex ca
fit caſus in ſpaſmum. Cura nocumenti ex ablutione cum aqua aluminoſa: abluantur iſti poſt eam cum aqua calida multotiens ablutione vehementi: deinde fricentur, donec ſudent, deinde abluantur poſt, deinde mmnungantur cũ oleo camomillino, aut oleo de keiri, poſtea dormiant. De aqua ſulphurea,& naptica. Qua ſulphurea,& naptica corrumpit comple* xionem cutis corporis,& præparat ipſum ad putredinem,& facit accidere catarros:& ſi prolongatur manſio in aere ipſius, timetur ex eo ydropiſis: ſed quod magis accidit ex ea, eſt ictericia. Gura nocumenti ex ablutione cum aqua ſulphurea,& naptica: ablutio fiat cum aqua temperatę frigiditatis, deinde cũ aqua calida, deinde ſudet;, poſtea abluatur cum aqua tepida, poſtea inungatur cum oleo roſato bono, Poſtea dormiat. De aqua ferrea. 1 Blutio cum aqua ferrea confert iuuamentis pluA rimis, et non accidunt ex ea nocumẽta plurima: ꝙ ſi nocet, non nocet, niſi quia cõdenſat cutim. De adminiſtratione fricationis,& vnctionis,& ablutionis in balneo. Oxppus temperatum, quãdo ingreditur balneum, ſedere debet in qualibet manſione balnei hora vna, poſtea ex pectare, donec corpus eius incipiat rotificari, et aliqᷓliter inflari,& appareat ſudor:& tũc effundat᷑ aqqua prio ſuꝑ ſpatulas, et reliq mẽbra, deinde ſuꝑ caput:
Saccus eſt diſpõ qua hö ſtat, Hcut congelatus in tuendo sẽ pꝑ oculis aEtis ver lis verſus locũvnũ.
Lutũ odo riferũ eſt lutum comeſtibile, quod comedũt pgnantes„ quando
appetunt aliqd ex traneñ,& Damaſcenæ mulie res vtunt eo in balneis ad ca pilos pro lögädos,
C 1, 8

Cnm hoe i.cũ aqua calida,
PE R I
caput, poſtea radatur caput ſeu adminiſtretur abraſio capitis, poſtea fiat compreſſio membrorum cum manibus,& fricatio cum facilitate,& ſolicitudo ſit adminiſtra re huiuſmodi ſuper iuncturas, neq; fiat illud in reliquis membris, niſi in patiente ama, vt reſoluantur humores mali:neq; fiat aliquod doloroſum ſeu fricatio doloroſa, ni ſi in habentibus flegma crudum, vt reſoluantur humores grudi a iuncturis. b Pe etrore, et nocumẽto accidente ex fricatione ſuperflua. X Lli, cui adminiſtratur fricatio ſuperflua, ſi fuerit calidæ complexionis, aur ſiccę, accidunt caſus Virtutis, ☚qG& commotio coleræ,& quandoq; præparatur ad ſebrem:& ſi fuerit caput replerum, accidit ex illo cõmo tio humorũ· Cura quidẽ primi eſt vngere cũ oleo roſato, & oleo uiolato,& comedere cibos leues extinguentes, ſicut alchiſchꝛ& almes,& aſſumere ſyrupos extinguẽtes, ſicut ſyrupus acetoſus,& iuleb. Et cui accidit ex hoc conſtrictio naturæ, detur in potu ſyrupus alniſuch.
De operatione,& nocumento aquę frigidę in balneo.
1 Peratio aquę frigidæ in halneo, ſi balneum fuerit calidum eſt ſicut operatio, et nocumentum egreſſionis ab eo ſubito,& nocumentum eſt maius. Et
cura ipſius eſt curatio illius,& magis fortis. Sed quãdo fuerit balneum frigidum, eius operatio etiam,& nocumeutum eſt, ſicut operatio aeris frigidi. Et qñ nocet, tunc eius cura eſt illud: quod dictum eſt. De operatione,& nocumento aquę calidæ in balneo. Ocumentum,& operatio aquæ prædictę eſt, ſicut operatio aeris calidivehementer in halneo, et 1 nocumentum magis forte. Verum propter breuitatem temporis eius, eſt minoris impreſſionis,& proPterea quod non aduenit cordi, ſicut aduenit aer calidus, qᷓre minus,& leuius debilitat,& cura eius eſt cura ſimi lis illi:& adminiſtretur ſyrupus de tamarindis,& illis, ꝗ bus cum hoc nocumento accidit fluxus ventris, exhibea tur ſyrupus pomorum,& citoniorum,& agreſtę. De errore,& nocumento ex mora in balneo. X mora in balneo in conſuetis hominibus accidit dolor iuncturarum,& extenſio in lacertis,& quãdoq; ſeqʒtur febrls ephimera.& cura eſt ablue re cum aqua calida,& fricatio facilis cum oleo camomelino,& oleo oliuarum nouo,& ſi non ſedatur cum hoc, oꝑortet, vt fiat flobotomia in omni diſpoſitione in die ſecundo poſt balneum. De co, qui vſus eſt exercitio forti ante balneum, aut poſt egreſſionem a balneo. 528 Alneum quidem temperatum non nocet plurimũ B eis, quibus accidit motus ſuperfluus, aut eis, quivo lunt vti motu poſt balneum. Immo quando fue. rit balneum temperatum,& non fuerit in eo mora, quæ ſaciat ſudare plurimum,& non fuerit in eo mora, niſi ſe cundum menſuram, qua ex balneo acquiritur corpori hu mectatio, vel humiditas, eſt iuuamentum eis, quibus acci dit motus fortis, et non nocet, niſi per longà moram in balneo ita, vt balneum accipiat de humiqditate, pluſquã cribuat. Et cui accidit hoc, perducitur ad ethicam, cum vehemens fiat cordis calefactio, aut perducitur ad ydro biſim, ſi reſoluta fuerit caliditas naturalis,& debilitaa,& infrigidata fuerit complexio viſcerum. Cura ilvlus eft balneatio cum aqua frigida,& effundere oleum bidum in hieme,& in gſtate infrigidatum,& lac noui gint atctum ſuper caput,& applicare iuncturis mucilates conquaſſatam cum oleo violato,& bibere vinum album valde permixtum,& ſorbere iura facta ex auibus cõtuſis vel cõtritis,& ex carne arietũ caſtratorũ
contrita& ſi appareat frigus in viſceribus, cuius ſiguũ
eſt mala dige ſtio,& inflatio,& eructatio acetoſa, tũc ſuc curatur cũ diacurcuma, et diſtillet᷑ oleũ violatũ in auribus eius, in quo dominat᷑ colera, et oleũ allkciri in eo, cuius viſcera ſunt infrigiditata, confert in hac egritudine. De longa mora in balneo. Onga mora in balneo oꝑat᷑ oꝑationẽ, quã operaĩ motus vehemens,& cura eius eſt, ſicut illa cura. De nocumentis balnei ſuper cibum,
Alneum ſuper cibum cauſat oppilationes in epaB tę.& venis, propterea ꝙ attrahit materias cibi
indigeſtas ad ex teriora corporis propter fluxũ hu
miditatum ad ea per ſudorem,& ad oppilationes ſequun tur ægritudines oppilationis, ſicut apoſtemata,& prohi bitio cibi, ne vadat ſeu tranſeat ad exteriora,& ſequitur fluxus ventris periodicus,& ſequuntur ſebres putredinis, quia oppilatio eſt vna ex cauſis putredinis. Qura vero eſt adminiſtrare ſyrupum acetoſum de ſeminibus,& euacuatio debilis facta cum yera pigra,& adminiſtrare ciPbos leues aliqquibus diebus.
De nocumento eius, qui bibit in balneo rem frigidam. Otare in balneo rem aliquam frigidã, ſicut aqua frigida,& ceruiſia, eſt moroſum valde. Quoniã res frigida ge hgen ad ſtomacum
in balneo, in quo iã porroſitates ſunt apertę,& meatus ſunt ratificati,& aperti, ſubito attrahitur ad epar,& ad cor, quare infrigidantur ambo infrigidatione vehementi, aut debilitatur caliditas naturalis,& debilitantur omnia viſcera,& diſponuntur ad ydropiſim. Succuritur vero illi nocumento aſſumendo aliquid modicum de vino puro poſt balneum, aut potando diamuſcum, aut dialacham, aut diacurcumam, aut mitridatum, aut fomentando epar,& cor cum pannis calidis, aut a ſſumere cibaria aromatizata. Et caulibus ineſt proprietas remouendi hoc nocumentum,& ex oleribus eſt enula,& ex potionibus eſt ſyrupus de paſtinaca,& ſyrupus de abſynthio, et ſypus de alchandicum. De nocumento ex ingreſſu balnei corpore repleto« Oc etiam eſt periculoſum, quoniam ex eo acciH dit putredo humorũ retentorum in corpore,& agitatio ipſorũ,& apoſtemata ĩ viſceribus, ſicut pleureſis, et peripleumonia, et apoſtema epatis, et timent ex eo etiam nocumenta cerebri,& ipſius opoſtema, aut
timentur fehres, quę ſunt ex rebus, quæ magis proximæ 2*
ſunt, vt accidant, q́; aliæ. Cura eius eſt, cum ſuccedit ei grauitas,& laſſitudo, aut tactus vlceris, aut tenſſo, tunc oportet, vt propere fiat flobotomia,& extraharur quantitas conueniens de ſanguine. Quod ſi remouetur, & quieſcat ex hoc, bonum eſt, ſi non, tunc euacuetur cum Vrupo de fructibus,& aſſumat potiones ꝓhibentes putrefactionem, ſicut rob citoniorum oh pomorum, rob prunorum,& alia ah iſtis. Et linia.& cor cum linimentis cõuenientibus, ſicut coriandrum,& acetum,& ſo latrum cum pauco camphorę,& ſandalis.
Tractatus quartus de remedijs no
cumentorum accidentium ex errore regiminis circa cibum.
VL TA cibatio cauſat, ꝙ corpus parum reſtauratur ex cibo illo addito vel multo, et cauſat ĩ corpore multiplicatio nem humorum crudorum, et cauſat oppilationes in meatibus, et debilitat virtutes naturales, et cauſat putredinem, et febres permixtas, et difficultatem anhe litus, et ſciaticam, et dolores iunturarum. Succuritur aũt
Syrupus
alchandicũ eſt potio ex vi-no cũ zucaro,&
† aromatibus, quã vencti ap
t cla m.

IRI C
errori illi leniendo naturam eum cibis lenificantibus naturam: In habhentibus qutdem complexionem frigidã cũ eis, quę ſunt, ſicut ius caulium,& aqua cicerum, In habẽ tibus vero complex ionem callidam exhibeatur, ſicut ius blitis, vel ſicut decoctio blitis,& decoctio ſiue ius lentiũ, & almes,& chiſch:& melius his in habentibus complexionem calidac eſt ſvVrupus roſarum,& alienetur ſyrupus prunoruti,& tamarindorum, quoniam ipſe debili tat ſtomacvmn,& auget debilitatem acquiſitam ex graui tate cibi, Et in frigida quidem complexione ſicut cocleacium ſeriaram,& confectio regalis,& diaciminum, deinde aleuietur cibus per vnum diem, aut duobus diebus,& adminiſtretur exercitum, ſi non pręceſſerit cauſa exigens repletionem. De nocumento paucitatis cibi. Vandoqʒ accidit multis hominibus, quod fame ſcant famę vehememii in tempore ſterilitatis, aut in itinerationibus, aut in mari, aut propter cauſas alias ex cgritudinibus, vnde cauſatur caſus appeti tus,& caſus virtutis,& pręparatio fit ad ethicam,& ſin copim,& quandoc facit cadere habentes complexionem frigidam in ſpeciem ethicę, quæ eihica ſenectutis nuncupatur.In ſuccurſu,& remedio illius non oportet, vt iſti fe ſtinent ad ſaturandum cũ cibis ſe ipſos ſubito, iam enim vidimus copiam hominũ interimi,& ex hacvita deceſiſſe, propterea ꝙ huiuſmodi homines, quã primuin egreſſi ſunt ex ſterilitate magna, quæ accicit in ciuttate dicta Bo chara, in qua ſterilitate homines illi aſſumebant herbas in cibum, cum non eſſet poſſibile ipſos habere panẽ, aut carnes:ſtatim vero inuento pane,& habita carne habundanter comederunt ex eis quantitatem multam,& mortui ſunt, Pluribus hominibus vero illius ciuitatis ex conſilio præceptum eſt, vt poit illam famem ſubito non ſatu rarentur, ſed gradatim cibum aſſumerent,& tales euaſexrunt. Sed illi, quihus accidit paucitas cibi prędicta, opor tet, vt primo feſtinent ad illud, quod de cibis eſt fubtile, & leue, ſicut ſunt allę auium,& aqua ordei,& alia: dein de paulatim paulatim accipiant in comeſtionem cibos cõ 1 ſueros:& ꝙ aſſiduent interim maſticationem thuris,& Sexeal. mundificationem ſtomaci intromittendo pennam in gain gutture lam abſqʒ voluntate vomitus:& fricetur cum facilicate ſomouet illud, quod eſt ſub ypocundrijs:& ꝙ; adminiſtretur cibus
ſtomach* 8 3 98 vnde licet vicibus frequentibus parum pro vice, quoniam cũ hoc
non uoma ingenio,& regimine poſſibile eſt, ꝙ euadant.
turaliqui* G 5392.. Sae eae De nocumento cibi calidi groſſæ, vel ſubtitali vomt is ſubſtantig, c
ratur. cut alleũ, aut grauis ſubſtãtię, ſicut melõgena. Et illud quidem, quod eſt ſicut alleũ, nocet cerebro
n maxgis,& de proprietate eius eſt calefacere ſanguinem,& jefacit ſas ipſum putrefacere: fed nocumentum cibi grauis ſubſtatix guinem, et eſt ledere magis mẽbra inferiora. Amplius talis cibus gra uis generat fanguinem melancolicum, quare nocet ępati ſua cõtrarierate,& ſpleni apoſtemando ipſum,& replen
do:& comunitate amborum leduntur reliqua membra. nocumentum quidem primæ diuiſionis eſt velocius,
& magis propinquum ut ei ſuccurrat᷑ ideſt ſacilioris curæ: nocumentum Vero diuiſionis ſecundæ eſt tardius,&
magis temotum, vt ei ſuccurratur. Succurritur vero diui
ſioni primæ cum his, quæ alterant complexionem,& eã permutant,& e;xtengunt,& cum hoc in eis eſt aliqua inciſio, ſicut ſyrupus acetoſus, aut cum his, cum quibus ꝓchue vig⸗(. Ibhi calidi aut ſunt leuis ſeu debilis ſubſtantiæ, ſihibentur vapores a cerebro, ſicut ſyrupus roſarum, et 52 rupus citonilorum,& iyrupus iuiubarũ: Sed ſuccurrendo diuiſioni ſecundæ exhibeantur ea, quę extingunt,& aperiunt oppilationes,& incidunt, et ſoluunt naturam,
va“
& magis conueniens omnibus illis eſt ſyrupus acetoſus de ſeminibus, et ſyrupus acetoſus factus cũ epithimo,& qñqʒ oꝑat᷑ vinũ albũ ſubtile oꝑationẽ eius.Et ꝗ multipli cat vſum iſtorũ ciborũ calidorũ groſſorũ feſtinet ad flo botomiã,& ſolutionẽ ventris cum eo, in quo cadit epythi mum. Et huiuſmodi cibi ſunt, ſicut melongena,& caro cameli,& caro equi,& caro aſini ſilueſtris,& carnes ſali iæ exiccatę,& piſces ſalſi,& quę currunt curſu eorũ- Et quando non adminiſtratur euacuatio, timetur ſuper eum lepra,& albaras,& morfea nigra,& impetigo,& febres quartanæ,& apoſtemata ſplenis,& ſpecies epy lenſięg,& hemoroides,& varices,& alopicia,& tiria,& elefantia, & coroſio,& quę eis ſimulantur. De nocumento frigidorum ciborum groſſę, vel ſubtilis ſuhſtantiæ. X cibis frigidis etiam ſunt, qui ſunt debilis vel le1 uis ſubſtantię, ſicut almes,& aqua ordei, et quidã
ſunt grauis ſubſtantiæ declinantes ad humiditatẽ, ſicut piſces, et lac acetoſum, et quidam eſt grauis declinans ad ſiccitatem, ſicut lens,& ſicut citonia pontica: et qui ex eis ſunt leues, non imprimunt ſupra permutationem complexionis impreſſionem notabilem: Cibi vero graues humidi generãt humores crudos, vnde ſequitur paraleſis, tortura oris, et tremor, et ſciatica, et lapis in renibus,& ſpecies epilenſię, et apopleſię, et ęgritudines alię ſimiles iſtis. Cibi vero graues groſſi ſicci generant melan 0 coniam quietam, vnde ſequitur apoſtema ſplenis, et cancri quieti,et varices, et imaginatio mala ſeu ſolicitudo: et quando putrefit facit accidere illud, quod dicrum eſt de cibis grauibus calidis. Succurritur autem eis opponendo frigidis leuibus cum his, quæ permutant complexionem, et prouocant, ſicut aqua mellis,& vinum purum, et ſyru
pus de enula, Sed opponendo cibis frigidis humidis graui c bus oportet, vt ſolicttudo ſit in veloci extractione ipſorũ dul ex corpore: et ſimiliter cibis ſiccis frigidis grauibus, niſi 28. in eis, qut indigent huiuſmodi cibis ſecundum uiam cura. uen tionis/et medicamentorum:et oportet, vt adminiſtretur in—
cura nocumẽti ciborum frigidorum grauium humidorũ, ſicut diaciminum, et diapipereon: et quãdo tardatur eorum euacuatio, exhibeatur ſeriaram, et electuarium de da ctilis, niſi videarur, ꝙ homo ſua complexione reſiſtat illi nocumento, tunc enim oportet, vt dimittatur naturę: po ſtea in fine rei exhibeatur aqua mellis, et ſyrupus acetoſus de ſeminibus ſortium ſeminum, vt abluat, quod remanſit ex eis, et abſtergat, et aperiat oppilariones eorũ. Sed ſuccurrendo nocumento ciborum frigidorum grauiũ ſiccorum oportet, vt ſuper eos ſumatur vinum vetus pu rum in eo, quod non habet complexionem ſuperflue cali dñ acquiſiram, et exhibeatur ſyrupus acetoſus de epithimo facrus cum fortibus ſeminibus ei, in quo erat ſuperflua malirxia complexionis calida, deinde oportet, in cibo ſecundo vt opponatur cum contrario temperato, De nocumento ciborũ, qui ſunt debilis ſubſtantig. Ntentio ſermonis noſtri, cum diximus debilis ſub] ſtantię, eſt, quod humiditas ipſius cibi non ſit bene ꝑ namixta cum ſua ſiccitate ita, vt velociter ab ea ſepare tur, deinde humiditas eius velocis ſit conuerſionis ad om nem naturam, cui obuiat vel occurit, ſicut lac, et perſica, pge et criſomila, et melon, et qusę eis ſimilantur: et aqqua plu- ræ i hic in uialis ſimilatur iſtis, et proprietas quidem iſtarum rerum te igitur eſt velox ipſarum conuerſio vel alteratio, quando rema? nent. Et quando adminiſtrantur huiuſmodi cibi, et in. ſtomaco exiſtat colera, tunc conuertuntur ad ipſam coleram, et ſi ſit ljegma, tunc huiuſmodi cibi cõuertuntur ad 8 ipſum flegma, et tales quidem cibi velociter putreſcuut: et ad quamcunqʒ materiam conuertantur, ſequitur ex eis aut febris

Acetoſa dulcorata a proprietate remo uent abomination? cibi.
1n
er
C. V RNR
aut febris colerica, aut febris Hegmatica ſecundũ plurimum. Pro rectiſicatione vero nocumenti ipſorum oporvet, vt adminiſtretur ſuper eos, ſi fuerit natura calida, ſyrupus acetoſus ſimplex:& ſi fuerit frigida, ſyrupus aceroſus de ſeminibus. aut aqua mellis:& in ſumma exhibea rur id, quod prouocat naturam:& ſi in hoc accidit defetus, tunc ſit ſolicitudo in prouocatione ſudoris cum his, uæ faciunt ſudare.
De nocumento ciborum difficilis vel fortis ſubſtantię. Ihi difficilisvel fortis ſubſtantię ſunt cibi, qui parum recipiũt de digeſtione,& alteratione, ſicut rizuz,& grana furgi,& quæ eis ſimilantur:&
cauſatur ab huiuſmodi cibis vẽtoſitas,& retentio naturę, & dolores viſcerum proöpter ipſorum grauicatem:& generantur ægritudines crudęg. Remedium,& rectificatio iſtorum ciborum eſt, vt bibatur ſuper eos in principio co meſtionis in homine calidæ complexionis vinum ſubtile, aut aqua mellis plurimę permixtiõis: ſed in homine frigi dæ complexionis bibatur vinum purum, aut aqua mellis fortis:deinde conſequenter exhibeantur ea, quæ digerunt, & quæ faciunt deſcendere,& lubricare illos cibos, ſicut ellectuarium de dactilis cum oleo amigdalarum,& ſeriaram cum oleo:& intentio quidem in oleis eſt lubricare.
De nocumento ciborum horribilium. Irtutes quidem naturales membrorum abhorent cibos abhominabiles naturaliter: Vnde ſequitur de fectus in digeſtione,& retentione, et expulſio ne,& extractione:& accidit ex eis operatio faſtidiens: poſtea ex abhominatione,& faſtidio corrumpitur complexio ſtomaci,& corrumpitur appetitus. Remedium autẽ eſt aut vomitus, aut ſuper tales cibos abhominabiles comedãtur ea, quę anima a ppetit, et deſiderat. ſ.-aut dulcia, aut amara, aut acetoſa ſecundũ appetitum. Et acetoſa quidem dulcorata.i.permixta cum aliquo dulci proprietatem habent remouendi abominationem. De nocumento ciborum pinguium vel vnctuoſorum. Es quidem vnctuoſæ pingues debilitant ſtomaR cum,& proprie os eius:& oppilant meatus:& prohibent cibum a peuetratione: ſed nutriunt plu rimum.Rectificatio nocumenti ipſorum eſt comedere ſu⸗Per ipſas cibaria ſtiptica exiccantia, ſicut citonia,& inci miua, ſicut acetum,& ſyrupus acetoſus: Et ingeniatio ſit in veloci ipſarum deſcenſu: deinde ſequantur ea, quæ abſtergunt, ſicut aqua mellis,& ſyruꝑus acetoſus de ſeminibus/ aut id, quod remouet vnctuoſitatemvel eius nocumentum, ſicut caſeus,& agreſta,& citonia. De nocumento cibi acuii, vel amari, vel horribilis ſaporis. Ibi horribilis ſaporis ſunt velocis putrefactionis cum reliquis, quę dtximus de vnctuoſo. Rectificatio nocumenti eſt adminiſtrare, quod dictũ eſt in capitulo vnctuoſi:ſed debent addi aromata, ſicut cinamomum,& ſemina,& alia aromata: Et quando de aſſa proijcitur aliquid modicum in cibis, deſtruitur horribilitas ſapotis eorum. De nocumento ciborum calidorum. Ibi quid em calidi, qui ſunt, ſicut aleum,& cepę, ( mordicant ſtomacum,& ledunt os ſtomaci,& —₰ factunt cadere vittutes naturales quattuor,& faciunt accidere in ſuperficie ſtomaci,& inteſtinorum vl cera? Succuratur comedẽdo ſuper eos cibaria, quę eis cõ trariantur, ſicut confectiones:& ad mordicationem ſumã tur vnctuoſa,& inſipida,& priuata omnino impreſſione ſaporis ſeu et priuata ſapore, ſicut amilum,& quod ſit ex eis. Et portulaca qdẽ,& olus iamenum,& cucurbi
IS. 6
ta,& cucumeres,& citrulli multum imprimunt in expel lendo nocumentum iſtarum rerum. Et oportet vt non ad miniſtretur acetum pro oppoſitione iſtorum ciborumvel pro rectificatione nocumenti iſtorum ciborum, quontam acetum adiuuat operationem ipſorum ſua mordicatione. De cibo amaro. 1 Marum contrariatur complexioni,& appetitui, & naturę, quoniam ẽ ex rebus magis remotis a ſubſtantia cibi, cum cibi ſubſtantia ſit dulcis ſecundũ ſententiam Galeni:& fortaſſe amarũ facit accidere ſpaſmum. Rectificatio eſt, vt comedantur dulcia,& vnctuoſa leuia:& adminiſtrentur odorifera olfaciendo ipſa,& maſticando. 1 De cibo acetoſo. Cetoſa nocent ſtomaco,& epati cumvehementi aſperitate ipſorum,& abſterſione humiditatũ exiſtentium in facie neruorum,& ex ceriori par te ipſorum,& cum vehementi extinctione,& mordicatione ipſorum acetoſorum contrariavirtutibus ſenſitiuis: quare faciunt accidere ſingultum, et ſpaſmum,& cuzez Rectificatio nocumnenti eſt cum eo, quod congjutinat„ ſi cut mutilago pſilij,& cucurhita,& gummi arabicum, et amilum,& dulcia decocta: aut cum eo, quod molltficat, ſicut iura pinguia:& delectant ſenſum, ſicut ciharia ex carne conuenientia cõplexioni ex ſua ſubſtantia, nõ ex ſua qualitate:& bibere oleum amigdalarum tepidum.& bu tyrum quidem cum lacte proprietatem habet remouendi hoc nocumentum. De aſpero ſtiptico. Spera ſtiptica generant colicam,& exiccationẽ humiditatum naturalium. Rectificatio nocumẽ ti eſt, vt comedatur ferculũ factum ex prunis, aut criſomilis: aut ferculum ex chiſch cum oleo plurimo, vel vnctuoſitate plurima. De inflatiuis. Nfatiua cibaria generant colicam,& ſodam,& prohibent digeſtionem cibi,& generant inflationem, & apertionem ſeu rupturamvenarum,& arteriarũ 8 & tinnitum,& ſibilum. Rectificatio eſt maſticatio turis,& ciminum,& comedere confectionem calamenti,& diaciminum,& parum bibere de aqua ſuper ea. Et quan do poſt eorum aſſumptionem pertranſierint horæ quattuor, aſſummat in potu quantitatem moderatam vini. De nocumento comeſtionis cibi factlis digeſtionis poſt cibum tardæ digeſtionis.. ( 8 Ibus quidem facilis digeſtionis, cum aſſumit᷑ poſt cibum tardæ digeſtionis, tunc digeritur ante cibũ tardæ digeſtionis:& quando talis cibus facilis di geſtionis digeſtus fuerit, indiget, vt expellatur ad inteſti · na,& egrediatur ex ſtomaco, et non inuenitviam ad hoc, cum cibus difficilis digeſtionis ſub eo exiſtens prohibeat, quare remanet ſupra,& putrefit ipſe,& quod ei aſſocia tur de cibo,& generat humores malos: et ad cerebrum aſcendunt vapores mali nocentes corrumpentes. Rectificatio, et remedium conuenientius, et dignius eſt, vt ſoluan tur cum quibuſdam ſolutiuis ſecuris prędictis, ſicut ſunt pruna, et fyracoſt, et ſyrupus de fructibus, et loch fructuum in habentibus complexionem calidam: et ſexiarã, et ellectuariũ regale, et ellectuarium factum cum abſynthio in habentibus complexionem frigidam: in quibus eſt alia cura: et eſt, vt ipſi aſſummant res bonificantes digeſtiuam cum ſubſtantia ſua forti operatione ita, vt non ſir neceſſaria repletio ſupra repletionem: Immo faciat in tentionem poſſibilem cum modico ipſius, et virtute medi cinali ĩ eo exiſtẽte, ſicut coriãdrũ ſiccũ, et caſeus humidus recens, et citonia pontica,& pſilium,& portulaca

—
T. R R C
De nocumento lubricantium ante cibum tardę digeiſtionis.
(- Vando poſt cibos lubricantes, ſicut batheca ſeu melo,& criſomila, et pruna,&¶ mora, ſuccedit ci Abſqh tẽ⸗- bus aliquis, nabens ſubſtantiam abſq; tempore, pore.i. abſ tunc eſt cauſa, quod iſte cibus grauis lubricat ex lubricaichne tione cibi lubricantis,& feſtinat eius deſcenſio ante divorhe geſtionẽ ipſius in ſtomaco: quare deſcendit cibus ad epar ĩ meſaraicas nõ exiſtente adhuc cibo digeſto, neq; tranſmutato tranſmutatione completa: quare facit accidere oppilationes.Rectificatio illius:aut eſt velocitando egreſſionem eius: aut aſſumendo[e caſperantia] ante cibũ ſu
Alia lite· per cibum lubricantem, ſi eſt poſſibile: aut poſt ipſum,
Ie deinde iaceat,& dormtat ſnper latus ſiniſtrum, poſtea ad
miniſtrentur diuretica aperientia oppilatiões, ſicut vinũ, & ſyrupus acetoſus de ſeminibus, aut aqua mellis ſecundum diſpoſitiones, ſecundum quod dictum eſt.
De nocumento cibi compreſſiui. Ocumentum cibi compreſſiui poſt cibum eſt ꝓ xXimũ nocumẽto cibi lubricatiui ſecũdũ vnũ mo dum:& eſt longinquum ab eo ſecundum alium
modum:ſimilatur enim ei ex parte, quod velocitat deſcen ſum illius cibi, qut eſt tenuis,& ſubtilis:& eſt longinquũ ab eo ex parte, quod cibus groſſus tarde deſcendit, quare cibus compreſſiuus nocet nocumento cibi lubricantis,& nocet nocumento putredinis. Rectificatio eius eſt adminiſtrare lententia mollificantia ſuper ipſum, ſicut ferculum factum de prunis,& tamarindis,& ſicut ſy racoſt,& ſicut cibus de almes,& de alniſuch in habentibus comple xionem calidam,& in dominio caloris, et conſidera quod dictum eſt:& habentibus complexionem frigidam exhi beatur ſicut ellectuariũ regale,& ſeriaram, immo etiam adminiſtrentur penidij,& mel, quontam ſunt meliora,& conuenientiora:deinde curetur poſt egreſſionem eius cum abſterſione,& apertione,& prouocationevicinę cum eis, quæ diximus. De his, que morantur in ſtomaco. b 1 Orantia in ſtomaco,& retinentia cibum in eo eſt, ſicut coriandrum. Nocumentum eius eſt pu trefactio. Rectificatio eſt ſimilis eis, quę dicta ſunt in capitulo pręcedenti. De his, quę adiuuant ad putredinemVando aſſumitur in cibum aliquid, cuius natura q eſt, vt recipiat putredinem: deinde ſuccedit illud, Alled,&e quod adiuuat ipſam putredmem ſicut alleum,& 58 caules, tunc nocumentum eſt velocitas putredinis. Rectiperantut. ficatio eſt aſſumere extinctiua, inciſiua, ſicus ſyrupus ace toſus, aut ſtiptica, ſicut rob citoniorum,& rob pomorũ, & rob agreſtę. De adiuuantibus ad coagulationem,& ingroſ ſationem vel condenſationem.— Viuſmodi ſunt, ſicut caſeus cum lacte, et acetum 1 ſuper ipſum lac,& quę illi ſimilantur,& ſicut ca ſeus fuper oua,& citonia ſuper piſces, ec ſimilia, nocumentum horum eſt nauſeariua ſacietas,& colica. Rectificatio,& cura eſt adminiitrare illud, quod inciFengius. Hdit,& reſoluit, ſicut fengius,& ſyrupus de ſcoria:& in 1eS ine rei vomitus cum aqua aneti, dum permanet in ſto cuius in.- maco: cumq peruenerit ad inteſtina, adminiit᷑retur ſeriaveSznae ram,&c ellectuariũ regale,& quę eis ſimilantur:& ſupdeſcriptio Ponãt᷑ ſuppoſitoria ſoluẽtia naturã moderatę ſortitudinis. nes⸗ De nocumento cibi aſſumpii ſuper cibum. Ibus aſfumptus ſupra cibũ nocet tribus modis: 2. quorũvnus eſt, quod virtus nõ eſt fortis, niſi poſt quietem eius a cibo primo: quare applicatio eius
Applica ad cibum ſecundum,& ad digeltionem eius perducit ad
TII AK T V 8
debilitatem ipſius.Et ſecundus modus eſt, quod cibus digeſtus permiſcetur cum indigeſto,& currit ſic in uenas: quare facit accidere oppilatiões. Tertius vero modus ſeu tertia ratio eſt, quod cibus digeſtus permiſcetur cum indi geſto,& retinetur cum eo, donec ipſe digeratur,& obedin ad penetrandum cum eo, Vel tardat, vt penetret cum eo, & putrefit propter longam moram,& additionem moræ ſupra id, quod requirit natura de ipſo. Rectificatio nõ eſt alia niſi vomitus,& Ventris ſolutio, poſtea abſterſio, & ablurio prędicta in reliquis capitulis, poſtea prolonga
re famem:& ſomnus plurimus poſt illum cibucn:& exer
citium poſt talem ſomnum. De eo, qui comedit cibum conuertibilem ad materiam exiſtentem in ſtomaco. Vi comedunt cibum conuertibilem admateriam q exiſtentem in ſtomaco ſunt ſicut, ſi comedant mel colera in ſtomaco exiſtente: aut comedãt lac exiſtente flegmate in ſtomaco: Et conuenientius quidem eſt, vt iſti vomant ante comeſtionem, vt non multiplice tur materia mala propter conuerſionem cibi ad ipſam, quæ faecit accidere omnẽ ſpeciẽ ęgritudinũ ei appropriatã prædictam. Rectificatio, vt euomatur iſte cibus: aut opponatur ei cum ſuo contrario: ſi enim fuerit materia colerica, bibatur ſyrupus de acreſta,& ſyrupus de pomis,& ſyrupus granatorum,& ſyrupus acetoſus. Et ex cibis co medatur, ticut cucumeres longi arcuati,& cucurbita„& portulaca:& confert ei iuuamento maximo pſilium cum ſyrupo acetoſo: deinde poſt eius digeſtionem ſuccedant ſolutiua, ſicut quæ ſunt facta ex prunis,& alniſuch,& tamarindis: Si vero in ſtomaco materia fuerit flegmatica, runc bibatur vinum purum,& aqua mellis,& ſyrupus acetoſus factus cum reubarbaro,& confectio de cimino: deinde poſt eius digeſtionem ſoluatur cum ellectuario regali,& ſuffuſ de turbit cum zinzibere,& iera pigra ſo lutione parua, neq; pretermittatur, quoniam nocebit vehementer. De exercitio,& iuuamento eius. X ſuperfluitatibus quedã ſunt ſuperfluitates primi cibi,& expelluntur cum egeſtionibus,& Vrina: quedam vero ſunt ſuperfluitates, quæ remanẽt in partibus epatis,& chiſtis fellis„& ſplenis, deinde in venis,& arterijs, deinde in lacertis, deinde in iũcturis:& iſtę quidem ſuperfluit ates quando ſucceſſiue expurgan/ tur,& continue ex pelluntur, tunc remanet corpus abſq; ſuperfluitatibus Et modus quidem expulſionis illarum ſuperfluitatum, quę ſunt propinqua inteſtinis, eſt cum le nitiuis,& diureticis,& exercitio. Sed modus expellendi ſu perfluitates, que ſunt vicina profunditati membrorum, fit cum exercitio,& cum lenitiuis. Et diuretica quidẽ mediocria in huiuſmodi nõ conferunt, niſi præceſſerint ſolutiua fortia ſupra ca, quę currunt curſu conſuetudinis, vel ſupra ea, quæ ſunt conſueta. Exercitium vero ſolum per ſe ſufficit ad duas res ſimul: nam ipſum ſoluit naturam, & prouocat vrinam,& ſudorem. Et exercitium etiam adiuuat, vt quod de cibis eſt propinquum digeſtioni,& adhuc eſt crudum, digeratur complete fortificando caliditatem naturalem. Et exercitium quidem eſt iuuamentũ excellens in conſeruatione ſanitatis. De nocumento propter diminutum exercitiũ. Ocumentum ex introwifſione cibi ſuper cibum, N poſtq́; eſt digeſtũ, ſed non eſt ſuper adminiſtratum exercitium, eſt maius,& nocumentum ex
intromiſſione cibi ſuper cibum non digeſtum: Et illudquoniam cibus quando intromitrtitur ſuper cibum indigeſtum, eſt ſecundum plurimum grauis,& deſcendit,
egteditur, nec ſunt ſuperfluitates cius,& corruptio cius, qux
virtutis ad cibum ſecundum ſuple ante completã digeſtionẽ cibiprimi. 1 1 f p 1. C ſc 4 5 ür 1 cc ci 2 ſt 1 ra 2
ſoluit naturam ſti⸗mulando. feeam 268 egeſtior

um lum
nte etã
onẽ mi.
& S 15
quæ penetrent ad profundum membrorum, quare tempore proximo ſeu breut poſſibile eſt, vt euacuetur cumn quocunqʒ leniẽte naturam id, quod erat retentum in mea tibus corporis. Sed illud, quod oportet, vt per exercitiũ euacuetur, eſt ſuperfluitas protunda, quę penetrauit in Haiun.f. Profundum membrorum. Rectificatio quidem huius, ſi nocumtti fuerit plurimum, quod faciat accidere tenſionem, aut doü fuerit Jorem aut vlcus, aut laborem ſeu laſſitudinem abſq; cau Flurimune ſasaut faciat accidere dolorem in membris, tunc fit cũ ſo cũ multa lutione Ventis forti, aut temperata, ſecundum quod me. lius Videtur. Si vero nocumentum non fuerit plurimum, & ſuperfluitates nõ fuerint, tunc rectificatio fiat cum to lerantia famis,& exercitio forti tranſeunte æqualitatem: poſtea adminiſtrentur diuretica poſt exercitium,& lenitionem, ſicut ſyrupus acetoſus de ſeminibus, aut ſyrupus acetoſus de epythimo, aut ſyrupus acetoſus de ſeminibus, in quo ſit poſitum turbit cum cinamomo quantitate moderata. De motu ſupra cibum. Otus ſupra cibum corrumpit cibum:& nocet tribus modis: quorum vnus eſt, quia agitat cibum commotione tali, quod nõ adhærer cibus Sugftckei ſuperficiei inſtrumẽtorum circuentium ipſum, quare nõ e digeritur. Et ſecundus eſt, quod ex motu ꝑprædicto ſparcvisa gitur calidiras naturalis ad exteriora corporis,& remai. ſs iei net pars eius interior frigida,& priuatur Vritus digeſtiua un eo, quod de calore naturali requtritur. Tertius autem mo dus eſt, quod motus talis facit deſcendere cibum adhuc non digeſtum, quare operatur, quod dictum eſt. Rectificatio eſt ſollicitari in ex pellendo illum cibum omni ſollicitudine, poſtea abluere impreſſionem eius cũ eo, de quo pręceſſit ſermo in capitulis pręcedentibus. De quiete multa. Vies multa nocet incrudando cibum:& prohibet ſuperfluitates ſecundas,& tertias a reſolutione:& retinet materias in tũcturis,& lacertis,&[aggreAua ſite- gat] eas in eis. Rectificatio eius eſt rectificatio nocumẽti ra conge- ſequentis ex priuatione ex ercit ij E nt. De reliquis diſpoſitionibus, quę cibo aſſoctantur. I autem cibo aſſociantur aliquæ diſpoſitiones calefacientes, aut infrigidãtes animales, aut naturales, redire debeat ad id, quod dictum eſt.
Trastatus quintus de aqua,& his, quę bibuntur.
De nocumento potus plurimæ aqug.
Orus plurimę aquæ nocet tribus modis: quorum vnus eſt, quod debilitat caliditatem naturalem in membris vniuer ſaliter,& debilitat membra principalia: quare accidit eis tunc debilitas virtutũ naturalium quatuor: Membris autem inſtrumentalibus accidit debilitas motuum,& tremor. Secundus modus eſt, quod virtus ſeque ratiua in epate debilitat᷑ in ſequeſtrando omnem aquo itatẽ a ſanguine, quare aut effunditur aquoſitas ad pares inter mirach& ſifach,& accidit ydropeſis aquoſa: ut penetrat aquoſitas cum ſanguine ad membra,& accidit ydropeſis carnoſa. Et virtus ſequeſtratiua in renibus
Se⸗ debilitatur, quia accidit ex eo mictus vrinę inuoluntarius
cum difficultate in ea,& debilitantur renes. Tertius vero modus ſeu tertia ratio eſt, quod ipſa aqua multa ſoluit ci bum,& facit ipſum deſcendere ante horam. Rectificatio
N F 5
in habente quidem complexionem ſrigidam ſit hibendo ſuper ipſam aquam dialacha in vino, aut athanaſia, aut mitridatum ita, vt prouocet cum fortitudine: ſed habentes complex ionem calidam ſummant ſuper eam prouocantia Vrinami,& confectionem de ſeminibus,& vinum ſubtile odoriferum: deinde tranſglutiant aquam frigidam poſt illud,& ex pectent fuper eã:& ſint cibi ipſorum ea, quę prouocant,& ſedant ſitim, ſicut cibus de ſpinachijs, & cibus de citonijs. De nocumento aquæ mali odoris, cenoſę, in qua naſcuntur cannulę.
Quę mali odoris, cenoſæ tardant deſcenſionem X ſuam a ſtomaco,& penetrationem cibi. Et ſitis
quidem augetur cum aquis huiuſmodi,& virtus debilitatur.Et quia ipſę non funt puræ ſimplices, immo in huiuſmodi aquis eſt trreitas plurima, quare ex eis generatur humor aut flegmaticus vitreus, aut melancolicus:& propter illud multiplicant ęgritudmmes ſple nis in hominibus, qui plurimum bihunt de ipſis:& accidere faciunt hemoroidas,&& ydropeſim ꝓpter malitiã cõplexiõis epatis iductà ab eis, et mictũvrinę ĩuolũtariũ ꝑꝑ malitiã cõplexiõis renũ. Rectificatio iſtarũ aquarũ eſt, vt ipſę diſtilentur, ſi poſſibile eſt, aut cum lambico, aut cã Not panno poſito ſuper orificium vaſis, in quo buliantur,& venseie poſtea exprimendo panum illum: aut colantur,& purifi- nus ſuper cantur tales aquę cũj panę, aut pomis, aut citonijs,& talis 1e g rs colatura eſt melior. ſivero aquę illę hulitæ fuerint ſecundũ auiit᷑ aqᷓ. diſpoſitionem ſuam.ſ.ſecundum quod ſunt, oportet vt ſu 89 van per eas ſummatur confectio de ariſtologia,& ſummant᷑ kessi ue ſuper eas illa, quæ prouocant vrinam plurimam,& biba in tali pãtur ſuper eas vinum plurimum.Et cepæ proprietatem ha ernsn bent in reſiſtendo aquis prædictis, quando comedunt᷑ cru- aqu, qua de. Et quando homo poſt potum aquarum prędictarum nai ralis per diem biherit vinum purum modicum in ieiunio,& Rea 8 non fuerit, quod prohibeat ex parte com plexionis eius, cõ m
eo exfert vehementer. S— De nocumento aque ſulfurge. aqua ſubti qus 8 lis diſtilla
Stę gdẽ aquę adurunt humores,& eos putrefaciunt: ia. ieciiia quare ſequuntur in principio febres colericę, poſtea lant aquæ in fine febres melancolicę propter aduſtionem ſangui hanendo nis ex eis factam. Et melancolicus quidem humor, qui ex citonta un huiuſmodi aquis generatur, eſt humor melancolicus ma- aquis: aut lus, qui nominatur colera nigra. Et nocumentum iſtarum pui ds. aquarum eſt cauſare Vctericiam,& pruritum,& febres illas tertianas,& concluſam,& ſodam,& obtalmiam,& ca- po tarros calidos,& vrinę difficultatem,& corporis matiem. re ö Rectificatio earum, ſi eſt poſſibile ipſas diſtilare, ſicut di- fit reſiden ctum eſt, erit conuenientior. Et ſi bibantur cum aceto,&“ proijciatur in eis lutum armenum,& lutum ſigillatũ, fran tiũ 2 gitur nocumentum ipſarum. Sed quando bibuntur, ſicut vi, er ſicut ſunt, vel ſecũdum ſuam diſpoſitionem, tunc ſyrupus gra g natorum cum ſyrupo violato frangit plurimum de nocu pira deco mento ipſarum. Et ſyrupus quidem acetoſus Zucharinus 29 E. factus cum aceto,& ſucco citoniorum reſiſtit eis vehemẽ ci Hae. ter. Et lac ſeminis portulacę tritt aſſumptum cum ſyru- ita&c. po violato,& ſyrupo de pomis eſt iuuatiuum. Et potus aqusę roſatę ſuper ipſas aquas prędictas eſt eriam conferens. Amplius ſint cibaria leuia vnctuoſa, in quthus po nitur oleum,& huty rum calefactum. Et quando apparet earum nocumentum,& non fuerit ſebris cum eo, tunc bibatur lac,& butyrum calefactum. Si vero fuerit febris, bibatur aqua ordei cum ſyrupo acetoſo,& aqua granatorum muzorum.— De aqua aluminoſa. Ocumentum iſtarum aquarum eſt ſtipticare,&
conſtringere naturà,& exaſperare pectus, et Vo1 B

de granis vel medul lis ſi cut pi nec, etaml gdalz.,
tNota, q2 fyrupi de
Iopo sũt vake de ſcriptiões, inzcquarum vnaâ ponũ tur res frigidę, ideo talis fyrupus nominatur frigt dus,
T R à G8
cem,& cauſare difficultatem vrinę,& ſtringere uias cibi,& cauſare corporis matiem. Rectificatio nocumenti eſt adminiſtrare pinguia,& transglutire oleum oli uę,& amigdalarũ ſuꝑ eas,& vinũ ſubtile odoriferum. Er ex potibus ẽ ſyrupusviolatus, et ſyrupus prunorũ. Et aꝗᷓ ordei reſiſtit eis valde. Et aqua ꝗdẽ cicerũ cum oleo bono, quodqʒ oleum ſit comeſtibile, eſt iuuatiua. Et magis iuua tiuum omnibus rebus in reſiſtendo aquis prædictis eſt ſor bitio facta ex decoctione furfuris cum zucharo admiſtrata. Et confectiones de granis vel medullis ſunt iuuatiuę non modicum.— De nocumento aquarum vitriolarum, ſeu currentium ſuper mineram vitrioli, vel in aqua fuerit poſitum vitriolum.
Ocumentum iſtarum eſt compoſitum ex nocumento aquæ aluminoſę,& nocumẽto aquę ſ ulfu ree: quare accidit ex ſtipticitate,& exaſperatione
res ſimilis ei, quę accidit ex aqua aluminoſs:& ex putrefactione,& aduſtione materierum vel humorum accidit res ſimilis ei, quæ accidit ex aqua ſulfurea. Et nocumentũ, quod faciunt huiuſmodi aquę vitrioli in pulmone, eſt ma gis vltimum ſeu vehementius. Rectificatio eſt bibere ſy rupum de yſopo denominatum frigidum,& aſſumere ſy rupum roſarum cum ſyrupo de liquiritia,& aquã melonis indi extractam poſt ipſius aſſationem in paſta, aut aquam cucumeris,& citrulli, aut mucillaginem pſilij,& ſemnis citoniorum curn violis conditis: quodcunq; iſtorũ reſiſtit nocumento prædicto. De aqua mineræ lithargirij, vel de aqua ĩ qua poſitum fuerit lithargirium.
Ocumentum iſtius aquæ eſt ſimile nocumento
aquæ ſulfureę: ſed hæc proprietatem habet vlcerã
di inteſtina. Rectificatio eſt ſimilis rectificatiõi no rumenti aquę ſulfureę,& additur adminiſtratio eorum, quę prohibentvlcerationem inteſtinorum, ſicut funt troc. de gũmis,& troc. de ſpodio cũ ſyrupo violato, vt reſiſtat ſtipticitati eius vęhemẽ̃ti. Et pſilium confert ei Valde·
De aqua minerę uiridis æris, vel de aqua, in qua pofitum fuerit viride ęs.
N Ocumentum iſtius aquæ eſt ſimile etiam nocumento aquæ ſulfureæ: verum eſt maioris nocumẽ
ti, quam illud ſecundum vnum modum:& eſt, quod huiuſmodi aqua aperit orificiavenarum, et ledit ea, & facit accidere mictum ſanguinis,& fluxum ſanguinis per ventrem,& ſputum ſanguinis ex pulmone: Rectificatio eſt adminiſtrare troch. de karabe ſuper eam,& adminiſtrare ſumach,& berberts. Et troch. de terra ſigillata remouent nocumentum eius cum ſtipticitate,& virtute tyriacali, quæ eſt in eis. Et ſyrupus de iuiubis ingroſſando ſangumem. Et adminiſtrare loch de papauere confert nocumento pulmonis,& renum. Et conſideret᷑ impreſſio, in quo membro vehementer fuerit,& curetur cum eis, quę ſunt appropriata illi membro. Et epati quidem,& quæ ei continuantur, appropriantur troc. de karabe. Pul moni vero appropriantur troc.de papauere. Inteſtinis au tem appropriantur troc.de terra ſigillata. Renibus troc. allcechengi,& troc. de papauere cum balauſtijs.
De aqua ſalis armoniaci.
1 Ocumentum aquæ ſalis armoniaci eſt, ſicur nocumenti aquæ viridis gris,& difficilius eo. Et proprietas cius eſt nocere cerebro,& oculis Rectificatio eſt, vr adminiſtrentur omnia, quę adminiſtrantur pro rectificatione nocumenti aquęviridis ęris cum ex tinctione vchementi facta cum troc, de camphora, et odo re ipſius,& cum linimentis frigidis ſuper caput ex oleo ro ſarum,& aceto,& aqua roſata,& ſandalis,& ſucco ole
ENAI En8S
rum frigidorum:& facere oculis alcohol cum aqua coriandri,& antimonio nutrito cum agreſta. De aqua æris. Ocumentum iſtius aquę debilius eſt, quam nocumentum aquæ viridis ęris,& quod ei ſimilatur. De aqua naptica. Ocumentum iſtius aquę eſt debilius, quam nocumentum aquę ſulphuris,& quod ei limilatur. De aqua ſalſa. Roprietas iſtius aquæ eſt facere obſcuritatem viſus,& grauitatem auditus,& ſibilum in capite,& pruritum. Rectificatio eſt extinguere cũ robub fri gidis, in quibus non eſt ſtipticitas vehemens:& adminiſtrare vnctuoſa ſecundum quod dictum eſt in capirulis præcędentibus:& colirium oculis facere cum tutia nutrita cum aqua agreſtę:& diſtillare oleũ de keiri in auribus. De aqua amara. Qua amara putrefacit,& facit accidere febres A colericas:& timetur ex ea õdropiſis. Rectificatio eſt adminiſtrare potus dulces, ſicut iulep,& ſyrupum violatũ:& admiſtrare ea, quæ prouocant vrinam, ſicut medullę ſeu ſemina melonis, citrulli, cucumeris, & cucurbitæ. z De aqua acetoſa. Qua acetoſa vlcerat inteſtina,& ſtomacum, er A facit nauſeam,& ſacit accidere ydropiſim. Recti ficario eſt adminiſtrare glutinantia, ſicut pedes cum cimino,& quę frangunt ventoſitatem, ſicut carui, et origanum,& aſſumere ſyrupum de paſtinaca,& ſyrupum de enula:& ex cibis adminiſtrare oua ſorbilia,& medullas oſſium cũ ſale aromatizato cum ſpeciebus. De nocumento aqusę bibitę in ieiunio. Qua bibita in ieiunio dehilttat ſtomachum,& G facit accidere catarros infrigidando cerebrũ pro.. pter duas rationes: quarũ vna eſt propter comur nitatem ſtomaci cum cerebro:et ſecunda ratio eſt propter aſcenſum aquoſorũ purorũ:nocet etiam infrigidando epar,& ſplenem:& pręparat ad ydropiſim. Recti ficatio eſt aſſumere aliquid modicum de vino puro veteri,odorifero ſuper eam: deinde feſtinare ad comedendũ panem ſiccum,& tortellas tritas,& ſuych vel ſauich,& ea, quæ habent proprietatem exiccandi aquoſitatem,& reti nendi ipſam a veloci penetratione ita, vt reſiſtatur infrigi dationi cum vino antiquo,& melle:& penetrationi cum his, quæ ingroſſant,& inſpiſſant. , De nocumento aquę bibitæ ſuper cibum, c repletionem. Ocumentum bibitionis aquæ ſuper cibum,& re pletionem eſt interpoſitio ĩpſius inter cibum,& inter partes ſtomaci appræhendentes,& circundantes ipſum cibum ita, vt ex hac impediatur cibus a digeſtione:Nocet etiam extinguendo vel infrigidando par⸗tes ſtomaci a tundo eius vſq; ad os ipſius:& frangit Virtutem digeſtiuam,& debilitat eam ſua infrigidatione:& facit penetrare cibum indigeſtum propter fluxibilitatem ſubſtantię aquę:& multotiens facit accidere dolorẽ epatis,& ſtomaci. Rectificatio eſt aſſumere compreſſiua ſuꝑipſam cum diureticis velociter, ſicut citonia, quoniam expellet aquoſitatẽ velociter, poſtea ꝓuocabit? Et nõ eſt ali quid in hoc capitulo, ſicut citonium, Verum oportet, vt bi batur poſt digeſtionem aliquid vini, aut mellis, vt frangatur, quod aggregauitvel cauſauit potus aquę plurimę, & citonium ſua infrigidatione: aut ſummatur aliqut de ſemine apij cum penidijs. Qd ſi accidet dolor in epate, aut ſtomaco, curetur cum diacimino. Et ſi ſenticur coruptio
——,“

2 Gb V KN
ruptio cibi ex hoc,& declinet ad fumoſum, tunc ſoluatur cũ ſyrupo de ſructibus:ſivero declinat ad acetoſum, ſoluat᷑ cũ ellectuario Alſeriarã:& non oportet, vt in hoc deficias.
De nocumẽtoa quę potatę ſuper motũ laborioſum,
aut ſuꝑ raritatẽ corporis a cauſis alijs.
Ocumentum eſt rarificare corpus propter cauſas alias ſimiles eis, quas diximus de potu aquę ĩ bal
neo comuni. Rectificatio eſt rectificatio illius.
De nocumento potus aquæ ſuper coitum.
Otus aquęj ſuper coitum facit accidere tremorem cordis,& debilitatem eius proprie,& ea, quę dixi mus in balneo comuni. Rectificatio eſt olfacer mu ſcum,& aſſumere diamuſcum dulce in habente complexionem calidam cum ſyrupo de pomis: ſed in habente cõ plexionem frigidam cũ vino puro,& comedat alzarauni.
Alzarauni eſt cõfe De nocumento focha.
En, eſt Otus focha corrũpit epar,& cerebrum,& cor,& potus ſa- ſtomacum,& ſplenem,& inteſtina,& renes,& ve 5 licam,& debilitat ipſa, deinde generat tremorẽ, pa der ſint er raleſim,& lepram,& baras,& mictum vrinę inuolunta — he. rium,& lapidem veſicę,& renum,& ydropiſim:& eſt heziermis eſt rebus, quæ magis nocent neruis:& contrariatur coitẽporibus tui: quontam infrigidat.& humectat,& ſpargit humidita 8eee it tes, quæ ſunt in facie neruorum:& facit accidere catarros ligit a malos,& ſcrofulas. Rectificatio eſt adminiſtrare nuces, et Kd2sᷣα% amigdalas,&& medullas fructuũ:& adminiſtratio eorum, ocumen quę prouocant vrinam. Et caueatur potatio vim ſuꝑ po — tum focha:aut caueatur potare ipſum focha ſuper vinũ: rẽ quoniam vinum facit penetrare velociter ad profundum aut ante membrorum,& iuncturarum: immo oportet, vt ſuper fo vſam. cha ſummatur lambẽdo mel,& butyrum,& adminiſtra tio ꝓuocatium plurimorũ. Et alzarauni eſt tyriaca ipſius focha omnibus modis.Et melius focha eſt illud, quod fit ex pane,& in eo ponitur multum de cinamomo,& ruta, & origano. De nocumento vini multi. Otus multi vini in habentibus complexionem val de calidam multiplicat coleram in viſceribus,& venis eius:& dominiũ ſanguinis in eo. Et timet᷑ne adueniat ei repletio, quę eſt ſecundum receptacula,& va ſa:vnde accidit appopleſia ſanguinea,& mors ſubitanea. in habentibusvero complexionem frigidam accidũt ęgritudines neruorum oẽs propter duas cauſas: quarũvna eſt humectatio ſuperflua vel mala ex operatione vini:& ſeHx iHlo, cunda eſt cõuerſio vini ad acetoſitatẽ: vnde ex hoc nerui —* pota. ledunt᷑,& abradunt̃. Et accidit ex illo appopleſia frigida, vont ini ſubet, lithargia,& paraleſis,& tremor,& tortura oris, et habẽtibus ſtupor: et eſt magis incolumis, q́; illud, quod fit a cauſis cplcxio- alijs ꝑꝑ leuitatẽ materiæ generat avino.Rectificatio eſt, nemtrigi ꝗx oportet habentes cõplexionem calidã vt aſſiduent fo botomiã, ſeu frequentervtant᷑ flobotomia,& euacuatione cum ſyrupo fructuũ,& vtant᷑ ſyrupo granatorũ plurimo, qm̃ eſt eis tyriaca: Habentibus vero cõplexionẽ frigidãà oportet, vt exhibeant᷑ troc. de abſinthy o,& troc. de mn aqnars Hytharagbin aqua radicũ fortiũ:& a dminiſtret᷑ ẽt exerci veuenenm ctũ. Et qñ ſentit᷑ tenſio grauis, et ſentiunt᷑ iectigatiões, tũc uacua cum pillulis alſtomaticon. De nocumento vini fortis, nigri. Inum forte, nigrum adurit ſanguinem,& corrũpit humores, et cauſat apoſterna ĩvelamie ſeu dia v fragmate,& cerebro, et pthiſim. Rectificatio eſt, ſ ihat᷑ ſyrupus granatorũ cũ ſyrupoviolaro:& admimitret᷑ ſyrupus acetoſus ſimplex,& aqua ordei:& admi niſtrent epychimata vel linimenta frigida prædicta ſuper epar,& cor,& cerebrum:& aſſumant᷑ troc. ſandalini mi
2 nores:& ſuper ipſum comedat citonia,& iuiubas:& de1 or 8 2 engru, clinet cibus ad accetoſum.
V
V
PD VN 8. facit accidere catarros,& ęgritudines neruorum. cum pauco athanaſiæ diſſolutę in eo:& iterũ ſumatur de vehementer repletum:& manibus comprimantur ſponInum ponticum, conſtringit naturam, et turbificationẽ ſeu clarificationem, aut ſyrupum de melle. In ha complexionem calidam parum nocet. apoſtemata in viſceribus,& febres putridas,& frãgere virtutem ipſius,& aſſumere ſpodium cum luto lioribus ad opponendum nocumento eius eſt rob granaadminiſtretur ſyrupus acetoſus ſuꝑ eum: qmmꝗ dulce non addit nocumentũ ſuꝑ nocumentum vini. Amplius oporDe co, qui bibit vinum,& eſt febriens, aut ſebre, aut ſoda, ſi fuerit cum repletione vehementi, præcedat ad flobotomiam per horam potus rob fructuũ pletio, tunc aſſumat troc. camphoræ in ſyrupo roſarum, De potu vini in ſtrictura ahenlitus 4.. colerica biberitvinum, tunc ſuccurrendo nocumento illius oportet, vt bibat ſuper eum ſyrupũ de papaue De potu vini in obtalmia. S I quis patiens obtalmiã biberit vinum in principio io eius feſtinet ad ſolutionem ventris cum decoctio ne mirabolanorum ſubito,& aſſumat coriandrum ſiccũ ex eis, quæ iuuant in huiuſmodi diſpoſitione, qñ aſſumit᷑ cum coriandro,& geneliabin zucharino recenti ſicut eſt-.
De nocumentovini ſubtilis aquoſi.
Inum ſubtile aquoſum in corporibns flegmaticis Rectſticatio eſt adminiſtrare ſuper ipſum ſyrupum de yſopo fortem factum cum papauere,& bibatur mixtura turbit,& zinziberis cum melle lambitiovna, aut duæ in die ſecundo,& vtat᷑ exercitio, ſi non fuerit corpus
diles dorſi,& iuncturę compreſſione laborioſa.
De nocumento vini pontici. V dat,& inſpiſſat ſanguinem. Rectificatio eſt ſuper ipſum aſſumere vinum dulce poſt eius puri bentibus vero complexionẽ calidã ſumat᷑ vinum album muzi ſaporis cum ſyrupo violato. verum in habentibus De nocumento vini in ieiunio. Inum bibitum ſtomaco ieiunio cauſat ethicã,& 1 ſodã dominantẽ. Rectificatio eſt aſſumere ſuper ipſum ſauich ordei ſumendo ipſum in modum ſuffuf,& armeno ſuper ipſum vinum ſeu in fine menſę, aut iuiubas, aut vitonium. Q uod ſi nocet, tunc ex rebus metorum accetoſorũ,& rob agreſtæ. ꝙ ſi nocumentũ vini eſt vehemens, tunc ſumãtur troc. camphorę in potu, neq; confert iuuamento plurimo, imo nocet,& cõuertit in coleram. Et acetoſum morqdicat,& ledit ſua accetoſitate,& tet, vt ſit ſolicitudo in epythimando ab extra cum rebus odoriſeris ſuper epar, cor& cerbrum. patiens ſodam: 82 R Ectificatio nocumentiex potu vini aſſumpti cũ eſt pręparare ad flobotomiam,& extrahere materiam ſanguinis, donec timeatur ſyncopis:& quandoq́; ſolutiui vel lenitiui, ſicut rob de prunis,& rob alniſuch, & rob de moris,& ſyrupus violatus: Et ſi non fuerit reaut ſyrupo prunorũ:& fiat epythima frigidum:& effun datur aqua frigida ſuper caput, non in reliquis membris. facta a calore.
I patiens ſtricturam anhelitus a calore, aut a natura re permixtum cum ſyrupo violato:& loco aquæ detur aqua roſata,& alleuietur cibus.
ipſius obtalmię, oporret, vt ſuccurrendo nocumencum pſilio& zucharo ſuper ipſum, poſtquã biberit:&
flãt epythimata frigida ſuper cerebrũ. Et ſemen caulis eſt De eo, ꝗ bibit vinũ ſuper vnã triũ ſpecierũſ repleciõis.]
Vnã triũ ſpecierũ¶ repletionis] oportet, vt feſtine ſuc curratur, anteq́; accidat apoſtema,& ſebris:& flat B
ii
Lambitio vna eſt, vt aſſumatur tantũ, quã tum digito uno ca pi põt de melle, aut loch.
Klia licera
N remotione nocumenti peruenientis ex potu ſuper lafitudi-,
dis. Alia litera la(ſitudinis,

T R à G
flobotomia vltima ſeu copioſa. Et habens complexionem frigidã oportet, vt aſſumat ſeu bibat loch de caulibus cũ aqua vel ſucco granarorũ, ſed habens complex ionem ca lidã bibat ſyrapũ de papauere cum granatis,& ſyrupo ipſius.Et cibus ſit cibus de ſumach poſt floboromtã: ſed añ flobotomiã cibus ſit factus de alniſuch, aut de prunis. De nocumento vini ſuper ebrietatem.
Ocumentum vini ſuper ebrietatem eſt facere ſo
dam vehementẽ,& nauſeã,& eihicã,& febres
difficiles,& apoſtemata viſcerum. Rectificatio & remediũ eſt procurare, vt flat vomitus cum ſyrupo acetoſo;& aqua calida: deinde exprimanrur granata plurima,& bibatur ex illo ſucco paulatim paulatim, do nec ex puat. Quod ſi accidavomitus, reuertat᷑ ad ipſum
vice alia: cumqʒ ſedatus fuerit vomitus, exhibeatur rob
agreſtæ,& ſyrupus eius. Et ſit cibus alhelam ideſt cibus ex carne houina cum aceto pręparatus,& alcharis ideſt cibus ex carnibus leuibus cum aceto præparatus, ſicut ge latina,& piſces parui pręparati cum aceto in modum ge latinę:& abluatur,& dormiat,& adminiſtretur pſilium cum aceto ſuper caput,& ſtomacum:& tale pſiliũ ſit infrigidatum, niſi tuerit tempus hiemis, quomtam tunc emplaſtetur vel liniatur cum eo tepido caput:& cum eo mocſeratę frigido emplaſtetur ſtomacus.
TPraclatus ſextus de motu& uiete.
De motu plurimo. Otus plurimus calefacit primo calefactione vehementi,& exiccat: deinde in fine infrigidat.Et ex nocumentis primis eſt putrefactio,& facere fluer mate riã malã ad proſundum memnbrorum. Et ex nocumentis ſecundis ſunt ęgritudines neruorum frigidg,& caſus virtutis:& quandoqʒ; facit accidere chafacham, et ſincopin. Rectificatio eſt, q; oporter, vt abluatur in gſtate quidem cum aqua frigida: in hieme vero cum aqua dulci tepida. Et ſuffumigerur cum ſuffumigatiõe facta ex camphora: & ſorbeat ex ſorbitionibus factis cum carne, in quibus non ſit, niſi caro contrita,& parum ciceris,& non ſuperfluat in eo:poſtea inungatur cum oleo:& inungãtur iun cturæ inunctione vghementi:& naribus attrahat oleũ, et diſtilletur in aures:& mulgeatur lac ſuper capur:& dormiat,& queſcat tempore:& ſubtiltetur cibus primo,& nutriatur cũ vitello oui ſorhillis,& cũ allis aurũ:& gradatim aſcendatur ad cibos conſueros„ miſi apud caſum Virtutis:tunc enim exhibeatur aqua carnis fortis cum mo dico vini aromarici. De motu vęhementi. Peratio motus vghementis ſeu fortis eſt proxima operationi motus plurimi in calefactione: ſed eſt minor ea in reſolutione. In rectrficatione nocumenti oportet, vt ſit intentio ad ęquancium complexionem calidam magis declinans, quam ad uiuificandũ cum cibis: quare exhibeantur in potu rob fructuum,& aqua frigida poſt quietem cordis,& pulſus. De quiete plurima. Vies plurima generat humores crudos,& prohibitionem cordarum ab obedienria lacerto rum in motibus,& hebetat ſenſus. Rectificatio nocumenti eſt, ꝙ ſi fuerit illud in longo tempore, euacuer᷑ cum pillulis ſtomaticon, aut pillulis cochijs. Si vero fuerit non longi temporis, tunc ſuccurrat᷑ cum exercicio forti,& fricatione,& compreſſione membrorum in balneo. De motu poſt euacuationes.
TIA T VS
Portet, vt ſorbeat ſuper eum ius carnis cum vino odorifero:& bibat ſuper eum habens cõplexionem calidam ſyrupum de pomis cum letificã
tibus frigidis:& habens complexionem frigidã bibatvinum purum cum letificantibus calidis,& diamuſco. De motu ſuper cibumAm præceſſit ſermo de nocumẽto motus ſuper cibũ:
& eſt, quod agitat cibum,& prohibet digeſtionẽ,&
facit deſcendere cibum ante dige ſtionem:& cauſat
oppilatiões. Rectificatio eſt, vt ingenietur ĩ eius extractio
ne,& ſolutione ex corpore: poſtea ſuccedãt ea, quę aꝑiũt
oppilationes, et abluat impreſſionẽ nocumẽti pręcedentis: deinde alleutetur cibus poſt ipſum.
De vigilia vęHiementi plurima.
Igilia v ęhemẽs plurima eſt ſimilis motuivęhemẽ
V ti plurimo: verũ eius nocumẽtũ magis dominatur
cerebro,& cordi. Rectificario eſt væhementer inungere
caput cũ oleoviolato,& naribus ipſum attrahere,& diſtillare in aurem:& olfacere aquam roſatã,& bibere vinũ multę Pmixtionis ita, vt humectet᷑, cerebrũ:& admiri
ſtretur halneatio leais cum aqua dulci tẽperatæ calidita
tis:& ſorbeat ius ſpinachię vel ſecũdũ aliã literrã ius carniũ,& ferculũ de cucurbita, ferculum de bliti:& aſſumat
ſyrupum de pomis:& ephyhimetur cor cum linimentis,
vel epythimatibus frigidis. De ſomno plurimo.
Omnus plurimus operat᷑ opationẽ getis plurimæ: Ve
rum nocet cerebro magis. Rectificatio eſt ſimilis rectificationi quietis plurimę:uerum oportet, vt maior
ſolictiudo habeatur de cerebro: quare adminiſtrentur ſter
nutatoria:& olfaciat muſeum,& althith ideſt aſfam,
& gargalitzatio fiat cum almuri,& ſinapi,& yera pigra. Et ſi diſpoſitio requirit euacuationem, fiat euacuatio
cum pillulis cochijs, aut cum piflulis de yera. De nocumento coitus plurimi. QOitus coactus abſq deſiderio nocet diminuendo ſubſtantiam ſpiritus witalis,& debilitando cor, et ₰ cauſat chafachã,& obtenebrat ſenſus,& facit ca dere viriutem,& præparat ad omnes egritudines neruorum in homine complexionis frigidæ: ſed in homine com Plexionis calidę pręparat ad ethicam. Rectificatio eſt ſecũdũ duos modos:quare nocumentũ huius capituli eſt ſe cũdũ duos modos.quorũ vnus eſt, ꝙ; facit declinare com plexionẽ ad frigus: cuius ſignum eſt, ꝙ; pulſus ẽ paruus, aut rarus/ aut tardus:& ſentitur frigus in mẽbris,& Iędir homo a frigore:& iuuat᷑,& quieſcit cum calore, fecũdus moqus nocumenti eſt, ꝙ facit declinare complexionẽ ad caliditatẽ,& ethicã, cuius ſignũ eſt frequentia pulſus cum Velocirate,& inuentio caliditatis poſt quietẽ a motu coi tus& inuenitur anguſtia,& inflã matio poſt cibum. Re ctificatio igit᷑ eſt ſecũdũ duos modos:in rectificatione.n. nocumenti facientis declinare complexionem ad frigus, oportet, vt exhibeat᷑ in potu vinũ odoriferũ:& cibet᷑ aq carnis contritæ decoctæ cum facilitate: donec penetret in ea ſapor carnis:& miſceat᷑ cum aqua prędicta vitellum oui conquaſſatũ,& aromatizet᷑ cũ cinamomo,& gariofalis,& ſecacul:& odorẽt muſcũ:& aſſumãt diamuſcũ: & miſceant᷑ eorũ ſorbitiones,& iura cũ vino:& ex hibeã tur fricale; factæ ex ouis cũ cepe,& porris:& multũ viã tur ciceribus, ſeu multũ comedãt de ciceribus,& pibãt in fuſionẽ cicerũ ꝑmixtã cũ uino:& balneent᷑ cũ aqua cali da:& ungãt᷑ cũ oleo camomilltno, et oleo roſato ꝑmixtis: et dormiãt ſuꝑ ſaturitatẽ cibi aromatizati. Et ſi fuerit ſto macus fortis, exhibeatur cepe aſſatũ, et paſtinacia, et ra pa, et amho ſint aſſatę, et comedant᷑ cum ſale, in quo ſit ſemẽ paſtinacęvel carotę, aut ſal ſtineorũ. Si uero ex coi tu prędicto declinauerit cõplexio ad caliditatẽ, tũc oporter, vt
1

S E X tet, vt adminiſtrentur ea, in quibus aggregantur duę intentiones.ſ. extinctio, et generatio eius, ꝙ de ſpermate fuit
reſolutum:& hoc eſt, ſicut cibus de cucurbita,& de bliti: & oua ſorhilia ſumendo vitellum,& albumem eorũ:&
CDibariavi
tribulorum humidorũ:& ſorbitiones factę de chiſch,& rati in paruitate,& magnitudine:& confectiones factę cũ minſtrentur hermodactili ſeu bugidem cum zucharo,& modicum,& infrigidetur cor cum epythimatibus. Imifſſio coitus in conſuetis facit accidere dolorem coitus, ſi fuerit poſſibile:& ſi non adrminiſtretur ſuffuf ſe lidã exhibeat᷑ ſemen lactuce᷑,& ſemẽ portulacę:& exhiDe nocumaento coitus ſuper cibi vacuitatem. ſicut rectificatio illius: verũ cibus ex carne eſt De nocumento coitus ſuper repletionem. N eſt vehementioris, et pluris nocumenti: facit. n. pe tur, an cibus declinat ad lenitatẽ, aut inflationẽ, aut condonec egerat᷑:deinde hibat poſt illud aqua cicerum decoInfuſo ci Eidioris complexionis, exhibeatur athanaſia: deinde ſorrunc aſſumat ſuꝑ eũ diaciminũ ita, vt remoueatur inflatẽ,& aſperitatẽ, ſicut eſt rizæũ,& miliũ. Lubricans vero 1.. c08& turbit. Et ſi ſuerit ex cibis uiſcoſis humidis cõſtringen
Iac dulce:& terentabin:& chiſch confectum cum aqua ciceribus elixatis:& cerebra gallinarũ,& gallorũ:& piſces aſſati, dum ſunt calidi actu, ſi fuerint ęquales tempeZucharo,& amigdalis excorticatis contritis:& ſemen pa paueris contritum, de quo aſſumatur quantitas:& adamigdalis: Im̃ proprietatẽ habent in hoc:& ſorbeant ius carnium cum ſyrupo pomorũ:& odorent camphorã De nocumento dimiſſionis coitus in con 89 ſuetis hominibus. D iuncturarũ,& teſticulorũ,& grauitatẽ ca pitis, et motuũ, et colli dolorẽ. Rectificatio, adminiſtret minis agni caſti,& ſeminis rutę cum zucharo in habenti bus complexionẽ frigidã: ſed in habẽtibus cõplexionẽ ca beantur cibi paucę carnis,& acetoſi:& ligetur plumbum ſuper alchatin. Ocumẽtum coitus ſuper vacuitatẽ cibi eſt, ſicut nocumẽtum coitus plurimi. Rectificatio eius eſt, conueniens.Et vt preſeruatio fiat ab ethica cum troc. eudiuię eſt conuenentius. Ocumentum coitus ſuper repletionem eſt ſimile nocumento motus ſuper replerionem: Verum netrare cibum indigeſtum ad profundum:& quandoq; accidit ex eo colica difficilis. Rectificatio eſt, vt conſidere ſtrictionẽ naturæ:& an reperiatur punctura in partibus membrorum. Quod ſi declinat ad jenitatẽ, tũc dimittat᷑, ctorum permixta cum modico vini potatiõe exuberanti: poſtea aſſumat᷑ confectio de thure.In eo vero, qui eſt fricers abiq beat ius carnium abſq; ouis,& bibat infuſionẽ cicerum des-dio- abſq; decoctione. Et cibus ſi declinauerit ad inflationem, 9 tio:& ſi cibus conſtringit naturam, ſoluat᷑ venter cũ his, quę lubricant, ſi fuerit cibus retentus propter ſui ſiccita eſt, ſicut ſyrupus de fructibus,& caſſia fiſtula cum re mo dica ex eis, quę reſoluunt,& aperiunt, ſicut cinamomũ, venogune ribus, adminiftret ſuper eum iera pigra, aut ellectuarium 8* 2à. e alſeriaram.
e De nocumentao coitus cum flobotomia:
Snn gwos Portet, vt qui adminiſtrauerit coitũ cũ floboto— e 2 o mia, feſtine ſorbeat iura carnium ſecundum deübe ſcriptionẽ, quã diximus capitulo ſuꝑflui coitus,
ſfum aut intinctũ cibum cũ oleo de Kerua: aut effundat᷑ de eo uꝑ ius carnis:& conquaſſet᷑ vitellũ oui calefacti cũvino: puluerzet᷑ ſuꝑ eo aliqd modicũ de muſco ad quãtitatẽ grani ordei,& bibat:& decoquat᷑ ferculum de pomis cũ carne cõtrita decocta ita, vt deſtruat᷑ ſapor carnis: poſtea exprimai cępe,et fundat᷑ aqua, vel ſuccus eius in eo, deTV 8.„ inde fundat᷑ deſup pars vna vini in partibus decẽ aquæ, in qua eſt, poſtea ſummat᷑ farina cicerum,& fabarũ,& proijciatur deſuper ita, vt fiat ſicut ſorbitio ſubtilis, poſtea huliat ebulitione, deinde fundat᷑ in eovitellũ oui, poſtea ſorbeat᷑ nõ ſubito, ſed paulatim paulatim aliqd poſt aliqd:deinde balneet̃ cũ aqua calida:& inungatur cerebrũ vehemẽter cũ oleo mirtino, et roſato, et dormiat: Et vngantur pedes eius cum adipe caprarũ diſſoluto colla to, aut oleo roſato conquaſſato cum adipe anatis. De coitu facto cum ſolutione ventris. Ocumentum coitus cũ ſolutione ventris eſtvehe mentius praædicto. Rectificatio eſt, vt primo ꝗdẽ bibant rob pomorũ cũ letificantibus, aut diamu ſcũ, poſtea maſticet᷑ olibanũ ꝑ horã, ſi ũ accidit ſincopis, deinde ſorbeant aliqquid modicũ de Zirbagi, ideſt de cibario facto ex brodio carnis,& acceto,& ſpeciebus: poſtea ſorheant ius prædictum, deinde aſſumant ſuꝑ eũ fruſta ci tonij,& ſugatur ſuccus eius proijciendo fecẽ eius, ſeu par tem groſſam eius, quæ maſticuta fuit: deinde dormiat. ¶uod ſi inuenitur inflatio, bibat modicum devino aromatico: ði vero accidat ſincopis, neceſſarium eſt ſorbere aquam carnis cum uino:et inungantur iuncturæ oẽs cum oleo:& exhibeãtur tortellę infuſæ in uino aromatico,& aſpergatur aqua frigida, et a qua roſata ſuper faciem eius. De rectificatione nocumenti coitus cum dehilitate renum: Ectificatio nocumenti ex coitu facto cũ debilitaI te renum eſt, ut adminiſtrẽtur medullę, ſicut nuces, b et amigdale,& auelanę, et pineæ, et grana alzelẽ ideſt dolcigini, et grana alchalcal, et grana uiridia cum da ctilis. Qd ſi debilitas fuerit ex malitia cõplexionis calidę, tunc adminiſtrentur amigdalæ, et papauer,& Zucharum ſecundum quod diximus ante. De rectificatione nocumenti coitus cum lapide. Ectificatio nocumenti coitus cum lapide eſt, Vvt
e adminiſtretur cõſectio alzarauni, et mitridatumc De nocumento coitus cum ſoda.
Ectificatio nocumenti coitus cum ſoda eſt epithir mare caput cũ mucillagine pfitij:& inungere Pm
ecunm oöleo mirthino,& eſ melius:& ſtringere vel ligare brachia,& pedes in hora coitus,& bibere mucillaginem ſeminis lini.— — De nocumento coitus cum obtalmia. Ectificatio nocumenti coitus cum obtalmia eſt ſi r milis rectificartoni nocumenti coitus cum ſoda: er diſtilletur aqua coriandri humidi cum albumine oui in oculo:& applicentur ventoſæ cum igne inter duas ſpatulas:& dormiat reſupine. De rectificatione nocumenti coitus in patiente dolorem iuncturarum
Ectificatio nocumenti ex coitu in patiente dolorem iuncturarum eſt, quod oportet, vt iſti cum fa cilitate,& leuiter faciant illud apud morum eius: & ꝙ ante ipſum inungatur iuncturę dolentes cũ pſilio g horã:et q; ligent iuncturas oppoſitas iuncturis ſecundum ſituationem ſcilicet ſuperioris ad inferiorem,& dextri ad ſiniſtram ligatione forti: deinde alleuietur cibus,& admi niſtretur vomitus:& confortet cerebrũ cũ oleo mirthino permixto cum oleo camomelino:
De refectione, ſeu remedio nocumentt coitus in habentibus ęgritudines frigidas neruorũ. Ectificatio ſeu remediũ nocumẽti ex coitu in ha⸗bentibus ęgritudines frigidas neruorũ eſt, vt adminiſtretur ellectuarium de ſtinchis: et aſſiduent inungere loca doloroſa cum oleo coſtino,& caſtoreo:&
adminiſtrent aquam carnis fortem perxmixcagn cumvino iit
Ante ip̃m ſ„coitum

1u1u6“
prolsgte puro antiquo,& multiplicent ipſum:& prolongent balbalneatio neationẽ,& odorẽt muſcũ,& ambracam continue.
nem. i. ſtẽt longo tẽpore i bal
necDe rectificatione nocumenti coitus in habente complexionem calidam. EctiRicatio nocumenti coitus in hahente cõplexio
R nẽ calidã fit cũ lacte, er tereniabin, ſicut diximus: & cibo facto de papauere,& amigdalis.
De reccificatione nocumenti coitus in cõplexione ſicca. Ectificatio nocumẽti coitus in habẽte cõplexionẽ ſiccã eſt adminiſtrar aquã carnis,& vitella ouorũ
ſorbiliũ· in habẽtevero frigidã cõplexionẽ ẽ admi niſtrare aquam carnium cum ſeminibus fortibus prędictis,& oleo de kerua.
Traclatus ſeptimus de euacuatione. De eo, qui nocetur a flobotomia.
Lle, qui leditur a flobotomia, curatur cum eo, quo curatur ille, cui nocet coitus. De nocumento flobotomiæ ſuꝑp potũ aquę plurimę. N eo, ꝗ flobotomat᷑ poſt potũ aquę plurimę, timet᷑ idropiſis ꝑꝑ expulſionẽ aqug attractę cum ſanguine ad ꝓſundũ mnẽbrorũ: qᷓre opʒ, vt ſit occupatus in ꝓuocãde vrina, ſi fuerit calidę cõplexiõis cũ diuretico facto ex alchechengi: ſivero fuerit frigidę cõplexiõis cũ mitrida to, et prouocatiuo de caparibus:& bibat vinum purum. De eo, qui flobotomatus eſt poſt comeſtionem rei agitantis humores-. N eo, q flobotomat᷑ poſt comeſtionẽ rei agitãtis hũo
res, timet curſus humorũ cõmotorũ curſu cibivel nu
trimẽti in venas ſequẽtiũ ſanguinẽ: ᷓre opʒ, vt hibãt añ, ſi fuerit cõplexio calida, robub fructuũ acetoſorũ: ſive ro fuerit frigidę cõplexiõis, ſoluat᷑ cũ eo, ꝙ declinat ad ca liditatem, ſicuut loch de caſſia fiſtula. ſi Vero accidat illud, opʒa vt ſis ſollicitus ĩ ꝓuocatiõe ſudoris poſt potũ eius, ꝙ Phibet putredin ẽ. et motũ humorũ: in habẽte cõplexionẽ caltdã cũ rob frucʒuũ: in habẽte vero cõplexionẽ frigidã
cũ mithridato. Et ſi fuerit ſudatio nõ cõpleta, occupet᷑ cũ
cibis cõueniẽtibus cõtraxijs humoribus, vt frangatur ma
litia eius, quod ex eis currir in Venis. 3 De eo, ꝗ poſt ſolutionẽ vesris bibit aquã plurimã. N eo, ꝗ poſt ſolutionẽ Vẽteis bibit aquã plurimã, timet᷑ idropiſis, et ęgritudines neruorũ, et excoriatio in teſtinorũ. Rectificatio eſt, vt ꝓuocet᷑ illa ã, ſicut di ximus ĩ capitulo flobotomiæ: poſtea biᷣbat athanaſiã, aut dialachã,& diacucurmã potionẽ vnã, i nõ fuerit cõplexio calida ꝓhibẽs ab ea: ꝙ ſi ſuerit, tũc dent᷑ ꝓuocãtiavel diuretica, deide opꝛ, vt aſſumãt pſiliũ torefactũ, aut ſemẽ lini torefactũ: auc gumi arabicum cñ oleo roſato ſufficit. De eo, ꝗ aſſumpſit cibũ in hora ſolutionis ventris. N eo, ꝗ aſſumſpit cibũ ĩ hora ſoluriõis Vêtris, rimet᷑ excoria tio ĩteſtinorũ, et oppilatio. Qd ſivẽter retinet᷑ ꝑꝑ ipᷣm, ſupponant᷑ ſuppoſitoria: lvero egredſt, time tur vehemẽs colirica paſſio:qᷓre opʒ, vt ſis ſollicitus in re tinẽdo naturã: deinde comedãt glutinariua, ſicut vitellũ oui,& pedes,& pſilium,& quæ eis ſimilantur. De eo, ꝗ multiplicat cibũ poſt tetentionẽ ſolutiõisvẽtris. N eo, qui multiplicauit cibũ poſt retentionẽ. ſolutio nis Ventris, ops, vt ſollicitudo ſit, vt fiat vomitus: ꝙ 8 ſi vomitus nõ fuerit poſſibilis, aſſumat diaciminũ, ſi vides ifla tionẽ, et rugitũ: et ellectuariũ de caſſia fiſtula in die ſcco, ſi vides cõſtrictionẽ vẽtris: et exercitet᷑ ĩ die ſcdo exercicio moderato: et bibat poſt exerciciũ tres ciatos vini: et adiuuet᷑ cũ ſomno, qm̃ ẽ radix. Q& ſi accidat egreſ ſi
ſio cibi indigeſti,et excoriatio ĩteſtinorũ, curet excoriatio cũ eis, qug diximus. Prohibitiovero ſolutiõis, et regimen
E11156“]
eius, ꝙ nõ ſoluit, exiſtit ĩ libris. Et hęc ſufficiãt ad intẽtionẽ noſtram. Laus Deo ſemper Amen.
Tractatus de ſyrupo acetoſo compilatus ab Auicenna,& traductus ex arabico in latinum per Andream bellunenſem phiſicum damaſcenum.
Capitulã primũ vtrum in cõpoſitione radi cali ſ· rupi acetoſi ſint addenda ſemina,& ra dices, aut non.
Etiſti a me o Baſſad, vt tibi deſeriberẽ sũmã, ſeu cõpẽdiũ ſyrupo noĩato Iqn A† zibin. i. ſyrupo acetoſo: et manifeſtarẽ ti biveritatẽ ĩ cõtrouerſia quę ẽ ĩter te,& quoſdã medicos de ſyrupo acetoſo ſimplici. Et egovolẽs ſatisfacere huic tuę pe titiõi auxilio dei altiſſimi dico, ꝙ ille errauerit ĩ dictis ſuis, tu àt recte dixiſti: et illud, qa ſyrupus acetoſus ãtiquo tꝑe nõ ẽ, niſi cõpoſitus ex aceto, et melle: et hoc ẽt exꝗrit nomẽ iunaicũ.i.grecũ: nã ĩ ydyomate ipſorũ talis ſyrupus appellat᷑ aluamali, vel achſumali. i.ſy rupus cõpoſitus ex aceto, et melle. Intẽtio p̃terea huius ſy rupi ẽ, ꝙ cõfert ĩcidẽdo, et ſubtiliãdo abſq; calefactiòe, et hoc ẽ ex his, quę exꝗrũt, ꝙ talis ſy rupus ſit cõpoſitus ex aceto,et melle ſolũ: ſi. n. volueris ꝑ ip̃m abſterſionẽ abſq;ʒ infrigidatiõe tũc cõtẽtari ſyrupo facto de melle eſſet melius: ſt vero ꝑ ſyrupũ acetoſumvolueris inciſionẽ, tũc me dicinę acutę eſſent ĩ hoc tnagis cõferẽtes, q́;ᷓ ſrupus aceto ſus prędictus:verũ ꝗa E ip̃m ſyrupũ acetoſum intendit᷑, qꝙ ĩ eo cadat abſterſio, et ſubtiliatio, et cũ hoc in eo nõ ſit calefactio, ideo res magis cõuemẽtes in his oꝑatiõibus eſſent Pmix tio aceti, et mellis: Nà ꝑ hãc ꝑficitur inciſio, et ſubtiliatio, et infrigidatio, et fit fractio caliditatis mellis, et ꝓhibitio, ne cõuertat᷑ ad colerã, et nõ ꝓhibet᷑ ipſe ab abſterſiõe, et ablutiõe: Nã ipſe ꝑ ſe incidit, et ſubtiliat, er inci ſio ꝗdẽ᷑, et ſubtiliatio vicina ẽ, et cõiũcta abſterſſõi: Et ꝗa medici ſolertes cõſiderauerũt ea, quæ diximus de ſyrupo acetoſo, et cognouerũt, ꝙ 2ucharũ ñ deficit ĩ abſterſiõe, imo abſtergit abſterſiõe VItia, et cũ hoc ẽ minoris caliditatis, q́; mel, et magis remotũ, vt cõuertat᷑ ĩ colerã, ideo di xerũt eẽ̃vrtile ponere ĩ Söö“ zucharũ loco mellis, p̃cipue ĩ corporibus calidis: Nãà ſyvYrupus acetoſus Zuchari nus nõ deficit ĩ abſterſiõe ab ipſo melle: et ipſe ẽ maioris infrigidatiõᷣis, q́; mellinus, et magis remotus, Vt cõuertat᷑ in colerã. Amplius ꝗdà medicorũ poſtea voluerũt, ꝙ ꝑ ſy rupũ acetoſum nõ intẽdat᷑, niſi ſubtiliatio tm̃, et aꝑtio op pilationũ epatis, et ſplenis: et ex hoc cõſulũt, ꝙ ĩ ſyrupo prędicto ponant᷑ radices, et ſemina: et hoc ꝗdẽ cõſiltũ non eſt laudabile:nã cõpoſitio ſimpliciũ ẽ facilis poſſihilis, cũ Volueris ex eis ipſam facere:et nõ eſt ſeparatio ipſorũ facilis. Et ſyrupus ꝗqdẽ acetoſus de ſeminibus ẽ calefactiuus: neq; cõueniẽs ẽ habẽtibus cõplexionẽ inflãmatã, et epar calidũ, neq́; in tẽporibus, et regiõibus calidis: ſicut iſtis eſt cõueniẽs ſyrupus acetoſus ſimplex. Et qñ cũ ſyrupo acetoſo ſimplici indiges inciſiõe,et ſubtiliatiõe, poſſibile eſt, ꝙ bulias iſtas radices, et ſemina in aqua, et effundas talẽ decoctionẽ ſuꝑ ſyrupũ acetosũ ſimplicẽ, et cõtẽtari ipſo ſolo, et eo, ꝙ eſt fortius eo. Et qñ peceſſartũ eſt, vt cũ inci ſiõe, et ſubtilatiõe ſit infrigidatio, no ẽ poſſibile, neq; cõ ueniẽs adminiſtrare ſyrupũ acetoſum de ſeminibus: quare melius ẽ, vt fiat ſemꝑ ſyrupus acetoſus ſimplex: qm̃ eius infrigidatio, qñ volueris, ẽ facilis: ſed in ſy rupo acetoſo nõ
implici nõ ẽ ita pofſibilis extractio ſeu ſeparatio nocumẽti caliditatis radicum,et ſeminũ ab eo, qñ caliditas illa nõ ẽ neceſſaria: Et nõ fuerũt radices, et ſemina addita ſyrupo

8
8*
„ n 8 1189
rupo acetoſo, niſi quoſdã de ſecta Alchuzi. Radix igit in eo,& fundamẽtũ eius eſt acetũ, et mel:& hoc eſt inuẽtũ in libris grecorũ antiquorũ: vc ꝙ deſcriptio quælibet ſyrupi acetoſi nõ eſt, niſi illa, quæ fit ex aceto, et melle ſecũdũ diuerſitatẽ eius in qᷓtitate ipſorũ ſecũdũ neceſſitatẽ inciſiõis,& fubtiliatiõis, et inſrigidatiõis. Iã manifeſtum eſt, ꝙ diximus, ꝙ opinto, quę intẽdit vel quæ vult ſemina, et radices calidas ingredi in cõpoſitiõe ſyrupi acetoſi, eſt opinio nõ vera, nõ ſecura: qa ꝑ haãc deftruit᷑ vna duarũ intẽtionũ a ſyrupo acetoſo: neq; ꝑficit᷑ intentio altera ꝑ fe iõe cõpleta:cũ reperiant᷑ res plures magis iuuãtes ĩ aꝑ tiõe oppilationũ, ſi adminiſtrent᷑ ſimpliciter, q́; tuuer ſy. rupus acetoſus, et fortiores ĩ hoc, ꝙ́ᷓ; radices, et ſemina ipſa admivniſtrata in ſyrupo acetoſo, qñ intẽtio nõ ſuerit, niſi fubriliatio, inciſio, et aꝑtio, qm qm fuerit neceſſitas ad has intẽtiones im̃, tũc nõ eſt via adminiſtrãdi ſyrupũ acetoſum cõpoſitũ cũ radicibus ꝑꝑ debilitatẽ ipſius ĩ hoc oꝑe Vel in hac intẽtiõe: imo opʒ, vt exmibeant᷑ in illa hora me icinæ fortes in hac oꝑatione. In ſyrupo aũt acetoſo non eſt int ẽtiovna, imo duę, ſicut diximus: et maior duarũ eſt ſuhtiliatio, et infrigidatio: Et ab eo ꝗdẽ nõ fit ſubtiliatio, et ĩciſio, niſi cũ extinctiõe, et infrigtdatiõe. Et apparet ẽt, ꝙ ſnia, quæ vult, ꝙ in ſyrupo acetoſo ponat᷑ Zucharum loco mellts, eſt ſnia melior, et nobilior, q́; opinio, quę facit cõpoſitionẽ ſyrupi acetoſi cũ ſeminibus, et radicibus: cũ zucharũ in abſterſiõe nõ deficiat a melle plurimũ valde: & ſit Zucharũ minus calidũ, q́; mel: et magis remotũ val de, vt cõuertat᷑ ĩ colerã,&́; mel. Et manifeſtũ eſt, ꝙ cõueniẽtius eſt, ꝙ fiat ſyrupus acetoſus Zucharinus, quia cur rit cõſuetudo hominũ adminiſtrare ipſum eſtatis tꝑe.& in ebrietate, et diſpõnibus, in ꝗbus exiſtimãt hoĩes, ꝙ indi geãt extinctiõe, et infrigidatiõe. Sy rupus ãt acetoſus de ſe minibus ſecũdũ plurimũ priuat᷑ hoc mõ iuuamẽti. ſcextin ctiõe:ĩmo qñq; nocet calefactis, et habẽtibus epar calidi ã ꝑꝑe calido nocumẽto maximo:et in eo cũ hoc eſt᷑ ẽt maai ma horribilitas vel abominatio, p̃cipue cũ fuerĩt radices, & ſemina plurima: are ex hoc ſit deterior ſtomaco,& multo magis excitans nauſeã, etv omitũ, quã ſyrupus ace roſus ſimplex: pcipue ĩ eo, ĩ quo os ſtomaci fuerit Valde ſenſiriuũ:nã in huiuſmodi ſubuertit᷑ aĩa ipſorũ ex od or᷑ ſy rupi acetoſi de ſeminibus multis, ne dũ a potu ipſius. Et ex ſcientia Gal·eximij apparer, ꝙ; ex hoc, ꝙ; ſyrupurs ace toſus nõ eſt cõueniẽs ſtomaco, fuit neceſſariũ, Vt fiat ſyrupus acetoſus cũ ſucco citoniorũ, vbi neceſſaria eſt aonfortatto ſtomaci cũ ſubtiliatiõe, et extinctiõe: aut cõſorta tione abſq; calefactiõe:& dixic deſcriptionẽ huius ſyrupi acetoſi cũ ſucco citoniorũ in libro de regimie ſanitatis. Ia diximus ſufficiẽter in hoc capitulo, ſecũdũ ꝗð petiſti. Capitulum ſecundum de iuuamentis ſytupi acetoſi excellentibus,& de eius nocumentis. Icamus igit nũc, ꝙ iuuamẽta ſyrupi acetoſi maD gna excellẽtia, quę in alijs ſyrupis nõ exiſtimant᷑ reperiri, ſunt inciſio, ſubtiliatio,& aꝑtio abſq; ca lefactione: et hmõi via qdẽ eſt magni iuuamẽti, multę vti litaris Vel ſufficiẽtiæ ĩ arte medicinæ: Nãà pricipalisvia cõ ſeruatiõis ſanitatis eſt ꝓhnibere oppilationẽ, ſi accidit ĩ cor pore, vel ꝓhibere oppilationẽ, ne accidat ĩ corpore ita, vt medici medicinas, et cibaria aꝑitiua appellẽt ſana.i. cõſer uãtia ſanitatẽ: et hoc eſt neceſſariũ ĩ his, ĩ bus cõuenerũt lermones ipſorũ ſuꝑ hoc:ſy ruꝑus at acetoſus oꝑat᷑ hanc Uationẽ in ſanitate abſq; calefactiõe corporũ: qᷓre eſt poſ bile, vt ipſe ꝑꝑ hoc adminiſtret᷑ ſemꝑ. Et ſi adminiſtra rẽt ſami ad hac intẽtionẽ rẽ aliã a ſyrupo acetoſo, quæ res eſſet ex eis, quæ nõ extingũt, et nõ infrigidãt, tũc cale fieret epar ipſorũ, et acciderẽt eis egritudines calidę. De neceſſitate ãt ſyrupi acetoſi, quã hñt febrtentes, indigent aꝑrione oppilationũ, quę ſunt in meatibus ſtrictis ſut epa
818118ö89 10
tis, nõ opʒ aliqd dicere, cũ hoc ſit clarius,& manifeſtius, q́; ꝙ oporteat de eo aliqjd dicere, cũ ab ipſo ſyrupo aceto ſo febriẽtes p̃ᷣdicti nõ dẽ᷑ant receder, neq; aliqd loco eius ſu mẽdũ, nec; ẽ aliqd, ꝙ teneat locũ eius oĩno:nã ip̃e ſy rupus acetoſus aggregat ĩ ſebriẽtibus hęc iuuamẽta, vcs extinKionẽ febris,et ĩfrigidationẽ epatis, et aꝑtionẽ oppilationũ eius, et ĩciſionẽ humorũ groſſorũ.ſi ferint ĩ ꝑtibus mẽ ſaraicarũ, et ĩ iferioribus ſtomaci: Et hoc adẽ ẽ pcipuũ, qᷓ magis ĩdigẽt febrtẽtes. Et ĩ ſyrupo acetoſo èt ẽ ſedatio ſi tis cauſatæ ab iflãmatiõe ſtomaci, et epatis: quę qdẽ ſeda tio nõ ẽ ĩ alijs potiõthus ſeu ſytupis: licet. n. reperiãt potio nes ſeu ſyrupi frigidiores, q́; ſyrupus acetoſus, tñ nõ pene trãt, et ii mouẽtvelociter, ſicut penetrat ſyrupus acetoſus: aut ꝗa cũ potiõibusvel ſyrupis p̃dictis ẽ ſtipticitas, ſicut ĩ ſyrupo facto de citonijs, et pomis acetoſis, et ſimilibus, ĩ qbus ẽ ſtipticit as, et põticitas: aut qa ipſę ſunt ſupflue fri gidę grauaãtes caliditarẽ, ſicut ẽ acetoſitas citri, et aq ip̃a Veri frigoris. Et acetũ qdẽ ip̃m licet bibat᷑ cũ aã̃, iñ nõ 8 uenit ad actũ ſedãdi ſitim calidã, ſicut ꝑuenit ſyrupus ace toſus: et illud qa ĩ eo caditinfrigidatio fubtilis mirabilis,] et ſpeculatio ſubtilis ĩ ꝑmiſtiõe mellis cũ aceto: et eſt, ꝙ epar accelerat attractionẽ rerũ dulciũvltia attractione,& fugit ex eisvltia ſuctie illud, ꝙ ei cõueniẽs ẽ ex natura, et ex comũitate ſubſtãtiæ. Cũ ergo ꝑmiſcet᷑ acetũ cũ mel le, fit illud cà, ꝙ; ex eo atttahat᷑ attractiõe ĩ maiori qᷓtitatę, etvelocius, q́; attraherei de aceto ſolo: imo ex acero ꝑ ſe ñ attrahit᷑ res plurima pꝑ paucã cõueniẽtiã naturalẽ cũ ea. Et ſi attraheret᷑ ẽt de aqᷓ qᷓtitas, qᷓ attrahit ex ſyrupo ace toſo, nõ infrigidaret, ſicut ſyrupus acetoſus, qa mel vr zu charũ ĩ hoc loco eſt cã, ꝙ ꝑducat᷑ acetũ, et aqᷓ ad has ꝓ funditates corporis velociter. Et ſi exhibeat᷑ ſitiẽti ctitas ſimilis d aq; mellis ſimplicis, licet epar attrahat eã fortius eivelocius, tñũ nõ ita ſedat ſitim, ſicut ſedat ſyrupus aceto ſus: nã illud, ꝙ ĩfrigidat, et extinguit, nõ ẽ niſi acetõ, et nõ
mel: et plurima attractio epatis ex aq́ mellis facit ꝑueniũ
iĩ meatibus mel plurimũ: et aꝗᷓ ꝗdẽ ſeparat᷑ a melle: qᷓre ca lefacit, et cãt ſitim, et auget colerã, et ſortaſſe gñat oppila tionẽ, qñ multiplicat: qm plurimũ gñatiõis oppilationũ i epate nõ ẽ ex cibis dulcibus, niſi ꝑꝑ multà ſuctionẽ epa tis ex illis, quę epati adherent ꝑꝑ ſuà multitudinẽ, Vvel ex hmõi dulcibus, quę ſua multitudine coarctãt epar, et ipſã oppilãt, ꝗa ex natura dulcis nõ ẽ oppilare, imo ipm ẽ ab ſterſiuũ, aꝑitiuũ: et nõ opptlat, niſi qa ip̃m ab epate attra ctũ ĩ magna qtitate coarctat, et oppilat meatus epatis. Iã ergo apparet ſubtilis ĩgeniatio ĩ ꝑmiſtiõe mellis cũ aceto, et magnũ iduamẽtũ ex illa. Et ex magnis iuuamẽtis ſyru pi acetoſi ẽ ĩcidere materiã fehriñ:et illud, ꝗa occurrit ei, ꝙ ĩ inferioribus ſtomaci reꝑit᷑, et ĩ Ptibus ei vicinis, et ei, ꝙ&ᷓ Hegmatevicinat᷑: et ꝑ hmõi occutſum ĩ hoc loco fit ſe qſtratio materierũ, qᷓre expellit Prẽ eaꝶm ꝑ ſeceſſum, ptẽ ꝓ Vrinã:et ſi fuerint materię ĩ dſpõne leuigãtiũ ſeu natatiũ, ex pellit eas ꝑ vomitũ: qᷓre ſit illud cã abſciſionis flegmati cę:et cum hoc extinguit caliditatem extraneã gñatam ex putredine, quę caliditas eſt ipſa febris: qᷓre ſyrupus aceto ſus eſt cã abſcindẽs materiã febris, et ex hoc ẽt exting uit cã. Medici nãq; ſolertes, qñq́; cõcedũt, ꝙ exhibitionem alicuius potiõis augeat caliditas febris, vt abſcindat mate ria eius, et exhibẽt ĩ potu febrtẽtibus ꝑꝑ illãà intẽtionẽ me dicinas calidas: ̃liter ergovel ꝗᷓto magis iudicandum eſt oportẽ cũ feſtinatiõe exhibere ſy rupũ acetoſum, pea ꝙ ipſe extinguit febrẽ᷑et cũ hoc ĩcidit matertã eius. Et ſyru pus acetofus ẽt qñ Pmiſcet᷑ enm flegmate groſſo, incidit ipſum, quare fit ille cauſa egreſſionis eius a corpore. Ec quando ſyrupus acetoſus occurrit humori pręparato, Vv DSuertat᷑ in colerã rubeã, Phibet ipſum cõuerti ad eã:et ſi ꝑmiſcet᷑ ſyrupus aceroſus cũ colera citrina, reſoluit es, 1 fůeritpaucę qᷓtitatis, et frãgit ſuꝑfluã cius caliditatẽ,et eius
Veri frĩgorisideſt accualiter frigida alia litera regimen ſubtile miĩ rabile,
multiplica tur. ſ. mel.

T R 8
acuitatẽvel nocumẽtũ:ſivero colera fuerit multa, expellit eã ꝑ vomitũ, vel ꝑ ſeceſſum, aut ꝑ vrinã. Et ex iuuamen tis ẽt ſyrupi acetoſi eſt, ꝙ; ipſe aperit oppilationes epatis cũ infrigidatione eius tẽperata ita, vt Phibeat ipſum, ne inflãmet᷑, aut aceidat in eo apoſterna ca lidũ. Amplius ipſe ſyrupus acetoſus ſubtiliat cũ hoc groſſitiẽ ſꝑlenis,& extepuat eũ, et attenuat feculẽtiã ſanguinis, quę eſt in eo ita, vt effunder faciat plurimũ feculẽtiæ eius ab ipſo ſplene ad inteſtiuaet paucifaciat eſfuſionẽ eius ad os ſtomaci: qᷓre in hoc eſt magni iuuamẽti. Et ex iuuamẽtis ẽt ſyrupi ace toſi eſt, ꝙ; ſit cã paucę gñationis colerę nigrę in corpore, Pꝑea ꝙ expellit materiã eius ad inteſtina de die in diem. Ft ex eis eſt imprimere appetitũ cibi, pea ꝙ ad os ſto/ maciꝓ appertitu excitãdo ꝑuenit de hoc humore melãcoli co, cuiusviciſ ſirudo eſt ĩ aceto, vel cuius locũ tenet acetũ. Ei ex eis eſt, ꝙ ipſe ſyrupus acetoſus eſt fundamẽtũ cõſer uatiõis ſanitatis cõſeruando incolumia hęc duo mẽbra.ſ. epar, et ſplenẽ: Etiã ſyrupus acetoſus aggregat cõſeruatio nẽ amborũ mẽbrorũ ſecũdũ diſpõnẽ fua naturalem: qm̃ plurimũ incolumitatis epatis nõ eſt, niſi aꝑtio cõcauitatis Zenariũi paruarũ ꝑueniẽtiũ a cõcauo epatis ad giboſiratẽ ipſius: et Phibitio, ne accidat in eo inflämatio, aut apoſte ma calidũ: Et plurimũ cqdẽ apoſtematũ ſplenis nõ accidit, niſi ꝑꝑ multã adherẽtiã ferculẽtiæ ſanguinis ĩ eo. Syrupus acetoſus ẽt mũdificat, vel incidit, ꝙ in pulmone de humoribus groſſis oportet ex pelli: qᷓre ꝑ hoc cõſert aſmati groſ ſovel aſmati cauſato a materia groſſa:et cõfert tuſſi factę a materia groſſa, nõ ex hoc, ꝙ ꝓhibeat tuſſim, imo quia excitat tufſim, et abſcindit illos humores: qᷓre fit illud cã expulſionis eius, ꝙ in cãna pulmonis reperit᷑, et mũdifica tiõis eius:Et ꝑꝑ hoc Hy pocrates, et alij antiq; adminſſtra uerũt ſyrupũ acetoſum in ſine ſolati,& rabu ſeu aſmatis groſſi, et ſimiliũ ęgritudinũ pectoris, et pulmonis. Hęc igi rur ſunt, quę ſcio de iuuamẽtis ſyrupi acetoſi ſublimibus. Habet ẽt ſyrupus acetoſus adhue iuuamẽta plurima præ ter ſupradicta, ſicut eſt juuamentum eius in epilepſia, prę cipue ſyrupus acetoſus ſquilliticus,& in ſqnantia, qñ fit targariſina cũ eo,& in deſcenſione flegmatis a cerebro, & exiccatiõe liguæ,& mũdiflcatiõe flegmatis a partibus oris:& iuuat bochor, et alchola, et fetori oris, ꝗqᷓ eſt ex calore ſtomaci:et Phibet gñationẽvermiũ, et aſcaridũ: et ad iuuat advomitũ, et mũdificatiõem ſtomaci:& ſoluit ſcro fulas nõvceratas, qñ cũ eo ꝑmiſcet᷑ farina ordei: neq; ĩflã mat in ſuis iuuamẽtis plurimis.Illud aũt, ꝙ; antiꝗ dixerunt de ſyrupo acetoſo, eſt, ꝙ Diaſcorides dt xit, ꝙ ſyrupus acetoſus factus cũ aꝗᷓ maris ſoluit humores groſſos: & Pꝑꝑ hoc cõfert ſciaticę, et doloribus iuncturarũ, et mor ſui viperarũ,& ei, ꝗ ſumpſit in potu opiũ, et tafaſia, quæ eſt gũma rutę mõtanę:et cũ p̃dticto ſyrupo acetoſo fit gar gariſma ad ſqnãtiã. Dixit Gal.qꝙ; ipſe eſt potio magis cõ ueniẽs oĩbus cõplexionibus, et ętatibus ꝓ cõſeruatiõe ſanitatis ipſarũ, qm̃ ipſe aperit oppilatiões, et vias ſtrictas, et ꝓhibet, ne retineãt᷑ in eis chimi groſſi: et ipſe eſt ex medicinis ſants. Et ſufficiũt tibi Jaudes, et excellentia iuuamẽ ta, quæ Gal. ſermone abſoluto attrbuit ſyrupo acetoſo: et nõ ſic loquit᷑ in oꝑatione aliarũ medicinarũ, quia de eis nõ cõmemorat iuuamẽta, niſi ẽt adiũgat nocumẽta ipſarũ, a bus cauere oportet.Et dixit Gal.qꝙ ſyrupus acetoſus factus cũ aceto ſgllitico nõ nocet neruis: et fa cus cũ ſucco citoniorũ nõ ledit ſtomacũ.Et dixit Ruffus, ꝙ ſyru pus acetoſus cõtrariat᷑ flegmati, et colerę, et ꝓhibet gñaT A T V 8
ribus matricis, et ĩ hora gñ̃atiõis colicę.ſ.ĩ prĩcipio eiusvſqᷓ; quo remoueat᷑. Et nocet patiẽti tenaſmõ, et hemoroidas, et ragadias ĩ ano, et egreſſiõi ipſius ani. Et caueat ab eo patiẽs nauſeã plurim à, et ſubuerſionẽ aiæ:et patiẽs luxũ ſaliug ab ore, niſi qñ ꝑ ip̃m ſyrupũ acetosũ volueritvomitũ. Et caueat ẽt ab eo patiẽs tremorẽ: et ille, ĩ quo inceperint iectigatiões:et ille, ĩ quo timet᷑ paraleſis, qm̃ ipſe ĩ ſumma nocet neruis: et ꝑ hoc ipſe eſt nõ iuuãs ſtomaco, et inteſti nis, et ueſiccæ, et ma trici. Et eſt malus ei, ꝗ patit᷑ diſtillatio nẽ vrinę a frigorev ehemẽti, et ei, ꝗ patit᷑ dolorẽ dorſi,& genuũ ab humore frigido crudo:et patiẽtibus melãcoliã, et cogitatiões malas.Et ĩ sũma nocet patiẽtibus accidẽtia melã colica, et ei, ꝗ patit᷑ cacrũ. Et maior ipſius leſio eſt in ſtomaticis, et ſunt illi, ꝗvomũt cibũ ſuũ cum aceroſitate ſua, quæ eſt ĩ ſtomacis ipſorũ: et ĩ mulieribus, ĩ gbusẽ do lor matricis ãtiquus. Et ſyrupus acetoſus ẽt& ex ets, q¶; ab ſeindũt coitũ, et infrigidat partes renũ, et veſiccę: er multi tudo ipſius ſy rupi acetoſi cauſat ſꝑma ſubtile nõ aptum gñatiõi.Et ĩ eo, ꝗ multũ vtit᷑ eo, et nõ hahet fortẽ calorẽ epatis, et ſomaci, er nõ fuerit corpus bonę habitudinis, multę carnis, Pducit multitudo vſus eius ad corruptionẽ cõplexiõis illius, et ad hydropiſim. Iã ergo diximus ſufti ciẽter de ſyrupo acetoſo, ſecũdũ ꝙ petiſti, et laudes, et iuuamenta, ac nocumenta ipſius manifeſtauimus.
Laus Deo ſemper amen.
Erpoſt tio Syraſi ſuper fen ſecunda
primi canonis.
E N ſecũda primi canonis incipit, cuiun ſunt doctrinę tres, vcz doctrina prima, quę eſt de ęgritudinibus: Doctrina ſecũ da de cauſis: Doctrina tertia de accidemn tibus Doctrina ꝗdem de ęgritudinibua non præponitur ad alias, niſi quoniam cognitio ęgritudiuũ eſt intẽta ꝑ ſe. Cauſarũ vero,& accide miũ nõ intenditur doctrina ſeu ipſarũ cognitio, niſi ꝑꝑ ęgritudines, aut vt de ęgritudinibus poſſic haberi ſciẽtta per id, q manifeſtum eſt. quod ſciẽ tia rei alicuius non perfecte habetur, niſi per ſcientiam cau ſe ipſius: q& ſi cauſa illius non eſt maniſeſta, tunc ex par te ſcientiæ accidentium eius acquiritur ſcientia: Aut vt ſit occupatio in remouendo cauſas ęgritudinum,& aduemnlant cauſę ſanitatis. Et ſi dicatur, quare iſta doctrina no minatur doctrina ægritudinum, cum in ea compręhenda tur cognitio ſanitatis,& diſpoſitionis tertię etiam? Dicemus illud eſſe, quontam plurimium ſermonis eſt de ægritudinibus in hac doctrina: Et non fit hoc, niſi quontam ſanitas eſt res vna, ęgritudinis vero plures ſunt diuiſiones: exitus enim a re naturali ſunt plures abſq; dubio. Capitulum primum doctrinę primę fen ſecundæ libri primi de doctrina cauſę,& ęgritudinis,& accidentis- 8 ſta tria aggregantur in hoc capitulo, quamuis ſit ca pitulum doctrinę ægritudinis; vt cognitio cauſæ,& accidentis faciat accidere cognitionem certam ſuper Veritatem, vel eſſentiam&gritudinis neceſſfariam: nam cognitio Verę cauſę ret alicuius,& verorum accidentium eius cõfert ad cognicionẽ eſſe ntię illius. Dico ergo, ꝙ; cau ſans nocumẽtũ oꝑatiõis aut eſt cauſans illud cũ medio, et iſtud eſt cã, aut ẽ cauſans abſqʒ medio, e iſtud ẽ ggritudo,
Q¶ά ⁷0 2,—6
h, ,bban raee
„ sàn
8 t 8
Noenmen tionẽ amborũ, er cõmouet appetitũi. Cõmemoratio vero& quod ſequitur ad ipſam eſt accidens. Et ad declarana fyrupi nocumẽtorũ, et diſpõnũ, et horarũ, in bus oportet cauer dum compręhenſionem vel ſummam rerum egredientiũ
²ccroſi, a ſyrupo acetoſo, eſt in principio excortatiõts inteſtinorũ, a natura tn iſtis tribus eſt alia via, quæ eſt, quod corpus nedũ ĩ hora cõfirmatiõts ſeu ſtatus eius, et ĩ hora zair. Et ſanum eſt temperatum in humoribus,&. quę ab ipaliena ip̃mVehemẽter, ſeu caue ab ipſovehemẽter in dolo ſis Senerantur, quę ſunt membra, ſpiritus:& in operationibusʒ

Iſtorũ triũ f. bumores & ſpiritus & mẽbra.
Ebenefls alcurſt. 1. Ebeneffs illlus regionis, cöõmentauit Auicẽ na. Facar din raſt fuit alius, 4 cömentauit AuiSenn am,
Illi. ſ. Ebe nefis,& Facardin raſtvt ĩ ea L.ditkini⸗tione cau
FEB M I R
tionibus:& vnumquodq; iſtorum trium cum alteratur a diſpoſitione naturali, accidit ab eo vna rerũ trium exeñ tium a natura, vel vna rerum trium pręternaturalium: & elſt illud ægritudo. Et operationes quidem cum alterantur a curſu naturali, tunc illud eſt accidens- Et prima
uidem eſt dignior, quam hoc:& apparet conſideratio ne illius, cui placet:& hoc capitulum compræhendit p ſcrutatiões in eſſentia, ſeu declaratione, aut quiditate cau K. DIOEMVS, quod cauſam ſecundum medicos&c. & in alia litera, quod cauſa in libris medicorum:& qua litercunq; ſit, per hoc excluditur cauſa, quę non eſt ſecũ dum medicos, aut cauſa aliorum librorum: nam cauſa apud philoſophos dicitur omn e, quod eſt nece ſſarium in eſſe alicuius, ſiue ingrediatur eſſentiam eius, ſicut materia,& forma, aut ſit extra ipſam,& tale eſt efficiens, & finis · Medici vero approptant nomen cauſę illi, quod eſt efficiens:& non cuilibet cauſę efficienti, ſed illi, cuius operatio eft in corpore hominis: neq; cuilibet efficienti in cor pore hominis, quia ęgritudines non denominãtur cau ſæ, licet operentur ipſę,& efficiant ipſę in corpore homi nis accidentia: immo illi appropriatur nomen cauſæ, qd eſt efficiens inuentionis vel eſſe diſpoſitionum,& conſeruat eas, ſiue ſit illud corporeum, aut non corporeum,
ſlue ſubſtantiale, ſicut cibus aut medecina: aut accidens 5 ſicut caliditas,& frigiditas:& propter illud non comprahenditur cauſa ſecundum genera:& quia non eſt ipſa vel ſi ua eſſentia compręhenſa ſub genere, non dicitur, ꝙ cauſa ſit diſpoſitio, aut habitus, aut forma, aut ſubſtaà tia, aut alia ab illis: immo dicitur, quod ipſa eſt illud, quod eſt primo, quoniam ipſa eſt comunis illis omnibus. QVOD ESTprimo ideſt quod eſt antecedens vel pręcedens ſcilicet effectum per ſe, aut tempore Et non per ſe ſolummodo, ſecundum quod dix erunt Ebenefis alcur ſi,& Slamam ideſt Facardin ra ſi. Et illud, quoniam medici diuidunt cauſam in efficientem,& in cauſam cõ ſeruantem · Et conſeruans quidem eſt illa, cuius cauſatio completur cum aduentu, vel pręſentia condictionum requiſitarum,& remotione prohibentis:& eſt cauſa cõ pleta ad firmandum vel conſeruandum vnam diſpoſitio num trium. Et ipſa non præcedit cauſatum nifi per ſe: quoniam ambo ſimal ſunt in tempore. Et efficiens cauſa eſt illa, cuius non completur cauſatio propter remotionem vel abſentiam condictionum requiſitarum,& præſentiã prohibentis, quia ipfa præcedit tempore ad cauſatum: Er propter illud dixerunt medigi, quod efficiens cauſa ſa nitatis eſt inuenta in diſpoſitzone vel in hora ægritudinis & diſpoſitionis medixæ. Et ſimiliter efficiens ægritudinem eſt inuenta in diſpoſitione vel in hora fanitatis,& diſpo ſitionis mediæ · Et cum ita ſit, oportet, vt exponatur ly quod eſt primo, ſecuudum quod diximus,& non ſe cundum quod illi dixerunt: vt in ea cadat cauſa efficiens & conſeruans, niſi ipſi dicat, quod illud, quod pręce dit tempore, præcedit etiam per ſe,& econtra: quoniã ſi ſic eſſet, eſt poſſibile, vt exponant ly quod eſt primo ſecundum quod ipſi dixerunt. ET EX qvo prouenitvel caufatur, vel& cauſatur ab ea ſciiicet cauſa:& in hoc excitatur vel datur intelligi ſubtile iudicium, vel ſubtilis ſententia, quę eſt, quod cauſatum, cuius eſſe vel cuius inuentio non neceſſitatur, vel cauſatur a cauſa, non dicitur cauſari vel habere eſſe ab ipſa. AP2ICVIVS dipoſitionum in corpore humano,& in alia litera alicutus
iſpoſitionum trium in corpore humano ſeilicet ſanitatis, aut ęgritudinis, aut diſpoſitionis tertiæ, ſi ipſa inuenitur: 2 cum hoc excluduntur diſpoſitiones a cauſis, quoniam ab ipſis procedunt operationes ſanæ, aut leſc.& V IT. FIXIOnis eius ideſt permanenti, Vel conſeruationis di
DDO C T 1
ſpoſitionis vnius diſpoſitionum triurn. Et non dixit illud, niſi ve illa diffinitio eſſet comunis ad cauſam eſſendi ſcilicet ad cauſam efficientem,& ad cauſam conſeruan tem. Et iam quidem currit cõſuetudo mecicorum, vt ap proprietur cauſę eſſendi nomen cauſę efficientis cum hoc, quod conſeruans eſt cauſa efficiens etiam non ſecundũ ex
poſitionem prędictam de cauſa efficienti:& ſi non, tunc fit ohiectio vel ſtat obiectio. immo conſidera
tlone, quod illud, quod procedit a conſeruante, quod eſt conſeruatio, eſt operatio: vel& illud propterea quod cauſę conſeruanti appropriatur nomen ptoprium: et cau ſæ efficienti ſcilicet cauſę producenti in eſſe attribuunt nomen comune. Et ſi dicatur, quare in diffinitione vtitur dictione aut: cum ipſa ſit dubitatiua cõtraria declara tioni, vel affirmationi, quæ intenditur in diffinitionibusæ dicemus, quod non eſt hic dubitatio, cum non cadat diſiunctio in prędicatione ita, vt in ea ſit dubitatio: immo eſt diſiunctio vel cadit diſiunctio in cauſa, ſcilicer vt manifeſtetur, quod de cauſis quędam eſt, quæ eſt cauſans eſſe diſpoſitionis,& quędam eſt, quę eſt confirmans vel ſeruans ipſam diſpoſitionem. Et Auicenna non præponit cognitionem cauſæ ad cognitionem ægritudinis, niſi pro prer id, quod diximus, ſcilicet quod ſcientia rei alicuius non aduenit, niſi ex cognitione cauſę illius. Et cognitio illius, quod eſt faciens ſcire, oportet, vt præcedat ad co gnitum, vel ad id, quod cognoſcitur. Et quoniam cauſa amtecedit ad ægritudinem naturaliter, quare poſitio vel ſermo de ipſa cauſa pręcedit ſermonem ęgritudiuis, vt proportionetur ſitui vel ordini naturali. Et ſj dicatur, ꝙ cauſa a qua prouenit inuentio cauſati, vel a qua necesſitatur eſſe cauſatum, eſt cauſa completa:& dum non completa eſt cauſa, non reperitur vel non ſequitur eſſe cauſati neceſſario: quoniam non reperitur ita, vt ab ea neceſſitetur eſſe ipſius cauſati, vel vt ab ea oporteat eẽ ipſius cauſati, niſi cum ipſa cauſa eſt completa: quare ſequitur, quod iſta diffinitio non ſeſt comunis, niſi cauſis completis ſcilicet cauſis coniuncetis,& non cauſis afftecedentibus,] quoniam putredo quamuis neceſſitet febrem, tamen repletio non neceſſitat ipſam, niſi median te putredine: Dicemus non eſſe dubium, quod cauſa, ſi eſt completa, aſſociatur cauſato,& non pręcedit ipſum tempore:& ſi non eſt completa, runc non eſt cauſa, immo eſt pars cauſę: verum medici nominant partem fortiorem cauſæ cauſam. Et propter hoc concedunt anteceſſionẽ cauſæ ad cauſatũ tꝑe. Et dicũt vel diffintũt cãm eẽ illud, ꝙ eſt prĩo, er ab eo eſt inuẽtio vel eẽ diſpõnts aut ꝑmanãtix eius, ſiue ſit ſecũdũ viã neceſſitatis, aut nõ, qm ſi cõplent᷑ codictiões cauſatiõisitũc eſt cauſatũ necellario accidẽs cũ ea, et nõ eſt añceſſio tꝑis ĩter ea, ſicut cauſę añ cedẽti eſt anteceſſio tꝑis ad cauſatũ. Et ꝑ hoc ꝙ Auteẽna ꝗdẽ ꝑmutauit ſermonẽ ipſorũ, vcʒ et ab eo eſt inuẽtio deſpõms ad ſermonẽ ſuũ vcʒ et ab eo ꝓuenit vel neceſſitat᷑ inuẽtio vel eſſe diſpõnis, accidit ꝙ; diffimitio ſua, q́; pomit hic de cã, nõ ſuſcipit oẽs cauſas: et indigemus in reſpõſiõe eo, ꝙ diximus. Et ſi nõ alteraſſet, nõ accidiſſet dubitauio, et nõ fuiſſet neceſſariũ nobis laborare ĩ reſpõſiõe.Et ẽ poſ ſibile, vt dicat᷑, ꝙ ſermo eius. ſ.ab eo ꝓuenit vel neceſſitat᷑ nõ opz, vt itelligat᷑, ꝙ illud, a quo ꝓuenitvel neceſſitat᷑ in uẽtiovel eẽ diſpõnis, ſit cã cõpleta ĩ cauſatiõe ſua, ĩmo ſit magis cõe, qᷓ; ipſa: et ꝑhoc veri ficat᷑, ꝙ dicat᷑, proueni: ab eo vel neceſſitat᷑, ĩtelligat᷑ de re aliꝗᷓ, quę ꝓuenit aut ĩ futu ro, aut in pñti, aut cũ inuẽtiõe cõditiõis, et remotiõe ꝓhibitiõis, et ſimiliũ: et ſecũdũ hoc remouent dubitatiões radicitus· Cõſideratio ſccʒa de diffinitiõe ęgritudints, et ęgri tudo eſt heie.i.accidẽs.Et iã Pterijt ĩ deſcriptiõe ſanttatis,
et ggritudinid ꝗd ſit heie, ꝙ ip̃m eſt ſinonoinũ cũ accidẽète
1Jö ſecun dũ expoſi tionẽ præ dictã. i. ſup eius de cauſa effi⸗cienti. quę p̃cedit effe ctü per ſe ſolummo⸗do, vt dicebat Ebe neflsAlia litera ſuſcipit niſi cauſas cõöpletas
. cauſas cöiunctas & nõ cau ſas antece dentes,

L 1I
Et nõ dicitur hahitus, aut diſpoſitio, qm̃ ly heie eſt magis tomune ambobus, et cõpiehẽdit ambo, et fuit neceſſariũ ponere ipſim in hac diffinitione, vt ſir ranquam genus. Et non dicitur, quod ægritudo eſt heie, niſi quoniam ipſa ingrevitur in prędicamẽto qualitatis. Et ipſa quidem non dicitur qualitas, quod illa ſi nomen magis apropriatum, quam heie, quoniam qualitas non eſt nota apud multitu dinem hominum,& econtrario ſe habet ly heie. NON NATV RAlis. per hoc excluduntur alheiat. I. diſpoſitiones naturales, ſicut ſanitas,& ſigna eius,& cauſa ſana. Et non dicitur quidem heie vel diſpoſitio contraria rei natꝑrali, aut heie ſeu diſpoſitio, quæ habeat priuationem rei naturalis, quoniam non naturalis eſt magis co munis:& ideo conuenientius fuerit dicere non naturalis. IN CORPOre hominis,& per hoc excluduntur heiat ideſt diſpoſitiones non naturales in corpore animalis, quo niam medicus nõ loquitur, niſi de ęgritudinibus, quę ſunt approprietatę corpori hominis,& non de ægritudinibus exiſtentibus in animalibus alijs ab homine:& ſi non, tunc medicus eſt hitar ideſt curator ęgritudinum equorum,& aliorum animalium. EX Q- V A prouenit ideſt ab illa diſpoſitione non naturali. ESSEN/TIAliter ſeu per ſe ideſt inquantum eſt ipſa ægritudo,& non inquantum eſt res alia:& per hoc excluditur ab ipſa accidens, quod cau ſat accidens aliud, aut ęgritudinem, quoniam ipſum accidens non cauſat ea per ſe vel eſſentialiter ideſt inquantũ eſt accidens, immo inquantum ipſum eſt iam conuerſum vel factum ęgritudo cauſat accidens, aut inquantum eſt iam conuerſum vel factum cauſa, tunc cauſat ægritudinem. NOCVmentum in operationibus ideſt nocumentum apprahenſum vel ſenſatum, ſecundum quod præcedit ad cognitionem iſtius conſiderationis,& ſi non, tunc non eſt egritudo. PFROVENtu primo ideſt ſine medio, et ex hoc excluditur cauſa ggritudinis: quoniam ipſa cau ſat per ſe vel eſſentialiter aduentum nocumenti, tamen fa cit hoc mediante ęgritudine, quoniam illud, quod cauſat aliquid per ſe vel eſſentialiter, ſicut cauſa ęgritudinis cauſat per ſe nocumenaum in operatione, non oportet, vt ſit cauſans ipſum cauſalitate primo vel prouentu pri mo: ſicut ignis, quoniam ipſe per eſſentiam ſuam requi rit calefactionem, quamuis quandoq; faciat illud cum medio. Et per hoc remouetur dubitatio, quam hic Facardin raſi adducit: quę dubitatio eſt propterea, quod Auicenna dixit, ex qua prouenit eſſentialiter: eſt ſicut ſi diceret ex qua prouenit prouentu primo: quę eſt ergo Vtilitas in ſermone ipſius, cum dicit poſt prouentu primo. Dicendum, quod illud, ex quo aliqurid prouenit eſſentialiter vel per ſe, quaddoq; prouenit ab eo prouentu primo, et quandoq; non: iam ergo ſcis vtilttatem illius dicti, videlscet prouentu primo. ET EST aut complexio non naturalis, aut compoſitio non naturalis, quo niam ſanitas eſt cum exiſtẽtia complexionis,& heie ideſt diſpoſitionis ſecundum quod oportet:& ęgritudo ei oppoſita eſt cum lapſuvel egreſſione a curſu naturaii: quod ſi fuerit cũ exitu complexionis ab eo, quod oportet, tunc eſt egrirudo maltitiꝶ complexionis:& ſi fuerit cum exitu heie ideſt diſpoſitioni ſeu forme ab eo, quod oportet, tunc eſt ęgritudo compoſitionis, et ſolutlonis continuita tis: quontam malitia heie ideſt diſpoſitionis ſeu formę, et malitia com poſitionis eſt comunior quolibet amborum, & verificatur ſeu prędicatur de eis, quaſi ambo ſint ſpe cies eius. Conſideratio tertia de quiditate accidentis videlicet, ET A CC dens eſt res&c. Sermo de accidente non poſtponitur quidem ad ſermonem de ęgritudine, niſi quoniam ipſum eſt ſequẽs ad ipſam ęgritudinem, quare poſtpoſitio vel ordo ſermonis eius eſt᷑, vt propor
B. I.
tionetur ad ſitum, et ordinem naturalem Neca intelli- Hoc.i. ac
gitur hic per ęgritudinem illud, quod diſtinguitur contra ſubſtantiam vel quod eſt pars oppoſira ſubſtantię: quo niam hoc quandoqʒ eſt ſubſtantia, ſicut ſanies egrediens cum tuſſi accidente in pthiſi:& hoc eſt, quod dicitur. Ve rum aliquis poteſt dicere, quod accidens iu pthiſi non eſt ipſa ſanies, ſed eſt ſputum ſaniei: et propter hoc dicitur de cauſis,& ſignis, quod ex accidentibus pthiſis eſt ſpu tum ſaniei: et ſpuitio eſt accidens, non ſubſtantia. Et in ſuturum dicam ad hoc reſponſionem, ſi deus voluerit. Et quandoqʒ eſt accidens, ſicut rubedo multa vel ſuperflua in maxilla in peripneumonia: et ſecundum hoc quidem tunc accidens apud medicos eſt magis comune ſecundum vnum modum, quam accidens, quod eſt apud philoſophos. Et accideus apud philoſophos eſt magis comune, quam illud, quod eſt apod medicos ſecundum vnum modum: et propter illud non ingreditur hoc ac cidens ſub aliquo decem generum. Et propter illud dixit eſt res, et non dixit eſt heie ideſt forma, aut diſpo ſitio, aut qualitas, aut aliud ab hits. QVAE SEQ VIeur hanc diſpoſttionem. Non dixit quę inhęret, aut concomitatur diſpoſitionem, niſi vt eſſet comune ad illud, quod concomitatur, et ad illud, quod ſeparatur. HANC HEIE ideſt hanc diſpoſitionẽ ideſt diſpoſitionem ęgritudinalem Et propter illud non dicuntur ſigna ſanitatis, et quæ comittantur ipſam, eſſe accidentia, quoniam ipſa non ſequuntur hanc diſpoſitionem ęgritudinalem · Et diffinitio accidentis hic com pletur. Et quod dicitur poſtea videlicet, QVAE EST naturaiis, eſt prędicatum de prædicato ideſt eſt ad maiorem declarationem. Et non eſt talis, niſi quo nia m ipſa ſequitur rem non naturalem, quę eſt ęgritudo. Verum iſtud non naturale quoddam eſt non natura le contrarium naturæ, ideſt quod non reperitur illi ſimile in diſpoſitione ſanitatis: et quoddam eſt non contrarium, cuius ſimile reperitur in ſanitate: et de ambobus eſt ſermo hic. 8IV E SIT ideſt iſtud ſequens non naturale contrarium naturæ, ſicut dolor in colica, cum non reperiatur ſimile in diſpoſitione ſanitatis. IN PERIPNEV monia ſcilieet quod eſt apoſtema calidũ pulmonis, et eſt rubedo genarumvel maxillarum in ea plus, quã in phtiſi, in qua ideſt vlcere pulmonis: et cauſa illius eſt multitudo vaporum calidorum aſcendentium, er receptio corum in maxillis ſeu genis propter raritatem ipſarum poſitarum vel ſituatarum in aſpectu oppoſito pulmoni: Et minoratur quidem illud in vlceribus propter minorationem vaporum in eis. Et propter multitudinem vaporationis peripneumonia facit accidere ſubet, quoniam iſtud membrum eſt plurime humiditatis, cumꝙ calefit, eleuantur ab eovapores plurimt calidi ad cerebrum:& cum ad ipſum peruenerint, ſeparatur ab eis caliditas accidentalis, et acquiritur eis a natura cerebri frigiditas:et propter frigiditatem ipſorum ſtu pefit cerebrum,& aduenit in eo ſubet. Conſideratio quarta de exemplificatione cauſę, et ęgritudinis, et accidentis in generibus ęg ritudinum trium, qus ſunt malitia complexionis, et malitia compoſitionis,& ſolurio con tinuitatis Dixit EkEMPLVM cauſę putredo. Et putredo quidem eſt diſpoſitio a caliditate extranea habente hnumiditatem ſecundum contrarium finis intenti cum remanentia formę ſpecificę ipſius: et per hoc excluditur adu ſtio. ExEMPLVM egritudinis eſt febris. Et febris eſt caliditas extranea nocẽsoꝑatiõibus ꝓcedẽs a corde ad mẽ bra. Et putredo ꝗdẽ eſt cã ipſius, qa calefacit humores. 4 ſunt in corde,& ſpargitur caliditass illa ad reliqua memm
bra. Exemplum accidentis eft ſitis propter additionein caliditatis
cidens, cp hic intenditur,
2—

F E N.
1
caliditatis. Et ſoda propter caliditatem etiamn, et euapo rationem humorum. Et non incepit exemplificare de egritudine complexionalt, niſi quoniam ſubiectum etus ſunt membra homogenea, quę pręcedunt membra inſtrumentalia, quibus accidunt ægritudines compoſinonales,& aliqua ſolutio continuitatis. Et exempllſicauit de ægritudine complexionali materiali, quia ipſa eſt mamfeſtior propter paucitatem egrirudinum complexionalium ſimplicium: quare exemplificatio de eis eſt occulta. Et ſermo de cauſa præcedit, quia ipſa præcedit ad ægrirudinem pręcedentem ad accidens.Et propter hoc obſeruauit hunc ordinem in omnibus exemplis. Et exemplicauit quidem de cauſa coniuncta, quę eſt putredo, qm̃ manifeſta eſt ipſius cauſatio in cauſa corporea, ad quam ſuccedit diſpoſitio plus, quam ab alia. Et exemplificadit de accidente proportionato„ quod cauſat natura ægtitudinis, ſicut ſitis,& ſoda in febre: quoniam natura ecius cauſat ipſum. Econtrario eſt accidens non proportionatum, ſicut ſyncopis,& permixtio rationis, quoniam natura febris non cauſat eam:& propter proporcionalitatem eſſentię apropriata ſunt ambo huic ſermoni. Heęc ergo ſuerunt exempla ægritudinis cõ plexionalis,& cauſę,& ſigni. Et ficas, quod determinaui mus dicere diffinitionem vel deſcriptionem ægrirudinis, er accidẽtiũ p̃dictorũ ĩ hoc cap.ĩmo in alijs libris, vt ſit ſermo cõpletus reꝗſirus nõ neceſſarius ĩ alio loco. Dico er go, quod ſoda eſt leſio in mẽbris capitis, aut in partibus Abuſdam ipſius:& ex ea eſt, quę eſt comunis capiti,& nominatur galea per ſimilitudinemn ad galeam armorũ:
q; occupat medium capitis in lõgitudine, nominatur emigranea. Et non eſt oculus,& ſimilia de membris capitis, aliter optalmia eſſet ſoda, immo membra capitis ſunt cutis, deinde panicullus almocati, deinde eraneũ, deinde panicullus durus, deinde panicullus fubtilis ſecun dina, deinde cerebri ſubſtantia,& quod eſt in eo, deinde paniculli duo ſub eo, deinde rete, deinde os, quod eſt baſis cerebri. Nerui vero ſunt ſicut pululationes rami ficat; ab eo, non quod ſint partes ſubſtantiæ eius propriæ ci. Sitis autem eſt appetitus, Vel indigentia naturg ad frigidum,& humidum:& fit ex parte ſtomaci quandoq;,& ex parte pulmonis fit ſitis alia. Et differen tia inter ca eſt, quod ſedatio primæ fit cum potu aquę frigidæ velocius, quam fiat ſedatio eius cum attractione ae ris frigidi:& ſitis ſecunda eſt econtra. Et dixit Auicen na in libto tertio canonis, quod quandoq; accidit ſitis propter frigiditatem complexionis epatis, quare non attrahit. Et intentio eius eſt, quod epar eſt illud, quod attrahit cibum,& potum ad vnumquodq́; membrum: cumquæ infrigidatum fuerit, remouetur attractio ab eo: qm ipſa fii cũ caliditate. De ægritudine vero compoſitio nali,& de cauſa, et ſignis eius dicemus etiam.· C AV S A E quoq; exemplum eſt repletio in receptaculis, quxę ad oculos deſcendunt, quoniam eſt cauſa ęgritudinis, quæ eſt oppilatio in vuea. EXEM piũ accidentis eſt priuatio viſus.& non apropriauit exemplum cũ ęgrirudine oculi, niſi propter manifeſtationem ipſorũ. REV-. MAtiſmus acurus, qm̃ ipſe eſt cauſa pthiſis, ideſt vlceris pulmonis. Dixit Auicẽ. exemplum ęgritudinis partium homogenecarum,& ggritudinis inſtrumenralis,& on dixit exemplum ſolutionis continuitatis ſimplicis, aus quia ingreditur iu xægritudinibus compoſitionis apud ipſum„aut propter occultationem accidentium eius,& paucitatem ipſorum, quontam ipſa raro eſt abſq; ma-/ litia complexſonis. Et propter illud exemplificat cũ ęgri tudine compoſſtionali de ambobus.ſ.de ſolutione conti. nuitatis,& malitia complexionis:& tale exemplum eſt
b O CT.
vlcus pulmonis compolſitum ex ambobus prędicis,&
nõ ex generibus tribus, ſecũdum quod dixit Facardin ra ſi. Et contradicit ei Almeſihai dicens, quod in malitia compoſitionis econtrario ſe habet apoſtema,
qjm̃ ipſum eſt compoſitum ex tribus.ſ.ex maltria complexionis cũ materia,& corruptione cõpoſitiõis,& ſepa
ratione continuitatis. ET GIBOſitas vnguium, quæ
eſt cõcomitãsvlcus pulmonis: Verum mediante febhrę ethi
ca, quoniam ad vlcus pulmonis ſequit᷑ febris ethica propter propinquitatem cordis. Et febris quidem ethica
eſt diſoluens corpus. Et cum minuitur caro, quę eft in
nodo extremo digitorum propter diſſolutionem, incuruantur vngues propter illud,& propter ſiccitatem etus
etiam. Conſideratio quinta de differentia inter accidens,
& ſignificationem,& ſignum. ET ACcidensvocat accidens&c. Ex iſtis quidem accidentibus quoddam eſt, qꝙ
eſt accidens intelligendo, quod ſit in ſubiecto:& illud
nominatur accidens conſideratione ſuę eſſentię, neq; ſequitur ex hoc, quod ægritudo denominetur etiam accidens„ quamuis fit accidens cum illa intentione prędicta, quia ei appropriarum eſt nomen egritudinis. Et eodem modo,& eadẽ rõne dici poteſt de cauſa, quę ſecũ dum illam intentionem ſuperius dictam eſt accidens. Et ex eo accidente, qd eſt accidens ęgritudinis, quoddam eſt, quod eſt ſubſtantia, ſicut ſanies,& ſanguis exiens per Hluxum ſan. narium,& hoc non eſt accid ens cum illa intentione ſuperius dicta. Et non denominatur accidens, niſi quia eſſentia ſua vel eſſe ſuum accidit ęgritudini: ſicut dicitur in yſagoge, quod album accidens eſt cõe per conſiderationem eſſentiæ ſuæ accidentis ad eſſentiam niuis,& eboris, quamuis ſit ĩ ſe ipſa lub ſtantia. Et iam ſciuilti, quid velimus in hoc,& eſt vt ſit poſſibile, quod ſit accidens pthiſis, aut pleureſis, quod non eſt ſanies, ſed ſputum ſainei,& ipſum ſputum eſt accidens cum hac intentione non ſubſtantia. Et eſt poſſibile, vt derur alia reſponſio vcz quod accidens eft, ꝙ ſequitur ægritudinem,& ſanies eſt ita, quare&c. Et ettam, quod accidens eſt illud, exquo medicus ſumit ſiguificattionem:& illud quidem, ex quo medicus ſumit ſignificationem, eſt ipſa res, quæ egreditur, non ſputum ſeu ipſa exſpuitio:& per rem, quę ęgreditur, ſignificatur proijciendo ipſam in aqua, aut in igne, quod ſit ſanies: qm̃ ex ſanie ſigniſicatur fuper inuentionem Vl ceris pulmonis,& illud quoniam ſi res, quę expuit᷑ vel egreditur per ſputum, reſidet in aqua, aut fęret proiecta ſuper ignem, tunc eſt ſanies ex vlcere pulmonis, et ſi nõ, non. Differentia vero inter ſignificationem,& ſignum apud philoſophos,& logicos eſt, ꝙ ſignum eſt magis co mune, quam ſignificatio: ſed apud ſcolam medicorũ ambo ſunt proxima in intellectione,& inſuat ſanitati,& ęgritudini. Sed accidens non inheret vel non cõuenit, niſi ggritudini: quare eſt accidens magis proprium vel magis particulare, quam ambo. ſ- ſignificatio,& ſignum nam qdlibet accidens ęgritudinis, ſiue ſit ſubſtãtia, ſiue ſit accidens, eſt ſignificatio,& ſignum: Et non quodlibet, ꝙ eſt fignificatio,& ſiguum, eſt accidens ęgritudinis, quoniã nos quandoq; ſignificamus cum cauſa,& non cum accidente. Et iam manifeſtum eſt per hoc„ꝙp diximus, quod cauſa, quare Auicenna diſiungit in eſt eſt eſſentia cuiuſdam accidentis intelligendo, quod ſua eſſentia accidat non cum intentione, vel non intellige ndo, quod eſſentia ſua ſit in ſubiecto, propterea quia eſſentia ſua eſt ſubſtantia, aut quoddam eſt accidens cum intentione vel intelligendo, quod ſua eſſentia inuenia⸗tur vel ſi in ſubiecto, non ſicut dixit Facar din raſi, quod
magnificat, et exſtollit et ẽ, ꝙ Auicẽna nõ dixit illud
I.
12

verba Fa cardin ra „9
L 1
ſecundum modum diſiunctionis:quoniam qquamuis non ſit conueniens huic ſcientię, nedum huic loco. verum propter cõplementũ iſtius expoſitionis. quare dixit conuenerunt ſapientes, quod fubſtantia non eft ſubſtantia, quoniã ipſa in hora ſui eſſe non ſit in ſuhiecto, immo
quod de natura eſſentiæ ſuę eſt, quod iꝑſa quoties inueni tur ad extra, eſt non in ſuhiecto. Et differentia inter duas conſiderationes eſt, ſicut differentia inter ſermonem noſtrum, videlicet magnes nõ eſt magnes, niſi quoniam ipſa nunc attrahit ferrum,& ſermonem magnes non eſt ma gnes, niſi quoniã de natura eſſentię ipſius eſt, ꝙ quotiens inuenit ferrum„ attrahit ipſum. Et cum verificauit illud, dixit, quod accidenti inſunt duæ res, quarum vna eſt eſſentia accidentis in ſuhiccto, et ſecũda eſt eſſentia ſua in ſe ipſa cum diſpoſitione, quod quãdo ipſum inuenitur eſt accidens ſubiecto, quod ſi nomen accidentis ſuſcipit ſecun dum conſiderationem primam, tunc eſſentia eius eſt aocci dens per comparationem ad illud, cui accidit:& ſi ſuſcipit per conſiderationem ſecundam, tunc eius eſſentia eſt accidens per conſiderationẽ ſuæ eſfentię, vel ꝑ conſiderationẽ accidẽ᷑tisꝑſe, Vel ſecũqũ ſua eſſentiam. hęc ergo eſt differentia inter duas conſiderationes. Conſideratio ſexta, in declarando quod vnaqueq;, ex cauſa,& accidente quandoqʒ fit ex vnoquoq; ipſorũ,& ꝙ vnũqdq; ipſorũ permutat ad alia duo. Dixit ergo Auicenna, et quandoq́; fit ęgritudo cauſa ęgritudinis alterius, ſicut colica ẽ cauſa ſyncopis, aut paraleſis, aut epilenſig. Sias ergo primo, ꝙ aduentusvniuſcuiuſq; iſtorum trium ab vnoquoq; ex eis ſunt nouẽ diuiſiones que accidunt ex trihus modis in tribus, quorum vnus eſt ęgritudo accidens a cauſa,& eſt manifeſta,& exemplum eius anteceſſit.& ſecundus eſt ggritudo accidens ab ęgritudine,& iam Auicenna exemplificauit ex aduentu ęgritudinum a colica. Colica autem eſt ęgritudo inteſtinalis doloroſa, cum qua fit difficilis exitus eius, quod egreditur ſecundum naturam. Et non denominatur ſic, niſi propter multitudinem caſus eiusvel aduentus eius in inteſtino nominaro colon:& illud propter frigiditatem eius,& denſitatem ipſius,& paucitatẽ effuſionis colerę ad ipſum,& paucitatem ſenſationis eius, quod mordicat ipſum propter denſitatem eius. Et ſi fue rit cauſa colicę; adueniens in inteſtinis gracilibus, tunc nomen ei apropriatum eſt yleos, ſecundum quod dixit Galenus in libro agaluchen. Et dicitur, quod intentio vleos eſt miſerere mei. Sincopis vero eſt deſtructio pluriũ Virtutis motiuę,& ſenſiitiuę propter debilitatem cordis, & aggregationem ſpiritus totius ad ipſum,& euacuationem eius, et reſolutionem ipſius ita, vt ab eo, ꝙ inuenit᷑ in minera, nihil ſuperfuat, ideſt nihil extra ipſam mineram inueniatur, Paraleſis autem, ſecundum ꝙ; dieunt alig; me dici, eſt molltficatio e membri, ſiue ſit in parte vna, aut comunis ambabus partibus, preter caput, cui ſi eſſet comunis, eſſet apoplexia. Et quidam medici dicunt, quod ipſa paraleſis eſt mollificario vnius lateris corporis abſq; medietate capitis:& quidam alij dicunt, quod ipſa eſt mollificatio Vnius lateris corporis,& medieta tis capitis,& hoc eſtverum, in quo cadi conuenientia me dicorum. Et ydioma arabicum conuenit huic intentioni qm̃ dicitur falaget ideſt paralicicata eſt res aliqua, & dicitur falagein ſeu paraleſis in duo, ideſt eſt diuiſa in duas medietates. Et dicitur falegi alragiel ideſt paralitica tur homo ideſt homo eſt paraliticus. Dixit filius darid medicus, quod eius intentio eſt inceſſio vel diuiſio per me dietatem. Et dicitur etiam domus diuiſa in medietatem fa lage ideſt paraliticata. Apparet ergo, ꝙ hoc nomen falegi ſeu paraliſis importat diuiſionem in duas medietates.
Epilepſiavero eſt egritudo ꝓhibens mẽbra animata
B. 1.
a ſenſu,& motu,& ab erectione ſeu ſtatione prohibitione non completa. Et hic eſt perſcrutatio, de qua neceſſarium eſt ſermonem facere: Qua eſt, ꝙ medici diuerſificant᷑, quę ſit deterior epilepſia, an flegmatica, an melancoli ca:Quidam enim dixerũt, quod melancolica eſt deterior, quoniam flegma non peruenit ad hoc, quod ſua ſpiſſitudine,& groſſicie prohibeat virtutem motiuam,& ſenſt tiuam a penetratione, ſicut prohibet eam melancolia:& pfopter illud multiplicatur in melancolica tremor,& cõ moiio:& non eſt ei alia cauſa, niſi virtus, quę conatur naturaliter expellerevel excutere cauſam. Et dixerunt alij, qcdʒ epilepſia flegmatica eſt deterior, m̃ Hlegma eſt plus, ꝗ re eius vehementia eſt magisvltima,& maior in fortitudi ne leſionis: aduentus Vero tremoris,& commotionis, in melancolica epilepſia eſt ſignificatio in eis, qꝙᷓvirtus mo tiua,& ſenſitiua penetrat, et penetractio qdẽvirtutis moti ug, et ſenſitiuæ ſignificat debilitatem cauſę, et paucitatẽ eius:hoc eſt, ꝙ dicunt. Et in vnoquoq; duorum ſermonum eſt conſideratio ſeu dubietas. In primo quidem, quoniã flegma quamuis ſit minoris ſpiſſitudinis, et groſſiciet, quam melancolia. tamen addit ſuper ipfam cum ſua multitudine, ſecundum quod affirmatum eſt in his, quę preceſſerũt: et ſecũdũ hoc vnũquodq́; corũ coæquatur alteri: quare ſunt ęqualia,& ambę epilepſię ſecundũ hoc funt æquales in malitia. Cuod autem tremor,& cõmotio ſignificent penetrationem ambarum virtutum,& penetractio ambarum ſigniſicet debilitatem cauſę, vt dixit opinio, quod flegmatica epilepſia ſit deterior, eſt poſſi bilevel conueniens, vt dicatur, quod cauſa tremoris prędi cti eſt conatus naturæ ad expellendum nociuum: Nam quotiens nociuum eſt fortius, accidit conatus fortior ad ipſum expellendum:& propter iilud mouentur inſtrumẽ ta anhelitus in apopleſia motu manifeſto. Cum vero dicitur ſecundo, videlicet aut ſuper debilitatẽ cauſę, aut paucitatem eius ſi intelligatur per paucitatem cauſę in eo, in quo multiplicatur tremor,& commotio, paucitas humoris facientis oppilationem, tunc illud non eſt melancolię, quoniam omnis humor, cum prouenit ex eo op pilatio, ſi ſit paucę quatitatis, eſt prohibens penetratio nemvirttutis ſenſitiuæ,& motiuę prohibitione debili:& ſi intelligatur ꝑ ipſam paucitas virtutis melancolię per com paratione m ad virtutem flegmatis in euentu iſtius ęgritu dinis, tunc hoc nopn eſt firmum, vel non tenet: poteſt enim dici, quod in melancolia aduenit diſpoſitio ad cauſandum oppilationem aut propter adminiſtrationem cibi, aut propter conuerſionem quorundam humorũ ad ipſam melancoliam, aut propter rem aliam, cuius ſimile non accidit in alio humore plurimo. Et veritas eſt, quod melancolica epilepſia eſt deterior, quam flegmatica:& illud quoniam flegma eſt magis proportionatum cerebro„ ꝙJ melancolia:& cauſa proportionalis eſt minus timoroſa, quam non proportionalis, ſecundum quad declarabimus. Dixit Ariſto. quod epipleſia non accidit, niſi aua-,%
pore groſſo oppilãteviasvirtutis ſenſitiuæ,& motiuę:& ſignum eius eſt aduentus eius ſubito,& remotio eius ſubito. Et ſignificatio grofſiciei ipſius eſt ꝓhihitio penetrationis, quoniam ſi eſſet ſubtilis, non poſſet facere illud. Dixit Galenus, quare non eſt poſſibile, vt ſit cauſa euen tus ipſius epilepſię,& remotio eius ſubito materis ſubti les, quoniam vapor ſi vltimaretur in grofſicie ſua, quotiens vltimaretur, nõ poſſet cauſare oppilationem in ven triculis cerebri, qd eſt principium motus voluntarij, qui qdem motus non poteſt prohiberi, niſt a forti cauſa. Dixerunt quidam, ꝙ quandoq; eſt epilepſia abſq; materiaideſt abſq; humore, qui eſt ex humoribus quatuor. Et
iſte ſermo indiget diſtinctione, quoniam ſi inrelligatur g ipſum,

ENIIEI1
ipſum, quod epilepſia quandoq; eſt a qualitate venenoſa, quę eleuatur ad cerebrum,& nocet ei,&
cauſat in co„ contractionem„ quem dicemus,
poteſt eſſe verus& ſi intelligatur per ipſum, quod
ipſa accidit a malitia complexionis ſine materia,
tunc ſi ipſa mala complexto eſt diuerſa, eſt concedendum:& ſi fuerit gęqualis, tunc eſt ex illis,
qug non cauſant illam ſcilicet epilepſiam, quoniam
qualitas cauſans epilepſiam cum fuerit remanens
ſeu ſtabilis, oporteblt, vt cauſet epilepſiam ſtabilem abſq; paroſiſmis,& teporibus. Et hoc eſt contrarium ei, quod cadit in diſpoſitione epilepſig.
Et ſi dicatur, quare non accidit, in epilepſia mollaficauo ſicut accdit, cum dominantur materiæ in
vno laterum corporis, aut in quocunq; membroæ
Dicemus, quod illud eſt, quoniam cerebrum in
dlla hora conatur expellere, quod nocet:& tunc aggregatur ſuper ſe,& contrahitur: poſtea expellit, quod nocet ei:& cum aggregatur,& contrahitur, tunc contrahuntur nerut ſequentes ad ipſum, aut originem habentes ab ipſo: quoniam cerebrum eſt principiumipſorum: quare contrahuntur membra,& ſpaſmamtur propter illud. Sed oporter, Vt ſcias, quod ſpaſmi tres ſunt ſpecies: quan0 doqh enim ipſe eſt ex repletione,& quandoq; eſt ex euacuatione,& quandoq; eſt ex qualitate vVenenoſa. Et ſpaſmus quidem in epilepſia eſt a cauſa prima„& tertia- Sed a cauſa ſecunda eſt impoſſibile
propter duas vias Vel rationes: quarum vna eſt,
quod epilepſia fit ſubito,& ſpaſmus ſiccus non
fit ſubito, immo paularim:& ſecunda eſt, quod
nocumentum non peruenit ex exiccatione cerebri in
modo, quod cauſet ſpaſmum, niſi pręcedat illum perditio corporis. Et cum ſiueris hoc, ſcias, quod
Eben almeftha medicus,& alij contradicunt Auicennę dicentes, quod colica non cauſat ſincopim, niſipropter fortitudinem doloris:& dolor quidem
eſt accidens, non ęgritudo: hoc ergo non eſt conueniens exemplum, niſi caſui ęgritudinis, Vel niſi
cum accidit Vel cauſatur ægritudo ab accidente, non
ab egritudine: Et iterum epilepſia„& paraliſis
non cauſantur a colica, niſi propter expulſionem materię, aut ad cerebrum„ unde cauſatur epilepſia, aut ad neruos,& cauſatur paraleſis:& materia quidem colicæ eſt cauſa eius: quare epilepſia:& paraleſis prędictę in colica accidunt a cauInhac cõ ſa ipſias colicę non ab ægritudine. Hæc autem con— tradiſtio eſt corrupta, quoniam intentio ſermonis ſat ſinco- noſtri, Videlicet accidit hoc ab hoc in hac compopim& epi ſitione, non accidit aliquid ab ipſo per ſe niſi a cauſa: in reulquo autem compoſitionis eſt cauſa ProAlüter in pter cauſam eius, aut propter accidens elus: quaoor re intentio lermonis noſtri, videlwcet;gritudo eſt xezafa t cauſa ggritudinis, eſt⸗ quod cauſa ipſius eſt per cn. ſe, aut per accidens ita, vt ſit cauſa illi cauſa ipeo ſius, aut aliud ab hoc: quoniam cauſa in libris medico/ e gi rum eſt illa, qug eſt primo,& prouenit ab ea aliqua di Fccides fit[poſitio e& diſpoſitionibus tribus: colica vero:per comSas gri parationem ad ęgritudines tres ita ſe habet, quare eſt cauſa ipſarum, abſq; quod indigeat; Vt eſſentia eius ſit cà ipſarũ cũ dolore, aut cum materia ipſius- Et tertia eſt, quod ægritudo cauſatur ab accidente:& iam Auicen. exepuficxuit duobus exemplis,& de ipſis loquemur, cum dixit. I AO QVANdoq; fit accidens&c. vſq;
P OO GSC 1. 13
ibi cauſa apoſtematis&c. Apoſtema eſt groſſities,&
tumefactio accidens in membro ex ſuperfluitate materiæ tendente,& replente. Et bothor etiam eſt ex geuere apo matum, quontiam bothor ſunt apoſtemata parua, ſicut
apoſtemata ſunt bothor magni: Hę ergo ſunt᷑ tres diaiſiones in ęgritudine. Et ſimilter accidens aut accidit qui
dem ab ægritudine,& iam pręceſſerunt exempla, ſicut
ſoda,& ſitis ex febre,& priuatio viſus ex oppilatione
vuęe,& rubedo maxillarum,& curuitas vnguium ex
Vlcere pulmonis: aut ab accidente, ſicut ſoda accidens
a ſfebre accidente a plureſi: aut a cauſa, ſicut dolor pungitiuus a pleureſi, quę eſt cauſa febris. Hæ igitur ſunt
tres diuiſiones in accidente. Et ſimiliter cauſa aut accidit a cauſa, ſicur putredo a repletione: aut ab ęgritudine, ſicut putredo humorum a febre diei vel effimera: aut
ab accidente, ſicut accidit a febre in pleureſi dolor capitis vehemens, quę eſt cauſa ſirſem. Hę igitur ſunt tres diuiſiones in cauſa. Et iam complentur diuiſiones nouem, ſicut diximus. Sed conuerſio vniuſcuiuſq; iſtarum trium ad aliam facit diuiſiones tres · Nam cauſa aut efficitur ęgritudo, ſicut apoſtema in plurefl, quod eſt cau ſa febris,& eſt ægritudo in ſe ipſo,& hoc cum eſſentia vel ratione ęgritudinis efficitur cauſa: aut efficitur ac cidens, ſicut vigilia ſequens febrem, quæ eſt cauſa ſodæ,& in eſſentia ſua hoc accidens efficitur cauſa. Ert ſimiliter ęgritudo quidem aut efficitur cauſa, ſicut exem plificauimus: aut efficitur accidens, ſicut febris ſequẽs pleureſim, quoniam ipſa eſt ægritudo,& accidens:& hoc in eſſentia accidens efficitur ægritudo. Et ſimiliter accidens aut fit cauſa,& iam exemplificauimus: aut ęgritudo,& de hoc loquamur cũ ſermone uicennę cum dicit· ET QVANDOAVE ACCldens ipſum efficitur ægritudo, ſicut ſoda accidens a febrę. Sed Eben almeftha medicus contradicit Auicen. quoniam ſi intelligitur per ſoda leſio ſeu dolor, ſicut dicitur in diffinitione ſua, quod ſoda eſt leſio ſeu dolor in membris capitis, tunc illud non fit vnquam ægritudo: Et fi per illud intelligitur diuerſum ab illo, quod eſt alteratio complexionis, tunc illa eſt ęgritudo in ſe ipſa,& non eſt accidens ſeu& non fit accidens: & quo modo efficitur accidens ægritudo, quia ſubiectum ęgritudinis eſt altud a ſubiecto accidentis e Dicendum, quod talis oppoſitio vel contradictio eſt corrunta: quoniam nos non concedimus„ quod ſoda, ſi intelligimus per eam leſionem in membris capitis, ſit ex eis, quę nunquam ſunt ęgritudo. Et ſi concedamus quod illa non fit ęgritudo,
Et ſi concedimus, tamen non concedimus, quod ſubiectum ægritudinis ſit aliud a ſubiecto accidentis abſolute. Et ſi concedimus hoc, tamen querendum„ quare non eſt poſſibile, Vi ſint vapores aſcendentes ad cerebrum cauſa febris canſantes ſodam, vnde corrumpitur complexio cerebri in modo, quod ſi non eleuarentur ad ipſum vapores, tamen cauſaret ſodame& hoc eſt maniſeſtum. E T P L. ERVNCQVE PROVYVENIT ENX BA SIRSEN, ET EEFEFEICITVR CAVSA EIV SGc. Sirſem eſt apoſtema in vno pãniculorũ cerebri, aut in ambobus, aut in cerebro ipſo, aut in oĩbus ſimul: ꝙ dictum eſt contrarium verbis Raſis qui voluit, quod cerebrum non C
Vigilia.ſ. (uperflua

1
turbirſem.
PE 1IBPB
apoſtematur, e ſimiliter os:& nos de hoc loquemur. Et illud quidem non fit niſi propter materias colericas, aut ſanginem ſubiilem:& illud quoniam in panniculo ſiphac ſeu duro non penetrat, niſi materia ſubrilis: Et proöpter illud dixit Ipochra. in ſexto affor. Parientes eru ctuationem acetoſam non patiuntur pleureſim: vel aliter Acidum erectuantes non valde pleuretici fiunt: quoniam raro generantur in eis materię ſubtiles, ex quibus fit pleureſis: quoniam ipſa eſt apoſtema in panniculo intrinſeco coſtarum,& in velamine ſeparante aut in laVnde dici tere dextro, aut in ſiniſtro. Dixit Almeſihay, quod tur firlem. hoc nomen eſt perſicum: nam ſir eſt caput,& ſem eſt apoſtema: Et ſimiliter hirſem, nam hir eſt pectus.& vnde dicl ſem eſt apoſtema. Et ſcias, quod ſirſem ſimilatur birſem tribus modis: quorum vnus eſt ex febre continua cauſa apoſtematis,& comunitate cordis in ſirſem,& Vicinitate eius in birſem:& ſecundus eſt inquietudo vel difficultas anhelitus propter nocumentum neruorum,& lacertorum mouentium pectus: tertius eſt albedo vriue Propter eleuationem rei tingentis verſus apoſtema. Et differentia inter ea eſt duobus modis: quorum vnus eſt, quod ad ſirſem pręcedit permiſtio rationis,& ma lutia anhelitus,& ſitis: in contrariumn eſt birſem: Et ſecundus eſt, quod febris in birſem eſt fortior ea, quę eſt in ſirſem, propter propinquitatẽ apoſtematis ad cor.
Capitulum ſecundum.
corporis humani,& generibus ęgritudinum,& continet conſiderariones. Conſideratio prima de quiditate Vniuſcuiuſq; diſpoſitionum trium. Corporis humani diſpoſitiones ſcilicet illę, de quibus conſiderat medicus, apud Gal. funt tres, Nam apud ipſum diſpo ſitio corporis in complexione,& compoſitione aut eſt talis, vt in omnibus horis proueniant ex ea ompes ope rationes eius ſanę vel incolumes: aut omnes operationes etus ſunt leſæ: aut non ſunt ita. Et prima quidem eſt ſanitas:& ſecunda eſt ęgritudo:& tertia eſt diſpoſitio medla. Et ſi dicatur, quod conueniens ordo eſt prę dictus in capitulo primo ſeu pręcedente: in quo antecedit cauſa ad ægritudinem, quę eſt vna ex diſpoſitionibus:& ordo naturalis eſt, vt antecedat cauſa ad cau ſatum naturaliter: ad quod ſequitur, quod congruum eſt, Vtordo vel ſitus artis ſit, ſicut ordo naturę:& vt ſit capitulum ſecundum de cauſis„& tertium de deſpoſitionibus: quare ergo preponitur ſermo de diſpoſitionibus ad ſermonem de cauſis? Dicendum, quod ipſę diſpoſitiones non præponuntur, niſi quoniam illud, qd intendtrur per ſe, eſt cognitio diſpo ſitionum prædictarum trium: Cognitio vero cauſarum,& accidentium intenditur per accidens: aut quoniam ipſe ſequitur ordinem notum inter medicos: iam enim currit conſuetudo ipſorum, vt dicant diſpoſitiones primo, poſtea cau ſas ſecundo. SANIIT'A S&c. Et ſermo quidem difnitionis ſanitatis non pręcedit ad ſermonem de ęgritudine,& de diſpoſitione tertia, niſi propter nobilitatem ipſius ſanitatis. QVAE EST DISPOSIITIO, ly diſpoſitio ſeu heie eſt ſicut genus: Et agritudo etiam
88 Apitulum ſecundum de diuiſione“
eſt diſpoſitio, quontam eſt in prędicamento qualitatis.
Et non dixit eſt qualitas, quamuis ſit magis proprium, quam heie ſeu diſpoſitio, quod eſt ſinonomum cum accidente, quoniam qualitas non eſt nora apud multitudinem gentium: econtrario eſt hgie ſeu diſpoſitio.
PER QVAM CORpPVsS, quomiam ſanitas eſt cau
1.
ſa operationum incolumium:& propter illud non dicitur, cum qua corpus hominis, quontam ſignificar cauſalitatem eius, quia eſt poſſibile, Vt ſit cum ea cauſarum habens cauſam aliam. CORPVS hominis, quoniam medicus non loquitur de ſanirate alia ab humana IN 8VI COMPLEXIONE,& compoſitione& c. vult, quod diſpoſitiones complexionis,& compoſitionis ſint talirer, quod ab ets proueniat illud: quare non ſequitur ex hoc, vt ille, in quo freperitur nocumemum in aliqua diſpoſitione non ſecundum exigen tiam complexionis, aut compoſitionis, non ſit ſanus: OPERATIONES ſcilicet naturales,& vitales,& ani males. OMNES non poſuit conditionem iſtam omnes, niſi vt non conueniat ei diſpoſitio tertia: nam ſi eſt cõditio in ſanitate, quod ſint omnes operationes ſanę, & in ęgritudine omnes operationes leſæ, tunc diſpoſitio, in qua corpus non eſt ita, non eſt ſanitas, neque ggritudo. OPERATIONES ſanæ incolumes Inten tio per hoc eſt, vt magis intelligatur: ideo dtxit ſanæ incolumes:& propterea ceſſat oppoſitio eorum, qui dicunt, quod diffinitio ſanitatis data ab Auicen. nõ ſit bona, quta tunc idem diffiniret ſe ipſum: ſanitas ergo nõ poteſt diffintri per ſanitatem: Hoc ergo, quod ſupradi tum eſt, fuit intentio Gal. Sed dimiſſę ſunt in diffinitione ſanttatis aliquæ declaratiões, quas oportet hic adde re. De quibus vna eſt circa ex poſitionem de ly heie ſeu diſpoſitio, quę ponitur in diffinirione ſanitaris quoniã ipſa eſt naturalis, quare in diff nitione ſanitatis debet di ci, quę eſt diſpoſitio naruralis, vt excludatur per illud diſpoſitio normaturalis, ſicut ęgritudo,& ſignum, & cauſa ęgra. Neq; valet, ſi dicatur, quod ſermo eius videlicet vtex eo operationes eius omnes proueniant incolumes&c. ſignificat illud, quia tunc ſignificaretur ſa
nitas,& diffimtretur per ea, quę concomitantur:&
ſignificatio vel diffinitio per concomitantia non vſitatur in diffinitionibus in facientibus cognitionem vel
ſcientiam, ſiue ſit diffmitio, ſiue deſcriptio intelligendo, quod non licet vti in eis„quę ſignificant Vel diffiniunt, ꝗd volumus, cum concomitantibus:& ſi non,
tunc ſi dicamus ſenſitiuũ rationale, aut riſibile, erit difnitio completa, aut deſcriptio completa: ſimiliter ſi
diffin iatur homo per ſenſitiuum ſuper animal dicendo 8
homo eſt antmal ſenſitiuum. Sed tamen non eſſe ſic, quo
niam eſt diffinitio, aut deſcriptio diminuta, cum non
habeat genus, cum non ſit conueniens, quod per ipſum
intelligatur ſignificatum conuertibile, quod eſt, quia
eſt res habẽs genus:& ſimiliter eſt iudiciũ omniũ enuntiationum, quęvſitãtur in diffinitionibus: Et propter hoc
dr, quod ſigni ficatio per concomitantia eſt prętermiſ- b ſa, ſeu non vſitata in diffitionibus. Et quoniam ſignificatio diffinitionis,& deſcriptionis ſuper ea, quę de- Vacuæ a2
ſcribuntur,& difriniuntur, quandoq́; eſt per concomi- genere.ſ. tantia, ſicut diffinitiones,& deſcriptiones diminutę va E' X— cuæ a genere. Et huiuſmodi diffinitio,& deſcriptio vſi tatur in doctrinis. Et ſi dicitur, quod ſignificatio cum cõ comitantibus vel diffinitio cum concoinitantibus eſt in ipſis ſcilicet doctrinis prætermiſſa, dicendum, quod manifeſtum eſt, quod hęc ſignificatio ſeu diffinitio eſt præter miſſa in dtffimttionibus ſcilicet completis,& non in doctrints,& non econtra, ſicut aliqui poſteriores exiſtimawerunt. Et hac eſt verificatio intentionis in hoc loco,& eſt ex eis, quę multi ignorant. Et ex additionibus declarantibus diffinitionem ſanitatis eſt, Vt addatur ly per ſe ita, vt dicatur, proueniũt omnes oꝑationes incolumes
per ſe: Vt per illud excludatur ſignum ſanitatis* tiale

ee““
tiale, quod eſt mernbra ſanæ complexionis,& compoſi tionts: nam verificatur de eo ſigno ſubſtantiali ſcilicet de membris ſanis in comphexione,& compoſitione, quod ſiu diſpoſitio naturalis, cum qua corpus hominis ita ſe haber in complexione,& compoſitione, quod ab eo ꝓ uentant operationes Tanæ, ſed non per ſe, ideſt non ſecũ dum quod ſunt ſignum, ſed ſecundum quod requirũt ſa nitatem, vel ſecundum quod proportionantur ſanitati: RIA ſcilicet diſpoſitiont prædictę, aut ſanitati. Ex eisve ro, quibus contradicitur huic eſt, quod iſta diffinitio eſt mala: Nam declaratio ſeu diffinitio alicutus per id, quod cſt ſimile illiin eſſe cognito, aut ignorato, eſt ſicut ſi dicetetur ei, qui neſcit albedinem, aut nigredinem, quod nigredo ſit color contrarius albedini. Sed iſta contradictio nihil eſt: concluderet enim argumentum, ſi non ſci rerur ſanitas primo,& diceretur, ægritudo eſt diſpoſitio contraria ſanitati- Sed quando ſcitur, ſanitas, poſtea di citur lioc, eit diffinitio bona: quare eſt poſſibile, vt ſcia tur, quod nigredo ſit color aggregans viſum: poſtea di vatur, albedo eſt color contrarius nigredini. Et iſto mo do non cognoſcitur aliquid per id. quod eſt&quale ei in eſſe cognito,& ignorato. Sed Ebenalmefitha medicus contradicit per hoc, quod in diffinitione ſanitatis ponitur iſta condictio, quod operationes omnes incolumes ab ca proueniant& c. Er poſuit ęgritudinem contrariam ei: quare ſequitur, quod in ægritudine intelligatur eſſe nocumentum operationum omnium: Et ſecundum hoc fe Dricitans eſfet non gger:& ſimiliter ſubeticus: quoniam operationes iſtorum omnes non eſſent ægre · Conſideratio ſecunda de diuiſione diuiſionis tertiæ.· Dixit ergo ET DISPOs Itio, quę eſt apud ipſum, ideſt apud Gal le. quoniam ipſa non eſt apud Auic NEQVE SANI tas, neq; ægritudo. Auicen. quidem non diuiſit ſanitarem, niſi quoniam eſſe ipſius eſt vnum: quoniam ipſa conſequitur ad equalttatem complexionis,& compoſitionis:& hac eſt res vna:& non ſunt ſic reliquę diſpoſitiones, quomam ipſę, conſequuntur ad exitum ab gqualitate:& talis exitus plures ſunt ſpecies. Et iam diuiſit Auic. diſpoſitionem tertiam in quinque diuiſiones: Corpus enim, quod habet illam diſpoſitionem, aut eſt ſic, quoniam ab ipſo remouetur eſſe ſanitatis in Vlcimo, aut elſe ægritudinis in vltimo: aut quoniam amba reperiuntur in ea:& inuentio ambarum in eo aut eſt in hora vna, aut in duabus horis:& inuentio ambarum in hora vna aut eſt in vno membro, aut in duo bus membris:& inuentio earum in hora vna in eſſentia vna ideſt in genere vno eſt impoſſibilis: quare eft ne Ve. illud ceſſarium, Vt illud ſit in duabus eſſentijs Vel in duoſit. ideñ vt hus generibus: quæ quidem genera aut ſunt longinqua, illa inuen- Iſtę ergo ſunt diuiſiones vniuerſales,&
tio duarüũ aut propinqua 8 8 888““ diſpees quælibet diuiſio poſſibile eſt, vt diuidatur in diviſiones. nü amb
De prima quidem iam Auicenna loquitur de diuiſiovenbes, ne eius:& dicemus exempla eius: quoniam illud a e,n g quo negatur eſſe ſanitatis in vltimo,& eſſe xgrituin genes ms in vltimo, aut habet cauſam,& pręceſſit ægritu vnges i do, aut non:& primum quidem eſt conualeſcens: üheAt. endo quidem accidit illud, poſtquam non fuit, Cc eſt ſenex: aut non ſic,& eſt infans. Diuiſio ſecũ
a eſt illa, in qua inueniuntur in duabus horis:& illad eſt per conſiderationem temporum; ſicut ille, qui eſt ſanus in hieme,& æger in alio tempore: aut conſideratione gtatum, ſicut ille, qui eſt ſanus in gtate iuuentutis,& æger in alia:& in duabus conſiderationibus
aut eſt ſecundum plurimum ſanus; aut ſecundum plaMO. T. 1.
rimum ęger, aut eſt illud ęqualiter in eis. Et tertia,& eſt illa, in qua reperiuntur ambę in duobus membris, aut eſt plus cum membris ſants: aut plus cum membris ęgris: aut æqualiter. Et quarta eſt illa, in qua reperiuntur in membro vno in duobus generibus longinquis:& eſt aut ſanitas in complexione,& compoſitio ne,& eęgritudo in continuitate: aut econtra Aut ſanitas in complexione,& continuitate,& ęgritudo in compoſitione: aut econtra: Aut ſanitas in compoſi tione,& comiinuitate,& vegritudo in complexione: aut econtra. Et quinta eſt illa, in qua inuentuntur in membro vno in generibus propinquis:& ſunt illa genera aut proportionata complexioni, aut compo ſitioni, aut cominuitatt. Et proportionata complexto ni aut eſt ſanitas in qualitatibus actiuis,& ægritudo in qualitatibus paſſiuis: aut econtra · Amplius ægritudo complexionalis aut eſt ſimplex, aut materialis. Et materialis quidem aut eſt habens ſubſtan tiam, aut non. Et iterum materia aut eſt humectans, membrum, aut infundens i pſum, aut intrans ipſum apoſtemans ipſum, aut non apoſtemans Et proportionata ad compoſitionem aut eſt ſanitas in creatione,& ægritudo in quantitate,& numero,& ſitu: aut econtra: Aut eſt ęgritudo in quantitate,& ægritudo in creatione,& numero,& ſitu: aut econtra: Aut ſanitas quidem in numero,& ęgritudo in creatione,& quantitate,& ſitu: aut econtra: Rut ſa nitas in ſitu,& ęgritudo in creatione,& quantitate,& numero: aut econtra: Aut ſanitas in creatione,& quantitate,& ægritudo in numero,& ſitu: aut econ tra: Aut fanitas in creatione,& numero,& agritudo in quantitate,& ſitu: aut econtra: Aut ſanitas in creatione,& ſitu,& ęgritudo in quantitate, & numero: aut econtra. Et ſi dicatur, quod illud neceſſarium faceret, quod non inueniretur ſanitas, neq; xægritudo: quoniam ex indiuiduis non ſunt, niſi quæ ggra ſunt in hora aliqua,& ſunt ſana in hora alta: quare ſunt per illud ingredientia in diuiſionibus diſpoſitionis tertiæ. Dicendum non ſic eſſe, quoniam de illis, quæ ingrediuntur in diſpoſſtionem tertiam, eſt illud, cuius complexio,& compoſitio requirit illud ita, vt ſi deſcribamus vel pręſupponamus indiuiduum, cuius complexio,& compoſitio eſſet nobilis Valde, & regeret ſe ipſum regimine tali, a quo accideret ęgritudo in hora aliqua, non ſequitur ex hoc, quod illud ſit connumerandum in diuiſiouibus diſpoſitionis tertiæ, quoniam quod hic intelligitur de hora„eſt hora deputata certa, ſicur hyems, aut ęſtas, non hora quacunq; indifferens:& proptet illud dicunt, quod ſicut ille, qui ægrotat in hieme,& eſt ſanus in gſtate, aut econtra, aut reiteratur ex co illud non ex hoc, quod ęgrotat in æſtate aliqua indifferenter,& ſanus fit in alia, ſed ex hoc, quod natura,& complexio ipſius requirit, quod ſit ęger in hieme,& ſanus in æſtate, aut econtra„‚concluditur, quod ipſe ingredia tut in diſpoſitionem tertiam: ſimiliter ſi poſuerimus indiuiduum quoddam, cuius complexio,& compoſitio requirat illud ideſt diſpoſitionem tertiam,& rectificare regimẽ ſuũ ita, vt cõtigat, ꝙ nõ accidat ei egritudo, tũõc nõ egredit᷑ ꝑ hoc a diſpõne tertia. à V T. VICISSITVdine duarum rerum& c. ideſt ęgritudinis,& ſanitatisEt cum ſciuiſti illud, ſcias quod Gal. dixit diſpoſitionem tertiam diuidi in tres diuiſiones: quarum vna eſt, Ve ſit ſanitas,& egritudo in corpore vno: ſed non eſt aliqua iſtarum in vltimo, ſicut corpora tria He 0 11
Bonũ bium,
du

niam ſanitas vniuſcuiuſqʒ iſtorum non eſt in vltimo: tur vel non exiſtit„ niſi cum æqualitate complexioinfantes quidem, quoniam virtutes ipſorum adhuc ſunt nis,& compoſitionis:& ægritudo oppoſita ipſi exicorpora debiles,& caliditas ipſorum naturalis eſt oppreſſa cũ ſtit, aut quoniam complexio eſt non ęqualis, aut quo8 humiditate ipſorum: ſenes vero, quoniam virtutes ipſo niam compoſitio eſt non gqualis, aut quoniam aggreconuale- rum incipiunt declinare,& iam dominatur ſuper cor- gatum ex his eſt ſimiliter: Verum hoc tertium eſt ęgri Kens, pora ipſorum humiditas extranea: conualeſcentes au- tudo compoſita, quoniam ipſum aduenit ex aggregatem, quontam virtus ipſorum reſiſtit nocumento„& tione duarum ſpecierum-AEgritudines igitur ſimplices oeumẽto occupatur in illo,& eſt impedita a regimine corporis, ſunt ſecundum duas diuiſiones. Et ſi dicatur, qualiU ægritudi& ipſa expellit nociuum. Dixerunt medici: iſta diui- ter ipſę ſunt diuiſæ in tres Dicamus, quod ipſæ ſeÄ ſio diuiditur in tres diuiſiones: prima quod ſit ſem⸗ cundum conſiderationem eſſentię ipſarum diuiduntur in 219,um per, ſicut ille, qui generatur,& aſſociatur huic formæ duas diuiſiones: Cum vero conſiderantur, ſecundum iaa diui- ſeu diſpoſitioni: ſecunda quod ſit ſecundum plurimum, quod ipſę accidunt primo membris, diuiduntur ipſæ ſicut ille, cuius diſpoſitio eſt ſecundum plurimum gta⸗ in tres diuiſiones, quoniam ſolutio continuitatis ingre gatur fani tis ſuę ſecundum hanc lormam vel diſpoſitionem:& ter⸗ ditur in ęgrirudinibus compoſitionis etiam, ſicut aliæ 8 tia eſt illa quę eſt in hora pręſenti, ſicut diſpoſitio cõ ex ſpeciebus ipſarum: verum ipfam ſolationem conrudo in vt ualeſcentium,& infantium„& ſenum in temporibus tinuitatis per conſiderationem exiſtentię ſuę, quia ipſa noab ali ſuis. Et ſecunda eſt, vt aggregetur ſanitas,& ægritu poteſt accidere vntcuiq membro, poſuerunt ſpeciem vrtega. t. do in corpore vno in hora vna,& ſit quęlibet illarum in aliam:& propterea quod appropriatum eſt ei nomen aiuicis vri Vvltimo, ſed in duobus membris diuerſis, ſicut cecus,& ſcilicet ſolutio rontinuitatis, appropriauerunt ſpeciei atae. claudus: aut in membro vno, ſed in duobus generibus ægritudinis, quę accidit primo membris compoſitis, . elongatis ita, vt ſit fanitas complexionis,& ęgritudo tantum, nomen comune, quod eſt ægritudo compocompoſitionis: aut econtra: aut in geneaibus propinquis ſitionis. AEGRITVDO vna&c. Intelligo per ilita, vt ſit ſanitas in qualitatibus actiuis,& egr tudo in lam vnitatem, quod ille ſpecies ſint aggregatæ,& 0 paſſiuis: aut econtra: aut ſanitas in figura,& ęgritu- ſequatur ad aggregationem ipſarum diſpoſitio alia, quæ do in quantitate: aut econtra. Et tertia, vt aggregetur dicitur ægritudo vna, ſicut apoſtema per id, quod eſt ſanitas,& ęgritudo iu corpore vno in membra vno, ſed in ea de malitia complexionis,& malitia compoſitio in horis diuerſis: Ec hęc diuiditur in tres diuiſiones ſcili- nis,& ſolutione continuitatis. Et ſi quidem aggrega cet in ilam, quæ eſt ſemper,& eſt, vt generetur cum tę fuerint ęgritudines plures„& non accidit aggregato illa complexione, aut compoſitione: aut in ea, quæ eſt diſpoſitio addita, quæ dicitur ęgritudo vna, ſicut quan ſecundum plurimum,& eſt, vt inueniatur illa comple do aggregatur febris cum ydropiſi,& ſimilibus, non eſt xio in pluribus horis: aut in ea, quę eſt in hora præſen illud ęgritudo compoſita, immo ægritudines aggregatæ. ti, ſicut ille, qui infirmatur in ęſtate,& eſt ſanus in hie- Et ſcias ꝙ hęc non eſt in modo, ꝙ priuatę ſint ibi, vel 2 me. Iſtæ ergo diuiſiones diſpoſitionis tertig ſnnt, ſecun- deficiant ibi ęgritudines omnes, aliter non eſſet illic ggri-—‧ cdum quod dtxit Gal.& alij medict: neq; occulta eſt dif tudo omnino, neq; ggritudo compoſita eſt ægritudo vna copoſita: ferentia inter id, quod ipſi dixerunt,& inter illud, qd propterea, ꝙ vnaqueq; earum effecta iam ſit alia, quodiximus apud ecos, qui perſpicacis ſunt ingenij. Conſi- niam illud eſt impoſſibile: immo eſt in modo, ꝙ quęlibet deratio tertia in diuiſione ęgritudinis« Dixit Auicenna earum eſt inuenta,& accidit aggregato diſpoſitio alia, AEGRITVDINVN quędam ſunt ſimplices,& quę quę dicitur ggritudo vna. INCIPIEMVsS ergo prius dam compoſitæ& co.& illud, quoniam omnis ægritu- loqui&c. Et non incipit quidem ab egritudinibus ſimpli do aut eſt aduentus ſeu eſſentia eius cum aggregatione cibus ante compoſitas, niti quia ſimplex pręcedit compo plurium ægritudinum ita, vt fiat ex aggregato ęgricu- ſitũ naturaliter, qᷓre pręceſſit locus ſermonis de ſimplicido vna, aut non eſt ſic. Et prima qoidem eſt ęgritudo hus ante compoſitas, vt proportionetur loco,& ordini na compoſita,& ſecunda ęgritudo ſimplex. Et omnis ęgri turg. SVNT TRIA genera& Autcenna declarat ea tudo ſimplex non euacuatur, quin aut ſit in modo, qd ſecundum duos modos, quorumvnus eſt, ꝙ membrorum eſt poſſibile, vt ipſa accidat vnicuiq; membro, aut nõ ſunt duę ſpecies. ſ.ſimplex,& compoſitum: ęgritudo erſic:& prima eſt ſolutio continuitatis:& ſecunda aut go aut eſt appropriata vnicuiq; ipſorum, aut eſt comuaccidit primo membris ſimilibus,& ſic eſt ęgritudo nis eis: appropriata enim ambobus eſt egritudo ſimilium malitigt complexionis: aut membris inſtrumentalibus, partiũ, aut ægritudo inſtralis,& ſi eſt cõis ambobus, eſt & ſic eſt ęgritudo malæ compoſitionis. SIMPLICES ſfolutio continuitatis: ſecundus modus eſt„ꝙ in corpore autem ſunt, quę ſunt vna&ce ideſt ęgritudo ſimplex eſt triplex compoſitio, quarum vna eſt compoſitio memeſt illa, cuius eſſentia eſt vna,& eius exiſtentia eſt per brorum ex humoribus, quæ membra ſunt ſimilium parhoc, quod ipſa eſt vna eſſentia, non per hoc quod ag- tium: ſecunda eſt cõpoſitio membrum inſtrumentalium gregarg ſint ggritudines plures, ex quibus facta eſtyna ex ipſis membris ſimplicibus: tertia vero compoſitio eſt ſpecies„& exiſtit per illas eſſentias plures. Et non eſt aggregans omnia illa. AEgritudo ergo aut eſt appropria ommiaiila quidem intentio, quod ipſa ſit vua ſpecies qualitercunq;, ia primę compoſitioni, quę eſt compoſitio membrorum(..906 quoniam ęgritudo compoſitionis eſt vna ſpecies etiam, ſimilium partium, aut ſecundę, quę eſt ęgritudo inſtrumẽ maa Ekſed ipſa non exiſtit, niſiex aggregatione ſpecierum plu- talis, aut tertiæ& eſt ſolutio continuitatis- Et ſcias, q; cundà vet rium ita, vt accidat ex aggregato ſpecies vna. EX SPE quidam incedunt ſecundum viam Auicennę ponendo ſoCIEBVS agricudinis complexionis, aut vna ex ſpe- lutionẽ cõtinuitatis eẽ de genere ęgritudinis cõpoſitiõis. bra iampii 1 ciebus ęgritudins compoſitionis& c. Per ilta verba Aui- Et demõſtrãt illud, qm̃ qñ ſoluit᷑ cõtinuitas mẽbri: corrũ ci½ ⁸⁷ ε8⁸%
83
———
——
cen. non intendit, vt compleat diffinitionem, ſed vt de- pitur eius figura: Et corruptio quidẽ figurę eſt de ęgritudi r
claret, quod ſimplex ęgritudo eſt ſecundum duas diuiſio nibus cõpoſitiõis. Et oportet, vt ſcias, ꝙ illi, ꝗ ponũt, ſolu nes, quarum vna eſt attributa complexioni,& ſecun- tionẽ cõtinuitatis ingredi in xægritudine cõpoſitiõis, nõvo da eſt attributa vel proportionata compoſitioni:& il⸗ Iluit ꝑ ęgritudinem compoſitiõis, vt intelligatur corruptio lud per id, quod apparet, quod ſanitas non verifica- figurę mẽbri inſttumentalis, immo volunt, ſeu intelligunt per cam

PE E N. EII.
per eam corruptionem compoſitionis. quę notet operationibus, ſiue ſit cõpoſitio mẽbrorũ inſtrumẽtaliũ ex ſim plicihus, ſeu cõpoſitio mẽbrorũ ſimpliciũ ex humoribus ſeu cõpoſitio corporis ex mẽbris ſimplicibus, et inſtrumẽ talibus:et ſi nõ, tũc nõverificaret᷑ ꝑꝑpea, ꝗa accidit ſeꝑatio compoſitionibus tribus:& hoc eſt verum:& m hoc eſt perſcrutatio ſubtilis. M EMB R IS quorum partes ſunt ſimiles. Et non pręmiſit dicere ęgritudines membro rum ſimilium, niſi pro pter ipſorum ſimplicitatem, quę ſuat ſubie tnm ipſius ggritudinis membrorum ſimpliciũ. Et non denominantur iſtæ ęgritudines iſto nomine, niſi
nominis ſubiecti ipſarum. E T P ER EAS ideſt per membra ſimilium partium ſequitur, quod acci ant eis. EAS. ſ. ægritudines ſimilium parcium. POSS1B1LE eſt imaginari& c· vſq; vbi ET NOᷣN in com poſitis. Iam declarauit, quod ægritudo accidit primo eo, quia eſſe ipfius eſt accidere eis primo,& per ſe,& per cas accidere alijs:& illud eſt eius eſſentia, quia eius ad uentus eſt magis comunis ita, vt ſit imaginart aduentũ ipſius inueniri. abſqʒ quod accidat alij,& in alio non eſt poſſibile ilud. Er ægritudines quidem malitiæ complexionis accidunt membris ſumlium partium primo: non enim elt polſlibile imaginari ægritudinem proportio natam caliditati,& frigiditati accidere in neruo verbi gratia, abſq; quod accidat in manu, in q́ua elt ille neruus:& hoc quoniam complexio reliquarum partium manus eſt contemperans neruum: quare eſt tota complexio temperata cum hoc, quod neruus eſt extra tem peramentum declinans ad caliditatem verbi gratia, aut frigidit atem:& mon eſt poſſibile imaginari gritudinem calidam, aut frigidam accidere manui, niſi etiam accidat quibuſdam partibus eius ſimplicibus, aut omnibus cius iam accidit illa complexio: cum ſit impoſlibile, q ſit complexio tota egrediens ab æqualitate,& vnaquę que ipſarum ſit temperata. Et ſi dicatur, operatio manus completur cum operaione omnium partium eius:cũ ergo in operatione nerui eius accidit nocumentum propter ægritudem ipſius, iam accidit illi noeonmeutum in ꝗ Huſdam operationibus manus: ſe quitur ergo ex gritudi
ne nerui, qui eſt pars manus, ęgritudo manus: Reſpon
derur., quod non ſequitu, quod illud. ſ.quod manus ſit infirma ſcu ægra:& non quoriens apparet nocumentum in operationibus membri, ipſum eſt ægrum: quoniam cunc ſi apoſtemaretur ſtomacus, aut epar ita, Vt comꝓrimantur membra anhelitus,& ſint faſtidita, non di citur, quod pectus ſit ægrum, quamuis nocumentum ſit manifeſtum in operationibus eius: Et in hac reſponſione eſt cõſideratiovel dubitatio. Dtxit Ebenabiſadach medicus, quod malitia complexionis proportionata mẽ bris ſimilibus per ſe,& inſtrumentalibus per accidens eſt complexio ſimplex· ſ.abſq; materia: huiuſmodi enim eſt proporrionata membris ſimilibus vel homogeneis ꝑ ſe, quontam ipſa iam eſt ægritudo in ſeipſa,& attribuirur vel proportionatur membris inſtrumentalibus ſecundumvtam accidentis ſeu per accidens, ideſt quia accidit quibuſdam partibus eius. Quando vero eſt cum matexia, iam poſſibile eſt, vt ſir attributa ambobus per ſe: membris quigem homogeneis abſq; dubio proportionavur:; membris Vero inſtrumentalibus proportionatur, uoniam materia de neceiſitate iam apoſtemauic,& alerautt ſivum membri,& addidit in quantitate ipſius,& Corrupit figuram eius. Sed huic contradicitur, quod ſit — alſum duobus modis, primo quidem quoniam ſubiectũ malitiæ complexionis eſt membrum ſimilium partium, & eſt ipſum etiam recipiens materias,& operans in eis digeſtionem,& expulſionem,& non membrum inſtru
mentale, ſecundum quod inſtrumnentale: qualiter er go numeratur hoc de his, quę nocent ambobus per ſe? Secundo vero, quoniam hoc perducit ad deſtructionem ap propriatiõis vniuscuiuſo generis ggritudinum ſimilium, & inſtrumentalium, quę conuemunt vnicuiq; generi mmẽ brorum ſimilium partium,& inſtrumentalium. Poſtea dicitur, quod iſte error non accidit ei, niſi ex hoc, quod ipſe credit, quod alteratio figuræ,& additio quantitatis in complexione materiali ſit ex egritudmibus figurę, & compoſitionis,& non eſt ita: Nam figura membri, & eius quantitas non alterata eſt, ſecundum quod ipm eſt compoſitum: neqʒ eſt alterata operatio eius„ſecundum quod cadit in parte vna ipſius, quæ ſit ſuhiectum apoſtematis. Si vero ſit additio quantitatis,& corruptio figurę in omnibus partibus,& fuerit cauſans nocu mentum operationis membri compoſiti, tunc eſt de egri tudinibus inſtrumentalibus. Sed in iſtis contradictionibus eſt dubitatio: Quod enim dicitur primo, quod ſubiectum malittiæ complexionis eſt membrum ſimilium parcium&c. vſqʒ in finem&q. quoniam hoc quamuis ſit de his, in quibus non eſt dubium, quoniam complexio eſt forma eius: matertam vero aſſociatam ei nõ opor tet vt ſit recipiens ipſam, non aliud:& illud quoniã ma teria habet quantitatem: quando ergo effunditur ipſa ad membrum, neceſſarium eſt, vt faciat accidere in eo con cauitatem capacem, quæ prius non erat:& in hoc qᷓdem fit ſolutio continuitatis,& alteratio ſitus membri, & corruptio figuræ Illud ergo, quod accidit a malitia complexionis de alteratione, eſt proportionatum memDbris ſimilibus per ſe:& quod accidit a materia de alteratione, eſt proportionatum membro organico vel inſtrumentali. Et propter illud eſt verum, ſi dicitur, quod malitia compleyionis materialis eſt proportionata ambo bus.ſ.membris ſimilibus& membris inſtrumentalibus per ſe, non intelligendo, quod malitia complexionis ac cidat inſtrumentalibus per ſe: Vnde remoueatur appropriatio, quoniam hoc eſt impoſſibile, ſicut pręceſſit de claratio: immo intelligendo, quod malitia complexionis accidit membris ſimilibus per ſe,& inſtrumentalibus per accidens,& alteratio ſitus membri,& corruptio figurę accidit inſtrumentalibus per ſe:& ſecundum hoc nõ deſtruitur appropriatio ægrirudinum. Et hoc eſt veriſimile, Vt ſit intentio Ebenabidaſach& ſermonis cias. cum vero eſt cum materia, iam eſt poſſibile, vt proporiionetur ambobus perſe, non ſecundum quod prę ceſſit intellectio, vel interprętatio: quoniam illud eſt ex eis, quę deſtruunt apropriationemn ggritudinum. Cuo vero dicitur ſecundo, quod hoc perducit ad deſtructionem appropriationis per id, quod declarauimus ex inten tione Ebenabiſadach, patet qd ipſum non deſtruit apro priationem. Amplius dicemmus contradicenti, quod dicit de arterijs qñ inciduntur, ſeu corrodũtur per medium a materia mala cauſante illud, querendum eſt tunc, an hoc nocumentum accidat membro ſimilium parctum ꝑ ſe, aut non:& eſt neceſſarium, Vvt dicatur, quod ſic. Amplius dicatur ei talis caſus, ſeu tale accidens ipſius membro conſimili vtrum accidat cum alreratione in mẽ bro inſtrumentali per ſe, aut non:& non eſt poſſibile, vt negetur hoc, quoniam forma membri inſtrumeonralis eſt forma compoſitionis: Et vhi alteratur arteria hac alteriatione, iam alterata eſt forma membri inſtrumentalis compoſitionalis, quare eſt hæc ęgritudo proportio nata ambobus per ſe, membro quidem conſimili propter appropriationẽ nocumeti ipſius, mẽbrovero unſtFali ꝑꝑ caſum nocumsẽti ĩ forma ei ꝓpria. Q.d aũt dr, qdhic errore accidit&c. Dicamus, ꝙ alteratio fguas e; additio 111
Et corruptio figurg. ſ. facta a m⸗ la cõ piexione cum mate ria ratiöe mat eriaa principairer,

L I B.
inquantitate accidentes in hac ęgritudine eſt ex ægritudinibus inſtrumentalibus: nam declarauimnus, quod mate
ria cauſat hoc. Et ſi non eſt ex ęgritudinibus inſtrumen⸗talibus: quod ergo genus de generibus ęgritudinum inſtrumentalium erite INSTRVMENTA operationum.
hoc eſt genus ſecundum de generibus ęgritudinum,&
ſunt ęgrirudines inſtrumentales,& non proportionãtur
gpecierum membris inſtrumentalibus, niſi propter duas cauſas, qua 2arũ, ideſt rum vna eſt, quod ipſę accidunt eis primo,& mẽbris cõSeFs.ne ſimilibus mediantibus ipſis intelligendo, quod nocumentudinũ cõ tũ permutatum ſit a toto ad partes, ſicut quando ſeparapoſuionis, tur iunctura in modo, quod proueniat ſolutio continuita tis ligamentorum, aut nerui, aut aliorum ab eis, quę ſunt
de membris circundanubus iuncturam, ſecunda cauſa
vel ratio, qus eſt fortior, eſt, quod accidere iplarum membris inſtrumemalibus ineſt primo proptet poflibilitatem aduentus ſpecierum earum in membris compoſitis, abſq quod ſit illa ſpecies adueniens in membris ſimplicibus: quamuis quandoq; ſequitur, quod illa ſpecies de
inſtrumentali„quę non accidit in membro ſingulari ſeu ſim plici ex ſolutione continuitatis, et effuſone materię ad ip̃m, aut apoſtemate, aut ægritudinis altertus: qm qñ acci dit in manu corruptio figurę, non ſequitur aduentus eius niiz Ute⸗ 10 partibus ipſius manus b ſicut· ſi ſit coruptio figuræ ra. quia eſt Propter coruptiõi in ſitu qᷓrundam partiũ eius ad alias. poſlibile, Dixit Ebenabiſadach in exemplificatione appropriatiõis .8— nocumenti vnicuiqʒ ex ſpeciebus membri, quod arteria eſt in ſe ipſa pars membri inſtrumentalis:& qñ accidit nocumentum in parte eius, abſq́; ꝙ diuidatur in duas partes, tunc eſt iſtud nocumentum appropriatum membro cõſinili per ſe, et membro inſtrumentali per accidẽs: cgritudo quidem cõſimilium ad conſimilia mẽbra per ſe, qm̃ nocumentum accidit in ipſiſmet, inſtrumentalis vero xægritudo ad inſtrumentalia, qm̃ arteria eſt pars eius,& nocumentum accidit in ea. Dixit Almeſihay, ſcias, cum non verificauerimus hanc conſiderationẽ, tunc erit nocu mentum proprium arteriæ, ſiue ſit in parte, ſiue in toto proportionatum ad membra conſimilia,& inſtrumenta lia per ſe: de conſimilibus quidem patet: Inſtrumentalihusvero, quontã ineſt eis forma propria cum compoſitio ne, quæ eſt forma ſpecifica propria ei:& cum alteratur, ꝙ eſt ſimplex ipſius qualibet etiam alte ratione, tunc alteratur iſta forma propria: Et erit nocumentum adueniens proportionatum ambobus,& eſt ſicut diximus. Et tertium eſt genus ęgritudinum comunium: Et non de nominatur comunis, niſi quia ipſę accidunt vnicuiq; ſpe ciei membrorum per ſe: ipſę enim accidunt mẽbris conſi milibus, abſq; quod accidant inſtrumentalibus, ſicut ſolutio continuitatis accidens in meſaraicis. Et quandoq; accidit inſtrumentalibus, abſq; quod accidat conſimilibus, ſicut diſlocatio iuncturæ propter molliſicationem li gamenti:nam quandoq; mollificantur ligamenta iunctu ræ propter dominium humiditatum ſuper eam, quare fit diſlocatio, abſq; ꝙ accidat ſolutio continuitatis in aliquo membrorum ſimplicium. Et demonſtratur illud, quoniã Vnicuiq; membrorum ſimplicium,& inſtrumentalium eſt continuitas propria ei: quotiens ergo accidit in ea ſeParatio, tunc eſt ei appropriata,& accidens ei per ſe: econ trario ſe habet complexio, quoniam accidit membro ſim plici per ſe,& inſtrumentali mediantibus partibus eius, quontam complexio ineſt membris ſimplicibus añ, quã cõplexio inſit compoſito:complexio enim compoſiti acquiritur ex complexione ſimplicium, quę ſunt partes cõ poſiti:& propter illud eſt alteratio complexionis ꝓportionata ad primum ideſt membris ſimplicibus per ſe,& ſecundis ideſt inſtrumentalibus per accidens:& ſolutio
I.
cõtinuitatis eſt ꝓportionata ambobus per ſe. SECVNDVMCAVOD ſunt inſtrumentalia. ideſt ſecundum quod ipſa ſunt inſtrumentalia: et intentio eſt, quod ipſa ac cidat eis. EI IMPARIS diſſolutio, quoniam fit ſepara tio inter partes membri, et diſſoluitur ſingularitas eius.i. Vnitas eius continuata diſſoluitur. Et quoniam quodlibet continuum eſt vnum,& ſingulare ſecundum continuationem: quare erit ſolutio continuitatis diſſolutio ſingula res, vel imparis,& propter illud denominatur ab eaVNIEORVM ideſt abſq; quod accidat inſtrumentalibus, ſicut exẽplificauimus de meſaraica:& hęc ẽ melior exemplificatio, quoniam meſaraica non eſt pars membri inſtrumentalis, quare non præuenit cogitatiua cogitã do, quod ſolutio continuitatis, quę cadit in ea, accidat mẽ bro inſtrumentalt cõpoſito ex ea: econtrario ſe habet os, & neruus,& venę, quia ipſa ſunt partes membri inftrumentalis, niſi velit per ea illud, quod non eſt pars membri inſtrumentalis, ſicut neruus obticus,& dens,& vena exiens ex giboſitate epatis,& his ſimilia,& meſaraica cadit in huiuſmodi exemplificatione. Quidam poſteriores dixerũt, quod de ſermone Auicennę.ſ.quod ſolutio eõ tinuitatis quandoqʒ accidat inſtrumentali, abſq; quod ac cidat mẽbro ſimplici vel conſimili, ſicut dictum eſt de iun ctura,eſt valde mirandum: quomodo enim poteſt imaginari, vt ſepararetur totum compoſitum ex partibus, & non accidat ſeparatio alicui ex illis partibus? quoniã duo mẽbra vicina vicinitate iuncturali non ſe habent ſic, quodvnumquodqʒ; eorũ ſit perfecte ſeparatum a vicinoEt cum ita ſit, quomodo ergo accidit ſeparatio ipſi folo, et non aceidat alicui ex mẽbris conſimilibus cademibus inter ea, ſicut ſunt ligamentum,& neruus, et alia ab his, quibus circundantur membra? Et ſecũdum iſtos appropriatio talis ægritudinis ad membra inſtrumentalia eſt de his, q ſunt extranea vy impoſſibilia,& in hoc eſt conſi deratio: quoniã iſti poſteriores ſunt ignorantes,& ſi bene conſideraſſent verba Auicenna, bene intelligerent ea,& non cõtradixiſſent ipſi illud, ꝙ cõtradixerũt. Remotio. n. membri aſitu vel a loco ſuo quandoq; eſt propter cauſam extrinſecam,& quandoq; ab intrinſeca. Et extrinſeca eſt, ſicut caſus,& percuſſio,& alia ab his:& non eſt dubium, quod in huiuſmodi forma eſt impoſſibile, quod accidat ſeparatio,& imparis diſſolutio abſq; quod accicat in his, q circundant ipſum,& quę ſunt in co de ner uis,& ligamentis: ſed ſi fuerit cauſa eius ab intrinfeco, ſi cut dominium humiditatum ſuper ligamenta iuncturę, tunc eſt poſſihile, vt remoueatur mẽbrum a loco ſuo vel ſitu ſuo cum incolumitate membroꝶ conſimilium in ſeipſis, quę ſunt circa ipſum. Et AD VL. TImum quidẽ ggritudinũ.ſ.ſimplicium ſicut dictum eſt in numeratiõe ipſarũ. S8VNTTRIA genera.ſ.ęgritudines, quę fequũ tur malitiam complexionis. Sed dubitat᷑, quia iſte ſermo innuit, quod ęgritudo ſit illa, quę ſequitur malitiam com plexionis,& malitiam compoſitionis,& ſolutionem con tinuitatis:& non ſit ipſa.ſ.malitia complexionis, vel cõpoſitionis, aut ipſa ſolutio continuitatis: quoniam ſequẽs eſt aliud ab eo, ad ꝙ fit ſubſequurio. Et ſermo eius in numeratione generum innuit, ꝙ ſit ipſa.Reſpondetur, quod non eſt contradictio inter duos ſermones: Omnis. n. ægritudo eſt ſequẽs vnam iſtarum, quia denominatur ab ea: quoniamvero Gallenus dixit ęgritudinem eſſe formam Vel diſpoſitionem non naturalem& c. Et Auicenna dixit, quod ſit habitus, aut diſpoſitio, quare ſecundum dicium Galeni ſunt tres ęgritudines, et ſecundum dictum Auicẽne ipſæ non ſunt ggritudines: ſed ęgritudo eſt illud, quod ſequitur eas, quare non eſt contradictio inter duos ſermo nes. Et non ſunt;gritudines, niſi illæ, qug lequuntur adh ütas.

fub ambo bus ideſt funthabitu vel diſpoſitione
I I.
iſtas,& non iſtæ ideſt non ipſęmet propter tres rationes, prima quarũ eſt, quę pręceſſit in principio libri: Et eſt ſi ggritudo eſſet ipſa malitta comple xionis,& malitia com poſitionis,& ſolutio continuitatis, cum nulla iſtarum in grediatur ſuh diſpoſitione, aut habitu, ſecundum ꝙ pręceſſit declaratio illic, ſrqueretur, quod egritudo non ingre deretur ſub ambobus,& ſequeretur, quod ſanitas non in grederetur ſub ambobus earum propterea, quia neceſſarium, quod duo contraria ſint vel ingrediantur ſub eodẽ genere proximo:ſed ipſa ſanitas ingreditur ſub ambobus carum, dicitur enim ab eo, quod ſanitas ſit diſpoſitio, aut habitus&c. Et non ſequitur illud. ſ.quod ęgritudo nõ ſit ſuh habitu vel diſpoſitione, ſi dicatur, quod ęgritudines ſint ſubſequentes.ſ. ad malitiam complexionis& c. cum non ſequatur, quod ſi ab aliquo remoueatur vel neget illud, ad quod fit ſubſequutio, quod ex hoc remoueatur, Vel negetur ab eodem illud, quod eſt ſequens. Secunda ra tio eſt, quod iſta tria. ſ.malitia complexionis,& malitia compoſitionis,& ſolutio continuitatis nõ oportet vt ſint appropriata alicui habeuti animam ſenſitiuam ſeu alicui animali:& ægritudines oportet, vt ſint appropriatę, quare& c. Prima vero pręmiſſarum declaratur: nam illę ſpe cies tres.ſ.malitia complexionis& c. accidunt plantis,& congelatis ſeu mixtis inanimatis, quoniam qualitates eo rum alterantur,& forme eorum,& ſitus,& accidit eis ẽt ſolutio continuitatis ipſorum sbſq; quod dicatur, aliquid eorum ꝙ ſit ægrum. Secũda vero pręmiſſa eſt manifeſta. & ab omnibus conceſſa. Tertia ratio eſt, quod forma complexionalis eſt cauſa formalis ad diſpoſiriones complexionales vel quæ faciunt ad complexionẽ:& forma compoſitionalis eſt cauſa formalis ad diſpoſitiones com“
poſitionales:& ſimilis eſt ſermo de forma continuitatis: et
cauſa formalis, ſecundum quod ſciuiſti, eſt illud, quo aliquid eſt vel habet eſſe in actu:& illud, quo res aliqua habet eſſe eſt, aliud ab illa re: ſi ergo eſſent cõplexionalis forma,& forma compoſitionalis,& cotinuationalis ipſę diſpoſitiões prędictę,ſequererur quod haberent quiditatem per ſe: immo eſſet antecedens ad ſe ipſam& nota ante ſeipſam:& totum illud impoſſibile:& perducens ad impoſſibile eſt impoſſibile. Propter has ergo rationes re motus eſt Auicenna ab ea conſideratione, quam alij medici dixerunt· ſ.quod ęgritudines ſint illa tria.ſ. malitia cõ plexionis, aut compoſitionis, aut ſolutio continuitatig: ſed Auicẽna, voluit, quod ęgritudo ſit illud, quod ſequit᷑ tria p̃dicta,& nõ ꝙ ꝑgritudo ſit ipſa triamet. E'T AEGRI rudines complexionis ſunt notę,& ſunt ſexdecim&c-. Pro declaratione iſtius dicamus, quod gritudines conſimilium partium ſunt octo:& vnaquęque earum aut eſt cum materia, aut abſq; materia: quare erunt ſædecim: & vnaquęque earum aut eſt in membro vno, aut in toto corpore:quare erit tota ſumma illarũ trigintaduxę ſpe cies.Exemplum calidę ſine materia in membro vno eſt ſoda ex aduſtione vel caliditate ſous: aut in toto corpore, Hicut ſebris effimera accidens ex calefactione ſolis: aut cum materia in membro vno, ſicut ignis perſicus: aut in toto corpore, ſicut febris ebulitionis. Exemplum vero fri gidæ abſq; materia in membrovno eſt, ſicut frigiditas ſto mact ex potu aqquæ frigidę,& frigiditas extremorum ex vehementia frigoris: aut in toto, ſicur congelatio ex fortirigore extrinſeco: aut cum materia in membro vno, ſicut tumefactio extremitatum propter dominium materierum fcigidarum ſuper eas: aut in toto corpore, ſicut rigor,& horripilatio. Exemplum humidę abſq materia in membro vno eſt, ſicut mollificatio vlceroſa: aut in toto corpore, ſicut ſi totum corpus habeat colorem thahalep ideſt herbę muſci, quæ naſcitur in aqua, propter debilita
tem caloris innati, quia cum debilitatur, dominatur humi ditas: aut cum materia in membro vno, ſicut ſciſio duo rum calcaneorum propter materias melancolicas: aut in toto corpore, ſicut lepra in fine ipſius ſeu in temporibus Vltimis cius:ſt illud, quoniam lepræ ſunt duę ſpecies, qua rum vna eſt iſta, quę accidit a melancolta proueniente ex aduſtione colerę citrinæ,& ipſa in fine eius eſt corrodens membra,& faciens ea cadere: Et ſecunda eſt adueniens ex melancolia naturali, quæ eſt fex ſanguinis,& cum ea nõ eſt corroſio membrorum. Et quoniam melancolia ex adu ſtione eſt minus, quam naturalis, ideo non eſt comunis to ti corpori in principio, ſicut ſpecies ſecunda propter etus multitudinem:& quoniam additur malitia eius cum longitudine tem poris, ideo eſt eius ſparſio in toto corpore in Vvltimo eius:& quoniam non eſt frigida, ſicur naturalis pter caliditatem acquiſitam ex aduſtione, eſt iſta ſpecies exemplum ſicciratis ſolum cum materia:& eſt ſpecies ſecunda exemplum frigidę ſiccæ cum materia: Hęc ergo eſt differentia inter iſtas duas ſpecies: cõſidera igitur, quia eſt ſubtilis perſcrutatio. Exemplum vero calidæ& ſicc ę ſine materia in membro vno eſt ſicut ſoda ex aduſtione, cum fuerit cauſa eius fortis exiccatio:& in toto corpore ſicut tertia ſpecies ethicæ. Et exemplum complexionis calidæ, & humidę cum materia in vno membro eſt, ſicut apoſtema ſanguineum:& in toto corpore ſicut febris ſangui nea.Exemplum frigidę,& ſiccę ſine materia in membro vno eſt, ſicut exiccatio cerebri accidens ex longa vigilia, & medicinis frigidis exiccatiuis: aut in toto corpore, ſicut exiccatio ex illa cauſa: aut cũ materia ĩ mẽbro vno, ſicut duricies eius, aut in toto corpore, ſicut lepra in ſuo principio. Exemplum frigidę& humidę in mẽbro vno, ſi cut frigiditas epatis, et humiditas eius, qñ adminiſtrat᷑ ſu per ipſum emplaſtrum faciens illud: aut in toto corpore, ſicut cũ adminiſtrãtur aliqua ſtupefacciẽtia: aut cũ mate ria in membro vno, ſicut apoſtema flagmaticũ: aut in to to corpore ſicut ydropiſis carnoſa. Et ſi dicatur, quod cõ plexio materialis eſt illa, cui aſſociatur aliquis humor de humoribus:& omnis humor habet in ſe ipſo duas qua litates, ſecundum quod demonſtratum eſt in ſermone de humoribus: cũ ergo ita ſit, quomodo verificatur exemplificatio de cõplexione ſimplici materialic Reſpondetur, quod exemplum eſt ad proproſitum, ſecundum quod eit poſſibile: ſi enim eſſet in corpore humor habʒens qualita tem vnam,& accideret ęgtitudo ſimplex, cuius exemplũ poneretur de humore habente duas qualitares, tuncargumentum contrarium procederet: ſivero non fuerit ita, tunc oppoſitio vel contradictio nulla erit: quoniam ægri tudo non proportionatur, niſi ad fortiorem de qualitatibus humoris. Et ſi dicat᷑, quæ eſt cauſa fortitudinis vnius qualitaris humoris,& non alterius qualitatise Dicendurmm, quod duę ſunt cauſę, quarum vna, eſt quod adueniat hu mori ab extrinſeco illud, quod addtt in vna qualitatum ex ciho adueniẽte, aut re alia, ſicut ſi accidat ſangui ni caliditas extranea addens in caliditate ipſius,& remanet humiditas eius in diſpoſitione ſua,& apud ipſam fit cauſa alterationis corporis ad caliditatem, non ad humiditatem. ſecunda ſi miſceatur humor alteri humori tẽ perans vnam qualitatum,& addens in alia,& illud cũ duo humores erunt homogenei in vna qualitate contrarij in alia, ſicut ſanguis& colera quando componuntur vel miſcentur adinuicem, quoniam temperatur qualitas amborum contraria,& duplatur ſeu augetur homogenea qualitas. Et cũ conſideratur hoc aggregatum in cor pore, conſideratur vna qualitas, quę eſt calidtras propter intenſionem ipſius abſq; intenſone humiditatis,& ſicci tatis propterea, quia ipſę ſunt contemperatę adinuicem.

E TL. B
Qum ſciueris hoc, ſcias, quod Almeſihay expoſitor ĩ hoc lubro, et in hoc capitulo compoſuit ſermonem de ſebribus quia in hoc loco determinatur de maltia complextfonis cum materia,& ſine materia:& quoniam in quadã febre reperitur malitia cõplexionis ſine marerta,& in qua dam cum materia, quare præter hanc rationem ſuit cõue niẽs in hac parte determinare de febribus ꝑꝑ multas alias rationes, quarum vna, quia cũ ĩ hoc libro determinetur de rebus vniuerſalihus,& febris ſit ęgritudo comunis nõ appropriata vni mẽbro, quare& c. Itẽ intentio in vniuer ſalt in ſcientia medicinę eſt tractare illud, quod accidit in pluribus:& non eſt dubium, quod ſebris accidit ſecundũ plurimum: ſicut ergo Almeſihay in hos loco fecit ſermo nem de febribus, ita& nos faciemus,& deus det nobis auixilium
Sermo uniuerſalis de febribus.
Ico, quod corpori humano ĩ diſpoſitio ne vitæ ſuæ, quando eſt ſanum, iaſunt duæ caliditates: quarum vna eſt emana ta ſuper ipſum cum emanatione vel cũ aduentu animę ſuæ rationalis:& nominatur talis caliditas innata ſeu naturalis:& alia eſt in eo ex aggregatione ſim plicium:& nominatur elementaris:& hæc eſt alia ab illa: & qualiter noneilla enim eſt res neceſſaria ad eſſe hominis. Et iſta eſt res coexiſtens vel fundamentalis corporeita tis eius, vel compoſirionis ipſius integralis:& illa quidem ſeparatur poſt mortem:& iſta remanet poſt illam:& propter illud efficitur corpus nigrum,& fetidum, et aliud ab iſtis. Et apud inuentionem ęgritudinis quandoq;ʒ eſt in co cum illis duabus caliditatibus caliditas alia adueniens ei apud aggregationem ſuperfluitatum corporaliũ in eo. Nam quotiens aggregantur huiaſmodi ſuperfluitates,& coarctantur, accidit in eis diſpoſitio, per quam corpus eſt diſpoſitum recipere calidiratem aliam ab fllis duabus cali ditatibus:& ſigniſicat ſuper eam diſpoſitio ſuperfluitatum exterius exiſtentium aggregatarũ,& quę ſunt coarctatæ adinuicem, ſicut ſtercus,& quæ currunt curſu eorum:quoniam calefit,& putreſcit,& inſlammatur in ea caliditas ignea adurens, deinde incinerat. Et hęc caliditas eſt non naturalis:& qualiter nonecum iſta noceat operationibus,& illa ſit non nocens operationibus, et coexiſtat.
cum ſanitate:& iſta non eſt apud inuentionem ſanitatis, & eſt non ele mentaris:& qualiter nonecum elementaris inueniatur in diſpoſitione ſanitatis,& illa non reperiatur in ea,& elementaris quidem eſt remanens cum remanen tia corporis:& iſta non eſt reperta indiſpoſitione mortis: quare huiaſmodi caliditas, cum acciderit membro, tunc peruenit ad cor mediantibus arterijs, deinde procedit ex eo in ipſis ad totum corpus,& tunc nominatur ſebris. Qualitas vero aduentus eius ad cor eſt ſecundum duos modos: quorum vnus eſt cum comunitate,& alius cum Vicinate: cum comunitate quidem eſt, cum in membro ha bente putredinem ſunt arterię,& procedit ipſa,& quod defert eam ex partibus, in quibus eſt putredo, quouſq; Proueniat ad cor, deinde penetrat in eo apud apertionem paniculorum cooperientium meatus orientes ex eo, ſecõdum quod ſciuiſti in anathomia: deinde procedit ex eo in arterijs mediãte ſpiritu ad totum corpus: vicinitate vero eſt, cum eſt ſubiectum putredinis, vel membrum, in quo
eſt putredo, vacuum ab arterijs: iam enim ſciuiſti in anathomia, quod in corpore eſt locus vacuus ab eis arterijs: quotiens ego acciderit in hoc loco caliditas extranea, con
I18
tinuatur cum eo, quod eſt eivicinum, ſeu aduenit er, quod eſt illi vicinum, quouſq; perueniat ad illud, in quo ſunt arterię penetrantes ad cor,& perueniat ad ipſum, ſicut di cemus.Et hæc caliditas extranea non peruenit ad cor per ſe propter impoſſibilitatẽ permutationis accidentis de ſubiecto in ſubiectũ, ĩmo eſt neceſſati, vt procedat cum ea aligd ex[parte putreſcẽtie, præcipue ex ſubtiliori jipſius. Qñ ergo ſciueris hoc, dicamus, quod febris ẽ calidatas ex tranea perueniens ad cor, deinde procedens ab eo in arterijs mediante ſpiritu ad totum corpus nocer operattonibus eius naturalibus nocumento primo. Et ibi quidẽ cali ditas abſoluta eſt genus:Et qñ dicitur extranea diſtingui tur ipſa a cæleſti,& ab elementari propter illud, quod ſci uiſti de differentia inter ipſam,& duas ambas, non propterea, quod ambæ non ſint duę extraneę caliditates: [quia jambę ſunt non nocentes operationibus, ſicut qixit Meſihay. Nam eſſe caliditatis nocentis, ſi ſequeretur ad eſſe caliditatis extraneę, tunc dicere caliditatem nocentem excuſaret, ne diceretur ly extranea. Et diximus procedens ab eo in arterijs mediante ſpiritu,& per hoc declaratur, quod caliditas eſt accidens, quod impoſſi bile eſt permutari per ſe.i.ſine ſubiecto:& ipſa quidẽ non permutatur, niſi mediante eo, quod defert ipſam,& illud [eſt pars putrida ſubtilis:& ipſa quidem non permutatur] niſi mediãte motu ſpirituum. Et diximus ad totum corpus, quod diſtinguit eam acaliditate extranea exiſten te in membro vno in modo, quod ipſa non procedit ad to tum corpus, ſicut caliditas extranea exiſtens in ſoda adu ſtiua. Et diximus nocens operationibus, quod diſtinguit ipſam a caliditate extranea procedente ex corde, quæ non nocet operationibus, ſicut caliditas accidens, qñ aduenit ira, qñ non eſt fortis ſeuvehemens in modo, vt febrem fa ciat. Er diximus naturalibus ideſt operationibus conuenientibus naturæ regenti corpus, vel operationibus, quæ attribuuntur naturę regenti corpus. Et diximus nocumẽ to primo, quod diſtinguit eam a cauſa ipſius, ideſt a cauſa febris, ſicut a putredine verbi gratia. Verum putredo excluditur in hac per hoc, quod dicitur caliditas. Sed me lius eſt, vt dicatur, diſtinguit eam a caufa ipſius.ſ.a cauſa nocumenti: qm̃ caliditas extranea nocet operationibus mediante proceſſione,& aduentu prædictis. Sciendum ꝙ febris diuiditur ex parte ſubiectt ipſius in tres diuiſiones. ſ.effimeram,& putridam,& ethicam:& illud, quoniam corpus eſt cõpoſitum ex coagulatis vel rebus denſis, quæ ſunt membra& ex rebus fluidis, que ſunt humores,& ex vaporibus, qui ſunt ſpiritus:& quoriens calefit vnũ iſtorum corporum primo, ꝓportionatur vel attribuitur febris illi, q́;uis reliqua cum eo calefiant: Quędam enim eorum ſunt continentia& quedam contenta:& impoſſi bile quidem eſt, vt calefiat continens abſq; contento,& econtra: ſicut de vaſe ſeu caldario impoilibile eſt, quod ipſum calefiat,& non calefiat aqua exiſtens in eo. Er ſimiliter impoſſibile eſt, vt calefiat, quod eſt in vaſe ſeu in caldario,& non calefiat ipſum:& ſimiliter eſt ſermo de aere. Et quandoq;ʒ diuiditur febris ex modo alio: Et dicit᷑, quod ex ea eſt, quæ eſt acuta. ſ.habens timorem cum pro pinquitate ſtatus, ſicut incenſiua ſeu cauſon:& ex ea eſt, quę eſt longa,& eſt illa, que non habet ſtatum propinquuin: et ex ea eſt, que eſt febris ęgritudo,& eſt illa, quę ſequitur cauſam, ſicut febris putrida:& ex ea eſt, quę eſt accidens,& eſt ſequens ęgritudinem, ſicut ſehris apoſtematis:& ex ea eſt nocturna:& ex ea eſt diurma:& ex ea eſt continua:& ex ea eſt interpolata:& ex ea eſt ſalua non timoroſa:& ex ea eſt habens accidentia mala:& ex ea eſt ſimplex:& ex ea eſt compoſita. Quod ſi dicatur, quare adueniat caliditas praædicta cordi mediantibus arterijs
Alia litera ꝑtibus barh Dus præci pue ſnbtilioribus.
Alia litera ex hoc quod.
Alia litera ĩ febre putp 2 part, putride ſubti les& que quidẽ non Ppermutan rur.
ic e, ee,-aeee b. BaEe, g.*2% 2240

22 2
ci
28
8Ae
terijs ante, quam perueniat ad cerebrum mediãtibus neruis: quoniam nerui ſunt continui membris, in quibus ad⸗uenit vel peruenit caliditas prędicta,& ſunt vicini membris vacuis ab eis.ſ.neruis, in quibus aduenit caliditas, ſi cut eſt vicinitas arteriarum ad membra vacua ab eis. ſ. arterijs: ſicut antedictum eſt: Dicamus, quod caliditas prę dicta non peruenit ad cor ante peruentionem eius ad cerebrum, niſi quoniam cor eſt calidius,& ſiccius cerebro, ſecũdum quod ſciuiſti in complexione membrorum: qua re ipſum eſt magis recipiens caliditatẽ, quam cerebrũ: Et ſi dicatur, quod condictio de febre dicta. ſ. quod ipſa ſit caliditas comunis toti corpori non ſit vera eo, quia ex febribus ſunt, quę non ſunt ita, ſicut febris, in qua calefiunt interiora,& non exteriora,& econtra: Reſponſio eſt, ꝙ; in febribus prædictis eſt prohibens,& impediens a comu nitate Vel impediens, ne caliditas etiam ſit comunis toti corpori,& diximus in diffinitione, videlicer ad totum cor
pus.·cum condictione, quod non ſit prohibens, ſicut quã
do dicimus, quod aqua eſt corpus ſic vel ſic frigidum. ſ. cum condictione, quod non ſit prohibens, vel niſi fuerit Prohibens. Et ſi dicatur quod ſequitur ex his, quę dicta ſunt, quod caliditas quotiens aduenit in vno corporũ triũ
deferentium ipſum, procedit ad reliqua: et ſic ſequitur, ꝙ
febrium ſit vna ſpecies,& non tres ſpecies, ſicut dictum x& eſt. ſ.quod febrium quędam eſt effimera,& quędam putrida,& quędam ethica: quontam eſſentia omniũ eſtvna ſ. caliditas extranea, quę aduenit m vno eorum,& proceſſit ad reliqua:& diuerſitas earum poſt illud eſt per accidentia: Reſpondit ad hoc Gallenus excellentiſſimus in Pprincipio libri de febribus, quod differẽtia eſt inter illud,
quod iam alteratum eſt,& illud, quod incipit alterari,&
nondũ eſt alteratũ: primũ.n.qꝙñ infeigidat᷑, infrigidat᷑ ẽt
quod eſt eivicinum: quoniam eſt cauſa calefactionis eius:
Alia lite-& caliditas[ firma vel habituata febris proportionatur 1.eei vel attribuitur ei,& non ad illud, quod accipit alterationabituatat nem ſequentem ad aliam,& non facta eſt in eo caliditas & quads firma vel habituata],& cõſideratio Auicennę eſt alia ab fasieat iſta per hanc conſiderationem, quę eſt, quod illud, quod nõꝑ hoë inflammatur caliditate extranea accenſione prima, eſt ilinfrigiaat᷑ lud, quod qũ extinguitur vel infrigidatur, infrigidatur plecea etiam id, quod eſt ei vicinum:& qñ infrigidatur id, quod do ergo e eſt ei vicinum, non oportet quod ipſum extinguatur vel Munt-dl infrigidetur: imo eſt poſſibile, vt remaneat,& vt redeat, quid com& calefaciat, quod eſt ei vicinum exiſtens vnum iſtorum viers,& trium generum vel diuiſorum. Et in vnaquach duarum ei con ſiderationum eſt perſcrutatiovel ſubtilis conſideratio, habituata quæ non eſt ia alia, vel diſtinguens vnam ab alia, ſecun1ne febels dum quod apparet conſiderando:& propter illud combatur memorauimus ambas. Et fi dicatur, quomodo poſſumus d appręhendere quod accidat febris effimera abſq; putripit altera. da: quoniam eſt maniſeſtum, quod febris non accidit, dũ mürte am non putreſcunt humores: Dicemus, quod ſpiritus generan vnn rd tur ex ſubtiliori parte ſanguinis,& vaporatiõe ipſius:& * non eſt dubium, quod ipſi ſunt“ de ſanehom guine remanet,& ſunt magis ſuſceptibiles caliditatis: railiditas Cumqh cale fit iſta ſubſtantia ſpirituum propter ali2 uns uam caufarum calefacientium, ſufficit calefactio ipſius cere febrem abſq; hoc, quod faciat putredinem. Amplius dicamus huic contradicenti, quod quandoq; generatur febris abſq; putredine, ſicut febris ehulitionis ſangui is,& camen caliditas ſanguinis eſt debilis per comparationem ad caliditatem ſpifituum cauſantium ſebrem, qua vn gat ſpi re dignius eſt, vt ſint ſpiritus ſimiliter. Et iterum dicamus ei de fehre ethica, quomodo expoliatur a putredine:quare
rik Kmiltconcludendum, quod qualitas febris eſt ſecũdum duos mo
4
ter.ſ. gau.
D O C. I. 9“
dos: ex ea enim eſt, quę eſt expoliata a putredine. ſ. quę ganter eeſt pura vel ſimplex, ſicut febris effimera,& febris ſyno- 8* cha,& fehris ethica:& ex ea eſt, quæ aſſociatur materię, treſcat hu ſicut ſebris putredinis facta a putredine vnius qᷓtuor ma⸗ mores. terierum, quę ſunt ſanguis, flegma, colera,& melanco lia. Et ſi dicaeur, quod ſermo ipſorum eſt, quad caliditas extranea ſaciens febrem ſi fuerit dependens a ſpiritibus primo,& mediante dependentia ſua procedat ad humores,& membra, tunc eſt ſebris effimera:& ſi fuerit depen dens a membro, vel membris primo, deinde ab humoribus,& ſpiritibus, eſt ſebris ethica:& ſi fuerit dependens ab humorihus primo, deinde a ſpiritibus,& membris, tunc eſt fehris putredinis: quare ſi fuerit dependens a ſpi ritibus,& humoribus,& membris vice vna, tunc non erit iſta febris vna ex tribus: cum non verificetur diſinitio vnius iſtarum ſuper eam, quoniam non verificatur, ꝙ; caliditas dependens fuerit ab aliquo vno iſtorum trium primo, deinde mediante dependentia ipſius procedat ad alia: Dicemus non concedendo, quod hęc fehris non ſit vna iſtarum trium propter dictum.ſ. quia non Verificetur diffiniro vnius iſtarum ſuper eam: ſ.quoniam non ve rificetur, quod ſit caliditas dependens abꝰ no iſtorũ trium primo, deinde mediante dependentia ipſius procedat ad alia duo: diximus non concedendo, quoniam vnicuiq; iſto rum.ſ.ſpiritui,& humori,& membro infunt tres caliditates:quarum vna erit per ſe,& eſt illa, a qua eſt dependentia primo,& duæ reliquę accidentales aduenientes ei ex proceſſione caliditatum duarum aliarum ſuper eam. Et ſecundum hoc verificatur, quod hæc febris ſit febris effimera, quoniam caliditas eſt accenſa primo in ſpiritu, deinde iſto mediante proceſſit per accidens ad alia duo, quamuis in iſtis ambobus ſit caliditas per ſe etiam: cum non repugnet, vel non ſit impoſſibile, quod aggregentur in aliquo tres caliditates: quarum vna eſt per ſe,& aliæ per accidens.Et ſic Verificatur, quod cum ipſa.ſ. eſtimera ſit febris ethica, et febris putrida: qᷓre erit febris iſta febris compoſita ex trihus, non quoniam ipſa ſit ſeparata a tribus.Iam verificata eſt ſumma febrium,& eſt illud, quod intendebatur:& qñ cognoueris illud, ſcias, quod ineſt no bis ſpeculari de ſumma febrium ſecundum medicos, quę diuiditur in tres diuiſiones.ſ.effuneram, putridam,& ethi cam:& illud quoniam febris ſy noca, quę eſt febris ſanguinea continua accidens ex calefactione ſanguinis,& ipſius ebulitione abſqʒ putredine accidente in eo, eſt diuer ſa, vel diſtincta a diuiſionibus prędictis, vel eſt extra tres diuiſiones predictas: niſi dicatur, quod non eſt intentio ipſorum de putredine, vr intelligatur illa, qug accidit ex putrecline humorum, ſed illa, quę accidit ex calidicate ipſorum,& non denominantur omnes putredinales, niſi quoniam illg, quę ſunt pręter ſynocum, ſunt ſic, vel quo niam plurimę febres humorales aliæ a ſynoca ſunt putri dę. In eo autem, quod opinatus eſt Gallenus, quod ipſa ſit ex genere febris effimerę dependentis a ſpiritibus,& iſta eſt dependens a ſanguine, ſunt conſiderationes vel du bitationes:quarum vna eſt, quod febris effimera ſecundũ plurimum eradicatur abſq; cuacuatione ſenſata: ſynoca vero indiget ſemper euacuatione, poſtea permutatione cõ plexionis: ſecunda eſt, quod in febre effimera non reperitur diuerſitas in pulſu, de qua ſit curandum, neq; alceratio corporis in tactu alia a diſpoſitione naturali alteratione, de qua ſit curandum: In ſynoca vero huiuſmodi res ſunt manifeſtę,& apparentes. Synoca autem ipſa non eſt ſebris putrida eo, quia eſt vacua,& libera a putredine. Quod autem ipſa non ſit ethica, declaratur octo modis, quorum vnus eſt, quoniam ipſa non eſt dependens a mè

L I. B.
bris, immo ab humoribus. Secundus modus eſt, quia ſy noca nõ fortificatur poſt aſſumptionem cibi: fehris vero ethica eſt ſecundum contrarium. Fertius eſt, quia ſynoca indiget ĩ curatiõe ipſius flobotomia deinde euacuatione, deinde permutatise cõplexionis: ecõtrario eſt febris ethi ca:quoniam ipſa ſecũdum quod eſt ethica, non indiget in curatione ſua, niſi permutatione complexionis. Quartus eſt, ꝙ caliditas in ſynoca eſt caliditas ignea:& etſiica eſt In ethica mitis, quieta. Quimntus modus ipſorum eſt, ꝙ; cale factio — in ſynocha eft repletionalis, inſHatiua:& in ethica eſt are Jng aa faciens,& extenuans. Sextus eſt, ꝙ pulſus in ſynocha eſt Aũ ſed in ſenis, eleuatus, vel altus:& in ethica eſt durus, ſubtilis. Se pumus vero eſt, ꝙ vrina in ſynocha eſt rubea, vlara,& acutior ꝙ¶ quandocʒh eſt rubea. obſcura, groſſa:& in ethica eſt claE ra,& quandoq; eſt vnctuoſa, oleagina. Octauus modus SZäna.. eſt, ꝙ ſynoca eradicatur in ſeptimo,& raro extenditur ad quartum decimum:iſta vero extenditur, vel prolongatur plus illa prolongatione plurima. Iſti ergo modt cõfirmãt, ꝙ ſynocha ſit extra diuiſiones prædictas:& tunc non cõ Præhendũtur genera febris, ſecundum ꝙ dictum eſt, in tri bus diuiſionibus. Cuare oporter in ſumma febriũ, vt di catur, ꝙ febris non euacuatur, quin aut ſit dependens a membris primo, aut non ſit dependens: ꝙ ſi fuerit dependens a membris, tunc ipſa eſt ethica:& ſi non fuerit depen dens a membris, iunc non euacuatur, quin aut ſit dependens ab eo, quod eſt habens ſubſtanciam ſptffam, aut nõ; ꝙ ſi fuerit primum, tunc eſt humoralis:& ſi fuerit ſecun dum, runc eſt febris efimera. Aut dicatut ſecundumviam Gall.ꝙ caliditas extranea ſi fuerit dependens primo a mẽ bris, eſt febris ethica: aut non eſt dependens ab eis,& illa aut eſt dependens ab humore putrido, aut non:& prima quidem eſt ſebris putredinis:& ſecunda eſt᷑ febris effimesa: quare eſt ſynocha ex genere ſebris effimeram ſecundum iſtum modum. Et ſcias, ꝙ febris ethica raro fit incipiendo, quoniam longiquum eſt, ꝙ dependeat calidttas a quriori re, quæ in corpore exiſtit cum ſaluarione rorpo⸗* rum duorum ipſorum aliorũ, vel ſaluis exiſtentibus alijs duobus corporibus, quę ſunt ſpiritus,& humores: ſed ipſa ethica quotiens aduenit, non eradicatur:& propter il qvare f⸗-1à greci nominauerunt hanc febrem achticam ſeu ethicã, b,... 5 vris gepẽ ineſt firmam ſeu ſtahilemn:& illud ꝑropter fixionem eius, gens a mẽ᷑& dependentiam ipſius ab eo, quod eſt difficilis reſolutio s deno„ 9279.,, 87 8 28 minar ethi nis. Spiritus Vero ſunt illud, qd ex tribus prędictis eſt ſub 2 tilius:& propter illud cito recipit diſpoſitionem ſanam, & cito dimittit diſpoſitionem pręter naturalem. Humorum vero diſpoſitio eſt media inter illa, quare nõ ſanatur vel non recipit curam receptione ſpirituum, neq; eſt tarda in rece ptione prædicta, ficut membra, neq; ipli humores cito dimitunt diſpoſitionem malã, ſicnt ſpiritus, neqʒ tarde dimittunt cam, ſicut membra.
Capitulum ſecundum de febre effimera.
Os quidem iam prępoſuimus ſermonem de febre effimera ad altas ſpecies febrium ꝓPpter duas
cauſas, quarum vna eſt, quia ipſa plus accidit, et
1 citius ceſſat„q́; aliæ:& illud propter ſubtilitatem mahese. teri ipſius:et ſecunda cauſa eſt, qutaſ deferens eam eſt no crã eius ẽ bilius, q́; deferens alias]j. Cumq; ſciueris illud, dico, ꝙ fenobiliu, bris effimera eſt caliditas extranea accidens corpori meClccra alia diante aduentu ipſius in ſpiritibus nocens operationibus rum, nocumento primo. Et hęc febris nominatur grece etiam mechirmarus velhefimarus deriuata a nomine animalis,
quod generatur,& viuit,& generat aliud,& moritur
in vno die.Sed oportet, vt ſcias, ꝙ hęc denominatio ineſt
1.
ei, ſecundum ꝙ res eſt ſecundum plarimum:& ipſa quan doq; extenditur vſcx ad ſeptimum diẽ. Et iam dixit Aui. in quarto canone, vbi loquitur de febre effimera ex nau ſeatiua ſacierate, ꝙ; ipſa extenditur vſ q; ad quintum decimum diem:& in hoc eſt conſideratio. Et ex remotis vel longinquis eſt, vt remaneat caliditas dependens a ſpiritibus iſto tempore, abſq; ꝙ dependeat ab humoribus,&. membris.Et hec quidem febris diuiditur in tres diuiſiones, ſicut ſunt diuiſiones ſpiriruum. ſ. febris effimera naturalis,& febris effimera vitalis,& febris effimera animalis. Et ſcitur dependentia ipſarum ab vno iſtorum ſpirituũ prędictoꝶ per illud, quod de cauſis præceſſit ipſam: quoniam ſi pręceſſerit ipſam nauſeatiua ſacietas, aut ma litia digeſtionis, eſt febris effimera naturalis:& ſi præceſſerit eam ira, aut triſtitia, aut alia ab his de operatiõibus vitalibus,eſt febris effimera vitalis:& ſi pręceſſerit cã co gitatio, aut perſeuerantta vlgiliarum, tunc eſt febris effimera neflenie.i.proportionata ſpiritui animali: Et cauſa quidem huius fehris aut eſt intrinſeca, aut extrinſeca. Et intrinſeca quidem aut eſt nauſeatiua ſacietas, aut apoſtema.Et nauſeatiuę ſacietatis eructuatio aut declinat ad ace toſum, aut ad fumoſum: ꝙ ſi declinat ad acetoſum, cauſa tur iſta febris per id, quod accidit de oppilationibus in vijs ſpiritus quare ꝓhibenturvapores a reſolutione,& prohi betur aer frigidus a penetratione ad interiora corꝑoris. Et ſi declinat ad fumoſum, tunc cauſatur effimera ꝑ hoc, quod accidit de vaporibus acutis elleuatis a materia alterata,& caliditate accidente ab ea etiam. Apoſtema vero facit accidere iſtam febrem duabus de cauſis, quarũ vna eſt ex parte doloris:& ſecunda eſt es parte eius, quod ex eo ad cor vadit de caliditate extranea accidente a vapore groſſo turbido putrido. Et caliditas quidem impoſſibile eſt, vt per ſe Vvadat ad cor: quotiens ergo ex loco calidoVadit caliditas ad cor mediante vapore calido aſq; putre dine, tũc ab ea accidit,& cauſatur ſebris effimera. Er quo tiens fuerit vadens ex eo ad cor vapor calidus cum putre dine, tunc ab eo cauſatur febris putredinis. Extrinſeca au tem cauſa aut eſt motus ſuperfluus corporalis, ſicut labor ſuperfluus, aut animalis, ſicut ira ſuperflua:quoniam huiuſmodi motus ſuperflui quotiens fiunt„ſuperflue calefa
ciunt corpus, ſecundum ꝙ;ſcies], deinde ſpiritus, quoniã ipſi ſunt ſuſceptibiles illius: aut perſeuerantia cogitatiõis in eo, quod aduenit corpori: aut adminiſtratio medicinarum calefacientium:iſta enim calefaciunt corpus, deinde ſpiritus.Aut balneum cum aquis ſtipticis, ſicut aluminoſis,& ex minera draganti ſeu verioli ſeu ſicut aquis, quę curunt ſuper mineram aluminis, aut draganti ſeu vitrioli: vnde oppilãtur porroſitates,& recinenturvapores, aut aquis caleficientibus, ſicut aquę picis,&& alchir,& aquæ fulfureę: ut longitudo ſtationis in aere calido, ſicut in balneo, aut ſole: aut adminiſtratio quietis ſuperflua poſt conſuetudinem motus, quo reſoluũtur humores calidi acu ti. Sigma autem iſtius febris aut ſunt comunia,& ſunt, ꝙ non accidit in ea rigor, neq; horripilatio:& vt ſeperetur cum ſudore copioſo, qui exit ſuaui corſu:& ſunt accidentia ipſius, ſicut ſitis,& inquietudo,& vigilię debi les: et non eſt in ea caliditas acura, mordicatiua: immo eſt mitis, ſicut caliditas puerorum:& vt non accidat in pulſu diuerſitas, de qua ſit curandum:& eſt motus dilatatio nis ipſius pulſus Velocior motu conſtrictionis, quontam neceſſitas in hac febre ad attrahẽdum aerem frigidum eſt vehementior, qᷓ; neceſſitas ad ex pulſionem vaporum fumoſorum.Neq; apparet in vrina tinctura ſenſa ta, niſi in illa effimera, quę eſt ex ira: neꝙ in ipſa vrina eſt reſidentia ſenſata, niſi ĩ illa, quę eſt ex nauſeatſua ſacietate. Neceſt dolor
Alia litera ſciuiſti.

e8
II1I
eſt dolor ĩ iuncturis, et extremis, niſi ĩ illa, quę eſt ex labo re. Signa autem vniuscuiuſq; ſpecierum eius ſunt cauſę, quę ipſam antecedunt. Et ſcias, ꝙ febris effimera qñ qʒ permutatur ad febrem putredinis, Et ſignum eius eſt vehementia additionis eius, vel acuiratis eius:& aduentus rigoris fortis in quibuſdam horarum eius:& conſtrictio arteriarum velocior eſt, q́; dilatatio ipſarum:& qꝙꝙ accidentia prędicta efficiuntur vehementia. Et ex eis: quæ dicũtur facientia ipſas differe eſt, vt infirmus ingrediatur balneum: qꝙ ſi delectatur ex effuſione aquæ calidę ſuper corpus eius,& ſudat ex eo ſudore temperato, tunc eſt fePris diei vel febris effimera: Et ſi non acciderit aliquid ex hoc, immo accidat horripilatio ex aqua calida,& cutis eius horrorem incurrat ex ea, aut accidat ei rigor fortis, tunc eſt febris putredinis. Et quandoq; permutatur ad ſe brem ethicam:& ſignum eius eſt proceſſio febris abſqʒ rigore,& horipilatione:& apparet in pulſu duriies,& fortificatio febris poſt adminiſtrationem cibi:& declinario formę ad tornatilitatem,&& extenuationem. Et quandoq; apparet in vrina unctuoſitas,
Capitulum tertium de ſermone vniuerfali febrium putredinis.
— Ebris putrida eſt caliditas extranea accidens corpo ri mediante aduentu iꝑſius in humoribus eius no
en cens operationibus ipſius nocumento primao: et ip̃a cdutdem diuiditur in febremm, quæę eſt ęgritudo,& in febrẽ accidens. Et febris, quę eſt ęgrirudo, duiditur in febrem in terpolatam,& in continuam: interpolata vero diuiditur in tres diuiſiones.ſæin colericam,& melancolicam,& flegmaticam. Et continua diuiditur in quatuor diuiſiones.ſ. ſanguineam,& colericam, melancolicam,& flegmaticã. anguinea autem diuiditur in duas diuiſiones. ſ.in putri⸗dam, quæ eſt concluſa,& in febrem ebulitionis, quę eſt ſy nocha. Et concluſa, quidem diuiditur in addentem feu aumaſticam,& in peraumaſticam& ęqualem ſeu homorenam. Colerica vero continua diuiditur in colericam con tinuam,& in cauſonem. Febris autem accidens eſt febris ſequens ad apoſtema aliquorum membrorum, ſicut eſt apoſtema renum, aut epatis, aut aliorũ membrorum: vn · de denominantur febris renalis,& febris epatica. Cum ſci ueris hec, dicamus, ꝙ corpora vehementius pręparata ad ſebres putridas ſunt corpora calida humida:& illud, quo niam putredo eſt corruptio accidens corporibus humidis apucd ehulitionem ipſorum,& agitationem ipſorum: quare neceſſaria eſt eis caliditas efficiens eam,& materia recipiens diſſolutionem vel ebulttionem,& agitationem, & alterationem, quę eſt humiditas,& non ſiccitas: quoniam ipſa eſt qualitas exiccãs partes alicuius,& conſtrin gens vel cordunaus cas,& prohibet effuſionem vel ſperſonem eius, neq; eſt frigus etiam, quoniam ipſum congelat,& prohibet ebulitionem. Et non eſt dubium, quod quotiens eſt prohibens aduentum putredinis, eſt prohibẽs Præparationem febris putridę:& propter illud diximus, ꝙ corpora vehementius præparata ad febres putridas rünt illa, in quibus dominatur ex qualttatibus caliditas, humiditas. Et veritatẽ iſtius ſignificat illud, quod exterius teſtificatur de diſpoſitione elix ationis ſeu decoctio nis:quoniam ipſa indiget decoquente, quod eſt caliditas, recipiente, quod eſt humiditas. Et ſi non eſſet illic humiditas, non elſet illic decoctio, ſeu elixatio: immo eſſet frixio, aut alia ab eaaEt iterum quoniam ſtercora quotiens aggregantur,& coarctantur ad inuicem,& fuerint humida, tune ipſa putreſcunt, deinde inflammantur,& ef
D O C I 18
ficiuntur cineres. Quotiens autem ipſa ſunt vacua ab hu miditate, tunc ipſa non putreſcunt omnino, nedum ꝙ; adu
rantur. Neqʒ eſt oppinandum ſeu exiſtimandum, quod
colera,& melancolia, quia ambo ſunt ſicca, non recipiant putredinem: quoniam nos non iudicamus ipſa
eſſe ſicca, niſi in potentia, non in actu: quoniam
ambo ipſa ſunt humida fluida actu:& quomodo none
cum ipſa ſint humores,& humores ſunt corpora fluida, ſecundum quod ſciuiſti in diffinitione humoris. Cauſæ vero huius putredinis aut eſt opilatio porrorum cũ eo,
quod diximus: vnde ipſa prohibet ſuperfluitates vaporo
ſas a reſolutione,& egreſſtone:& inflammantur in corpo
re,& agunt in humiditates extraneas groſſas, quæ po ſfi⸗ Alia litebile erat, vt reſoluerentur reſolutione prędicta:& accidit ra oꝑatio operatio, quam innuimus: JAut groſſities humoris,& ꝓ been hibitio ipſius ah egreſſione extra corpus, quare aggregaà portionatur adinuicem,& operatur in eo caliditas, et putre fit: Aut viſcoſitas materię,& illa operatur illam eandem operatio.Zeb ar nem. Iſtæ ergo ſunt cauſæ putredinis propinquę. Remotæ groſſas, qs Vero aut eſt aer infrigidans inſpi ſſans, aut balneatio cum v aquis aluminoſis, aut vitrioloſis, aut adminiſtratio cibo- ui refolurum groſſorum viſcoſorum humidorum adminiſtratio- tione pra ne ſuperflua, aut dimiſſio euacuationis conſuetę, ſicut fle- lcla. bothomię,& adminiſtrationis medicinę ſolutiuę, aut dimiſſio exercitij,& aliorum ab eis, aut multiplicatio fructuum humectantium recipientium putredinem· De ſignis autem febris putridę ſcias primo, ꝙ febris abſolute
habet ſigna communia:& vna queq; ſpecies febris habet ſigna propria. Comunia quidem ſunt, ſicut ſoda,&
ſitis. Propria vero febris effimerę iam diximus: ſed febris
putridæ iam apropriauimus decem modis, quorum primus eſt, ꝙ motus cõſtrictiõis arteriarũ in ea eſtvelocior,
qᷓ; motus dilarationis: quoniã neceſſitas in eis omnibus ad expellendumvapores fumoſos vehementior eſt, ́; ad attra
hendum aerem frigidum: quoniam neceſſarium eſt, vt in
ea ſit putredo:& hoc eſt ſignum’ proprium febris putridę, ſicut dixit. Gal. excellentiſſimus in primo tractatu febrium. Secundus modus eſt, ꝙ plurimus euentus febrium putredinis eſt a cauſa antecedẽte:& ſi eſt a cauſa primitiua, eſt per accidens: quoniam qñ ipſa acciderit,& non inuenerit materias pręparatas, non alrerat. Secũdum con
trarium eſt febris effimera, quoniam plurimum aduentus
ipſius eſt a cauſa primitiua.& ſecundum contrarꝛum eſt
etiam febris ethica, quoniam ipſa non fit a cauſa primitiua, niſi per accidens: et eſt ſicut diximus de aduentu febris
putridę a cauſa primitiua: quoniam ipſa. ſ.cauſa ꝑrimitiua, qñ aduenerit,& inuenerit membra pręparata vel diſpoſita, vt in eis firmetur vel accendatur caliditas ipſius.
ſ.cauſę primitiuæ, facit accidere ſebrec ethicam: Et ſi nõ,
tunc non facit accidere illam. Tertius eſt apparitio repletionis in corpore,& inflatio in forma,& tume factio in fa
cie: quoniam febris putrida eſt materialis:& materia
eius eſt grofſa: econtrario eſt febris effimera: quoniam
in ipſa non aduenit aliquid ex illis propter ſubtilitatẽ ma
terie ipſius:& in febre ethica forma eſt declinans ad torna biliratem,& extenuationem.(¶Quartus eſt aduentus ri goris,& horripilationis in ea,& hoc ſi fuerit materia eius
extra venas: et ſi fuerit materia eius intra venas, tunc pul
ſus eſt repletionalis,& accidentia ſunt vchementia: econ
trario eſt febris effimera, quoniam in ea non eſt putredo.
Neq; febris ethica hahet rigorem, quia ipſa eſt ſine materia. Quintus eſt, ꝙ ſinis vel eradicatio ſebrium putridarum non fit, niſi in paroxiſmis numeratis vel plutibus:
& raro eſt, ꝙ fintatur paroxiſmo vno:& qñ aduenit, tũc
eſt cum periodis: et periodus eſt per conſiderationem to

L 1 B
tius aggregati ex tẽpore paroxiſmi,& tempore dimiſſionis vel remmpore quietis. Econtrario eſt febris effimera, quontam ipſa non per tranſit ſecundum plurimum perio
dum vnum. In febre vero ethica non eſt periodicatio om
nino, ſed ipſa eſt continua procedens ſecundum ordinem
vnum, niſi apud adminiſtrationem cibi, quoniam ipſa
tunc vehementior fit:& dicemus cauſam in hoc. Sextus
eſt, ꝙ caliditas in febre putrida eſt forcis impreſſiõis mor dicatiua:& hoc ſi fuerit materia eius alia a flegmate, qñ
enim ſuerit flegmatica, tunc in ea nõ apparet iilud in prin
cipio tactus:immo quando remanet manus tangentis ſuper membrum febrientis longo tempore, tunc aperiuntur porroſitates,& ab eis remouetur viſcoſitas flegmatis,&
eius groſſities: vnde egredieiur caliditas: econtrario fit in
febre effimera: quoniam caliditas in ea eſt quieta. ſuauis,
ſicut caliditas puerorum,& in ſebre ethica non eſt illud,
niſi quando cibus exhiber̃. Septimus eſt, ꝙ vrina in prin
cipio febrium putredinis eſt cruda:in febre vero effimera
eſt Vrina digeſta, ſicut vrina ſanorum:& in febre ethica
non eſt ita, quoniam nõ eſt illic materia, cui inhereat cru
ditas. Octauus, ꝙ febres putredinis indigent in curatione ipſarum euacuatione multis vicibus, non vice vna, deinde permutatione complexionis: econtrario eſt febris effimera, quontam ſi ufficit in curatione eius permutatione cõ plexionis tantum:& ſimiliter in ethica. Nonus eſt, quod in ſebribus putridis non eſt ſudor exuberans in principio ipſarum, niſi raro: econtrario eſt febris effimera, quoniã
aduenit illud multotiens, In febre autem ethica non accidir ſudor omnino, niſi ſit cum ea putredo. Decimus vero modus eſt, ꝙ corpora non remanent in declinatione fePbrium putredinis munda complete, ſicut in declinatione Aliz ſite. ſebris effimerę: Immo quandocq eſt reditio eius reditione aligd mo- parua]:& illud propter groſlitiem materiei ipſius,& ſub tilitatem materiei febris effimerę. Et a febre quidem ethica corpus non fit mundum etiam a pud illud cõplere, qm̃ caliditas eius eſt dependens a corpore duro: Verum rediAlia lite- tio eius non apparer ſenſui. Iſte ergo ſunt res, quibus dif“ lerunt febris putredinis,& reliquę duæ diuiſiões febrium.
quidam in.. E Capitulum tertium de ſermone vniuerſali
nen. 2 Git üre ſebris ſanguinis. manentiã aus μ ſAm ſciuiſti in his, quę præceſſerunt, ꝙ ſanguis eſtino brilis pu-[ bilior humorum naturalium:& illud, quoniam eſt
proportionatus vitę cum com plexione ſua:& qmũ
ro referũt ipſe eſt nutrimentum ve rum, aut maior pars nutrimenti Iöö ſecundum diuerſicatem duarum opinionum:& ipſe eſt au . gumentans dimenſiones tempore augmentt tantum, ſ. calidita- aut cum comunitate parua aliorum. Verum non facit e illud, niſi duabus conditionibus, quarum vna eſt, quòd ipſe ſit temperatæ quanritatis. Secunda quòd ſit conuenientis qualitatis: ꝙ ſi egreditur ab ambabus, relinquitur a regimine naturæ,& tũc dominatur ſuper ipſum caliditas ext ranea,& facit ipſum ebulire,& putreſcere, & cauſat ſebrem. Quotiens igitur egreditur ab illa diſp ſitione temperata in quantitate,& qualitate, accidunt e duæ diſpoſitiones, quarum vna eſt ebulitio,& ſecunda eſt putredo. Verum prima non fit niſi in ſubtili,& temi parte ipſius:& ſecũda fit in parte groſſa,& turbida eius. Et qñ acciderit ſecunda nominatur febris eueniens a putredine,& eſt illa, qug appellatur cõcluſa: et propter illud efficitur ſynoca hreuioris temporis,& vehementiorum accidentium, q́; concluſa. Amplius diuerſificantur medici in ſanguine apud putredinem eius, vtrum remaneat forma ſanguinis, aut permutetur ad humorem alium: Eſten.
I.
opinio excellentiſſimi Gal.ꝙ ſanguis, qñ putreſit, efficitur colera: Nam dixit in tractatu ſecundo in libro de febribus:& illud quidem, quod remanet dignum conſideratione, eſt, an ex ſanguine, cũ putrefit, efficiatur ſpecies febris, ſicut fiunt ſpecies febris ex duabus coleris, et flegmate:iam enim dictum eſt, ꝙ ſanguis, qñ calefit ſolum mõ, ahſqʒ ꝙ putreſcat, efficitur ex eo febris, appellatur febris effimera:& intentio eius hic fuit de febre ebullitionis, qug eſt ſynocha? Et tam ſciuiſti re probationem iſtius ſermonis,& ſciuiſti ꝙ ipſa ſynocha eſt alia a febre effimera, niſi ſecundum modum, quẽ ſupradiximus ſubſten tando Gallienum. poſtea dtxir& iam oportet conſiderare modo, quę ſpecies febris ſit illa, quæ eſt a putredine ſanguinis, quoniam neceſſarium eſt, vt cũ ſit ſanguis iã aſſumens putredinem, ꝙ ſcias, quæ ſpecies febris ſit ex ſanguine, qñ putrefit: poſtea dixit,& videtur, vt cũ iam putrefit ſanguis, ꝙ ſit febris generata ex eo quietior,& minoris ebulitionis, q́; febres, quę ſunt ex reliquis humo ribus.ſ.ex duabus coleris: et ſunt eius ꝑiodi pearoxiſmo rum tertianę proprie: videmus enim in habentibus pleureſim etiam, ꝙ res, quę expuitur, eſt rubea: et manifeſtum eſt, quod hoc eſt ſignum, quo fundatur vel affirmatur, ꝙ ſang uis, quando putrefit, efficitur colera:& ꝙ ipſe dicat in ſanguine, qñ generatur ex eo pleureſis, eſt putredo, po ſtea vides in ea periodos, ſicut periodos febrium colericarum.Et dixit in alio tractatu, humores, qui ſunt magisve loces,& magis proximi, vt conuertantur in coleram, cũ putreſcunt, ſunt ſanguis:& in ſumma iã manifeſtum eſt in pluribus locis iſtius tractatus, ꝙ ſanguis, qñ putrefit, ef ficitur colera. Et opinatus eſt ſingularis ypi. vel eximius vPocrates, ꝙ ſanguis qñ putreſit, nõ egreditur ab eſſentia ſanguinis. Dixit Auicenna, ꝙ; hoc eſt verum- In eo au tem quod dixit Gal. eſt dubntatio, quontam ſanguis, ſi qñ ꝑputrefit, efficeretur colera, tunc paroxiſmarer paroxiſ mo ipſius,& excreſceret excreſcentia ipſius:& quod inuenitur, eſt econuerſo: quoniam videmus concluſam pro cedere ahſq; diminutione,& excreſcentia,& non habere temporem, neq; paroxiſimum. Quod autem dixit ex par te pleureſis, iã diximus, ꝙ; ipſa non poteſt eſſe, niſi ex ma teria ſuhtiſi, quę penetrat ad pãniculos,& apoſtemat eos, ſicut colera. Quod autem ſignificatur ex rubedine ſputi: ꝙ ſit materia ſanguinea, non eſt aliquid, quoniam ſputũ egrediens ex colera eſt coloris rubei:& quoniam ſi efficeretur ſanguis apud eius putredinem colera, tunc eſſent accidemia eius accidentia ipſius, ſicut amaritudo oris,& acuitas odoris vrinę,& eius color citrinus ad fuſcedinem tendens,& alia ex accidentibus coleræ: et quod inuenitur eſt econtrario: Nam videmus in concluſa os dulcce,& co lorẽ corporis rubeum,& vrinam coloris rubei clari turbidę ſubſtantiæ,& alia ex accidentibus ſanguinis. Redea mus autẽ ad intentionem noſtram,& dicamus, ꝙ; concluſa diuiditur in tres diuiſiones.ſ.in homotenam,& aumaſticam,& peraumaſticam, ſeu in ęqualiter ſe habentem, & addentem,& diminuentem. Dixerunt medici, ꝙ cauſa in hoc eſt ſanguis putridus, qui non euacuatur, quin aut ſit eius reſolutio ęqualis, aut addita ſuper eam, aut di minuta ab eo: ꝙ ſi fuerit ęqualis, tunc cauſabit homotenam,& ſi faerit addita ſuper eam, tunc erit aumaſtica, et ſi erit diminuta ab eo, tunc erit peraumaſtica. Amplius dixerunt, ꝙ cauſa in hoc eſt, ꝙ quantitas ſanguinis ſi fue rit plurima,& fuerit recipiens putredinem, cumq́; putrefit pars eius, procedit putredo eius ad omnes partes ipſius,& fuerit quod eſt putridum plus, q́; illud, quod re ſoluitur.tunc eſt aumaſtica:& qñ fuerit paucę quantitaEx& duabus coleris& flewate ſuple in horapu tredinis ip forum,
tis,& non fuerit recipiens putredinem,& ſuerit quod reſoluitur

luaolefleupie apu 18 1p
Notaqp lie nera arabi vga circa ſtam par
EE1.
ſoluitur plus, quam id, quod putrefit, tunc eſt peraumaſta
ca:& ſi faerit media in qualitate,& in receptione. ſ.putre
dinis, tunc erit homotena. Et quotiens virtus regitiua
corporis fuerit fortis, exuberans, feſtinans ad reſolutionẽ
putridi, et prohibens ne aliud putreſcat, vel pręſeruans, ne
aliud ꝑutreſcat,& fuerit quod reſoluitur plus, quã quod
putrefit, tunc erit peraumaſticaæ Et quoriens virtus fuerit debilis, tunc erit econuerſo illius,& erit aumaſtica, Et quotiens erit media inter illa, ſunc erit media. Et eſt poſſibile, vt dicatur, quod cauſa in hoc eſt propterea, ꝙ; putredo indiget efficiente,& recipiente: quod ſi fuerit efficiens in operatione ſua fortius, quã recipiens in ſua receptione,
erit quod reſoluitur plus, quã illud, quod putrefit,& erit ſebris adueniens in eo peraumaſtica.& quotiens erit efficiens in operatione ſua minus uel dificiens, quam recipiens in ſua receptiõe, rũc erit febris aumaſtica. Et hec quã doque permutatur ad ſirſem,& illud, cũ fuerit materia, quse iam acq ui ſiuerit acuitatem fortem, et natura non fue rit obediens, ſeu& venter nõ fuerit lenis,& cerebrũ ęgro tantis fuerit dehile, aut in radice, aut per accidens. Et quã doq́; permutartur ad febrem cauſonem, vel incenſiuam, et illud, cum fuerit materia acuta ettam. Et quandoq; declinat ad partem cordis, aut ad ſtomacum, aut ad epar. Et quandocq; bermutatur ad variolas,& illud, qñ infirmus tam nõ paſſus ſuerit variolas: quare mouet hęc febris ma terias eius cauſa proportionalitatis cius, aut licer habuerit Variolas„‚tamen non eſt expulſa materia eius ex pulſione bona: immo remanſit ex ea aliquid in corpore, vnde cauſatur iſta febris,& additur in ea: vnde iſta febris venit,& addit in ea,& cõmouet eam,& quãdoq; permutatur ad morbilum:& illud qñ ex pellitur ſubtilis ſanguis ad exte riora corporis: et propter illud plurimum quidem euentus ipſius eſt in ebulitione ipſius. Signa vero iſtius febris eſt adherentia caliditatis abſque rigore,& horipilatione:&
illud, quoniam materia eſt compręhenſa in venis, non ꝓ
cedens in membris ſenſitiuis, niſi apud expulſionem mate riæ cum criſi: quoniam natura in huiuſmodi hora expellit materiam iſtius ſebris extra iſtas venas:& tunc accidit ri gor,& horripilatio,& rubedo coloris,& inflatio guidegi,& dulcedo horis, et pruritus in loco egreſſionis ſangui nis conſueti naturaliter, in quo expellitur materia ſanguinea:& magnituclo anhelitus,& ipſius frequentia propter vehementem neceſſitatem,& diuerſitas ipſius propter pu gnam vehementem inter naturam,& ægritudinẽ,& eſt cum hoc abſqʒ ordine,& rictura anhelitus propter con culcationem materixꝝ in inſtrumentis anhelitus:& rubedo clara vrinæ,& turbulentia ipſius. Et ex eis, quæ ſignificãt illud, eſt regimẽ præcedens,& ætas, et hora pręſens. Et ſignum quidẽ permutationis eius ad ſirſem eſt nocumentum operationum cerebri,& albedo vrinę,& egeſtio nis etiam propter elleuationem rei tingentis ad partes cerebri,& fortitudo caliditatis in partibus ſuperioribus:& quandoq; retinentur feces Propter nocumentumvel diuer ſionem Virtutis ſenſitiuæ ad partes principij eius. Et ſignum permutationis ad cauſonẽ eſt fortitudo caliditatis, & inflatumationis in partibus cordis,& epatis,& ſtomaci ſuper id, quod requirit ipſorũ natura,& acuitas ipſius. Et ſignum ꝑmutationis eius ad varioſas eſt apparirio doloris in dorſo,& pruritus naſi,& timor in ſomno, punctio vehemens,& fortitudo febris, et accenſio eius
. interioribus,& ſtrictura anhelitus,& alices,& oſciationes,& raucedo uocis,& grauedo capitis cum
ſoda forti„& dolor guturis,& pectoris,& tremor
extremorum. Et ſignum permutationis ad morbilum eſt grauitas,& dolor dorſi minor, quoniam materia elt ſubtilis in hac ggritudine petens ſuperiora.
D O G n 19
Capitulam quintum de febre colerica, quę nominatur grece trithaus, et in canone quar to abſoluta thraithaus.
Ateria quidem colerica quandoch᷑ eſt ſi parſa in corpore,& quandoq́; eſt in membro vno:& ſecundum duos modos prędictos quandoq; eſt putrida,& quandoq; eſtvacua a putredine. Ex ſparſa Vve ro quę eſt vacua a putredine accidit ytericia,& ex putri da ipſius accidit febris colerica:et ex illa quę eſt apropria ta vel que eſt in vno memhro,& quę vacua a putre⸗dine accidit alopicia:& ab ea quę ex ea eſt putrida acci dit heriſipila. Amplius ſfebris colerica diuiditur in continuam,& illud eſt, cum eſt materia ipſius intra venas, & in interpolatam,& hoc, cum fuerit materia eius extra venas,& eſt cum ipſa putrefit in quibuſdam concauitatibus vel ſpacioſitatibus membrorum:& in cauſon,& hoc quando materia febris colerica inſeperabilis fuerit prope cor, aut epar, aut ſtomacum:& nos loquemur de ipſa. Continua vero,& interpolata ambę diuiduntur in puram,& eſt illa, cuius materia colerica eſt pura, cum qua non permixtum eſt flegma:& in non puram,& eſt illa, in cuius materia permixtum eſt flegma. Et paroxiſmus quidem periodicę purę eſt a ſex horis vſct ad duodecim exponendo vel intelligendo, quòd ipſa non poſtponit vel non tardat in ſuo paroxiſino ſupra duodecim horas: vel intelligendo qudd ipſa non addit in ſuo paroxiſmo ſupra duodecim horas, ſed in non pura poſtponitur vel prolongatur ab huiuſmodi hora, Vvel ſed in non pura acditur ſuper huiuſmodi horam. Amplius iſta non pura diuerſificatur ſecundum diuerſiratem flegmatis in quantitate& qualitae ipſius. Et tẽpus quidem exacerbationis vel excreſcentiæ in continua pura eſt, ſicut tempus paroxiſmi periodicę purę,& qutes, ſeu tepor ipſius continuę purę eſt, ſicut tempus dimiſſionis periodicę prædictæ: quoniam continua colerica non habet paroxiſmum, neq; teporem, immo habet excreſcẽ tiam,& diminutionem:& iſta menſura ſeu diſpoſitio eſt ei ſicut tepor,& paroxiſmus:& nos dicemus cauſam continuitatis iſtius ſebris. Signa autem febris colericę abſolutę ſunt citrinitas coloris,& amaritudo oris,& vehementia inflammationis,& ſitis,& ſoda, & ſenſatio in corpore ſicut pucturę acus,& illud propter acuitatem materiæ,& horripilatio,& rigor,& illud propter mordicationem materię in membrts ſenſibilibus, in quibus materia mordicans incedit,& fugit caliditas naturalis ad interiora corporis timens illud. Verum hoc eſt in principio iſtius febris fortius, quam ſit poſt,& illud quoniam materia eius in principio ipſius eſt cruda, vel indigeſta, acuta, ſubtilis ſubſtantię, velocis curſus: quare vehementer nocet corpori, poſt illud vero ſcilicet cum ipſa recipit digeſtionem, tunc fracta vel remiſſa eſt eius ↄ2cuitas,& contemperata eſt eius malitia,& ipſius ſubſtantia,& fortitudo ipſius, quare ipſa minus mordicat membra,& minus nocet eis. Et ſcias, quod febris quartana eſt econtrario illius,& propter illud efficitur in ca fortitudo caliditatis,& vehementia inflammationis indicans eradicationem ipſius, & ſeparationem eius:& loquemur de proximo de hoc, cum loquemur de rigore« Et ex ſignis febrts colericg eſt tinctura vrinæ,& acuitas odoris eius,& quandoq; nõ apparet in ea ſedimen, quoniã ſebres coleric prę cipuæ purę multotiens fintuntur abſque ſedimine apparente in vrina: Et dicemus in hoc, cum Ehaese gar de
ticulã,& ſignã per mutatiöis ad morbi lum&ceſt littera diminuta, & corrupta, quare 822.

LI B.
vrina in hoc libro,& eſt lingua aſpera, ſicca,& quãdoq́; eſt nigra propter vehementiam caliditatis,& eſt pulſus velox, frequens propter vehementiam neceffitatis. Differentia vero inter puram,& non puram eſt ſecũdũ modos plurimos: quorũ vnus eſt, ꝙ poxiſinus purę eſt a ſex horis vſq; ad duodecim:& quæ addit ſuper ipſum, eſt non pura. Secſidus eſt, ꝙ pura finit in ſeptẽ periodis ſeu paro xiſmis, qui ſunt dies treſdecim,& fractura diei, ſeu& ali qua pars diei alterius, ſecundum ꝙ ſcies in ſermone de criſi in hoc iibro. Et ꝑ paroxiſmũ ſeu periodũ intelligitur tempus acceptionis, Vel eſſe ipſius paroxiſmi,& dimiſ- ſio nis eius· Dixit Hy ppo.in qᷓrto afforiſ.tertiana pura in ſe ptem periodis eſt longior, quæ poſſit eſſe: hoc intelligitur, qñ materia eſt extra Venas,& ſi nõ, ſed ſit materia intra Venas, tunc ipſa finitur in ſeptem diebus. Et tertius eſt, ꝙ purę princi piũ eſt cũ rigore ſorti,& eius eradicatio cum ſudore exuberanti:& illud, qm̃ materia eius eſt acuta, ſub tilis: ſed diſpoſitio nõ puræ nõ eſt ſic ꝑꝑ groſſitiẽ materiei ipſius.Et quartus eſt, ꝙ ĩ pura velociter aduenit digeſtio, & procedunt vel accellerãt ſigna eius,& illud ꝑꝑ ſubtilitatẽ materiæ:& in non pura poſt ponũtur Pꝑ groſſitiem materiei ipſius. Quintus vero eſt, ꝙ in pura apparet extenuatio in forma vel figura,& illud ꝑp ſubtilitatẽ materiæ:& in nõ pura nõ apparer aligd ex illo ꝑꝑ groſſitiem materiei eius:& ꝑꝑ ſubtilitatẽ materiei purę& acuitatẽ eius velocitat᷑ ĩ ea digeſtio vrinę,& vehẽmẽs fit ſitis,& inllammatio,& fortificatur ſoda, immo accidentia omnia propter illud, ꝙ diximus.
Capitulum ſextum de ſebre cauſon.
Ec febris appellatur grecę caruſus vel cauſus:&
H aduẽtus ipſius eſt ſecũdũ duos modos: qũqʒ enim fit a flegmate ſalſo, ſecundũ ꝙ iudicauit eximius Hypocrates ĩ libro epidimię,& Gal. in ex poſitiõe libri re giminis acutorũ:& qñq; fit ex colera pura aut ſparſa in toto corpore, aut in venis, que ſunt circa cor, aut ſtomacum, aut epar,& hæc eſt famoſa nunc inter medicos ingenioſos noſtri temporis nomine cauſon, vel aduſti ua.& ſecundum hanc dico, ꝙ caruſus vel cauſon ſimilat terꝛianę purę cõtinuę, cuius materia putrefit intra venas, quxę non ſunt circa cor, epar, aut ſtomacũ duobus modis, quorumvnus eſt, ꝙ vnaquęque ipſarũ eſt a colera pura: ſecũdus eſt, qd materia vniuſcuiuſq; earũ eſt intravenas, & iudicatur ſecũdũ illud cõtinnatio: ꝓceſſus:& diuerſificatur quatuor modis, ꝗm̃ iſta fit a fjegmate ſalſo, ſecũdus eſt, quòd materia iſtius ſecũdũ famoſitatem vel materia eius famoſa apud medicos ingenioſos eſt circa cor, aut epar, aut ſtomacũ. Tertius eſt, ꝙ accidentia in hac febre ſunt vehementiora, quã ſint ĩ tertiana pura:& huiuſmodi accidẽtia ſunt ſicut ſtis,& inquietudo,& permixtio rationis. Et quartus eſt, quòd tempus iſtius eſt minus, quã tempus illius. Et ſcias ꝙ natura multotiens in hac febre retinetur ſeu conſtringitur,& illud ꝑꝑ tres cauſas, quarũ Vna eſt diuerſio cauſæ excitantis expulſiuam ad partem aliam, ſecũda eſt fortitudo caliditatis in vẽtre, quare exuc catur aquoſitas fecum, vnde ipſę feces exiccantur. Tertia eſt diuerſio naturę ad reſiſtendum nocumento,& occuꝑatio in eo, vnde prohibetur expulſio ſuperfluitatum prę dictarum, Sitis autem in hac fehrc eſt fortis valde propter fortitudinem caliditatis,& cõmotionẽ eius, niſi accidat tuſſis ſicca.ſ.ſine materia. Dixit Hyppo.in qrto afforiſ. quibus plerunque tuſſes ſiccæ& modice prouocatæ&c. Dixit Gal. ꝙ intẽtio Hy ppocratis per tuſſim ſiccã fuit de illa, quæ eſt ſine materia, quoniam marerialis ſeu illa tuſſis, quę eſt cum materxia excitat ſitim,& illud propter ad
1.uentum vel aplicationem naturę, et caliditatis ad reſiſten dum materię,& digeſtionem eius. Et non eſt dubiũ, quòd in digeſtione materiæ ebuliunt humidttates digeſtæ,& for tificatur caliditas,& ꝑꝑ illud conditionatur, qd ſit ſicca: & hoc aut eſt propter caliditatem pulmonis, aut propter aſperitatem interioris ipſius,& propter dominium malicię complexionis ſuper eum. Et tuſſis conſideratione, qudd ipſa eſt motus naturę ad expelendum nocumentum a pulmone,& ab eis quę ei vicinantur, ſiue ſit nociuum ſimplex, aut matęria le, tunc qñ mouetur ad ex pulſionem illius nociui a loco leſo attrahit ad partẽ pulmonis ex eis, quę vicinantur illi humiditatem humectantem, aut rorantem ipſum.Et ſcias, quod hec ſfebris, qñ aduenit ſenibus, eſt mala propter duas cauſas, quarum Vna eſt, quod euentus eius ſigniflcat fortitudinem ſiccitatis:& ſecunda, quod virtus ipſorum non tollerat, vt reſiſtat illi fe bri:iuuenibus vero multotiens accidit hęc febris,& eſt ti mor eius in ipſis minor:& illud propter ſimilitudinem eius ad complexiones ipſorum:& cum accidit infantihus ſeu pueris, tunc ſune accidentia ipſorum quietiora quam illa, quę in iuuenibus. Et ſcias, quod cum huiuſmodi febre non eſt rigor, neq; horipilatio, niſi apud criſim,& nos dicemus in hoc. Dixit Hyppocrates in ſexto afforiſ.cui accidit in febre vrente tremor, tunc permixtio rationisſ remouet eam, vel eum]IScias quòd periti in hac ſcientia diuerſificantur in ex poſitione iſtius afforiſmi: opi natus eſt enim excellentiſſimus. Gal. quòd intentio illius particulę remouet eam reuertatur vel referatur ad febrẽ: & dixit illud, quoniam materia febris eſt compręhenſa in venis:cũ ergo egreſſa fuerit,& expulſa fuerit ad neruos propter debilitatem accidentẽ eis, accidit tremor, deinde peruenit nocumentum ad principium, quod eſt cere brum, quare accidit permixtio rationis.& illud indicat re ſolu:ionem febris: q& ſi dicatur hęc febris reſoluitur per tremorem, ad quid vtile dictũ eſt permixtio rationis: dice mus, quòd vtilitas in eo eſt, quod aduentus permixtionis rationis ĩ huiuſmodi hora eſt ſignificatio expulſionis ma teriæ febris ad partem neruorum in modo, quod nocet ce rebro,& accidit ex eo ꝑmixtio rõnis. Et opinatus eſt Aui cenna in libro quarto canonis, vbi loquitur de febre adu ſtiua, ſeu cauſon, ꝙ intẽtio referat᷑ ad tremorem neruorũ, & aliorum. Dixit Almeſihay in iſta interpretatiõe eſt cõ ſideratio, ſeu dubitatio, qmm Hyppo. non dixit cui accidit ſebris vrens& fuerit iam in eo tremor ita, vr verificetur expoſitio iſta.Et dixit ẽt in hoc loco intentionẽ ſermonis Hpypocratis, videlicet cut accidit in febre vrente tremor;, poſtea fuerit in eo permixtio rationis, tunc reſoluitur cum eo tremor propter expulſionem materierum a cerebro ad neruos: Et hec expoſitio eſt melior, verum non eſt conue niens ſermoni Hyppocratis in hoc afforiſmo, quontã in eo eſt alteratio ſermonis afforiſmi:& in conſiderationevel du bitatione cius eſt dubitatio, qm̃ veritas interprætationis Auicennę non indiget, vt ſupleatur Iy& fuerit iam in eo tremor, immo veritas expoſitionis ſtrat in ſua veritate re deundo vel refferendo relatiuum ad tremorem:& expoſi tio ſermonis eius eſt, cui accidit in febre vrente tremor, tunc permixtio rationis reſoluit illumm tremorem acciden tem:& iſte ſermo eſt verus, inquo vel ſuper quem non eſt puluis. quod autem dictum eſt, quod in eo ſit alteratio verborum afforiſmi, non eſt ſic, immo in eo eſt declaratio intẽtionis afforiſmi. Amplius dixit,& ex eis ſunt, ꝗ opinant᷑, ꝙ relatiuũ referat ad tremorẽ ẽt, verũ fundãt in re alia ab ea, inqua fundat᷑ Meſihay prius: Et eſt, ꝙ ma teria faciens tremorem in febre cũ aſcẽderit ad cerebrum ꝑꝑ debilitatem accidentecn ei ex aſcenſione caliditatis,& Vaporũ ad ipſum, non eſt dubiũ, ꝙ materia eſt præparata ad expulſionem
ARlia Ira rem ludnõ eſt pus ſus i, nom eſt aligs dubiũ, 2b ſcurang ig
gale vLon tiol nit

2 9
galuchẽ. i. vonſeruationzs, Ianit: n.,
IEIEI18
ad ex pulſionem propter ſubtiliationẽ calidita tis, et pręparationem ad ex pulſionem, ꝙ ſi ipſa facit accidere permix tionem rarionis, indicat reſolutionem tremoris,& iſta interpretatio eſt falſa, non propter hoc, ꝙ affirmar Hypocratẽ dixiſſe, cui accidit febris cauſon,& fuerit in eo tremor, quia in hoc non eſt falſitas, ſicut ſciuiſti, ſed dico interꝑrætatio prędicta eſt falſa, quia affirmat Hy pocrats dixiſſe, ꝙ permixtio rationis in huiuſmodi indicat reſolutionem tremoris, cũ in verbis Hypo. non ſit ſignificatio pronoſticartionis, neque aliquid, quod ſit proximum ad ſi gniſicandũ indicationem illius: inam diæxit Hy po. reſoluit eum,& non dexit indicàt reſolutonem eius, Et ſcias ꝙ; ſe bris Vrens ſeu cauſon non eſt febris in exterioribus fortis
ſicut ipſa eſt fortis in interioribus: Verum accidentia 6n ea, qur fůt a colera, ſicut inquietudo,& ſitis,& vigilie,& permctio rationis ſunt fortiora, qu àm illa, quę fiunt a Hegmate ſalſo. 8—
Capitulumn ſeptimum de febre flegmatica.
Ebris flegmatica nominatur quidem apud gręcos
1. mechatnarius:& quę ex ea eſt cõtinua proprie nominatur arabice lacticha Dixit Gal. in libro galuchen, deterior ſebrium periodicarum vel interpolatarum eſt flegmatica quotidiana:& hoc Ppter quatuor cauſas, qüarum vna eit, ꝙ tempus quietis ipſius eſt paruum per comparationem ad tempus exiſtentię ipſius vel proximi ipſius: Secunda eſt, ꝙ tempus ipſius eſt longum, quare necesſitas vehemens valde ſumendi cibum,& membrum deputatum ad regimen cibi,& digeſtionem eius, & tranſmisſionem eius ad membra, quæ nutriuntur eo, eſt leſum debile ꝑꝑ dominium flegmatis ſuper eum, quoniam ex proprietatibus febris ſlegmaticæ eſt debilitas ſto maci,& debilicas appetitus eius ita, vt quidam dixerunt, ꝙ hoc eſt proprtum illi inherens non ſeparabile ab ea:& tertia eſt multitudo materię eius,& grosſities eius,& viſcoſitas ipſius, quare eſt conatus naturę in reſiſtendo ipſi conatus fortis: Et quarta eſt difficultas modi medicationis eius, quoniam ſi medicamur febrem, addimus in cauſa:Et ſi medicamur cauſam, addtmus in febre:& ſi componimus, non aduenit intentio curationis vniuſcuiuſque earum ſecundum ꝙ oportet propter inuentionem contrarii. Et poſt flegmaticam interpolatam in malitia eſt melã colica propter longitudinem temporis eius,& grosſitiem materici ipſius. Et ſaluior quidem eſt colerica, quoniã ma teria eius eſt ſubtilior reliquis materiis,& quoniam ipſa permittit qureſcere Virtutem regentem corpus trigintaſex horis. Febrium autem continuarum deterior omntum eſt ſanguinea putrida,& illud propter duas cauſas, quarum vna eſt multitudo materiei ipſius: ſecunda eſt adherentia ſeu continuitas proceſſus ipſius vel accenſionis eius. Poſtea eſt flegmatica propter illud, quod diximus,& propter adherentiã Vel continuitatem etiam: poſtea melancolica: poſtea colerica. Et cum ſciueris illud, dico, ꝙ flegma non euacuarur, quin aut ſit putridum, aut non: Et ſi fuerit putridum, aut eſt ſparſum in toto corpore, aut com prehenſum in membro. Quod ſi fuerit ſparſum, aut eſt ntra venas, aut ẽ extra ipſas:& ſi fuerit intra ipſas, tunc acit accidere fiegmaticam contunuam:& ſi fuerit extra ip as, facit accidere interpolatam:& ſi fuerit in mẽbro vno cbgmma putridum, facit accidem vndimiam: ſi autem non putridum, rũc aut ipſum eſt ſparſum in toro corpore, aut in membro dererminato: ſi fuerit primo modo, facit accidere ydropeſim. ſ.carnoſam:& ſi fuerit ſecundo modo, facit accidere molitiẽ ſimilẽ molftiei caceſię: Et plurimum quidẽ aduẽtus iſtarum febrium ęſt in humidis, aut
P O gA N 1. 20
naturaliter ſicut pueris,& mulieribus, aut ꝑ acquiſitionè
ſicut occioſi,& altrehel. Pueris vero multotiens accidit
iſta febris, ũ quia ipſorũ cõplexio ſit frigidior, ſed qa ſunt Altrehel.iipſi plus guloſi,& maioris ingluutei,& deterioris regimi⸗“ nis in comeſtis,& bibitis. Et accidit ẽt patiẽtibus nauſcati uã ſatietatẽ,& exercitãtibus poſt adminiſtrationẽ cibi ſub mefacta, tilis numectãtis:& admniſtrantibus balneũ poſt illud. Di srexerũt quidã, ꝙ flegmatica hyemalis eſt[deterior qᷓ eſtua ra minolis, qm̃ aer hyemis ꝑq frigiditatẽ ſuã eſt ꝓportionalis ma ris malitig terię iſtius febris: Et ęgruudines quidẽ proportionales ſunt
minus periculoſæ, quà non ꝓportionales: ecõtrario eſt di
ſpoſitio eius in gſtate, qm̃ nõ eſt proportionalis ei:& illa,
qᷓ nõ ẽ ꝓportionalis, non accidit, niſi a forti cauſa. Et Veri
tas eſt, ꝙ hyemalis eſt deterior ꝑꝑ additionẽ vel augumẽ
tũ materiæ in eo,& ꝑꝑ contrarietatẽ frigoris aeris ad curationem noſtrã: econtrario eſt eſtiualis, qm aduentus ipſius licet ſit a forti cauſa, tamen caliditas ueris adiuuat medicationem noſtrã in remouendo ægritudinẽ. Et ex febribhus flegmaticis eſt, quę dicitur nocturna,& eſt illa, q
accidit in nocte,& ceſſat in die:& eſt diurna,& eſt illa, q
eſt econuerſo illius Et iam diuerſificantur medici in hoc,
vtrũ nocturna ſit deterior diurna: dixerunt enim quidam expoſterioribus, ꝙ nocturna eſt deterior diurna:& arguunt ſuper hoc, quoniam uirtus& caliditas naturalis eſt in
nocte fortior, quam ſit in die: Et aduentus paroxiſmi febris in huiuſmmodi hora eſt ſignificans multitudinẽ materiæ dominantis, quam diximus,& facientis paroxiſmũ.
Et opinio Auicennæ eſt, ꝙ diurna eſt detertor;& arguirt,
ſeu probat illud, quoniam reſolutio corporis in die eſt ma
ior illa, quę eſt in nocte, quoniam porroſitates in eo ſunt apertę,& aer eſt calidus, quare attrahitur materia ad exteriora corporis, quare aduentus febris in hac hora ſignifi
cat multirudinem materiæ,& exuberationẽ eius. Er Veri
tas eſt illud, quod opinatus eſt Auicenna, quoniam diurna fortior eſt, quam nocturna,& deterior: fortior quidem
propter id, quod diximus: deterioritas vero vel malitia
eius eſt, quoniam ipſa multociens facit cadere in ethicam,
& illud quoniã ipſa quando paroxiſmat in die, tunc eius
quies eſt in nocte: Et non eſt dubiũ ꝙ; habens ipſam indiget cibo, qui neceſſario adminiſtratur ĩ hora quietis eius,
quæ eſt nox: Et cum comeder cibũ in nocte, indiget vel
oportet vt non dormiat hora adminiſtrationis eius timen
do, ne vapores eius declinent ad caput,& addant in humi ditatẽ:& qñq; accidit ex illo inflatio,& rugitus ſtomaci
ꝑꝑ priuationẽ firmationis vel deſcentionis cibi in fundo ſtomaci,& malitiã digeſtionis,& illud eſt ex eis, q generant flegma,& adqdit in materia ſebris, quare oportet tũc
vt precipiant᷑ vigilig timendo illud, qct dtximus, quarel ad
dantur vel duplantur ſuper nocumentũ vel ęgritudinem alia littera diei Vigiliæ noctis]: Et illud eſt ex eis, faciunt cadere in uigibieæ no ethicaã,& qᷓ debilitant virtutẽ. Et non valet aliquid, ſiqis duns uel dicat, ꝙ humiditas cibi adminiſtrati reſiſtit exiccaiõi vi aeg giliarũ,& caliditati diei: Nã cibus adwminiſtratus in huiuſ— ve gnl modi febre nõ eſt cibus purę humiditatis cibalis, immmo ẽ tudinemiin eo exiccatio,& calefactio,& medicinalitas aliqua ꝑꝑ uiei inciſionẽ materię,& ſubtiliationẽ eius. Et ex febribus fleg
maticis eſt, in qua calor eſt interius,& Irigus apparet exte
rius,& nominatur gręce lifuria vel liparia:& hęc febris
eſt a flegmate groſſo, paucę quãtitatis, putreſcente in corpore,& nõ reſoluitur ex eo aliquid, ꝗd ſufficiat calefacere exteriora ꝑꝑ grosſitiẽ eius,& paucitatẽ ipſius,& calecit mteriora nõ ꝑueniẽs ad exteriora: Aut dicatur, ꝙ vir.
tus in huiuſmodi diſpoſitione diuertitur ad interiora, Vt
reſiſtat rei nociuæ, quare exteriora remanent vacua vel
priuata ab ea, quare infrigidantur, præcipue ſi fuerit
flegma vitreum. Et dixerunt quidam ‚quòd quandoque
11

eſt illug proptet coleram groſſam paucę quantitatis putreſcentem in interioribus,& calefacit ea, abſq́; quod poſ
ſit calefacere exteriora. Et ex febribus ſunt, quę ſunt ecõtrario illius, in quibus calefiũt exteriora,& infrigidantur interiora,& nominantur grecę empialos:& aduentus
iſtius febris eſt a flegmate vitreo non putrido conculcato in imerioribus,& flegmate putrido in exterioribhus cũ calefactione ſua. Et ſi dicatur, quare nõ ſentit᷑ frigi
ditas flegmatis uitrei ante aduentũ paroxiſmt: Dicemus,
qꝙ illud eſt, qm̃ flegma erat quietii ante aduentũ ꝑoxiſmi
cõſuetũ mẽbro: dtiẽs ergo aduenit ꝑoxiſmus ex putredine
facta in exterioribus, mouet᷑/,& tũc tãgit mẽbra alia ſen
Quare ſen ſitiua: qre ſentitur frigus.Et ex febribus ſunt, inqꝗhus appa iie frigus ret frigus exterius,& interius,& ſimiliter calor,& hęc no “ minat᷑ grecę lifanis:& cauſa iſtius eſt flegma, cuius pars qqdã eit putrida,& quedã alia nõ putrida,& eſt in ſum⸗ma ſparſum in exterioribus,& in interioribus:& quod
eſt putridũ, calefacir:& quod non eſt putridũ, infrigidart.
Et ex ſebribus flegmaticis eſt ſebris ſincopalis,& eſt illa,
in qᷓ accidit ſincopis apud aduentũ ꝑoxiſmi: ercauſa illius
eſt Hlegma, quod iam putreſcit, et eſt ſparſum in corpore:
cum ergo aduenit ſoxiſmus, effũditur ex ea aliquid ad os
ſtomaci,& cauſat ſincopim: Et ꝑꝑ illud indigemus, ut
detur habenti hanc febrem apud aduemũ ꝑoxiſmi aligqd
ex cibis cõfortantibus, ut occupetur ſtomacus,& fortificet̃ cũ eo, quare ꝓhibetur effuſio materiei ad ipſum:et nõ
effuditur ꝗdem niſi ad ſtomacũ propie, qm tu tam ſciuiſti, q; nocumentũ iſtius mẽbri ex parte febris Hlegmaticę
eſt accidens ei ineherens inſeparabile ab eo:& hæc febris
Cs facili- eſt mala ualde, qm̃ ſi ſit occupatio in euacuatione mateꝛatc.ſ.uiciů riei ipſius cũ facilitate,tunc putrefit,& quandoq́; mouet᷑ 118 motu cõculcationis: Et ſi fit euacuatio cũ fortitudine,& Dutrefft f. labore, tũc non tollerabit virtus. Et quomodo tollerahit lus, Pre illud, ſi cũ quiete ipſius materię accidit habenti ipſam lin et adhuc cepis? Er cũ toto hoc indiget habẽs cam euacuarione Venon eſt e- hementi, et ſimiliter cibatione: indiget enim prima Pp aluacuatum, jeuarioné uel minorationẽ materiæ,&& qutetẽ naturę:ſecũ da uero indiget, qm̃ꝗ humores eorũ nõ ſunt eis cõuentétes,
ut nutriant corpus,& foruficent virtutẽ: ꝙ ſi pręcipitur cibatio, tũc addit᷑ in materia ſoffocante virtutẽ:Et ſi pręcipitur folutio vẽtris,& alleuiatio ſeu minoratio materię,
nocet᷑ virtuti,& duplicat᷑ nocumentũ. Et ſigmiſicãt febrẽ ſlegmaticã apparitio horripilatiõis,& rigoris ꝑui qm ma
teria nõ eſt ex eis, ᷓ faciũt punctionẽ,& mordicationẽ for
tẽ ita, ut faciat rigorẽ: ꝙ ſi accidat in ea rigor, nõ incipit ſubito, ſed paulatim paulatimmn: Et illud ꝑꝑ grosſitiẽ mateIn quo qui rig,& uiſcoſitatẽ eius: qᷓre non eſt posſibile,ut ſit fortior dem. ſ.rigo motus, ́; motus rigoris facti in febre colericasin quo qut re diuerui dẽ diuerſificant᷑ medici:& de hoc dicemus poſt. Et muſci· Seeahe he plicat᷑ in huiuſmodi fehribus ſubet:& illud ꝑꝑ humiditaAor in ter té materię, niſi ſit cauſa ipſius fegma ſalſum:& ſimiliter esn ſitis in ea non fit uehemẽs, niſi in illa, cuius cà eſt fllegma Jalintleg- pdictũ. i. ſalſum. Et ex ſignis ꝗdem iſtius febris eſt diſpoſi matica. tio ſimilis lasſirudini,& fractio cũ grauitate ſenſata,& ꝑleuerantia alicis,& oſcitationis p̃cipue apud aduentũ ꝑo xiſmi. Et qñc fortificatur calidtras apud aduentũ ꝑoxiſmi, deinde mtnorat᷑,& apparet frigus,& eius cauſa eſt do miniũ calidttatis ſuper partẽ materiæ ſubtilẽ,& ſalſam primitus, unde fortificat᷑ caliditas,& dominat᷑ ſuꝑ groſſiorẽ poſtea, ĩ ftigidiorẽ· Tactus aũt in hac febre& princi pio eſt debilis, vaporoſus, poſtea cũ ꝓlõgatur poſirio ma nus, ſenitt᷑ caliditas fortis,& mordicatiua:& ilud qm̃ por roſitates ſunt oppilatæ ſtrictæ in principio reicũq; ꝓlon atur tactus manus in corpore, adunant᷑ vel aggregantur vapores ſeparati ab eo,& reuerberãtur ſeu retrocedunt, vnde caleflũt vapores p̃dicti,& aperiũt porroſitates,&
Ab eo corpore fe brientis.
1.
eas amplas efficiunt,& egredit᷑ caliditas putredinalis exiſtẽs interius: Et cũ hoc nõ eſt ęqualitas tactus corporis in illa, immo eſt diuerſitas, Et illud ꝑꝑ diuerſitatẽ ſubſtantiæ materię. Et eſt color patiẽtis hãc febrẽ obſcurus plũbeus, & illud ꝑꝑ colorẽ iſtius materiæ. Et forma vel figura cor poris eſt laxa, mollis:& ſimiliter ſunt eius extrema, et illud ꝑꝑ grosſitiẽ materię, et dominiũ eius ſuꝑ extrema eũ debilitate caliditatis in eis. Et vrina ꝗdem in ea ꝗñq; eſt ſuhtilis ꝑꝑ retentionẽ materię ex oppilatione:& ꝗñ q; eſt groſſa rubea,& illud apud aꝑtionẽ oppilationũ,& egreſ ſionẽ eius, ꝙ erat retentũõ: Et dicemus de hoc in ſermõe de vrina. Pulſus uero in ea eſt tardus, rarus ꝑꝑ paruã necesſi tẽ:Et illud ꝑꝑ frigiditatẽ cõplexionis materiæ, et eſt ꝓpor tionata hora principij materię Et eſt plurimę roriratis pꝑ hũiditatẽ materię: Et pauci ſudoris ꝑꝑ grostitiẽ eius, & viſcoſitatẽ ipſius. Et ſignificat ipſam etiã regimen pᷣce dens,& ętas,& regio,& cõplexio aeris · Et ſaluior iſtius febris eſt illa, quæ eſt habẽs tẽpores magis mũdos, multi ſudoris aꝑud ſeparationẽ ꝑoxiſmi ipſius: ſignificat enim illud materiã eſſe ſubtilẽ,& tenuẽ. Signa uero cõtinuę eſt priuatio rigoris,& frigoris& horripilationis ꝑꝑ cõprehẽ ſionẽ materię intra venas,& cõtinuationẽ caliditatis uel accenſionis. Et hæc qutdẽ febris ſimilat᷑ febri erhicę ꝑꝑ ca liditatẽ eius mitẽ, nõ acutã,& adherentiã ſeu perſeueran riã ipſius:V erũ ipſa differt ab ea duobus modis: quorum& Vnus eſt ex ꝑte accidẽtiũ ꝓpriorũ huic febri, ſicut eſt gra uitas,& forma laxa ſeu tumida,& lenitas pulſus,& inſipitudo oris,& dulcedo ipſius: omnia enim iſta nõ ſunt in febre ethica: Secundus eſt, ꝙ habẽs hanc febrẽ cum ciba tur, nõ fit in eo febris vehemẽtia poſt adminiſtrationẽ cibi: ecõtrario ſe habet ethicus, qm̃ ſebris in eo fortificat᷑, et vehemẽs ſit poſt adminiſtrationẽ cibi.Signũ aũt noctur næ,& diurnę,& illius, in qua occultatur calor,& apparet exterius frigus,& ecõtra,& illius, in qua interius& exterius apparet frigus, et ſignũ etiã ſincopalis manifeſtatur ex eſſe,& paroxiſmis ipſarum. Capitulum octauum de febre melancolica. — Ebris melancolica appellat᷑ grecę thirtharis:& nominatur quarrtana,& dicitur hoc nomine, qm̃ prin
cipiũ ꝑoxiſmi ſecundi a paroxiſmo eius primo eſt in die quarta:& ꝑꝑ illud nominat᷑ grecę hoc nomine thir tharis:& intentio eius in grgco eſt almethalete ideſt triplicata:& ꝑꝑ hoc dixit Auicẽna in libro ſecundo canonis, vbi loqurt de platagine ſeu lingua arietis, ꝙ cõfert febribus triplicatis. i. quartanis. Et cũ ſciueris hoc, dicamus, ꝙ; methelate. materia melacolica aut eſt ſparſa in toto corpore, aut pro i. triplicapria in vno membro, nõ in alio: ꝙ ſi fuerit primo modo, Sn tũc aut eſt putrida, aut vacua a putredine: ſi enim fuerit poſt duos putrida intra uenas, tũc cauſat quartanã cõtinuã:& cau- aies audig ſat quarianã interpolatã, ſi Pdicta materia putrida fuerit paroxtiextra venas: ſi aũt materia Pdicta fuerit non purrida,& mus: Re fuerit ſparſa ĩ corpore, rũc cauſat icterittã nigrã: ſi uero ſit ꝓpria vni mẽbro, tũc aut eſt putrida, aut vacua a putre bes ſyros dine: ꝙ ſi fuerit primo mõ, rũc facit accidere cancrum: Et Seree ſi ſecundo, tũc facit accidere apoſtema nominatum apud 11.“ medicos apoſtema durũ. Febris uero melancoltca eſt ęgri tudo accidens ex diffuſione humoris melancolici purridi in totum corpus, aut intra venas, aut extra ipſas. Et ex ſebribus melancolicis eſt febris quinrana,& ſextana,& ſeptena. Dixit Gal. excellentisſimus, ꝙ nõ uidit has febres oĩno: verũ ipſe dixit, Et nõ eſt lõginquũ, n accidãt huiuſ modi febres ex malitia regiminis infirmi, cũq; relinquitur. illud regimẽ, remouetut febris. Et cum redit ad ipſum regi mẽ, redit& ipſa febris propter redirũ regiminis, non ꝓpter materias effuſas ad locum putredinis, vnde cauſatur iſta febris. Hy pocrates vero verificauit inuẽtionẽ ipſarũ,
..& dixit,

KAkb1
ea;
anea aduet ad
geſtionẽ zmorum
E HIN. I I,
& dixit, ꝙ huiuſmodi febres habent materias ſibi proprias cauſantes ipſas. Et veriſimilirudo eſt, ꝙ materię iſta
rum febriũ ſint materiæ melancolieę generatæ a flegmate
groſſo viſcoſo:& ſunt cum hoc paucę quantitatis. Et illud, quod ſignificat viſcoſitatẽ materierũ ipſarum, eſt lõ gitudo temporis:& ſignificat paucitatem ipſarum elon gatio vel diſtantia temporis inter paroxiſmos ipſarum.
Quod ſi dicatur, quare non cauſat fHlegma febrẽ aliã ab ca, quam diximus, quũ ingroſſatur ſubſtantia ipſius fleg
matis,& minoratur quãrtitas eius, ſicut facit accidere me lancolia, quũ ingroſſatur ſubſtantia eius,& minoratur ip ſius quanticas? Dicemus, ꝙ cauſa in grosſitie flegmatis
aut eſt frigus congelans, aut caliditas fortis adurens:& apud dominiũ vnius iſtorũ ſuper ipſum egteditur flegma
ab eſſe flegmatis,& efficitur melancolia, ſicut ſciuiſti in perſcrutatione de humoribus. Dixii y po. ꝙ ſeptena eſt lon g* temporis,& non eſt mortifera,& ꝙ; quintana eſt dete rior febriũ, quoniam ipſa eſt ante pthiſim,& poſt ipſam Dico autem ſeptenam non eſſe mortiſeram ꝑꝑ longitudi nem temporis quietis ipſius, vnde per hoc quieſcit Virtus: & ẽt quoniam materia eius eſt pauca, quare Virtus eſt dominãs ſuper eam. Quintanę Vere quoniam tẽpus quie tis eſt breuior: Et intellexit per pthiſim ethicam:& nõ eſt dubium, ꝙ iſta febris facit cadere in ethicã ꝑꝑ breuitatem temporis quietis ipſius,& ꝑꝑ multitudinem materię, vn de inflammantur membra,& accidit ethica: Et in hoc eſt dubium, cum exeo ſequatur, ꝙ quartana faciat cadere in ethicam ſecundum viam primam, quoniam tempus quie tis eius eſt minor quã tempus quietis quintanæ,& materia eius eſt plus, quam materia quintauę. Et manifeſtum eſt, quòd intentio ſermonis eius fuit, quòd quintana eſt de terior febriũ, quoniã ipſa eſt ante pthiſim,& poſt ipſam, non qudd quintana faciat cadere in pthiſim, immo inten tio eſt, quã dixit Gal. quòd hę febres accidunt ꝓꝑ malitiã regiminis infirmi: Et quũ ita ſit, huiuſm odi febris facit ac cidere debilitatem virtutis, quare cadit patiens eã in ethicã:& in hoc eſt dubitatio ad huc: Et qui vult Verificare Verba ypocratis redeat ad librum cannonis Auicenne de febribus: quoniam Auicenna in eo dilatat ſermonem,& uerrificat. Quòd aũt ipſa ſit poſt ethicã ẽ;, qm materiæ qñ aduruntur,& incinerãtur in pthiſi cauſant iſtã ſebrẽ: quare eſt iſta febris mala, ſecundũ ꝙ ipſa ſignificat aduentum ethicæ,& eſt cauſa aduentus eius. Et plutimus quidẽ aduentus febrium melancolicarum eſt poſt egritu dines ante ced ẽtes ipſas, unde incineratę ſunt materię,& generata eſt melancolia. Et raro quidem accidit, ut ſplen cũ febre melancolica ſit ſanus. Et ſaluior earum eſt illa, quæ eſt uacua ab apoſtemate: qudd ſi fuerit illic apoſtema, tunc facit de clinare rem ſecundũ plurimũ ad hydropeſitn. Et multotiẽs liberat ab epilepſia, quoniam educit uel extrahit materias a cerebro,& excutit cas, a loco ſuo cũ motu rigoris ꝓprie. & febris quidem calefacit eas,& preparat cas ad illud,& multotiens liberat uel ſanat podagram,& dolores iunctu rarũ,& ſcabiem,& pruritum,& varices,& me lancoliã: totuen illud eſt ꝑ expulſionem materierum a loco ſuo, & egresſionem ipſarum a loco ſuo. Be hęc quidem febris adiuuat in hoc digerendo cum caliditate, aut expellendo
cum motu rigoris frequenti. Et ſi dicatur, quomodo eſt ca
liditas febris adiuuans ad digeſtionem materierum, cum
ipſa ſit extranea nocens operationibus, Et digeſtio materierum non fiat niſi cum caliditate naturalie Dicemus ſine
dubio, quòd digerens verum eſt caliditas naturalis, tamen
caliditas febris adiuuat in hoc intelligendo, ꝙ ipſa ſubtiliat ſubſtantiam materiæ groſſæ exiſtentis intra neruos
caufantis ęgritudinẽ. Et cum ipſa materia eſt ſubtiliata, ex
trahit eam motus goris frequentis adueniens. Et etiam dominiũ caliditatis naturalis ſuper digeſtionẽ iſtius mateD O C 61 I. 21
rię,& expulſionem eius eſt magis posſibiile uel potens, & fortius, quam cũ erat uacua abilla. Signum uero febris melancolię eſt grauitas vehemens,& multiplicatio lasſitudinis in iuncturis: totũ illud ꝑꝑ grosſitiem materię: & ftigus vehemẽs:& horipilatio fortis:& illud ꝑꝑ frigus materiæ, niſi apud ſtatum paroxiſmi, quoniã tunc caliditas fit vehemens,& eſt fortior, ́; illa, ꝗᷓ eſt in ſtatu paroxiſ mi flegmaticę, quoniã materia in hac eſt ſicca. Et tu iam ſciuifti, ꝙ caliditas quotiens ect dependẽs a corpore ſicco, eſt acuta adurens. Et paroiſmi ſunt mundiores, ꝙ́ᷓ paroxiſmi flegmaticę, quontã materia in hac eſt ſicca: quare non inuenit caliditas febris, quod ipſam conſeruet,& con ſeruet impresſionem eius: Nã tu ſciuifti, ꝙ; humiditas eſt illa, quę conſeruat caliditatem in corpore. Vrina autem in hac febre in eius principio eſt alba, ſubtilis, aquoſa, nõ digeſta:& illud ꝑꝑ cruditatem materiæ,& grosſitiem ſu ſtantiæ ipſius,& oppillationes exiſtentes cũ ea, unde prohibentur materię a penetratione,& egresſione. Et cũ eſt ſtatus iſtius febris, tunc urina ingroſſatur,& fit nigra: & illud propter egresſionem materię iſtius febris:& propter illud efficitur urina nigra groſſa in hac febre ſignum laudabile indicans eradicationem eius.& multo/ tiens diuerſificatur color eius in illa hora,& illud quoniã materia eſt generata ex humoribus pluribus Et ſudor in hac febre apud ſeparationem paroxiſmi eius eſt plus, q́; ille, qui eſt in febribus flegmaticis:& illud quoniã materia eius non habet uiſcoſitatẽ: quare facilis eſt egresſio ipſius: Verum roritas corporis inflegmatica eſt plus,qm materia eius eſt humida. Et pulſus in hac febre eſt declinãs ad duritiem ꝑꝑ ſiccitatẽ materię, ſubmerſus ꝑE grauiratem materię,& non eſt in eo uelocitas apparens, niſi apud ſta tũ paroxiſmi, quoniã caliditas eſt vehemẽs, ſicut ſciuiſtt. Et frequentia in hac hora eſt maior, q́; velocitas, quoniã virtus eſt debilis. Et motus cõſtrictiõis in hac eſt tardior, quam ille, ꝗ eſt in colerica febre, m̃ colera eſt plus,& ſiccior, quare vapores fumoſi gñati ex ca ſunt plures, qre elt in ea cõſtrictio Velocior. Et ſcias q; dolor ꝓprius huic ſebri eſt dolor ſplenis, ſicut dolor ꝓprius flegmaticę eſt do lor oris ſtomaci:& colericæ dolor epatis:& illud ꝑ multitudinem melancoliæ effuſe ad ipſum,& declinantẽé ad partẽ eius. Et quandoq́; ſumitur ſignificatio iſtius febris ex regimine antecedẽte,& ętate,& com plexione,& aere, regione,& cõſuetudine. Significatio uero ex paroxiſmis eſt debilis valde ei, qui vtitur ca. Febris uero quintana, et ſex tana,& feptena cognoſcit᷑ ex paroſiſmo ipſius. Et intẽ tio ſermonis cũ dicimus febris quintana eſt, ꝙ; ipſa incipit in die quinto a principio inceptionis eius conparando ad quartanam,& ſimiliter ſextena,& ſeptena. Capitnlo nono de febre erhita. Aec febris nominatur grecę acthica ſeu ethica i. fixa ſeu firma,& eſt caliditas extranea accidens corpori mediante aduentu ipſius in membris. Et oportet, ut pᷣcedat ad determinationẽ ipſius uel ad ſermonẽ de ipſa, ꝙ ꝑ debul intelligit᷑ reſolutio humidttatũ natu raltũ,& egresſio naturalis mẽbrorũ ab additione,& augumẽto addiminutionẽ,& extenuationẽ. Et ipſa quidem ethica diuiditur ih duas diuiſiones in naturalẽ. ſ.ethicã ſenetutis:& iã ſciuiſti cauſam eius: Et in nõ naturalẽ,& eſt illa, q nõ eſt ita.Et ſcias, ꝙ debul accidit ſecundũ tres mo dos: quorũ vnus eſt a dominio caliditatis, inquantũ exiccat humiditatẽ mẽbrorũ, ſicut accidit domintũ eius ſuꝑ ar Pores, et plãtas in extuoſo calore eſtatis: Et ſecũdus eſt ꝑꝑ frigus cõgelãs,et extĩguẽs caliditatẽ nãlẽ᷑, et inſpiſſans ſeu oppilãs uias cibi,& aggregat eas, uel coadunat eas,& Phibet ipsũ apenetratione ad ptẽ eius ꝙ nutrit: et illud ſicut accidit arboribus,& plãtis in hyeme fortis frigoris: D imj
Ab illa. ſcaliditate cxtranea-.
ſ.ſplenem.

Ipſos, f. frucus,
L I B.
& tertius eſt corruptio humiditatis nutrientis membra, & remotio conuenientię ipſius pro nutricatione membro rum. Et contrarietas vel diuer ſitas eius, quod reſtauratur loco eius, quod reſoluitur: Et illud ſicut accidit plantis, cũ imbibuntur aquis ſulfureis baurachijs ſalſis, quonià tũc ipſę incurrunt dehul, poſtea exiccantur: Et illud ꝑꝑ paucitatem cius, quod eſt in illa aqua de partibus nutritiuis. Et ethica ęgritudo accidit ꝑ cauſam primnam: Et ethica ſenilis accidtt a cauſa ſecunda,& tertia: quoniam tu iam ſciuiſti, ꝙ hæc ætas extinguit caliditatem,& dominat᷑ frigiditas,& generat in corpore ſuꝑfluitates baurachias ma las non conuenientes nutrimento. Iſtæ igitur ſunt cauſę de bul membrorũ abſolute: Amplius dicamus, ꝙ ethica ęgri tudinalis diuiditur in tres diuiſiones in ethicam abſolute, & in ethicam debul,& in ethicam almefetet„ Dixerunt medici, ꝙ illud eſt, quoniam humiditates corporis laudabiles, quæ ſunt alię ab humoribus, ſunt quatuor, quarum Vna eſt illa, quę eſt in extremitatibusvenarum paruarum ſimilis humiditati arborum,& plantarum exiſtenti in vijs vel curſibus aquę corporis ipſarum,& ramorum ipſarum:Et ſecunda eſt illa, quę eſt in concauitatibus vel ſpongioſitate membrorum ſimilis humiditati, quę eſt in ructibus plantarum, quæ non incepit maturari, Vel digeri,& coagulari,& ſimilari cum ſubſtantia fructuum: Et tertia eſt illa, quę iam eſt coniuncta cum membris,& nõ ſimilatur eis afſimilatione cõpleta: Et ẽ ſimilis humidita ti fructus plantarum, quę eſt complete coagulata, et exic cata conſeruans ſubſtantiam ipſorum prolubens ipſos a caſu,& corruptione. Et qñ ſciueris hoc, dicamus, ꝙ medi ci dicunt, ꝙ cũ a calore extraneo finitur humiditas prima,& feſtinat ad ſecundam,& alteratur humiditas ſper matica, dicitur hęc ſpecies febris ethica ahſolute:& hęc ꝙ dem ſpecies eſt ſaluior ſpccierũ ethicę,& velociotis curationis.Er qñ finita fuerit ſecunda,& feſtinat ad tertiam, & calefit humiditas ſpermatica, dicitur ethica aldebul:& hęc ſpecies eſt deterior prima, et difficilioris curationis. Et qñ finita fuerit tertia,& feſtinat ad quartã dicitur, ꝙ ip ſa eſt ethica almefetet.i.curuatiua ſeu cominutiua ſeu exic catio in ſummo:& huiuſmodi ſpeciei curatio eſt difficilis, et impoſſibilis eſt eius ſanatio. Et ſcias, ꝙ; cõſideratio ĩ hoc eſt permutatio caliditatis extraneę ad humiditatem, quæ eſt poſt ipſam,& non operatio eius in ipſam humiditatem, quoniam apparitio diuerſitatis ſpecierum ethicæ eſt cum ea: Tempus vero operartionis eius in ipſas humiditates eſt ſimile: Dixerunt medici, ꝙ poſt ponitur operatio caliditatis extraneę in humiditatẽ quartam ab operatiõe ipſius in tertiam humiditatem aliam ab ipſa quarta propter tres cauſas: quarum vna eſt, ꝙ oꝑpatio caliditatis in humiditates contentas facilior eſt, quam in humiditatem corporis continentes: Et ſecũda eſt, ꝙ natura regitiua cor poris magis ſolicita eſt in conſeruatione rei nobilis, quàm rei ignobilis: Et tertia eſt, ꝙ ſi caliditas depẽderet ab hac humicitate primo, tunc eſſet ethicæ febris vna ſpecies,& non tres ſpecies. Et hoc eſt qct dicũt in hoc capitulo. Et in hoc eſt conſideratio ſeu dubitatio propter duas cauſas: quarum vna eſt, ꝙ tu iam ſciuiſti, ꝙ febris ethica eſt cali ditas extranea accidens primo in membris, ſecundum ꝙ diximus: Et cum ita ſit, tunc erit impresſio ipſius calidttatis in humiditatibus, quæ ſunt membris vnttæ,& coniunctę.& non in aliis: quare dependentia ipſius tunc erit primo ah humiditate prędicta: ſecunda cauſa eſt, ꝙ humi ditas prima de ſecundis ſi finiretur, ſecundum ꝙ; dictum eſt, vunc finiretur ex finitione ipſius reliquę humictitates, quoniam ipſa prima humiditas eſt ſicut fundamentum, & radix ipſarum,& tunc eſſet febris etluca vna: Cum er go ſciueris hoc, dici poteſt, ꝙ dependentia caliditatis extra
8.
neę primo eſt ab humiditate, quę eſt propinqua tempori coagulationis:deinde cũ finierit eam, permutatur ad humiditatem, quę eſt in extremitatibus venarũ paruarum, & ad ros. Et veriſimilius eſt, vt permutatur ad ros, deinde ad humiditatem ſpermaticam: quoniam humiditates pradictæ ſunt ex generatione humorum. Q d ſi dicatur, ſi caliditas extranea eſt dependens primo ab humiditate proxima tempori coagulationis ¶ per te Iquare ergo non, permutatur ad humiditatem ſpermaticam, quę eſt propin quior ea. dicemus ꝙ non permutatur ad ipſam propter tres rationes, quas diximus. Quod ſi dicatur, ſi humididitas, quæ eſt Fogan paruis· non finitur primo, tunc oportet, ut non finiantur humicſitates propinquę tempori coagulationis: quoniã ipſa humiditas exiſtens in venis paruis eſt illa, quæ ſuccedit ei, vel reſtaurat eam:& quotiens finitur pars, atrahitur pars alia loco eius, vnde ſtat ipſa loco eius Amplius ipſa attrahitur ab alio loco quouſque cõtinuetur attractio cum corpore, poſtea cum iſtomaco, poſtea declinat ad comeſtionem cibi. Et cum ita ſit tunc non finiuntur humiditates omnino. Dicemus ꝙ caliditas cũ finit humiditatẽ prędictã, debilitat dige tionẽ.& remouet a ſanguine generato ex cibo digeſto cõueniẽtiã ad nutricationem membrorum,& diuerſificat reſtaurationem cius, quod ex eis fuit reſolutum, quare diminuitur reſtauratio, Amplius caliditas reſoluit aliquid de humiditate, quę eſt in extremitatibus venarũ paruarum, quare duplicatur vel additur ſuper operationem caliditatis in ea diminutio cum impresſione propter longitudinem tempo ris iſtius febris: Et etiam quoniam membra quotiens exic cantur ex dominio caliditatis ſuper ea, debilitatur atractio cibi ipſorum, quia minoratur nutrimentum adueniens pro pter illud,& finiuntur humiditates prędictę. Et ſcias ꝙ iſſius febris aduẽtus quandoque eſt incipiendo,& quando que eſt aduentus eius cum medio aliquo. Et illa, quæ fit inciꝑpfendo, accidit ex cauſis, cum inuenitur corpus diſpoſitumt ad recipiendum cas, ſicut eſt motus ſuperfluus cor Poralis, quoniam ipſe calefacit corpus,& exiccat ipſum, ſecundũ ꝗd ſciuiſti: Aut paucitas eius, quod aduenit de ci bo: aut prętermisſio ipſius cibi, vnde minoratur, qo adue nit ei primo,& acuitur complexio ipſius ſecundo: Aut ſu perfluitas adminiſtratiõis ciborũ calefaciẽtiũ: quare acqui rit corpus ex eis caliditatẽ extraneã: Aut vigilię cõtinuę: Aut cogitatio cõtinua legendo in libris:& a pplicatio cõti nua in conſideratione queſtionum ſcientiarum ſubtiliũ. Et ira ſuperflua multociens facit cadere in hanc febrem, quoniam ipſa calefacit ſpiritus,& acquititur ex ea acuitas,& igneitas: Et multotiens regimẽ medici facit cade re in hanc ęgritudinem:& illud quatuor modis, quorum Vnus eſt prohibitio latus cordis in ęgritudinibus acutis ab adminiſtratione emplaſtrorum frigidorum,& ſedantum caliditatem: ſecundus eſt prohibere egrum ab admini ſtratione aqusę frigidę apud vehementem ſitim,& apperi tum ad ſumendum ipſam timendo debilitatem ſtomaci: Tertius eſt necesſitas adminiſtrationis eius, quod uiuificat Virtutem,& confortat eam apud caſum virtutis,& aduẽtum ſincopis:& eſt illud, quod tribuitur pro uiuificatio ne, calidum, ſicut vinum,& diamuſcum,& aqua carnis: Quartus eſt vltimitas in ſubtiliatione cibi, cũ eſt necesſitas requirẽs, quod eſt ei oppoſitum, vnde inflammatur ca liditas,& forti ficatur,& figitur in membris. Facta vero medio aliquo eſt illa, quæ accidit ab ęgritudinibus, quotiens prolongatæ fuerint, quoniam ipſæ corrumpunt ſub ſtantiam membrorum,& lubſtantiam eius, quod reſtaurat: vnde non eſt conueniens pro nutrimento: quare mem bra abhorrent ipſum,& additur acuitas,& inllammatio ipſorum,& fortificatur caliditas,& facit cadere in ethicãàEt ſcias, ꝙ ethica raro ſit incipiendo, quoniam longinquũ eſt ut ab humiditate. isertia.
Alia litte ra fecundum dicta tua.
ea. ſ.humiditate roris,
Alia litte ra cxtremitatibus venarum paruarum Alia littera deinde huiuſmodi calid itas atrahit hu midttatem aliam ab illa. 2ulq hötinetur attractio ab epate poſtea.

Ipfam. ſa caliditatẽ«
—
AichemeIalſaua eſt
liher in medic- ina ſic dictus, quilnterPetratur
complemẽ tum artis
medicinx,
Dixi eben 20ſd. i. Kuerois,
E EHIIII1.
eſt, vt calefiant membra, quę ſunt corpora dura,& rema neant ſpirirus,& humores, qui ſunt ſubtiles, ſalui ab operatione vel impresſione caliditatis, Et oportet, vt intelligas cum eo, quod ſciuiſti, ꝙ ethica in principio ſuo eſt difficilis cognitionis,& facilis curationis:& in ſta tu ſuo eſt econtrario illius.Et ſignat ipſam res, de quibus eſt pulſus, qui eſt debilis, durus, frequens: debilis quidem propter reſolutionem virrutis infirmi ex longitudine ægri tudinis,& multitudine eius, quod reſoluitur ex corpore: durus vero propter dominium exiccationis ſuper membra: frequens autem propter vehementem necesſitatem,
debilitatem virtutis: Nam virtus quotiens eſt debilis, & neresſitas eſt requirens, tunc accidit frequentia in pulſu. Et ex eis eſt tactus corporis, qui eſt caliditatis ęqualis, quoniam malitia complexionis eſt communis toti,& eſt quieta eriam, niſi poſt adminiſtrationem cibi, quoniam tunc fortificatur,& vehem
1r,& gens ſit caliditas. Dixerunt qui dam, ꝙ; cauſa in hoe eſt, quòd infirmus aſſumit cibum in
hora fortis febris,& vehementig ipſius. ſ.in medio diei, quare inuenit caliditas materiam,& cibum fortificantem iplam: vnde apparer ad extra. Sed hęc ratio eſt falſa duobus modis, quorum vnus eſt: Nam ſi tribuimus cibum in horis dtuerſis aliquando in mane,& aliquando in meri die,& aliquando apud ſomnum,& alicquando in nocte, cunc videmus calidttatem fortificari,& vehementem fievi. Et ſi eſſet res,ecundumm ꝙ; dicunt, non acciderer illud: Secũqdus eſt, quia non apparet ex his, quę ipſi dicũt, qua Nerer cibus fortificet caliditatẽ. ſ. ꝑ quẽ modũ. Dixlt ille, Alt dicitur Alchemalalſana, q cauſa illius eſt, ꝙ cibus ad mimftratus in hac febre eſt cõtrarius ei: cũ ergo aduenit corpo ti patiẽti febrẽ pradictã, reſiſtit ei tũc caliditas,& abhorat ipſum vel ex pellit ipſum,& vehemẽs ſi poſtea, ſicut vehemoẽs fit caliditas calcis, cũũ effunditur aqua ſuꝑ Ipfam: videmus enim, quòd caliditas, quę eſt in ea, cõmouetur,& inſammatur. Dixit Iſac in libro ſuo de febribus, qqudd iſta ratio eſt extranea: quoniam ſi eſſet cõmo tio ve l excitatio caliditatis, ſecundum quòd dictum eſt, tunc e·ſſet excitatio vel cõmotio ipſius poſt potum aquę feigid ę dignior,& foriior: quoniam contrarietas eius ad ip ſum eſt magis vltima, quã contrarietas cibi adminiſtra ti in eia: quoniam qualitercũ que ſit cibus eſt compoſitus: Et quod inuenitur in experiẽtia eſt ecõtrario. Dixit Aui. in libro quarto canonis, ꝙ caliditas ethici eſt ſimilis, ſed nõ declarat, per quem modum cibus augeat caliditatem, & fortificet cam. Dixit Ebenroſd. in libro, qui dicitur de c auſis in vniuerſali, ꝙ cauſa in hoc eſt, quòd mẽbris quo wiens aduenit malitia complexionis calida,& de natura nutriti fuerit, ut asſimilet ſibi cibum, tunc de neces ſitate cum aduenit cibus iſtis corporibus, acquiritur ei caliditas extranea, ſiue ſit cibus frigidus, ſiue non, quare tunc forti ficatur febris,& magnificantur accidentia ipſius. Et non ſequitur hoc vel non accidit hoc non in febribus putridis, quoniam caliditas extranea in eis non figitur in membris agentibus in nutrimentum: Et quod dicunt medici in asſi gnando cauſam iſtius accidentis eſt ſermo probabil ig,& illud, quoniam lpſi asſimilant diſpoſitionem cibi cum diſpoſitione iſtorum corporum ſicut aqua, quę ſpargitur ſuper lapidem decoctum, qui eſt lapis calcis. Dixit almeſihay,& hec ratio eſt bona Valde:& iam diximus iu liro noſtro nominato berif modum proximum huic abſJue quòd vidimus, vel antequam vidimus id, quod dixit
Aueroys excellentisſimus. Et eſt, quòd caliditas ethici eſt caliditas, quæ iam eſt fixa in memnbris vel habituata in membris, quaſi ipſa ſit radicalis naꝛuralis,& iam ſci uiſti, ꝙ cibus quotiẽs aduenit corpori,& cõuerritur in ſan guinem, fortificatur caliditas naturalis,& ipſa augumenP O SAEI 2 2
tat. Cibus autem in iſtis corporibus augumentat caliditatem extraneam.& fortificat eam, ſicut erat operatio illius in caliditate noturali, quia ipſa eſt facta ei ſimilis,& habituata, Vel fixa:& in hoc eſt dubitatio: quoniam eſſet neceſſarium, vr fieret vehementia caliditatis poſt conuerſionem cibi in ſanguinem,& quod inuenitur eſt e contrario:quoniam̃ neceſſarium eiſet, ut ue hemens fieret caliditas naruralis in homine ſano poſt conuerſionẽ cibi in ſanguinem ſecundũ differentiam, qur eſt inter duo corpora, quoniam corpus ethicum eſt vehementis diſpoſitionis ad caliditatem: econtrario ſe habet corpus ſanum. Neque rationi vel modo Aueroys contra⸗dicit id, quod cõtradicit ei, qui dicitur chemelalſana, quod aqua etiam acquirat caliditatem extraneam, ſicut cibus, & fortificat febrem,& vehementia facit accidentia, quoniam nos dicemus, quòd cibus acquirit plus caliditatem, & fortiorem, quam acquirat aqua, quoniam proportio⸗nalitas cibi ad caliditatem eſt maior, quam proportianali tas aquę ad ipſam propter id, qd præcesſit: Et quòd contrarietas aquæ ad ipſam eſt maior, quam contrarietas cibi ad eam. Cum ergo ita ſit, ſequitur quòd calefactio eius, in quo eſt caliditas vel calefactio eſt fortior, quam calefactio eius, quod non eſt ſic, vel quam calefaætio eius, quod non habet illam calefactionem vel caliditatem. Amplius dico, quòd inflammatio caliditatis ex cibo eſt vehementior, q́ᷓ inflammatio calidiratis ex aqua: nam Virtus operans in cibo uadit ad ipſum& non ad aquam,& apud peruentionem ad ipſum facit accidere laborem propter debilitatem eius: Et ille labor cauſat augumentũ vel additionem caliditatis per hoc, ꝙ eſſentia membrorum eſt vehementis diſpoſitionis vel pręparationis ad ipſam ſcilicet caliditatẽ: quare vehemens fit caliditas:& pro/ pter hoc cum fecerit operationem excesſiuam vel fortem, quę nõ proportionatur virtuti eius, additur caliditas eius, & non cauſat debilitas nutricationis in alia ab ethica Lgri tudinali augumẽtum calidi atis, quoniam corpora ipſorũ non ſunt vehementis præparationis ad ipſam, ſicut corpora ethicorum, quare apparet, ꝙ modus Auerois eſt melior quã modus Almeſihay. Et eſt posſibile, vt fiat differentia inter aquam,& cibum,& per hoc reſpondeatur ei, qdt obiicit ur dicto eius, qui dicitur chemelalſana: quare erir ille modus etiam bonus:Et hoc eſt᷑, ꝙ eſt apud me in hac materia, vrina vero ethici eſt pinguis:& cum fixa fuerit ethica, efficiuntur in ea partes ſquamoſsę, vel furfureæ,& illud propter reſolutionem membrorum diſſoluens, ipſa poſtea efficitur oleagina in modo, ꝙ qñ ipſa effunditur in Vaſe, auditur ſicut uox vnctuoſitatis ſeu olei. Et qñ appa rent iſta ſigna, tunc peruenit febris ethica ad debul,& tũc ambo oculi fiunt concaui ſeu profundi,& mulrtipltcatur lipitudo in eis,& ſunt ſicci,& cauſa illius eſt maliria nutrimenti aduenientis ad eos,& debilitas ipſorum reſoluen do, quod aduenit eis ex hoc,& retentionem eius: quare ex peilitur ad interiora. Amplius aer exiccat eos,& exiccat, & atrahit palpebras ad inferiora, ſicut ſit in hora ſomno lentię abſque voluntate infirmi: Et illud propter debilira tem virtutis motiuę palpebrarum:& eminent extremita tes oſſium:& tempora applanantur:& extenditur cutis frontis:& reſoluitur vel deſtruitur color ſeu ſplendor viuidus: Et fit quaſi in cute ſit puluis:& grauatur infirmus in eleuatione ſuperciliorum,& acuitur naſus propter dominium ſiccitatis ſuper eum:& prolongantur pilli pro pter multitudiuem vaporum fumoſorum: poſtea cadunt propter pauc itatem materiæ ipſorum:& apparent pediculi propter conſvmptionẽ humiditatis, qua nutriuntur: & reſoluitur venter ipſorum& adheret cum dorſo, quaſi ſit cutis ſicca: Et cum tangitur cum digitis tuis, inuenitur

L. I B.
quaſi ſit tabula plana. Et cum conſtringitur cutis cum di gitis tuis,& extenditur ad exteriora„Jextenditur tecũ uel cum digitis tuis,& remanet ſtans conſtricta vel eleuata, cum non ſit in ea humiclitas, quæ leniat eam,& adiuuet eam ad reditum:& propter illud efficitur mors velox in eo, qui diſpoſitus eſt cum diſpoſitione iſta. Et quando vngues arcuantur ſeu curuantur, tunc iam res peruenit ad ſpeciem ethice, quæ dicitur altefetet icad ethicam comminuentẽ, uel ad ethicam tabem:& tunc carrilagines incipiũt difſolui:& in huiuſmodi hora appropinquat mors. Signavero ꝑmutati õis febris effimerę ad ethicà eſt rema nentia febtis poſt dies tres,& ipſius excreſcentia poſt aſſumptionem cib. Signa autẽ permutationis febris putridę ad ethicam ſunt inuentio caliditatis poſt declinationem paroxiſmi, et fortitudo febris poſt adminiſtrationem cibi, & corpus incipit arefieri ſuper illud, quod exigit uel cau ſat febris putrida.
Capitulo decimo de febre peſtilentiali.
& alteratur: Vverum aeri, cum eſt ſecundum ſuã ſim1 plicitatẽ, non accidit aliqquid ex illo, immo iſta alteratio accidit ei, cũ ſecum permixti ſunt uapores,& fumi,
& tunc accidit toti qualitas alia. Amplius hęc fit quãdoque ꝑꝑ cauſam cæleſtem:& eit ut coniungãtur corpora ſuperiora coniunctione uel figuratione appropiata, quam
ſciunt aſtrologi: Et huiuſmodi quidem cauſæ ſunt imprimentia cõmunia,& efflciuntur propia, quia aliqua corpo
ra recipiunt ĩpresſiones eorũ,& aliqua non,& confert me
dico illud: Cum enim cognoſcit medicus illud, quod acci
dit aeri de corruptione in diuerſis tem poribus, tunc præue
nit ante illud,& euacuat corpora ab humoribus fortificã
tibus illam impresſionem,& facit ipſa acquirere qualita
tem contrariam qualitati aeris. Et non eſt dubium, ꝙ aer
— quotiẽs aduenit corporibus prędictis, nõ imprimit in eis, ribus: qug ſicut eſt impresſio eius in eis, quæ ſunt illi ſimilia,& quæ ſunt mi ſi declinant ad qualitatem ipſius aeris.Et aſtrologus cogno
“ ſcit huiuſmodi.ſ.ꝙ motus planetarum uel ſtellarum cau litaiẽ ſimi ſat in aere caliditatem uehementem adurentem, poſtea an tecedit uel præuenit medicus,& mnndificat corpora mun æ. dificatione vItima,& nutrit corpus cibarijs humidis: cũq; aduenit aer prędictus, non inuenit in corporibus qualitaipſam. ſica tem reciprentem ipſam, vnde ſaluatur a nocumento aeris, ndi: atem& ab impꝛ esſione eius. Et quandoque cauſa eius ſunt. res aeris. terreſtres, ficut vapores mali eleuati ex foueis uel locis piante no Pprofundis mahs,& ex minera nociua, aut oleribus uel plã ceres aeri tis putridis uel nocentibus aeri, aut ex uſcinitate corporũ ſant eu. morcuorum, unde detertur fetor itarum putrefactionũ, ficus. e& attrahitur naribus: qsare corrũpitur cõplexio corporis,& putreſit, quod contenetur de humiclitatibus:& acci
dit in eo calidttas pręter nut sralis. Et huiuſmodi aer cum
occurrit corporibus non mundis,& fuerint materię eius
ſimiles illi, ad quod declinat aer Neſtilentialis„ runc aduenit febris,& uelocitatur impresſio cius in cꝑ. Et quotiens
inuenit corpora munda,& fuerint naaterię ipſius cõtrarię ei, ad quod declinat aer, tunc ſaluantur a nocumento
ipſius,& eſt poſtea ſaluatio. Signa vero peſtilentię ſunt multitudo ſiderũ cadentiũ,& apparitionũ iguearũ in prin
cipio autumni: Et multitudo ranarũ.& mursũ,& reptiliũ graeratorum ex pucredine terræ:& effugiunc animalia,
quę habitant improfundo terræ ad exteriora eius. Signa
autẽ febris peſtilentialis ſunt caliditas quteta in exteriori
bus,& fortitudo ipſius,& acuias eius in interioribus:&
eſt anhelitus cum ea magnus, uelox, freqnens:& quãdoque fit ſtrictura anhelitus: Et quandoq; eſt fetiqus,&
L Cias, ꝙ aer putrefit, et alteratur, ſicut putrefit aqua,
I.
exiccatur lingua,& uehemens fit ſitis: Et quandoq; eſt ꝑmixtio rõuis,& tenſſo eius, qd eſt infra hypocundrta: Et quandoqʒ apparet in corpore bothor, quę ſunt uelocis apparitionis,& uelocis occultationis: Et quãdoc magnifi catur ſplen,& uehemens fit tusſis,& ſuꝑ linguã apparet alchola& peior alchola eſt nigra. Et egeſtio quidẽ in hu iuſmodi hora eſt lenis ſpumoſa propter multitudinem eius, quod reſoluitur ab humſditatibus corporis, quę miſcẽtur cũ ea:& ſudãt ſudore fetido. Et quandoqʒ accidit ſincopis,& frigus extremorum:& qñque accidu hoc in febre, abſque qd infirmus cognoſcat ipſum, aut ſentiat. Er non alterarur pulſus, neque vrina: Et cũ hos eſt morti fera:& heſitant medici in eſſe ipſius:& cauſa illius ſunt materię venenoſę declinantes ad partem cordis.
Capitulo vndecimo de febribus apoſtematum.
nominantur febris accidens: Iam enim ſciuiſti, ꝙ
ab apoſtemate qñq; accidit febris put rida: Et hu iuſmodi febris dicitur febris accidens: Verum ipſa diuerſificatur ſecundum diuerſitatem locorum apoſtematis: nã cum apoſtema accidit in membro nobili, ſunt tunc accidentia vehementia: Et cũ eſt in mẽbro ignobili, tunc ſunt accidentia minora illis, vel infra illa. Et cum accidit in car ne glandoſa, tunc ſunt materiæ procedentes ab e0 ad cor de genere materierum venenoſarum. Et deterius apoſtema eſt illud, quod accidit ſub aſſellis:& poſt illud in malitia ſunt ↄpoſtemata viſcerum facta ex materiis cole ricis: Et iſta apoſtemata ſunt ſicut apoſtemata cerebri,& velaminum eius,& alſamach,& gutturis,& membrorum pectoris,& epatis,& ſplenis,& renum,& veſicæ,&
F Ebres apoſtematum ſunt illę, quæ apud medicos de
Quod ac-cidit ſubaſſcellis, fuple a ma teria uenenoſa.
inteſtinorum,& matricis:& denominatur tunc febris no
mine membri, in quo eſt apoſtema: quare dicitur febris re nalis,& febris epatica,& alia ab his. Et qñque diuerſificantur accidentia iſtorum apoſtematum in vehementia, & debilitate ſeu remisſione, ſecundum appropinquationem apoſtematis ad cor,& elongationem ab co. Et non
euacuantur iſtę febres a paroxiſmis:& illud ſecundũ materias caufantes illud: vnicuique enim humori ineſt periodus, vel paroxiſmus, qui ei cõnenit:& nos loquemur de ipſo: Et febres quidem accidentes, cum prolongantur tẽ pore longo, producunt ad ethicam,& proprie cum ſunt apoſtemara ipſarum vicina cordi: Et ſcias, ꝙ febres apoſtematũ habent ſigna, quę ſignificat ſuper membrum in firmi: Et ſigna, quęꝝ ſigntficat materias cauſantes apoſtema:& ſigna ſignificantia diſpoſitionem infirmi. Species vero ſignorum primorum funt, ſicut pulſus ſerrinus,& dolor pungitiuus, qui ſignificant apoſtema panniculorũ: Et ſicut pulſus vndoſus, qui figniſicat apoſtema membri lenis, ſicut epatis. Species vero ſecunda ſignorum eſt, excreſcentia caliditatis de tertio in tertium ſignificat materiam colericam:& de quarto in quarinm ſignificat ma teriam melancolicam. I ertia vero ſpecies ſignorum eſt, ſicut ſignificationes denuntiantes ſalutẽ infirmi, aut mor tem ipſius.Et nos dicemus iſta ſigna, cum loquemur de pronoſticis. Et pulſus quidem in febribus apoſtematum eſt, ſicut in putrida intelligendo, ꝙ conſtrictio pulſus eſt uelocior dilatatione ipſius. Amplius poſt illud pulſus qui dem diuerſificatur: quãdoque enim eſt ſerrinus, cum apoſtema fuerit in membro panniculoſo:& quandoq; eſt vn doſus, quando fuerit in membro leni, ſicut cerebrum. Vri na uero quandoque eſt alba, ſubtilis, clara:& illud ꝑꝑ diuerſionemm rei tingentis ad partem aliacn: Et quandoq; eſt turbida:& illud, cum natura ex pellit materiam ad partes ueſicæ: Et guandoque eſt ſanioſa: et illud, quãdo expellirur
8 d C t. 1 8 t 1 C 2 82 .
c

89 B. F. dicta ſcili cet duarũ tertianarum,
t duę qᷓr tanę ſuple ſe cömuni cantes Po Xxiſmãt de quarto in quartum,
Quartana contraria uel diuerſi ficata eſt quartana contraria quart anæ uerg, q ha bet duos dies quietis. quarta na uero
contrarixa habet ſolũ diem unũ quietis,
FEEN. 1 1I.
litut ſanies ad partem veſicę. Et nos loquemur de hoc ſermonem clarum in declaratione ipſius
Capitulo duodecimo de febrihus compoſitis vel de compoſitione ſfebrium.
Ebres quidem quandoq; componuntur diuerſis ſpe ciebus compoſitionum: quandoq; enim eſt compo ſitio exgeneribus lõginquis, ſicut compoſitio febris ethicæ cũ febre putrida:& quandoq; eſt ex his, quę ſunt propinquiora illis, ſicur compoſitio febriũ putredinis ad inuicem, ſicut ſebris colerica cum flegmatica,& melanco lica:& quandoque eſt ex his, quæ ſunt propiaquiora illis, ſicut compoſitio duarum tertianarum,& duarũ quar tanarum: Nam duæ tertianæ quotiens componuntur, qũque ꝑoxiſinant omni die:& propter hoc ſimilatur hęc ſpecies compoſitionis flegmaticę poxiſmanti omni die,& tertianæ conrinuæ. Et eſt differentia inter eas,& inter flegmaticamn ſecundum duos modos: quorum vnus eſt ex par te accidentiuna propriorum vnicuique materię: Secundus eſt, qin duabus tertianis accidit poſt quas liber duodecim horas rigor fortis,& horipilauio: Et in flegmatica non ac cidit illud, niſi poſt cõplemẽtum 18. horarnm. Differentia Vero inter ipſas,& inter continuam colericam eſt, ꝙ cum ſpecie ꝑrędicta eſt rigor,& horipilatio: Et in continua nõ eſt aliquid de his, niſi apud criſin. Sed tres tertiane quandoque periodicant continue:& ſigna proprta ſunt, ꝙ paroxiſmus in die tertio in ipſis eſt fortis Vvalde. Et duę quidem quartanę paroxiſmant de quarto in quartum& tres quartanæ paroxifmant conttnue. Dixit Alchemelalſana, ꝙ duę quartanę paroxiſmant de tertio in tertiũ. Di xit Almeſihay, ꝙ errauit iſte, quontã paroxiſmus quartang ſecundæ aut accidit in die primo quietis paroxiſmi primi, aut in die ſecundo quietis ipſius: ꝙ ſi adueniet in primo, tunc erit cum præcedente quartana contraria diuerſificata: Et ſi aduenerit in die ſecundo, tũc erit cum ea, quæ ſequitur, quartana diuerſificata contraria etiam:& apparet, ꝙ duę quartanę non ꝑoxiſmant de tertio in ter cium, ĩmo de quarto in quartum contrarie vel diuerſificãtur:& in eo eſt conſideratio, quoniam quartanę in finibus eius, vel in temporibus pro ſtremis ipſius quandoque perueniunt, vt tempus ꝑoxiſini vel accesſionis ipſarum ſit horę quatuor:& ſic eſt posſibile, vt firmẽtur duꝝ quar tanæ, quę periodicant ꝑoxiſmo de tertio intertium, ſicut ſi fuerit principium ꝑoxiſmi primi, vel accesſionis prime verbigratia in mane diei fabati,& quies eius ſit poſt qua tuor horas,& ſit principium ꝑoxiſmi ſecundi Vel acceſſionis ſecũdę in ſero diei lunæ,& quies eius vel tepor eius, ſicut diximus: Amplius ſit principium ꝑoxiſmi tertii, qui eſt ſecundus a primo in manę diei martis,& ſit paroxiſmuͤs quartus, qut eſt ſecundus a ſecundo in ſero diei mercurii,& ſecundum iſtum modum procedẽdo. Dixit Gal. ſecundo de criſis, ꝙ duæ quintanæ ꝑoxiſmant de tertio
—+₰
in rertium,& eſt verum:& illud, quontam quintana ſe
Pris ꝑoxiſmat in die primo,& quinto,& quieſcit corpus tribus diebus, cumque aduenit ꝑoxiſmus ſecundus,& inceperit in medio teporis Vel quietis, runc periodicat de tertio in tertium: Et fi acciderir ſecundum aliam formam ab iſta,& illud in modo, vt accidat in die primo quietis, &c in die tertia ipſius, tũc n6 periodicabit de tertio in terrium, ſed de quarto in quartum contrarie vel diuerſificate Et deterior cõpoſitio,& mag:s occulta eſt compoſitio ferium putredinis cum ſebre ethica, quoniam illic innt te Pores,& rigor,& hori pilatio,& continuitas Vvel perſeuerantia caliditatis in difpoſitione quieris: quare exiſtimacur, ꝙ illic ſint febres ſolummodo continua,& interpoD O SCa 11. II. 2 3
lata. Et medici imperiti vel ignorantes in huiuſmodi forma vel diſpoſitione curant cum ſolutione ventris,& eua cuatione materię a corpore ſolum. i. contẽtantur curationibus putridarum. Et Auicenna quidem comprehendit in libro quarto canonis compoſitiones febrium in tribus ſpe ciebus, quarum vna eſt, vt incipiant ꝑoxiſmi ſimul,& nominatur iſta concomitans. Dixerunt quſdam, quod ſimul ſeparantur ſiue materię ſint intra venas, aut extra ip ſas:& in hoc ſermone eſt dubttatio, quoniam non eſt poſ ſibile in omnihus humoribus:& illud, quoniam quotiẽs componitur febris colerica cum melancolica, quomodo eſt posſibile, ꝙ ſimul finiantur vel ſeparentur? quoniam melancolicę ꝑoxiſmus durat 24. horis,& goxiſmus colericę qurat 12. horis. Et propter illud cũ fuerint flegmatica, & melancolica ſimul, aut flegmatica,& colerica, non remanẽt ex eis aliqua, quibus posſimus verificare ſermo nem ipſorum, niſi cum fuerint materię febrium vnius ſpe ciei,& fuerint materia vnius earũ intra venas,& materia alia extra venas,& non ambęè fuerint intra venas, aut extra venas: cũ enim fuerit ſic,& poxiſmabunt ſimul, & tepores corum erunt ſimul, tunc erit febris vna,& nõ duæ febres;cum autem fuerit vna illarum extra venas, & altera intra Vvenas, tunc illa, quæ eſt intra venas vehemens fit,& excreſcit apud inceptionem illius, quę eſt extra venas, aut frangitur,& quieſcit apud teporem illius, quæ eſt extra Venas. Et iam ſciuiſti, ꝙ febres ſimplices ſunt ſeptem, ſilicet tres iuterpolate,& quatuor continue. Cunque componuntur, multiplicantur diuiſiones,& eſt vt componatur vna quotidiana cum quotidiana,& cum cõtinua,& cũ interpolata, et ſecundum iſtas comparatio nes. Et nõ eſtalicui iſtarum diuiſionum compoſitionis no mẽ propriũ apud medtcos, pręter ſataralgab:& propter lllud faciemus ei particulare capitulum.
Capitulo tertio decimo de ſataralgab ſeu emitriteo.
1 Ec febris nominatur grecę anthrithaus:& eſt ac cidens a flegmate,& colera ſepararis, quę quando que ſunt intra venas,& quãdoque extra Venas:
et qñque eſt colera intra venas,& flegma extra ipſas:& quandoque eſt econtra. Et hęc eſt illa, quę proprie nomi natur ſataralgab ſeu emitriteus purus: illa uero, quę eſt alia ab iſta diuiſione, non nominatur apud medicos peri tos emitriteus purus. Amplius in emitriteo puro quando que ſunt duæ materię æqualiter:& quandoque, quod in eo dominatur, eſt flegma,& quando que econtrario.& cognitio ęqualis carum eſt difficilis valde. Verum raro g
quantur. Et ſcias, ꝙ iſta febris eſt ex ęgritudinibus croni⸗cis:quandoque enim extenditur vel prolõgatur vſque ad ſex menſes, ſecundum ꝙ dixit Auicenna in quarto canone. Et ſi dicatur, cum emitriteus componatur ex flegmarte intra venas,& ex colera extra ipſas, non eſt dubium,
flegma ſit magis dominans, quoniam febris eius ex multitudine ipſius ꝑoxiſmat omni die,& ſebris colerica ꝑoxiſmat vna die ſic,& altera die non:& cum ira ſit, qua 8 re ergo proportionatur iſta febris ad coleram, qᷓ eſt ocultior,& minor,& quare denominatur ſataralgab. i. media tertiana,& non proportionatur ad illud, quod eſt apparens,& magis dominans, quod eſt flegma,& non denominatur ſataralnaibe ideſt media quotidiana, ſeu media flegmatica? Dicemus vel reſpondemus, q; ſigna coleræ ſunt magis manileſta,& magis nota, quam ſigna flegma tis:& propter illud antiqui proportionauerunt vel asſimilauerunt colerã Regi furioſo maligno:& flegma regi quiero, non maligno,& proprie cum fuerit extra venas, quoniamn cum ipſa facit euenire febrem, ſigna ipſius
Cü interpolata. colerica,

alia Hit era tũc ipſa,ꝓ longatur afque ad medietatẽ anni,
PE I PB;.
ſunt maniſeſtiora,& clariora, q́; flegmatis, qñ ipſumeſt extra uenas, nedũ cũ fuerit intra eas, quare ſunt ſigna colerę maniſeſtiora,& clariora:& ꝑꝑ illud antiqui proportionauerunt nomen iſtius febris ad colericam,& non ad flegmaticam. Neque valet, ſi dicatur, ꝙ; colera efficit leg ma breuioris et velocioris terminatiopis, uel eradicatiõis, quonã ipſa cum caliditate ſua,& ſuhtiliatione ſua calefa cit flegma,& ſubtiliat ipſum,& remouet uiſcoſitatem ip ſius, Et cõtrarium quidem facit flegma in colerica, quare abreuiantur ꝑoxiſmi flegmaticæ,& prolongantur paroxiſmi colericæ, unde efficitur tempus aggregati illius ſicut rempus tercianę non puræ, quod eſt circa menſem. Et ſi prolongatur] uſque ad annum Iquod eſt raro. Et loquentes medici in hac febhre teſtiſicavt, ꝙ; ipſa extendiiur nouẽ mẽſibus: et quandoque pertranſit annũ, qm̃ nos dicemus, ꝙ duę materiæ in tertiana non pura ſunt mixtę non ſeParatę una ab altera, quare operatur natura in ambabus, ſicut eſt operatio ipſius in materia una:& hic in emitriteo ſuni ſeparatæ una ab altera,& digeſtio vnius ambarũ completur cum oppoſito digeſtionis alterius, quoniã digeſtio coleræ fit cum ingroſſantibus,& inſpiſſantibus, & digeſtio flegmatis cum attenuatione,& ſuhtiliatione: ꝙ ſi declinauerit natura,& conuerſa fuerit ad coleram, remanet flegma cum diſ poſirione ſua,& ꝓlongabitur tẽpus ipſius, quomã ipſa indigebit tẽpore alio pro digeſtione ſua:& ſi declinauerit,& cõuetſa fuerit ad flegma, tunc accidet colerę, quod accidit flegmati: ꝙ ſi conuertatur operatio eius ad quas partes.ſ. ad coleram,& ſlegma, non fiet tunc operatio in eis completa:& in ſumma de ficiet in illis,& prolongabitur tempus ipſarum ꝑꝑ illud. Et ſi dicatur ſatar idem eſt, quod medietas rei alicuius,& in huiuſmodi diſpoſitione paroxiſmus colerę,& tepor, ſeu ꝗes eius eſt, ſecundum qꝙ erat in ea in diſpoſitione, qua colera eſt ſeparata a flegmate:& cum ita ſit, quomodo ergo denominatur hoc nomine? Dicatur, ꝙ ſatar licet interpetretur medietas, tamen abſolute dicitur etiam de parte, ſicut habetur in libro alchoran, ubi loquitur de mulieribus me ſtruatis circa ieiunia ipſarum ly ſatar accipitur pro parte rei, non pro medierate: cum igitur ſatar abſolutę accipiat ꝓ patte,& non eſt dubiũ, ꝙ colera cũ eſt uicina flegmati in diſpoſitione prædicta, tunc eſt neceſſarium, ut minoren tur de accidentibus eius,& quod remanet de ipſis accidentibus, verificatur quod posſit dici pars. Et cum ita ſit, ſequitur, quod denominatio ipſius eſt denomina⸗rio uera. Et huic febri ſunt ſigna, quę ſiguificent ipſam. Verum proꝑriora ipſius,& magis aparentia ſunt fortitu do unius duorum ꝑoxiſmorũ,& debilicas alterius:& il⸗lud, quontã flegmatica ꝑoxiſmmat omni dte, m eſt continua,& colerica paroxtfmat uno die ſic,& altero non, qm ipſa eſt interpolata: quare accidit in die vno duo paroxiſ mi,& in die ſecundo paroxiſmus vnus. Et poſt iſta ſigna in fortitudine.ſ.ſignificationis ſunt ſigna alia ſignificantia ipſam, quoniam ſignificat ipſam conſuetudo,& eſt. ut ſit homo in cuius corpore multiplicat᷑ colera, poſtea ipſe efficitur ocioſus,& dimittit exercitia conſueta, et in ſumma adminiſtrat, quę generant flegma plurimum:& quando multiplicatur legma in corpore eius, aggregatur cum colera,& putrefit,& generat febrem prædictam: aut eſt homo, in cuius corpore flegma exuberat, poſtea vtitur exer citio,& eis, quę generant coleram ex rebus calefaciẽtibus, Vnde generatur colera i corpore cius,& putrefit,& a leg mate etiam, quare accidit febris prædicta. Et quandoque ſiguificatur ex Vvrina,& eſt, ut ſit in ea reſidentia ſeu ſedi mem flegmaticũ. Et color ſignificat dominium colerę,& ſunt extrema tumida, ſicut in caceſia,& vomitus flegma tis ſuperfluus. Et in ſumma accidentia eius ſunt accidenI.
tia flegmatis,& colerę compoſita ex accidẽtibus Hegmatis,& ex accidentibus colere: tamen ſigna ꝓPpria ei ſunt
ſigna prima.
Capitulo quartodecimo.
materiæ ſunt intra venas,& paroxiſmorum febrium, quorum materię ſunt extra uenas:& veri ficatio ſermonis ꝑoxiſmorum:& cauſa diuerſitatis ipſorum ſecundum materiam facientem ipſos in pręſenti perſcruta bitur capitulo. Primi uero cauſa eſt, quontam cauſa continuationis febris ſanguineæ eſt accepta ex duabus rebus: quarum vna eſt, qudd ſanguis non indiger loco determinato putredinis ita, ut effundatur ad ipſam pars poſt partem, ſicut reliqui humores ita, ut accidat inter duas effuſiones tepor: ĩmo eſt fluens uel currẽs in concauitatibus venarum ꝑꝑ multitucdinem eius,& exuberantiam quantitatis ipſius: quare caliditas ipſius eſt cõ tinuata ad inuicem: quotiens ergo eſt præparatus ad putredinem, continuatur putredo in partibus recipientibus omnibus, quouſque fimatur:& tunc continuatur de neceſ ſitate, quouſque finitę fuerint partes putridę. Secunda ipſarum eſt, ꝙ ſanguis eſt compręhenſus in uenis, quę ſunt uaſa ſolidi corporis:& ꝑꝑ comprehenſionem eius in illis difficilis eſt reſolutio etus,& egresſio eius in diſpofitione teporis: quare continuatur febris,& perſeuerat: In alijs ue ro humoribus a ſangumne cauſa comtinuationis paroxiſmorum ipſorum eſt illa, q; dixwimus in modo ſecundo, uel in re ſecunda, quę eſt cõprehenſio ipſorũ in vaſis ſolidis: quare non reſoluitur, quod putrefit,& facit paroxiſmum, & in diſpoſitione teporis non reſoluitur, vel non eſt reſolutum reſolutione completa, inmo remanet ex illo uſque ad horam, in qua accidit ꝑoxiſmus ſecundus,& remanet ex ſecundo, uſque quo ventat tertius uſque ad tẽpus, quo complerur res putredinis,& ſic efficitur febris continua, ſed ſunt ei cum hoc excreſcentię, uel exacerbationes, ſicut paroxiſmi extrinſecę. Et inſunt ei diminutiones, ſeu remiſ ſiones, qua ſi habeant teporẽ uel ſicut interpolatę. Quæ autẽ dependent a paroxiſimis, ſcias, ꝙ; materię facientes paroxiſimos quandoq; ſunt purę,& quandoq; ſunt non purę, quarum horę ſunt determinatę,& ſcitur ex perientia: colera enim cum fuerit extra venas, eius paroxiſmus eſt duodecim horis,& dimittit ſeu quieſcit horis triginta ſex,& eſt ꝑoxiſmus vel ꝑiodus vnus ex paroxiſmis eius horis quadraginta octo, quare erit tempus paroxiſmi eius tertia pars temporis quietis eius,& quarta pars totius ag gregati. Er cum fuerit intra venas, exacerbat duodecim horis, poſtea minoratur: Sed non oporter, ut ſit tẽpus di minutionis ſeu tẽporis ęqualis tẽpori teporis eius, uel ꝗetis eius, cũ fuerit extra venas: Et ſi nõ, tũc tẽpus diminutiõis eius uei teporis eius eſſet, ſicut tempus diminutionis uel te poris illius. Et iam id, quod experimento currit, ſignificat uel teſtificatur cõtrarium. Dixit Hy pocrates eximius, ꝙ terciana pura, quotiens materia ipſius eſt extra venas, ter minatur uel finitur in ſeptem periodis ſecundũ plurimũ: & quotiens eſt intra uenas, ſecundum plurimum terminatur in vna ebdomoda. Nõ purę uero colericæ poximus prolongatur ita, ut perueniat eius ꝓlõgatio 24. horis, aut 30 horis: Et ſecundum quantitatem additionis paroxiſmi ſupra duodecim horas eſt elongatio eius a puritate: et eius terminatio ſeu finis eſt uſque ad medietatem anni. Flegmaticę uero ꝑoꝝiſmus eſt decem& octo horis, Et eius di misſio ſeu quies eius eſt ſex horis: quare eſt periodus eius 24 horis,& tempus teporis eius uel quietis eius eſt pars tertia temporis paroxiſmi ipſius, uel accesſionis ipſius,& quarta pars temporis totius aggregati. Finis vero ſeu terminatio
D Eclaratio cauſę continuationis ſebrium, quarum
f. m lica

F E NII1I.
minatio febris flegmaticę non habet horas numeratas ſeu determinatas:& illud, quoniam flegmatis diuerſificatut ſubſtantia in groſſatie,& ſuhtilitate:& ſpiſſitudine,& tenuitate. Tẽpus vero paroxiſmi non purę eſt breuior,& tempus dimiſſionis eius vel quietis eius eſt longior,& tẽ pus terminationis eius vel eradicarionis eius eſt hreuior, niſi ſit permixta cum melancolia: ſed cum fuerit colera, tunc erit res, ſecundum ꝙ; diximus. Et melancolicę quidem purę paroxiſmus eſt. 24. horis,& ipſius quies eſt 48 horis, quare erit Piodus vnus ex periodis eius ſeptuaginta duabus horis,& erit rempus acceſſionis eius, Vel Poxiſmni eius medietas tẽporis dimiſſionis, vel quietis eius, & ſicut tertia pars temporis totius aggregati. Terminatio
Non pura Vero ipſius, ſeu ipſius eradicatio quandoch tardatur, vel lwelanco poſt ponitur vſq; ad annum com pletũ. Et non pura quidem eſt breuior illa in acceſſionibus ſeu in ꝑoxiſmis,& quiete, ſcu teporibus,& eradicatione vniuerſali. Et ſcias, ꝙ illud, quod diximus de iudiciis ſebrium purarũ nõ eſt, niſi quod eſt ſcqm plurimũ: quã doq; enim abbreuiat᷑ paroxiſimus puræ ab eo, quod diximus,& prolongatur:& illud propter cauſas octo, quarum vna eſt ſubſtantia ma reriæ facientis febre, cum. n. fuerit ſubtilis cũ puritate ipCauſe ab- ſius, ſicut colera pura, tunc cauſat ſebrem breuem: ſi vero
preuiatio- materia fu
erit groſſa, tunc facit febrem longam, ſicut me
tas aggregationis eius,& hoc ſumitur ex quantitate hu moris:ſecundus eſt facilitas putrefactionis,& difficultas eius,& hæc ſumitur ex qualitate ipſius. ſ.ex caliditate,& humiditate ipſius. Tertius eſt facilitas euacuationis eius a corpore,& ſumitur hæc ex ſubſtãtia humoris. ſ:grosſitie, & Viſcoſitate ipſius.Et quando ſciueris hoc, dicamus, ꝙ Hegma per hoc, ꝙ eſt facilis aggregationis propter multam ipſius quantitatem, eſt facilis putrefactionis propter humiditatem,& caliditatem extraneam putrefacientem, & eſt difficilis reſolutionis propter viſcoſitatem,& groſitiem eius,& etiam efficitur febris eius paroxiſmans, ſicut diximus. Melancolia vero propter id, quod eft difficilis aggregationis propter paucitatem ipſius, eſt difficilis putrefactionis propter frigiditatem,& ſiccitatem eius,& eſt facilis reſolutionis propter priuationem viſcoſitatis, quare efficiturꝑoxiſmus eius, ſicut diximus. Colera vero quoniam eſt media inter duos humores, ſi enim comparatur ad flegma, eſt difficilis aggregationis propter pauci tatem eius per comparationem ad ipſum flegma,& difficilioris putrefactionis, quam ipſum propter ſiccitatẽ ſuã, & facilioris reſolutionis, qᷓ ipsũ ꝑꝑ ſubtilitatẽ,& calidita tẽ ſuã Et ſi cõparatur ad melãcoliã, eſt facilioris aggrega tionis, quam ipſa propter multitudinem ipſius coleræ per comparationem ad ipſam melancoliam,& facilioris punis Wne lancolia trefactionis cum ſua caliditate,& eſt humida per compa rationem ad ipſam,& facilioris reſolutionis propter ſubtilitatem ipſius: quare ergo ita ſe habet, ideo ꝑoxiſinat ſelon.* aut flegma:& cũ fuerit temperata, erit febris tẽperszate, Perata: Et ſecunda eſt quamtitas materię facientis febrem, 280, quomam quando fuerii multa, prolongatur tempus paro
xiſmi febris accidentis ab ipſa, quoniam natura indiget in inflãmatione ipſius,& reſolutiõe eius tẽpore longo: Et qñ uerit pauca, abbreuiatur Poxiſmus febris: Et quãdo fuerit ſicut temmperata, erit ſicut tẽperata. Et tertia eſt forma corporis, nam quando fuerit porroſum, rarum, adiuuat in reſolutione ma teriæ,& egre ſlione eius 2 corpore, vnde ab Preuiatur ꝑoxiſmus febris:& quãdo fuerit ſolidum, adiuuat ad retentionem materiæ,& coatctationẽ ipſius, vnde prolõgatur Poxiſmus ſehris: Et quãdo fuerit æcqualis, tũc erit gqualis, Et quarta eſt virtus inſirmi, nam cum eſt for eis, tunc feſtinat ad expulſionem putridi,& prohtbet, ne d putreſcat, quare abbreuiat᷑ Poxiſmus febris:& qñ debilts, non operatur aliquid de illis, quare prolonga cur Poxiſmus febris: Et quãdo fuerit temperata, erit temperatus. Quinta Vero eft hora preſens ex tẽporibus anni, Nam ſi fuerit eſtas, rarificantur vel aperiuntur porroſita tes,& ſubtiliatur ſubſtantia materiæ, quare ipſa reſoluit᷑, & abbreutatur ꝑoxiſmus febris: Et quãdo fuerit hyems: operatur contrarium operationis eſtatis,& prolongatur Noxiſmus febrtis: Et quãdo fuerit tẽperata, erit tẽperata: & propter illud eximius Hyppocrates abbreuiat Poxiſmũ quartanę in tempore ęſtaris,& prolongat eã in tempore hyecis, Et ſexta eſt ats infirmi, Nam ſi fuerit ars, quę in opere ſuo indigeat igne, ſicut fabri ferrarij, tũc ma teria erit pauca prapter continuam reſolutionem ex impresſione continuę caliditatis aperientis porros:& propter illud Poxiſmus febris abbreuiatur. Et ſi fuerit ars, quæ indigeat ſtare in aqua, vel aproximari aquæ, ſicut piſcatores,& fulones, tunc erit difpoſitio econtrario illius,& oxilmus febris erit longus:& fi fuit diſpoſitio in arte qualis, erit febris gqualis. Septima eſt etas infirmi, quoniam ſi fuerit gtatis iuuenilis, erunt ꝑoxiſini colericæ purę verbigratia accidentes ei breuioris temporis,&; illi‚ ſi acci derint ſeni, aut conſiſtenti. Et qñ eſt ętas media in illa, erit tempus poxiſmi medium inter illa. Et octaua eſt comple xio infirmi,& ſermo in ea eſt, ſicut ſermo in ętate. Et ꝗñ ſciueris hoc, dicamus ꝙ cã diuerſitatis Poxiſmorũ febriũ prædictarum eſt tribus modis, quorum vnus eſt facilitas aggregandi vel cumulandi humorẽ putridum,& difficulcundum quod diximus. Capitulo quinto decicno de rigore& hotripilatione.
E Sermone rigoris,& horripilationis,& verificatione ſer monis in eis. Rigor quidem eſt commotio
accidens corpori cum motibus non voluntariis: Et ſpecies eius ſunt tres.ſ.rigor indicans febrem, ſicut ille qui fit ante ꝑoxiſmnos colericæ: Et rigor indicans eradicationem febris,& eſt ille, qui fit in die criſis in febribus cõ tinuis: Nam huiuſmodi rigor quotiens accidit in febribus prædictis, indicat eradicationem ecarum. Dixit Hippoc. in libro quarto afforifmorum. A cauſone habito rigor ſi perueniens ſoluit Lgritud inem vel aliter Cũ homini ineſt cauſon,& accidat rigor, ſoluitur febris: Et rigor cui non ſuccedit febris,& eſt ille, qui fit a caſu virtutis,& dominium frigoris:Dixit Hippoc.in 4. afforiſmorum, ſi rigor inciderit febre non deficiente iam debili exiſtente virtute mortale. Et cum ſciueris hoc, dico, ꝙ rigor habet cauſas plarimas.ſ. quantitas materiæ,& acuitas caliditatis eius & fortitudo ſenſus membri, in quo vel ſuper quod tranſit materia,& fortitudo expulſiug: humor enim cauſans febrem cum aggregatur,& effunditur ad locum vel mineram putredinis,& occurrit in via eius membris ſenſitiuis, tunc mordicat ea,& ledit ea, Et tunc effugit caliditas ad interiora timens nocumentum, quare dominatur frigiditas in membris exterioribus,& hoc eſt aduentus frigoris in fe bribus colericis. Amplius diuerſificant᷑ medici in motu rigoris in febre colerica,& flegmatica.ſ.quis amborum ſit fortior: Opinatus eſt enim Auicẽna, ꝙ rigor in fiegmatica oportet, vt ſit fortior, qm humor faciens rigorem, quanto eſt maioris viſcoſitatis, tanto rigor eſt vehementior: et illud, quoniam figitur membro fixione forti, quare nõ ex pellitur a membro, niſi motu forti valde:& nõ eſt dubiũ, ꝙ flegma eſt magis viſcoſum, quam colera, quare erit mo tus in eo vehemẽtior,& fortior: Sed ille, qui dicitur Chemelalſana opinatus eſt, ꝙ motus colerici eſt fortior, quam motus flegmatici,& ratio eius eſt, quoniam humor faciens rigorem quanto eſt acutior,& fortioris mordicatio

S 1 B;
nis, tanto leſio membri ſenſibilis eſt magis vltima,& for tior, vnde fit motus ad expulſionem fortior: Et iam declà ratum eſt hoc, vbi loquemur in motibus nõ naturalibus, vbi determinatur de accidentibus: Et verum eſt illud, qd opinatus eſt ille, qui dicitur Chemelalſana,& illlud, quoniam colera eſt acutior,& vehementionis mordicationis: & quando eſt ita, erit motus membri, ſuper quod tranſit, fortior,& magis ſtimulatus, vel intenſus in ex pulſione, ſeu& magis vltimus in expulſione: Et propter illud efficitur rigor in principio colericæ vehementior, poſtea ipſe debilitatur paulatim paulatim, rum incipit digeri co lera,& ingroſſatur ſubſtantia ipſius,& minoratur acuitas eius: Melancolia vero cum digeritur,& ſubriliat᷑ ſubſtantia eius, fortificatur rigor adueniẽs ex ea,& illud quo niam ipſa efficitur calidior,& ſubtilior,& vehementius leſiua,& mordicatiua, quare erit eius mordicatio in eo, ſuper quod incedit, fortior: Et propter illud efficitur for titudo rigoris,& caliditatis in febribus melancolicis indicãs eradicationem ipſarum.Et poſſibile quidem eſt, vt ſubſtentetur opinio Auicennæ, quoniam caliditas coleræ non facit accidere rigorem, niſi cũ mordicatione,& acuitate ſua, verum ipſa propter ſui ſubtilitatem velociter tranſit,& ſeparatur a membro: flegma vero propter ſui frigiditatẽ cauſat rigorẽ in mẽbro, et lecit ipſum, er ꝑp ſui viſcoſitatem tardatur remanentia ipſius ſuper membrũ &c eſt leſio illa vehementior, ſecundum ꝙ; tranſitus vel inceſſus aquę frigidę ſuper membrum verbi gratia vehe mentius facit euenire rigorem. quam inceſſus aquę calid fuper iplum, ſecundum quod teſticatur experientia. Ex hoc patet, qualiter prędicta opinio ſubſtentari poreſt: Et tu ellige„ qudd tibi magis ſubſtentandum,& magis conueniens exiſtimas: Et ſcias quod raro aggregatur fluxus ſanguinis narium,& rigor: Et illud, quoniam materia faciens fluxum ſanguinis narium eſt inara venas,& materia faciens rigorem extra venas:& xaro eſt illa intra venas,& extra venas, niſi perueniat materia ex ſui multitudine, vt ſit comunis vel exuberana ad duas partes. Horripilatio vero eſt diſi poſitio, in qua in uenit homo diuerſitatẽ in frigore,& punctione in cute, et Iacertis: Et illt id, quoniam caliditas fugit ad interiora apud effuſionẽ vel in hora effuſionis materiæ ad locum ſeu mi neram putrecinis,& inceſſione ipſius ſuper membra ſen ſibilia:& hoc vn m.aterijs acutis.In frigidis Vero, quonia cum ipſa effunde tur Ad locum putredinis,& incedit ſuper lacetos, nocet eis hrigidiv ate ſua, quoniam ipſa per compa rationem ad ipſos e;ct frigida, cũq; accicit putredo, minoratur nocumentum ip·ius, einde incipit cale fieri: Et propter illud efficitur fortis calid. itas,& minoratur frigidi. tas. Et horripilatio quideno in tehribus, quarum materię ſunt frigidę, cũ eſt leuior, pæ onorticat eradicationem ipſa rum. Fractio autem eſt ſpecies horr:ipilationis, imimo eſt quaſi antecedẽs ad ipſam. Iam ergo ciximus de febribus, quod conuenit huic libro, quare t edeand us ad textum,& declarationem ipſius.
Summaprima fen ſecundæ de pulſu. Sermo
ne vniuerſali de pulſu capitulo primo.
Conſideratio ſexta de pulſibus aſſumpta ex libro Siraxi arabico,& in latinum conuerſa per Andream Bellunenſem phy ſicum.
niones ſapiẽtum de qualitate motus pulſus,& de mo tore ipſius quis ſit:& manifeſtantur demoſtrationes, & argumenta probabilia ipſorum:& reprobantur, quæ
] N hac quidem conſideratione commemorantur opi
I*
ex ipſis ſunt falſæ:& elligitur veritas in iſtis. De motu au tem cordis non eſt diuerſitas, neq́; dubietas, ꝙ; ipſe ſit cõ poſitus ex dilatatione,& conſtrictione: ſed in Virtute mouente ipſum iam conuenerunt medici, ꝙ ipſa ſitvirtus al/ haiuanie, ideſt virtus a propriata animali ſeu virtusvitalis, preter virum nominatum Alcuraſi, ipſe enim opinatus eſt, ꝙ motus cordis fiat per virtutem voluntariamDe Arterijs vero non eſt dubium, ꝙ qñ nos tãgimus pul ſum, inuenimus arterias qñq; eleuari ita, vt ꝑcutiant pupulas digitorum, et qñq; deprimi, quouſq; ipſis occultẽtur. Motus igitur arteriarum aut eſt compoſitus ex elleua tione,& depreſſione ipſarum tantum. ſ.abſqʒ dilatatione, aut conſtrictione, aut cum dilatatione& conſtrictione: Et primam quidem partem volunt plurimi inſequentes experimẽtatorem: Secundam vero partem volunt plurimi rationales. Et quoniam motus per conſiderationem principiorum ſuorum, a quo procedunt, ſunt quatuor videlicet motus accidentalis, motus violentus, motus naruralis,& motus voluntarius,& illud quoniam quilibet motus non euacuatur, quin aut ſit ſequens motum corporis alterius, aut non ſic: Et primus eſt motus per accidens, ſi cut motus ſedentis in naui, quę mouetur: Secundus Vero eſt motus per ſe. Et ommis motus ſine dubio habet motorem: quare motor in motu aut eſt inuentus vel exiſtẽs in alio a corpore moto,& huiuſmodi motus eſt motus violentus, ſicut motus lapidis proiectus ſurſum: Aut motor prędictus eſt exiſtens in ipſo corpore moto, Et talis motor non euacuatur, quin habeat virtutem, vt in aliqua hora cognoſcat, et motus factus a tali motore eſt mo tus voluntarius, ſicut motus animalis in dextrum,& ſiniſtrum, Aut motus prędictus uon eſt ſic,& ipſe eſt mo tus, qui fit per naturam, ſicut motus lapidis deſcendentis deorſum: Quare motus arteriarum aut eſt ſequẽs mo tum cordis, aut non eſt ſequens:& hoc membrurm diuiſionis ſecundum voluerunt plurimi poſteriores, ex quibus fuit Gal.& eius ſequaces. Et ſecundum hanc opmionem motus arteriarum fit propter virtutem in eis exiſten tem, cum iſte motus apud ipſos non ſit violentus. Virtus autem illa aut eſt virtus alhaiuanie, ideſt virtus appropriata animali ſeu virtus vitalis,& hanc ſententiam volunt, qui inſequuntur hanc opinionem,& diuerſificantur in duabus ſectis.Ex eis enim ſunt, qui dixccunt, quod mo uens cor,& arterias cum hoc, ꝙ; ipſum mouens ſit virtus alhaiuaine, eſt virtus vna ſpecie,& indiuiduo, ſeu nu mero: Et quidam ex eis dixerunt, quod virtus alhaiuanie mouens cor eſt diuerſa numero a virtute alhaiuanie mouente arterias,& hoc quidem eſt magis proximum veritati,& eſt illud, quod voluit Gal. Et ſecundum opinionẽ duarum ſectarum arterię dilatantur,& conſtriguntur cũ dilatatione cordis& conſtrictione ipſius non per dilatationem cordis ¶& conſtrictionem ipſius, aliter enim motus arteriarum ſequeret᷑ motũ cordis. Et nos quidẽ pręſupponimus virtutem per ſe in vnoquoque prędictorum corporum motorum,& non fieri motus ipſorum ꝑviam ſequellę ita, ꝙ vnus motus fiat per motum alterius. Aur illa vittus mouens eſt virtus naturalis, quæ eſt in arterijs, & hec eſt ſenteniia quorũdam ex poſterioribus, cũ apud eos faciens hunc morum ſir ipſa natura arteriarum, ſecun dum qꝙ poſterius declarabimus. Aut illa virtus eſt virtus attrahens cibum ſpiritus,& expellens ſuperfluitatem ipſius,& talis opinio eſt paucorum, qui opinantur, quod in corde,& in arterijs non ſit, quod moueat ipſa motu dtla rationis,& cõſtrictionis, immo ſpiritus ipſe operatur ope rationem prædictam. Poſitio autẽ prima ſupradicta, quę eſt, ꝙ motus arteriarum fiat per viam cõſæquutioms mo tus cordis, non euacuatur, quin aut ipſa fiat ſecundum ſemitam
Alcuraſi fuit expoſitor Anicennæ,& alio nomi ne Ebenfis apellatus fuit·

pon1omi henllatEE NIII
ſemitam almed& algizer, ideſt ſecundum viam fluxXus& refluxus ita, vt dilatatio arteriarum fiat per conſtrictionem cordis,& conſtrictio ipſarum fiat per dilatationem ipſius, quoniam quando dilatatur cor per motum, qui eſt in eo, peruentunt ſpiritus ad ipſum ex arterijs.„& tunc conſtringuntur arteriæ,& quando conſtringitur cor, dilatatur feu effunditur, quod eſt in co de ſpiritibus ad arterias„& ſequitur dilatatio arteriarum · Aut eſt ſecundum ſemitam conſequutionis,& in ſeperabilitatis, ſicut ex motu arboris ſequi tur motus ramorum„& corum, quæ conttnuantur cum eo ita, vt ſir dilatatio arteriarum per dilatationem cordis?& conſtrictio ipſarum per conſtrictionem cius. Et ſecundum membrum huius diuiſſonis pauci ex antiquis aſferuerunt,& quidam ex poſterĩoribus hoc idem voluerunt Sed primum mem“ prum diuiſionis prædictę plurimi ex antiquis approSurag, bauerunt,& illud idem afftrmauit Alcuraſi,& dixit de qus ſu ipſum eſſe verum. Iſte igitur ſunt ſex opiniones de 8 pulſu, Quarum vna eſt, quòd ipſe flat ſecundum ſe Opinio- mitam cordę ideſt ſecundum vtam aſcenſionis,& nes ſex de deſcenſionis abſque dilatatione& conſtrictione. Sepulſu, cunda opinio eſt, quèd ipſe pulſus fiat per motum Virtutts alhaiuanie fiue ſit vna numero in corde&
[n arterijs, aut diuerſa in ambobus„& hoc voluit Sallenus,& Almeſihai dixit hoc eſſe verum: Terila opinio eſt, quòd pulſus fiat per motum vVirtutis naturalis: Quarta opinio eſt, quòd fiat per motum attractionis ſpiritus,& expulſionis eius: Quinta opinio eſt, quòd ipſe fiat per viam motus rei alicuius,
per cuius motum mouentur illa, quæ ramificantur ab
eo: Sexta autem opinio eſt, quòd ipſe pulſus fiat ſe
cundum ſemitam almed& algizar, ideſt ſecundum ſemiram fluxus,& refluxus,& hanc quidem opinionem ſequutus eſt Alcuraſi tenendo cum hoc, quòd
— motus cordis ſit voluntarius,& quòd dilatatio ſit na turalis,& conſtrictio violenta; Primo autem adducemus demonſtrationes ipſarum, deinde ſecundo reprobabimus cas, Poſtea tertio elligenus veritatem. Dico ergo, quòd dicentes motum arteriarum eſſe compoſitum ex eleuatione& depræsſione tantum, demonſtrant illud hac ratione: ſi enim arteriæ dilatarentur& conſtrigerentur, tunc ſentiretur augumentum quantitatis in latitudine in hora dilatationis& conſtrictionis eius, & non eſt ſic,& per experientiam hoc ſignificatut. Sed hęc ratio ſua eſt debilis,& falſitas eius demonſtratur ſeptem modis, quorum vnus eſt, quem dixit Archigenes ex manifeſta dilatatione arteriarum& con ſtrictione iplarum fide occulata in corporibus macris, & extenuatis, ſicut ſunt corpora pthiſica: Secundus vero modus eſt, ſi nos diſcoopertamus,& remoueamus quòd ſuper ipſas eſt de cuteæ& carne, videbimus oculis ipſas moueri motu dilatationis& conſtri ctionis: Tertius modus eſt, quod motus uenæ in ſurſum eſt plus, quam motus in latitudine, quoniam ilud, quod currit in artertis, eſt ſanguis ſubtilis prop/ ter dominium caliditatis naturalis in eo,& ipſe quidem per naturam ſuam declinat ad ſuperiora,& ſimiliter ſpiritus propter dominium leuitatis,& mateühne per naturam ſuam declinat ad inferiora„ quare mterla von ineſt alicui eorum, vt moueatur in latitudine, f. ſan⸗& cum ita ſit, non ineſt motui quantitas in hac par is., te ſcilicet in laritudine:& tunc dicamus, quod non licet, vr ſit priuatio noſtri ſenſus in— latitu dinis,& diminutio eius propter paucitatem ipſius cum
D O C T FI. 2 9
proportione ad augumentum,& diminutionem in ſurſum, aut quoniam licet ſit multa, verum nos propter priuationem compręhenſionis noſtræ in cõpręhendẽ do quantitatem latitudinis arteriarum m hora conſtrictionis non compręhendimus additionem in eo hora ditatationis,& propter illud ipſi imaginati ſunt, ꝙ vena non mouetur in latitudine, immo eleuatur& depri mitur. Quartus modus eſt, quod ſi ita eſſet, ſicut dictum eſt, tunc non reperiretur pulſus in latitudine,& quod inuenitur, eſt huic contrarium: Quintus modus eſt, quia ſi ita eſſet, vt dictum eſt, non videremus pulſum quandoque magnum,& quandoque paruum: Sex tus modus ex ſupradictis, quoniam ſi ita eſſet, non inuenirentur ex genere accepto ex quantitate dilatationis viginti ſeptem diuiſiones: Septimus moqdus eſt, quia ſi ita eſſet, tunc inueniretur vena ęqualis magnitudinis continue cadens ſub pupilis digitorum quatuor, conſequens autem eſt falſum, quare antecedens ſimiliter eſt falſum. Iſti ergo modi denotant, ꝙ motus arteriarum eſt cõpoſitus ex dilatatione& cõſtrictione,& non ex aſcen ſu& deſcẽſu tantũ:& iam Facardin venerabilis ſacerdos aſſumpſit,& affirmauit, q; Gallenus dixit qquid confor⸗-me Archigeni in ſuis demoſtrationibus: Et adduxit duas alias demonſtrationes, quarum vna eſt, quia ſi eſſet ita, ut dictũ eſt, 1unc quilibet pulſus eſſet cordoſus, quia cordoſus eſt ille, qui eſt extenſus duobus lateribus, ſicut corda, deinde non firmatur in loco ſuo, immo eleuat᷑ ad ſupe rius, deinde declinat ad inferiora: eonſequens eſt falſum, quare antecedens ſimiliter eſt falſum. Secunda ratio eſt, qa ſi eſſet ita, tunc non diuerſificarentur partes pulſus in elle uatione ſurſum,& in hoc eſt conſiderãtio. In prima quidẽ ratione, quia ipſa eſt proxima rationibus, quibus proba tur id, quod prius intendebatur, quoniam qui credit Veri tatem huius opinionis dicet, ꝙ quilibet pulſus eſt cordoſus, quare affirmans falſitatem illius in reprobatione con ſequentis eſt affirmans id, quod quęritur per hanc rõnẽ: & ſi demoſtratur illud per ſenſum in pthiſicis, tunc eſt illudmet, quod dixit Archigenes,& non eſt demoſtra tio alia, ſed eſt procedens ex dictis eius, vel eſt id, quod intenditur: Et eſt posſibile, vt ſit illa ex Galleno ſecundũ hunc modum, quia dixit, ſi eſſet vera hęc opinio, tunc motus in omni pulſu eſſet ſecundum hunc modum:& nõ eſt ita, quia a pparet cõtrariũ eius,& eſt dilatatio&con ſtrictio in pthiſicis,& ſecundum hoc eſt illud, quod dicitur demoſtratio Archigenis,& non eſt demonſtratio diuerſa ab ea, ſicut purauit Facardin ſupradictus.In ſecun da vero, quoniam aliquid lene humidum non oportet vt paries eius conſequantur vel ſimilentur in motu,& ſecundum hoc eſt posſibile, ut moueatur vena a Loco ſuo,& ſint quædam partes eius elleuatę plus, quam quædã aliæ. Demoſtrationes vero eorum, qui dicũt,& tenent, ꝙ motus arteriaꝶ ſit compoſitus eæ dilatatione, & conſtrictione,& ꝙ; mouens ipſas ſit virtus alhaiuanie, ſunt iſtæ. Nam omne membrũ non mouetur, niſi per vir tutem, quę eſt in eo,& ſpecies motuum, qui ſunt in corpore, ſunt tres, videlicet motus voluntarius,& naturalis, & alhaiuanie:nõ eſt aũt huiuſmodi motus arteriarũ uoluntarius, aliter. n. eſſet cũ cognitione,& eſſet posſibile no bis tardare,& velocitare ipſum ſecũdũ volũtatẽ noſtrã: & nõ eſt ẽt motus naturalis, qm̃ natura nõ mouer duobus motibus cõtrariis, quare remanet, ut ſit motus alhai uanie.i. motus factus a virtute, qᷓ eſt in corde,& qᷓ eſt ꝓpria animali, ſeu qᷓ eſt virtus vitalis. Cõtradicẽtes vero ſi cut Alcuraſi,& dicẽtes, ꝙ motus p̃dictus ſit a uircute uo lũtaria arguũt cõtra demoſtrationes p̃dictas,& dicunt E

LI B.
in eis eſſe falſitatem:& atguunt quandoc; modis, quorũ vnus eſt, quod non oportet, vt ſit motus cuiuſſibet mem bri propter vlrtutem in eo exiſtentem: Secundus modus eſt, quod non oportet, quod motus eius, qui eſt vVoluntarius, ſit cum cognitione ipſius, quoniam motus palpebra rũ, ut eſt manifeſtũ, eſt voluntarius, qm ipſe perficitur ꝑ lacertum,& motus lacerti eſt voluntarius, quonfam ipſe
eſt compoſitus ex neruo, qui procedit ex cerebro,&
tamen nos non cognoſimus per ipſam pupilam. Tertius
modus eſt, ꝙ non oportet, vt in eo, in quo eſt iſte motus
non voluntarius, neque naturalis, quod ipſe ſit motus alhaiuanie, immo ẽ posſibile, vt talis motus ſit violẽtus,&
ꝙ ſit quidam motus ipſarum arteriarum naturalis,& quidam violentus: Quartus autem modus eſt, negando,
quod ſit uirtus alhaiuanie, Quintus modus eſt, quõd nos
iam maniſfeſtauimus in hts, quę pręterita ſunt, quòd uirtus vna, quando fuit dilatans& conſtringens, non eſt poſ ſibile, vt Ut niſi voluntaria,& in his modis eſt conſideratio. Nam contra primum modum arguendi inſtatur, quo
niam quòd motus cuiuſlibet memhri fiat per virtutem,
quæ eſt in eo, in hoc conuenerunt medici, neque aliquis
alius ab eo opinatus eſt posſibile eſſe motum cutuflibet membri fieri violenter cotinue preter ipſum Alcuraſi, vbi
dixit ſeſſe posſibile, quod cor per virtutem voluntariã Violenter moueat arterias ſecundum coarctationem, quæ
eſt diuerſa in natura ipſi dilationi. Contra ſecundum modum arguitur, quoniam ſi illud, quod mouetur motu voluntario,oportet vt in aliqua hora habeamus cognitionẽ
de illo motu,& quod non eſt ſic, imposſibile eſt, qꝙ motus
eius ſit voluntarius, Et cum dicitur, quòd motus palpebrarum eſt voluntarius,& nos non cognoſciAua ſra mus motum ipſarum negatur, quoniam voluntas eſt alix& aulud ud a cognitione, ipſius[& aliud a cognirione voluntaab appræ tis& cognitione ipſarum,]& quomodo non ẽ cum no
henſio— henſioeuo his ſit posſibiſe mouere ipias palpebtas,& non moue
aliad a co re eas,& prolongare unumquẽq; motum ipſarum⸗&
Sres eum abbreuiare,& cum ita ſit, quare non dicimus, quòd
nis eius, motus palpebrarum ſit compoſitus ex naturali,& volun
tario, ſicut motus anhelitus, ſicut declarabimus.Quod
AMlialittera autem nunc dicimus eſt, quòd motuum voluntariorum
Pees duę ſunt ſpecies, quorum vnus eſt neceſſarius in modo, ꝙ
aliud a re/-ab eo non eſt excuſatio in tempore vigiliarum, neque in
tempore ſomni,& ex eis eſt, a quo poteſt eſſe excuſatio in
&æ anliud à alicqquo tempore. Motus vero ille ex motibus prędictis de
coguitiõe ſpecie prima eſt permixtus cum motibus naturalibus tirecordatio 8 5 hemẽuis jpſtus mendo, ne ipſe deſtruatur ſeu dimittatur in horave nem
actus uolũ tis cognitionis uel obliuions,& in hora ſomni: ſed cũ mo
G. tu de ſpecie fecunda non eſt permixtum aliquid ex illis,
quia homo excuſatur ab eo, ſicut motus ſtandi,& ſedench, quare concludatur, quod ex hoc, ꝙ motus palpebrarum ita ſe habeat, oportet, ut contra dicens imaginetur
Vel opinetur, ꝙ motus prędictus ſit vacuus a Voluntate,
& cognitione. Contra tertium modum, cũ dicitur, immo
eſt posſibile, vt ſit violentus, negaturillud, quia Violentus non eſt niſi, qui eſt contrarius naturę,& cum non ſit
a natura motus prędictus, quia ipſe eſt non naturalis,
qualiter ergo verificatur, quod ſit violentus? Contra
quartum modum inſtatur, quta medici conuenerunt, ꝙ
detur virtus alhaiuanie,& ipſi quidem medici non ſpecu
lantur niſi in confirmando& probando eſſe ipſius virtu
tis alhaiuanie,& non nocer eis, ꝙ apud philoſopos Virtus prędicta non ponatur, ſecundum quod dictum eſt ſu
pra. Cõtra quintum modum inſtatur, quoniam nos loqui
mur ſecundum quod dictum eſt in pręmiſis. Demoſtratio
nes vero dicentium, quod mouens artexias ſit ipſa natura
I.
arteriarum, quoniam iſte motus non eſt voluntarius, necq; eſt a virtute 2lhaiuanie ipſa, de qua ſupradictum eſt, nec; violentus, quoniam nos conuertimus ſermonem ad illud [violentum,& necue eſt motus Iper accidens propter id, quod manifeſtauimus, quare remanet, vt ſit motus per naturam. Quod ſi dicatur, quod a natura non procedunt dao motus contrarij, repondebimus, quod hoc non eſt pro hibitum, niſi quando agens ill ud operatur propter intentionem vnam,& in hora vna ſeu in diſpoſitione vna, ſed nõ ẽ ſic motus pulſus, quoniam natura arteriarum virtutem habet dilatandi eas, cum accidit ſpiritibus, qui ab eis continentur, calefactio,& conſtrigendi ipſas, quando aduritur aliquid de ſubſtantia ſpiritus,& calefit aer adueuiens,& hoc fit ſicut in aqua, quoniam cum ipſa fue rit ſub terra, ſcaturit ex ea aliquid aſcendens,& ſi fuerit in loco altiori, quam ſit alueus ipſius, mouetur ad ipſum deſcendendo,& quoliber iſtorum duorum motuum eſt per naturam. Et ſecundum alium ſnodum dicatur vel arguitur, quod ſi virtus alhaiuanie eſt mouens cor,& arterias,& omne mouens habet finem,& finis eſt ille, ad quem quum peruenit aliquid, quieſcit operatio eius: Mo tus vero dila tationis atteriarum intentio,& finis non eſt eſt, vt ipſę perueniat ad id, quod circundat, immo finis motus ipſarum eſt attrahere aerem frigidum rectificantecn cumplexionem ſpiritus,& cordis, quoniam ſi circundans arterias eſſet finis, qui ab eis quęritur,& deſideratur, tune virtus alhaiuanie non rediret fugiens ab ipſo cir cundante prędicto, quoniam id, quod deſideratur per naturam ab aliquo, imposſibile eſt, quoò illud fugiatur ab ipſo per naturam. Er ſimiliter intentio motus conſtrictionis eſt expellere ſuperfluitates corrumpentes complexionem ſpiritus,& non illud proſundum, ſeu non eſt iile termninus met, ad quem deprimuntur arteriæ in coar ctatione ſua, aliter imposſibile eſſet, quod fieret motus ab eo propter ipſammet cauſam, quam diximus in dilatatione,& cum ſit necesſitas duarum rerum ex eis, quę ſe inuice ſuccedunt in inſtanti poſt inſtans posſibile eſt, quod procedant a virtute vna impres ſiones contrarię, ſicut natura terreſtris, quę tribuit quietem in loco naturali ipſi terrę,& tribuit motum extra locum naturalem. Dixit auctor, qui compoſuit artem perfectam in medicina, quod muſculi, qui ſunt inter coſtas virtutem habent dilatandi pectus,& conſtrigendi ipſum, quumq; dilatatur, tunc per illud dilaratur pulmo,& ſequitur ex hoc ingresſio aeris in pulmonem: & apud illud cor attrahit aerem ex pulmone, poſtea venæ pulſatiles attrahunt aerem ex corde. Quando autem conſtringuntur muſculi, qui ſunt inter coſtas conſtrictione pectoris, tunc conſtringuntur cor,& venę pulſatiles per illam virtutem in ambobus exiſtentenn, quę illud operatur, quare egreditur aer calidus ad pulmonem, Et ſcias, quod venarum pulſatilium, quæ ſunt proximę cordi in hora dilatationis attrahunt aerem,& ſanguinem ſubtilem a corde,& quę ex eis ſunt longinquę a corde, attrahunt aerem ab extra ſcilicet ex porroſitatibus corporis: quę vero ſunt medię attrahunt ex meatibus inter ambo exiſtentibus. Quod ſi dicatur, quare non dicitur, quod huiuſmodi arterię deportantes vel accipientes aerem ex parte cordis, ſunt ipſæ, quæ operantur illud. ſ.motum prędictum dilata tionis& conſtrictionis? dicemus, q; hoc eſt falſum plurimis modis, quorum vnus eſt, ſix maer aduenieus ad arterias omnes eſſet mouens ipſas motu prędicto ex corde, ſe quitur, ꝙ quantitas aeris aduenientis eſſet iu vltimo mul tus.& ille diſponeret ad corruptionẽ cõplexionis ſpiritus
78& ſubſtan⸗Klia littera inolentans,& tunc erir ſermo de ipſo. ficurt de hoc mo tu ueqʒ eſt.
—————”

en⸗F EE NIIIS
& ſubſtantiam ipſius,& extingueret caliditatem eius: Secũdus modus eſt, ꝙ nos videmus vnum ex noſtris, qñ muitiplicantur cooperturę in hora ſomni, aut vigiliarum, tunc anguſtiatur in modo, ꝙ; ſudat,& quando minorantur cooperturæ, remouetur ab eo illud,& nõ eſt huic alia cauſa, niſi prohibitio penetrarionis ae ris frlgidit ex porroſitatibus corporis: Tertius autem modus eſt, qa exi ſtentes ſub aqua anguſtiantur,& de hoc nos de proximo addemus declarationẽ. Et ſcias ,ꝙ iſtæ demonſtrationes ſunt debiles ualde, ꝗa posſibile eſt, ꝙ ſint duo motus violenti, aut unus ipſorum per naturam,& ipſe eſt motus di latationis,& alter violentus:& violentans quidẽ eſt mo tus cordis,& ipſe eſt voluntarius, ſecundum ꝙ opinatus eſt Alcuraſi. Et ex eis quę ſignificãt corruptionem iſtius opinionis eſt, ꝙ motus, qui eſt per naturam, cum non eſt propter reditum ad quantitatem naturalem, Aqua enim mouetur ad Partem vnam,& morus dilatationis& con ſtrictionis eſt ad omnes partes. Demonſtrationes vero diTentium? ꝙ iſte motus ſit ex attractione ſpiritus,& ex pul ſione ipſius ita, ꝙ; ſpiritus ipſe ex natura ſua nutritur,& iIn quolibet, quod nutritur, eſt virtus attrahens cibum ad ſe ipſum,& Virtus expulſiua expellens ſuperfluitates ab c0,& dtxetunt, ꝙ cibus, quo nutritur ſpiritus, eſt aer per aſl Pirationem attractus, Aliter attractio ipſius eſſet inutilis: cumq; ſpiritus attrahit per virtutem, quæ eſt in eo, attrahentem cibum qui eſt aer, dilatantur vaſa ſpiritus. um Vero expellit ſuperfluitates ab eo per virtutem expulſiuam, tunc conſtringuntur vaſa ſpiritus: Sed iſte ſermo eſt corrupius duabus rationibus, Quarum vna eſt, ꝙ ſpiritus eſt ſubſtantia cõpoſita, ſecundum ꝙ ſciuiſti,& tam ſciuiſti etiam, ꝙ cibus oportet, vt ſit ſimile nutrito: Aer autem eſt ſubſtantia ſimplex, quare ipſe non eſt cibus conueniens compoſito, ſicut eſt ſ piritus. Quod ſi dicatur, ꝙ ſptritus apud hanc opinionem prædicià generatur ex aere aſpirato,& cum ita ſit, tunc non ſequitur imPosſibile prædictum, dicemus nos iam reprobaſſe hanc ſententiam in hoc libro, vbi locuti fuimus de ſpiritibus. Secunda ratio eſt, ꝙ tu iam ſciuiſti multotiens ex libro no ſtro hoc, ꝙ ſpericus eſt deſerens Virtutes,& vbi eſt deferens forte, tunc eſt illud, quod defertur, forte:& exuberan tia vittutis deferentis non eſt niſi per asſiduationem reſtaurationis cibi‚cum quo nutritur, quare ſi eſſet nutrica tio ſpiritus per aerem aſpiratum, ſequitur, ꝙ; quando ac ciderent euacuationes ſuperfluę, tunc non debilitarentur Virtutes corpore᷑, quia remanet aſpiratio aeris cum diſpo ſitione ſua, hoc autem eſt falſum,& imposſibile, quare &c. Probationes autem,& demoſtrationes, ꝙ; iſte motus Pprædictus fiat per accidens ideſt per viam motus corcis, a quo ramificantur arterię intelligendo q; cor quando diIatatur, tunc ditatantur cũ eo arterię propter continuatio nem iplarum cum eo,& quando conſtringitur, conſtringuntur etiam arterię propter illam rationem, quoniam iſtę motus imposſibile eſt ꝙ ſit per naturam propter vllud, ꝙ dictum eſt, neque eſt Voluntarius, neq; violentus propter illud, ꝙ dictum eſt in ratione affirmantis, ꝙ motus ille ſit per naturam, Quare remanet, ꝙ talis motus ſit per accidens: ſed falſitas iſtarum rationum eſt nota ex his, quę præmiſſa ſunt: Non enim ſequitur iſte motus nõ eſt per naturam, neque per voluntatem, neque per violentiam, ergo eſt per accidens, posfibile enim eſt, q ſit per naturam,& per violentiam. Falſitas autem iſtius ſententia,& opinionis eſt, quoniam omne corpus, quod mouetur per motum corporis alterius propter continuationem inter ambo, neceſſarium eſt, ꝙ motus cius, qui eſt proximnus corporis moto ꝑ ſe, ſit maior,& manifeſtior, immo ſequitur ex illa opinione, ꝙ arteriarum partes remote nõ
D C 0 1Ib 26
mouerentur omnino, quoniam ipſę ſunt lenes,& rei lenis cum mouetur vna extremitas, non ſequitur, ꝙ moueatur extremitas alia ipſius, præcipue in motu, ſicut eſt motus dilatationis,& conſtrictionis, in ꝗbus non eſt motus valde magnus,& iam contradictum eſt tenentibus hanc opi nionem ex diuerſitate pulſus paralitici, quoniam pulſus Vnius partis eius eſt diuerſus a pulſu partis, vel lateris alterius, cum pulſus partis leſę ſit tardus rarus,& pulſus partis ſanę ſit velox,& frequens, ſi enim motor partis dexttę eſſet ipſemet motor partis ſiniſtrę,& eſſet cor ſecundum hanc opinionem, quia per motum ipſius mouen tur ambę partes ſeu ambo latera prędicta per accidens, tunc ſequitur, ꝙ motus arteriarum vniuſcuiuſque amborum laterum eſſet ſicut motus cordis,& tunc motus ambarum eſſet ſimile,& propterea ꝙ ſunt diuerſa ſignificat falſitatem illius opinionis · Et ſi dicatur, quòd quãdoque ſeu fortaſe ꝙ vna pars ſeu vnum latus eſt lenius,& alterum eſt durius,& tunc latus ſiccius habent maiorem motũ ex motu cordis, quã latus lenius,& diuerſificãtur duo motus ꝓꝑ̊ hoc,& nõ ꝑꝑ cãm ſupradictaã. Dicemus præſuponendo, ꝙ ſit gqualitas in duricie,& lenitate,& di uerſificentur in calidirate,& frigiditate, tunc ambo latera cum hoc diuerſificahuntur in velocitate motus arteriarũ, & tarditate ipſius,& ſi eſſent duo motus per accidens ſe quentes motum cordis, imposſibile eſſer illud, quoniam ambo latera ſunt ęqualia in duricie& lenitate, quare ſunt ęqualia in receptione motus,& ambo etiam ſunt æqualia reſpectu mouentis, qui eſt motus cordis, quare ſunt gqua lia in motu, quoniam cum æqualitate agentis& recipien tis imposſibile eſt, ꝙ ſit diuerſitas impresſionis, ſed hæc contradictio eſt debilis, quoniam tolerar, vt dicatur, quod cauſa diuerſitatis pulſus paralitici eſt diuerſitas inſtrumen ti, quontam latus eſt leſum ex hoc, ꝙ dominatur ſuper ip ſum flegma inducens frigiditatem,& humiditatem,& propter illud motus arteriarum exiſtentium in illo latere eſt tardus, rarus: in latere vero ſano propter exuberantiã caliditatis pulſus eius eſt velox,& frequens,& cum verum ſit hoc, apparet reprobatio contradictionis ſupradictę: Et Almeſihai voluit illud, quod Galenus aſſeruit,& eſt, quod mouens cor,& artertas eſt virtus alhaiuante vna ſpecie, tamen diuerſificatur numero in motibus am borum,& dixit, quod hoc eſt verum. Et quando dicimus hoc, non ſequitur ex dictis noſtris, quæ diximmus de pulſu paralitici de diuerſitate& c. quoniam nos dicimus, quòd mouens arterias exiſtentes ini latere leſo, quia leditur per vicinitatem rei nocentis, accidit ei motus prędictus: Latus vero aliud quia vacuum a nociuo liberum a nocumenrco, accidit ei motus prædictus. Dicentes autem, quòd motus artertarum eſt conſequens motum cordis, verum quòd talis motus eſt ſecundum ſemitam almed,& algizar ideſt ſecundum ſemitam fluxus& refluxus, acceperunt ab antiqquis, quòd cor qnando conſtringitur, ex pelluntur Vapores calidi ab eo verſus arterias, deinde ipſæ arteriæ dilatantur in illa hora,& penetrat in eis illud, quod eſt expulſum ad totum corpus:& quando cor conſtringitur, peruenit ad ipſum, quod eſt in atterits,& tunc arteriæ conſtringuntur, ſed accidit ſuper hoc contradictio ſupradicta,& reſponſio per ea, quæ diximus: 8ienim conſtrictio arteriarum fieret apud dilata tionemn cor dis, tunc expellerentur vapores ipfarum ad Partem cordis,& tunc calefieret complexio eius,& lederetur & diſtrueretur iuuamentum dilatationis,& fieret rnotns eius fruſtra: qd eſt imposſibile: Quod ſi dicat᷑, quare nõ dicitur, ꝙ natura regitiua corporis ſollicita de corde expellit ab eo vapores ex pulſione, qua expellit ex arteriis
apud couſtrictionem ipſarum ad cor: Dicemus præſupEB 11

LI B;ponende ſermonem praædictum, ꝙ natura in aliqua hora eſt occupata in re aliqua, aut maturando mareriam, aut digerendo cibum, aut reſiſtendo rei accidenti, quę vehementer ledit corpus,& tunc in ſimili diſpoſitione ſolicita eſt natura de rebus prędictis,& dimittit latus cordis, aut totaliter, aut non totaliter,& ſecundum quam libet duarum pręſuppoſitionum leditur cor per id, quod expellitur ad ipſum de vaporibus arteriarum. Et ſecundum hoc non eſt dicendum, quod conſtrictio arteriarum fiat apud dilatationem cordis,& eft illud quod intenditur,& in hoc eſt conſideratio. Alcuraſi autem dilatauit ſermmonem in hoc loco,& dixit, quod non audiuimus ab aliquo ſapiente, qui ponat motum pulſus voluntarium, ſed hoc non eſt poſſibile propter duas rationes, quarumv na eſt iſta,ſi emm talis motus eſſetvoluntarius, tunc in debilitate eius,& fortitudine ipſius ſequeretur diſpoſitionem cerebri,& non diſpoſitionem cordis: Secunda ratio eſt, ſi talis motus eſſet voluntarius, tunc fortitu do& debilitas ipſius eſſet ſecundum diſpoſitionem virtu tis mouentis cum voluntate, cum non ſit ex parte inſtru menti prohibens,& non eſt ita, quoniam multotiens eſt complexio arteriarum,& compoſitio ipſfarum ſana, & virtus mouens cum voluntate eſt fortis,& cum hoc
eſt caſus pulſus,& multotiens eſt res contraria. Neq; eſt
dicẽdũ vel arguendũ, ꝙ hoc iqem ſecũdũ eos ſequitur in
motu ſtomaci, vt attrahat cibum,& retineat ipſum,& expellat eum,& in motu matricis in attrahendo ſperma,
& in retinendo ipſum,& expellendo fetum, quoniam
iſti motus per vos ſunt ex motibusvoluntarijs cum hoc,
quod non ſequuntur diſpoſitionem virtutis mouentis cũ Voluntate in fortirudine,& debilitate, quoniam nos di
cimus, quod virtus ſtomaci& matricis cũ fuerit debilis cum fortitudine virtutis mouentis, tunc illud eſt proꝑter debilitatem in inſtrumentis ipſorum, quæ ſunt corpus ſtomaci,& corpus matricis, ſed non ſic ſe habet Vixtus mouens arterias, quoniam pulſus quandoc cadit in quibuſdam egritudinibus,& eſt Virtus mouens fortis ꝑ
Dimit.f. fecta cum hoc, quod corpus arteriarum non habet leſioAlcuras. nem, dixit,& cum affirmatum fuerit, ꝙ motus arteriarum dilatationis& conſtrictionis non eſt quiſquam amborum voluntarius, neq; per accidens, neq́; naturalis propter id, quod diximus, quare remanet quod ſit violen
tus, aut vnus ipſorum naturalis,& alter violentus. Et ſi
dicat aliqquis, quod non ſequitur, ſi motus pulſus non eſt ſecundum ordinem vnum, quod ipſe non ſit naturalis ab
ſolute, quia poſſibile eſt, quod ſit naturalis per reſ- pectũ,
ipſe non eſt cum cogmtione. Qualiter autem ſit illud,
Nam ſi amho eſſent per violentiam, quia violentans ope
ratur vnumquemq; duorum moruum, ſi aũt fuerit vnus ipſorum per naturam,& alter violentus, tunc manifeſtũ
eſt, quod motus, qui eſt per naturã, eſt motus ad quãtita
tem naturalẽ ipſis arterijs, motus vero violentus eſt ille,
qui extrahit a quãtitate ad quãtitatẽ extraneã. Et neceſſariũ ẽ, vt ſit illud violentũ propter aliquid adueniẽs arte
rijs qñq;ʒ,& ſeparationem vice altera: ſi enim eſſet in eis continue exiſtens, aut ſeparatum ab eis continue, tũc ar/
terixg remanerẽt ſecundum diſpoſitiouem vnam,& nõ eſſet imaginãdum aduentus duorũ motuũ contrariorũ,&
illud ꝙ aduenit qñq;,& ſeperat᷑ vice alia, non eſt poſlibi
le, vt ſit niſi corpus,& corpus quidem. in quo eſt poſſibi
le illud, aut eſt ipſe ſpiritus, aut ſit aer ipſe, ſed nos ma manifeſtabimus, ꝙ aer non eſt poſſibile, vt operetur il
gin hoc s lud, quare remanet, quod ſit ipſe ſpiritus,& in hoc eſt conſidera conſideratio, quoniam ſermo eius videlicet quod aer nõ uo ia ft ſit poſſibile Vt operetur illud, ſiper huiuſmodi ſermorba fir. 8. nem intelligatur, quod ei non ſic poſſibile illud cum coI.
1 muͤnitate ſpiritus, tunc illud eſt negandum,& ſi intelli gatur, quod ei non eſt poſſibile illud ſecundum ſemitam de per ſe ſolo, tunc concedatur, ſed tunc non remanet ei ap proximatio in eo, ſuper quod fundatur de ſermone uſq ad finem. Qualiter autem ſit illud, declaratur quoniam aut duo motus ſunt violenti, aut vnus amborum rantũ, ꝙ ſi fuerit vnus duorum motuum per naturam,& alter Violentus, non euacuatur quin aur naturalis ſit ipſa dilata tio,& violentus ſit ipſa conſtrictio: Iſte igitur ſunt tres diuiſiones, qarum prima eſt, ꝙᷓ duo moꝛus ſunt violenti, & illud, quoniam quando cor dilatatur, attrahit ſpiritus ab arterijs,& ſequitur ad illud conſtrictio ipſarum arteriarum propter impoſſibilitatem vacui,& eſt illa conſtrictio ad terminum, cũ quo remaneat in arterijs illud, qc ẽ de ſpiritu,& de ſanguine,& ſimilium, quę declinant ad ipſas: Cumqqʒ; reuertitur cor,& conſtringitur, tunc penetrãt illi ſpiritus ad arterias propter compreſſionem ipſorum factam cum conſtrictione cordis,& ſequitur ad dilatationem arteriarum extenſio ſpirituum penetrantium in eis, vt accipiant ſibi Iocum capacem,& eis conuenientẽ. Secunda diuiſio ex tribus diuiſiouihus eſt, vt ſit dilatatio
naturalis,& conſtrictio violenta,& illud quoniam quãtitas naturalis ipſis arteriijs eſt quãtitas, ad quam peruenit motus dilatationis,& cor quando dilatatur,& attrahit ſpiritus ex arterijs, runc impoſsibilitas vacui violentat
ipſas arterias ad motum conſtrictionis, cumq;; reuertitur
cor,& cõſtringitur,& reuerſi fuerint ſpiritus ad arterias, dilatantur ipſæ arterię quęrentes locum naturalecn: Tertia diuiſio ex predictis eſt, ꝙ dilatatio ſit violenta,& conſtrictio naturalis, et illud quoniã quãtitas naturalis arteriarũ eſt quantitas, ad quã terminatur motus conſtrictionis,&
penetratio ſpirituum ad arterias apud conſtrictionẽ cordis eſt violenta arterijs ſecundũ dilatationẽ ipſarũ, cumqʒ reuertitur cor,& dilatatur,& redierint ad ipſum ſpiricus, tunc reuertuntur arterię per naturam ſuã ad conſtrictionem quęrentes quantiratem naturalẽ,& hoc quando vio
lentatio fuerit propter ſpiritus: Si enim fuerit propter aerem,& illud eſt poſsibile, tunc aut ſunt duo motus violenti,& tunc maniſeſtum eſt, ꝙ in corde,& in arterijs eſt virtus attractiua aeris frigidi,& virtus ex pellens aerẽ calidũ,& ſuperfluitates ſpiritus, cũq; attrahitur vnũquodq amborũ, tunc accipit qe aere quatitatẽ, quã nõ capit capa citas vel concauitas amhorũ, cũ fuerit ipſa ſecundũ quàãtitatem naturalẽ, quare neceſſaria eſt dilatatio propter&x
tenſionẽ aeris penetrantis. Quũ vero expellit vnũquodqʒ amborũ illad, quod in ſe cõcvinet de aere calido,& de ſpiritu ſuperfluis ita, vt egrediatur ex illa quãtitatestus non remanet in cõcauitatibus ipſorum illud, quod eſt ſufficiẽs in replendo concauitatẽ,& tunc eſt neceſſaria conſtrictio,
vt non ſequatur vacuum, quare violẽtans dilatationẽ eſt
extenſio aeris,& violentans conſtrictionem eſt egreſſio aeris cum impoſſibhilitate vacui. Si vero fuerit vnus duorum motuum violentus,& alter naturalis, tunc ſi naturalis ex eis eſt motus dilatationis, tunc illud eſt in modo, ꝙ quantitas, ad quam terminantur arteriæ apud ipſarum dilatationem, eſt quãtitas eis paturalis,& egreſſio aeris ex
arterijs eſt violentans ipſas ad cõſtrictionem, ne ſequatur
vacuum. Si vero res fuerit huic contraria, videlicer ꝙ naturalis ſit motus conſtrictionis, tũc illud eſt, quia quatitas naturalis arterijs eſt illa, ad q́; peruenit motus cõſtrictiõis, & eſt aer attractus violentans arterias cum tenſione ad di latationem,& ad hanc diuiſionem terriam non ſequitur? qꝙ ſit dilatatio arteriarum apud conſtrictionem cordis,& conſtrictio ipſarum apud dilatationem ipſius, ĩmo conuenientius in eis eſt, ꝙ; dilatatio,& conſtrictio amborum
fiat ſimul, vt arteriæ attrahãt aerẽ a pulmone,& ab ex teriorl
hec verba hicés ceſſu ſer“ monis Atcyraſt dubitat in di ctis cius.
1

FE EIMN. 11.
teriori parte corporis, quare eſt poſſibile, vt repleatur cõcauitas ex illo aere in tempore, in quo perficitur dilatatio, Verum aduentus iftius violentiæ propter cauſam aeris eſt impoſſibilis propter duas rationes, quarum vna eſt, ꝙ illud non eſt poſſibile, niſi quando quantitas illius aeris ſit multa Valde ita, vt ſit proportio quantitatis ad quantiratem ſpirituum, ſicut proportio quantitatis concauę par tis artertarum,& cordis apud dilatationem ad quantita tem in ambobus apud conſtrictionem,& plus, quam illa ertam, quoniam corpus replens concauitates arteriarum, & cordis apud conftrictionem non eſt ſpirttus tantum, immo& ſanguis, qui eſt in ambobus,& quòd remanet de aere frigido, quia adhuc non eſt calefactus,& non eſt dubium, qudd neceſſarium eſt, quòd ſit ille aer adue niens apud dilatationem magis debilitans ſpiritus,& illud proculdubio eſt producens ad corruptionem ſubſtan tię ipſorum,& ad extrinctionem caliditatis eorum,& ad corruprionem complexionis ipſorum,& complexiõis cordis etiam. Secunda ratio eſt, quia ſi eſſet illa violentia propter cauſam aeris, tunc pulſus deſtrueretur, quãdo homo ſubmerſus vel exiſtens eſſet ſub aqua, quia tunc impoſſibile eſt, quòd aduentat ei aer ab exteriori parte corporis ad arterias, quòd ſi remanet de pulſu aliquid, tunc illud non eſt niſi propter cauſam illius aeris at tracti ex pulmone,& peruenientis ad arterias,& non fit illud, niſi quando augetur anhelitus additione plurima ab hora deſceuſionis corporis ſupradictę in aqua. Et qua re non dicitur, qudd eſt poſſibile, quod aer adueniens ad arterias non peruenit ad cas, niſi ex pulmone tantum,& ꝙ non peruenit ad eas ex extrinſeco corporis aliquid quã titatem habens, de qua ſit curandum,& non eſt occultũ ſeu dubium, quod non augumentatur anhelitus apud de ſcenſionem vel ſtationem corporis in aqua, niſi per quan titatem quæ defecit de aere attracto ab extrinſeco corporis. Dicemus, quod ſi eſſet ita, tunc ille aer incederet pri mo per cor,& eſſer ſecundum quantitatem, quæ fufficeret replere concauitatem arteriarum exiſtentium in toto corpore,& replere concauitatem cordis, ſi dilatatio cor dis,& arteriarum eſſet ſimul,& non eſt dubium, quòd oporteret, Vt ille eſſet multus valde per compara tionem ad ſpiritus in corde,& tunc ſequitur eꝝ illo corruptio ipſorum, Dixit Ebenefis,& per has duas rationes fcitur reprobatio opinionis Gallent,& ſequentium ipſum,& alio rum credentium, ꝙ; dilatatio arteriarum,& conſtrictio ipſarum ſit per ſe,cum illud non perficiatur, niſi quando ille aer adueniẽs apud dilatationem habet proportionem ad ſpiritus maiorem, quam ſit proportio quantitatis cõcaui cordis,& arteriarum apud dilatationem ad quantitatem concauitatis amborum apud conſtrictionẽ. Deinde dixir conſideremus modo ſuper conſſderationem ter tiam. Primum an ſit vera, quare dicamus, ſi eſſet verum, quod diximus, videlicet motus duos eſſe violen ros, non eſſet poſſibile arterias attrahere aerem ab extrin ſeco corporis, conſequens eſt falſum„ quare& antecedens, ſimiliter declaratur conſequentia, quoniam attractio arteriarum tunc aut eſt in hora dilatationis, aut in hora conſtrictionis, aut in hora duarũ quietum,& quęliber iſtarum diuiſionum eſt falſa, prima quidem, quoniam dilatatio fi eſſet violenta, tunc ipſa fieret cum quan ritate, quam neceſſitat violentia,& non eſt in concauitate arteriarum ſpacium capax aeris aduenientis. Secũvero diuiſio, quoniam arteriarum concauttas in hora quietis ipſarum eſt ſecundum quantitatem, qus in eis de ſpiritu,& ſanguine,& ilud prohibet aduentum aeris, hoc autem eft falſum,& ſimiltter ſermo antecedens, videlicet quoniam dilatatio& c. vſque ad finem,
P O GCIIII1. 27
& ſimiliter ſermo eius eſt falſus, cum dicitur,& ad has diuiſiones tres non ſequitur, quod dicitur,& ſimiliter ſermo eius videlicet quare conuenientius eſt vt ſit dilatatio amborum& conſtrictio amborum ſimul. Quod ſi dicatur, quoòd in tempore quietis neceſſarium eſt, Vvt re ſoluatur de ſpiritibus aliquid,& illud exigit attractionem aeris, qui exiſtat loco eius, quod reſoluitur, ne ſequatur vacuum: Dicemus non eſſe poſſibile, quoniam illud ſi ſit in quiete extrinſeca, tunc eſſet natura arteria rum coacta,& opreſſa ſecundum dilatationem„ quę eſt magis augumentata, quam ſit fecundum earum conſtrictionem naturalem. Nam ſi eſſet conſtrictio propter motum naturalem ad complementum dilatationis ſecundum quantitatem naturalem, tunc eſſet dilatatio naturalis non violenta, ſed hoc eſt fallum,& cum ſit dilatatio maior, quam quantitas naturalis arteriarum, tũc quando minuitur de ſpiritibus aliquid per reſolutionem, oportet vt conſtringantur arterię per naturam ſuam.& illud eſt prohibens attractionem aeris,& ſi fuerit in quie te intrinſeca, oportet, vt augeatur conſtrictio artertarã propter diminutionem quantitatis ſpirituum:& nõ eſt poſſibilæ, vVt arterię conſeruent quantitatem primam per ingreſſum aeris, qui ſtet loco eius, quod de ſpiritibus re ſoluitur, quomiam illa quantitas non eſt per naturam
concluſio autem eſt falſa, quoniam neceſſarium eft, qd arteriæ attrahant aerem ab extrinſeco corporis,& illud quoniam experti ſumus multotiens, quòod quando homo ſedet tempore longo in aqua temperata in frigiditate,& caliditate in modo, quod corpus illius vſq; ad gulam ſit ſub aqua coopertum, tunc accidit illi poſt tem pus notabile anguſtia, quę cogit ipſum ad exitum extra aquam:& illa quidem anguſtia non cauſatur ab aqua, cũ ipſa ſit temperata:ſi enim eſſet frigida, poſſet dici, q& illa anguſtia ſit propier cale factioneru corporis cauſa retractionis caloris ſuccedentem, vel cauſa althacab ideſt cauſa antibacriſtaſis,& fi eſſet calida aqua poteſt dici, ꝙ illa anguſtia ſit propter caliditatem aquę, imo ratio exigit, ꝙ; ipſa infrigidat corpus, nã illud, ꝙ de aqua penetrat in corpus, infrigidat,& humectat ipſum,& cũ ad illud ſequatur anguſtia, ſcimus vel cognoſcimus, quod cauſans illam anguſtiam ſit prohibitio penetrationis aeris frigidi ad interiora, quem aerem arterig attrahunt ex porroſitatibus,& ſi non eſſet illa attractio, oporteret Vt nõ ſit vel non ſequat᷑ anguſtia prędicta. Et forte aliquis diceret, ꝙ eſt poſſibile, quod ſit illa anguſtia accidens tlli, qui ſtat in aqua, vt dictum eſt, nõ propter prohibitionem attractionis aeris frigidi, immo propterea, quod aqua pro hibet reſolutionem vaporum calidorum, qui debent reſol ui a corpore,& tunc non ſequit᷑, q; attractio aeris frigidi ſit neceſſaria: Reſpondetur ad hoc, ꝙ ſi eſſet ita, tũc cale factio adueniẽs ꝑ illud eſſet maior apud cutem ꝑꝑ reten. tionem vaporum illic,& nõ eſt ita, imo nõ ſentitur caliditas niſi in interioribus,& apud cor, quare ſcimus, ꝙ illa calefactio ſpirituum eſt propter prohibitionem anhelttus, & arteriarum,& propter calefactionem cordts cauſa il. lius,& ſeꝗtur ex illo falſum eſſe, ꝙ duo motus ſupradivcti
ſint violẽti:& ſi eſſet motus cõſtrictiõis naturalis,& mo
tus delatationis violentus, tunc non eſſet po ſſibile attrahetur aerem frigidum, niſi ſecundũ motũ remotum, et efſet ille aer attractus paucus valde,& eſſet vel Higher lud hora conſtrictionis,& quietis interioris,& illud quontã quantitas, quę eſt naturalis arterijs eſt mator, q́; quatitas. quã exqutrit illud, ꝙ remanet de ſpiritu,& ſanguine hora dilatationis cordis, Et ꝑꝑ virtutem fortẽ nã lẽ,& debtlita tẽ violentię poſſibile eſt arterias conſeruare quãtitatẽ nàlẽ.& attraher̃ aerẽ ab extra corpus, ne ſeqᷓtur vacuũ, ſed . 2 111
Quieteex trinſeca.ſ. poſt dilatationemQuies intrinſeca.ĩc quies poſt cõſtrictio. nem

LI B.
hoc eſt longinquumvalde, cum manifeſtum ſit, ꝙ cõcaui tas cordis non capiat de ſpiritibus apud dilatationẽ eius quantitatem, quę ſit maior, quam quantitas, quæ augeat arterias apud dilatationem ipſarum, ſecundum ꝙ ipſa eſt apud conſtrictionem ipſarum: Quare falſum eſt etiam, quòd dilatatio ſitviolenta, et conſtrictio naturalis, vnde remanet, ꝙ veritas eſt, ſecũdũ qꝙ; dixit diuiſio alia, & eſt, q dilatatio ſit naturalis,& conſtrictio violẽta, ſed in hoc eſt conſideratio, quoniam non concedimus, ꝙ ſit longinquum valde, ſed ſermo eius, videlicet cum manife ſtum ſit vſque ad ſinem& c. indiget ratione manifeſtante. Qualiter autem fiat attractio aeris tunc, eſt quia arterię quando ad ipſas perueniunt ſpiritus apud conſtrictionem cordis, tunc illi ſpiritus ſunt minoris quantitatis, q́; illa quæ repler concauitatem, ſi fuerit ſecundum quantitatem naturalem,& iam tũc debilis eſt violentia, quæ eſt in arterijs, quare oportet tunc, vt dilatentur arterię ad qtitatẽ naturalem,& attrahatur de aere illud, cum quo re pleatur complete concauitas ipſarum, ne ſequat᷑ vacuum. Er nõ elt poſſibile illud in hora dilaratiõis cordis, qmꝗ vio Ientia tũc ei ſecundum conſtrictionẽ eſt fortis,& iſte aer attractus hora dilatationis manifeſta eit multus, eum lon ginquum ſit, ꝙ ſpiritus peruenientes ad arterias apud cõ ſtrictionem cordis ſint cum quantitate, quę approzimetur ad repletionem concauitatis carum:Veritas igitur eſt, qꝙ; motus dilatationis arteriarum eſt naturalis,& motus conſtrictionis ipſarum eſt violentus,& quòd violentans in hoc eſt reditus ſpirituum ad concauitatem cordis,& ſe quitur ex hoc conſtrictio arteriarum, vt non ſequaturva cuum. Poſtea dixit Ebenefis, quòd illud quòd iutelligitur in tempore noſtro per hanc dictionem pulſus, eſt ꝙ pulſus eſt motus arteriarum tantum, uon motus cordis, qua re pulſus eſt motus localis vel ſitus arteriarum compoſi tus ex conſtrictione violenta,& dilatatione naturali ad regendum ſpiritus per aerem attractum,& non præpoſita eſt conſtrictio ad dilatationem niſi, quoniam vidimus oportere, quòd eſſe conſtrictionis artertarum pręcedit eſ· ſe dilatationis iprarum de neceſſitate, quia caleſactio, quæ fit in corde indigens dilatatione, vt attrahatur aer, ad quã ſequitur conſtrictio arteriarum, præcedit calefactionem illius aeris adueniẽtis, quæ calefactio neceſſitat ipſum cõ ſtringi propter expulſionem, ad quam ſequitur dilatatio artertarum, quare ex hoc ſequitur, quod conſtrictio arteriarum eſt antecedens,& etiam quoniam omms motus naturalis non exiſtit in eſſe, niſi poſt egreſſionem a re na turali, quare non eſt poſſibile, ꝙ ſit dilatatio arteriarum per naturam, niſi poſtquam fuerint ſecundum quantttatè non naturalem,& illud eſt motus conſtrictionis: conſtrictio igitur arteriarum de neceſſitate pręcedit motum dila tationis ipſarum, poſtea dixit Ebenefis, quòd hic ſunt du bitatiões, quas aliqs forte adduceret, ideo oportet, Vt eas adducamus in medium,& ſoluamus ipſas. Dubitatio pri ma eſt, quòd finis in dtlatatione cordis,& in conſtrictione ipſius eſt regimen ſpiritus per aerem attractum,& illud, quia cor, quando dilatatur, attrahit aerem frigidum ex pulmone,& quando conſtringitur ęx pellit aerem, qui iã in eo eſt cale factus,& ſuperfluitates, quæ de ſubſtãtia ſpi rituum ſunt aduſtæ,& cum fuerit ita, oportet, vt ſit dilatatio cordis,& conſtrictio eius ſecundum quantitatẽ, cũ qua poſlit fieri illud,& tunc non eſt poſſibile, Vt expellantur ad ipſucn ſpiritus ex arterijs apud dilatationem ip ſius cordis, quare non verificatur, quod dictum eſt. vlte rius quæ Viilitas eſt in hoc, ꝙ cor qualibet hora fatigetur ex expulſione ſpirituum,& attractione ipſorum abſque iuuamento redeundi ad ipſum, aut ad aliud. Dubitatio ſecunda eſt, ſi cor, quando dilatatur, attraheret ſpiritus ab
1.
arterijs, tunc repleretur cõcauitas eius ab illis,& tunc nõ eſſet poſſibilis attractio aeris euentantis ex pulmone. Du hitatio tertia eſt, quod dictum eſt ſecundum hanc opinionem de motu arteriarum,& contradicit huic eidem opinioni in motu cordis dilatationis& conſtrictionis,& nõ eſt poſſibile ſecundum hanc opinionem, vt ponatur aliqa illorum violentum, aliter illud violẽtum aut eſſet ipſe mo tus arteriarum, aut motus inſtrumentorum anhelitus,& primum eſt impoſſibile, quoniam vos ſecundum opinionem prędictam poſuiſtis motum arteriarum fundatũ ſuper motum cordis,& ſi eſſet motus arteriarum violentãs motum cordis, ſequitur amteceſſio vnius cuiuſq amborum ad aliud,& poſtpoſitio ipſorum ab eis, hoc autẽ eſt impoſſihile:ʒecundum etiam eſt impoſſibile, quoniam illud non fit niſi, quia pulmo quando dilatatur ita, vt attra hat aerem, euacuatur cor,& conſtringitur,& qñ cõſtrin gitur pulmo ita, vt expellat aerem, tunc cor dilaratur,& illud eſt impoſſibile propter multas rationes, quarumvna eſt, quòd ſequitur ex illo, vt ſit numerus motuum cordis, ſicut numerus motuum pulmonis,& pectoris, et illud eſt falſum, quoniam con ſiderantes hoc dixerũt, ꝙ cor qñ mouetur quinq; vicibus, mouetur pulmo& pectus vice vna,& hoc quando homo in anhelitu ſuo exiſtat ſecundum curſum naturalem, ſi vero conaretur in continendo anhelitum, quãdoq; eſt poſſibile tardare motum anhelitus quantitate, qua cor moueatur viginti vicibus, Secunda ratio eſt, ſi enim ita eſſet, tunc illud, quod perueniret ad cor apud eius dilatationem de aere, eſſet quantitas illa, quæ replerer concauitatem eius,& eſt quantitas de ſpiri ubus, quæ eſt in eo ipſa quantitas, qusę eſt in eo apud ipſius conſtrictionem, aut minus illa,& non eſt dubium, ꝙ;
ſi eſſet ita, aer corumperet ſua muſtitudine complexions ſpirituũ,& cordis. Tertia ralio eſt, ſi nos cõcedamus, ꝙ hoc ſit verum, ſequitur ex eo falſitas opiniõis ſupradictę, & illud, quoniam ſi eſſet ita, nõ eſſet dilatatio cordis cauſans attractionem ſpirituum ex arterijs, neq; eius conſtrictio cauſaret expulſionem vel ingreſſionem ſpirituum in ipſas,& tunc nõ ſequitur, quòd dilatentur arterię,& cõ ſtringantur ſecundum modum, quem vos dixiſtis. Quar ta dubitatio eſt, ꝙ arteria, a qua ramificantur omnes ar terix corporis,& nominatur aurithi, habet apud extremi tatem ſuam tres panmtculos duros, quorum officium eſt claudere orificium cordis vel claudere cor,& obturare ipſum in hora dilatationis ipſius cordis ſecundum ſenten tiam quorundam,& hora conſtrictionis eius ſecundum aliorum ſententiam,& non ſequiturvel non oporter hoc, niſivt ſpiritus prohibeantur a motu ex corde ad arterias, & ab arterijs ad cor in tempore, in quo completur dilata tio cordis,& conſtrictio eius. Dubitatio quinta, ſi eſfetve rum, quod dictum eſt ſecũdum opinionem prædictam, ſe quitur, ꝙ eſſet concauitas cordis in modo, quod caperet de ſpiritu quantitatem, quæ egreditur ex venis, quando ipſæ conſtringuntur,& illud eſt lalſum, quoniam egreſſio ſpirituum ex arterijs oporteret, vt eſſet multa valde ita, vt eſſet quandoqʒ diminutio ſpirituum, qui ſunt in amni bus arterijs corporis quantitate, qua diminueretur ſpatiũ concauitatis ipſarum hora conſtrictionis ab hora dilatationis, ſed hoc eſt impoſſibile, quoniam concauitas cordis eſt minor, quã illa multum, quoniam cor oportet vt ſit ſecundum quantitatem, quam tollerat concauitas pectoris cum ¶his, quæ circundant cor, ſicut illud, ꝙ ex pul- iuouod
mone,& pinquedine,& panniculis circuit ipſum. Et curmm de puimoillo quod oportet, vt ſit inter amho de ſpacio, vt ſit cor in ſpacio dehito locatum] nõ coarctatum,& cum eo q&
oportet, vt ſit in corpore eius de groſtie vel ſoliditare ip circuirco ſius, quę neceſſaria eſt, vt ſit multa, vt poifit rectificare ſpixitus
ne.& guedine et
in
päniculis
cũ illox P de ſoa
7.
☛„., 82

E E I
cio opor ſpiritus,& conſeruare eos,& cum eo quod oportet, vt in S ipſo compręhendantur duo ventres, quorum vnus eſt cõ bo, vi ſit cauitas ſpirituum& aeris peruenientis ad ipſum. Sexta cor, dubiratio eſt, Ii eſſet conſtrictio arteriarum cauſa vacui tatis ipſarum a ſpiritibus multis,& dilatatio ipſarum cau
ſa ingreſſionis ſpirituum ad ipſas, ſequitur, quod dilatario extremitatis arteriarum, quę vicinantur cordi eſſet an
te dilatationem illarum arteriarum, quæ elongant᷑ ab ipſo
Alia* 1½ corde,& eſſet dilatatioſ tune incipiens ab extremitate pul us magis cordi propinquus ad extremitatem longin quio S.egrs ris jab eo,& eſſet conſtrictio extremitatis magis longinextremira quę a corde ante conſtrictionẽ extremitatis magis ei pro ce pullus pinquæ ita, vt ſentiretur illud in pulſu.& illud, quoniam eenh, omnis morus eſt abſq;ʒ dubio in tempore,& non eſt duvſq; ad ex bium, qusd tempus, in quo perueniunt ſpiritus apud cõ tremitatẽ ſtrictionem cordis ad principium arteriarum eſt ante tẽbuueme pus,=a quo perueniunt ad extremitatem ipſarum arteriai. rum, quare dilatatio earum, quę ſunt proximę cordi eſt ante dilatationem earum, quæ ſunt ah ipſo remotæ. et etiã extremitates arteriarum magis remotę euacuantur a ſpi
ritibus ĩ hora, qua cor attrahit ipſos per eius dilatationẽ,
& talis quidem euacuatio abſq; dubio eſt ante euacuatio
eneisna nem extremitatis arteriarũ cordi magis propinquarum: ſa ſpiciti· quare ſequitur, quòd ſit conſtrictio extremitatis arteriarum magis remotę a corde amte conſtrvictionem magis ꝓ pinquę,& eriam ſequitur, cuòd extremitas remotior a
corde ſit ſubtilior, quam extremitas propinquior, quoniã penetratio ſpirituum ad longinquiorem abſque dubio eſt winor. Septima dubitatio eſt, ꝙ ſi eſſent motus arteriarum ſecundum modum dictum, tunc ſequerentur motum cordis,& motus quidem cordis eſt vnus non diuerſus in
una parte vel in vno latere corporis,& tunc ſequeretur
vel oporteretvt non diuerſificarẽtur pulſus in lateribus.ſ.
dextro& ſiniſtro corporis oĩo, ſed nõ eſt ſic, qm̃ in ꝗbuſ
da paraliticis pulſus lateris ſani eſt pulſus cõplexionis fri
gidę. Octaua dubitatio eſt, ſi eſſet res, ſicut dictũ eſt ſecundum opinionem prædictam, tune non eſſet mundificatio ſpirituum a ſuperfluitatibus per motum arteriarũ, quoniam illud non eſt, niſi quando arterię retinent ſpiritus apud conſtrictionem ita, vt ex eis egrediantur ſuperHuitates,& cum ſit conſtrictio violenta, non eft poſſibile vt ſit, niſi ſecundum quantitatem, quam exigit Violẽtia.· Ad dubitationes octo ſupraſcriptas, quas Ebenefis ad
duxit ipſemet reſpondet Ad primam dicens, Nos licet concedamus, quòd intentio prima dilatationis cordis,& conſtrictionis eius ſit attrahere aerem frigidum,& expellere ſuperfluitates ſpititus,& aerem calidum, tamen concauitas cordis eſt capax, cum ergo dilatatur non eſt poſſibile vt attrahatur de aere quantitas, quæ ſufficiat reple⸗re ipſum) aliter corrumperet complexionem ſpirituum e t eſſentiam,& ſubſtantiã ipſorum,& complexionem cordis, quare oportet de neceſſitate vt attrahat de ſpiritibus
illud, quod ſufficit,& eſt conueniens cum illo: Vtilitas au
tem in hoc, quòd cor dilatetur plus, quam quantitas, quęs
eſt ei neceſſaria propter aerem ita, vt indigeat attractione ſpirituum, decla ratur multis modis, quorum vnus eſt,
nam quando aduritur aliquid de corpore ſpirituum, qui
ſunt in arterijs,& ingroflatur,& inſpiſſatur ingroſſatio
- ne,& inſpiſſatione, cũ qua nõ eſt poſſibiles reſolutio eius ex porris arteriarũ, tũc poſſibile eſt, vr reſoluat᷑ et egrediat ex corde apud eius cõſtrictionẽ ex via pulmõis apud reuerſtonẽ ſeu cõſtictionẽ anhelitus: Secũdus modus eſt,
qdð ſpiritus cum motu ſuo ad cor vice, et ad arterias vice
alia motu continuo acquirũt ſubtilitatẽ ſubſtantię᷑, quare
non accidit eis ſpiſſitudo,& hebetudo ex longa mora ſua
in arterijs. Tertius aurem modus vel tertia ratio eſt, ꝙ
I.
cor non eſt poſſibile, quod habeat complexionem, niſi ve nementis caliditatis ita, vt ſir conueniens generationi ſpi rituum ex ſanguine,& aere frigido: Subſtantia autem ar teriarum non eſt poſſibile vt ſit niſi frigida, quoniam nõ eſt poſſibile, vt ſit carnoſa, quoniam ipſa tũc ſi eſſet groſ ſa multũ, oporteret ꝙ mẽbra eſſent maiora, quam ipſa ſunt,& non eſſet poſſibile, vt diuiderentur in mẽbra par ua,& ſi eſſent arterię ſubiiles, reſoluerentur vel egrederen tur ex eis ſpiritus, quare non eſt poſſibile, ꝙ arteriarũ ſub
ſtantia ſit, niſi ligamenrtalis ca rtilaginoſa neruoſa,& hæ quidem omnes ſubſtantiæ ſunt feigidæ propterea, ꝙ poſſunt eſſe duræ,& cum ita ſit, ſi poneretur locus ſptrituũ continue in corde, adurerentur ſua caliditate ſuperflua,& ſi poneretur continue in arterijs, infrigidarẽtur,& ingroſ ſarentur, quare oportet, Vvt ſpiritus continue diſcurrãt in ter duo iſta membra, vt remaneant in ſuo temperamento, cum quo eſt pręparatio ad recipiendum vitam, quare oportet, vt ipſi ſpiritus ſint in continuo motu ad cor,
ad arterias,& illud eſt ꝓpter rationem, q́; diximus. Qd ſi dicatur, ꝙ illud, ꝙ dictum eſt devtilitate ſupradicta, nõ verificatur, niſi pręſuponendo, ꝙ arterię ſint quiete, ſed quando ſunt in motu, tunc illud, quod dictum eſt, non ve rificatur. Dicemus pręſuponendo, ꝙ; non ſit res, ſecundũ quod diximus, in motu cordis& arteriarum, tunc oporteret, ꝙ arteriæ ſint quistę non motę: Quartus modus ſeu quarta ratio eſt, ſi eſſent ſpiritus habentes locum in corde, aut in arterijs, vel ſi locus ſpirituum eſſet cor, aut arteriæ, tunc non facilis eſſet ſparſio,& effuſio ipſorum ad membra effuſione, qua membra indigent, quę eſt, vt ipſi ſpiritus continue penetrent ad ipſa membra, ſi enim cor attraheret eos totaliter ad concauitatem ſuam eũ dilatatione: poſtea expelleret ipſos cum conſtrictione eius ſubito, tunc penetrarent cum eo in arterias cum conſtrictione ipſarum in tempore breui valde ita, vt eſſet reſolutio ipſorum vel egreſſio ipſorum ex porris arteriaruna apud expulſionem ipſorum ad ipſum facilior,& plus, aut ſi locus ipſorum poneretur eſſe cor, non eſſet continue, tunc non eſſet poſſibilis ſparſio vel effuſio ipſorum ad membra, vt manifeſtum eſt, propter remotionem ipſius cordis a membris,& duritiem ſeu ſoliditatem ipſius, aut illud non eſſet facile, ſi locus ipſorum ſpirituum poneretur quod eſſei arteriæ, quoniam arteriæ oportet, vt ſint ſolidę valde, vt cum ſubtilitate ſubſtantiæ ipſarum ſint fortes ad conſeruandum ſpiritus,& præcipue quotiẽs accidit eis dilatatio, aut conſtrictio, apud quas timetur ſciſ ſio vel diſruptio ipſarum,& illud exigit, vt poroſitates ipſarum ſint ſtrictę valde,& ſi non eſſet virꝛus expulſiua cordis, quæ expellit ſpiritus ad ipſas apud conſtrictionem ipſius cordis, difficilis eſſet effuſio ſeu ſparſio ipſorũ ſpirituum ad membra ſparſione neceſſaria. Ad ſecũdam dubitationem reſpondet Ebenefis, ꝙ nõ ſequitur ex hoc, quod cor attrahit ſpiritus ab arterijs apud ipſarum dilatationẽ, prohibitio attractionis aeris ex pulmone, quia eſt poſſihile, quod illud, quod de ſpiritibus peruenit ad ipſum cor, non ſit ſufficiens replere concauitatem eius: Ad dubitationem tertiam reſpondet, quod motus cordis apud opinionem ſuam eſtvoluntarius, verum ipſe eſt ex motihus voluntarijs, quem nos nominamus voluntarium naturalem, ſicut motus lacerti in hoc quod habetur cognitio de ipſo cognitione, qua homo cognoſcit, quod moueat ipſum,& ſimiliter eſt motus cordis,& ſignum
huius eſt, quod ipſum eſt ſentiens,& ornne ſentieus eſt
mobile voluntarium, quod autem ipſum ſit ſentiens eſt,
quia cõtinet in ſe neruos multos,& in quolibet neruo eſt
Virtus ſenſitiua,& complexio cordis non prohihet receptionem illius virtutis, immo adiuuat, quod ipſa aduevt diuida
rẽtur ideſt vt ramificarentur ſupple arterie.
qug.ſ. ſpar ſio ſpirituum neceſſaria ad membra.

1
E 1 B;.
niat, qm̃ caliditas adiuuat ad oꝑationẽ ommiũ virtutum,
dũ non ſit valde ſuperflua,& ẽt ſi non eſſet ſentiens, tũc
non eſlet dolens,& patiens, dolor autem eius eſt Vehe⸗mens,& propter illud accidit ei cafacan velociter a cau
ſis nociuis,& propter illud ex hominibus ſunt, quibus cũ ſortitudine cordis ſui accidit cafacan,& ſincopis multotiens,& illi ſimilia, quæ non accidunt niſi propter virtutem ſenſitiuum vel propter fortitudinẽ ſenſus. Qd autẽ
omnne ſentiens ſit mobile voluntarium eſt, quoniam ſi illud non eſſet, tunc eſſe ſenſus eſſet fruſtra,& inuttlis, immo noceret, quoniam ſi non eſſet ei virtus motiua volun⸗tarie, non haberet potentiam remouendi nocumentum, et expellendi ipſum, neq attrahendi iuuatiuum,& faciendi
t in hoc ipſum ad ſe peruenire.Et in hoc eſt cõſideratio, quoniam eſi cõͤſideä ſi vult, ꝙ cor ſit ſentiens, quia eſt ſicut anima in hoc, qd W habet inſtrumenta, quibus ſentit,& inſtrumenta, quibus ꝛei contra mouetur motuvoluntatio, tunc minor eſt neganda, Nam aielt acu illi, qui vult cam ſubſtinere,& aſſere ipſam eſſe veram, 8 neceſſarium eſt adducere demonſtrationes de ipſa, ſi vero vult, ꝙ ipſum cor ſit ſentiens, quia in eo eſt virtus ſenſitiua, propterea ꝙ; continet in ſe neruos, in quibus eſtvir
cus ſenſitiua, tunc maior eſt neganda,& rationes demoſtrantes impoſſibilitatẽ huius ſunt plures,& quaſi infinitę, quia cutis,& dens, et allemach eſt ſentiens cum hac in tentione,& non mobile voluncarium,& poſito quod cõ cedamus minorem,& maiorem, non ſequitur ex eo inten
tum, quod eſt, ꝙ motus pulſus ſit vVoluntarius, quoniam
ſequens ex pręmiſſis conceſſis eſt, ꝙ cor moueatur volũ
tarie,& non ſequitur, quod ille, qui mouetur voluntarie non meueatur abſq; ipſa voluntate, quoniam homo
eſt mobile cum voluutate,& cum hoc quandoq; mouetur violenter,& per naturam, ſicut quando prohcitur cũ ſortitudine ſeu a virtute forti ex loco alto,& ſecundum
hoc eſt poſfibile, ꝙ non ſit motus pulſus motus voluntarius, et ꝙ cor habeat motũ voluntarium, conſidera in
hoc, quontam eſt ſubtilis ratio: Ad quartam autem dubitationem reſpondetur, quod ſpiritus propter ſuam ſubti
litatem non prohibentur a penetratione in vacuitates ca„ria litera dentes inter illos panniculos Clicet ſint pauci J& propter licet raso illud, quia ſpiritus penetrant in neruos cum hoc, ꝙ in eis non eſt de porroſitatibus, quę apparent ad ſenſum cum Hioc, ꝙ ſpiritus penetrantes in neruos ſunt grofſiores, quã ſpiritus, qui ſunt in arteriis,& in corde,& illud, quontam
ſpiritus neruorum iam inſrigidauit eomplexio cerebri, Re
ſponſlo ad dubitationem quintam eſt, quod non ſequitur, vt ſpiritus peruenientes ad cor apud eius dilatationem
ex concauiratibus arteriarum ſit ſecundum quantitatem,
qua ipſarum concauitas ſit diminuta in hora conſtrictio
nis,& illud, quoniam id, qnod compręhendunt arteri? de ſpiritibus,& aere, reſoluitur ſecundum partem,& ſpargitur ſecundum partem ad membra,& egredit᷑ pars eius ſuperflua,& illud fic ex porrofitatibus arteriarum, quare perueniens aer, aut ſpiritus ad cor apud eius dilatationẽ
aduenit poſt illud, quare non prohibetur, quin concauttas
eius cordis ſit capax cum addttione aeris attracti ex pulmone etiam,& iierum non ſequitur, quod ſpiritus perue
nientes ad arterias apud conſtrictionem cordis ſint ſecũdum quantitatem, quę repleat concaurtatemn ipſorum,&
illud quoniatm arterię attrahunt apud penetrationem ſpirituum ad iplas aerem plurimum euentantem, quare aggregatum eſt replens concauitates ipſlarum non ſpiritus rantum. Ad dubqtationem ſextam reſpondetur, quod dilatatio extremitatis pulſus cordi propinquioris non eſt an
te dilatationem extremitatis magis remotæ,& eius conſtrictio poſt eius conſtrictionem in re ipſa, ſed non oporter, vt iit illud ſenſatum, immo nonoportet, vt differen8
tia inter tempora dilatarionis arteriæ aurithi,& dilatario nis extremitatum arteriarum, quę ſunt in pede,& conſtri ctionis earum ſit ex eis, quæ ſentiuntur propter breufta tem illius temporis, immo tempus dilatationts,& conſtri ctionis ipſummet eſt breue valde. Qualiter ergo eſt dicfe rentia temporum partium eius fenſata? Q ualiter autem ſit poſfibile, quod fiat illud in tempore non ſenſato, ſciendum, ꝙ; ſpiritus ſunt in vltimo ſubtilitatis,& velocitatis motus, quę ſit poſſibilis in corporibus compoſitis,& ſignum huius eſt, quodvirtus mouens lacertos peruenir ad ipſos ex cerebro apud voluntatem Hlius motus,& ſi eſſet illa virtus inuenta in ipſis lacertis continue, non apor teret, vt deſtruaretur motus ipſorum cum accidit in neruis opilatio, aut cum accidit in eis inciſio,& cum eſt illa virtus peruentens ad lacertos ex ipſo cerebro,& illa Vir tus non poſſit aquenire, niſi per ſpiritus ipſam defferẽtes, & illi ſpiritus penetrant in porroſitatibus neruorum in tempore non ſenſato, immo ſubito, cum completur voluntas vel imperium hominis ſuper motum membri alicuius, mouetur Jacertus mouens ipſum membrum, et cũ ita ſit, de neceſſitate penetrant ſpiritus, qui ſunt in corde in arterias cum vehementia ſubtilitatis ipſorum ſpirituũ. & cum capacitate concauitatis arteriarum in tempore breuiori, quam tempus ſupradictum,& tunc non eſt poſ ſibile, vt appareat differentia inter primam penetrationẽ & vltimam,& propter illud non apparet anteceſſio qua rundam arteriarum,& conſtrictionis ipſarum ante dila⸗tationem,& conſtrictionem quarundam aliarum. Ad ſeptimam autem dubitationem re ſpondetur, quod eſſe mo rus pulſus ſecundum modum, quem diximus, non prohibet diuerſitatem pulſus lateris paralitici, quia poſſibile eſt, vt ſit illa diuerſitas propter diuerfitatem receptionis inſtrumentorum, quę ſunt arterię propter ſpiſſitudinem, & nocumentum, quod eſt in latere paralitici cauſa frigo ris,& pritationem illius in alio latere. Ad octauam dubitationem reſpondetur, quod non oportet, quod mundifica tio ſptrituum fiat fecundum modum dictum, immo eſt pofſ biſe, vt fiat illud cum reſolutione vel egreſſione illarum ſuperfluitatum ex potroſitatibus arteriarum. Poſtea dixit, ex opinione quidem noſtra de pulſu ſequuntur cor relaria, quę hic oportet nos adducere, vnum illorum, quę ad prædicta ſequuntur, eſt, ꝙ oportet, ſicut diximus, vrt ſit diztatio arteriarum apud dilatationem cordis,& con ſtrictio ipſarum apud ipſius conſtrictionem,& illud eſt manifeſtum. Secundum eorum eſt, quod oportet etiã, Vt ſit quies manifeſta arteriarum ante conſtrictionem ipſarum,& conſtrictio ipſarum ante quietem earum interio rem,& quies ipſarum interior vel intrinſeca ante dilatationem ipſarum,& illud, quoniam quies extrinſeca eſt illa, in qua arterię ſunt ſeenndum quantitatem naturalem, & membra non creautur primo, niſi ſecundum illam rẽ, quæ eſt eis naturalis: motus autem violentus oporter, vt ſit poſtpoſitus a rebus naturalibus: quies vero interior ſeu intrinſeca ſit poſtpoſita a motu conſtrictionis,& hoc eſt manifeſtum, quoniam illa quies non eſt niſi poſt completum motum violentum, qui eſt motus conſtrictionis. Illa autem quies pręcedit motum dilatationis propter id, qd prius declarauimus,& inter quoſlibet duos motus contra rios eſt quies. Quiesvero extinſeca Scedit motũ dilatatio nis,& hoc manifeſtum eſt, quontam ipſa præcedit motum conſtrictionis,& iam maniſeſtauimus primo, quod ipſa præcedit motum dilatationis. Tertium vero correla rium eſt, ꝙ; dilatatio arteriarum, quę vicinantur cordi, eſt ante dilatationem extremitatum ipſarum remotarũ valde,& dilatatio extremitatum ipſarum remotarum eſt an ie dilatationem illarum, quę ex eis ſunt mediocris remotionis
Poſtea di xit. ſ. Ebhe nefls

be
E E N. I J1.
tionis a corde, Et conſtrictio extremitatis ipſarum remotarum eſt ante conſtrictionem illarumn, quę ex eis ſunt mediocriter remotæ a corde,& illarum conſtrictio antecedit ad conſtrictionem illarum, quæ ſunt propinqusę cor di val de, Dilatatio autem earum, quę ſunt valde proximæ cor di, pręcedit, quoniam dilatatio illarum fit quãprimũ mouẽtur ſpiritus ad arterias, Dilatatio vero earum, quæ ſunt valde remotæ a corde pręcedit dilatationem arteriarum illarum, quæ ſunt mediocriter remote, quoniã remotę poſſibile eſt, vt attrahant de aere quãtitatem, qua repleantur Prius, q́; perueniat ad ipſas aliquid de ſpiritibus, qui debi liter violentant ipſas ad conſtrictionẽ, ſed nõ ſic ſe habent illæ, quæ ſunt mediocriter remotæ, quoniã ipſæ non accipiunt aerẽ, niſi ex parte longinqua valde, quare tardatur abſq; dubio dilatatio ipſarum, Qd ſi dicatur, ꝙ ſicut penetratio aeris ad arterias mediocriter remotas eſt poſt pe netrationem ad valde remotas a corde, ſimiliter penetratio ſpirituum ad ipſas eſt ante penetrationem ipſarum ad Valde remotas, Dicemus rem ita ſe habere: verum ſpiritus de per ſe ſoli non ſufficiunt in cõpleta dilatatione arteriarum mediocriter remotarũ, quia ſi ſufficereni in hoc, non perueniret ad ipſas aer, quia ipſe nõ haberet locũ,& etiã quoniã penetratio ſpirituũ vſqʒ ad finem ſpacij ſeu termi ni cõcauitatis arteriarũ eſt ante repletionẽ ſpacij arteriarũ mediocriter remotarũ a principio ſui motus,& illud propter ſubttlitatẽ ipſorũ ſpirituũ,& velocitatẽ penetrationis eorũ,& ſequitur ad illud, quod aduentus ſpirituũ debilitantium illud, quod violentat arterias ad cõſtrictionẽ ex tremitatum arteriarũ eſt ante repletionẽ ipſarũ propterea, ꝙ ipſę ſunt mediocriter remotę a corde, propinquas vero cordi valde ſpiritus replent prius propter multitudinẽ ipſorum ſpirituum illic. Conſtrictio autem extremitatũ arte riarũ pᷣcedit, quoniã ſpiritus quando cõmoti ſunt ad con cauitatẽ cordis propter dilatationẽ eius, tũc euacuatio ipſorum in eis, quę ſunt magis remotę a corde, eſt ante euacuationem ipſorũ in eis, quæ ſunt ei propinquiores, quare illud, quod cauſat violentiã arteriarũ remotarũ in conſtri ctione, p̃cedit id, quod cauſat violentiã illarũ, quæ ſunt mi nus remotę.· Quartum correlariũ eſt, ꝙ plurimũ intentio nis in creando arterias eſt, quòd ipſę ſint ſicut repoſitoriũ ſeu theſaurũ cordi, ad quas expeliuntur ſpiritus apud eius conſtrictionem& cor recipit ipſos apud ipſarũ dilatationem,& apud illud reſoluuntur ſuperfluitates ſpiritus,& effunditur, quod oportet effundi ſeu ſpargi de ſpiritibus ad mẽbra,& attrahitur aer frigicus ab extra corpus,& totum illud ex porroſitatibus. Vſq; ad hunc terminũ pro ceſſit ſermo Acuraſi ad litteram,& eſt ſermo prolixus, in quo nõ eit vtilitas,& contra ipſius dicta inſtatur. Poſuit enim motũ cordis eſſe voluntariũ, illud aũt eſt voluntarium, cũ quo mobile poteſt habere cognitionẽ de rali motu in aliqua hora,& quod eſt vacuũ a tali cognitione, nõ denominatur voluntariũ, Non eſt autẽ dubiõ, quòd motus cordis ſic ſe habet, quòd voluerit ſeu affirmauerit, ꝙ; cũ motu cordis in pulſu habetur cognitio,& hoc quidem eſt contrariũ intellectui,& dictis antiquorũ. Primũ quidem declaratur, quoniã quilibet ſapiens cognoſcit de neceſ ſitate, quod de tali motu p̃dicto nõ habetur vſus ad libitum, neq; in motu eius habetur cognitio ita, quòd dũ cor hominis mouetur, homo tunc nõ mouet ipſum ad libitum ita, quod poſſit ipſum mouere, aut non mouere, aur quod poſſit ipſum tarde, aut velociter mouere ad beneplacitũ, neq; ſemper de tali motu conſiderat, aut anima aduertit: Secũdũ vero manifeſtatur, quoniaã nullus dixit, quę dicta ſunt per hune Alcuraſi excellentiflimum, Et ſi motus cor
Dv O I III. 29
ſtit in re eſt ei contrarium, videmus enim motum cordis manileſtũ fortem in hora, qua operationes cerebri ſunt le ſe impeditę, Sermo autem eius videlicet, quod cor habeat ſenſum eſt ex eis‚in quibus non eſt dubitatio.· In ſermone autẽ ſuo, cũ dixit, omne quod habet ſenſum, habet motũ voluntariũ, Dico hoc non eſſe neceſſariũ, imo neceſſariũ eſt, quod iſlud. quod habet ſenſum, habeat motũ ſecundũ plurimũ propter contradictionẽ ſupradictã, ſicut de Alſe mach, quemadmodũ dictũ eſt. Deinde nõ ſequitur, ſi haber motum&s ſenſum, quod ille motus ſit voluntarius, Aliter attractio, qua ſtomacus attrahit cibũ,& inuolatio vel amplexio eius ſuꝑ ipſum,& expulſio ipſius cibi a ſtomaco apud eius digeſtionẽ, aut corruptionẽ,& ſimiliter operatio matricis in attrahendo ſperma,& in expellendo menſtrua, eſſet motus voluntarius, quoniã huiuſmodi mẽ bra habent ſenſum: Omnes autem aſſerunt huius contrarium. Quod ſi dicatur, quod ipſe non dixit, quod motus cordis ſit voluntarius purus propter rationes cõtra ipſum prędictas, ĩmo dixit, quod motus cordis eſt motus volun tarius naturalis, ſicut motus muſculi, quoniã de ipſo habetur cognitio cognitione, qua homo cognoſcit, quod mo ueat ipſum,& ſimiiter ẽ motus cordis, Dicatur, quod intentio motus voluntarij naturalis eſt, quod voluntas ingrediatur in eo, ſicut motus anhelitus,& palpebrarũs paiet quod motus cordis nõ eſt ſic, quare non eſt voluntarius ſecundũ aliquẽ modũ penitus. Quod autẽ homo cognoſcat motũ lacerti,& motũ cordis cognoſcẽs, quod ipſe moueat lacertos,& cor, eſt negandũ,& contrarium eſt de cognitione, quod ipſe homo moueat palpebras,& inſtrumenta anhelit us. Quod ſi dicatur, quę neceſſitas inducit ad ponendũ motũ prædictũ volũtarium, dicatur propter impoſſibilitatẽ, quod ipſe ſit alhaiuanie apud ipſum propter rationes, quas ab ipſo aſſumpſimus,& propter impoſſibilitatẽ, quod ipſe ſit naturalis, quoniã narura nõmo uet motibus contrarijs, quare manifeſtũ eſt, quod ſit volũ tarius, quoniã motus comprehẽduntur in tres ſpecies, viqelicer in motũ alhaiuanie,& in motũ naturalẽ,& motũ voluntariũ. Et præceptor meus philoſophus& medicus excellentiſſimus in reſponſione queſiti ſibi propoſiti opinatus eſt motũ cordis eſſe naturalẽ alhaiuanie,& adduce mus hic opinionẽ ſuam, quia cõprehepdit vtilitates depsdentes ab his, in quibus nos ſumus perſcrutantes. Dubiũ & quę ſitum pręceptori meo propoſitũ fuit hoc, videlicet dixit Auicena in fen tertij cañ. ſermonẽ vniuerſalẽ de anhelitu, Quod hãnelitus cõpletur duobus motihus,& dua bus quietihus inter eos ambos, ſecundũ quod res ſe habet ſimiliter in pulſu. Verum motus anhelitus eſt volũtarius, &” poſſibile eſt, vt ipſe permutetur a ſuo curſu naturali, & pulſus eſt motus naturalis purus, Qum ergo res in anhelitu ſit, ſicut dixit Auicena, vz quod ſit motus Voluntarius, tunc dormiens oportet, quod nõ habeat anhelitum, quia in dormiente nõ eſt voluntas,& etiã nõ cõcedimus, quod omne, quod poteſt permutari per voluntatẽ a curſu ſuo naturali, ſit voluntariũ. In motu autẽ ꝑulſus iã dixic quinqʒ opiniones, quarũ vna eſt, ꝗd ipſe pulſus fiat ſcim ſemitã cordæ per viam aſcenſionis,& deſeenſionis: Scda opinio, quod fiat ſecundũ ſemitã ſequella ad motũ cordis ſecundũ viã almed& algizar, ideſt ſecundũ viam fluxus & refluxus, Tertia opinio eſt, quod fiat ſecundũ ſemitã ſequellę ad motũ cordis per viam, qua aliquid mouerur ꝑ motũ illius, a quo ramificatur Cuarta opinio eſt, quod ipſe pulſus fiat ex hoc, quod ſpititus attrahunt cihum,& expellunt ſuperfluitatem ab eo, ſicut in nutrito eſt virtus attractiua,& virtus expulſiua,& quod ſpiritus vutriunt
tutis& c.ĩ. apud nocu metüvirru tis cerebri
badno cu dis in pulſut eſſet voluntarius, tunc ipſe debilitaretur apud aere: Quinta vero opinio eſt, quod pulſus fiat per motũ ventã vin nocumentũ uirtutis mouentis cũ voluntate,& quod exi- Virtutum cauſantiũ iſtos duos motus, quę virtus funda

L I B;.
tur in ſpititibus comprehenſis in corde, verum in ſpiritu eſt virtus motiua, per quam mouentur vaſa motu conſtri ctionis& dilatationis,& dixir, quòd hec opinio eſt vera. Dixit etiam Facardin ſupradictus in expoſitione primi cañ.opinionem vltimam in diffinitione pulſus, vbi dixit, Pulſus eſt motus localis vaſorum ſpiritus procedens a Vir tute alhaiuanie compoſitus ex diaſtole& ſiſtole ad regẽ dum ſpiritus per aerem attractum, ſi ergo principium mo tus pulſus eſt a ſpiritu alhaiuanie, quomodo eſt poſſibile, vt dicatur, quòd ipſe ſit naturalis purus:& hoc fuit dubiũ propoſitum ßᷣceptori meo, ad quod quidẽ reſpondit dicẽdo. Conſideraui has dubitationes,& dico, quòd dictũ Aui cẽne de anhelitu, quòd ipſe perficiatur duobus motibus, et duabus quietibus eſt dictum notum,& verum,& quod in pulſu dictum eſt. ſ. quòd inter duos motus contrarios neceſſaria eſt quies eſt dictum verũ. Sermonis autẽ eius, quando dicitur, quòd motus anhelitus eſt volũtarius intentio eſt, quòd ipſe dependet a voluntate inquãtum quilibet anhelitus cadit in tempore,& poſſibile eſt, quòd anhelans pręcedat illud tempus, aut tardet ab eo anhelitum ſuum ſecundũ voluntatẽ. Verum ipſe non depender a Voluntate ſecundũ indigentiã neceſſariam ipſius,& ipſe eſt naturalis ſecũdũ neceſſitatem abſolutamn anhelitus,& eſt voluntarius, inquantũ eſt poſſibile alterare anhelitus particulares ab horis, quas requirit anhelitus neceſſiras,& ca ſus ipſorum in illis horis ſecundũ curſum eorum naturalẽ. Et nõ dix it pulſum eſſe naturalẽ purum, niſi quoniã alte ratio p̃ᷣdicta nõ eſt poſſibilis, vt cadat in motibus ipſius pulſus. Sermo autẽ eius, quando dicitur, quod in dormien te non eſt voluntas, concedendus non eſt, quoniam volun tas eſt aliud a cognitione actus ipſius, vel eſt aliud a cogni tione, quòd voluntas velit hoc, Vel llud,& eſt alud etiã a rememoratione voluntatis, Vel actus ipſius,& aliud a cognitione rememorationis prędictę, Et dormiens quidem & cogitans vehementer circa rem aliquam,& abſtractus operantur motus voluntarios, ſed non cognoſcunt, neque animaduertunt volantatẽ ſuam, ſeu non cognoſcunt, qd motus prædicti facti fuerint cũ voluntatẽ ſua,& licet ipfi habuerint cognitionẽ de voluntate ſua,& de actu ipſius, tamen non recordamur illius cognitionis,& propter illud mouent membra propter leſionem inductam,& mouent ipſa in hora neceſſitatis pruritus,& non rememorantur plurimum illorum motuum,& Sermo ipſius non concedi tur, quando dicit quod libet, ꝙ poteſt alterari per uoluntatem a curſu ſuo naturali, eſt uoluntarium, quoniam ſi dicens hoc uult, uel intelligit, ꝙ illud, quod eſt posſibile alterari per uoluntatẽ, ſit uolens& ſit uolunatriũ omnino uel ex omni parte, tunc ſermo ipſius non eſt uerus, quoniam anhelitus non eſt ſic, aliter non haberet cutſum naturalern, Et ſi per uoluntarium intelligatur, q; ſit uolũ zarium uno modo,& non alio modo, ſicur maniſeſtauimus, tunc illud eſt uerum. Et ſcias,qꝙ motus naturslis diuiditur in motum alhaiuanie,& in motum non alhaiuanie, Motus autem pulſus eſt motus naturalis alhaiuanie, Sed motus lapidis deorſum& motus ignis furſum eſt mo tus naturalis non haiuanie,& illud quoniam narura dici tur principium motus,& quieuis per ſe. Cuod ſi fuerit motus ſecundũ ordinem unũ del ad terminum unũ, tunc eſt motus naturalis non haiuanie, Si uero nõ fuerit motus ad terminum unum,& ſecundum ordinem unũ, tunc mo cus ille eſt naturalis haiuanie. Opiniones autem, quas dixit de motu pulſus, Quarum prima eſt, quæ conſiderat motum arteriarum aſcendendo& deſcendendo ſicut mo tum cordæ. Secunda opinio conſiderat motum ipſarum eſſe ſequentem motum cordis. Tertia opinio eſt ꝓxima
ei. Quarta autem opinio, quæ eſt, ꝙ motus atteriarum
8 I*
fiat, quia ſpiritus attrahunt cibum,& expellunt ſuperflui tatem, non eſt opinio uera, quontam aer non nutric ſpiritus alhaiuanie ideſt uitales,& nõ nutrit ipſos niſi uapo res compoſiti ex partibus ſnhtilibus humorũ, Et pulſus
quidem cum ſuo motu attrahit aerem neceſſarium pro
euentatione ſpirituũ cum ſimplicitate ipſius aeris,& expellit aerem alteratum in arterijs ꝑꝑ eius permixtionem cum ſuperfluitatibus nutrimenti. Quinta opinio conſiderat cauſam illius motus,& ꝙ ipſe ſit per uirtutem fun datum in ſpiritibus. Diffinitio autem, quam dixit Facardin, eſt diuerſa ab opinione quinta, quoniam quinta opinio uuùlt,& exigit, ꝙ motus ſit in ſpiritibus primo,& in uaſis ſecundo,& per cauſam ſpirituum ipſorum. IIllud autem, ꝙ; dixit Facardin, exigit, ꝙ motus ſit in uaſis pri mo,& virtus alhaiuanie ſit ipſum mouens uaſa in illo motu,& uerum eſt primũ dictum. Et Modus ſeu ratio, ꝙ ille motus ſit naturalis, eſt illa, quã diximus:& hæc ſunt verba pręceptoris mei ſupradicti,& in iſtis verhis eſt cõ ſideratio, quoniam ſecundum hanc uiam ſequitur, ꝙ mo tus dilatationis cerebri,& conſtrictionis eius eſt naturalis haiuante, quoniam ipſe non eſt ſecundũ uiam unam uel ad terminum unum,& ꝙ motus attractionis,& retẽ tionis,& digeſtionis,& expulſionis,& ſimilium ſunt ex motibus naturalibus non haiuanie, quoniam ipſi motus pradicti ſunt ſecundum uiam unam,& ſi diuidatur motus alhaiuanie in motum naturalem iceſt in morum uacuum a uoluntate, ſicut motus cordis,& in morũ non na turalẽ.i.aſſociatũ cũ uoluntate ipſa, ſicut eſt motus homi nis in dextrum& ſiniſtrum, tunc eſſet conuenientius,& magis iuuatiunm propter id, quod declarabimus ex procesſione duorum motuũ a corde abſque uoluntate in cõtrarium diutſionis pręceptoris mei, qui diuiſit motum na turalem in motum alhaiuanie,& in motum non alhaiua nie, quoniam huiuſmodi diuiſio non eſt utilis in his, quæ dicemus, niſi dicatur, ꝙ intentio eius per motum naturalem ſit ille, cum quo non eſt uoluntas,& per motũ alhai uanie intelligatur motus diuerſus ita, ut quaſi dicat, ꝙ motus, cum quo non eſt uoluntas, ſi non fuerit ſecundum uiam unam ſeu ad terminum unum, eſt naturalis haiuanie,& ſi fuerit ſecundum uiam un eſt naturalis non haiuanie,& ſecundũ hunc intellectum diuiſio prædicta eft iuuans,& remouens conſiderationem ſeu dubietatem. Et ad primum dubium in contrarium dicendum, ꝙ illnd, ꝙ ſequirtur, eſt, ꝙ motus cordis eſt diuerſus abſque uolunta te,& hoc eſt illud, quod quęritur,& eſt verum. Ad fecũ dum argumentum dicendum, ꝙ iudicium primum uel concluſio prima nou conuincitur per motum cerebri, qm̃ radi diuiſionis, quæ eſt, uel aliter& eſt motus cum quo non elt uoluntas, negat eam, quoniam cerebrum eſt origo ſeu principium uoluntatis. Neq́; ꝓcedit argumentũ de motu attractionis,& ei ſimiliũ, quoniam intentio mo tus non alhaiuanie eſt, ꝙ ipſe ſir non diuerſus,& ſecundũ hoc huiuſmodi motus naturalis haiuanie eſt genus proximum pulſus, quia pulſus eſt motus naturalis haiuanie compoſitus ex diaſtole& c. Et eſt ſciendum, ꝙ diuerſitates omnium iſtarum opinionum, ꝙ iſte motus ſupradidictus ſit motus haiuanie, aut naturalis, aut uoluntarius aut naturalis hauanie, aut violentus, aut accidentalis, dependent ex hoc, quod credit cõmuniras medicorum, uide licer ꝙ motus cõprehenduntur in quatuor, fecundũ quod eſt notum,& uerum,& ſequitur concluſio, ꝙ ipſe motus ſit unus ex quatuor negando tres partes diuiſionis rema nentes, et diuerſitates opinionũ ſupradictarum dependent etiam,& cauſantur ex hoc, ꝙ; diuerſificantur homines in negando tres partes diuiſionis ſupradictæ ſecundum diuer ſitatem iudiciorũ ſuorũ ſuper ueritatem quartæ partis,
uæ 2 9
primũ dictũ.ſ.ꝙ ille motus ſit in ſpiri tibus pri mo& in uaſis ſecũ do.

E NX 1 1.
quę ex diuiſione remanſit affirmando talem partem eſſe ueram. Dico igitur ꝙ ueritas eſt, qꝙ motus cordis, et pulſus eſt extra quatuor membra diuiſionis morus,& ſunt motus accidentalis,&e uiolentus,& uoluntarius,& naturalis,& illud, quoniam motus aut eſt per ſe, aut accidentalis,& motus pꝑer ſe, aut eſt ſimplex ideſt ſecundum uiã vnam, aut eſt compoſitus ideſt non exiſtens ſecundũ viã vnam,& ſimplex quidem aut ſequitur uoluntatom, aut non ſequitur voluntatem,& nominamus illum naturalẽ. Et motus quidem ſimplex,& eſt ille, qui eſt ſecundum viam vnam, aut eſt uoluntarius,& eſt motus cæleſtis, aut naturalis,& eſt motus elementaris. Et motus quidem cõ poſitus,& eſt ille, qui nõ eſt ſecundũ viam vnam, aut eſt haiuame, aut non haiuanie,& motus non haiuanie eſt motus plantarum,& motus alhaiuanie aut eſt uoluntarius, aut non uoluntarius,& non uoluntarius nominatur motus alteſcaire. Motus ergo alteſcaire eſt ille, qui eſt di uerſus,& cum hoc eſt haiuanie non ſequens uoluntatem, ſicut eſt motus cordis, et pulſus Motus uero accidẽtalis ſic
ſe habet, quia aut res mota in eo eſt pars rei mouentis,
aut locus eius per naturam.
Et ſecundum hoc genus proximum pulſus eſt motus teſcairie ita, ꝙ diffinitio pulſus eſt ita videlicet Pulſus eſt motus teſcairie compoſitus ex diaſtole& c.& de proximo adducam huic maiorem declarationem,& in hoc eſt conſideratio, quoniam motus pulſus,& cordis imposſibi le eſt, quòd egrediatur a quatuor membris diuiſionis ſupradictę, propterea ꝙ motus comprehendunrur in eis: ve rum ſi per motum naturalem int elligatur ille, qui eſt ſecundum viam vnam, tunc egreditur pulſus a motu naturali,& ingreditur in illo motu, qui non eſt ſecundũ viã unam,& ſi per motum naturalem intelligatur ille, qui nõ eſt cum cognitione, tunc pulſus ingreditur in motu natu rali,& egreditur a motu uoluntario. Et huiuſmodi quidẽ conſideratio ſexta eontinet in ſe multas,& exuberantes utilitates, quas non cognoſcunt, niſi illi, qui in hac ſcienria ſtudioſi ualde fuerunt,& auctores diuerſos perſcrutauerunt. Finis Laus Deo.
Expoſt tio ſuper fen tertiam primi Canonis ex libro ſiraxi arabico in latinum deducta per Andream Bellunenſem phyſicum.
Capitulum ſingulare fen tertię de cauſa ſanitatis, et egritudinis,& de necesſirate mortis
N hoc capitulo prima conſideratio eſt de diuiſione medicinæ Cõmemorantur autem in hoc loco cauſæ ſanitatis, egritudinis, qm̃ conſeruatio ſanitatis non fit, niſi cum pręſentia,& aduentu cauſarum eius,& cum remotione uel prætermisſione cauſarum ęgritudinis& illud fit poſt earum cognirionem- In hoc autem capitulo Auicenna perſcrutatur necesſitatem mor““
1 is ex hac ¹ 8 Eeeerlake poſſe confidat. DIVISIONE PRlIma per ly prima excluditur diuiſio ſecunda,& excluduntur etiam alie diuiſiones poſt ipſam, quibus diuilonibus unaquęqh pars diuiditur in ſuas— taliter,
onec peruemiatur ad ultimam. IN. PANtem theoncam,& in partem praticam: hoc eſt uerum ꝑꝑ tres rationes, quarum una eſt, ꝙ; ea, quæ cognoſcuntur in medicina aut habent eſſe ab ellectione noſtra,& ab intentione
DOS SEIN111. 30
noſtra, aut non ſic: prima enim pertinent ad partem practicam: Secunda uero ad partem theoricam. Secunda ratio eſt, quia tu iam ſciuiſti, qudd intentio ſcient iæ medici næ eſt conſeruatio ſanitatis exiſtentis,& recuperatio ſanitatis amiſſæ, uel deperditæ. Conſeruatio autem alicuius, & eius recuperatio non perficitur, niſi cum cognitione illius: quare oportet primo, ut ſciatur diſpoſitio, quam ne ceſſe eſt conſeruari,& quam neceſſe eſt remoueri:& cognicio quidẽ huiuſmodi quandoq;h fit ex cognitione cauſarum,& quandoq; ex parte accidentium ſubſtantialiũ, ſeu inſeparabilium, aut non inſeparabilium: quę accidentia ſunt ſigniſicationes. Et cognitio dependens ab iſtis rebus eſt pars theorica: conſeruatio uero eius, quod oportet conſeruari,& remotio eius, quod oportet remoueri, eſt pars practica. Ter tia ratio eſt, quòd intentio ſcientiæ, qu adiſcitur in medicina aut eſt, ut ſcias, qᷓliter ſit operã dum, aut non eſt ita.& prima quidem ſcientia eſt pars practica:& ſecunda eſt theorica, uel ſpeculatiua.& unaqu ęqʒ denominatur,& refertur ad finem ſuum. Et ſi dicatur, ꝙ intentio medicinæ aut eſt conſeruatio rei exiſten tis, aut remotio rei exiſtentis, quoniam recuperatio ſanita tis deperditæ noneſt posſibilis, niſi poſt remotionem ęgri dinis, quę accidit. Dicendum, ꝙ illud, quod intenditur in curatione, non eſt remouere egritudinem exiſtentem, ſed recuperare ſanitatem deperditam. quia uero illud non eſt posſibile, niſi poſt remotionem diſpoſitionis, quę accidit, quare efficimur curantes eam ut ſ¶ fiat remotio] quare il lud, quod quęritur,& intenditur per ſe, eſt recuperatio ſa. nitatis,& non remotio ægritudinis. Et ſi dicatur, ꝙ ſanitas eſt amiſſa uel priuata, cuius reditus ſeu recuperatlo nõ eſt posbbilis, quoniam a priuatione ad habitum imposſi Dilis eſt regresſio: Amplius finis medicinæ prędictæ eſt finis partis practicæ, oportet autẽ, ut dicatur,& asſigne tur finis comunis, qui ſit finis medicinę abſolurę. Reſponſio ad primum eſt, quòd per recuperationem ſanitatis deperditæ non intenditur recuperatio ſanitatis, quę iã eſt priuata, ſed recuꝑatio ſanitatis ſimilis ei, aut ipſi gꝗqua lis. Reſponſio autem ad ſecundum eſt, ꝙ illud, quod intenditur per ſe ĩ medicina eſt finis operandi, et nõ finis cõ munis. DE CLARAVIMVS TIbi in his, quæ ſunt præmiſſa ideſt in principio libri, et demoſtrario eorũ, quæ præmiſſa ſunt. ſ.q pars practica nõ ſit oꝑatio, eſt, quòd medicina ſciẽtia ingreditur in una ſpecie prędicamẽ ti qlitatis,& eſt qᷓliras ꝓpria habẽtibus aĩm uel ap ꝓpria ta animæ, quoniam eſt ſcientia, ſed ipſa operatio ingreditur in ſpecie alia, quę eſt de qualiratibus ſenſatis: St ergo practica medicina eſt ipſa operatio, tunc ingrederetur ſen ſatum in eo, quod non eſt ſenſatum, uel tunc ſenſatũ præ dicaretur de nõ ſenſato, quod eſt falſum. E T POS Tquam iam compleuimus fen primam,& ſecundam&c. quę ſunr ꝑtis medicinę.i. ꝙ pars ſpeculatiua ſeu theorica diuidit᷑ in Ituor partes.ſ.in ſcientiã rerũ naturaliũ, et ſciẽ tiam diſpoſitionum corporis humani,& ſcientiam cauſarum,& ſcientiam ſignorum. ER GO NOſtrũ ſtudium nunc in arahico habetur uchdena ideſt intentionem noſtram. IN DVAbus quę remanſerunt ideſt in con ſeruatione ſanitatis,& curatione ęgritudinis. PARS AVitem ipſius practica in duas diuiditur diuiſiones&c. Dicet aliꝗs, oportet, ut pars practica diuidatur in tres di uiſiones, uel in tres partes:& illud, quoniam diſpoſitiones corporis humani ſunt tres. ſ.ſanitas,& Lgritudo, et diſpo ſitio media:& unicuique iſtarũ eſt regimen appropriatum: quare ſpecies ſeu diuiſiones partis praticę erũt tres.
Reſpondetur ad hoc, quod Auicenna negauit diſpoſitionem mediam:& pꝑ hoc regimen ſecundum iplum eſt
Alia Ira ipſa remo ueatur.,

3
II PB.
ſecundum duas diſpoſitiones ſolum, quę ſunt ſanitas,& ggritudo.Et ſi dicatur, quòd iſta reſponſio non ualet, ꝗmm ſi ita eſſet, runc ponentes diſpoſitionem mediam diuiſiſſent partem practicam in tres diuiſiones,& tamen nõ ſic fecerunt, quoniam ipſi etiam diuiſerũt in duas tantum. Dicendũ eſt igitur, quòd pars practica diuiditur in duas diuiſiones, quoniam corporũ, quę habent diſpoſitionem mediam, quędatu ſunt ita ſe habentia, quia in eis aggre gatur ſanitas,& egritudo, ſicut ille qui eſt ſanus tempore ęſtatis,& ęger tempore hyiemis: quã uis abſolute non ſit uerum dicere, ꝙ ſit ſanus, aut ęger:& tunc ſcientia regiminis ſanitatis eius ingreditur in ſcientia conſeruationis fanitatis,& ſcientia uel doctrina regiminis ſuę ægritudinis in ſcientia eis uędam dicuntur habe re diſpoſitionemm mediã, quia ah eis negatur eſſe ſanitatis in ultimo,& eſſe ęgritudinis in ultimo:& in iſtis doctrina regiminis eorũ eſt ingrediens in ſcientia regiminis cor porũ debilium:& ꝑꝑ illud pars practica medicinæ eſt di uiſa in duas diuiſiones. Verum ſi forte diuideretur in plu res iſtarũ, non fieret egreſſio uel lapſus ab eo, quod cõue nit egresſione multa. Et eſt posſibile, ut dicatur, ꝙ; pars practica medicinę diuiditur in duas diuiſiones, quarum Vna eſt regimen conſeruationis ſanitatis:& ſecunda eſt re gimen eius, qnod eſt remotum ab ea.ſ. ſanitate: verum re ſponſio prima eſt magis cõueniens dictis Auicẽnę. E 8 T' ſcientia regendi corpora ſana& c. Setmo quidem de cõſeruatione ſanitatis pręcedit ſermonem de curatione ęgri tudinis, quoniam quod intenditur in medicina eſt conſer uatio ſanitatis,& quod præter ipſam intenditur, ꝑꝑ eam intenditur:& ꝑꝑ illud pręcedit illud, quod eſt intentũ per ſe, ad illud, quod eſt intentum propter aliud. Cssderas- Conſideratio ſecunda quæ habetur in hoc capitulo eſt sio fecun de cauſis ſanitatis,& ęgritudinis. ET DIcemus&c. da, AQVEITAS& tereitas in ſanguinẽ,& ſpermate mulieris plus abundat&c.& hoc quidem eſt Eꝑ paucitatem caliditatis,&6& diminutam digeſtionem materierũ ipſius mulieris:& ꝑꝑ has duas rationes augetur aquoſitas,& tereitas in ſanguine mulieris,& ſpermate ipſius. AREITAS uero,& igneitas in ſpermate uiri magis ſuperat:& hoc ꝑꝑ; multam caliditatem ipſius,& augumentum digeſtionie, uel bonã digeſtionem materierum: & ꝑp has duas rationes augetur,& ſuperat caliditas,& igneitas in ſpermate uiri:& non eſt facta mentio de ſanguide uiri.ſ.an in ipſo ſanguine uiri ſit aqueitas uel ignei tas& c. ſicut dtctum eſt de ſanguine mulieris, quoniam ſanguis mulieris efficitur pars embrionis: ſanguis uero uiri econtrario. COAGVLATI O humida ꝑꝑ cõ munit atẽ amborũ in fHuxibhilitate, er humidtrate:& in eo quod generatur ex ea ideſt in corpore generato ex duobus ſpermatibus TVN Cilla. ſ. coagulatio uel induratio prędicta ſecura eſſent. A NOcumentis qm̃ nocumẽ ta accidentia corpori humano aur ſunt dependentia ab humiditatibus ſuis, aut non ſunt ſic: Et prima aut ſunt per conſumptionẽ ipſarum humiditatũ, aut P corruptionem earum cum putredine ipſarũ ita, ut egrediantur a cõ Aia w. uenientia ¶ pro ſomento] uitę:& illud eſt neceſſarium in ſa& oa fine rei ꝑ earũ priuationem uel conſumptionẽ,& corruſint fomã⸗ ptionem earũ: ſecunda uero nocumenta, quę non depeneum dent ab humicitatibus, ſunt ſicut ſpecies ſolutionis continuitaris,& ſpecies uenenorũ,& ſicut calidũ adurens, et
frigus congelans. Et nocumenta quidem prima ſunt magis digna, ut conſiderentur in canonibus ſcientiæ conſerAlia ia Uationts ſaniratis, aut in cognitione] cauendi ſe ab ipſa
ſecauendi egritudine]& ſuccurſu nocumenti accidenti cauſa ipſoab eis., rum, quorum facilis eſt rememoratio in ſermone umuer ſali. Et homo quidem eſt diſpoſitus his nocumentis, qmm
1.
corpus humanum non eſt posſibile, ut ſit durũ, ſicut lapis, aut iacintus,& alia ab eis, immo fuit neceſſariũ̃, ut eſ ſet lene, ut membra eius ſint obedientia in motibus,& operationibus:& non eſt posſibile, ut ſit corpus lene, niſi ſit humidum:& non eſt posſibile ut ſit humidũ ualde ua cuũ a ſiccitate, aliter non eſſet posſibile, ur conſeruaret ſi guras, quoniã humidũ ſicut faciliter recipit figuras, ita etiam faciliter dlmittit eas:& neceſſe eſt etiam, ut in eo ſit caliditas coagulans,& digerens cibum,& maturans ſuperfluitates,& reſoluẽs ipſas:& quotiens caliditas eſt aſſociata humiditati, tunc euaporare facit abſq; dubio. S8i enim ita ſe haberet, ut non patiatur a caliditate rotaliter, tunc humiditas dominarerur ſuper eam valde, quaſi eam oprimeret, uel ſuffocaret,& extingueret eam:& ſequitur ex hoc, ut corpus ſit recipiens nocumenta iſta. Solutio ue ro cõtinuitatis fit ꝑ lenitatẽ ipſius. Cõſumptio uero hu midit᷑atis fit ꝑꝑ reſolurionẽ additã ſupra menſurã neceſſa riã. Putrefactio uero fit, qm̃ omnis humiditas eſt ſuſcipiẽs actionẽ unius duarũ caliditatũ.ſ.extraneæ, aut naturalis:& eſt in corpore actio unius earum ꝑꝑ dominium ipſarum:quandõ enim operabitur caliditas extranea, tũc fit putrefactio. Et aduentus iſtarũ cauſarũ aut eſt ab intrinſeco corporis, aut ab extrinſeco, quare quodlibet nocumentum ex eis accidens eſt a duabus cauſis. Et ſecundũ hunc ſermonem dixit Auicenna E T vnacquęq; ipſa rum ideſt et vnaquęqʒ ſpecies nocumentorum. H AE C IGItur duo nocumenta ſunr aliena ab aliis nocumentis, quę ꝑꝑ alias accidunt cauſas, quoniã illa duo nocumenra ſunt neceſſaria adherentia humiditatibus, ex quibus ſunt generata corpora noſtra: econtratio autẽ ſe habent alia nocumenta, ſicut frigiditas cõgelatiua,& ſicut V ENENA. Nota ꝙ vbi habetur uenena alia litera habet uentus calidus,& eſt meltor littera ꝑꝑ duas cauſas, quarũ vna eſt, ꝙ in libris amiquorũ habetur in exemplis, ſicut frigiditas cõgelatiua,& calor adurens: ſecunda ratio eſt, ꝙ impresſio ueneni ſi fuerit ex morſu, aut mordicatione, aut re ſimili, ingreditur in ſpecie ſolutionis cõtinuitatis pernitioſa:& ſi fuerit ex potu, aut ſimili, ſicut linimentum, tunc ingreditur in reliquis ægritudinibus Pꝑ aduentum malitiæ complexionis calidæ, aut frigidæ, et ſic idem replicaretur multotiens: quare littera, quę dicit Ven tus calidus aut aer calidus eſt melior. SE D DVAE ſpecies prędictę q&c. ideſt duę ſpecies prędictæ nocumen torum prouenientium ex conſumptione humiditatis,& putrefactionis eius. Vv T CONſideretur in conſeruatio ne ſanitatis, quoniã cognitio ſe cauendi ab eis,& ſucurrẽ di nocumento accidenti cauſa ipſarum eſt ex eis, quorum facilis eſt appręhẽſio in ſermone uniuerſali. E T vnaquęqʒ ipſarum.ſ.duarum ſpecierũ nocumenti ACCOIDIT vel aduenit ex cauſis intrinſecis& c. hoc manifeſtatur ex diſpoſitionibus puerorũ, quoniã ſecundũ quan titatem eius, quod minoratur de humiditate ipſorum augetur durities mẽbrorũ ipſorũ,& aptitudo uel potentia operationis ipſorum. Et differentia quidem inter duas ca liditates eſt, quoniam naturalis continue reſoluit propterea, ꝙ nutritur cũ humiditate,& fundatur in ea, et Pꝑ illud indigemus reſtauratione eius, quod reſoluitur, ut continua fiat nutricatio ſucceſſiua. Caliditas uero pręterna turalis,& extranea non re ſoluit continue, quoniam non putrefacit, niſi in hora, qua calor naturalis deficit ab expulſione ipſius propter aliquam cauſarum. Conſideratio tertia in hoc capitvlo eſt manifeſtare necesſitatem mortis INCESSANTE R procedir donec compleatur& c.& tunc eſt conſumpta humiditas naturalis,& cxtinta caliditas naturalis,& eſt ſolutus ter minus uiæ naturalis, quoniam conſideratio extinctionis caliditatis
E
E. LE..
çößderaa tio tertia

EHE AWNIEHII
caliditatis naturalis eſt ex cõſumptione humiditatis natu ralis. I X³ vltima cõſiſtimus humiditate.ſ.Cꝑꝑ augumẽtũ, & nõ ſecundũ modũ, quo ſit dominãs humiditas ſuper calorẽ noſtrũ: Ideo dicit, V NDE oportet ꝓculdubio ete. ASSIDVE agẽdo dũ cõtinuatur tẽpus impᷣsſionis, nõ ꝓlõgatur, quin nõ appareat exiccatio. CAL.ORE exiſtẽ te, vt erat, Vel calore ENxISTEN TE ſecundũ ſuã diſpoſitionẽ etc.& illud in ætate iuuẽtutis, quæ eſt nobilior æta tũ, QVONIAM materia eſt minor, qa pars eius eſt re ſoluta. EST magis recipiẽs.ſ.exiccationẽ ꝑꝑ augumentũ reſolutionis. INDE ꝓculdubio ſegꝗtur etc. ſ. Vt ſit fortitu do exiccationis ꝑꝑ ſigna fortiora ipſam ſignificanrtia, aut Epea ꝙ caliditas eſt cum diſpoſitiõe ſua,& exiceatio eſt tẽperata. DONEC humicditates cõſumat humiditates ſu ple, ſunt ſubiectũ caliditatis naturalis,& pabulũ eius. CALOR inatus ſecundũ diminutionẽ incedit. ſ.ꝑꝑ dimi nntionẽ eius, in quo ſubijcit᷑ vſq; ad vltimũ. i. qufq; per niat ille defectus ad ultimũ. i. ad gradũ ſanũ ACCIDIT ergo deſectus. ſcaliditatis in ſe ipſa ꝑꝑ eius diminutionẽ. defectus IGITV R ſemper augetur, qᷓre erit reſtauratio minor, q́; deꝑditio. DIMINVTIONEM poͤtstie recipiẽdi materiã ſuple ꝑ diminutionẽ caliditatis, et defectũ eius in asſimilãdo humiditates loco eius, quod fuit reſolu rũ.& MORS ſubſeꝗtur naturalis, cũ nõ poteſt expellere 8& cõtraria diuerſa plurima, q́; illa, q́re deſicit virtus ab eis, & it debilis, et ſtatus eius vel vltimitas talis defectus vel debilitatis eſt mors naturalis. CAORIS mũdi.i. caloris aeris,& ſolis,& eſt cibus, immo ipſa nõ reſiſtit. ſ.humidi tas radicalis prima ita, vt reſiſtat hac reſiſtentia, et eſt nu triẽs, aliter. n.humiditates illę abſq; reſtauratione eis adue niẽre ab extra non eſſent ſufficiẽtes ad reſiſtendũ tempo re vnius ebdomodæ: qualiter ergo eſſent ſufficientes in lõ gitudine vitæ? VSQVEad terminum cum enim perue nerit ad illum terminum, tunc deficit ab actione in eum. Con ſideratio quarta huius capituli eſt manifeſtare finẽ ſcĩę cõſeruationis ſanitatis:& ars quidẽ ſanitatẽ cuſto diẽdi&c. AB extrinſecis nocumẽti ſicut ſolutio cõtinuita tis, aduſtio, ſuffocatio, caſus, percusſio cũ enſe,& ſimilia. & Ruicẽna nõ exẽplificauit de exrrinſecis,& de leſionibus nõ neceſſarijs, nſi vt ſciamns, ꝙ ſi medicus nõ habet ingen iũ in expellẽdo,& remouẽdo a ſe extrinſeca neceſſa ria, ſic ut reſolutio, fit a calore naturali QV A eſt ſecundũ hominẽ abſolute. vlrima vitæ lõgitudo eſt centũ, & vign ui anni, ſecundũ ꝙ dixerũt, qm̃ illud eſt imposſi Lile: Nã reſolutio cauſans mortẽ, cuius necesſitatẽ manifeſtauimus, eſt diuerſa ſecundũ diuerſitatẽ diſpoſitionis Vel præparationis ad cã merito cõplexionis vniuſcuiuſq indiuidui. quare mẽſura eius, quod oportet reſolui, ẽ diuer ſa in indiuiduis.& ſi eſſet posſibile medico deſtruere diuerſitatẽ pdictã in iſtis, tunc eſſet posſibile expellere mor tẽ,& euicare ipſam totaliter:& illud quia deſtrueretur il la p̃paratio, vel diſpoſitio ad reſolutionẽ totaliter:& tunc poneretur reſulutio fieri ſecundũ menſurã cibi adueniẽtis: & tunc fieret reſtauratio ſecundũ menſurã reſolutionis, et Pmlexa du hoc eſt falſum: Quidã uero arguũt quatuor rationibus vitartio. ſcĩam medicinæ eſſe uanã, nõ uriſ᷑: prima ratio ipſorũ eſt. utrum me Nà ſi medicina eſſet Vtilis,& vera,& finis eius ſit cõſer qicing ſaic uatio ſaniratis,& ipſius ꝑmanſio, tũc medicus excellentiſ eia ſtvana ſimus in arte Phiberet mortẽ a ſe ipſo cõſeruando ſanita tẽ ſuã,& faciẽdo ipſam Pmanere in diſpoſitione ſua: ſed nõ eſt ita, qm̃ Hy pocrates eximius i hac arte medicię, et alij excellentisſimi mortui ſunt,& perierũt& c. Secunda ratio, ꝙ medicinę ſcientia nõ ſit vtilis eſt, q; voluntas dei altisſimi,& eius ſcientia,& pr cdeſtinatio ab Sea influxus planetarũ,& ſimilia aut exigunt,& necesſitãt
cõtrarium eius, quod eſt finis medicinæ, aut nõ: verbigra
D O C I
tia medicus in ſua arte intendit iᷣ& Pcurat cõſeruare ſanitatẽ regis, aut reducere ipſum regẽ ab ægritudine ad ſa nitatẽ: aut ergo voluntas,& ſciẽtia dei ab æterno,& in flaxus ſtellarũ exigũt,& nccesſitãt contrariũ eius, quod medicus intendit. ſ.ꝙ; rex nõ cõſeruetur ſanus, aut ꝙ non reducatur de ęgtieudine ad ſanitatem, aut voluntas dei, & ſcientia eius Pdicta,& influxus celeſtes exigũt illud, ꝙ medicus intẽdit de rege. Quòd ſi exigũt primũ.ſ.contrariũ finis medicinæ, tũc medicina nõ eſt vtilis: ſi vero exigũt ſecundũ.ſ.exigũt id, quod medicus inrẽdit, tũc medicina non eſt neceſſaria ꝓ cõſeruatione regis,& curatione ipſius, qm̃ illud. ſ.cõſeruatio ſanitatis regis, aut liberatio ipſius ab ægritudine erit abſq; dubio,& ex necesſitate: & licet quis vtatur canonihus medicinę, ſecundũ q; opor tet, tamen medicina nõ facit impsſionẽ, neq; vtilitatẽ᷑, ꝗa illa, quæ voluntas dei,& ſciẽtia eius determinauit, neceſſa rio erũt, quare& c. Tertia ratio eſt, ꝙ medici cõueniunt in hoc, ꝙ canones curationis ſunt opinatiut, nõ ſciẽtiales, ꝗbus ſit innitẽdũ:cuius ſignũ eſt, ꝙ ſi plures medici aduo centur in cura alicuius, tũc ipſi nõ conuentẽt, immo diuer ſificabũtur ita, ꝙ vnus eorũ tribuet vnã medicinã,& alius aliã, neque cõuenient, niſi raro:& habẽs talẽ ſcientiã
1. 31
plus errat, q́; oꝑetur illud, quod eſt cõueniens,& rectũ:&
cũ res ita ſit, nõ igitur talis ſciẽtia. eſt Vvtilis, aut neceſſaria, qm̃ habens eã ſe habet, ſicut ifle, qui facit experimen ta in aliquo abſq; ſcientia,& cognitione. Ex perimentũ vero huius eſt timoroſum, vt dixit Hypocrates, qre& c. Q uarta ratio eſt, ꝙ excellẽtisſimi medici nõ poſſunt ex pellere omnia nocumẽta aduenientia corpori humano: er ſcientia, quæ eſt ſic cõdictionata, nõ eſt vtilis, aut neceſſa ria,& vſus quidẽ eius eſt vanus, ſeu& occupari in ea eſt vanũ. Reſpondendo ad iſta argumẽta ad primũ dicendũ, ꝙ cauſa, quare illi fuerĩt opinati illud falſum eſt, quia ipſi putauerũt, ꝙ finis medicinę ſit expellere mortẽ,& ipſam euitare,& ꝙ ipſa medicina deficit ab hac opere nõ ualẽs conſequi finem prædictum: ſed iſti falſum opinauerunt, quoniã expellere mortẽ non eſt finis medicinæ, quoniam illud eſt imposſibile,& nõ ſequitur, ꝙ ſi hoc nõ ſit ei poſ ſibile, ꝙ medicina nõ ſit vtilis ad alia, neq; cum negatur a medicina aliqauod ꝑticulare, quod eſt euitatio morris, oportet, Vvt ab ea negetur comune, quod eſt finis abſolute:& talis finis medicinæ abſolute eſt expellere ſeu remo uere cauſas accelerantes exiccationẽ non neceſſariam,& prohibere putrefationem,& conſeruare humiditatem radicalem a reſolutione ſecundũ quantitatẽ posſibilẽ:& illud cum adminiſtratione ſex rerũ neceſſariarũ, ſecundum ꝙ oportet in quãto,& quali,& hora,& ordine, ſecundũ ꝙ dicemus.̊ᷓAd ſecundã rationẽ, quãuis multi excellentisſimi medici ambigui fuerũt, qualiter ſit reſpondendum, tamen dicendũ negando im posſibilitatem /ſus medicinẽ, licet ſupponatur caulſas illas prædictas exqxirere ſanitatem regis:& licet cauſæ prędictę exquirant mortẽ regis, amẽ posſibile eſt adminiſtrare medicinà in ipſo rege ſecũdũ modũ cõueniẽtẽ. immo ſicut deus altisſimus deterĩauit, et pcognouit ab ęterno ſanitatẽ, ſimiliter deter minauit, et pcognouit vſum medicinę: et ſicut deteriauit
et pᷣcognouit mortẽ alicuius, ſimiliter determinauit, et 5cognouit lapſum regiminis ab eo, q exigit medicina,& poſuit vsũ medicinę eſſe cãm ſanitatis, et priuationẽ 1 cãm mortis:etſi nõ eſſet illud, tũc poſlemus arguere, et di cere cõtra eos, ꝗ has falſas argumẽtationes adqduxerũt qh oporteret, vt homo non haberet curam de cibo,& potu, quoniam aut cauſæ ꝑrædictæ. ſ. Voluutas dei,& ſcientia
eius,& influxus cæleſtes exquirunt,& necesſitant, ꝙ tu ſaciari deſatiari debeas ab hac fame,& ſiti,& tunc non eſt neceſſa b
eas. ſ. ab 1
que cibo,
rius ille cibus, aut potus:& ſi exigunt,& necesſitant illæ& potu. F
2

LI B.
eauſæ prædictæ, ꝙ fames tua,& ſitis tua permanebit ſeu durabit, tunc adminiſtratio cibi,& potus non expellet ¹llam famem,& ſitim immo uſus eorũ. ſ. cibi,& potus,& adminiſtratio eorũ erit vana:& quodlibet iſtorum eſt fal ſum, quoniam ſequitur ex hoc, ꝙ eſſet cibi,& potus ſit vanum ſeu fruſtra non neceſſarium omnino.& iſte ſermo eſt erroneus:ſufficit ergo nobis, ꝙ adminiftratio eius quod ex quirit ſcientia medicinæ, eſt imprimens in corpus humanũ, ſicut imprimit id, quod aſſumitur in cibo,& potu ad expellendam famem,& ſitim. Ad tertiam rationem dicendum, ꝙ defectus prædictus, & ocultatio eius, quod ocultatur de diſpoſitionibus corporis humani, eſt cauſa, ꝙ fiant plures canones curationis opinatiui, non ꝑᷓ defectum. ipſius artis, ſed ꝑp defectum medici, qui non cognoſcit, neq; percipit ſecundum ꝙ oportet:& ꝑꝑ illud medici diuerſificantur in curatione,& in medicaminibus, qm̃ accidentia ægritudinis, q́ ꝑcipit vnus medicus, nõ percipit alter:& ꝑq; illud diuer ficatur cognitio gritudinis apud eos,& diuerſificatur ctiã cura. Et ꝑꝑ hanc cauſam qñ aggregantur medici ue re ſapientes artem medicinæ, non cadit inter eos diuerſitas in ſpecie curationis, ſed maxime conueniunr.
Ad quartam rationem dicendum, ꝙ defectus medici in expellendo omnia nocumenta a corpore non eſt ex de fectu artis, immo eſt hoc, ꝙ; corpus ꝑ ſe,& per naturam ſuam eſt expoſitũ corruptioni,& receptioni nocumento rũ, quorũ remotio& expulſio nõ eſt posſibilis. SECVRiTATEM pber putrefactionis. ſ.hũiditatis. VT cito reſoluat᷑, et illud, qm̃ arte medicinę fit, ꝙᷓ id, quod reſolui tur ab humiditate cuiuslibet corporis, eſt cũ quantitate
no a ddẽs neceſſaria ſecundũ complexionẽ eius nõ addens ſuper cã. ſuple reſo E in ipſius fortitudine ideſt vt ipſa humiditas uel forti9 tudo permaneat in fortitudine,& robore, ſi non accidit beſoiutis· ipſi,& corpori eius corrumpens ab extra. VS QVE ad tempus debitum ideſt cõſeruetur humiditas in illo tem asecun⸗ pore debito. OOMPLEXIONEM primã.ſ. abſq; ante plexionẽ. cesſione ſuper ipſum, aut poſt poſitione eius, quia humi ditates indiuiduorũ diuerſificantur in radice ꝑꝑ diuerſita tem cõplexionis indiuiquorũ cauſantiũ diuerſitatẽ in pau citate&c multitudine ipſius.ſ.humiqditatis.& ꝑꝑ illud effi ciuntur ætates naturales diuerſæ,& termini uitę naturales diuerſi. EE hoc quidẽ. ſ. ꝓhibitio putrefactionis,& præſeruatio humiqditatis, aut remanentia humiditatis uſq; ad tempus pᷣdictũ: REGIMEN rectum uel conuentens. ſ. in comeſtis,& bibitis ita, ut reſtauratio adueniens ſit æqualis reſolutioni, vel rei deperditæ non addens ſuper eã, neque diminuens, qm̃ ſi adderet ſuper eam, tunc opprime ret caliditatẽ,& extingueret eam,& eſſet cius diſpoſitio, ſicut diſpoſitio olei plurimi opprimẽs,& ſuffocans flam. mã lãpadis,& ſicut ligna multa ſuper ignẽ, quãuis cibus in ſe ipſo ſit calidus:& ꝑꝑ illud ſuperflua adminiſtratio vini efficitur opprimẽs caliditatẽ naturalẽ: ſi uero cibus reſtaurans ſit minor, q́; reſolutio, tunc non reſtaurat deꝑ ditũ, neq; fit appoſitio loco eius, quod fuit reſolutũ CaV SARVM ſiccitatẽ accellerare. ſ.aeris ſuperflue calidi,& motibus laborioſis Aliter dicatur, ꝙ cauſæ ſiccitatẽ debe re eſſe facientes ſunt cauſæ intrinſecæ, ſicut actio caloris in humidũ. ENCEPTIS cauſis, q ſiccitatẽ ſicut calididitas aeris, qm̃ nõ eſt posſibile, vt ab eo Phibeat,& per regimen cuſtodiens ideſt ꝓhibens AV T intrinſeci ideit ille calorextraneus ſiue ſit intra corpus, aut extra ipſum: NON ſunt equalia expoſitio ſermonis eius eſt in fortitudine humiditatis.ſvt remaneat vſqʒ ad tempus requiſitũ ſecundũ cõplexionẽ eius primã ·IMMO corpora in his ſ.ꝑꝑp diuerſitatẽ cõplexionũ ipſarũ, quarũ complexio ex quirit calidũ,& humidũ proportionatũ. SICCITA TI
I.
neceſſariæ.i. ſiccitati vel excicationi cõtinue ex dominio caliditatis ſuper humiditatẽ a principio generationis. AQV Onõ remouetur.i. qui nõ ꝑtrãſitur tamẽ ꝗñq; antecedit.ſ.ſuper corpus,& cuſtoditur corpus ab aduẽtu ipſarũ cauſarũ adiuuantiũ exiccatiouẽ ita, vt nõ accidat ei AVT alio modo ꝑnecantiũ ideſt ꝑꝑ cauſas pernecãtes, q ſunt aliæ a cauſis adiuuantibus ad ſiccitatẽ, uel ad exiccationes.qꝙ I8TVI ſunt termini vitæ naturales& c. & eſt, vt ſit extintio caloris naturalis corporis cũ conſum ptione humiditatis naturalis corporis:& q́;uis cõſumptio eius ſit ꝑᷣꝑ aduentũ cauſarũ adiuuantiũ exiccationẽ,& ipſam accellerantiũ, tamen plurimi homines dicũt, ꝙ ex tinctio caloris naturalis cũ cõſumptione humiditatis naturalis ꝑꝑ cauſas necesſitantes exiccationẽ abſq; cauſis accelerantibus ſit mors naturalis,& ꝙ; ſit terminus uitę naturalis:extinctio uero ꝑꝑ cauſas accellerantes exiccatio nẽ dicũt, ꝙ ſit mors accidẽtalis: alij uero ecõuerſo dicũt. TERMINI uero vite accidentales ſunt alij,& eſt, vt nõ ſit extinctio caloris naturalis cũ extinctione humiditatis, vel cõſumptione humiditatis, ſed allio modo SECVNDVM obſeruationẽ conuenientiũ ideſt rerũ ſex Pdictarũ.& aliarũ ex eis, qᷓ ingrediuntur in cõplemento huius, qm̃ cõſeruatio ſanitatis fit cũ adminiſtratione,& uſu rerũ conuenientiũ,& ꝓportianatarũ in omni ætate, ſicut diſtinctæ narrabimus. huius aũt CVSTODIAᷣE. ſ⸗cuſtodiæ ſeu cõſeruationis humiditatis a reſolutione,& a putrefactione. TEREITATI ideſt declinãs ad tereitatẽ. AAVEITRTI ꝑꝑ domimiũ eius ſuꝑ eã,& qm̃ de natura iſtius virtutis eſt, ꝙ asſimilat cibũ nutrito,& cũ hac asſimilatione relinquit,& reſtaurat loco eius, ꝙ fuit reſolutũ a corpore· VIRTVS pulſatiua ideſt virtus mouens cor,& arterias dilatando,& conſt⸗ingendo, qm̃ pro prietas iſtius Virtutis eſt generare ex ſanguine ſubtili,& vaporibus eius ſubſtantiã ſubtilẽ ſplendidã, quæ eſt ſpirirus vitalis deferene virtutẽ vitalem, cũ qua ſtat vita ·& IGNEA ideſt dominatur ſuper eũ iſta duo elemẽta,& Pꝑea ꝙ iſtæ duæ virtutes ſunt cõtinuæ ꝑṕᷓ regimẽ corporis in hora uitæ, neceſſariũ eſt medico folicitudinẽ babe re de ambabus virturibus: de prima quidem virtute, vt
nutrimentũ adueniens corpori ſit ęquale ei, quod fuit reſolutũ, nõ plus, neq; minus,& ꝙ; obſeruet ordinẽ, Vel regimen cibi,& declinet appetitũ ad ipſum:& in ſumma cũ rebus, quas dicemus ꝓ cõſeruatione ſanitatis cũ cibo: Pro virtute uero ſecunda ſic medicus ſolicitus, vt aer adueniẽs cordi ſit mũdus a rebus malis,& ſit clarus,& tem perati frigoris in tempore hiemis,& ſit frigidus in tempo re eſtatis.et quia diſpoſitio duarũ virtutũ prędictarũ eſt, ſecundũ ꝙ; diximus,& iam ſciuiſti, ꝙ cibus nõ asſimilatur nutrito totaliter,& ꝑꝑ illud efficitur cibus adueniens corpori,& aer adueniens cordi corpori ita ſe habens, vt de necesſitate ſuperfluant ab eo ſuperfluitates: et tales ꝗdẽ ſuperfluitates ſi remanerẽt in corpore, tũc in ꝓceſſu die rum aggregatæ opprimerent vi tam,& calorẽ,& ſupera rent virtutem,& aggrauarẽt mẽbra: Quare deus altisſi mus ꝓduxit,& creauit eis vaſa, bus aggregarentur dictæ ſuperfluitates,& creauit meatus, ex quibus expellerẽ tur,& virtutẽ, quæ expellere habeat eas a corpo re.& Ppea dicitur, ꝙ corpus eſt ſicut do mus regis, in qua ſunt miniſtri,& famuli, qui ꝓ domo ſeruiunt miniſtris tribuẽ do eis neceſſaria,& expellẽdo ſuperfuitates,& ſordities extra domũ ipſam mũdificãdo: Rex igitur eſt ipſa virtus regitiua corporis,& domus eſt corpus,& miniſtri ſunt membra principalia,& famuli ſunt alia membra eis ſer uientia cũ uirturibus quatuor.ſ. atractiua, retentiua, dige ſtiua,& expulſiua: Et deus glorioſus videns debilitatem corpotis humani,& ꝙ ipſum recipit leſiones ab intra,& ab extra;
Bona ſimij litudo.
8

ſimi
—
*
In
nirtus co
Lana ech
1““
ab extra, duxit vaſa ꝓpria cibo, in quo cibus ipſe congregatur,& produxit meatus proprios pro ſuperfluitati bus per eos expellendis. ET VT pro certo ſit nutriens in effectu qm̃ cibus verus in effectu eſt ille, qui iam nutrit,& reſtaurauit de perditũ: Alius uero cibus non eſt ci bus, niſi improprie. ET AD hoc creata ſunt inſtrumen ta In hoc loco non dixit hunc ſermonẽ quãuis apparenter ſit nõ ꝓportionalis ei, quod intẽ ditur, niſi vt ſcias, ꝙ iſtæ virtutes,& iſta iſtrumenta ſiont neceſſaria Hro nutrlcatione, quę pro cõſeruanatia ne ſanitatis requiritur,& eſt neceſſaria:& eſt ex eis, de duibus pro cõſeruaãda ſanttate oportet ſolicitudinẽ hab ere. AD hoc ſunt creata. ſ.vt
at cibus vere cibus in, effectu. CXVSARVNI COM MVNISANCjum et hoc excludit cauſas nõ cõmuni cantes. cõtinuarũ ideſt neceſſariarũ, dum homo permanet, ECVALITAS COMplexionis cum euenvandne facta cum aere,& alijs. ELLECTIO EORVNM, QVRE bibuntur.& comedũtur.ſ. vt id quod comeditur, conformet& Edeerter 8. vngr. E pur 2 hn ur,& cõueniat ci, quod reſolAPlr 8. tio fuperfluitatũ. ſ.vt talles ſuperfluita · . Hon hesxee⸗ Virturẽ,& ſuffocent eam. E CVſtola Sgg tloms. ſ. ꝑhibendo cõpoſitionẽ ab his, quæ alte rat ies e eam. ET REcctificatio eius, quod ꝑ na veneezarc gr,gc rebus conſortantibus ſpiritũ. E PreSS 8 dumẽtorũ cũ rebus facientibus ꝑmanere cali laumiditarẽ cũ rebus temperatis ET MOdera Ceen mort, uũ ita, vt non cadat in eo fuperfluitas reſoluens, aut nõ diſſoluat ſuperflue. SOMNVS& vigiliæ: dictũ ſt enim ante, ꝙ vigilia ſuꝑflua uehemès asſimilatur mo tui reſcʒluẽti,& ſomnus vehemẽs ſimmilatur qeti. QVAE ſunt rneęmiſſa. ſ.in capitulo cõplexionũ. NEQVE ſanitas ii nmo vnicuiq; earũ ineſt latirudo inter duas extremi tate s.ſ.inter gradũ intenſum,& remiſſum:& imtentio hu ius ſermonis eſt, ꝙ ſanitas oportet vr ſit diuerſa in ĩdiuiduis ſecundũ diuerſitatẽ complexionis ipſorũ, quia non eſt posſibie huic arti,yt faciat vel ponat ſanitatẽ in indi uiquis ſimilem:& ſecq uitur ex hoc, ꝙ non poteſt cõſeruaxe iuuentutẽ: Si enira ars poſſer conſeruare iuuentutem, xunc etiã poſſet facere cõplexionẽ in omnibus ſimilt̃. etc. INTER duas res ideſt cõplexio ſana non eſt vna comPplexio tantũ, neque eſt posſibile, vt omnis cõplexio ſit ſana.ſ.in ultumo: immo quędam complexio eſt ſic. i ſana in vllimo,& quędam non.
Doctrina prima fen tertiæ. Capitulo de regimine infantis.
NMBILICVM in primis debere incidi& c. ſi. n.
G I remaneret hoc corpus vmbilicale ſecundũ longitudinẽ ſuam, tunc putreſceret,& noceret infanti
cũ odore ſuo fetido,& fortaſſe ꝑueniret putredo ad partem interiorẽ vmbilici. SVPER quatuor digitos ſi enim incideretur minus hoc, tunc nocumentũ accideret infanti. ET vmbilicus, quẽ oportet incidere ab infante ſuꝑ quatuor digitos eſt corpus, ſicut inteſtinũ cõtinuũ cũ vmbilico, per quẽ aduenit fetui cibus,& reſpiratio cordis. ET Igari et oportet quidẽ ligari poſt eius ĩciſionẽ ꝑꝑ duas vauſas, quarũ vna eſt aggregatio ꝑtiũ huiuſmodi meatus ad inuicẽ᷑, et uelox cõſolidatio ipſarũ: ſecũda cã eſt, vt infans nõ ledatur ab aere frigido, qui adueniret ad ventrem pſius ꝑ concauũ vmbilici. CVM lana ideſt cũ filo con1 ructo de lana qm̃ lana lenis eſt nõ ledens,& eriã qa per huiuſmodi filũ de lana firma ſit ligatura, quia ꝑꝑ ſui le— in nitatẽ eſt obediens vel conueniens in hoc: in lana etiã eſt va. Virtus ſolidatiua incarnatiua, qm̃ ipſa adiuuat ad exicca
P GC 98In
tionem neceſſariã ad aggregationẽ partium illius, quare per filũ lanæ p̃dictam partes vmbilici cõplete conſtringũütur. MVNDA ſuple ab eis, quæ ledere poſſunt infan tem cũ duritie,& aſperitate ſua, quare oportet, vt ipſa ſit vltima in lenirate NE ledat.ſ.infantem, ſeu ne doleat ſeu dolore faciat, ſuple lana fortiter retorta cũ ſua duritte, nã lana fortiter retorta eſt dura dolorem inducens. S VPEN ipſum ponenda ideſt ſuper locũ ligaturæ pecia infu ſa. IN oleo& hoc ꝑꝑ duas cauſas, quarum vna eſt ꝑꝑ il lud, quod eſt in oleo de calefactione vmbilici,& indura tione ipſius, vt non lecatur a frigore extrinſeco:& ſecũda eſt ꝑꝑ confortationẽ,& refolutionẽ, quę eſt in ipſo oleo, Nà ad locũ inciſionis vmbilici neceſſario effunditur materia, quare qñ applicatur illud, in quo eſt fortificatio,& reſolutio, tunc reſoluitur materia effuſa a virtute reſoluente,& membrũ confortatur a virtute cõfortante, quare nõ effunditur ad ipſum materia alia:& vtilitas pe cię infuſę in oleo eſt, vt oleũ cõſeruerur,& remaneat in loco tẽpore longo, quare fit impresſio fortior:& oporter Vt ſit illa pecia ex lio, vt adiuuet ad exiccationẽ. VENA RVM citrinarũ ideſt curcumæ. VMBILICO ſupponã tur& intentio in hoc eſt exiccatio,& adherentia, qũ. n. trita fuerint,& poſita ſuper meatum inciſum, abſcinditur ſanguis,& adiuuatur incarnatio E T IPſius cutis for tis.ſ.cũ exiccantibus humiditatẽ ſuperfluã molificäãtem, quæ remanſit ex ventre matris eius. 8SAODENEGl. i. hematites E origanũ& vtilitas quidem permixtionis iſta rũ medicinarũ ſupradictarũ eſt addere vel augere reſolu tionem ſuperfluitatum,& reſolutionem humiditatis ſuꝑ fluę, quare augetur ex hoc cõfortatio, et induratio partiũ cutis ET IPſius quidem naſus&c. non ſaliatur& hoc ꝑE duas cauſas, quia naſus,& os non indiget ſalitione: iam enim ſeiuiſti vtiliratẽ ſalitionis eſſe indurationem cu tis, vt minoretur pasſio eius a corporibus duris, quæ obuiant,& occurrunt ei,& talis indigentia vel vtilitas nõ reperitur in naſo, neq; in ore. ſecunda cauſa eſt, ꝙ iſta duo membra ambo pãniculos habent valde ſubtiles: ſi igitur intra ipſos poneretur id, quod mordicat,& excotiat, lede retur infans ab eo PROPTER cutis eius ſubtilitatem, quare patitur a ãlibet cauſa, aut hoc eſt ꝑꝑ debilitatem illius, ET ꝑꝑ calorem eius qm̃ ipſe eſt fortis ꝑꝑ propinquitatem eius ad ſuum principium vel initiũ, ſicut in primo libro præmisſimus. SENTIT durum,& frigidũ &c.qm̃ eſt permutatus a loco molli leni calido:& cõtraria rebus iſtis in primunt in eo impresſionẽ fortem. DEINDE cum aqua&c. ſ. poſt ſalitiem, ſiue ipſa ſalitio rei
I. 32
teretur, ſiue non C V M aqua tepida ipſum lauabimus
obſtretrix debet lauare iplum cũ aqua tepida, t nõ rema neant porroſitates obtuſę cõſtrictæ ꝑꝑ ſalem,& ne ꝓhibeatur reſolutio humiditatũ ſuperfluarũ,& etiã vt quieſcat corpus,& mundificeiur ab abſterſione ſalis,& ipſius mordicatiõe. CVM aqua tepida lauari debert, vt cali
ditas aquę ſit eis cõueniens,& ſimilis, quoniam calor eſt
mordicans,& frigus eſt cõgelans. AMBAS nares vt nõ conſtringantur ex mucoſitatibus in eis retentis, quare cõ ſtringatur hanelitus, tunc enim Phiberetur aer aſcendere & penetrare ad id, quod oportet, quare exiccabitur gut tur elus:& ſuperfluitates etiam quando aggregantur putreſcunt in proceſſu temporis, donec ipſæ putre faciunt membra eis vicinantia,& humicditates illic exiſtentes, quare alteratur aer,& corrumpitur;,& peruenit ad cor eius,& cerebrum ipſius per hunc modum, quare nocet eis,& corrumpit complexionẽ ipſorum. QGVORVM vngues ſint inciſæ, vt vngues ſua duritie non Vlcerent interiora naſi. IN eius oculos ut abluantur tunicæ ipſorũ,& abſtergantur:& oportet ut hoc oleum ſit oleũ onF 11

LI B.
fancinum, ut confortatio eius plus ſit, qᷓ eius reſolutio Sps indigentiam infantis ad illud. MINVTO digito ꝑꝑ eius tenuitatem. V Taperiatui quoniã non emittebat ꝑ annũ ęgeſtiones, dum erat in uentre matris eius. NE ipſum frigus tangit. ſ.hora apertionis anni,& excitationis ad egeſtionẽ, quia tunc diſcoperitur VI. ſuper ipſum pona tur cinis. Intentio in hoc eſt exiccatio illius loci cum exic catione forti, ut conſolidetur fortiter,& ſecuretur ab eius apertura,& ꝑꝑ illud præcipitur eius tritura,& mixtura cũ vino, quoniã ipſum addit in cõforiatione& ſtipticita te cum hoc, ꝙ calefacit ſtomacum,& inteſtina, quæ am ho per ipſum vinũ confortantur. ARCVB eſt vngula calcanei animaliũ quadrupedũ, quæ quidem vngula in parte poſteriori pedũ ſituata nõ tangit terrã. V T faſcie/ tur vtilitas faſciæ ſeu faſciationis eſt, ut conſeruetur ſitus ꝑtium corporis eius, ut partes ipſius duræ non torquean tur,& ut ſuperfluitates refoluantur ex uirtute cõpresſionis factæ, vnde membra indurantur. Et oportet ut ſit fa ſciatio ſuper uentrem infantis feminini ſextus mollior,& magis lax a, q́; illa, quę fit ſuper ventrem infantis maſcu lini ſexus, ꝑꝑea ꝙ femina indiget vẽtre maiori ꝑꝑ impræ gnationem OVM ſacilitate uel ſuauiter, ut per hoc gra datio fiat ad fortem cõpresſionem faſciæ:& illud, quonſã cõpresſio,& fricatio ſunt ex rebus adiuuantibus ad exiccationem uel reſolutionẽ ſuperfluitatũ:& venter infantis quãdoq; eſt tantæ lenitatis,& ſubtilitatis,& tenui tatis in cute, ꝙ nõ tollerat ſpecies fricationis, niſi leues, uel lenes:& ꝑꝑ illud oportet, ut obſtetrix incipiat tangere me bra cũ facilitate uel ſuauitate, poſtea gradetur ad fortiorem tactũ& compresſionem:& obſtetrix asſiduet ducẽ manum ſuper corpus illius tunc in partihus diuerſis, donec ꝓcedat fricatio ſuper ſuperſiciẽ omniũ lacertorũ: & ſtudeat in forma membrorũ, ne difformis efficiatur, ET quod dilatandum fuerit dilatare, ſ.& eſt indigens di Jatatione, ſicur frons.& pectus,& palma manus,& pedis. ET quod eſt ſubtiliandũ ſuhtiliare ideſt quod oportet ſubriliare, ſicut naſus,& digiti. 8SECVNDVM conuenientiorẽ figuram figurare, qm̃ membra in hac hora ſunt lenia recipientia omnem figuram. CVM extremita tibus digitorũ qm̃ ipſę ſunt leniores, q́; aliud, quo posſit fleri compresſio. QVOD quidem multis. ſ.cõpresſio & dilatatio,& ſubtiliatio,& formatio multis uicibus eſt facienda, ut membra acquirant illam formã,& non deperdant eam. SICVT ſeta. ſ. in confortatione ſua‚ ut remoueatur ab eis lipitudo,& non ledantur ipſi oculi cum re aſpera.VT vrinę exitus etc.qm̃ ſi ueſica nõ cõprime ret᷑, fortaſſe retineretur in ea vrina,& fieret leſio ab ea, qm̃ uirtus expulſiua infantis eſt debilis, quare nõ poteſt expellere vrinam;& iterũ quia mearus ſunt humidi, lenes Valde, quare ſunt clauſi,& oppilati a ꝑte ſuperiori ip ſorum uſqʒ ad inferiora, vnde difficilis fit egitus vrinę ex eis: Vrina etiã tunc eſt paucæ acuitatis,& mordicationis ꝑ domniniũ lactis, quare nõ eſt ſufficiens ad excitandũ uelicã ad expellendũ vrinam ꝑꝑ paucitatem ſenſationis eius:& etiã quia exitus vrinæ indiget, ut muſculi ueſicæ aꝑiantur,& hoc non ſit, niſi cum uoluntate, qᷓ in infantibus eſt debilis:& ꝑp illud oportet, ut moueantur muſcu li vẽtris cõprimentes veſicam,& illud nõ fit, niſi cũ uoluntate, quare cõpręsſio obſtetricis facta ſuper eos ſuplet Vicem illius, ãre qñ veſica cõprimitur, egreditur vrina, DEINDE. ſ.poſtq́ᷓ; obſtetrix ſe expedierit ab eis, qnæ diximus. MANVs ipſius.ſ.infantis ita, vt faſciatio nõ faciat ipſas permanere curuatas.& BRACOHIA vt ſint extenſa,& faſciatio nõ torqueat ea SVPER caput vt cõ ſeruetur figura vel forma capitis,& ut non adueniat cerebro frigus, vnde accidat catarrus.& D dormiendũtſ. ut
I.
quieſcat virtus poſt inunctionem,& fricationẽ,& vt bo nificetur digeſtio. IN domo temperati aeris vt nõ noceat ei calor, aur frigus. QV AE non ſit frigida ex hoc manifeſtatur, ꝙ præſeruatio uel cuſtodia a frigore oportet, vt ſit maiot, ꝗᷓ præſeruatio vel cuſtodia a calore, qm̃ pasſio a frigore eſt maior, q́; pasſio a calore: Calor enim eſt magis ꝓportionatus cõplexione illius. VMBRMAE attineat et tenebroſitati aliquantule attineat, ideſt declinet vt aggregẽtur ſpiritus ui ſiui,& nõ diſtrahantur ab aere luminoſo ualde: et ꝑp illud debet cuna infantiũ cooperiri cũ panno nigro, aut celeſti. A SV perante radio vt non reſoluantur, aut diſtrahantur ſpiritus viſiui, qm̃ ſunt debiles ſuſceptibiles reſolutionẽ,& diſtractionẽ. ET oportet vt caput eius& c. SITaltius& c. ſ. vt elongetur caput a receptione ſuperfluitatũ,& vt faciliter deſcendant ſuperfluitates cerebrales,& vt deſcendat cibus ad fundũ ſtomaci ipſius. ET obſeruandũ erit, ne cũ dormierit etc. vt nõ remaneat ꝑꝑ cauſam faſciæ ſecundũ formã torruo ſam CVM aqua ſuaui equali ſeu temperata timendo do miniũ reſolutionis in HIEME&c. AD caliditatem tra hat& c.vt opponatur frigori aeris hiemis. NON mordi cantẽ vt non ledat ſui mordicatione. POST ſomnum longum.ſ.vt iam ſit cõpleta digeſtio cibi ſui,& ſuperfſui tates vrinæ,& ęgeſtionis ſint iam expulſæ,& vt remoueantur materię expulſæ ad ſuꝑficiẽ cutis, vel ad exterio ra cutis cũ ſudore:& talis hora eſt principiũ diei, cũ ſomnus longior ſecundũ plurimũ fiat in noctę. AVTPter ſecundũ multitudinẽ ſordiciei,& ſudoris,& paucitatẽ am borũ AD id quod ſit magis tepidum vel ad id, quod ma gis declinat ad tepiditatem, vt aſueſcat,& non fiat balneatio cũ aqua calida, aut temperatæ caliditatis eĩ nociua ita, Vt ſi alterabitur, ledatur ex ea. IN eſtate vt cõfor
retur,& induretur cũ ea cutis,& porri cõſtringantur, vt hoc ꝓhibeatur a reſolutione.I N hieme uero non ſeparet ſcilicet obſtetrix& TEMPERATAE caliditatis, vt oppona tur frigori aeris hiemis. ET RVbere incipiat ſi
gnifieat enim corpus eſſe mundificatum,& non pertran
ſeatur iite terminus, ꝗ eſt rubedo cutſs,& eius tumefactio, ut non reſoluantur humiditates, quia ipſe uelociter
recipiũt reſolutionẽ ꝑꝑ earũ ſubtilitatem.I N eis ingredia tur ꝑᷓ debilitatem uirtutis expulſiuæ ipſarũ, timendo ne accidat ulcus, aut aliud in auribus ipſorum:& via p̃ſeruãdi ab hoc eſt, ut obſtetrix ſugat aures infantis, vVt egrediatur aqua, quæ in aures deſcendit vel fluxit E T ſuper brachium ſiniſtrũ, ut obſtetrix cũ maiori habilitate poſſit fricare,& abluere cum manu dextra, qm̃ operatio& actio fit cũ manu dextra. SV per pectus ſuum qm̃ ꝑꝑ ſui quritiẽ non timetur nocumentũ, ſicut timetur, ſi poneret᷑ puer appodiatus ſuper uentrem ſuũ ꝑꝑ ſui lenitatem: Et non dehet puer poni ſuper dorſum eius, quãuis ſit durius, ne grauitate extremorũ iuncturę ſpondiliũ incuruentur ad intra,& non timetur apud appodiationẽ pueri ſuper pectus, qm̃ plicatio ad anteriorẽ partem nõ eſt canenda: & iterũ ſi puerũ lauabimus ſecundũ hanc formam.ſ.ſuper pectus iacendo, erimus ſecuri ab ingreſſu aquæ in au res: Et vtilitas quidem accipiendi,& lauandi puerum ſecundũ hunc ſitum eſt, ne torqueantur, neq; ledantur mẽbra aliqua ipſius infantis. 8SVBTILITER ET SVAVITE R ita, ut nö accidat contorſio, aut al teratio, qm̃ propter ſubtilitatẽ,& tenuitatẽ uelociter reci
Pit iſta duo. Et ſolicita ſit obſtetrix tẽpore ablutionis ten
dere manus ipſius inſantis ita, ut quandoque ad dorſum eius,& qñqʒ ad partem poſteriorẽ. CAPITIS eius cum facilitate quantũ eſt posſibile:& intentio in hoc eſt leneficare iuncturas eius,& ſimiliter fiant in pedibus ita, ut plicentur crura eius qñq; ad coxas,& qñqʒ extendã tur
Grauitate gxtremo rum. ſ. capitis& ꝑe dum,

ate 10 2q ca5 pE
EEE N.
tur ſecundũ rectitudinem ſeu in longũ,& totũ illud fiat cũ ſumma facilitate. DEIND E mollibus päanis ut nõ ledatur cutis ex aſperirate ipſorũ. E T ſuauiter terga tur ut nõ ledatur exquritie. SV P E R uentrem ſuum ia ceat ita, ut ſituetur,& ordinetur quodlibet membrũ in ſuo ſitu.⸗OSTE A ſuper dorſum qm̃ dorſum eſt durius,& magis cõſeruans mẽbra ipſius lenia, que indigent ſubſtẽtaculo uel eo, ſuper quod fundent᷑. E T cũ hoc toto ideſt cum hoc modo iacẽdi ipſius. DOEINDE reduca tur ideſt poſt terſionẽ,& exiccationem,& cõpresſionem facilẽ,& figurationẽ RE DVCATV R. L quodhibet membrũ ad ſuũ ſuũ neceſſarium& ſibi conuenientem. CV NM panno ideſt cũ faſcia,& nõ oportet facere hoc, niſi ut cõſeruet᷑ quodlihet membrũ in ſua figura, qᷓ ſibi cõuenit, et requiritur E T IPſorũ tunicas ideſt ſuperflui rates cõtentas in eis ꝓᷓ Er oportet etiã cõſiderare de ſom-no,& uigilia ipſius infantis, an reꝑiatur motus,& agita rio corporis infantis, ꝙ fi fuerit aliquid illorũ.tũc oportet Pſerutari,& nõ Ptermittere illud, qm̃ inſans non poteſt aarrare nocumeta, quæ accidunt ei, uel ea quę ipſum ledunt,& moleſtãt:& nõ cognoſcitur hoc, niſi ꝑ agitationẽ,& inquietudinẽ ipſius inſantis, ꝙ ſi nõ remodetur illa inquietudo ab ipſo,& infans uociferar, tunc ſine duPio illuc cauſatur ex nocumẽto corporis eius, aut animæ ipſius: Et infans quidẽ plorat aut ꝑꝑ dolorẽ accidentem et aut calorẽ, aut frigus, aut famẽ, aut Ppꝑ pediculos, aut Pulices, aur cimices ledẽtes ipſum, et mordicates: ꝙ ſi fue rit aliquid horũ, tunc properandum eſt ad remouendum, & expellendum illud ab eo.
1.
Capitulo ſecundo de regimine lactationis.
MANIBV S modis, quibus eſt posſibile lac matris& c.non uult ꝑ hoc Auicéẽna: ꝙ oporter lactare infantẽ lacte matris ſuæ quacũq; quãtitate poſ ſibili: Quomodo enim hoc eſt uerisſimile, cũ nos ꝓhibea mus infantẽ ſugere lac matris ſuæ in hora ꝑtus uel ei ꝓ pinqua,& in hora, qua lac matris, aut eius cõplexio eſt corruptas immo Auicéna uoluit P hoc, ꝙ quotiẽſcunq; eſt posſibile infantẽ lactare lac matris eius, oporter ut la ctet ex ea/ non ex alia: qm̃ ililud eſt ipſe cibus, quo nutrie hatur infans, dũ erat in matrice. Quòd ſi dicatur, ꝙ dictũ eſt in his, qᷓ ſunt p̃terita, ꝙ; lac fit ex ſperfluo ſanguinis mẽſtrui, qui nõ erat cõuentens cibus embriont: qualiter ergo nunc dici poteſt, ꝙ ſiu cibus ipſe,dũ erat in matri ces Dicemus, ꝙ lac nõ fit niſi ex ſuperfluirate nutrimen ti emmbrionis, dũ erat embrio in matrice, cũ aũt eſt fetus extra vterũ matris, tunc illud, quo fetus prius nutriebas, eſficitur ipſummet lac eriã, uel cõuertitur ipſummet ĩ lac ctiã. Et ſuperfluũ, quod prius cõuertebat᷑ in lac, dũ erat infans in matrice, nõ eſt remorũ ualde a natura ſanguinis illius tũc nutriẽtis ipſum feiũ:& ſi nõ, tunc nõ accideret ex eo illud, quod accidit in nutricatione eius in alio tempo re, uel in alta hora: quare tũc eſt totus ſanguis, ex quo ge nerarur lac poſt partũ, ſimilis ſubſtãtię ſanguinis nutriẽtis ſetũ in diſpoſitione, qua ipſe erat in mattice:& ꝑꝑ hoc dixit, ꝙ magis ſimile exiſtit etc.& FVERIT lac etc.lac Adem prius crar ipſe ſanguis mẽſtruus ꝑꝑ cõmunitatem matricis, et mamtllarũ in uents nutriẽtibus ipſas ambas: tin hora, qua eſt embrio in matrice, uadit ſanguis men ruus cũ rotalitate ſua ad matricẽ ad nutriendũ embrio nẽ; poſt uero ſeparationẽ,& exitũ ipſius extra urerũ tũc ſanguis prædictus uadit ad mamillas ꝑꝑ nutricationẽ:& talis ſanguis nõ albificatur in mamillis niſi ꝗa occurrit carni glandoſę albę cauſanti diſpoſitionẽ uel p̃parationẽ ad albedinẽ in co, cui occurrit:& cũ aliquid diſponit᷑ ad
P S 1 I. 33
albedinẽ, albificat᷑. et Auicẽna qlxit, magis ſimile exiſtit ſubſtantiæ nutrientiũ præterttorũ,& nõ dixit, ꝙ ſit ipſamet ſubſtãtia nutrientiũ P̃terirorũ, aut ꝑꝑ ꝑmixtionẽ ſu perfluitatũ cũ eo, quod erat nutrimentũ, aut ꝑꝑea ꝙ ſan guis menſtruus, ꝗ efficitur nutrimẽctũ, qñ eleuatur ad ma millas,& cõuertitur in lac, nõ remanet, ſicut etat prius, immo alteratur ab eo, quod erat, alteratione quadã: uerũ nõ diuer ſificarur in forma ſpecifica:& ꝑꝑ illud dixit ma gis ſimile exiſtit ſubſtantiæ nutrientiũ p̃teritorũ. E Teſt magis recipiẽs hoc et magis cõſuetũ ei, Nã aliqd cõſuetũ melius eſt, q nõ cõſuertũ, qm̃ natura eſt eo aſſueta, et fecit illud ſibi cõueniens:& ꝑꝑ Hlud ꝓgritudines malę cõſuetæ accidere alicui ſunt minus timoroſq tlli, q́; illæ, nõ ſunt cõſuetæ, q;uis ęgritudines conſuetæ ſint in ſe ipſis magis timoroſę, qᷓ non conſuetę. Et pp illud qñ aliqua ſpectes ex ercitij, aut cibi, aut ret alterius eſt conſueta in diſpoſitio
ne ſanitatis, tunc eius admintſtratio eſt medior, q; admini
ſtratio alcerius, quãuis illa alia nõ conſueta ſit nobilior: Et ex perimentũ quidẽ,& ratio cõueniunt in ueritate hu ius rei. Et cum res ita ſit, tunc ſequitur, ꝙ lac magis cõue nies infantibus eſt lac matris ſuæ, ſi non accidat ei, quod alteret,& corrũpat ipſum, quontã eſt cibus conſuetus: et Ppꝑ illud infans magis delectatur eo,& peruenit illa delectatio ad hoc, ꝙ ſedat plurimas leſiones, et dolores ipſius infantis. Et ſolicitudo quidem diuina dtſpoſuit, ꝙ infans nutriretut cibo ſimili ei, quo prius nutriebatur. Et cũ res ita ſit, data eſt a deo uirtus, per quam ſciatur iſta cõuenientia:& ꝑꝑ hoc qñ infans approximatur papillę mamillarũ, feſtinat ad capiendum eam,& ſugendũ lac eius abſqʒ doctrina. E T eſt ei magis cõſuetum Et intentio ꝑ hunc ſermonẽ eſt ſignificare, ꝙ lac matris eſt conſuetũ infanti,& hoc qm̃ acceptio extremi mamillę matris in ore ipſius non eſt remouens nocumentũ eius, niſi quoniã ipſa acceptio prædicta eſt cauſa, ꝙ ipſe infans occupat᷑· & diuertitur ab appręhenſione nocentis,& non eſt occu patio illa ꝑꝑ ſuperfluã leſionẽ, ſicut qũ q́; diuertitur,& occupatur homo in leſione forti a ſenſatione, qm̃ acceptio extremi mamillæ in hore infantis pdicta,& eius ſuctio nõ eſt nociua, nedũ ꝙ; ſit magis nocens, ꝗᷓ illud, a quo infans moleſtatur: Delectatio enim eſt conueniẽtis, inquã tum eſt cõuentens, acceprio igitur extrermi mamillę p̃dicta,& eius ſuctio remouet nocumentum ab infante Pp ſuperfluã delectationẽ in tali ſuctione:& non fit hoc, miſi qꝗñ accidit acceptio extremi mamillę in ore infantis pdicta,& ſuctio lactis. Delectatio igitur uechemẽs accidit in fanti ex acceptione extremi mamillę, et ex ſuctione lactis cõuenientis. Delectatio enim eſt appræhenſio rei conueniẽtis inquantũ conueniẽs. Et per hoc affirmandum, ꝙh Auicẽna uelit dicere, ꝙ; cũ iam exꝑientia uerificat, ꝙ; ac ceptio ipſius papillæ ſeu extremi mamillæ matris facic infantẽ geſcere,& liberari ab eo, quod ei nocebat,& ab eo occupari, ſeu diuerti,& ſi talts acceprio papillę, quæ per ſe nõ quęritur, facit hoc, quod eſt dictũ, quanto magis iudicandũ, ꝙ illud, quod ꝑ ſe queritur, quod eſt lac matris, faciat infantẽ quteſcere,& delectari ut dictũ eſte BIS aũt, a ut ter in die ſuggere etc. hoc ꝗdẽ nõ fit, niſi ut nõ accidat ĩtromis ſio cibi ſuꝑ cibũ, qm declarabimmus ꝙ cibus remanet ĩ ſtomaco ſex horis, aut quodecim horis, ideſt nõ antecedit digeſtio ſupra ſex horas uel digeſtio non fit ante ſex horas, neque tardatur poſt duodecim horas.& nõ eſt dubiũ, ꝙ lac eſt cibus infantiũ qᷓre oportet, ur conſideretur in eo hoc regimen, quod eſt uit vnam vicem,& vicem lactandi tempus quo digeratur cibus primus ante deſcenſionem uel acceptionem ſecũdi:: & minus tempus eſt octo horis ET I1 N primis ideſt ĩ Principio lactationis MVLT VM lactandus, immo . F itli
Nota tem pus remanentig cibi ĩ ſtomaco.

LI B.
oporter, ur ſit ilud cum gradatione timendo, ne grauetur dowacus,& accidat ei ſpecies malitiæ digeſtionis qᷓ ipm P RI V Sactat ideſt in ptincipio lactationis eius. COMPLEXI Omatris eius temperetur, a ſuo lap ſu cauſato ex dolore ꝑtus, et lac ipſius ſedetur etiam a ſua cõmottone, quæ accidit ex agitatione partus,& ex pulſio ne ſuperHHuitatum corporis eius aggregatur tempore imprægnattonis, PA RVM AELlis quontam ſtomacus nfantis eſt frigidus humidus indigens eis, quę calefactũt, Uexiccant:in melle autem ſunt iſtæ duæ operationes, qre onueniens elt eius adminiſtrario. E X lactæ quoq́;&c. ſt emulgendum, quoniam lac, quod eſt in papilla mamil x uel in extre mo mamille, aut ei ꝓximũ, corrũpit᷑, qm groſſatur,& congelatur ꝑꝑea, ꝙ ibidem eſt elongatum a calore naturali cum hoc, ꝙ lac uelociter recipit cortuptionem, aut propterea ꝙ; lac ibidem exiſtens eſt ſubtilis pauci nutrimenti: cuius accesſio ad illum locum papillæ fuit ꝑꝑ eius ſubtilitatem: quare emulgendum eſt bis, aut ter, ut ex pellatur illud ſubtile, deinde lactetur, ut nutriat infans lactæ tem perato,& magis conuenienti pro nutricatione. MACVLA quod enim eſt retentum in extremo mamillæ, aut in loco ei proximo, tunc habet maio rem maculam ſeu malitiam,& corruptionem ꝑꝑ illud, quod diximus. D V Meſt feiuna&c. quoniam caliditas eius magis acuitur,& accenditur tunc:& generatur tũc lac malum ex materia mala,& in hora uacuitatis ſtoma ri a cibo arcahitur materia mala ad mamillas, quare inſans nutritur eo.& leditur. MOTV S Fentus uel ſuauis ut reſoluantur ſuperfluitates,& uiuificetur caliditas natu alis: Iuuamentum uero cantilenæ eſt, quia ipſa remouet triſtitiam,& anguſtiam,& ſetificat animam,& delectat eam:& hoc quidẽ fortificat cõplexionem uel confortat cõplexionẽ ſpittuum. Et experientia teſtificat illud, qm̃ puer, cũ plorat, aut accidit ei res nociua, aut motio, quieſcit,& ſedatur,& qñq́; dormit ꝑꝑ cantilenam:& illud, qom̃ muſica eſt uehementer cGueniens cõplexioni anim ſenſitiuæ, ſicut ſcientiæ ſunt cquenientes animæ rationali. Et qñ accidit uel accurit armonia delectabilis, tunc ſolus tur anima a re triſti ledente: uel nociua, Et Pp contractionem anime,& ſpirituum ad interiora in hora quietis, accidit ſomnus. Quòd aũt motus lentus adducat ſomniũj eſt pꝑea, ꝙ elleuantur uapores ex reſoluttione humorũ ad cerebrum,& repletur cerebrum ex illis ua poribus, vnde cauſatur ſomnus,& propterea ꝙ; motus lentus,& canti lena delectat, Ep illud medici ingenioſi pręceperunt adminiſtrationem amborum poſt lactationẽ infantis- REcipiendi hæc duo. ſ.motum,& cantilenam, immo quodlibet illorũ: ſi enim recipit pPrimum, tunc membra ſunt obidtentia morui,& inclinantia ad motum,& non patiũ tur ab eo immo corpus eius delectatur eo,& quieſcit,& alleuiatur,& dormit ꝑ ipſum,& fortificatur digeſtio et fit aliud ab ea. Ex ſecundo uero. ſ.ex cantilena puer leta tur,& non patitur,& ex ea cauſatur quies,& tranquilitas S CIET V R quantum&c.& intentio ꝑ hoc ſcire ſeu per hanc cognitionem eſt, ut ꝑ quantitarẽ, quam puer tollerat de exercitio,& cantilena, fiat g⸗uen ad ditione ipſorum. Conſiderario de ellection nutricſs. INTEE eam& partum inter eam ideſt inter ipſam nutricem,& partum, FVERIT REPE RTA. ſ.nurni x. VT EIVS NVTRIENTIA bonificentur ſeu ſint bona& ſuma horum uerborum eſt, quòsd nutrientta ipſius nutricis ſint bona,& conuenientia lacti cum cautella,& abſtinentia a cibis malis ledenti pbus lac,& cotrũpentibus ipſum, ſed cũ diſtinctione, et in pticulari locquendo ſermo Auicenne eſt, quãdo dicit, E T. fiant ex tritco bono. tritricum enim bonũ nutrimẽtum
I.
prabet bonum,& impinguat corpus,& conſert tusſi,& ſputo ſanguinis,& aſperitati pectoris, et canæ pulmonts, & argumentũ facit in ſpermate,& lacte augumento uliimo. E T CANdaruſio Candaruſiũ eſt ſpecies frumenti romani:& eius magnitudo uel quantitas eſt inter ordinem,& frumenrũ:& eius quantiras eſt magis ꝓxima or deo,& non habet corticem:& plurimum de eo reperitur in regione Italiæ,& romaniæ greciæ:& eius complexio eſt magis ꝓpinqua complexioni frumenti,& eſt boni nu trimenti, generas ſanguinem conuenientẽ,& augu mentũ facit in lacte, quomã ſtringit naturã.& PIS CIVM quorum caro non eſt dura& c. ita ut ſit cibus ſubtilis de clinans ad humiditatẽ, proportionatus cõplexioni infantis, vnde cum eo facilis fit nutricatio. Là C TVCE Albadarugi ſeu badarugi quid ſit ſcribitur in libro Ebenebitar, quod eſt ſpecies zimi habentis folia lata,& de eo ſcribitur etiam in ſecũdo Canonico.& alio nomine appellacur alhuch uel haach. QVOQYV E&c. quia multiplicant lac, et generat bonũ ſanguinẽ.& AàI GDAL E. ſ. dulces funt etiam laudabiles.& AVELANE& fiſtici ſunt ex medullis laudatis ꝑꝑ declinationem earum ad caliditatẽ,& humiditatem. E RVCAeſther ba nota aqua eſt cauendũ.& ALBEDARV GI dixit Raſis, ꝙ; ꝓprietas albedarugi eſt exiccare lac& IN MENTA eſt eius virtus ꝑꝑ exiccationẽ fortẽ. & CO MPLEMENTI Non oportet ut nutrix ſit iuuenis, niſi ut eius complexio ſit fortior,& ſanior: Nam ſanitas ſenis,& infantis, uel puellæ declinat, uel eſt remota a cõplemento,& perfectione: de infante quidẽ eſt manileſtum, ſed de ſene ꝓbatur, quia uirtus eius tendit ad diminutionem,& caliditas eius ad minorationem,& reſolutionẽ: cõſiſtens uero ſeu etas primi ſenii eſt propin qua ſenectuti: in etate pueritiæ dominatur humiditas fuper caliditaté. IN Flgura per figuram intelligitur hic color,& forma corporis in matie,& raritate,& ſpisſitu dine ipſius,& ſoliditate,& lenitate,& aſperitate,& pinguedine, macredine eius.et CO MPOSITIONE eius intentio per compoſitionẽ eſt cõpoſitio corporis ipſius nutricis, quæ cõpoſitio deber eſſe bona. 5 O NIco loris quoniã bonus color ſequitur æqualitatem cõplexio mis eius,& illud quando color eſt ſplendidus habens albedmem ꝑmixtam cũ rubedine,& q; cutis ſit mollis cũ bona ſtatura corporis,& lineamẽtis eius, et extrema ſint ſubtilia: hoc quidem eſt iudicium figuræ ex parte coloris, et quę ei uicinantur. ¶uæ uero iudicantur ex parte formæ corporis nutricis eſt, ut ipſa ſit ęqualis ita, ut non fit nutrirũ extenuatum habens corpus rarũ, neque ſpiſſum, ſolidum, quia iſta ſignificent corpus lapſum a temperatot Iudiciũ uero ex parte cõpoſitionis corporis eius eſt, qꝙᷓ oportet, ut nutrix habeat collum ſorte, et pectus am plum, et reliqua. PECTV S amplum qm̃ illud ſe quitur fortitudinem cerebri, et cordis, et ſanitatem inſtru mentorũ anhelitus.qm̃ pectus ſtrictum eſt pręparatũ ad catarros, et ſputum ſanguinis. MVSCVLOSAM eic. ideſt,habens muſculos magnos, qm illac fit ꝑꝑ perfectionem vuirtutis augumentatiuæ, et ex vberantiã caloris nacuralis. D V R AM habens carnem qm̃ illud eſt propter paucitatem humidiratis ſ uperfluæ, quare corpus eſt magis ſanum ꝑꝑea, ꝙ parũ recipitur de putredine. MEDIAM inter pinguedinem etc. hoc enim fit ꝑꝑ æqualitatẽ cõplexionis. CARNOSAM qm̃ multitudo carnis Plectior, et cõuenientior eſt ad generadũ lJac, multitudo adipis ꝑꝑ illud, ꝙ ſciuiſti de carne, ꝙ ipſa fit ex ſanguine ſpilſo, qᷓre pinguedo, et adeps fit ex aclſitate et unctuoſira te ſanguis.Et iterũ qm̃ multitudo adipis, et pĩguedinis nõ fit niſi cũ debilitate caliditatis naturalis, præcipue multitudo
—
——————EEIͤ“

dubio. quoniam ettam lae in mamillis magnis valde, exiFIE NI1.
tudo pinguedinis,& adipis in corpore toto: Multitudo. n. ipſarum appropriata alicui membro non denegat virtutem calicitatis naturalis,& propter hoc fiꝛ adeps iuxta cor multus:& vltra ho oportet, ut ſit adeps carnoſus moderarę qm̃ ſuperfluus nocet muſltis modts, quorũ vnus eſt, quontam multer fit grauts per ioſum,& prohibitur ab operattomhus,& motibus tiece ſIariis in regimine infantts: Nocec etiam, quia pinguedo ſiiperflua grauat uirure,& Pprohihet ab eis, quę ſieri,& operari debenr ab 1ſa:& non eſt dubium, ꝙ ex hoc generatur malitta lactis. Nocet estam pinguedo ſuperflua, ſiue ſit carnoſa, ſiipinz, quis ad ipſam ſequitur frigus,& congelatio ca hoc cauſat paucttatem lactis, aut eius malitiam, VNIDVM MNOres vero ideſt condictiones vero in moribus nutricis ET LAV dabilium quoniam mores mali tignificãt malitiã complexionis extra temperamenrum, aut a radice ſeu a generatione, aut acqutſitam, aut propter conſuetucdinemn malorum morums aut propter aliqutd aliud.& illud corrum pit complexionem latis,& lac poſtea corrumpit ccmplexianem inſantis. EI FORTASSE per mutatur vel tranſeunt contagioſe ad infantem lactentem, ideſt omnes illi mali mores per mutantur,& tranſeunt contagioſe ad infantem: ęgritudines autem contagioſę, ſicut ſcahies, lepra,& peſtis&c. tranſeunt ad ahuch hominem ſihi vicinum: ſed qualiter tranſeant waht mores ex nutrice ad infantem ſugentem lac eius dicendum, quod hoc non fit, niſi propter cibationem lactis propter vehementem diſpoſitionem, quàã lac nutricis cauſat in infantem: Evr PROPTER hoc prohi hbueruni quidam ideſt quia mores,& ęgritudines tranſeunt de lactante ſeu nutrice ad infantem vel puerum lactẽ tem, prohihuerunt quidam, ne 8TOL,IDA lactet ſcilicert ne eius Holiditas tranſeat in inſantem cauſa nutricationts cum lacte ipſius. FARVAM habeant ſolicitudinẽ & parum blandiatur ſcilicet propter malitiam morùm ipſius nutricis ſtoudg CONDICTIONES vero quę in forma mamillarum&c. ipſas eſſe ſolidas, ideſt habentes partes vnitas, qnoniam illud cauſatur propter pauciratem humiditatis ſuperfluæ. MàGNAS vt capiant de lacte quantitatem matorem: Paruitas enim mamillarum non eſt niſi propter paucitatemn materię, ex qua ſunt generatæ,& propter debihitatem virtutis,& quodlibet horum eſt malom. NON ſint laxę, quia ſigmficer multitudinem humiditatum ſuperfluarum. EX TENSAE vel ſu perfluę magnitudinis, quoniam hoc von fit, niſi propter ſoperfluitatem in multa materia quam operatio caliditatis naruralis in ipſis mamillis magnis eſt, debilis abſque
ſtens in extrema parte ipſarum mamillarum eſt valde remotum a corde, quia etiam eſt remotum a calore naturan. INTER duritiem& molitiem mediocres quomã iſtud equirur mediocritatem in humiditatibus, cum lenitas ue hemens fiat propter multitudinem humidiratum mollificantium,& durities vehemens propter melancolicam cõ plexionem, SECVNDVM qualitatem non lactis&cc. ideſt condictiones vero in qualitate lactis nutricis, qᷓ ſunt verum fundamentum in ellectione nutricis, quandoque enim nutrix eſt iuuenis,& ſanum habens corpus,& cõ plexio mamillarum eius eſt debilis, aut mala corrumpens lac, quod eſt cibus infantis:& quandoque nutrix eſt de nis,& tamen complexio mamillarum eius eſt forris val ſt Aaare generant lac conueniens. IPSIV S ſubſtantia moderata vel equalis, quontam hoc cauſatur ex completa digeſtione aquoſitatis,& caſcitas ipſius lactis, quontam cafeitas ſignificent dominium partium caſcata rum ſuper iplum lac,& ſequitur hoc malitiam digeſtioDO C. EI I11. 14
nis,& deſectum virtutis a digeſtione,& a ſua conuerſione.& iterum quoniam ſpislitudo ſubſtantiæ ſignificat dominium frigoris, aut partium melanconicarum in eo: & ſubtilitas ſubſtantiæ lactis ſignificat multitudinem aquoſitatis,& dominium eius ſuper ipſum lac:& ex hoc ſequitur inflatio,& rugitus æqualiras autem ſubſtantię lactis ſignificat ęqualitatem complexionis ſcilicet mamellarum in calidirate,& frigiditate, ſi enim eſſet complexio calida ingroſſaret lac ꝑꝑ reſolurionẽ ſubtilẽ:& ſi eſſet complexio mamillarum frigida, tunc lac fieret tenue prppter priuationem digeſtionis. EL QVANtitas eius ſit ęqualis lac enim modicum valde fit propter ſicci tatem complex ionis,& debiltratem virtutis agentis in eum, lac vero multum eſt diſpoſitum,& pręparatum ad corruptionem, quoniam talis multitudo lactis non fit, niſi propter ſuperfluitatem humiditatis, quare eſt præparatum ad putredinem. ATTINEAT albedini propterea, ꝙ; mamillę alterauerunt ipſum lac perfecte: Albedo enim lactis ſignificat perfectam digeſtionem, quę confert ad albedinem. NON 8Ifuſeus quoniam ſignificat frigiditatem,& melancolicitatem, NEQVE viridis quoniã illud eſt propter mulram melancoliam, aut congelationẽ, quę non peruenit ad hoc, vt faciat nigrum, neque diuerſificatur in eo digeſtio in aduſtione,& cruditate cauſante illum calorum ſcilicet viridem, NEQVEcitrinus quoniam illud eſt propter multitudinem coleræ. NEQVE rubrus quoniam illud eſt propter defectum virtutis altera tiuę vel tranſmutatiuę a diſpoſitiõe ſanguinis ad albedinẽ EIVSOAVE odor ſit bonus quia ſignficat ꝙ ipſum eſt liberum aputredine,& non eſt ita, niſi propter bonam digeſtionem, completam, naturalem,& priuationem dominii humoris fetidi ſuper eum. NE2VEa credo, neque ponticitas quoniam illud ſit propter flegmo, aut propter domimnium humoris frigidi, ſicut fegma, aut melancolia aut propter defectum caliditatis naturalis,& dominium frigoris in natura ſua. DVLCEDINI ideſt decliner ad duſcedinẽ, quoniam illud cauſatur ex bonitate ſanguinis & ex optima digeſtione,& priuatione dominii humoris
alterius ſuper eum,& fuit neceſſarium, ut ita eſſet: quoniam natura inclinatur ad dulce,& cunc bona fit nutrica tio infantis,& contrarium fit, quando lac non eſt dulce. NEQAVE falſum quoniam illud fit proprer dominium flegmatis permixti cum colera amara. NE2VEacetoſum qm̃ illud eſt propter flegma acetoſum, aut me lancoliam acetoſam. ET VT declinet ad multitudinem aliquam quia ſignificat fortitudinem membrorum generantium nutrimentum. SINT ſimilis vt ſit actio naturæ in eo ſimilis:& illud fit propter ſimilitudinem partiũ materię in recipiendo digeſtionem. ETFTVNC ſcilicet quando lac eſt ſubſtantię ęqualis,& habet partes ſimiles. NEC multum groſſum quoniam ambho ſcilicet ſubti liras& grosſitudo multa negant ęqualitarem ſubſtantię: & ſignificat primum ſcilicet ſubtilitas,& fluxibilitas priuationem digeſtionis:& ſecundum ſcilicet grosſitudo vehemens lactis ſignificat multam reſolutionem partiũ ſubtilium. NE2VEmultę ſpumę quoniam diuerſitas
&: ſ. in infa
gen lac.
partium,& multitudo ſpumę negant ęqualitatem digeſtionis, vel ęqualem digeſtionem in partibus: manifeſtum eſt enim, ꝙ diuerſitas in partibus ſignificat diuerſitatem dtgeſtionis in partibus lactis, multa vero ſpuma ſignificat multam per mixtionem ventoſitatis cauſantem ſipu
mam quoniam ipſa exiſtens in quibuſdam partibus,& in quibuſdam non, ſignificat priuationem ſimilitudinis partium in recipiendo digeſtionem:& iam manifeſtum eſt ex eis, quæ diximus, ꝙ; ſermo ille,& tunc, non dependet ab ęqualitate partium tantum, ſecundum ꝙ ſonant

quantitas 1- vini,
LUII1 PB.
verba, quoniam ſubtile,& groſſum quandoque habent Ptes ſimiles:immo ſermo ille& tũc& c. depẽdet ab ęqua litate ſubſtantiæ. QVOD 81 fuit ideſt ſpargitur,& nõ ſtat SVPER vnguem inclinatam, tuac eſt ſubtile:ſi vero ſtat SVPER vnguem inclinatam, tunc eſt ſpiſſum: ſi ve ro fluit,& efficirur ſicut granum margaritæ præctoſæ, rũc eſt temperatę ſubſtantiæ:& ſi non ſic Huit, tunc eſt ſpiſſum, pręcipue quãdo eſt viſcoſum apud tactũ. A2VO SITAs ipſius,& caſeitas ſi emim partes caſeales crunt in eo plures, tunc lac eſt ſpiſſę ſubſtãtiæ,& ſi partes aquo ſe erunt plures, tunc erit ſubtilis ſubſtantię:& ſi iſta erunt in moderata quantitarę, tunc lac erit ſubſtantiæ equalis. Conſideratio in eo, quod oportet fleri, ſi nutrix faerit male conditionata,& curatione nutricis. Lac nutricis aut eſt groſſum, aut ſubtite aut ęquale,& ſecundum hanc diuiſionem aut eſt multum, aut parum, aut mediocre:& ſcdm hanc diuiſionẽ vel ſci8m quãlibet parrẽ huiuſmodi diuiſionis aut eſt odoriferũ, aut horribile, aut nõ eſt ita:& ſcom hanc diuiſionem aut eſt boni ſaporis, aut mali ſapo ris, aut non:& ſic ſecundũ hanc diutſionẽ vel computationẽ ſunt triginta ſex ſpecies lactis: Et q; ex eis eſt bhonũ eſt illud, quod eſt mediocris quantitatis,& ſubſtantie, bo ni odoris,& ſaporis,& quod eſt aliud ab hoc, eſt non na turale. Et dicitur, ꝙ lac malum aut eſt groſſum, aut ſubtile:& quodlibet corum aut eſt multum, aut modicum: et quodlibet iſtorum quatuor aut eſt fetidum: aut non fetidũ: & quodlibet iſtorum octo aut eſt mali ſaporis: aut non malt ſaporis. Iſtæ ergo ſunt ſpecies ſexdecim lactis mali: & ſecundum dtuiſionem primam ſunt triginta quinque ſpecies lactis non naruralis. Et qualitercunque ſit, quęlibet ſpecies lactis non naturalis,& mali habet regimen ſi bi proprium.& iam dixit Auicenna regimen quarunda ſpecierum,& eſt posſibile medico ingentoſo dicere ex his regimen reltquarum ſpecierum. EX PAᷣRTE potationis ideſt ex modo exhibendi in potu lac infanti. AERI expo ſitum fuerit, vt ab eo expolietur odor malus, quionsã aer ꝛemouet ab eo qualitatem malam: neque ſit contentus hoc, immo cibetur nutrix cibis hene odorificantihus lac eius:& exhibeatur in cibis eius cinamomum,& maſtix: et in quibuſdam horis adminiſtretur vinum odoriferum ꝑmixtum cum aliquibus aquis letificantibus, ſicut eſt aqua hugloſſæ,& nenufaris,& roſarũ,& alchalef:& con ſidererur in eo quantitas,& eius complexio,& hora adminiſtrationis:& ſi miſceatur cum eo in qutbuſdam horis parum croci, eſt magis vliimum,& magis iuuatium in extinguendo lac eius,& letificando ipſum:& prohibeatur nutrix a cibis mali odoris, ſicut ſunt alleum,& ce pe,& raſauus. ꝙ ſi cum hoc regimine non remouetur odor malus a lacte, tunc rectifica cibos nutri. is,& tribue
ei, quod euacuat materiam putridam:& in die potionis medicinę prohibeatur infans a Iacte eius.quontam lac ipſius in illo die, ſecundum q ſciuiſti, eſt malus cauſa motus materiæ,& agitationis eius. VT NV LLO modo in ieiunio detur, quia caliditas etus augetur propter Vacuita · tem ſtomaci, quoniam fames excitat,& commouet caliditatem. E ORIGANVW montanum, quontam illad ſubtiliat grosſitiem humorum eius,& tribuantur ei ſcilicet nutric ALTARIHC vrcum cibo ſit ſubtiliatio hu moris crudi,& Hlegmatis: Altarihc autem eſt ſpẽs piſcis parui curti ad quanticatẽ palmi, qui piſcat ur in lacu ciui tatis achalat in regione perſiæ, qui piſces ſaliuntur,& exic cantur,& in diuerſas regiones aſportant:& melior altarich prędicta eſt illa, quæ eſt antiqua,& eſt calida ſicca, ſoluens uentrem,& parum ex ea ſubtiliat melancoliam in febre quartana,& eſt nocens ſpleni,& cius rectificatio fit cum oleo plurimo. IN CIBO quoque ipſius impoI.
natur aliquid rafani, vt ſubtiliet cibum eius,& incidat ſus perfluitates flegmaticas viſcoſas. EE pręcipiatur ei ſcilicet nutrici. VTFVOMAT, ſed hoc debet fieri in balneo, vt mundificentur membra eius,& expellatur materia groſſa retenta in mamillis,& attrahatur ad ipſas materia ſubtilior, quam prima. E TEMperato vtatur exer citio, vt temperentur,& ęquentur humores eius,& prępa renrur ad expvlſionem. CVM vino ſubtili vt contempe ret complexionem eius. VT QVIESCAT ſcilicet vt equetur ſuhſtantia lactis eius, quoniam ocioſitas,& ciba tio, quam dicit, generant ſanguinem groſſum,& lac groſ ſum. ET AB exercitio remoueatur, quontam exercittum ſubtiliat humores, pręcipus ſi fuerint humores calidi, qua re nocet tunc exercitium,& ſubtiliat cibum,& rectificat eum tranquilitas,& quies. ET INgroſſatio cum cibis& ſanguinẽ generãt groſſum.i. generãt ſan. digeſtũ moderatæ ſubſtãtiæ in quo exiccata eſt eius ſuperfluitas, pcipue aquoſa.& ꝑ ſanguinẽ groſſum intelligit᷑ hic ſanguis, qui arabice dicitur ſanguis almertin,& eſt ſanguis digeſtus moderatę ſubſtantiæ, in quo ſuperfluitates aquoſę ſunt cõ ſumptę.· Sanguis vero groſſus abſolute eſt ſanguisin quo dominatur vnus duorum humorum groſſorum ſcilicet aut flegma, aut melãcolia, aut ambo ſimul- QVODphi bet ſicut febris, aut timor generatiõis oppilationũ. Av T muſtũ coctũ ideſt ſapa ita, vt fiat ſanguis, immo lac me in ideſt moderatæ ſubſtamię. VIT DIV dormiat Vt per ſiciatur digeſtio prima,& ſecunda cauſa ſomni,& fiat ſanguis metin ideſt moderartę ſabſtantię.&i veto lac cum ſua fubtilitate fuerit mali odoris, tunc multiplica odorife ra aromata in cibis eius,& multiplica potum vinã dulcis,& prohibe ipſam nutricem a2 comeſtione allei,& cepe.QVOD 81T in ea calor vel caliditas ſcilicet prohibens naturã a generatione ſanguinis,& conuerſione eius, ſecundum ꝙ oportet, tunc exhibeant᷑ permutanmtia complexionem, ſiue ſit malitia complexionis comprebendens totũ corpus, ſiue ſit appropriata mamillis. ET QVAE illis ſimilantur ſcilice declinantia ad humiditatem temperatam. FRIGIDITAS complexionis exhibeantur ca lefaciemia ex cibis,& potibus AVT oppilatio ſcilicet in meatibus mamillarum, tunc exhibeantur, quææ aperiunt oppilationes, ſcut decoctio yſopi,& feniculi,& aniſi dulcorata cum ſyrupo acetoſo de ſeminibus aut ſyrupo acetolo ſimplicl:& ſint cibi aperientes oppilariones ſicut Zzirbagi,& ſechbagi, ideſt cibaria ex carne pręparata cũ aceto& aromatibus:& cihus cum limonibus,& aroma tihus.& olera eius ſint, ſicut endiuia,& aſparagus,& fenic ulus. AV/T DEbilſtas virtutis artractiuæ ſcilicet in mamillis, 1deſt illud nutriẽs qd ẽ declinans ab caliditatem SVBTILE ideſt id quod eſt ſubtile declinans ad caliditatem- SVB mamills ita, vt attrahatur ſanguis ad ma millas,& ſit cauſa aduentus nutrimenti ad cas, quamuis violenta, abſque labore, ſeu abſque multa violentia, ne co moueatur caliditas ſupra id, quod oportet. D HOGC quoque confert ideſt ad hanc paucitatem lactis, præctpue cum ſuerit ex debilitate attractiuæ mamillarum. BaVTIAE propter euaporationem ecarum cauſantem aſcenſionem ſanguinis ad mamillas. MVLIVM proſunt ſecundum qꝙ; diximus de ipſis, quoniam generant ſanguinem, in quo eſt ca liditas fortis,& apertio moderata, quare facit cauſa illius peruenire lac mamillas velociter. Qd 8I CAVSK eius ſctlicet lactis paucitatis diſpoſirio nutricis iam ante conſueta ET ALEguminibus ita vt ſit declinans ad humiditatem proportionatà complexioni mamillarum. FENICVLI ita vt ſubtiliet ſanguinem, & prouocet eum verſus mamillas. ET NIgella omnia iſta propter ſubtiliationem,& prouocationem, quę cauſant
Cibaria aperitia op Pilationes.
Herbe aparientes oppilationes.

2⸗*
25.
12
92
E E D Ihk E b
ſant exuberationem lactis.& ſi ſuerit cum paucitate ipſius malitia ſaporis, euacuetur humor proportionatus ei in ſapore poſt digeſtionem eius,& exhibea tur id, quod ei opponitur in complexione,& ſubſtantia ſua. QVOD in eis ſciltcet Vberibus. CONFERT ad hoc ideſt vt multiplicetur lac;& illud ſit ca piendo vbera cum eo, qd in eis eſt de lacte,& excorriatur cutis ab eis,& ligetur ex tremum carum,& in caldario proiciantur. ET SIMIlitudine ſcilicet cauſantæ propter velocem conuerſionem ad lac cauſa vehementis diſpoſitionis: IN El ſcilicet Vberibus,& eſt forma eius ſpecifica exigens velocitatem conuerſionis eius in lac:& ſi hęc cauſa non ſatis lacit, dica tur, ꝙ illud eſt ex proprietate ſua. VT. 3.1. alarde& eſt animal habens caput paruum corodens ligna,& dicitur
Alardecd 2& ignorum, ideſt tines ſeu vermis lignorum, aut C& ſit.
ATIN& ſunt vermes rubei, qui extrahuntur ex terAlcarati 38 1 n vratin ra, cum foditur, aut aratur. ET. RFOꝑierunt optimuen& il
lud propter proprietatem. IN AQVR aneti& hoc êt Propter ſuam proprietatem VNCIAM. vnam ideſt 3. xX. PVRVM vinum vt faciat peruentre illud ad mamillas, vt lac. exuberet, quia proximum eſt complexioni eius. AVTſyſamum mola tritum hoc etiam eſt proElmum complexioni eius CVMW' fece nardi, ideſt CVM fece olei nardin,& eſt quod ex ipſo reſider NàARDIN ideſt ſpica romana cum oleo ſcilicet oliuę, quoniam ſubtiliat ſanguinem ad mamillas. ET LAàC aſine quoniam diſponit ad generationem lactis exuberanter, AVT ex co quod eſt in interiore PARTEMEL ongens. hęc om nia quæ dicuntur uſque ibi,& in potu ſumatur, conferũt faciendo penetrare velociter ſanguinem plurimum ad ma millas propter multitudinem nutrimenti,& vehementiã prouocativnis.& quando lac nocumentum fecertt ſui mul titudine, multitudo lactis nocet quatuor modis, quorom Vnus eſt, ꝙ multitudo lactis remanet retenta in mamillis Vnde adueniens ei frigus extrinſecum nocet,& corrumpis ipſum.Secundus modus eſt, ꝙ propter ſui multitudinem opprimitur caliditas mamillarum,& debilitatur in tranſmutatione ſua,& permutatur ab eo, quod̃ oportet; Tertius modus eſt, ꝙ multitudo lactis cauſat nocumentum co, quia ex multa quantitate lactis infans ſugit de lacte pluſquam, oportet, vnde accidit ei inflatic,& rugitus: Quartus modus nocumenti eſt, ꝙ multa quantitas lactis extendit mamillas,& nocet ſeu cauſat golorem,& hu ius cauſa non eſt oculta:& ſi cum multa quantitate lactis fuerit malitia odoris, tunc exhibeantur ea, quę bonificant odorẽ eius. CI MINO cum aceto ita ut inſpiſſet meatus,& exicer. ⁷VTO libero cum areto, vt prohibea tur prouocario,& exiccetur. L ENTIBVS decoctis cũ aceto quoniam operatur illud etiam. ET POST' ipſum bibatur in potu aqua ſalſa, ideſt poſt illud, quod aſſumPſit de his, quę minorant nutrimentum eius, vt exiccetur
cibus adueniens ab eo, vnde cauſatur paucitas ſanguinis immo ex hoc minoratur curſus eius ad mamillas, Vnde
minoratur LàC, MENTE muͤlte quoniam cauſat exic
cationem ſanguinis, immo paucitatem eius,& paucitatẽ lactis. MVLTVM fricare lactis efficit maltitudinem,
quia excitat caliditatem, quę cauſat exuberationem lactis. VINVM honi odoris quoniam eſt optimum iuua
mentum in rectificando qualitatem corruptam propterea, ꝙ confortat complexionem mamillarum,& eſt propinquum ſanguini. VT PARTVsS ſit propinquus quoniã
uado fuerit remotus, tunc natura nõ generat lac, quia
Puer quando eſt magnus; excuſatur a lacte. JON TAA. 2 Valde quoniam in tempore partui valde propinquo
An F in lacte ſoꝑfluitates. MENSIS vnus&c.
ta Vt ſtabilis fiat eius complexio,& contemperetur per
PD O 0CIIIII1. 3 F
hoòe lac eius. QVEM peperit maſculus ita vt lac ipſius ſit magis proximum temperamento. ABORTVM fecit quia ſignificat malam complexionem matricis, quæ per tranſit ad mamillas propter communicationem, quę eſt inter eas, vnde propter illud corrumpit᷑ lac. EXERO 1 TIO temperato ita vt contemperentur humotes eius,& chimi ita, vt ſanguis eius contẽperetur. COMMOVET ſanguinem menſtruum& commouet matricem motibus diuerſis cauſantibus permixtionem ſanguinis grosſi cum ſuhtili, qui eſt materia lactis:& illud eſt ex eis, quæ adiuuant,& cauſant malitiam odoris lactis,& ſaporis eius vel corrumpit odorem lactis.E T I Pſius minuit quantita tem quia facit peruenire materias ad matricem cauſa mo tus ſpermatis: propter INDIGENTIAM quam alter habent de lacte,& expoſitio eſt, ꝙ de vnoquoque eorum aduenit minus, quam debet, quontam quod aduenit emPrioni eſt parum ſubtile,& quod aduenit puero lactenti eſt parum groſſum: ET IN tota pręterea&c. Conſidera tio in reliquo ſermone eſt de regimine infantis, quouſque ſtat puer vel tranſeat ad etatem pueritię. V FLVAT ſcilicet vt ex pellatur quod eſt ſpiſſum,& caſeatum in papilla vel extremo mamillæ ET IVuetur ſcilicet infans vel puer in lactatione cum CO Mpręsſione ſcilicet ſupet mamillam. CO CLEArium mellis vel parum mellis erit iuuatiuum, quoniam mel abſtergit ſuperfluitates flegmaticas exiſtentur in meri,& ſtomaco,& incidit eas. CVMPAVQO vino erit bonum vt posſit fieri reſolutio uen toſitatis,& inflaiionis,& fiat inciſio. E T ALbedo vrinæ & illud cauſa debilitatis digeſtionis propter multum cibum cauſamem omnia prędicta.SI ERGO accidit hoc ſcilicet tenſio,& alia prędicta propter ſuperfluitatem in ſtomaco indigeſtam propter cauſam multi cibi. TEER LActet cauſam huius iam diximus. ERIT melius iã eius gauſam etiam diximus. Vv AL/IA ideſt vt alia nutrix, vt non nutriatur lacte corrumpto cauſa malitię complexionis. 0ONEC. ſanef᷑ ſcilicet nutrix DOMINANITEM vr non cibetut cibo habente qualitatem medicinę, vñ Lactatio ſoluat ventrẽ inſantis: I AMO ſuauiter vt deſcendat paulatim paulatim cibus ab ore ſtomaci,& adiuuetur digeſtio. EI COlvfert propter expulſionem ſuperfluicatum cauſa motus fletus a meatu cibi, cumque ſu peruenerit ei lac,ſint meatus vacui,& mundi„& caufa huius velox fiat digeſtio. DVORVM anmmorum hocin. ſecundum legem Maumethi,& ſecundum naturam eſt tempus conueniens NON TAmen ei violenter vt virtus non violentet᷑,& ledatur cauſa ſue debilitatis. MOVENVsS erit ordinate propter aduenrum inſtrumenti maſticalionis ſignificantem horam exhibendi rem maſti cabilem, aliter eſſent fruſtra:& in natura non eſt aliquid fruſtra. RES DVRAad maſticandum res quidem dura ad maſticandum non prohibetur, niſi vt dentis non ledã tur,& rumpantur propter dehilitatẽ ortus Ipſorum cauſa lactis. MàSTICAVIT nutrix vt digeratur digeſtio ne completa ex maſticatione, ſicut dictum eſt in primo libro:& hoc modo asſimiletur nutrimento lactis CV MNM aqua& melle, vt ſit ſubtilis cauſa aquę& ſit velocis di geſtionis propter auxilium caliditatis mellis. SI T mixta Vt ſit fortior in hoc capitulo, vel in hac intentione AVT CVM lacte quoniam eſt magis proximum cibo conſueto:& propter hoc eſt velocioris digeſtionis. PARVM aquę propter necesſitatem ſubtlliandi,& faciendi penetrare cibum groſſę ſuhſtantig. OV M pauco vino iit pet mixta ita,vt cum ſubtiliatione,& penetratione ſit cibatio abſcindẽs ſuperfluitates ex aqua aggregatas AD RE pletionem ſcilicet cibi,vt non corrumpatur digeſtio cauſa illius repletionis. Q. VOD ſi chede ſuperuenerit ideſt
*½

G
N I1B.
diſpoᷣſitio.quæ accidit ex repletione cibi dicitur chede ideſt nauſeariua facieras. àARB OMni re ideſt ab omni cibo, donec digeratur ille,& remoueatur accidens prędictum. CARNIVM leuium vt proportionetur lacti proportio ne aliqua, Vt ex hoc non ledatur digeſtio,& illud faciendo ſothitiones ex rizo,& lacte nouiter mulecto, vt ſit cõ ueniens ſtomaco,& oportet, ut huiufmodi lac ſit lac ouinum aſſumptum ex ouibus iuuenibus,& dulcoretur poſt carum decoctionem cum zucharo albo,& exhibeatur hu iuſmodi cibus circa meridiem:& cibetur etiam cum ſimi 1a decocta cum lacte ouino, deinde fiat permutatio ad iu ra vel brodia pullorum, deinde ad carnes carum, deinde ad brodium edorum, deinde ad carnem ipſorum, poſtea ad brodium arietis parui, deinde ad carnes earum: Poſtea conſideretur omni ſolicitudine cum hoc digeſtio pueri. Et mores pueri rectificentur prohibendo iram ſuperfluã, & gaudium ſuperfluum remittendo eorum ſuperfluitatẽ, & ſimilia: neque poſſunt exbiberi ipſis omnia, quæ ipſi deſiderant in omnibus horis:& prohibeatur in huiuſmodi tempore a cibis tardæ digeſtionis, ſicut ſunt pultes frumenti,& capita decocta,& oua dura. EI VICE vna Vt infans non ledatur vehementi leſione. CVMI zucharo vt delectetur& obliuiſcatur mamillarum. MIRRAER & alarfegi quidam dicunt, ꝙ alarfegi bulbus eſt,& ꝙ eſt radix amara Blia littera habet alfarfengi ideſt portulata:quic quid ſit intentio hęc eſt imponere aliquid amarũ ſuper mamillas, vt puer propter amaritudinem abhoreat cas. El EXERcitium temperatum plurimurm iſta littera exponitur duobus modis, vno modo ꝙ exercitium ſit temperatum in qualitate,& ſit plurimum, quo ad eius 1õ gitudinem, vel quia ſit factum pluribus vicibus: aliter ex ponitur, ꝙ exercitium ſit rempe ratũ plurimum, ideſt ꝙ; exercitium ſit temperatum in plurimitate vel in quantitate ita, ꝙ eorum exercitium non ſit multum neque parum. ET HOC quidem ideſt& hoc exercitium temperatum in multitudine ita, ꝙ non ſit multum, neque parũ eſt QVAsI natura ipſum exquirat, quia indiget ea, vt ipſo mediante expellantur ſupetfluitates aggregatæ. ET PRAEcipue cum infans pertranſierit ad gtatem pueritie. duris motibus vt nõ accidat eis nocumẽ tum. AVT SVper terram&c. S V PE Rcorium&c. prooter lenitatem cutis, quoniam ipſa ad hauc nõ eſt indu rata. OB HOC enim facilis fit origo quoniam indigent Cerebrũ(0,duod humectat radices dentium prędictorum, vt faci leporis. le ggrediatur. melius autem eſt adminiſtrare, quod in hoc eſt ex pertum, quod eſt cerebrum,& adeps prædicta: cerebrum quidem leporis proprietatem habet in faciendo Velociter oriri dentes caninos: adeps autem, quomntam eſt calidus, ſubtilis, profundans, adiuuans ortum dentium, adeps gal pręcipue adeps gallinę. EX OLEO abluto quonmiã ablu Linae. tum non mordicat. ET COLlum vt remoueatur lasſitu do:& dolor,& facilitetur ortus dentium cum humectatione originis eorum vel radicum ipſorum,& vt delcendant humiditates cerebri molificantes neruos ipſorum, quare ſort ificantur nerui ipſorum per accidens. HOC nanque confert cauſa confortationis gingiuarũ IN GIN giuis& c. PFROhibet ſcilicet apropriectate ET ſimiliter os debet fricari&c. vt prohibeantur vlcera,& abluatur, & mundeficetur humiditas in eis propterea, ꝙ; materię ua dunt ad ipſas gingiuas propter ortum demium.
Capitulo tertio de æ gritudinibus, quę accidũt infantibus. Ntentio principalis in medicandis infantibus eſt nutricem tegere.Sciendum ꝙ curatiões infantium ſunt ſecundum duos modos, quorum Vnus eſt regimem
I1.
ipſorum:& ſecundus eſt regimen nutricis ipſorum. Regi men autem uutricis præcedit regimẽ ipſorum,& hoc declaratur: Nam omne, quod aduenir corpori, ſiue cihus, ſiue meciicina, oportet, ut cõſideretur in eius adminiſtratione,& conſideretur in eo tollerantia Viriutis: quando enira fuerit Virtus fortis, iunt admimſtrabimus de illa re, quantum neceſſarium fuerit in vnã vice,& ſi non, adminiſtrabimus duobus aut tribus vicihus ſecundum necesſitatem: Virtutes aũt corporũ puerorũ ſunt debiles ꝑꝑea, ꝙ ſuut oppreſſę a multis humiditatibus, vel a multa humiditate, & meatus per quos tranſeunt Humiditates, ſunt debiles, la xi, rari.& propter hoc quoriens aduenit medicina corporibus eorum deſtruit,& debiluat ea,& mordicat, quamuis mecicina prædicta debilis fuerit: Quia ergo dili poſitio pueri ita ſe habet, Ideo puer non eſt medicandus cum me dĩcinis, ſed alio modo,& regimine alio, qd eſt ut exhibeatur medicina nutrici ipſius, quoniam virtus nutricis extra hit virtutem medicinæ de potentia ad actum: deinde peruenit illa virtus ad corpus infantis mediante lacte, quare in ipſo inſante facit operationem, quæ ex ea expectatur vel deſideratur cum fractione leſionis in membro,& cum hoc leſio membrorum a medicina eſt fracta,& diminu. ta. Er propter hoc curatio puerorum vel infantiũ eſt ſcm duos modos.ſ.ꝑ curationẽipſoꝶ,& ꝑ curationẽ nutricis ip ſorum. Curatio autem infantium, quę fit mediante cura-tione nutricis fit propter duas rationes, quarum vna eſt, ꝙ plutimg ex ggritudinibus, qus accidunt infantihus, ſequuntur& cauſantur ex diſpoſitione nutricis eius, & illud, quoniam plurimę ægritudines non accidunt niſi ex aſſumptione ciborum,& potuum: cibus autem& potus infantis eſt ex lacte nutricis eius,& diſpoſuiones quidẽ illius lactis ſequunt᷑ diſpoſitiones nutricis vel cauſantur ex diſpoſitionibus nutricis in his, quę accidunt ei: Si enim fuerit cibus purus, tunc ex eo generabitur lac exiſtens cibus ſimpliciter, ſi Vero fuerit cibus medicimalis, 1unc generabitur ex eo lac continens in ſe cibationem,& aſſociatur ei id, quod de virtute medicinę erat in cibo, ſicut ſanguis generatus ex alleo,& lactuca. Et ſi illud, quod aduenit nutrici, vel illud quod aſſumit nutrix, fuerit medicina pura, tunc caleſaciet corpus nutricis& materias in ea exiſtentes, aut infrigidabit, quare calefaciet lac, aut infrigidabit ipſum,& ex illo fit impresſio in cor pus infantis, quare fit illud cauſa curatio ęgritudinis eius. Quando autem diſpoſitio nucricis fuerit contraria diſpo ſitioni cauſanti ægritudinem, tunc lac efficitur ſimiliter,& fit illud curatio ęgritudinis: Secunda ratio eſt, quã diximus, ꝙ natura infantis deficit ſecundum plurimum in tranſmutatione medicinę,& in extractione virtutis ipſius medicinę de potentia ad actum:& cum lac qualifica tur a qualitate ipſius, tunc imprimit impræsſionem eius, & euadit ſeu liberatur natura infantis a faſtidio,& leſio ne diſpoſitionis medicinę,& a nocumento accidente ab eo, qd contrariatur naturę qm̃ omnes medicinę contrariã tur naturę, ſicut poſt declarabimus,& ꝑꝑ hoc intẽtio præ cedens vel principalis in curatione infantium eſt regimen nutricis& regimẽ aſſum ptionis ciborũ:& medicinarum. Qualiter autem lac qualificerur a qualitatibus medicinę, declaratur duobus modis, quorum vnus eſt, ꝙ corpus ſcilicet nutricis qualificatur a qualitate medicinæ,& ſequitur ex hoc, ꝙ lac qualiſicetur ab illa qualitate, quoniam medicina, ſi fuerit calida, calefacit corpus,& etiam lac Secunda ratio eſt, quoniam ſi cibus nutricis fuerit me dicinalis, tunc cum conuertuur in lac, remanet in eo veſtigium qualitatum eius, ſicut remanei in ſanguine generato ex alleo calefactio:& ex lactuca infrigidatio. Et hoc gdem non fit niſi in tempore conuerſionis eius. AVT ventoſanda

EEEETT11.
toſanda quoniam hoc minorat ſanguinem, quare minora tur lac,& minoretur etiam cibus, nam indiget cibatione ſubtili. Nà TVRAM cõſtringere ſi natura fuerit ſaluta, ſtringarur, quoniam ſolutio eius eſt ex eis, quę minorant lac minorando materias, ex quibus generatur lac. AVT ſoluere ſi natura ſuerit conſtricta, lenificetur, quoniam re rentio naturę ẽ ex eis, quæ retinent materias,& cõmouet vapores,& hoc eſt ex eis, quę alterant lac. àCAPITE ii fuerint in corpore eius materię aſcendentes,& vaporã
tes, prohibeantur illi vapores ab aſcenſione adminiſtran
do ea, quæ euacuant materiam vaporis, aut adminiſtrando confortantia ſtomacum,& os eius: prohibeantur ergo Vapores ab aſcenſione, quoniam illud eſt ex eis, quę alterant᷑ lac ab eo, quod conuenit, pręcipue quia mamille, in quibus generatur lac, ſunt in loco alto ſiruata. MEMBR̃A hanelttus ſi fuerit leſa curetur nocumentum illud, quoniam hæc membra quotiens ſunt leſa, alteratur lac ab eo, quod oportet, quoniam mamillę ſunt eis vicinæ. MEDICANDV M exit ſcilicet nutrix medicabitur. per EAQVAEcomeduntur aut bibuntur fiue ſit cibus, ſiue medicina. AL/IA& lactet quoniam humores eius in illa die ſunt commott, quare id, quod de lacte generatur non eſt complete digeſtum, neque eſt habens partes conſi miles immo humores ſunt commoti, permixti: alia ergo lactet, vt non proueniat illa virtus medicine ac lac,& ne perueniat huiuſmodi ad infantem, ET SpPASMVS cauſa in hoc eſt, quia natura facit declinare materias ad gingiuas,& ad partes mandibularum, vt dentes ex eis generent᷑, quare remanet ex eis ſuꝑfluitas apoſtemans.& SPASmãs ſpaſmus aũt eſt ęgritudo neruoſa, in qua lacer ti vel nerui mouentur ad ſuum principium, quare rebeles vel inobedientes fuerit in dilatatione CVM QVE hoc ſcilicet apoſtemata,& ſpaſmus SVPER eũ ideſt fuper apoſtema vel ſuper cordas ſpaſmatas. DIGITO ſcilicet vt rarificetur ſubſtantia membri,& ſubtilietur mate ria,& reſoluatur SVAVIS compræsſio nam cõpręsſio facta non ſuauis neque cum facilitate auget apoſtema, FRICANDVS vel vngendus ſcilicet ille locus, ORIGINIsS dentium ſicut oleum,& adeps gallinę,& cerebrum leporis, quoniam reſoluunt& mollificant membrum,& cum eius mollificatione remouetur ſpaſmus,& diſponitur membrum ad ſcisſionem,& exitum facilem dentium.E F EX melle propter abſterſionem, quę eſt in co. OLEO camamelino propter reſolutionem virtutis camomillę,& mollificationẽ᷑, quæ eſt ex ipſo oleo. CVM terbentingę quoniam ſubtiliat,& maturat. CAMOmilla & anetrum quoniam ſunt reſolutiua,& cum hoc ſedant dolorem,& maturant apoſtemata,& ſomnum adducũt, & embroca ſuper caput fit, vt adueniat molificatio,&re ſolutio illuc per communitatem aut vt reſoluantur materię diſpoſitę, vt effundantur a capite ad partes dentium, & diſpoſitę ad augendum apoſtema, aut vt reſoluantur materię, quę ſunt in principio neruorum,& cordarum mandibularum, VNDE REmoueatur ſpaſmus. uentris ſolutio propter illud, quod accidit eis ex malitia digeſtionis,& corruptione cibi propter ingluuiem vel guloſitatẽ ipſorum,& motus ipſorum corrumpentes vel in ordinatos poſt cibos ipſorum: Aut propter debhilitatem Virtutis retentiuę ipſorum propter dominium humiditatis ſuper corpora ipſorum, aut propter debilitatem retentiuę, ex qua debilitatur digeſtio, quę indiget tempore, donec dige at in cibo, quem retentiua retinet. 8ðAL SAM ſanio cauſa huius ſaniei eſt ſolutio cõtinuitatis gingiuę, quando ipſi ſugunt lac,& hoc cauſat ſolutionem uentus propter abſterſionem ſuperfluitatis ſanioſæ prędictę baurachit,& propter corruptionem eius, quod de lacte
D O—D 2 9
ſugitur.Salſedo autem in eis fit propter cinereitatem materix adueniens ex coarctatione,& humiditatem dominantem ſuper ipſorum complex iones. Sanioſitas Vero propter deſectum naturæ a reſoluendo materias corruptas, quas retentio corrupit,& digerit vel pręparat ad expulſionem,& facta eſt ſanies NàTVRA impediia in ge nerando membrum. ſedẽtẽ. XON BEne digerit quoniã natura cum conuertitur ad aliquam partem corporis, dimittit alias:& propter hoc cum conuertitur natura ad expellendum materiam per ſolutionem uentris, retinet alias ſpecies euacuationis, ſicut urinam,& ſadorem proPterea, ꝙ eas natura dimis ſit, vel propterea ꝙ natura ad eas non conuertitur. ET PROPterea ꝙ dolor exiſtente enim dolore debilitatur digeſtio,& retentio,& accidit uẽ tris ſolutio: dolor etiam commouet caliditatem extraneã cõtrariã digeſtioni IN DEbilibus. corꝑibus dolor.n. abſo lutę non debilitat digeſtionem, niſi in corporibus debilibus, ſicut ſunt corpora puerorum, nam dolor debilis non prohibet digeſtionẽ in corporibus fortibus. NON EST de eo tibi curandum: Veritas huius loci eſt cum diſtinctio ne, quoniam aduentus huius ſolutionis Ventris ſi fuerit cauſatus ex ſuctione ſanioſitatis, tunc ſine dubio nõ opor tet ipſam reſtringere, aliter enim ſequeretur ex illa reſtrictione retentio matertierum virulentium,& ſanioſarum in corpore ſimul cum lacte corrupto cauſa illarum materierum: Si vero fuerit aduentus illius ſolutionis Ventris ex occupatione naturæ in generando dentes, aut ex debilitate digeſtionis cauſata ex dolore, runc non eſt dubium, ꝙ oportet talem ſolutionem ventris curare confortando digeſtionem,& ſtomacum. Pars vero prima commenda tur vt ſit adiutorium naturę in aduentu perfectionũ, Vel vt adueniant perfectiones corporis:Sed pars ſecunda cõmendatur, vt non aggregentur in corpore duo, quę debilitant ſcilicet dolor,& Ventris ſolutio:& oportet, vt medicinę, quihus curatur, habeant cum ſtiptecitate cale factio nem, quoniam calefactio adiuuant digeſtionem,& ſtoma cum. DE EO ideſt de curatione eius. SVCCVRENdöü cam his, quæ boniſicant digeſtionem,& abſcindunt fluxũ Ventris,& illud cum fomentationibus,& emplaſtris, cum non ſit posſibelis curatio ſecura cum his 2 quæ per os aſſumuntur, SEMINE roſe&c. quoniam ſtipticat confortans ſto macum. Sciendum ꝙ in medicinis con numeratis in iſtis curationibus conſiderandi ſunt canones prędicti, qui ſunt, ꝙ oportet medicum adminiſtrare leuio res curationes: ꝙ ſi non conſerunt, gradatim perueniatur ad fortiores:& quęlibet medicinarum ante prędictarum debilior eſt, quam illæ, quæ ſecuntur. AVT SEmine apii quomacn calefacit ſtomacum,& confortat digeſtionem, & prohibet ſolutionem ventris, ACETO quoniam omnia iſta ſunt ſtiptica, leuia, experta, prohibentia ſolutions Ventris ipſorum.EDl ſcilicet debilem quantiratem,& eſt medicina debilis, quoniam virtus pueri nõ tollerat for tiorem ea. CV M aqua frigida vt ſtipticet, quoniam proprietas coaguli eſt coagulare diſſolutum,& difſoluere coa gulatum:primum quidem abſcindit ſolutionem Ventris, ſecundum Vero diſloluit lac caſeatum in ſtomaco. Eq tunc ſcilicet hora, qua datur in potu coagulũ. Ep EST etiã cũ eis ſcilicet infantibus accidit CONSTRICTIO Ventris propter viſcoſitatem lactis, quare aggregatur v1 ſcoſitas in inteſtinis,& retinet fecem, quę non egreditur. & hoc exiam accidit propter debilitatem Virturis expulſi uæ ipſorum, quę non expellit ſuperfluirates propter domi nium humiditatum in eis,& etiam propter paucitatem acuitatis colerę effuſę ad inteſtina ipſorum, quare excitatur virtus expnlſiua minus,& debilius, quã oporter. Et in huiuſimodi hora oportet ingeniari in leniendo naturam

L I B.
cũ eis, quorũ virtutes ſunt deſcriptæ, aut ꝑ viã inteſtinorũ,
aut ꝑ viã oris:& primũ exprimitur cũ dicir᷑, quibus ſuppo
toriũ:ſecundũ vero exprimitur, cũ dicitur aut ad comedẽ dum detur parum mellis. 8 TERCVS muris madefaciẽdo illud cum oleo, ſicut oleo ſiſamino verbi gratia,& ſup ponatur eis. 610VIT eſt ideſt non addendo ei aliquid, aut non adurendo. AVT combuſtis vel aduſtis quoniam eſt ex eis, quę ſoluunt,& remouent conſtrictionem ventris ipſorum,& illud propter abſtetſionem, qus eſt in eis, & mordicationem, quam facit in extremo inteſtinorum ex qua quidem mordicatione excitatur expulſiua ad expellendum ſuperfluirates. RDCO Mmedendum pa rum mellis vt incidantur viſcoſæ ſuperfluitates prohibentes egeſtiones,& facilis poſtea fiat earum egresſio. TERBEN TInę quoniam operatur illud etiam,& terbentina quidem eſt gummi arhoris producentis fructum, qui dicitur granum viride. FRICANDV S ſubeiliter ita vt mollificentur ſuperfluitates,& deſcendãt. Dixit chemel alſana, ꝙ ſi pueri ungantur cum oleo ſyſamino eſt melius, qm̃ oleũ oliuæ confortat,& ſtipticat, vnde prohiPetur egeſtio:In oleo vero ſiſamiuo eſt mollificatio,& leni ficatio,& hoc adiuuat ad egeſtionẽ,& ventris lenitionẽ ET BVcormariem quoniam iſta ſoluunt eos,& remouẽt conſtrictionem naturę.IN GINgiuis ſcilicet in gingiuis pueri. MORDICATIO vel acuitas hoc quidẽ aut eſt apud ortum dentium,& tunc cauſa eſt manifeſta, quę eſt ſolutio continuitatis gingiuę: ſi autem eſt accidens in alia hora, aut accicit propter id, quod deſcendit de Hiegmate ſalſo ex cerebro ipſorum ad hunc locum gingiuarum, aut propter coleram rubeam effuſam illuc, quę mordicat: ꝙ ſi fuerit primum, tunc inongantur gingiuę fricando eas cum oleo,& cera, ut remoueatur mordicatio,& facilis fiat exitus dentium: Si uero fuerit ſecundum ſcilicet mor dicatio a Hlegmate ſalſo deſcendente a cerebro cuius ſignum eſt hebetudo ſenſus,& fuſcedo coloris,& in ſuma apparet dominium flegmatis, tunc cura eius eſt, ut exhibeãtur puero abſterſiua,& alleuietur, vel exicetur cibus diebus multis, poſtea embrocetur caput esus cum decocʒtiõe camomillę,& melliloti,& fenugreci, alteg,& ſeminis maluę,&& nõ ceſſet regere hoc regimine, donec alleuiet vel minoretur cauſa,& mundificetur cerebrũ: Si autem fuerit tertium ſcicet mordicario a materia acuta calida, tunc cura eius eſt, vt fricentur gingiuæ cum oleis prędictis & dentur in potu quædam potiones repercurtẽtes,& ſit ci bus mala granata, aut ferculum copnueniens, aut ius pullo rum. ET CARO ſalita putrida per hanc carnem intelli gitur caro piſcis ſaliti ſecundum ꝙ expoſitores affirmant: alia lirtera habet aqua carnis ſalitæ confert eis, ideſt confert mordicationi gingiuarum Dixit Auicenna ſecundo cañ. de ſimplicibus cap. de piſce, ꝙ aqua piſcis ſaliti confert ulceribus putridis,& ſahane,& alia ge nera piſcium paruorum ſalitorum conferunt medicationi vlcerum putridorum · CVM ESᷣT' origo dentium Vel apud originem dentium intelligitur hic hora alia ab ea, in qua dentes naſcuntur, quia de illa hora dictum eſt prius. QVI olurimum ideſt plurimum quod accidit de ſpaſmo in hora alia ab ca, in qua dentes naſcuntur. DIGEſtiuæ corruptionem quę accicit eis plurimum, quare mul tiplica tur in eis flegma, quod membra ipſorum recipiunt propter eorum debilttatem. GRASSVM humqdum quo niam ſuperfluitates in eis multiplicamur,& nerui ipſorũ ſunt debiles. OqEO irino ideſt oleo de yreos, quod eſt ra
vrees. dix lilit celeſtis ita, vt ungatur corpus eius, Vt reſoluantur
ſuperfluitates groſſæ ſpaſmantes. AVT OLEO keirino ſi fuerit vnum eorum fit reſolutio prędicta,& remoueRlicuxet. tur ſpaſmus accidens eis propter flegma. AL. V 2ezi eſt
1.
extenſio accidens in lacertis prohibens motus currẽtes ſe cundum curſum naturalem:& differentia inter ipſum,& ſpaſmnum eſt, ꝙ alcuzezi eſt ſpaſmus duplicatus. CVOVMER aſininus ita vt reſoluatur illud,& reducatur ad locum naturalem, AVT CVM oleo violaceo& illud cum materia faciens ſpaſmum ſuerit minus groſſa, quam illa. PO8 T febres ſcilicet reſoluentes materias., qa dominatur ſiccitas,& aduenit ſpaſmus. FLVXVS ven tris laborioſus cauſat ſiccitatem& ſpaſmum. PFAVLA, tim paulatim quia humiditates, quæ ſunt in vacuitatibus neruorum reſoluuntur hora poſt horam, vel ſuccesſiue, & acciciit ſiccitas paulatim paulatim: Spaſmus vero humidus re pletionalis accidit ſubito propter effuſionem humiditatum ad Lacertos ſubico. CON-VAS S2O ſi neceſſaria fuerit fortior humectatio, vVt remaneat ſuper corpus longiori tempore ceram, quam ſi oleum ſolum applicaretur,& reliqqua ab iſtis ſcilicet oleis humectantibus. VEHEwenter ita vt humectetur ra dix neruorum ſpaſmatorum,& augeatur humectatio ꝑꝑ multam effusſionem ſuper eum, quare perueniat humectatio ad neruos,& remoueatur ſpaſmus. ET SIMIlmi-liter faciendum& c. ideſt& ſimiliter humectetur ungendo iuncturas,& effundendo ſuper cerebrum ea, quę diximus. CVZEZI ſiccum Verum tale cuzezi ſiccum rato valde accidit,& illud propter multam humicditatem corporum ipſorum,& fortitudinem virtutem naturaliũ & propter illud ſecundum plurimum eius aduentus fir a repletione cordarum,& neruorum. TVSSIS& coriza
& plurimum eius accidĩt in gtate infantiæ propter multi
tudinem catarorum accidentium ex multa humiditate ce rebrorum ſuorum,& nocumentum eorum a frigore ex trinſeco poſt impræsſionem vel aſſue factionem caliditatis matricis. quare retinentur materię ipſlorum,& deſcen dunt ad partes pulmonis, aut naſi,& deſcenſio ma terierum ad pulmonem cauſat tusſim,& deſcenſio ea rum ad naſum cauſat coriz am. Quod ſi fuerit illa tusſis cum coriza, tunc manifeſtum eſt, ꝙ cauſa eſt catarrus,& propter illud curatur cum effuſione aquæ ca lidæ ſuper caput, vt remoueatur frigus, quod accidit ſuꝑ caput eius,& reſoluantur materiæ retentę ſecundum ꝙ& dictum eſt. CVI eorum hoc accidit effundendo frequenter intra balneum,& caueatur a frigore poſt exitum a balneo,& eius caput cooperiatur, præcipue quando fuerit tẽpus hyemis. EVOMAT Iſte uomitus cõfert plus, quãdo eſt pr opter catarrum, quoniam mundificat ſtoma cum a flegmate, quare minoratur illud, quod aſcendit de humiditatibus euaporando ad cerebrum,& quoniam ex motu prædicto calefit cerehrum,& inſtrumẽta gutturis, quare reſoluuntur materię ad ca peruenientes. Si vero nõ fuerit tusſis cum catarro, iũc cauſa eſt propriainſtrumẽ torum gutturis,& tunc cura erit cum eis, quę ſunt ſicut medicina facta ex eis: quæ dicuntur in ſermone cum dicitur, aut ſumatur gũmi arabicum&c. PEN Idii ſcilicet te rantur,& diſſoluantur ¶& c. PFARVM ſcilicet ex medica mine compoſito. CV M lacte illico mulcto& oportet vt ſit illud lac ex lacte nutricis, quia eſt conuenientius ei.& NHELITVS malitia& illud q deſcẽdit flegma ad pe ctus ipſorum,& plurimum eius fit propter debilitatem pectorũ ipſorũ.V T radices auriũ qᷓ ambo radicẽs ſunt duæ amigdalę gutturis.cũ oleo vt cã eius vomat. CVMA cõpresſione linguę.ſ. cõprimẽdo cũ oleo p̃dicto. QVO NIAM uehementer conſert ſcilicet in vomitu,& mundi ficatione.I N Os quoniam caufat nauſeam,& vomitũ, & mundificat, quod eſt cauſa malitię anhelitus, aut uomitu, aut reſolutione. CVM melle vt incidat flegma viſcoſum,& extrahat ipſum. A-gCOLAeſt ulcus paruum
C 0 . 0 1

———
EIIIIIT11.
ruũ, quod accidit in pãniculo oris,& linguæ:& quod eſt ex eis putridũ nominatur Pprie corroſio: quocd vero nõ quid ſit eſt ſic, nominatur Pprie alcola. ET alcola accidit quia müeeit.... vehementer abſtergit,& apud inceſſum uel trã 2 ſitũ ꝑ ſuꝑfictẽ oris abſtergit ſuperficis eius,& ꝑuenit ta lis abſterſio ad hoc, vt excorier aliquid ex ea ſuperficie oris& c.& facit cadere in vlcus prędictũ. Scias ꝙ; ęgri tucdines ſuꝑficiei oris,& linguæ ſunt malæ difficiles ſanaquare ui- 1 Æꝶ Anqp; rationes, quarũ prima eſt lenitas cutis carum, cera oris& ſuſceptihilitas coroſionis: Secunda rario eſt Pꝑp multa Bingue aliuaã illic, quę Phibet VvIcera accidentia a veloci conſoli ſanantur. datione: Terria ratio eſt ꝑꝑ continuũ motũ oris, et linguęg Phibentẽ velocẽ conſolidationẽ vlcerũ eius: Quarta ra tio eſt ꝑ ince ſſum ciborũ intrantiũ in contauũ eius, qm tales cibi aſperi ſunt.& ledunt,& valnerant,& ꝓhibent velocitatem conſolidationis: Quinta ratio eſt Pꝑ breui/ tatera temporis, in quo medicina occurit ſuperficiei oris, K linguę,& in quo moratur in ea,& illud qm̃ in eis cur rurt multæ humidttates de necesſitate, quę humiditates alterant virtutem medicinarum,& debilitant. N IGRA quia fignificat vehementem aduſtionẽ,& multam melaãcoliam. Eüꝑ eſt mortalis Ppꝑ elongationem a complexione ipſorũ humida vehement᷑. AL BA& rubea quia non eſt ex aduſtione,& ꝑꝑea ꝙ ſunt aut ex ſanguine, aut eꝝ fleg mate,& nõ ſunt multũ egredientes a cõplexione ipſorũ, quare ꝑꝑ hoc recipiunt curarionẽ& fottaſſe ſufficiunt PPid, quod in eis eſt de digeſtione,& leificatiõe. OCVM roſis ꝑꝑ conforrationẽ, qux eſt in eis,& hoc Phibet, vt ad pãniculum oris effundatur aliquid,& digerit quod
iam eſt effuſum. CROco ꝑꝑ ſtipticitatẽ,& digeſtionẽ᷑, q
eſt in eo, quare eſt cõferẽs duobus modis ſimul. ET xilocratę ꝑꝑ ſtipticitatem, quæ eſt in eis, quare funt iuua tiuæ in priucipio alcolę, aliter enim apud effuſionem materię eſt neceſſarium adminiſtrare illud, quod mollificat. SVFFICIT. ſ. in principlo coluẽdo os. SVCcus lactucę & reliqʒ; ꝑꝑ reꝑcusſionẽ, et reſoluitionẽ aliqquã, qᷓ eſt in eis. TRITAE&c. Alia litera babet excorticatę iſtę medicine conferunt alcolæ flegmaticę, qᷓm̃ in eis eſt calefactio, & abſterſio, quare reſoluũt,& exiccant humiditatẽ ſuꝑfluã, et quando adminiſtrãtur in principio oportet, vt ad datur eis, quod confortat. OVM mellę quoniam confert alcolæ flegmaticæ in eius principio,& in alijs in augumẽ to, quoniã in eis eſt repercusſio,& molificatio cum quẽdã in eis ſint reſolutiuę inciſiuę fjegmatis, quod eſt cauſa alcolę,& quędam ſunt confortãtes exiccãtes,& ꝓhibentes effuſionẽ maierierum ad ipſam, quare ex hoc conuenit alcolæ. CVM eis ſufficit rob de moris&c.& illud qñ materia fuerit colerica, ſubtilis, quare fiat oris colutio cũ eo in principio ꝑꝑ repercusſionem,& conſortationẽ, quę eſt in co.EX deſiccatiuis& illud cum fuerit materia fleg matica groſſa, quomiã mel incidit,& mundificat,& abſtergit, et exiccatio in eo eſt fortis: ſi ergo adminiſtramus in principio, abſcindimus flegma, quod eſt cã eius,& mũ dificamus ſordiciẽ, qᷓ eſt in Vlcere. ꝙ ſi adminiſtrabimus ſecundũ, cõfortabimus ita, vt non effundãtur materię ad — ipſum poſt illud. FORTIV S.ſ.in exicatione. ET pulue rizentur.ſ.in ore poſt adminiſtrationẽ aquę mellis ‚aut mellis,& moueatur lingua,& puluerizetur puluis ꝑ totũ quare rectificat compiexionẽ ꝑ hoc, ꝙ non expellitur ali quid de ſuperfluitatibus diuerſarũ ſubſtantiarũ ꝑꝑ diuer tatẽ virtutũ partium com ponentiũ, quoniã omnia con fortant& abſtergunt membrũ diuerſę ſubſtantig. VEcmenter eſt humidũ,& quãdo cõparatur ad hoc humiitas gtatis,et regimen, runc eſt vltimatio in humiqditate, quarc aggregatur cauſa eius humiditas ſuperflua, quę de ſcendit ad autes ipſorũʒ& fluit,& egreditur. Là NKigiDEOScCI N1 37
rur in melle, vt incidat materiã fluentẽ, flegmaticã, groſſam · ET vino vt faci at penetrare mel ad locũ flegmatis in quod agat. A2VMINIS gt confortetur mẽbrũ poſt expulſionẽ marerię ita, vt non aggregat᷑ poſt illud in ea. AV TP croci quoniã operatur huiuſmodi. E T iniicienda ſ. talis lana. IN auribus hęc curatio eſt in ſumma uel ĩ uni uerſali: Curatio aũt diſtincta eſt, ꝙ oporret in cura huius ggritudinis adminiſtrare ea, quę calefaciunt,& abſtergunt,& reſoluunt,& ſtipticant:& calefaciẽtia ſunt neceſſaria, vt calefiat cerebrum,& ꝓhibeatur a generatione humiditatũ ſuperfluarũ fouentiũ fluxũ ex auribus prędictũ· abſtergentia Vero, vt adiuuetur egresſio materię viſcoſæ,& groſſę retentę: reſoluentia aũt in hoc ſunt neceſſaria, vt egrediatur vel extrahat materia firmata in cerebro radicaliter, Stiptica autẽ conueniũt, vt confortetur ſubſtantia eerebri,& ꝓhibeatur quod eſt aptũ declinare ad ipſũ,& cõfortetur virtus alterãs cibũ, vel digerẽs nutrimtũ ei adueniẽs ſecundũ ꝙ oportet: Declaratio aũt aduẽtus iuuam̃ti medicinarũ p̃dictarũ eſt, qm̃ in lana eſt calefactio, et cõfortatio, et mel calefacit,& inciclit,& ſubtiliat:vinũ vero cõfortat ꝑꝑ aromaticitatẽ, quæ eſt in co, et eſt reſolutiuũ, ſubtilitatiuũ ꝑꝑ caliditatẽ, qᷓ eſt ĩ co: Alum̃ ſtipticat, cõfortat: Orocus vero calefacit, teſoluit, ſe ti ficat, et in eo eſt ſtipticitas pauca: Et in vitro eſt calefactio, et ahſterſio: et oĩa iſtà pparãt materiã ad expulſionẽ, et facilitãt eius egresſionẽ. ETeſt cũ ſufficit.ſ.in cura illius, cũ materia fuerit pauca. LANA ꝑPꝑ cõſortationẽ, & calefactionẽ, qᷓ eſt in ea. PONrtico ꝑꝑ calefactionẽ, q ẽ in eo cũ cõplexione ſua, et cõfortationẽ cũ ſua põticitate. ET hũiduate ꝑꝑ multas materias hũidas, q ad ipſas aures effundãt᷑,& multã vẽtoſitatẽ, qᷓ ex eis generat. QVI medicãdus.ſ.ex his, ᷓ cale faciũt, et ſtipticãt. EV ſal tabar Zet.i.ſal gẽma IN oleo, vt ſedet᷑ acuitas eorũ uelocius. ETĩ ipſas gutatim ꝓiciat᷑ ĩ ipſas.ſ.aures ipſorũ, vt reſol uat᷑ hũiditas, et carminet᷑ uẽtoſitas, et cõfoꝛtet᷑ auris, qm̃ oĩa iſta calefaciũt, qd ĩ ea eſt de caliditate, tt cõfortãt ꝑꝑ ſtipticitatẽ, qᷓ eſt ĩ eis, qr iuuam̃tũ eorũ fic ꝑꝑ reſolutionẽ hũiditatis, qᷓ effundit, et vẽtoſitatis gnãtę, q ambo caufar dolorẽ, et ꝑ cõfortationẽ ipſorũ cõfortatut corpus auris ne recipiar, q ad ipſ: à effundit᷑. AD oculũ ꝑꝑ coĩtatẽ in ter ea mediãte pãniculo cerebri, et neruo obtico. ET guttur& illud ꝑꝑ marerias nocẽtes, qᷓ ſtilãtur ad ipſum,& ꝑꝑ ipſum leduntur lacerti anhelitus, qm̃ tu iã ſciuiſti, 83 motus guturis eſt a volũtate,& prĩ cipiũ voluntatis. ſ.ce rebrũ eſt leſum in hoc nocumẽto. FAcie citrina&c.& illud aut ꝑꝑ attractionẽ materierũ rubearũ,& aduentũ ca liditatis ad ꝑtes apoſtematis, quare citrinatur color ‚aut ꝑꝑ fortẽ caliditatẽ᷑, quę adurit materiã ſanguineam,& eã citrinat, aut propter fortem dolorem,& multitudinem co leræ, quomã ad apoſtema colericũ antecedit ſecundũ plu rimũ hothor in capite. Dixerunt quidã, ꝙ eſt apoſtema leue ſicut meſera, quod accidit extra craneum, uel extra os capitis inter duos pãniculos ſupra ſinciput,& quandoque accidit intra craneum. ES T inſrigidandũ infrigidatio quidem eſt facienda, vt ſedetur acuitas materierum cauſant iũ ęgritndinẽ,& fortificetur ſubſtãtia vel corpus cerebri, vt potens vel forte ſit ad expellendũ a ſe materias ad ipſum declinantes,& vt ſedetur malitia cõ plexionis impediẽtis naturã, ne reſiſtat materię. cerebrũ vero eſt hu mectandũ, vt mollificetur ſubſtãtia cerebri.& efficiatur ſuſceptibile extẽſionis,& hoc adtuuat ad paucitatẽ dolo ris,& etiã vt frangatur acuitas materiaæ:& quia oportet alienare medicinas fortis caliditatis, et frigidttatis ĩ cura membrorũ principaliũ, Ideo Auicenna connumerauit hic infrigidãtia leuia, ſicut cortices cucurbitę, oc reliqua. E T portulacę proprie, quoniam eius humectatio mesesft,a

L I B. humectatio reliquarũ medicinarũ.& in eis eſt aliqua reſolutio. OEO roſarũ quia in medicatione membrorũ principalium oportet miſcere medicinas corum cumm eis, in quihus eſt dromaticitas,& ſtipticitas, quãuis ægritudo ſit in hora declinationis: Stiptica quidem conueniunt, vt ſtipticetur᷑,& confortetur ſ ubſtantia membri: aroma⸗ticitas uero etiam gratia confortationis membri cõuenit, & augumenti ſpirituum vel adcdittonis ſpirituũ eius, quo niam odorifera aromatica addunt in cõfortatione ex hoc ſigno, ꝙ cũ ſuper ſincopizatũ approximãtur illa aroma tica, tunc euadit aſyncopi,& redit virtus eius,& viaifisigns q́; catur:& ꝑꝑ hoc dixerunt medici, ꝙ; odoriſera bona ſunt odoriferr nutrimentum ſpirituum: Cum ergo ſpiritus membrorũ augeaãt uir principalium ita ſe habeant, Ideo Auicenna præcepit ad
tuntem.
miniſtrationem olei roſati, quia ipſvm aggregat confor
tationem,& aromaticitatem. ACETO quoniam acetũ ſacit penetrare. AsSIDVE mutetur, et illud ꝑꝑ timorẽ, ne calefiat,& poſtea calefaciat cerebrum,& retineat Va pores,& ꝗñ q; tale medicamẽ dimiſſum longo tempore putrefit,& putrefacit cerebrum,& iterum quomam cerebrum aſſue fit ad illud, quate nõ operatur in eo aliquid, de quo ſit curandum ·OCVLI eius ita, ut difficilis ſit
motus eorum:& hæc diſpoſitio appellatur alurdanagi, et
cauſa euentus eius in pueris eſt multitudo humiditatum, quæ currunt ad oculos eorũ ex cerebro ꝑ ſuperfluam hu miditatem ipſorũ,& vehementem oculorum ſuſceptionem ꝑꝑ eorum debilitatẽ ꝑꝑ illud, quod ab intra,& extra accidit eis. PICIVM vt confortet oculos,& ꝓPhibent eos a receptione illius humiditatis, quę ad oculos ap ta eſt curere. CVM lacte ꝑꝑ id, quod in eo eſt de abſter ſione,& molliſicatione,& lenitate, quæ ambo minorant dolorem,& minuunt leſionem,& oculus quidem hoc indiget ꝑꝑea. ꝙ eſt membrũ ſenſibile ꝑꝑ dominium neruorum,& panniculorum indiget curatione prędicta:& melius illo eſt vitellũ oui cum oleo roſarũ ita, Vvt vnũ eorũ cum altero miſceatur,& ea. cum“ DEINDE cum aqua&c. ideſt poſt linirione 2 thimationem 8 prędictam. DEOOCTA camomilla&c. ꝑꝑ reſolutionem,& confortationem, quę eſt in ea. MCBEDARVGIꝑꝑ; mundificationẽ,& confortacionẽ in eo exiſtentem. ABEDO in ſuis pupilis& cauſa quidẽ illius eſt reſolutio humiditatis ſubtilis Vuealis vel vueæ, tunc enim albificatur pupilla, ſicut albificãtur ſegetes, quando ſiccantur:& dicitur ꝙ cauſa huius ægritudinis eſt debilitas oculi, ꝑ quam oculus recipit, quod ad ipſum fluit:& non eſt dubium, ꝙ fletus pręcipue vehemens attrahit materias ad oculum:& qñ attrahuntut materię ad oculum, qñqʒ deſicit oculus in expellendo id, quod oↄd ipſum eſt attractum, quare retinetur in eo,& facit accidere albedinẽ,& alias impsſiones malas. CVM ſucco ſolatri:non uult Auicenna, ꝙ cum eo fiat colinium, cquoniam hoc non confert ęgritudini prædictæ omnino, immo lortaſſe auget denſitatem,& duriciem,& cauſat in oculo duriciem frigiditate ſua,& aggregationem, ſed intentio Auicennę in oculo eſt, vt cum illo ſucco emplaſtremnur palpebrę,& frons,& hoc vt ꝓhibeatur effuſio aliarum materierũ ad oculum, quoniam ſuccus pdictus eſt de fortibus repercutientibus. SILACH& eſt grosſities accidens palpebris cum rubedine coloris,& qñqʒ cadunt pili palpebrarum:& plurimum aduentus in eis eſt ꝑp multum fletum,& multam præparationem palpebra rum, vt ad eas effundantur materię cauſa motus,& ꝑꝑ hoc ingroſſantur palpebræ poſt fletum,& in hora fletus. Amplius materię effuſæ ad ipſum calefiũt ꝑꝑ motũ etiã, quare acuitur cõplexio ipſarũ materierũ,& declinat ad bauracitatẽ᷑,& ꝑꝑ hoc facit accidere corroſionem alicqauã
I.
vel pruritum,& caſum piſorũ palpebrarũ. FEEüBRES& plurimum ipſarum ſunt effimeræ ꝑꝑ ſubtilitatẽ ſpirituũ ipſorũ,& vehementtam leſionis a cauſis primitiuis: ꝙ ſi fuerit febres nõ effimeræ, tũc sũt ex gener̃ ſãguinis, qmm ſunt plurimũ, ꝙ de materijs ẽ in corporibus eorũ, eſt ſan guis ꝑꝑea, ꝙ in hac ętate multũ indiget ſanguine ꝑꝑ ꝑfectionem,& augumentationẽ corporis. ET ei etiã ideſt nutrici nam ly ei refertur ad nutricem ꝑꝑ duas rationes, quarũ vna eſt ꝑ ſermonem eius, cum dicit, ſicut aqua granatorum cum ſyrupo acetoſo,& melle: quoniam me lius eſt, vt puero lactenti non exhibeatur in potu aliqd acetoſum, ne lac in ſtocnaco caſeer᷑, et fiat ſicut venenũ:& nõ aggregatur ſyrupus acetoſus cum mellę, niſi vt ſit cũ infrigidatione ſolutio flegmatis, ſicut aggregatur ſuccus cucumeris cum zucharo: Secunda ratio eſt ꝑꝑ ſermonẽ eius, cum dixit,& ſicut ſuccus cueumeris cũ modico cãſorę,& illud quoniam tu ſciuiſti, ꝙ medicinę fortes in ea rum adminiſtratione requirunt nece ſſario, vt conſideret virtus infirmi: quando enim ipſa virtus infirmi fuerit fot tis, tunc adminiſtramus de medicis fortibus quantitatẽ, quæ nobis neceſſaria videtur abſq; timore, ſed cũ virtus infirmi fuerit debilis, tunc ſuperſedebimus in adminiſtratione medicinarũ prędictarũ, vel timebimus adminiſtrationẽ medicinarũ prędictarũ, qm̃ infrigidantia fortia,& calefacientia fortia non excuſantur cũ operatione ſua in le dendo, quin etiam operentur,& imprimãt in virtutẽ,& caliditatem naturalẽ:& hoc quis non appareat in forti Virtute in hora præſenti, ſed in futuro, tamen non eſt du bium, ꝙ; virtus canforæ eſt fortis,& virtus pueri eſt debi lis,et Eꝑ hoc oportet, vt detur vel exhibeatut in potu càfora nutrici,& non puero lactenti,& illud quoniam ſi fuerit adminiſtrata ſecundũ hunc modum, tũc virtus nutricis agit in eam,& frangit nocumentũ eius uel minuit nocumentũ ipſius,& debilitat virtutẽ eius. Verũ qualirercunqve ſit, eſt neceſſariũ, vt canfora prædicta infrigidet lac: cumq; puer afſumpſerit ex eo lacte, tunc poſt eius ſumptionem remanet in eo virtus cãforæ aliqua, quę ſuf ficit ad ſedandum malitiã cõplexio nis. S8VCCVs grana torum ad repercutiendũ,& leniendũ naturã,& ſedandũ caliditatem,& ſodã. CVM ſy rupo acetoſo ad incidendũ, & ſubtiliandũ,& ſedandũ ſodam,& repercutiendũ materias calidas. VT ſudet. ſ.inlans febriens. SV ꝑ uerticẽ. i. ſuꝑ mediũ capitis: E T ſudor accidit ex ꝓprietate cãnæ. Dolor vẽtris ĩ arabico magas.i.dolor uẽtris pũgitiuus, et e leſio vel dolor accidens i inteſtinis, abſq; ꝙ in eis retineã tur ſuꝑfluitates egeſtionũ, ſicut retinetur in colica. 8 TER nutationes: ſternutatio eſt motus cerebri ad ex pellendũ ꝙ; ei nocet,& plurimũ cius eſt ꝑ frigus adueniẽs capitibus ipſorũ ꝑꝑ eorũ debilitatẽ,& vehemẽtiã nocum̃ti ipſorũ a frigore ꝑꝑ aſſuefactionẽ ipſorũ in caliditate matricis, q᷑ cerebrũ ledit᷑, et mouet᷑ ad expulſionẽ nocum̃ti. IN ꝑti bus cerebri ꝑꝑ caliditatẽ apoſtematis faciẽtẽ euapotare hũiditates plurimas exiſtẽtes ĩ cerebro, qs mouet᷑ cerebrũ ad expulſionẽ nociui. EP ſi fuerit ita. i.ꝑꝑ apoſtema ce⸗rebri. EX ſuccis ſicut endiuia, et ſemꝑuiua. EToleis ſicut oleũ roſarũ, violarũ. Ex apoſtẽatę ĩmo fuerit a ſrigor̃ eis accidẽte, aut ex ſuꝑfluitatibus aggregatis in cerebro. IN naribus ita, ut ꝑueniat ad ꝑtẽ añriorẽ cerebri, et remoueat᷑ ſternutatio cã cõtra rietatis cõplexionis ad cõplexionẽ, qᷓ eſt cã illius. BOthor ĩ corpor̃ et illud ſicut uariolę, et mor Pili, et qᷓ eis ſimilant᷑: et cà illorũ aut eſt multitudo hũiditatũ in fanguine ipſorũ, qt̃ accidit ei ebulitio, et expulſio ſuꝑfluitatũ ad cutim, et plurimũ eius ſit ĩ gſtate occurẽti hũtditatibus ſanguinis, quæ recipiũt ebulĩtionẽ calditatis, quare facit illud, aut eſt Virtus naturalis, et ex pulſio eius, ꝙ accidit in uẽtre de materiis malis ad exteriora; E

Bothor.i, uariolg.
F EIWII11.
EIS. ſbothor MORTALE propter vehementẽ aduſtio nem longinquam valde a complexione ipſorum naturali. QAVOD ex eo eſt album qmm eſt minoris caliditatis& acuitatis. ESSET' mortale ꝑꝑ debilitatem complexionis, & acuitatem materig. OVM profundatureſ.in corpore. MVLTA vrilitas propterea ꝙ natuta expellit materiã malam ad loca ignobilia, quæ ſunt cutis:& per hoc ſalua tur corpus amulta malitia.ET IPSE quidem ſecundũ omnem diſpoſitionẽ. i. ſiue ſit bothor nigrum, ſiue album aut rubeũ, ſiue ſit bothor a multa materia, aut ab expullone a nacura: in illa enim, quæ eſt ab expulſione naturę non conceditur admiſtratio exiccãtium, quia contrariantur operarxioni naturę, quia repercutiũt, et retro pellũt ma terias ad interiora. DONECO maturentur qjm̃ materia ſa lubeis eft paucæ malitię,& nocumenti, quia non ſequitur vel nõ timetur eius nocumentũ ſi ſtat in membro, quouſAue digeratur: econtrario eſt illud, quod non eſt ſalubre Imm materia eius eſt mala vgehementis nocumenti in mẽbris, vel vehementer ledens mẽbra,& ꝑpea non concedi tur, vt poſtponatur,& dimittatur vſq; ad tempus digeſtionis, immo qmnq; erumpitur,& egreditur, quod eſt in co de materia ante illud, deinde poſt eruptionẽ inungatur locus eruptionis cum oleo roſato,& ſimilitet fit in materia ſalubri apud eruptionem illius. E 8I ulcerati fuerint ſeilicet borhor. EX CBRVSA vt conſolidentur. LAVA RE. ſ. bothor vlceratũ. NITRO& illud ſi fuerit bothor ſordidum poſt eius Vlcerationem,& eruptionem, vt incidantur,& remoueantur ſuperfluitates ab etus ſuperficie, & abſtergantur,& mundificentnr, vt bothor prędictum magis ſuſcipiat conſolidationẽ. ET 8IMIHter. ſ. curetur ALCHOLa q vlceratur,& illud fiat in modo, ꝙ; abIluatur cũ his, quæ abſtergunt humiditates eius,& remoueant ſorditiẽ eius, poſtea adminiſtrétur, quæ requiruntur ꝓ cõſolidatione ipſius. SPI1SSA. i. bothor ſpisſi multi ul cerati, ſpisſi dico propterea, ꝙ ipſi ſunt ſituati, unus fuꝑ alterũ, uel iuxta alterũ, et ꝑꝑea quod ſic ſunt ſituati, ſunt addentes in malitiã,& ſorditiẽ, ut TOLLERARI poſſit.ſ.a ꝑuero, qm̃ lac frangit acuitatẽ eius,& abſterſionem ipſius vehementẽ:& ſi hoc non eſſet, puer non poſſet tollerare etus acuitatẽ,& abſterſionem eius vehementẽ. CVM AQVA in qua decocta ſunt mirtus&c. qm̃ exiccat illud,& rectificat. NVTRICIS nutriens vt digeratur,& generetur ex eo ſanguis,& lac conueniens ꝓ curatione&c. IN VMB Ilico& illad propterea ꝙ fletus vehementer ex pellit materias ad vmbilicum, qui faci le ſuſcipit cas ꝑꝑ debilitatem ipſius vmbilici, quia de pro ximo inciſus eſt. I I QVO quidem.i. ſuꝑ ſciſſuram uel ſuper locũ rupturę ita, Vt adhereat ei ꝑꝑ albumẽ oui,& remaneat ſuꝑ eũ,& exiccet,& cõſtriĩgat porroſitates eius ita, vt ad ipſum locũ non ex pellantur. vel non effundanrur materię alig. CVM PANNO lIineo ita, vt cõſerueĩ ſic. SVBIILI vt puer nõ ledatur ſua grosſitie. LVPINI vt ſit exiccatio fortior. IN VINO vt magis penetret ꝑꝑ penetrationẽ ſubtiliantẽ. DE SVꝑ ponarur.ſ. pãnus infuſus ſuꝑ rupturã,& locũ rupturę. CALID Aà ſtip tica.ſ.quę ſunt veñemẽtioris caliditatis, quã prædicta ET ACAtia&ipſa quãuis nõ ſit calidę narurę, iñ ꝑꝑᷓ vehemẽtẽ ſtipticitatẽ apponitur cũ illis ſtipticis calidis: acciPiatur quodcunq; pręſens fuerit,& diſſoluatur cũ aqua mirthi, in quo inſfuſum fuerit glutẽ piſciũ,& ponatur ſuꝑ locũ p̃dictũ,& ꝓhibeatur cũ hoc a fletu,& vociferatioLO rupturę. i.qæd dictũ eſt ibidẽ de exiccatiuis fortibus, & ſtipricis vehemẽtibus,& ruptura quidẽ deterior eſt 1l la, quę eſt infra cõcauitatẽ,& illud qm grauitas uiſcerũ amplificat orificiũ rupturg, quate indiget operatione, quæ
186bbö I.
cũ ligatura ſuꝑ eã conſeruetur, ne augeatur foramẽ rnptu ræ. CVM umbilicus inciditur apoſtema& illud cã debilitatis eius, ſicut apoſtematur mẽbra ꝗbus accidũt vulne ra. ALSENCHAL vel alſechar alia littera habet alſengiar& eſt Lactuca aſini, quod eſt ALFENGIVS vel alfengenus, quidã dicunt, ꝙ eſt ſyrupus factus cũ ſucco iuiubarũ jcũ medicinis ſtipticis, buliat ebulitionibus, do nec fiat ſpisſius& IN FANTI exhibeatur in potu qm̃ cqãᷓuenit apoſtemati in vmbilico ꝑꝑ vehementẽ eius ſtipti citatẽ,& ęqualitatẽ acqſitã ex ſ uccol iuiubharũ] ET LIneatur cum eo vmbilicus qm̃ reſoluit ꝑ termentinã ad ditã ei, quare cõuenit apoſtematibus oĩbus. VA GIEN-DO moueat idelt ſit inquietus vociſerando, et cauſa illius accidentis eſt corruptio jactis in ſtomaco ipſius,& conuerſio eius ad qualitaté malã, quia ꝑꝑ caliditatẽ euaporant ad caput eius vapores mall, mordicantes ipſum, qua re accidit uigilia: In quietudo vero eſt ꝑp mordicationẽ oris ſtomaci, ꝑꝑ quã accidit ei cũ vigilta uagitus,& in quietudo. V DORmiat ꝑꝑ ires vtilitates. f.ut ſedetur acuitas materiæ ꝑꝑ quietẽ ſequẽtẽ ad ſomnũ,& bonificet cigeſtionẽ, qm̃ qñ ipſa aduenit, tunc generant materiæ, ſecundũ ꝙ; oporter,& tunc qualitas materiæ effificit᷑ bona non mordicatiua: Tertia Vvtilitas eſt, ꝙ ſi dormit puer runc excuſatur ab aſſumptione lactis ſupra lac. PAPAueris ſcias ꝙ oleũ de papauere fit duobus modis, qᷓrũ vnus eſt, vt teratur ſemẽ eius in mortario, aut mola, ſic fit in ſiſamo, deinde aſpergat᷑ ſuꝑ eũ parũ a quę calefactæ, et exprimat᷑ ſicut exprimit᷑ ſiſamũ mola tritũ: Secũidus mo dus ẽ, vt ſumat᷑ papauer, dũ eſt viridis, terat᷑ cũ ſeminibus in eo exiſtentibus tritione bona,& effundat᷑ ſuꝑ eũ aꝗᷓ,& decoquat᷑ lento igne, quouſq; diſſoluat᷑, deinde confricet & coletur,& proiiciatur ſuper id qd eſt colatũ, oleũ de ſiſamo recens vel nouũ,& decoquãtur omnia ſimul igne lento, donec conſumatur aqua,& remaneat oleũ. Et ſimi liter oleũ de lactuca fit duobus modis, quorum vnus eſt, vVt terratur ſemẽ lactucę,& fiat ſitut diximus de oleo ſe minis papaueris: Secundus muqdus eſt, ut terrantur folia la ctucæ,& ſumatur ſuccus eius,& addatur ei oleũ ſiſaminũ recens,& decoquãtur omnia ſicut diximus de oleo papa ueris ſecundo modo facto. ET VERtici ideſt medietati capitir. ET ERIT conueniens. ſ.vt adueniat ſomnus abſ que ſtupefactione. FO Rtius iſtis aut propter fortem cauſam inducentẽ ploratum uel fletum,& uagitum, aut qm̃ quod pręmiſſum eſt, non iuuat inducendo ſomnũ, ſecundum qꝙ oportet. SEMEN alſemne vel granũ AL SEMNEallemne eſt herba ex genere lacticintorũ,& granum eius nominatur ſhedanegiberi, ideſt canapis ſilueſter 5& forſitam facit dormire ꝑꝑ unctuoſitatem, quę eſt in eo. ETNVX henden. confert& inducit ſomnum„proptereaq; in eo eſt unctuoſitas,& impinguatio. PAPAVER album inducit ſomnũ duobus modis. ſ.ingroſſando ſubſtantiã ſpirituũ in modo, ꝙ difficulter incedũt P mẽbra, & difficulter penetrãt ꝑ meatus,& q̃ ſua ftigiditate in ſpiſſat uias, coarctat uias,& ꝓhiber ſpiritus a penetratio ne: Et papauer quidẽ nigrũ in hoc eſt magis ultimũ, q́; al bũ& papauer citrinũ intendit ꝑ hoc papauer nigrũ, qm̃ apud nos non habet᷑ papauer citrinũ. 8EMEN plantaginis quia in eo eſt infrigidatio,& humectatio,& ſedatio caliditatis Vvel acuitatis materiæ& ꝑꝑ hoc eſt adqucens ſomnum. ET SEMEN fenicult, antſi: cimini intentio in his tribus eſt rectificare,& corrigere medicinas prędictas timendo earum ſtupefactionem,& ut factant penetrare Virtutes ipſarum: torefiant omnia, ne molificetut ſtomacus,& cauſetur ſolutio uentris, Pcipue cũ puer ad hoc ſit diſpoſitus. SEminis pſilii roſti, ꝗa infrigidat, et humectat, & ꝑꝑ hoc inducit ſomnũ, et pſiliũ debet eẽ torreſactũone 11
3 8
Alia litera vuæx.
Alia litera vug.

——
chedc.
LI B.
mecdula nocet, immo qmc interficit, ſecundum ꝙ; dicitur CVM tanto zucharo vt remoueatur hoaribilitas ſaporis,& abominatio, quoniã puer conuenientius hoc accipiet,& natura magis inclinabitur ad ipſum& magis ope rabitur in eo qm̃ cũ natura non operatur in eo medicamine, tunc ipſum medicamen non operabitur in corpus. 3. ii. ſctas, ꝙ hęc medicina inducit ſomnum ſecundum qua litatem totius aggregati, qmm cum compoſitione acqutrit ſormam faciendi dormire puerum,& confert occupando naturam in expulſione nociui: ſimplicia vero ipſius medi cinę ſic ſe habent, ꝙ quædam faciunt dormire,& quædã impinguant:& propter illud facit dormire:& quædam rectificant qualitates illarum. Vv¶T HOC ſcilicet medicamen compoſitum ſomniſferũ ſit forrius, ponatur cum eo ſcilicet medicamine prędicto qua ntum eſt tertia& c. 8IN GVL/TVs per ſingultum intelligitur hic ſingultus repletionalis,& mordicantiuus, non ſingultus ſequens eua
cuationẽ, quia duæ primę ſpecies ſingultus accidunt puero:Singultus vero repletionalis accidit puero propter mul tam quantitatem, quã de lacte aſſumpſit: Mordicatiuus vero ſingultus accidit propterea, ꝙ lac cõuertitur ad qua litatẽ mordicantẽ, qu; mordicat os ſtomaci. ET NVX inda confert manifeſte primo ſingultui propter calefactio nẽ,& reſolutionem, quę eſt in ea: confert autem ſingultui mordicatiuo ꝑpᷣ eius unctuoſitatem,& lenitatem, qm un ctuoſitas nucis indicæ intermediat inter curpus ſtomaci: & inter materiam mordicantem: ex vnctuoſitate ſua ẽt ſedatur acuitas cnaterig,& ſrangitur eius mordicatio. VOMITVs fortis plurimum huius accidit infantibus propterea, ꝙ nutrix multum de lacte exhibuit infanti, Vn de in ſtomaco ipſius corruptum eſt,& ſtimulata eſt natura ad ipſum expellendum. GAàRIOFILI propter aro maticitatem, quę eſt in eis,& reſolutionem. Verum non debet adminiſtrari gariofilus, niſi cũ cauſa vomitus eſt materia groſſa viſcoſa. OCONSTRIGENT IVM vomitum debilium& illud cum cauſa eſt debilis,& debilitas virtutis eius eſt etiam, quare non tollerat medicinas fortes retentiuas,& medicamẽ conueniens eſt, vt made at ſauich cum aqua roſata:& aquę mirti,& aqua agreſtæ,& cum ea emplaſtretur ſtomacus 8 DEBILIT A8 ſtoꝛmaci& plurimũ huius accidit infantibns ꝑꝑ humiqdi tatem complexionis ipſorum radicalem,& humectationem lactis, quare frequenter accidit eis nauſeatiua ſacietas cauſa guloſitatis,& multi lactis exhibiti, præcipue cũ ſtomacus ipſorum non ſit conſuetus digeſtioni ciborum extrinſecorum a corpore matris. MISV SEN ideſt ſyru pus de liliis compoſitus cum aromatibus. ETAQVA roſata ita Vt conſortetur ſtomacus,& calefiat aliquali calefactione,& adiuuetur virtus eius. AVR mirvthi quoniam ipſa etiam confortat,& ſtringit ſtomacum, excitat eius virtutẽ 8OMNIA terrefacientia plurimum hoc accidit infantibus, ſicut dixit Galienuslꝑꝑ corruptio nem cibi in ſtomaco,& euaporationem vaporum corru ptorum, qui faciunt imaginari ymaginationes terrefacien tes:& Auicenna conuenit cũ Galieno dicẽs cauſam illius eſſe corruptionẽ cibi, ſed poſuit càm adducẽtẽ timorẽ.& terrorẽ eſſe nocumẽtũ ſtomaci, qd ꝑuenit ad virtutes ſen Utiuas,& ad virtutẽ ſormatiuã,& ymaginatiuã, quare cauſantur huiuſmodi ſomnia terrefaciẽtia. NE SVPER chede:chede ideſt repletionẽ in modo ꝙ cibus ſit ad huc in ore ſtomaci, nã quotiẽs dormit ſcdm hanc diſpoſitionem, tunc cibus propinquus cerebro euaporat ad ipſum vapo res p̃dictos: ecõtrario eſt, cũ cibus deſcenderit a ſtomaco ad meſaraicas, aut ab ore ſtomaci ad fundũ eius, qm̃ tunc nõ aduenit ex eo illud,& ſi accidit, illud eſt parũ, debile. ET DEponat hoc qdẽ nõ oportet adminiftrari, niſi poſt
I.
deſcenſionẽ cibi ex ſtotnaco, qm̃ ſi qñq́; remanet aliquod veſtigiũ chili in ſtomaco, timetua ex eo, ne euaporet vapores malos, aut mollificet ſtomacũ,& debilitet eũ a cõuerſione cibi, ſcim qꝙ; oportet: Si ergo occurit ei, qd calefacit,& abſcindat, quod eſt in eo de ſuꝑfluitatibus, ficur mel, tunc eſt magis iuuantiuũ,& cõſert digeſtioni,& facit deſcendere id, qd de chilo remanet in ſtomaco. APOSTEMA gule intẽtio ꝑ hoc eſt apoſtema duarũ amigda larũ, qds nominatur p̃focatio,& plurimũ euentus eius eſt in gtate annorũ 13. vel. 4. qm̃ caliditas tunc fortificatur: & facit fluere humiditates a cerebro ipſorũ ad inferiora, & facit accidere illud accidens. V SVEad muſculos. i. muſculos ſpondil:ũ ꝑꝑ cõitatẽ,& uicinitatẽ. ESL. SOL/ uendus vt deſcendat materia ad cõtrariũ eius. ET EIS ſi bi ſimilibus. ſ.de repercuſiuis,& molificatiuis,& reſolulitiuis,& cõpoſita ex eis ſint ſcim horas apoſtematis. ſ. principiũ, augmentũ, ſtatus&c. OREGMON cü dormit, cã huius eſt multitudo humiditatũ in pulmone ipſorũ ꝑꝑ eorũ debilitatẽ,& propterea ꝙ; pulmo ipſorũ recipit, qd deſuꝑ effunditur ad ipſuuu,& qd eleuatur ex par tibus inferioribus,& proprie in hora ſomni P̃pea, ꝙ tunc aggregantur humiditates ad interiora, quare coarctatur anhelitus in eius egresſione,& ꝓprie in eis, qui ſunt habẽ tes corpus pingue, qm̃ meatus anhelitus in eis ſunt ſtricti, & ꝑꝑ illud accidit cis aſma etiam, quod eſt conſtrictio in anhelitu ſimilis anhelttui defatigati corpo ris:& in huiuſmodi hora oportet, ut adminiſtrẽtur, vel exhibeantur ea, quæ calefaciũt,& reſoluunt,& abſtergunt, vt reſoluantur,& incidantur illę humiditates:& huiuſmodi ſunt, ſicut mel,& ſemẽ limi,& ciminum: teratur quodlibet illorum,& miſceatur cum melle,& lambat illud puer. RIHA alſabian ideſt ventoſitas puerorũ: Quidam per riha alſabiã ex ponunt,& intelligunt ventoſitatem groſſam intra caput, quę ipſum replet ita, vt comiſſuræ capitis aperiantur: Et quidam alii exponunt in libro cañ. ꝙ eſt magnitudo capitis cauſata ex apertione comiſſurę Ppropter ventoſitatem,& humiditatem in eo aggregatã: Qui dam vero intelligunt per riha alſabian ſpeciem epilenſie, quę proprię accidit pueris in diebus Vel ętate pueritig:& quidam nominant hanc ęgritndiuem ſarha alſabiam,& eſt, ꝙ puer moueatur motu epilentico:& quandoque torquentur mandibulæ,& oculis accidit ſachus. idsſt diſpoſitio, qua oculi continue aperti intuentur ſemper in vnum locum:& cauſa aduentus huius ęgritudinis in pueris eſt multitudo humiditatum in corporibus eorũ, aut cerebris ipſorum. T RIV M granorum ordei ꝙ hęc tnedicina ſit vehementis inuamenti, eſt veriſimile, quoniam in ea eſt calefactio,& reſolutio: origanum enim reſoluit, ſubtiliat:& ſimiliter ciminũ. caſtoreum vero calefacit,& exiccat: Et ſcias, ꝙ Auicenna non admineſtrat hoc medicamẽ, niſi in flegmatica, qmm cõtrariatur cauſę facientis ipſam accidere,& ñq; remouet eam, ſi non eſt cum materia multa. INTEſtinũ uel anus egrediatur Pꝑ eius molificationẽ ꝑꝑ debilitatẽ. neruorum& muſculorũ ligantiũ ipſum, ad quæ multa fluit humiditas:& qñq; cã egresſiõis eius ẽ corruptio cibi adueniẽtis ei cõtinue,& ꝙ cibus aduenit, nocet inteſtino,& accidit ex eo ſolutio Ventris mala:& hoc eſt ex eis, quę adiuuant ad egresſio nẽ inteſtini ꝑ multum tenaſmonẽ, vel ꝑ multũ cona tũ in exprimendo cãtũ ex mordicatione materięg. MIR THI recentis nõ elligitur mirthaus recens ſupra ſiccũ, niſi qm̃ in eo eſt humiditas, qua fit velox operatio. VIR TVs egrediatur.i.decoquat᷑ vehemẽter:donec egrediat᷑ Virtus ſtiptica, cõfortãs. cogat᷑. ſ. puer TEpido qm̃ cõfor tat inteſtinũ, vel ficteri,&coſtringit pꝑ ſimplicia ſtiptica confortantia. PFROPTER frigus quod eis ſuꝑuenit& plurimum
cã oregmonisRiha alfabian.
2 ſ. F b 4

r2
ſa——
.ee IIſemen
ſTancaũn appellat ara bicę ab
Auicenna
EIIIIEIIIII1I1I1
plurimũ illius eſt ex frigore adueniente Ptibus inſeriorihus ipſorũ ꝑꝑ ſesſionẽ ipſorum ſuper terrã frigidã abſq; ſtrato ſuh eis,& leditur ficteri ipſorũ a frigore.Et qñq; ac cidit illud ex humore colerico effuſo ad ficteri ipſorũ cauſante illud, ſicut fit in ſolutione uentris calida eis acciden te: qꝙ ſi fuerit cauſa eius prima, tunc curetur cũ eis, quę di xit Auicenna, qm in eis eſt caleſactio,& reſolutio, ſecundum ꝙ quidã dixerunt: Si vero fuerit a cauſa ſecunda. ſ. aà materita calida, tunc exhibeantur infrigidantia ex cibis, & meclicinis. CVM aqua frigida cuius cauſa eſt conſideranda VERMEs ꝑui ſicut vermes genarati in in teſtino recto:& cauſa ꝑuitatis ipſorũ eſt contraria ei, quã deximus de cauſa magnitudinis ſerpentũ, ideſt vermium longorũ:& q;m̃ cũ egresſione fecis aſſocitatur materia ip ſorum. LONGI& nominantur ſerpentes,& generãtur in ꝑte ſuperiori inteſtinorum,& ſunt magni, quorũ quãtitas Vel longitudo qñqʒ prouenit uſque ad cubitũ:& cã ſuæ magnitudinis eſt ſua materia, qd eſt flegma, q nõ ſe Paratur ex attractione epatis, neque ex putrefactione fecis. LaTl procreantur in ipſo, qm̃ materia ipſorũ eſt de clinans ad ſicciratem:& ꝑp hoc declinãt tales vermes ad latitudinem,& rotunditatẽ, qmi de natura ſicci eſt aggrgare,& de natura humidi fluere:& ꝑꝑ hoc uuę lõgæ vel Srana uuæ lõga ſunt humidiora, q́; rotũda,& ſimiliter cu curbita,& reliqui fructus. cñ in vna ſpecie eſt fructus rotundus,& longus. ENx 6QVA ſceha&c.ſecũdũ eius fortitudinẽ qm̃ ſceha interficit vermes cũ amaritudine ſui ſaporis, Pcipue ſceha coraſeni, quod eſt illud, quod dama ſci appellatur aluchſizech: latine vero ſemẽ ſantũ. verum oportet vt ſcias, ꝙ via curationis vermtũ in pueris eſt, Vt prohibeatur puer primo a cibis, quibus vermes delectaãtur, deinde exhibeat᷑ lac nouiter mulctũ aliquibus die bus, aut pręcipiatur, ꝙ puer, ſi eſt aliqualiter magnus, ſugat carnẽ maſticatã aliquibus diebus ita, Vt videatur Ver mibus, ꝙ quotiens exhibetur cibus, ſit ſecundũ formã,& diſpoſitionẽ prius exhibitã. ſ. cibi delectabilis, deinde poſt illud exhibeatur in lacte prædicto, quod interficit vermes, & eos ſoluat,& extrahat etiã ex corpore timendo, ne ver mes retenti poſt mortem ipſorum euaporent ad cerebrũ Vapores malos, venenoſos, nocentes cerebro,& cordi. Et non oportet, vt ſis audax in adminiſtratione medicinæ for ris in medicando, quę Vermes interficiunt puerorum,& illud quoniam virtus puerorũ eſt debilis:& propter hoc Ppręcipit Auicenna, vt medicinę interficientes vermes, q ſunt fortes,in ætate pueritię adminiſtrentur deforis empla ſtratæ, quoniam ſic adminiſtrando earum impresſio eſt debilis per cõparationẽ ad impręsſionẽ earum, cũ per os exhibentur,& qñ ingrediuntur corpus:& hoc voluit Auicenna, cum dixit,& fortaſſe neceſſarium erit ventri ipſius emplaſtrum. COLLOquintidę pulpa vt ſua ama ritudine interficiat vermes,& eos ſoluat, vel educat ex corpore ſua proprietate.CVMAQVA calida quoniã reſoluit humiditates cauſantes illud,& ex pellit eas ad inſtrumẽta vrinę,& prouocat, quare remouetur cauſa eius illud. IN COXA& pcipue cum ſunt proprinqui natiui tati ipſorũ,& ꝑꝑ illud eſt ſuperfiua lenitas cutis corum, quare ipſa excoriatur a qualibet debili- cauſa ita, vt ſudor excoriet ſua abſterſione:& plurimũ talis excoriationis fit apud coxas propter vehementem lenitatem cauſa multæ carnoſitatis ipſarum,& propter ligamenta, quę illic applicantur,& alia:& propter illud accidit plus iſta excoria rio in parte anteriori corporis, quta lenior eſt, quã Pars po
cerior:& cura quidem iſtius accidentis eſt adtniniſtrare ca, quę confortant membra,& exiccant eorum madeſactionem, vel humiqditatemDH O GC I:. I. 3 9
Capitulo quarto de regimine infantiuuij
Eliorando,& moderando, mores pueri& illud M quoniam plurimę ęgritudines,& leſiones„ quæ 2 pueris accidunt, fiunt cauſa mali regiminis in con ſideratione morum ipſorum, quoniam puer propter debi litatemn corporis,& diminutionem confilii cum hoc, ꝙ in hac hora excitatur ad cognttionẽ rerũ,& ſolicitudinem in appræhenſione ipſarum,& accidentia animæ ſuper eũ magis dominantur,& propter illud oportet vt ſir tota intentio in meliorando mores puerorum, quæ melio ratio eſt ipſorum moderatto. E HOC quidem. ſ. moderatio morum. NE FORTIs ira quoniam in infirmo quãdoq; iuuat, quoniam mouet caliditatem,& eam excitat. NEQAVE fortis timor quoniam qñqʒ iuuat prohibendo patienrem, ne moueatur ad ea, quæ nocent. NEQVE vigi liæ dicunt quidam expoſitores, ꝙ in quthuſdã libris non inuenitur iſta particula neq́; vigilię:& ſic littera eſt melior, quoniam ſerino hic non eſt niſi de accidentibus animalihus:vigilię vero eſt accidens corporis, quare&c. HABITVS fixi nã perſeuerantia ſuper hoc cauſat habi tum firmũ. IN COR PORE ipſius quę eſt conſeruatio a malitia complexionis, quæ ſuccedit ad pasſiones anima les, quoniam unaq;ᷓq; earum pasſionum, cũ vehemens fue rit, ſicut Auicenna condictionaliter ponit, relinquit in cor pore malitiam complexionis illi proportionatam: Ira, n. vehemens calefacit corpus, quia excitat caliditatem,& cam ſpargit: Timor vero Vehemens infrigidat conſtringẽ do calorem,& ſuffocando ipſum. MALI mores malittã complexionis quoniam ad malitiam complexionis calidam ſequuntur mores leonini,& velocitas irg,& animę malignitas percutiendo hunc vel illum: Ad malitiam vepocomplexionis frigidam ſequitur quies vel pigritia,& timor,& amor ſolitudinis,& alia. ET TRIſtitia multũ exiccat ſcilicet per uiam accidentis, quia diuertitur natura a compręhenſione cibi, vel ab applicatione i- pſius ſuper cibum,& digeſtione ipſius, ſecundum ꝙ; oportet,& quotiens accidit illud, tunc non nutriuntur membra, ſecun rum ꝙ oporter,& tunc exiccantur: pręterea ex vehemen ti triſtitia debilitatur caliditas naturalis, quę eſt inſtrumẽ tum cuiuſcunque virtutis in complemento operationum eius, ET Plgritia, dicitur, ꝙ intentio per hanc pigritiam eſt quies corporis,& qutes anitnalis, quoniam vnũqcdq;: eorum. ſ.corporalis qutes proöpterea, ꝙ retinentur ex ea ſu perfluitates, quę opprimunt caliditatem naturalem, Animalis Vero quiee, quoniam ipſa extinguit vel ebetar calo rem innatum, ſicut facit timor:& in hoc eſt conſideratio, quoniam manifeſtum eſt, quòd vult per eam pigritiam animalem, non corporalem, quoniam altebelid. ideſt hebe tudo animæ ſequitur albelade ideſt pigritiam corporalẽ, quoniam altebelid eſt animalis hebetudo,& non corporalis.præterea hic ſermo Auicenne eſt de accidentibus ani malibus. ET CORPORIS ſimul: Nam tu ſciuiſti, ſuperfluitas in eis cauſat malttiam complex ionis ſimilem eis,& dimisſio carum hebetat virtutes animales,& facit declinare complexionem ad flegmaticitatem:& ex hoe ſcitur, ꝙ accidentia prędicta quotiens fuerint debilia, aut temperata, non ſunt nocentia, immo quandoq; ſunt iuuantia:& propter illud Auicenna condictionaliter dixit, de nocumento ipſorum, cum ſunt Vehemenita &c. VTBALneẽtur qm̃ balneũ ſua caliditate reſoluit ſu ꝑfluitates retẽtas in interioribus corporis apud ſomnũ,& exiccat hũiditates,& excitat calorẽ:& hũidttas balneiphi bet caliditatẽ a ſuꝑflua reſolutiõe, Einde. ſ. poſt belneatio nẽ. DEinde dimittẽdus ẽ ludere oportet, vt iſte ludus flat cũ ęquali,qm̃ ſi fuerit cũ minori eo, tũc nõ faciet motũ ei G 1ii

—y—
G 1
LI B.
neceſſarium, quauis talis mnotus fortis eſſet,& multus, ta men per comparationem ad motum minorem vel ad mo tum ſocii pueri minoris talis motus eſt debihs, aut paruus: vgi vero fuerit cum maiori, tunc erit econtra: Puer enim declinat ad ſibi gqualem,& cum eo valt ludere,& cer tare, quare fit cum eo motus conueniens,& delectabilis. POSTEA ideſt poſt ludũ eius ꝑ horam. AIQVID vt in membris ſit, quod prohibeat exiccationem, quami cauſat ludus longus,& vt ſtomacus non ſit vacuus a cibo,& non effundatur humiditas ad ipſum. DEINOE dimitt endus ideſt poſt aſſumptionem cibi pauci, V DE RE prolix ius non oportet, vt intelligatur per hoc, Vt ſit adminiſtratio iſtius ludi immediate poſt acceptionem cibi, quoniam hoc eſſet error, immo oportet, vt ſit admini ſtratio ludi prolixi apud complementum chili:& oportet quidem, vt tempus ludi ſecundi ſit longum, quoniam balneatio iam augumentauit caliditatem neceſſariam in augumento ipſius pueri,& ludus paucus iam reſoluit ſuperfluitates,& tempus iſtius ludi pauci oportuit eſſe paruum, quontam non antecesſit vel non pręcesſit cibus, 4 debet attrahi ad partes membrorum cum motu,& reſtauret loco eius, quod fuit deperditum,& reſolutum per balneum:& propter hoc non præcipiunt medici, ꝙ ludus primus factus in hora prædicta ſit longus: econtrario Ve ro debet eſſe ludus ſecundus, quoniam iam pręcesſit adminiſtratio cibi: Adminiſtratio igitur iſtius ludi lõgi poſt cibum, ut dictum eſt, non nocec, quoniam illic eſt, quod reſtaurat nembra loco eius, quod fuit reſolutum cũ aduẽ tu vtilitatis prędictę, qᷓ eſt excitatio caliditatis,& indu ratio membrorum,& confortatio lacertorum,& cordarum. POSTEA balneãdus vt reſoluatur a balneo, quod de ſuperfluilatibus ex ludo ſub cure, quas attraxit exercitium ad cutem,& vt balneum humectet ſuccurendo exicc ationi inductę a Indo longo. DEINDE cibandus ſcilicet poſt balneum ſecundum,& cibetur cihatione cõpleta,& illud quoniam caliditas in hac hora iam excitata eſt per motum,& ſuperfluitates per ipſum,& per bal neum ſunt iam reſolutæ,& membra indigent reſtauratio ne, quare in hac hora pręcipitur cibatio. ASSIDVE in ſcolis morari ne triſtetur,& membra exiccentur. AD hãc xratem ſcilicet annorum ſex,& eius labor&c.& illud quontam membrza tunc ſunt iam diſpoſita ad motum, quare tunc necesſitas ad indurandum membra eſt plus, & quoniam membra indigent eo, quod augumentat cali ditatem eorum,& quod augmentat eam eſt motus. NE QVE vinum& pueri quidem non prohibentur a Vino niſi propter malitiam morum.quę accidet propter etius ca liditatem,& propterea ꝙ caaſat malitiam in operationi bus cerebri, et quia vinũ ſua caliditate,& humiditate ca lefacit corpus pueri,& auget humiditatẽ eius, Ildeo pręparat ipſum ad putredinem humiditatum eius,& quo niam puer indiget in hac ętate cibis, qui ſunt paucę quàtitatis, multi nutrimenti,& indiget quidem cibo paucæ
quantitatis ꝑꝑ paruitatem ſui ſtomaci, ſed indiget cibo
multi nutrimẽti ꝑꝑ reſtaurationẽ,& additionẽ augumẽti: Et vinũ eſt huius cõtrarium, quontã puer aſſumit ipſum, tunc aſſumit de eo quãtitatẽ multã, cuius cibatio eſt pauca.& qm̃ iuuamentum accidens ex vino non quęritur in pueris, quod quidem iuuamemtũ eſt prouocare colerã per uiã vrinę,& humectatio iunturarũ, qmm humiditas puero rũ eſt humiditas ſuperflua,& quantitas colerę generatę in eis eſt parua, quę non indiget, ut ꝑ urinã prouocetur, et expellatur, immo indiget, ut retineatur. QVAE cito adueniunt ei ꝑꝑ caliditatẽ cõplexionis eorũ agentẽ,& humiditatẽ cõplexionis eorũ patientẽ. VEOCITER ſecũ dũ deſideriũ.i.ſit quantitas, qᷓ requirit deſideriũ ipſorum,
E
& illud, quia aggregat caliditatẽ ipſorũ,& fortificat digeſtionẽ ipſorũ,& facit penetrare cibũ ad extremitates corporis uelociter. EXEROITFIVMtemperatum ideſt poſt ſeptimum uſque ad. xiiii. temperatũ comitetur exer citiũ, neq́; ex ponantur forti exercitio, qm̃ ipſorũ corpora naturaliter gradatim ſunt perducenda ad exiccationẽ,& indurationẽ, quare non augeatur exiccatio cã vehemẽtis exercitii, immo adhibeatur eis exercitium temperatum, quod non exiccat, immo minorat ſuperfluitates ſolum: poſt hanc vero ętatem ideſt poſt annos xiiit.
Doctrina ſecunda fen. tertiæ. Capitulo de exercitio.
T FIAT exercitium vt diminuantur ſuperfluita tes accidentes. DEINDE regimen cibi, vt fiat reſtauratio loco de perditi, vel reſoluti. OEINDE regimen ſomni, vt ſuccuratur ſpiritibus reſolutis,& vrt addiuuerur digeſtio cibi. DOICEMV S itaque, ꝙ exercitiũ &c. Circa hanc diffinitionem exercitii ſunt dubitatioues plurimæ, quarũ prima eſt, ꝙ diffiitio p̃dicta non eſt p genus proximũ, qm motus cadit in quatuor prędicamen tis.ſ.in prædicamento ſitus,& quantitatis,& qualitatis, & loci:quare oportunũ eſſet, ut manifeſtaretur quis iſtorũ motuũ ſit exercitiũ ita, vt ei asſignaretur genus proxi mũ: neque ſufficit, ꝙ dicat motus voluntarius, qm̃ illud non appropriatur diffinitioni alicuius iſtarũ diuiſionum: qm̃ motus in ſitu qñqʒ eſt voluntarius ẽt,& ſimiliter mo tus in loco:qui eſt motus localis: neque ſufficit ẽr, ꝙ dica tur, ꝑꝑ quẽ anhelitus magnus, qm̃ motus in loco,& motus in qualitate,& in ſitu ẽt qñq;ʒ aſſoctatur,& fit cũ illo anhelitu: Amplius ſi exercitiũ eſſet aliquid horum mo tuum, ſequitur, ꝙ; eſſet motus in vno iſtorum trium prędicamentorũ:& non manifeſtatur exercitium ab Auicen na, niſi per ſignificationes dependentes ab accidentibus in ſeperabilibus: ſed tales ſignificationes nõ uſitãtur poni in diff mitionibus Dubitatio ſecunda eſt, ꝙ motus hominis, qui fit ſedendo in nauicula, aut in equo vel camelo, eſt exercitium,& tamen non eſt motus voluntarius, immo eſt motus accidẽtalis. Quarta dubitatio, ꝙ in diffinitione debẽt dici anhelitus magnus, velox,& frequens:& licer dicatur, ꝙ qñ dicitur magnus, frequens, intelligitur velox tamen no eſt bona diffinitio, quia eſt data ꝑ ſignificatio nes depẽdẽtes ab accidentibus inſeparabilibus, ut ſupra di ctũ eſt. Tertia dubitatio eſt, ꝙ fletus infantis ante lactationẽ eſt illi exercitii, ſecundum ꝙ ſupr adictũ eſt,& tũ fletus nõ eſt motus voluntarius infantis:& ſimiliter ira in corporibus frigidis eſt exercitium conferens eis,& tñ non eſt motus voluntarius, quare& c. Et licet dicatur, ꝙ iſta diffinitio conueniat alteri motui ab exercitio, tñ intẽ tio Auicennę ꝑ hãc diffinitionem nõ eſt niſi quędam ma nifeſtatio tantũ,& non vera,& eſſentialis diffinitio rei, quare patet reſpõſio ↄd omnes iſtas dubitationes, ꝙ inten tio Auicennæ hic non eſt, ꝙ; diffinitio exercitii prędicta ſit diffinitio vera, ſed vt ſit deſcriptio declarans aliquo modo, quid ſit exercitium,& tunc ceſſant dubitationes. ET AD ipſuu quidẽ peragendũ& c. hic Auicẽna de clarat, ꝙ; exercitiũ adminiſtratũ ſecundũ condictiones aſſignatas excuſat corpus ab omni curatione, quę in ægritu dinibus materialibus fiunt. ſecundũ MODVM ſuę æqua litatis. Nõ cognoſcitur menſura exercitii, quæ debet admi niſtrari, niſi ex tribus rebus: quorũ vna eſt uirtus, ſecũda eſt ſuperfluitas, quę in corpore exiſtit: tertia eſt conſuetudo:ex virtute quidem cognoſcitur, qm̃ qꝗñ ipſa fuerit fortis, tollerãs exercitium, oportet vt exercitiũ ſit multũ: quando
————————————

⸗FE E N.; EII1.
quando verò fuerit virtus debilis, oportet vt exercitiũ ſit ꝑuũ:Ex ſuperfluitatibus vero cognoſcitur, quia qñ fuerint ſuꝑfluitates exuberantes, tunc oportet, vt exercitium ſit paruũ: ex conſuetudine ſcitur, qmm homines qui ſunt aſ ſueti exercitio alicui, melius eſt, ut adminiſtrent exercitiũ cõſuetum, quod eſt melius aliis ſpeciebus exercitiorũ, qmm mẽbra ſunt illi aſſueta. Dixit. n. Hip. 2· afforiſmorꝶ aſſueti aſſuetos ferre labores& c.& cã illius ẽ, ꝙ inſtrumẽta q; adminiſtrãtur in illo motu laborioſo, ſicut mẽbra,& ligamẽta, ſunt obediẽtia illi motui Pᷓꝑ reſolutionẽ ſu ꝑfluitatũ
Nota qos ipſorũ,& non eſt hoc ꝓpriũ mẽbris, immo etiã hoc conD O GC
fuerint, aut cum euacuabitur, qm̃ ſi dimittantur, tunc accidit ex repletione, ſicut grauitas,& coarctatio,& oppreſ ſio caliditatis naturalis, et accidit oppilatio, et putrefactio, et calefactio mẽbrorũ, et ꝓhibltio nutricariõis, et aduẽtus apoſtematũ in membris debilibus, ſi membra erunt dehi lia: Si uero euacuabitur, accidet ex medicina nocumentũ, quia euacuabitur ab ea humor bonus,& conueniens,& ledentur membra,& debilitabitur virtus membrorum principalium,& mẽbrorũ eis ſeruientium. QVAE magis ꝓhibet. Intentio eſt, ꝙ exercitium eſt fortius,& efficacius ꝓhibens repletionẽ, quoniã ipſum euacuat mate11. 41
hee⸗ 8 2 2 8 82 8 memnurtus fimit ſimiliter in Virtutibus animalibus, qm qui conſuefortiſicat tus eſt cogitare, fortis eſt eius cogitatiua:& qui cõſuetus
eſt mãdare memorię fortẽ habet memoratiuã uirtutẽ. ET 8.
riam paulatim cum condictionibus, ꝙ; reliqua regimina, quæ cum eo adminiſtrantur, fuerint cõuementia: aliter. n. quãdo fuerint non conuenientia, tunc quando reſolutt᷑ aliſtus,
in hora ſua, qᷓ eſt apud horã digeſtionis cibi primi, ideſt qui fuit adminiſtratus in die imediate præcedenti, quãdo iam quærit na tura cibũ alium,& cognoſcitur hoc ex co lore vrinę, quoniã ſi fuerit alba, iunc cibus in epate& ve nis ad huc nõ eſt digeſtus, qᷓre tunc nõ debet adminiſtrari, ſed deber admiltrari exercitiũ, Ido color vrinæ eſt altera tus ad citrinũ, ꝗa ſignificat digõnẽ cibi p̃teriti. Et alienari debet etiam exercitiũ in alijs diſpoſitionibus, quarũ vna eſt ſtipricitas ventris,& retentio vrinæ, et ſecunda eſt, qñ in corpore exiſtit repletio timendo, ne effundatur materia ad quedam membra: Tertia diſpoſitio eſt, quando in ſto maco eſt repletio timẽdo, ne cibus deſcẽqat non digeſtus: Quarta eſt poſt balneum,& Hoborhomiam timendo, ne aggregentur ſimul duæ euacuationes: Quinta poſt iram & gaudiũ ſuperfluũ ꝑ id, quod dictũ rſt. Sexta eſt, cum fames adeſt ſuperflua. NVLLO indiget& c. quoniã in exercitio cum iſtis condictionibus prædictis bonificarur digeſtio,& cõſeruatur ſanitas,& viuificatur caliditas
naturalis,& adiuuatur reſolutio ſuperfluitatum, E T q́
accidunt ex eis.ſ.materijs, ſi enim ꝑꝑ exercitiũ reſoluitur materia, quæ eſt cauſa ęgritudinis,& malæ complexionis, oportet vt ꝑꝑ ipſum etiã præſeruetur corpus ab ægri tudinibus naturalibus,& a malitia cõplexionis, quæ ſequuntur materias tanq́; cauſam. E T hoc quidem. ſ.excu ſatio ab omni cura,& ꝙ. nullo indigeat medicamento nõ fit, niſi cum exercitio admivniſtrato ſecundũ modũ æqua litatis,& in hora ſua. REGIMEN. ſ.ſex rerũ non naturalium neceſſariarũ. CONVENIENS. ſ. exercitio adminiſtrato ſecundum æqualitatẽ,& in hora ſua. E T rectũ.ſ.conſiderando cõditiones exercitij. ET huius quidẽ declaratio. ſ.qꝙ; exercitiũ adminiſtratum, ſecundũ ꝙ; opor tet, excuſat ab omni curatiõe etc. IN QVANTITA ITE ita, vt non ſit quantitas nutrimemi maior, quam ſit virtus digeſtiua. E T qualitate ita, vt in eo non ſit qua litas dominans ſupra complexionẽ ita, Vt digeratur,& non cauſet qualitatẽ nocentẽ. VTATV Rin effectu ꝑꝑ elongationem ab asſimilarione nutriti complete, quia eſt in ſpecie alia. ET impręsſio aut ꝑꝑea, ꝙ; natura non applicatur ad ipſam ꝑꝑ ſui paucitatẽ, aut quia diuertitur ab ea, aut ꝑꝑ occupationem naturæ in re alia ab ea, aut ꝑꝑ debilitatẽ expulſiuæ, cum nõ ſit conueniens,& præpa rata expulſioni ꝑꝑᷣ ſubtilitatẽ eius, aut eius grosſitiem, quare diuertitur natura ab ea, quouſq; digeratur,& præparetur ad facilem expulſionẽ eius. CVMQV E hoc. ſ.hęc impresſio iterabitur cum iteratione ciborum aſſum ptorum. A0CIDENTIArepletionis prędictæ, quæ ſunt repletio vaſorũ,& meatuõ,& oppilatio earũ,& ꝓhibitio cibi,& ſpirituũ a penetratione, ſecundum ꝙ oportet. VACVANT ex humiditatibus naturalibus ꝑꝑ ꝑmiſtionẽ boni cum malo:& ex necesſitate euacuationis humoris mali euacuatur cum eo humor bonus,& euacuan tur etiam ſpititus, qui ſunt ſubſtantia vitg. DIMISS5
quid de ſuperfluitate per exercitium, aduenit aliquid loco ipſius cum regimine non conuenienti. Amplius hoc, quod aduenit, quandoq; eſt minus, ꝗñq; æquale,& qũq́; plus, ãᷓ ſuperfluum, quod fuit reſolutum: Quòd ſi fuerir minus, aut æquale, de faticabitur natura cũ continuo motu: & ſi fuerit plus, tunc aggregabitur illud, quod fuit additum ſupra reſolutũ ſuccesſione dierũ aliquid poſt aliꝗd, & faciet accidere ęgritudines. QVO calor naturalis Pꝑ reſoſolutionẽ eius, quod Hlli contrariatur, et ꝑꝑ reſolutionẽ ſuperfluitatum, quæ ipſum opprimunt. E T cordas. ſ.cum reſolutione ſuperfluiratum mollificantium. IN ethicam. i. in macilentiam membrorum,& eorum arefactionem: dimisſio quidem exercitij cauſat illud ꝑꝑea, ꝙ debilitat uirtus digeſtiua cibi ꝑꝑ frigus adueniens ex priuatione ca liditatis, quę per motum inducitur: quare dominatur fri gus,& debilitatur Vvirtus attractiua ꝑꝑ illud, et ꝑꝑ mul tas ſuperfluitates. quare tunc natura deſiderat conſeruare illud, quod eſt nobilius,& carius: Et iterum, quia caliditas debilitatur ꝑꝑ priuatiouem viuificationis, quæ fit per motum, icdeo ex hoc natura debilitatur in diſtribuendo cibum ad mẽbra corporis, propter quam debilitatem diſtribuendi ſequitur extenuatio corporis.
Capitulo ſecundo de ſpeciehus exercitiʒ.
Oc quidem capitulum cõpręhendit duas cõſide3 rationes, quarũ prima eſt de diuiſionibus exercitij vniuerſalis: Quodlibet enim exercitium aut
eſt proprium vni membro, ſicut intueri literas tenues cum oculis,& audire voces delectabiles, aut graues, ſeu horribiles cum auribus,& fortiter inſuflare titilantia cũ naſo,& vociferatio fortis cum gutture:& multitudo ſer monis,& diſputatio,& maſticatio rerũ glutinoſarum cũ facilitate in ore,& lingua,& dentibus,& quę eis ſimilãtur,& nominatur exercitium particulare: aut non eit᷑ ita, & nominatur exercitium vntuerſale,& eſt illud, de quo nunc loquimur. AICVIVS humanarum operatiomt & illud ſicut artem aliqquam exercere,& terram arare, et portare onera grauia,& deambulare in negocijs ꝑficien dis,& quę illis ſimilantur. Et iuuamenta quidem iſtius exercitij ſunt tria, quorum vnũ eſt, ꝙ; ipſum adminiſtramus, vt ex eo adueniat lucrum. Secundum uero eſt, vt addiſcamus, vt per talem cognitionem fiat iuuamentum in eo, ꝙ volumus poſtea facere: Tertium autem eſt, vt ſiat iuuamentum ex eo, ſecundum quod eſt exercitinmQVO D habet differentias exercitium quidem, ſecũdũ eſt exerciciũ, licet habeat vnã intẽtionẽ, uel declationẽ, iñ ſecũdũ ꝗᷓtitatẽ, et gqlitatẽ iꝑſius habet res, q ipſum 1 diuerſas ſpecies,& differẽtias diſtinguit. Nà exercitiũ. ſ.purum. METARAᷓCH eſt exercitium cõpoſitum ex debili,& tardo. LVCTARI eſt exercitium notum,& eſt ſorte. ACMEBATHASE eſt ex ſpeciebus exercitij

Almetha caft,
Alargiha,
L., 1 B.
fortis uelocis,& de eo dicemus infra.& ALMELARCHEZE eſt percusſio adherẽdo. uel approſimando pectus vnius ſuper pectus alterius& eſt exercitium ſorte, & uelox. ET Aladar& in hoc loco Aladar eſt proſecqui equũ currentem, et cũ baculis ipſum percutere, cum gradũ ſeu curſum reſiſtere uoluerit:& eſt exercitium forte. ET proiicere cum arcu eſt ſpecies excercitij fortis vehementis: ALCHAFAZI eſt ſaltus ſurſum ad rem, vt cũ ca ſaliens ſuſpendatur. et eſt exercitium uelox, vVehemens. Et ſimiliter eſt exercitium ſaliendi ſuper pedem vnum. ETequos equit̃are&& etiã exercitium uelox, verum pri mũ eſt per ſe& hoc eſt accidentale. ET eſt ſpecies exercitij nobilis ꝑ motum totius corporis,& partium eius: & eſt exercitium velox fottis ꝑꝑ ſtationem ſuper extremitatem pedum, et extenſionem manuũ motu veloci am barum. 1 Nalargiha Alargiha eſt numeri pluralis iſtius nominis alargiuha, et eſt funis ſeu corda ſuſpenfa, in qua pueri ſedent,& mouentur: vVerum hoc exercitium diuerſi ficatur, ſecundũ qꝙ; fit aut ſtando, aut ſedendo, aut iacẽdo. IN nauicula parua& talis quidem motus eſt ſupra motũ,& fortior, q́; motus, qui fit in corda ſuſpenſa ſupradicta. AL HXAMARIAT eſt lectica quędam parua coo perta ſuper camelum alligata, in qua mulieres arabum uehuntur. E in plauſtris uehi iſte quidem motus eſt ue hemrntior, q́; ſupradictus, quoniã corpus cum eo cõmouetur fortiter. E T inceſanter ſpatium a duobus lateribus VMBRAM ſuam& eſt vt homo aſſumat enſem, aut lanceam,& ludat cũ ea: et vmbra ſit loco aduerſarij pu gnantis cum co. E alteſafich cũ manibus ideſt manus ad inuicem percutere vel manus percutere ſuper ſpatulas percutiendo ſpatulã ſiniſtram cum manu deſtra,& ꝑcu riendo loeũ ſubaſcellæ dextræ cũ manu ſiniſtra, aut econ tra. ET althafara ideſt ſaltre de loco ad locum tranſeundo in ſaltu ſpatium notabile. ET alzegi ideſt ludus qui fit cum vnus homo conatur percutere ſocium cũ 2zagi, ideſt baculo in cuius extremitate poſitũ eſt ferũ lãceæ in ꝑte inferiori ipſius, Et qa in tali ludo vnuſqſq; ludẽs mo uet᷑ fortiter, et velociter, Vt ſe deffendat a percusſione fer ri pradicti, Ideo talis luqus eſt exercitium forte. EIT ludere eum alſulegian ideſt ludere cũ virgis retortis in extremitatibus ipſarum, ſeu cum Vvirgis habentibus additamẽ tum paruum in vna extremitate per tranſuerſum ſituatum:Et talis quidem ludus fit equeſter, aut pedeſter percuriendo cũ virgis prędictis pilam ligneam magnã, aut paruam proijciendo ipſam cum dictis baculis verſus ad uerſarios ludentes,& econtra aduerſarij prædicti repellũt cam cum virgis prædictis: Et huiuſmodi qdẽ ludus vſita tur in Syria,& in Egipto,& in Perſia apud principes, & apud milites ſuos ecltando equos, et ex hoc ludo equi fiunt aptiores ad motũ facilẽ ad diuerſas poſitionis ꝑtes: & iuuenes etiam ſic ſuper equos ludẽtes fiunt magis apti ad pugnam cum enſe,& lancea ſuper equos equitantes: Et in regionibus ſußdictis pueri ludũt pedeſtres currẽdo, et percutiendo pilam prædictam cum uitgis ſupra ſcriptis: Et exercitium ſupraſcriptũ ſiue ſit equeſter, aut pedeſter quando fit um pila magna, eſt exercitium forte, et Velox: Si vero fiat cum pila parua, eſt exercitium velox tantũ. ET zached alchail ideſt equitando&quos curentes,& ꝑ cutiendo eos cum pedibus, cũ tardant curſum:& talis eg tatio eſt exercitium forte, velox, quia in ea mouentur pedes motu forti,& frequẽti, dum percutitur equus currẽs cum pedibus abſque calcaribns.Ec in huiuſmodi percuſſione commouetur etiam reliqua pars corporis: A0ME BAᷓTASB eſt genus exercitij fortis, et comune ad ſpecies luctationis. E ex eis eſt impulſio.ſ.vt quiſque duorum luctãtium a loco remoto curẽdo ad ſe inuicemm cũ pecto
I.
ribus occurrant ita, vt vnus percutiat cum pectore ſuo pectus alterius,& cum hoc conatur impellere ſocium ad terram,& ipſum ſuperare:& hoc quidem exercitium eſt vehemens, forte. àOVS ſubſelliorũ ideſt acus longe, qui bus conſtruentes ſellas equorum vtuntur. CVMl exercitijs ſuauibus ita, vt virtus non reſoluatur cum exercitio forti,& veloci,& vt adueniat ſeu intermediet modus ꝗe tis inter motus fortes, vt natura non aggrauet. SECVN DVM diuerſos modos& illud vt ſit eius iuuamentum comune omnibus iuncturis,& dorſis lacertorũ. NON ſecundum vnum modum ita, vt fiat naturę conſuerum, vnde minorerur eius impresſio: iam enim ſciuiſti, ꝙ procesſio ſecundum vnum modũ, cuiuſcunque rei ſit, efficit naturæ conſuetũ:& cum ita fuerit, non facit impresſionẽ in corpore,& fit contrariũ eius, ꝙ; queritur ex exercitio. Conſideratio de exercitijs particularihns VNVM quod que præterea mebrum&c. NON eſt res oculta& ſunt ſpectes motuum diuerſę, et artes diuerſæ ex operationibus hominis. ET inter eas mixta ideſt inter vocem acura,& grauem ꝑp illud, ꝙ ſciuiſti de vtilitate diuerſitatis exerci tij. Et hoc etiam exercitiũ eſt ori Et hoc ſequitur ex emiſ ſione aeris cum voce. ET vuulæ ꝑꝑ extenſionẽ ipſius. ET linguæ exercitium quidem non aduenit linguę cum voce, de quo ſit curandum, niſi cum in tali voce ſit dearcticulario literarum,& niſi moueatur in ea lingua, ſi cut in ſermone. ET decorat colorem. ſ.exercitium factũ per vocem bonificat colorem ꝑp; id, quod ex uoce& can tu ſequitur de rerentione anhelitus,& motu ſanguinis,& ſpirituũ ad exteriora,& ſubtiliatio ſanguinis, et præcipue cum in cantu fit variatio uocis,& vnus in ſermone reſiſtit alteri, ſicut fit inrer duos diſputantes. E mundificat pectus.& illud ꝑꝑ cale factionem cauſantem diſſolutionẽ ſuperfluitatum, quare facilis fit earũ egresſio aſſociatarũ cum aere ęgrediente cum fortitudine, cum fit uox fortis. E retentione anhelitus. Sciẽdum, ꝙ; indi medici pro cõfortatione caloris,& pro apertione oppilationum adminiſtrant retentionem anhelitus longam non reſpirando ꝑ os, neque per nares, tamen in tali retrentione anhelitus te tenent nares apertas. DIEATAT cannales ꝑꝑ retentio nem anhelitus,& ꝑꝑ illud eſt exercitium toti corpori. Ti moroſum.quoniam magnificatio uocis, et eius prolongatio fit ex retenrione anhelitus,& retentione materiæ,& expulſione aeris plurimi,& asſiduatione motus inſtrumentorũ anhelitus, ex quibus omnibus timetur ruptura in quibuſdã meatibus,& vijs. AVta aeris attractio, vn de fit timor.· quoniã quãdoqʒ extinguitur caliditas cordĩis ex attractione multi aeris:& in magna voce etiam expel litur aer plurimus MàGNVS exiſtit timor ꝑꝑ egreſſionem multę ventoſitatis cum eo. VOX ordinate quoniam tu iam ſciuiſti, quod omne, ꝙ adminiſtratur cũ gra datione, non nocet corpori. PONENDVM erit tempꝑatum vt non noceat nocumento prædicto: Si enim longum ſolum eſt nociuum, quomodo erit ſi fuerit cũ vehementia& magnitudine QV OD eius tempus ꝓlongabitur ideſt tempus vocis vehementis,& magnę. IIMOR erit temperatis& ſanis quoniam addit in reſolutione hu miditatum ex membris anhelitus cum hoc, ꝙ ſuperfluitas in ſanis eſt pauca, qᷓre nocentur per illud ꝑꝑ egresſio nem ipſorũ a temperamẽto cauſa illius. V NVSQ VIS QVE pręterea homo quoniam vnuſquiſq; homo diſtin guitur ab altero, aut in ętate ipſius, aut in complexione, aut in figura, aut in regimine pręcedenti, aut in arte ſua, aut in aere regionis ſuæe:& vnumquodque illorum eſt ex eis, quę diuerſificant exercitium, quare vnicuiqꝙ indiuiduo ſecundum ipſum appropriatur exercitiũ: & cum̃ fuerit ita, non oportet, vr credatur, ꝙ retentio anhelitus
— H——————

FE E N; I1.
helitus noceat vnicuiq; indiuiduo, quoniam confert frigidis,& habentibus artẽ frigidã: et cõtrariũ illis nocet, et hec fuit intẽtio eius in hoc ſermone, E cõualeſcẽtibus quoniam in iſtis non eſt posſibile adminiſtare motus for tes per ſe, ſicut adminiſtrantur motus debiles accidentales conferentes ipſis, quoniam huiuſinodi motus accidẽ tales reſoluunt mate rias exiſtentes in corporibus eorum, & indigentes reſolutione,& excitant Vvirtutes eorum. ET quæ ſunt ſicut ipſum ideſt quæ ſunt ex medicinis for tibus ſolutiuis,& illud, quia ſoluunt humiditates aut ex
omaco, aut ex alijs ad partes membrorum, ſuper quæ dominatur exicatio IN diafragmate quoniam in iſtis nõ debet fieri motus magnus, cauſans, ve] requirens anhelitũ magnũ, quare cõmotio in corda pendẽte, aut in cuna reſoluiĩt, quod exiſtit in diafragmate obediens abſq́; hoc, ꝙ
ad ipſum trahatur alia mareria, quoniam non fit niſi poſt
mundificationẽ corporis ab his, quæ ſunt in eo,& non adminiſtratur hoc, niſi in fine ggritudinũ diafragmatis. CVM autem ſuauiter fiet, dormire faciet, quia facit fluere humiditates,& eas ſubtiliare, quare euaporant,& aſcẽ dunt ad cerebrum,& cauſant ſomnum:& ꝑꝑ quietem Virtutis ex reſolutione ſuperfluitatũ natura qrit ſomnũ, & quietem. ET ventoſitates diſſoluet.ſ.ſubtiliando materias earum,& aperiendo porroſitates:& hoc totũ fit cũ viuificatione caliditatis naturalis facta per motum. AEGRITVDINVM capitis ꝑꝑ minorationẽ materię cauſantis leſionẽ: cũ enim leſio eſt ĩ ſuperioribus, tũc motus in iuferioribus cõſert, cũ uero leſio,& ęgritudo eſt econtra, tunc motus contrario modo factus iuuat. Et nõ eft dubium, ꝙ in motione facta in viſculo ſuper cordam pendentem prius mouentur membra inferiora, q́; ſuperiora,& ꝑp illud talis motus iuuat reliquiis ęgritudinum Ptium ſuperiorum.Et tu quidem iam ſciuiſti, ꝙ ægritudines ipſorũ ſunt ſecundũ duas ſpecies: ex eis enim ſunt, quarum materia eſt frigida,& in iſtis motus prędictus iuuat:quibus vero materia eſt calida, tunc motus non iu uat, ſicut in frigida. Motus ergo prædictus confert duobus modis, quorum vnus eſt, ꝙ; reſoluit reſiduum materierum illarũ ꝑꝑea, q motus excitat caliditatem,& aꝑit porroſitates: Secundus modus eſt, quia talis motus trahit materiam in contrarium, ſecundum ꝙ ſciuiſti. E T commouebit vel excitabit deſiderium uel appetitum ꝑꝑea ꝙ motus prædictus viuificat calorem naturalem. E I excitat naturam. ſ.ad ſuas operationes, quia ab ea expellitur, quod ei eſt nociuũ CVM autẽ ſuꝑ lecticã cõmotio corporis quandoq; fit in alargiha,& quandoq; fit in cuna, & qñqʒ fit ſuper lecticam ſuſpenſam in cordis: Et non eſt dubium, ꝙ; commotio leuior naturæ eſt illa, quæ fit ſu per lecticam ſupradictam:& ꝑꝑ; hoc dixit, erit conueniẽ tius ei& c. E T fehres compoſitas.ſ.quæ ſunt a materia fri gida,& calida: cũ igitur febres huiuſmodi habeant mate riam ſic diſpoſitam, manifeſtum eſt, ꝙ; motus ſuperfluus nocet ratione materiæ calidæ:& quies nocet ratione materiæ frigidæ: ſed motus temperatus confert, quontã ſubti liat legma,& reſoluit abſq; calefactione nocente calido humori.ET flegmaticas& in hoc eſt conſideratio, quoniam flegmata indigent motu forti non temperato, niſi dicatur, ꝙ; motus ſuper lecticam quandoqʒ; eſt leuis,& quandoq;; fortis, quare motus leuis adminiſtrari debet in febribus compoſitis,& fortis motus in flegmaticis, ſecun um ꝙ Auicenna videtur innuere.& habenti ydropiſim confert, ſicut habentibus febres flegmaticas,& ægritudines renum, quoniam ipſi nocentur per hoc, ꝙ calefiunt ex forti exercitio attrahente materias ad ipſos: in dolore uero podagrico confert, quoniam in forti exercitio mẽbra cxtrema ꝑꝑ ſuam debilitatẽ recipiũt materias: AEgritu
dinibus renum vero confert, quoniam motus prædictus expellit ſuperfluitates,& ꝑꝑ hoc tingitur vrina apud laborem:xEt hoc quidem exercitium ſnbtiliat materias,& facit eas fluere,& pręparat ad expulſionem cum operatione naturæ El quę eſt fortior ideſt exercitium Iene ſeu debile conuenit materiæ, quæ eſt Ienis, facilis ex pulſionis: Et exercitium forte conuenit illi materiæ, quę eſt magis rebelis reſolutioni. EORVM impresſio ideſt impresſio 8 quæ f1t in plauſtris,& motus in eis, eſt laborioſus, velox per comparationem ad motum factum in lectica. MA&GNV M confert iuuamẽtum dicitur ꝙ; cauſa in hoc eſt,
quod illud, ſuper quod cadit viſio, continue elögatur, qre
indiget ad hoc, vt videatur ſubtili intuitu,& aſpectu vehementi, quare aggregantur duo exercitia. ſ.motus plauſtri,& intuitus fortis, quare cauſa ipſorum reſoluuntur ſun perfluitates inducentes illam ægritudinem:& per illud, quod ſequitur de eradicatione materierũ ab anteriori ꝑte capitis ad poſteriora ipſius ꝑꝑ commotionem capitis qualibet hora ad poſteriora,& illud ꝑꝑ grauitatem plau ſtri ſeu currus,& commotio ipſius continue eſt ad partẽ anteriorem:cum igitur manifeſtum ſit, qꝙ dorſum eius 9 Vehitur in plauſtris ſitu pᷣdicto declinat ad hanc parté; Ideo conueniens eſt, ꝙ attrahatur materia ad huiuſmodi partem, quare tunc attrahitur materia a parte anteriori capitis ad poſteriora ipſius,& cum fuerit ita, ideo cõfert debilitati viſus, et obſcuritati eius iuuamento manifeſto. IN nauibus vero magnis& paruis& c. Modus quidem cũ quo iſti motus cõferũt ægritudinibus prædictis, eſt, qa huiuſmodi motus commouent materias,& reſoluũt eas, aut faciũt eas egredi per uomitũ:& tales quidem motus
in nauibus commouent materias, ſiue ferratur in naui iux
ta litus ſiue ĩ mari ꝓfundo remoto a litore, qm̃ ex primo ſequitur, ꝙ humores moueantur ꝑꝑpea, qꝙ; anima diuerſifi catur,& timet cum videt diuerſitates ꝓporiionũ totius mundi cum hoc, ꝙ corpus ſuum eſt quietum, quare opinatur, ꝙ mundus cum totalitate ſua moueatur, quare timet anima,& terrefit ab illo, quare commouentur humores,& declinant ad partem ſuperiorem, præcipue ſi ip ſi fuerint in radice colerici:qui vero ex eis ſunt grosſiores, mouentur verſus fuhtiliores cum conſecutione ipſorum Vel conſequendo ipſos.ſ. ne detur vacuũ. Ex motu vero ſecundo in naui remota a litore ſequitur, ꝙ; materiæ non mouentur, niſi ad partes immaginatas,& ad partes, ad quas anima eſt ꝑꝑ timorem intenta,& quas comprehen dit cum viſu, vnde pꝑ hoc materiæ petunt ad ſuperiora: & ex hoc commouetur vomitus ſuperfluus,& nauſea ſu perHlua. Quod ſi dicatur, qualiter ergo in cecis nauigãtibus commouẽtur materiæ ad ſuperiora, cum ipſi non vidrant aliquide Dicendum, ꝙ cecis prædictis accidit commotio materierũ uerſus ſuꝑiora ꝑꝑ imaginationẽ ſupradictam circa timorem,& ſimilia, et non ꝑꝑ ipſum motũ, aliter enimn accideret illud ex motu corporis extra nauim cum eſſet conformis motui hominis nauigantis in mari: Ideo dicendum, ꝙ illud ſequitur ex imaginationibus,& ex viſionibus timoroſis ipſi animæ,& ex cõmotione ma terierum in corpore,& motibus ſpirituum in girũ ſeu in inordinate, quæ perturbant,& ſubuertunt animã. Quidam dixerunt, ꝙ ex imaginationibus,& motu ſpirituũ ſupradictis cõmouẽtur nerui reuerſiui, qui ad os ſtomaci perueniunt, vnde agitatur& leditur os ſtomaci,& cauſa tur nauſea,& vomitus. Cum igitur ita ſit, non eſt miran dum, ꝙ ferri,& motus in naut conferat ęgritudinibus pdictis, quoniam materiæ ipſarum groſſæ ſunt fixe membris, quare non eradicat neq; cõmouet eas, niſi motus Pdi ctus,& confert frigidirati ſtomaci etiã,& inflationi eius, quoniam calefacit ipſum,& reſoluit ventoſitatemm etus

L I B.
pꝑ humorẽ colericum, qui effunditur ad ipſum:& hoc innuit Auicenna cum dixit,& confert leprę. CVM cõmouebitur ex eo ideſt ex motu in naui ꝓpe litus. CON FEßRENS ſtomaco quia ſignificat reſolutionem humoris, et mũdiſicationẽ ſtomaci. LET ICIAE et timoris cõ mouentut enim ex hoc materię aliquando ad interiora, & aliquando ad exteriora, vnde pręparantur ad expulſio nem cauſa motuũ diuerſorum, vnde remouentur,& eradicãtur illę ęgritudines:& non eradicat diuerſitas motuũ Ppe litora, neſi quoniã letitia illic eſt maior, q́; timor, aur triſtitia continue,& diuerſitas proportionis torius mundi ſupradicta non cauſat commotionẽ materierum,& uami tv in illis, ꝗ nauigant in mari magno, ſicut in nauigantibus proprie littus. PFARTIVM corporis quoniam ipſa ſunt ſituata in lõgitudine corporis quare mouẽtur ad mo rum corporis de necesſitate,& aduenit eis exercitium cum motu ipſius corporis,& non dixit de memPris anhelitus, quoniam ipſa exercitantur exercitio petoris,& manuum,& ſpatullarum,& cum exercitio to tius corporis:& in uno quidem membro non eſt conueniens aggregare exercitia diuerſa. INS PICIENDO res minutas quoniam eſt operatio propria ſecundum modũ conatus,&c ꝑ hoc eſt ei exercitium. LEV ITEk intuea tur vt aſſueſcat eis,& non reſoluatur ex hoc velociter. AVSCVLTANDO occultos ideſt ſonos ſubmiſſos, vt fiat conatus, quoniam conatus in operatione ſua eſt ei exercitium. MAGNOS aut ꝑꝑ aſſuefactionẽ,& vtilitatem prædictum, aut quoniam exercitium cum huiuſmodi vocibus adminiſtratur, cum materia dominans in auribus eſt groſſa. CAV ERE debet ideſt cauere debet a vehementia exercitij,& calefactione ipſius ſuper mẽbra ſua, vt non attrahantur ad ipſa materię, quando calefacta fuerĩt cũ exercitio cauſa vehementis operationis ſuę Pꝑ debilitatem cum raritate ſua& amplitudine meatuũ ſuorũ · SECVNDVM modum conſequendi ꝑꝑ illud, ꝙ ſcis, qꝙ quædam membra non poſſunt quieſcere apud motum totius corporis, ſicuti pedes, cum in eis accidunt ggrirudines, ſicut uarices, oportet vt non mouean tur per ſe, ſed motu accidentali conſequente ad motũ alio rum membrorum: Q ui quidem motus accidentalis debi lior eſt,ꝗᷓ motus per ſe. OPORTEIT vr ſit debile, vt nõ reſoluatur virtus eius. V T ſit forte vt reſoluantur ſuperHluitates ipſius, ET ſimiliter dens,& auris: Nam dentes exercitantur in maſticando res viſcoſas,& aures in audiẽ do voces magnas.
Capitulo tertio de hora exercitij.
monem cibo heſterno, ſeu cibo diei præcedentis,
qᷓuis etiam poſt cihnm hodiernũ vel aliqua hora huius diei aſſumptũ nõ licet adminiſtrare exercitiũ, niſi poſt digeſtionem ipſius, quoniam nocumentum motus poſt cibum heſternum non adhuc digeſtum eſt magis no ciuum, qᷓ; nocumentum motus vel exercitij adminiſtratũ poſt cibum hodiernum non digeſtum:& illud quoniam nocumentũ adueniens ex adminiſtratione exercitij prędicti eſt ex hoc, ꝙ ipſum facit penetrare marerias crudas ad partes membrorum: ſed materiæ crudæ aduenientes ex ci bo heſterno non digeſto plures ſunt,&́; ille, quæ adueniũt ex cibo hodierno vel in hac hora aſſumpto non digeſto, quoniam ad cibum heſternum adduntur fuperfluttates aggregatæ ex quiete,& frigore noctis conſtringente, vel coarctante ſuperfluitates,& ex alijs cauſis: econtrario vero eſt cibus hodiernus vel in hac hora aſſumptus, quo niam non adqditur ei res alia: quia igitnr cum cibo heſter
8 IBVs heſternus Auicenna appropriauit hune ſer
I.
no non digeſto multæ ſuperfluitates adduntur,& nou ſic eſt in cibo hodierno, vel in hac hora aſſumpto, Ideo Auicenna ſpecificauit ſermonem ſuum de cibo heſterno,& non de hodierno. IàM ſit digeſtus quoniam cum adminiſtratur exercitium,& in ſtomaco,& epate,& venis ſit cibus non digeſtus, runc talis cibus vel tale nutrimentũ ꝑꝑ exercitium penetrat, uel vadit ad membra crudũ, & indigeſtum,& cauſat oppilationes:& hoc quidem eſt contrarium eius, quod intenditur de exercitio, quod aperit meatus, et porros&c. CIBl alterius&c. ET hoc qui dem declarat& c. hic Auicenna reſpondet tacitæ obiectio ni: dicet enim quis, ꝙ hora, qua cibus heſternus eſt iam
digeſtus tribus degeſtionibus prędictis eſt ignota, quarec
&c. Reſpondet ad hoc dicens, ꝙ; talis hora cognoſcitur, & declaratur ex vrina. ſ. ꝙ; cibus heſternus ſit digeftus ſecundum digeſtiones tres. MaTVRATIO vrinę ſecun dum ſubſtantiam,& colorem: quoniã digeſtio eius ſignificat digeſtionem illius, cum quo aſſociatur: Iam enim ſci uiſti, ꝙ aquoſitas vrinalis acquirit ſubſtantiam,& collorem ex permixtione humorũ cum ea:& ſciuiſti eam, qᷓ eſt moderatæ ſubſtantiæ,& coloris: Cum egreditur vrina, quæ ſit digeſta in colore,& ſubſtantia, ſignificat dige ſtiones tres iã eſſe cõpletas, et ꝑfectas. et priceps Auicẽna p̃misſit digeſtionẽ ſubſtantię ad digeſtionẽ coloris qm̃ vi
dit, ꝙ operatio naturæ in digeſtione ſecundum ſubſtantiã
dignior eſt,& prior. ET erit hęc. ſ. digeſtio vrinę in colo re,& ſubſtantia. ISTIVS digeſtionis. ſ.completæ. VIR TVTENM decijciet. ſ.reſoluendo calorem naturalem,& quod remanebit, acquiret ex eo acuitatem,& malitiam: & illud quoniam calor naturalis, quando non inuenit, ꝙ reſoluat ex ſuperfluitatibus, conuertitur ad humiditates naturales,& eas reſoluit: et ꝑꝑ earũ reſolutionẽ reſoluitur caliditas naturalis, qᷓ in eis fũüdatur, uel ſubſtẽtat᷑: ex reſolu tione vero caliditatis debilitatur virtus, quare&c. immo ſit in eo paucum nutriens,& hoc eſt verum ꝑꝑ duas rationes, quarum vna eſt, vt non acuatur caliditas naturalis, deinde finiatur cum reſolutione, quoniam ignis, quãdo ei applicatur continua inſufflatio, inſlammmatur vel ac cenditur fortiter,& poſtea extinguitur: Secũda ratio eſt, vt nõ debilitẽtur uirtutes,& arefiat corpus. PAVCVM nutriens vt ſit eius digeſtio velox: Aliter enim remanebit in ſua eruditate,& adminiſtratio ex ercitij poſt ipſum faciet penetrare ipſum ad membra non digeſtum,& tunc cauſabitur oppilatio in vijs,& meatibus. IN hieme ſit groſſum quoniã caliditas in hieme eſt exuberans in interiorihus,& eſt potens ſuper digeſtionem, et maturationẽ: Reſolutto preterea, quæ accidit ex exercitio, tardatur in tempore hiemis ꝑꝑ dominium frigoris in exterioribus inſpiſſantis, vel conſtringentis porros, quare non timetur ꝙ velociter attrahatur cibus groſſus ad partes membro rum ita, vt accidat oppilatio in meatibus: In eſtate vero diſpoſitio eſt econtra, quia cibus ſubtilis eſt melior groſſo. SI eſt plenus melius eſt& c.& illud ꝑꝑ tres rationes, quarum vna eſt, ꝙ in exercitio ſuper repletionem neceſſa rium eſt remouere aliquid exiſtens, ſed in exercitio ſuper vacuitattem neceſſarium eſt exiſteret aliquid, quod non eſt.ſ.priuatiuum, et primum quidem facilius eſt, ꝗ ſecundum: nocumemo enim, quod accidit ex repletione, ſuccur retur faciliori modo, ꝗᷓ ſuccurratur nocumento accidenti, ex exercitio ſuper vacuitatem facto. Secunda ratio eſt, ꝙ qñ adminiſtratur exercitium ſuper repletionem, neceſſarium eſt, ꝙ membra attrahant de cibo exhibito aliquid loco eius, quod fuit reſolutum: er ex eo aliquid ſuperfluit: econtrario eſt, cũ adminiſtratur exercitium ſuper uacuitatem: Tertia ratio eſt, ꝙ reſolutio, quę accidit ex exercitio ſuper repletionem, uon fit tanta, ſicut fit ex exercitio ſuper
nor fric

EEINIIII
ſuper vacuitatem, quoniam caliditas naturalis,& virtutes naturales, qualitercunque ſit, in repletione declinãt ad interiora verſus cibum, quare operatio eius tunc eſt in di ſtributione cibi, et in eius digeſtione, et cum hoc porroſita
tes corporis tunc ſunt magis ſtrictæ, q́; ſunt in diſpoſitio
ne vacuitatis, quare corpus tunc non eſt præparatum ad reſolatiouem ꝑꝑ exercitium, quare porroſitates tunc nõ
ſunt apertę: ſed in hora vacuitatis caliditas eſt imprimẽs
in interioribus,& exterioribus non occupata in interioribus circa digeſtionem alicuius cibi,& porroſitates tũc Corporis ſunt ample, quare reſolutio ft maior. DVM eſt frigtdus,& ſiccus,& illud quoniam corpus, quando fuerit calidum in exterioribus, eſt in interioribus paucæ caliditatis, quare non apparet nocumentum exercitij fortis
mulas: Cum vero corpus ſuerit frigidum in exterioribus,
eſt in interioribus multę caliditatis: ſi ergo tunc additur calidicas exercitij, tunc velocitatur in eo reſolutio ſuperota Hlua cauſans deiectionem virtuiis,& ſincopim: Et ſicut quando corpus eſt humidum melius eſt, q́; vt ſit ſiccũ: pus in kri⸗& hoc eſt manifeſtum, quoniam exercitium ex ſiccat hu89 miditatem, quæ opprimit caliditatem naturalem ſed in bas ab 28. Corgore ſicco augetur ſicccitas,& extenuatio ꝑꝑ exercire frigido tium, unde cauſatur nocumentũ« E ex horis quidem ip ſius ideſt horæ, in quibus corpus vti debet exercitio. Eces CVALITAS inter ea ambo ideſt inter diſpoſitiones 3Ngore, cõtrarias.ſ.calor,& frigus,& repletio,& vacuaitas ita, in—2 vt appareat vtilitas exercitij abſq; nocumento. AD ggri tes motui, tudines cauſa Vehemẽtis reſolutionis debilitantis, cauſanS tis ægritudines. 8⁴NABITVR quoniam humiditates, lius ſit 88 quæ per exrrcitium prius reſoluebantut, per quietem agcali· gregantur,& humectant complexionem eius:& declararioriber'e tio huius eſt, ꝙ motus eſt contrarium quieti,& cura fit q; trigido. per contrarium, quare impresſionem factam per motum remouet impreslio accidens ex quiete. V I ſuperfluitates
in inteſtinis expellat, deinde exercitetur Eꝑ duas cauſas, quarum vna eſt, vt corpus alleuietur,& facilis fiat in eo
motus: ſecunda cauſa, vt ad membra non attrahantur ſuperxfluitates, quę ſunt in inteſtinis,& veſica, quare corumpantur cibus ipſius, et humores,& illud, quomã ꝑꝑ reſolutionem factam a motu membra indigent, ꝙ ad ipſa attrahatur id, quod eis vicinatur, ſed id, quod eſt in inteſtinis,& veſica, eſt cõtinuũ ei, quod uicinatur ipſis mem
bris, quare tunc attrahitur ad membra aliqquid de humidi
tatihus ſuperfluis,& ſequitur nocumentum, quod diximus.ETporros dilatet Eꝑ duas cauſas, quarum Vna eſt,
vt præparentur membra ad motum cum lenificatione iuncturarum,& gradatione ipſarum de quiete ad moꝛũ
Vnde de- fortem: Secunda cauſa ect præparatio materierum corAsminak poris ad reſolutionem per exercitium:& ꝑꝑ hoc falis friio p..“.
paratiõis catio nominatur fricatio præparationis. DEIN E ideſt poſt exercitium.oleo in vngatur dulci,& hoc vt oppilen
tur porroſitates,& prohibeantur materiæ a reſolutione:
& oleum quidem dulce eſt illud, in quo non eſt ſtiptici·
tas,& illud fit, vt adiuuetur in lenificatione membrorum:& hec fricatio nominatur fricatio reductioductionis, de qua infra videbitur. DONEC membrorũ
& hoc fit, ut fiat permutatio ad motum fortem ex diſpo
Htione quietis cũ gradatione, ne ſuperfluat reſolutio poſt motum: Alia littera vt eius permutatio ex motu forti
ad quietem cum gradatione, ne ſuperfluat reſolutio poſt motum. NON vehementis penetrationis vt non ſuperuat reſolutio eius, quod cuti appropĩquatur, ne accidat
ei, quando adminiſtratur motus ſecundus, exiccatio cum additione reſolutionis,& vt nõ mollificetur ſupra qᷓ opor
tet. EF ſit hoc.ſ.fricatio MAnibus multis ideſtimultotiẽs reiteretur fricatio nõ multis vicibus numero factis ſecun
7.
D O C8TIEII. 4 8
dum vnum modũ, ſed illud fiat ponendo vnam duarum manuum ſuper dextram trahendo verſus ſiniſtrum,&
aliam econtrario:& ponatur vna ipſarum ſuperius trahẽ do ipſam inferius,& aliam econrra. VT hæc. ſ.fticatioAD ſuperficies omnium muſculorum. ſ. qui ſunt in diuer ſis ſitibus. DEIN DE dimittatur id eſt poſt fricationẽ dimittatur fricatus quieſcere. PO8 TEA fricatus ideſt poſt dimisſionem fricationis,& poſt quietem, ſi indiget moue ri ſecunda vice, tunc incipiat exercitari. IN domo tempe rata, vt tẽperatus ſit aer, ne frigus ſit nocens, mortificãs, neque calor ſit reſoluens, debilitans. IN ęſtate ſit in princi pio diei,& illud quoniam intentio iſtius ſermonis eſt, vt ſit exercitium in hora tẽperata, aut cum hoc non ſit ꝓhi pens ex parte cibi. In vere quidem digeſtio eſt fortis,& corpus in principio diei eſt vacuum a cibo,& ꝑꝑ illud oportet, vt tardetur in vere exercitiũ vſque ad meridiẽ, & comedatur in principio diei veris cibus ſubtilis,& non tardari debet exercitium uſqʒ ad finem diei, quoniam illa hora eſt etiam hora vacuitatis a cibo, quoniam plurimi homines adminiſtrant cibum in vere,& hyeme in princi pio diei ꝑ fortem digeſtium in eis, quare aꝑpetitus cibi in principio diei eſt fortis: ſed non ſic eſt in æſtate, quoniã digeſtio in eo eſt debilis,& nox eſt breuis, quare non eſt fortis appetitus in principio diei æſtatis,& proprie quia caliditatas debilitat appetitum:& ꝑꝑ illud oportet, vt ſit adminiſtratio exercitij in eo in principio diei. Amplius ꝑꝑ debilitatem digeſtiuæ,& breuitatem noctis aggregan tur in corpore ſuperfluitates, quæ indigent reſolui: ꝙ; ſi poſt ponatur motus ab hora prædicta, deſtruitur id, quod eſt conueniens:& ſi adminiſtratur cibus in illa hora cum dimisſione exercitij, tũc poſt attrahitur nocumentũ aliud SED alia prohibentia quæ ſunt frigus illius horæ. HMOC vetant ideſt vetam poſt poſitionem vel tardationem vſqʒ ad illam horam, quia ipſa prohibet: talis enim frigiditas inſpiſſat, vel cõdenſat neruos,& lacertos, vnde nõ ſunt obedientia motui:& ex hoc ſcitur, ꝙ; cum fit exercitium,& corpus eſt calidum, melius eſt, qᷓ fiat exercitium, dum corpus eſt frigidũ, quãuis indigeat in illa hora exercitio. ET temperate calefieri. vt remoueatur nocumentũ aeris frigidi, ꝙ condenſans neruos,& Iacertos facit inobe dientes motut, quare aer frigidus impedit motum. ETex pulſione ſuperHluitatum, Et intentio eſt, ꝙ oportet, vt cõſideretur hora, quam ratio exigit ſecundum digeſtionem cibi,& ex pulſionem ſuperfluitatum. E T calefactus ſit lo cus, vt frigus eius ſit contẽperatũ,& illud qm̃ hæc hora, de qᷓ hic loꝗtur, eſt tẽpus hyemis.ſ.ĩ tꝑe hyemis fortis fri gorts. BQmttas eius. ſ.coloris rubei. Es T ad huc hora et il lud, quoniam ſignificat, q; mouetur ſanguis ad exteriora ꝑꝑ eius ſubtiliationem,& calefactionem,& illud cum nõ ſuperfluit in calefatione, cum reſoluitur, quia tunc color citrinatur. DV N leues perſeuerant ideſt dũ ſ motus ſunt leues nõ graues ſuper eum, qui mouetur,] ADhuc eſt ho ra:quontã illud non eſt ſic, niſi cum non accidit ex motu ſuperfluo exiccatio:motus enim ſunt leues ꝑꝑ multum de ſanguine,& ſpiritibus tranſmiſſum ad membra,& hoc fit, cum caliditas non eſt propinqua termino reſolutionis ſuperfluę,[ex qua reſolutione ſuperflua corpus extenuatur.] SVDOᷓR vaporalis: ſcias, ꝙ ſudor egreditur duobus modis, primus eſt ex fluxu materię cuti propinquæ & talis ſudor eſt eueueniens ex quocunq; motu in princi pio exercitij: Secundus modus eſt ꝑꝑ calefactionem corporis facientem euaporare humiditates eius, qui vapores peruenientes ad cutim conuertuntur in ſudorem a frigore exteriori: Et fluxus quidem iſtius ſadoris ſecundi indiger, vt exercitium dimittatur, vel terminetur,& non ſudor primo modo eueniens, quoniam finis exercitij non eſt adAlia litera ille 4 mouet, eſt agi lis, leuis, nõ grauis defatigatus.
Alia litera neq; appa tet in eorpore excta nuatlo,

II 1B
uentus ſadoris primi:& propter illud dixit ſudor uapoporalis. DOIMITTENDVM erit. ſ.txercitium· AD oljeum almagarach& oleum, quod copioſe in vngendo adminiſtretur, vt prohibeantur materiæ a reſolutione op pilando porroſitates,& vt leniantur nerui,& lacerti,& vt humectenrur membra ſua penetratione in porroſitates, quæ per exercitium ſunt dilatatę,& vſque ad interio ra membrorum, vt ipſa humectentur,& vt ſuccurtatur cxiccationi exercitij,& vt per fortem inunctionem reſoluatur, quod remanſit ah exercitio iuxta cutim. SI anhelitum ſui& illud, quoniam ille, qui tali motu mouetur, cum qynvęrit vel Vult exercitari, qmq; retinet anhelitum ſuum, quouſque quieſcat.& retentio fiat anhelitus ſecũ dum menſuram caliditatis in ventre,& illud cauſat ſudorem multũ propter multitudinem vaporum, qui eleuã
tur ex intrinſeco ad exteriora fouentes vel cauſantes ſudo
rẽ, vel qui ſunt materia ſudoris cauſati ex reſolutione hu
8 t&ꝙ&ꝙ miditarumn in vapores multos:& propter illud indiget 1 rupta, ſed multa vnctione cum oleo, vel indiget, ꝙ fiat vnctio cum 1r⸗ 3 multo oleo, vt mediante oppilatione porrorum prohibea 1 n A tur multa reſolutio. NIL in ſecunda die quoniam mutaexcitii cõ tio rei, quæ eſt ſecundum quod oportet, eſt mutatio eius invenim ab eo, quod currit curſu naturali;& hoc multum alterar
ſuũ, vndt naturam-. calor fue2
rit magis““ fortis inte Capitulo quarto de fricarione. “ 8 J js diſſol- 8 18 I1“ 1 88s numi 2 Rleatio alia eſt dura, q inſpiſſat vel cõſtringit Ef in fortẽ cõpresſionem mẽbrorũ,& aggregationẽ par vI tiũ eius& reſolulionẽ ſuperfluitatũ relaxantiũ ea:
dor copio& fricatio lenis molificat, quod ex eis eſt rarum, cum ca ſus poſte lefactione,& ſubtiliatione materierũ ſuarum:& fricatio fuerit, tũc multa, quæ eſt fricatio adminitſttata multis vicibus, ma1 creſcere facit Eꝑ multam reſolutionem: Temperata uero qobet fſeri fricatio ingroſſat, uel impinguat ꝑꝑattractionem ſangui
vndio p nis ad membra abſq; reſolutione:& qñ componũtur iſtæ
nes tres ſpecies fricationis. ſ.dura, lenis,& temperata cum ſpe
porrolta⸗ ciebus tribus, quæ ſunt fricatio pPauca, multa,& tempe 88 en rata, iunc reſultant nouem ſpecies.ET alia eſt multa& ur,& pro
1ar. hue illa, qug adminiſtratur vicibus cõtinuis. C VMQAVE dor,& re- hęc. ſ. hæ, quas diximus cum pauca,& multa,& tempe ſolutio ſu- 21a. QVAE ſanguinem aggregat, quontã attrahit,&
Perflua u Svr *non relolnit: ET in membro retinet, quontã rarificat ſuditionem quantitatis aduenientis ex rarefactione:& pro1 pter illud retinet ſanguinem in membro,& non obedit
reſolutioni. QVOD autem exfricatione quęritur. Intẽtio in fricatione aut eſt præparatio materiæ ad reſolutiogedatio le nem, aut acquiſitio humiditatis, aut ſedatio le ſionis„&
0a nominatur fricatio pręparationis, qm̃ præparar materiã
Aalegene ad reſolutionem: Et hutuſimodi quidem ſpecies fricationis
pfticaus· adminiſtratur ante motum:& propꝛer hoc dixit, quæ eſt
“ ante, vel quæ fit ante, q́; fiat exercitium· Eꝑinciptat fieſeditur le ri lenirer, Vt nõ fiat procesſio de extremo ad extremum.
Ho. ſ.priuatio compresſionis,& compresſio fortis cauſans
nocumentum. deinde cum ex iſtimmasur, ꝙ approximatur
hora.SV Rgẽdi ad exercitiũ, vt ſitſ virtus imprimẽsꝓ„ xima horę, in qᷓ fit exercitiũ, ut postirt fieti teſolutio ſuper
Püa lerr; Huitatũ ũ ETex ea eſt fricatio fortis eias Hluitatũ, et expulſio earũ ex corpꝑore. ex ea eſt
impreſſio. alaſtardad. i. reductionis: Scias ꝙ intẽtio fricatiõis alaſtar
dad.i. reductionis eſt duę res, quarũ vna eſt, ꝗᷓ dixit prin
1 ceps,& nominatur hec ſpecies fricatio ſedans, vel quietans, quoniam ipſa ſedat,& quietat leſionem illarum ſuperſiuttatum cum reſolutione ipſarum:& ſecũda res eſt
retentio humidiratum, ſuper quas timetur reſolurio ex ſu
perfluo motu: Et huiuſmodi quidem ſ pecies fricationis
perficiem eius,& conſtringit porroſitates eius propter ad
I.
oportet, vt adminiſtretur cum oleo humectante, vt ſua viſcoſitate oppilentur porroſitates,& ſua humiditate hu mectentur membra: Et hęc fricatio eſt illa, quæ vere nominatur fricatio alaſtardad ideſt reductionis, quia ipſa te ducit, vel redire facit humiditatem membrorũ loco eius, quod per exercitium fuit reſoluta. VTo fiat euaporatio ſeu ſparſio earum ſeu earum reſolutio, ideſt vt ſeparent᷑, & ſpargantur illę ſuperfluitates,& reſoluant᷑. E T nõ accidat lasſitudo proprer tenſionem earũ ad membra, ĩimo ad lacerros factam ab ipſis ſuperfluitatibus retentis in mns bris, vel lacertis. MOLLITER et moderate ideſt abſch labore: MOD Erate. ſ. in quantitate,& qualitate. OVM oleo ideſt cum oleo rarefaciente porros, non cum oleo opi lante. AB augumento, quoniam indurat membra ipſorũ, quare non remanent obedientia extenſioni,& receptioni augumenti,& debilitatur caliditas naturalis cum ſuperflua reſolutione, quare non poieſt extendere membra,& ipſa augumentare, quoniã ipſa caliditas naturalis eſt inſtrumentũ omnium virtutum in operatione ipſarum per fecta.1 MPEdimentum eſt minus propter duriciem mem brorum ſuorum prohibentem reſolutionem plurimã: ecõ tra vero ſe habent pueri.AD partem duriciei: duricies ac cidit in ea cum reſolutione vehementi ab eis, quæ corpori adueniunt, de nocumentis intrinſecis,& extrinſecis, ſed lenis fricatio contrarium facit, et facilius eſt ſuccurrere no cumento primæ fricationis, quod eſt reſolutio fortis, q́; no cumento ſecundę ſ. fricationts lenis, quod nocumentũ eſt prępatare corpus ad receptionem pasſionum a quolibet
ſibi adueniente, primum quidem ſalubrius eſt: ſed hoc ſecundum non eſt abſolute in omnibus hominibus, quoniã lenis fricatio in pueris eſt ſalubrior, quia nocumentũ acci dens eis ex reſolutione eſt magnum propterea, ꝙ; prohibet augumentationem ꝑꝑ reſolutionem materię augumẽ ti,& extenſionis membrorum pueri. E T tu quidem inue nies Alia litera habet& tibi quidem dabo terminum, uel menſuram poſt, ſed iſta litera non eſt coueniens, quia Aui cenna non aſignat terminũ, neq; menſuram. PFàARS ultima exercitij: ſcias ꝙ fricatio alaſtardad ideſt reductionis diuidicur, ſecundum ꝙ in ea eſt intentio, quandoq; enim intenditur ex tali fricatione reſolutio materierum, quæ remanſerunt ab exercitio,& quandoq; intenditur ex ea re tentio humiditatum timendo earum reſolutionem:& illa
quidem fricatio alaſtardad, quę fit ſecundum primam in
temionem, eſt pars, vel ſpecies exercitij, Vvel ſpecies eius, vt quidam dicunt: Illa veio, quę fit fecundum intentionem ſecundam, eſt ſicut pars exercitij:& eſt modus partialis eius, quia ſimiliatur quieti, quę eſt pars exercitij: pri mum quidem, quoniam fricatio prędicta affert quietem, & prohibet a reſolutione, ſicut quies: ſecundũ vero, qm̃m tu ſciuiſti, ꝙ exercitium eſt motus temperatus ſecunduma indiuidua ipſum adminiſtrantia,& ipſum quidem nõ eſt niſi qñ intermediat quies: ſi enim eſſet motus continuus, non eſſet tunc exercitium temperatum:& quontã ſimila tur quieti, Ideo dixit, quod eſt ſicut pars exercitij,& nõ dixit, ꝙ ſit pars eius. IX qua cum oleo&c. ideſt in frica tione alaſtardad, ex qua intenditur retentio humiditatum rimendo reſolutionem earum. CVM oleo vt leniantur membra, vt ſint obedientia fricationi,& motui. E T fortitudine vt expellantur ſuperfluitates remanentes ab exer citio velociter,& vt proportionetur exercitio: Aliter fieret permutatio ab ipſo exercitio ad fricationem debilem permutatione vituperanda, quia fieret permutatio de extremo ad extremum abſq; medio. AD mediocritatem timendo ſuperfluam reſolutionem, ne reſoluantur humiditates radicales. NEQ VE eſt dimittenda ideſt non eſt dimittenda ſecundum ſuam fortitudinẽ fhessk⸗ accidat
rigus,

EESEIIII.
Kigus, aut res nociua: qf. n. fit fricatio fortis reſoluẽs mẽbrũ,& fiat ſuſceptibile uelociter eius q& ad ipsũ aduenit. MVLTAE ſuper eã, vt cõtinuet᷑ oꝑatio cũ operatione, Vt facils ſit expulſio ſuꝑfluitatũ,& vt nõ occurrat loco diſcoꝑto frigus, cũ fit fricatio. et oportet ut ſint manus ap plicatę in locis et ſitibus diuerſis, ut aduẽiat fricatio oĩbus Pribus mẽbri. V T ab eis ſuꝑfluitates,& egrediãtur extra corpus ꝗᷓ ſi ipſe.exprimãtur inter duo, quorũ vnũ eſt ma nus fricãs, et alterũ eſt mẽhrũ extẽſum, qa in extẽſione fit aliqua expresſio. ET ſumat faſciam vel mandiſe, vt rema neant mẽbra in ſua figura,& conſeruentur in ſuo ſiru. D partem membrorũ omnium, vt adueniat fricatio omnibus partibus membri. LVNO ideſt tempore extẽſionis membrorũ. QVANTO plas poterit, qm quanto Plongatur tempus etusʒtanto magis augetur expul ſio ſu PerHluitatum. 8I facile fuerit,& illud vt expellantur materiæ ad partem membrorũ prædictorum, et pecia vel pã nus retincat cã,& addat in membris magnitudinẽ. ET inter hoc& hoc ideſt inter retentionẽ anhelitus,& tenſio nẽ muſculorõ,& eorũ mollificationẽ. ET pedes ſuos etc. PEDIBVS fui cöparis,& totum illud, vt expellatur, quod retinetur de ſuperfluitatibus,& vt expellantur ſuPerfluitates ab ommibus mẽbris gqualiter Pꝑ diuerſitats motuũ. I N TEK ipſorũ exercitia ita, vt fortior ſit in exPulſione. IN medio: exercittʒ: totũ illud, vt fortificentur membra,& vt magniſicentur. QVI vult fricationem alaſtardad. i. FRICAtionẽ reductionis, qm̃ minuit ſuper fluitates abſq; necesſitate pręmittendi fricationẽ, niſi fuerint membra remota a præparatione minutionis ꝑꝑ aliqᷓ cauſarum. A Q.VO non negarur ideſt eſt ſanæ comple xionis non habentis defectum,& oporret, vt ſit fricatio cius diueſa a fricatione aliorum corporum:& eſt vt tem perata ſit in quaniitate,& qualitate:& illud quoniam in tentio fticationis eius non eſt, vt adueniat corpori ſupra id, quod eſt, necq; mollificatio, immo intentio ex eo eſt, vt conſeruetur, ſecundũ ꝙ; eſt: verum in quibuſdam horis in diget fricatione p̃parationis. ad id, qd eſt magis declinãs
a temperato,& illud ſecundũ ꝙ; adminiſtratur de cibo, confortat. FRICATIO eſt augumentãda. ſ.cũ̃ oleo, vt alleuiat ꝑꝑ reſolutionẽ ſuperfluitatum remanentiũ in laCapitulo quinto de balneo.
C citium, ut reſoluàtur ſuperHluitates, quas exercitiũ ſicut dixit excellẽtisſimus Gal. in capitulo de cõſeruatio ſum de reliquis corporibus: et qñqʒ intelligimus hominẽ᷑, re amborũ: Nam hoc in corpore ꝑfectisſimæ cõplexiona nẽ. REs Olutionẽ faciẽs, qm̃ in iſtis nõ adminiſtratur bal patiẽtibus Pcipitur mora in balneo, ꝓcipue in domo eius
quoniam loco eius, quod reſoluitur, remanet ſuperfluitas cius,& expellit eas a corpore,& excitat virtutem,& ea attrahantur humiditates ad illum locũ,& remoueatur ſic citas cauſa illius,& redeat ad ęqualitatem. CORPVS certis ab exercitio. ROHIBE’T fluere,& iilud cauſa in durationis mẽbrorũ ꝓhibètis effuſionẽ materię ad ipſa. Apitulũ de balneo poſtponit᷑ ad capitulũ de exercitio, qm̃ũ hora adminiſtratiõis balnei eſt poſt exer reſoluere non valuit. HVIC autẽ homini:per hominem quãdoq; intelligimus hominẽ perfectisſimæ cõplexionis, ne ſanitatis, qm̃ ſermo medicorũ ſecundũ plurimũ nõ eſt, niſi de huiuſmodi corpore, deinde ꝑ cõparationem ad ipqui adminiſtrat exercitiũ,& fricationẽ, ſecundũ ꝙ; opor tet:& nõ eſt dubiũ, ꝙ non remanet ſuperfluitas in corpo to eſt manifeſtũ: In alijs vero corporibus non remanent ſuperfluitates, quia ipſę reſoluũtur ꝑ exercitiũ,& fricatio nel reſoluẽs, ſicut adminiſtratur in corporibus humidis, patientibus ydropiſim: in huiuſmodi enim corporibus calida, vt ſuꝑflua fiat reſolutio humiditatũ ſuꝑfluarũ et
D O GI. 1I.
43
in iſtis magis adminiſtrat᷑ aer balnei, qᷓ balneũ aq;. Corpo ra de quibus hic loquit᷑ Auicẽna ſunt mũda, Ideo nõ indigẽt balneo reſoluenti ſicut indigẽt ydropici. CAlorem ſubtilẽ.·ſ.ab aere ipſius balnei. ET humectationem. ſæ· ab aqua. IN ipſo non multũ, vt nõ ſuꝑfluat reſolutio facta ex caliditate balnei,& nõ accidat contrariũ eius, quod qritur ex balneo. VITANrtur tina. Tina eſt vas lõgũ ſe cundũ mẽſurã lõgitudinis hominis ĩ balneo uel in thermis poſitũ, et repletũ aqua,& in eo homo infirmus iacet,& ſedet: et tale vas fit ex ęre, aut lignis, aut re alia, et Qmuta tur de loco ad locũ ſecũdũ necesſitatẽ:& eius latera ſunt alta vel eleuata ſecundum menſurã, qua, cũ homo ſedet in eo, caput eius remanet extra cooꝑtoriũ eius:& cooꝑto riũ huius tinę eſt ſic diſpoſitũ, ꝙ; ĩ medio eius eſt foramẽ, in quo coſlũ hominis ſedẽtis in tina circũdat᷑ ab eo, et ca put hoĩs p̃dicti remanet extra illud cooꝑtoriũ tinę: et ſecũ dũ hãc formã homo poteſt ſedere in tina coopta, et clauſa, et caput hoĩs ſtat extra tinã. I Nprĩcipio reſolutionis, ut nõ exiccet᷑,& reſoluat᷑, et extenuet. HVNMEctet᷑ vel madefiat ĩ circuitu. j. ſuꝑ terrã balnei, vt multiplicẽtur vapo res,& flat humectatio aeris,et minoret᷑ exiccatio humidi taiũ corporis.ET egrediãtur timẽdo ſuꝑfluitatẽ reſolutio nis, et deſtructionẽ vtilitatis balnei, q eſt hũectatio,& ca lefactio. DOnec ꝑfecte qeſcat, ſi. n. feſtinat ad balneũ an tequã ꝗeſcat ab exercitio, fortaſſe cauſabit illud Hlaxũ ma terierũ, et hũiditatũ ad iũcturas, et lacertos ꝑꝑ eorũ debi litatẽ factã ex labore,& caleſactionẽ eorũ ex motu, et ꝓprie cũ hũiditas eſt ſuhtiliata, fluida verſus exteriora cã exercitij:ſed cũ adminiſtrat᷑ balneũ poſt aduentũ ꝗetis cõ pletæ poſt exercitiũ, tũc redit virtus ad ſuũ principiũ,& iũcturę, et mẽbra,& in ſuma inſtrumẽta motus ſunt fortia in repellẽdo a ſe materiã, q ad ipſa effundſt:& ꝑꝑ illud dixit princeps, donec ꝑfecte geſcat. SECVNdü ordi nẽ balnei caſas ita, vt nõ Hiat ꝑnutatio ab aere calido in vltimo ad acrẽ frigidũ in vltimo, neq; ecõtra, ne Pꝑ con trarietatẽ,& ꝓcesfionẽ de extremo ad extremũ augeat᷑, & multiplicet᷑ nocumẽtũ. FAſtidiũ vel anguſtia vel nocu mentũ eis inferat, qm̃ ſi ꝑꝑ ſuꝑfluã reſolutionẽ incurrat faſtidiũ, vel anguftiã, qũq; accidit ex ea ſebris putredinis, & illud dm mouet mareriã quietã, et ſubtiliat ſubſtantiã eiuset parat eã ad putredins. A DEbilitate ipſum, qm̃ nõ debilitat, niſi qñ facit faſtidiũ vel anguſtiã: et ſenſus li tere ẽ, ꝙ fiat taliter, ꝙ; nõ inferat᷑ eis faſtidiũ er anguſtia. FEbriũ putridarũ, et eſt p̃paratio materiæ ad putredinẽ ꝑp ſubtiliationẽſubſtãtiæ ipſius. NE oppilatiões pꝑ attra ctionẽ cibi nõ digeiti, crudi, hũidi ad mẽbra, et tůc hume ctãt᷑ mẽbra, et flũt groſſa, et Eꝑ ill&t piguedo facta ex illa materia efficit᷑ pinguedo adipoſa: et ſi cibus fuerit ĩ ſe ip ſo humeſtãs, tũc ẽ magis ingroſſans corpus, et ĩpinguãs: vVerũ ex alia ꝑte nocet generãdo oppilationes ĩ meatibus: et eſt posſibile remouere hoc ab eo, et ſe cuſtodire, ne acci dãt oppilatiões, adminiſtrãdo ſyrupum acerosã ſimplicẽ ĩ corporibus calidę cõplexionis: In frigidis vero corporibus adminiſtrãdo diacalamentũ,& diarrium pipereum. FᷓQ udd ſi dicatur, ꝙ pinguedo nõ accidit,& nõ fit, niſi ex ſanguine, et nõ fit ſanguis, niſi poſt digeſtionẽ epatis quę nõ fit, niſi poſt digeſtiones ſtomaci, qt᷑ ſi nõ accidũ: digeſtiones p̃ᷣdictę, nõ accidet pinguedo: erſi accidet pigue do, vt dictũ eſt, nõ accidet oppilatio ꝑꝑ ſ ubtitationè, et te nuitatẽ factã in ipſo ſanguine: Dicat᷑, ꝙ cã oppilationis p dictę eſt, ꝙ balneũ attrahit materias plusq; alia cauſa at trahẽs, quare ex hoc multiplicat᷑, et ingroſſatur,& firma tur, et facit accidere oppilarſonẽ nõ ex hoc, ꝙ attrahit in digeſtũ cibũ, ſed Eꝑ cauſam attractionis multę marerig. et ſanguinis ad mẽbra. Amplius qñqʒ; diꝑeſtiua epatis eſt debilis, et virtus digeſtiua mẽbrorũ ẽ fortis: cũ igit᷑ aduẽit H

9
L I B.
ad ipſa cibus nõ digeſtus, digerũt ipſum, et ſibi eũ afſimi lãt loco deperditi, et reſoluti. Sermo igitur ille Videlicet ꝙ non fit,& non aduenit pinguedo, niſi poſt duas digeſtiones perfectas ex toto eſt ſermo falſus. ET. ibi multum mo retur: quoniam aer halnei re ſoluet humiditates a cute;& non inuenietur, quod ex ſtomaco attrahi posſit, quare at trahentur loco depęrditi humiditates radicales,& ſic dominabitur maties,& extenuatio in corpore. NI colera rubea ebuliat,& effundatur ad ſtomacum vacunl. REM ſubtilem ex eis, quæ reprimunt coleram, ſicut ſi bibatur aqua granatorũ muzorũ,& ſugat citonium, aut pom: & in ſuma adminiſtret aliquid, quo ſtomacus ſit occupa tus,& quo colera reprimatur. HOC eſt ei neceſſarium. ſ.vt aſſumat aliquam rẽ ſubtilem ante balneũ, vt non do minetur colera Pꝑ re ſolutionem ſuperfluitatũ.& ſtomaci vacuitatem. DOMVsS bhalnei calidę timendo reſolutionem plurimam,& dominiũ colerę in eo. IN aqua roſata, vt cum ea remoueatur furioſitas colerę,& eius commotio,& effuſio ad ſtomacũ. PFORRl ſunt aperti.ſ.a ca liditate halnei, E ipſorum corrumpat:& ꝑꝑ illud multo tiens cauſat mortem ſubitã, ſi penetrauerit ad cor,& extinxerint caliditatem naturalẽ,& multociens cauſat vdro piſim, ſi penetrauerit ad epar,& extinxerit eius caliditatem. NEcito ad membra penetret ꝑꝑ ſuam ſuhtilitatern. PTHISIs ideſt diſſolutio mẽbrorũ,& eorum extenuatio pp fkortem reſolutionem humiditatis membrorũ prin cipaliũ a forti caliditate FRIGIDITATEMI exponant timnendo velocem penetrationẽ frigoris ad interiora ꝑꝑ dilatationem porrorum,& ꝑꝑ illud oportet, vt ſit bene cooꝑtus pannis, Vt non penetret frigus ad interiora mem brorum velociter. IN hora febris ſiue ſit hora diei ꝑoxil mi ſicut in periodica, aut in alia, ſicut in cũcluſa.S8OLV TIONEM haber continuitatis, qm mollificat extrema vulneris,& attrahit ad ea materias Phibentes conſolida tionẽ.ᷓVT apoſtema, qm̃ cũ effunditur materia ad iꝑ· ſum, tunc facit eam fluidam,& ſubtilem,& præparat Vvt effundatur ad ipſum apoſtema. Si vero fuerit Renns ma in exterioribus, tũc illic eſt cauſa alia,& eſt attractio materiæ ad exteriora corporis. E'T tu quidem iam ſciuiſti. intentio huius ſermonis eſt manifeſtare iuuamentum, & nocumentũ balnei. EST calefaciẽs caliditate ſui aeris, & cõmotione materierũ colericarũ in corpore, ſi fuerint in co exiſtentes: INFRIGIDANS PꝑP; ſuperfluam reſotionem,& comotionem materierum trigidarũ, crudarũ, ſi fuerint in corpore exiſtentes:& eſt humectans balneũ, ſi fuerit adminiſtratum cum aqua plus, q cum aere: Eſt etiam exiccans, qñ adminiſtratur balneum ſiccũ faciens ſudare calore ſui aeris · I VVANS qũñ adminiſtratur cum debitis condictionibusim pediens vel nocens,qn non cõ ſideratę ſunt ante eius adminiſtrationem debirtę cõdictio. nes. 8OMN VM ſacere pꝑ tres cauſas, quarum vna eſt, ꝙ corpus ex eo acquirit humiditatem, vnde humectãtur membra,& concauitas cerebri,& tunc difficultatur pe netratio ſpirituum animalium, vitalium,& aliorũ ſpirituũ in eo ad extra: Secunda cauſa eſt, q Per balneum reſoluuntur humiditates ſuperflaæ, quas oportebat reſoluia Vnde uirtus quieſcit ꝑꝑ hoc,& quærit quietem,& reditũ ad ſuam mineram: Tertia cauſa eſt, ꝙ corpus in eo,& inſtrumenta virtutum omnia mouentur, vnde accidit ex hac lasſitudo in minera ipſarum,& additur ad hoc difficultas penetrationis ipſarum.E Taperire ideſt aperire por roſitates remouendo ſordiciem,& leniendo cutim,& Hib ſam mollificando, quare ab ea remouetur ſpisſitudo, q́; fa cit accidere frigiditas:& ſiccitas. E Tabſtergere,& intendit per hoc ablutionem ſorditiei,& remotionem eius a cu te:& illud quoniam iam tu ſciuiſti, ꝙ fit attractio ſuper18
fluitatum ad exteriora corporis,& earum egresſio per ſu dorem:& has ſuperfluitates, in quibus eſt ſapor baurachius, balneum abſtergit a ſuperficie corporis,& abluit eas ſuperfluitates,& ſordities, quæ ſunt ſupra cutem,& eas extrahit ex corpore:& adiuuatur balneum ad hoc ꝑficiendum cum fricatione, et ablutione facta cum rebus abſterſiuis, ſicut ſapo,& vſnen. ET reſoluere: intendit ꝑ hoc ſubtiliationem materierum,& præparationem ipſarum ad vaporationem: ipſum enim balneurn extrahit re ſiduum materierum, quæ remanſerunt ab ęgritudinibus, & quę rtmanſerunt a ſuperfluitatibus digeſtionum in ho ra ſanitatis,& reſoluit ventoſitates: primum facit per ſudorem, facit ſecundum per euaporationẽ. E T digere: inten dit ꝑ hoc ſubtiliationem materierum groſſarũ,& ꝑꝑ hoc adiuuatur natura ad earum digeſtionẽ. Et ſcias, ꝙ; digeſtio qñqʒ fit cum eo, ꝙ; rectificat,& pręparat, Vt ſit nutrimnentũ:& qñqʒ; fit cum eo, ꝙ præparat ad expulſionẽ extra corpus: primũ quidem fit in flegmate: Secundum vero fit, ſicut in materijs malis. Et non eſt dubium, ꝙ; bal neum, cũ adminiſtratur moderate, calefacit ſua caliditate temperata,& præparat ſua humectatione materias, vt natura,& calor naturalis in eis operetur: quare accidit digeſtio iſta cum hoc, ꝙ natura quieſcit ex reſolutione ſuperfluitatũ,& mundificatione corporis a ſordicie,& aꝑtione porrorũ,& oppilationum: quare fortificatur virtus ex hoc,& ꝑꝑ hanc cauſam digerit materiam:& cũ res ita ſit, ſequitur, ꝙ balneum ſit ex melioribus rebus in fine egritudinũ materialiũ frigidarũ · AO cutis ſuperficiẽ trahere. ſ.cum caliditate aeris,& reſolutione eius, quod cuti eſt proximũ,& atrrahendo ad ipſum id, quod eſt lõginquum, ne detur vacuum:& continuatur attractio vſq; ad ſtomacum:et ex hac attractione quęrit natura aſſum ptionem cibi. IXN reſolutione ſubtiliando ipſam. I parte naturali,& illud, quia fit facilis ex pulſio mediante ſub tiliatione. ET retentione ventris, quoniã mouet materiã ad partem contrariam parti ſolutioni ventris, cũq admi niſtratur balneũ in hora ſolutionis ventris, tunc ipſum re ſiſtit ſolationi ventris,& facit retrocedere materiam: operatio balnei adiuuat medicum,& operationem naturæ. FaãTIGATIONIS vel lasſitudinis,& illud refoluẽ do materias effuſas ad lacertos,& cordas cũ motu. DEBILITARE cor reſoluendo caliditatẽ naturalẽ,& vittutem vitalẽ:iã enim tu ſciuiſti, ꝙ ipſum balneũ oꝑat᷑ hãc oꝑationẽ ab extra,& ab intra. SYNCOPIM reſoluẽdo ſpiritus,& virtutẽ vitalẽ. ET nauſcam,& illud qm̃ mo uet materias,& eas agitat,& aliꝗd earũ effunditur ad ꝑtẽ ſtomaci,& etiã ꝓpter vacuitatẽ ſtomaci effundit᷑ ad ipſum aliquid de materijs. IV MOREsS quietos mouere, quomiã reſoluit materias cum ſudatione,& tunc cõtinuatur attractio, vel ꝑuenit attractio vſq; ad materias quietas, quare attrahit ex eis aliquid,& commouet, pręci pue cum balneum ſubtiliat eas,& pręparat eas ad illud: & ſimtliter balneũ nocet patientibus ſolutionẽ continui tatis, aut apoſtema. AD putrefactionem pręparare ideſt balneum præparat ad putredinẽ materias quietas, quas ipſe mouit,& illud quoniam materiæ groſſæ minus patiuntur a rebus nocentibus, quæ eis adueniunt:& non eſt dubium, ꝙ balneam fubtiliat materierum ſubſtantiam, & tune efſicitur præparata ad operationẽ vel impreſſionẽ, quæ fit in ea. Amplius ꝑꝑ multã quãtitẽ ipſarũ ma rerierũ aduenientiũ vel motarũ ꝑꝑ earũ ſubtiliationẽ factam a balneo oppilantur porrofitates,& retinentur va pores,& materiæ extraneæ rarefaſtę, quæ retroceduut agendo in materiam operationem nõ conuenientẽ, quę eſt putredo. ACCIDVNT apoſtemata, quoniã mouer ma terias,& eas agitat, quare effundumtur materiæ ad mem brum

FE. EI11.
brum ipſas recipians, quod eſt membrum debile. effundũ tur ergo ad ipſũ,& cauſant apoſtemà in eo, ſiue ſit illud membrũ occulcũ, vel interius, ſiue maniſeſtum exterius.
Capitulo ſexto de ablutione cum aqua frigida.
ONSERVATV. ſ. ſi corpus ei eſt mundum a ſuperfluitatibus, non oportet, vt aqua frigida retineat eas in ventrem: Cõtrarium autem fit, quãdo corpus non ita ſe habet, uel contrarium autem fit in eo, quod non habet corpus mundũ: Non enim eſt dubium, ꝙ; regimẽ malum in eo, quod comeditur,& bibitur, eſt ex eis, quæ cauſant in corpore multitudinẽ ſuperfluitatũ: huiuſmodi ergo corpus cũ balneatur cũ aqua frigida, retinentur ex ea ſuperfluitates in corpore,& nocetur ab eis, & corrũpitur. Et oportet vt ille, qui vult halneari cũ aqꝗᷓ frigida, ſit iuuenis, vt eius caliditas ſit ſufficiens ad reſiſtendum aquę frigidę, vt non profundetur frigus eius ad interiora:& oporret, ꝙ Virtus eius ſit fortis in reſiſtẽdo, vt aqua frigida non imprimar,& non faciat accidere ma litiam complexionis frgidę, et ne accidant ęgritudines ner uoſæ. Oportet etiam, vt forma prædicti, qui vult balnea ri cũ aqua frigida, ſit forma tẽperate carnoſa: quoniã cor ꝑpus extenuatũ el macrũ patiet᷑ velociter a frigiditate acqᷓ in interioribus, aliter qm̃ in corpore macro valde frigus penetrat in interioribus velociter: Corpus añt pingue eſt frigidæ complexionis, pauci ſanguinis, quare non reſiſtit frigiditati aquæ: Et oportet, vt balneatio cum aqua frigida fiat in ęſtate, vt ſit aqua minus frigida,& caliditas corporis ſit excitata,& fortificata,& humores eius incipiant ebullire,& ſit in medio ęſtatis, vt ſit aer minus frigidus,& caliditas magis excitata,& humores magis ebulientes,& in hora ęſtuoſa. NàAVSEAtiuam ſacietatem, quoniam frigiditas aquę cauſat retentionem materierũ corruptarũ, et facit ex eis accidere ggritudines. NEAVE vomitum, quoniã frigiditas aquę retinet materiam in ꝓfundo,& hoc adiuuat ad vomitũ. NEQ. VE fluxum ventris, quoniam retinet materiam in interiobus, & eſt cauſa additionis luxus ventris. NEQVE vigilias, quoniam vigiliæ rarificant corpus, qua facilis fit pe netratio vel profundatio frigoris ad interiora,& ꝓprie cum vigiliæ infrigident corpus cauſa reſolutionis caloris naturalis,& apertione porrorũ, quæ cauſat raritatem,& illud adiuuat Vehementer ad penetrationẽ frigoris. NEq; reumathiſmos, qm̃ a qua frigida retinet materias ad interiora corporis, quare auget catarros:& quia conſtringit Porros,& retinet materiam, quæ vult reſolui,& egredi extra corpus. NEQVE ſenex, quoniã virtus eius nõ ſuf ficit reſiſtere frigidirati aquæ. CORPVs eſt leue qm̃ leuitas corporis,& faciliras motus ſignificant mundificationem iuncturarum,& lacertorũ et cordarũ a ſuperfluiratibus, quoniam lasſitudo,& fatigatio, vel pigritia in motu ſignificãt ſuperfluitates,& quando adminiſtratur ĩ hac hora balneatio cum aqua frigida, retinentur materiæ in iuncturis. ET eſt cũ hoc ſit.i.adminiſtratio aquę frigi dæ poſt adminiſtrationẽ aquę calidgã. MVLTV N ſit fri Zidę, vt non fiat permutatio de extremo ad extremũ ſine medio, et vt non penetret virtus frigida ad interiora por roſitatum apertarũ, ex quo ſequatur ex tinctio caliditatis membrorũ. ETeſt qñ ſit hoc.ſ.ablutio cum aqua frigida poſt exercitium. ANTE ipſum ideſt ante exercitium, &c talis lricatio eſt fricatio præparationis. QVAM ſole at,vt calefiat plus cũ exercitio, et ſpargatur caliditas ad cxteriora,&& indurẽtur mẽbra pdicta, vt nõ posſit frigus acl penetrare ad interiora. ET ſit exercitiũ. ſ.quod adminiſtratur ante ablutionem,& vnctionem temperatum. ſ.
in quantitate, quoniam multa fricatio reſoluit calorem naturalem,& rarificat porros, et hoc cauſat, vt frigus pe netret,& fortiter imprimat: Pauca vero fricatio non calefacit, vnde debilitatur reſiſtentia: In qualitate vero con cedit, vt ipſa fricatio ſit velocior parũ, ꝗᷓ moderata, vt ſit calefactio, eius ſortior, ꝗᷓ reſolutio ipſius,& vt ſacilis fiat ſparſio caliditatis ad exteriora, vnde reſiſtatur frigo ri aq,& minorẽtur velocius ſuꝑfluitates. 8I MVL acci dat vel ſuperueniat, ut membra ęqualiter fortificentur, et Vvt calidiras adhuc ſit in motu, quare pasſio ab aqua ſrigida ſit minor,& non oportet, ut aliquis faciat hoc, niſi ille, qui eſt fortis valde: aliter enim timetur penetratio friSoris propter raritatem corporis factam ab exercitio. ANTEAVAM ſaperueniat hotripilatio: hic enim eſt terminus ablutionis cum aqua frigida,& eſt, vt corpori adueniat leuitas,& iuuamentum,& non accidat horribilatio: cũ enim corpus incipit horripiſari,& infrigidari, tunc oportet dimittere ipſam ablutionemn cum aqua frigida. FRICETVR ſicut nominabibus, vt calefiat corpus eius, et ſuccurrat᷑ infrigidationi aquæ,& ut reſoluãtur ctiã humiditates ſuh cute retentę, quas exercitium præcedens illic ad cutem remouit,& frigus aquxę retinuit,& prohibuit earũ reſolutionẽ. ET cibus eius augumentuum: aut quia eius digeſtiua iam eſt fortiſicata ꝑꝑ fortificationem caloris in interioribus ꝑꝑ frigus exterius, aut Ep multam reſolutionem ſuperfluitatum factam ex fricatione,& exer citio. E T vini potus diminutionem: aut vt nõ ſuperfluat calefactio, aut ut non cõuertatur in coleram cauſa aggre gationis caliditatis,& fortificationis eius in interioribus, aut ꝑꝑ paucã indigentiã humectationis, et cafefactionis, ꝑꝑ paucam indigentiam eius, quod replet ſtomacum & eſt pauci nutrimenti. EIVS mora fuit temperata,& Nꝑ hoc redit color ad extertora velociter cauſa reuerſionis ſpirituum,& ſanguinis ad ipſa:& ſimiliter ꝑꝑ priuationem vehementis Pfundationis amborum ad interiora cauſarę a frigore aquæ. QVAM debuit:& ꝑꝑ hoc nõ re dit Velociter ꝑ ꝓfundationem ſpirituum,& ſanguinis ad interiora ꝓfundatione venemẽti. MENSVRETVR intentio eſt, ꝙ qñ ſcitur in die primo, ꝙ mora in aqua fri gida fuerit moderata, verbigratia tunc die ſecundo obſeruetur illa menſura,& illa quantitas,& nõ addatur, neq; minuatur: di vero ſcitur, ꝙ in die primo mora predicta fuerit maior, ꝗ oportet, tunc in die ſecundo quantitas mo rę ſit minor, q́; fuerit quantitas prima, donec perueniatur ad ęqualitatem:& ſecundum hanc meuſuram ſi fuerit quantitas morę minor in prima die, q́; oportuerit, tunc addatur in ſecundo die, donec ad ęqualitatem perueniatur. I TERVM aquam. ſ.frigidam:& illud, cum neceſſa ria erit reiteratio, vt confortetur virtus,& indurentur iũ cturæ,& Iacerti,& alia membra:& eius reiteratio acqui rere facit humiditatem,& frigiditatem. SED qui hoc. ſ. ſecundationem vel reiterationem ingreſſus in aquam frigidam. GRADATIN in eo, vt non ſequatur permutatio de contrario ad contrarium ſubito. IORA feruoris.i. hora meridiei,& excreſcentię caloris, quoniã ſi fiet illud in alia hora, tũc corpus ĩᷣfrigidabit᷑ uehemter,& addei illi frigiditas aqᷓ adminiſtratæ vice ſecũda: ſed qñ aeris lrigus eſt paruũ, nõ eſt curãdũ de infrigidatione aq́ vice ſecũda, NE vẽtusſit ibi:ſi.n. fuerit ibi vẽtus frigidus, tũc nocebit eius frigiditas: Si vero fuerit calidus, nocebit ꝑꝑ illud qc de fumis puluere ei aſſociat᷑, aut ꝑꝑea ꝙ diuerfificat a cõ ſueto talis uẽtus calidus, Ideo nocet, quta ingreditur in vẽ trem diuerſificatus a conſueto, quare nocumentũ ceius eſt manifeſtum. POsT coitum, quoniam coitus rarefacit corpus, quare praparat ad penetrationem frigoris,& guentionem eius ad profundũ,& quia coitus infrigidat gp 11 941
48. 11.

LI B.
egacuationẽ ſpermatis, quare ſi tũc adminiſtrat᷑ aqqua fri gida, nocebit:& quia euacuatio debilitat virtutem, quare non remanet in ea virtus ſeu potentia reſiſtendi frigiditati aquę:& quoniam caliditas tunc eſt debilis, ideo non eſt ſecura, quin extinguatur ab aqua frigida. CIBVM.q non ſit digeſtus, quoniam partes exteriores corporis tunc ſunt frigidæ valde propter retractionẽ caloris ad interiora propter digeſtionem cibi. Cum ergo fuerit ita, ſi tunc adminiſtratur aqua frigida, tunc duplicatur frigus,& for tificatur,& nocetur ab eo:& quoniam virtus partis exte rioris corporis tunc eſt debilis propter dominiũ frigoris, & parum nutrit, tunc Pꝑ paucitatem cibi, quæ tunc eſt ilic in illa hora,& quoniam virtus exterioris partis cor poris tunc eſt debilis, ideo deficit in reſiſtendo infrigida tioni aquæ frigidæ:& quontam ablutio cum aqua frigida facit retrocedere caliditatem ad interiora,& facit eam exuberare in interioribus,& auget virturem eius: Ideo ꝑpꝑ illud magnificatur anhelitus,& fit frequens. Repletio autem ſtomaci coarctat cor,& pulmonemzet diafragma, & prohibet ipſum attrahere acrem neceſſarium, quare accidit ex hoc anguſtia. Quòd ſi dicatur, ꝙ ablutio cũ aqua frigida oportet, Vt ſit laudabilis valde poſt comeſtionẽ cibi, qm̃ ipſa aqua adiuat eius digeſtionẽ fortificã do calorem in interioribus: Dicamus, ꝙdato ꝙ iuuet ſecundum iſtum modum, tamen nocet ſecundum alios tres modos:& cum ita ſit, oportet vt non adminiſtretur pꝑ nocumentum prędictum accidens ſecundum tres modos, licet iuuet in re alia. NEq; vigilias iam ſciuiſti huius declarationem in principio capituli. NEQVEcorporis de bilitatem: quoniam cum adminiſtratur,& corpus fuerit debile, tunc non reſiſtitur aque frigidæ vincenti caliditatem naturalem:& Prꝑ illud tepeſcit caliditas,& additur gebilitas. NEAVE ſtomaci: quoniam debilitas ſtomaci ſecundum plurimum eſt in corporibus debilibus,& tu iã ſciuiſti, ꝙ non eſt conueniens adminiſtratio balnei aquæ frigidę in corporibus debilibus. Ablatio præterea facit re
trocedere caliditatem naturalem,& materiam ad interiora,& recipit eam ſtomacus debilis, quoniam in diſpoſi/ tione ſanitatis eius,cũ ſtomacus eſt vacuus a cibo, effunquntut ad ipſum multæ materię, qualiter ergo ſit, cũ ſto macus eſt debilis NEQVE poſt exercitiũ: quoniã exercitium rarificat corpus,& præparat, vt frigus velociter penetret ad ipſum, et ĩprimar in eum. VALDE ſit fortis: qm̃ virtus eius Phiber‚ ne frigus ĩprimat, ſed nõ abſolu⸗te, ſed cũ cõdictiõibus pᷣdictis. QVAM diximus: qᷓ ſunt vt præcedat fricatio vehementior conſueto,& fricatio ve hemens cũ oleo, ſicut ſolebat ſuper exercitium tempera ta in quantitate, ſed in qualitate velocior parum, deinde ꝓfundetur corpus in aqua ſubito,& moretur in ea quãti tate temporis, qua totum corpus ab ea circundetur: aliter & reuoluatur in ea ſecundum menſuram, qua totum cor pus ſecundum partes cutaneas& exteriores ab ea circun detur,& patiatur:& illud poſt eius exitum:& augumẽ tum fiat in cibo:& minoretur potus eius. Iſtæ ſunt condictiones, quibus conceditur ablutio cũ aqua frigica poſt exercitium in corpore forti valde: Et neq; conceditur in debili abſolute, neq; in forti abſque his condictionibus.
POSTEA cõlfortat ipſum:& ilſud cauſa reuerſionis eius ad ſuũ principium.Et ſcias, ꝙ hoc eſt dubium, quoniam illud non eſt verũ, niſi ſecundũ cos, qui eredunt, ꝗ frigus in exterioribus cauſat fugam caloris ad interiora:& prin ceps Auicenna iam reprobauit illud in ſua philoſophia: jmo non kſortificatur calor naturalis ex adminiſtratione balnei cum aqua frigida, niſi ꝑꝑ duas cauſas: quarũ una eſt, qꝙ ex illa balneatione ſequitur Pauca reſolutio ꝑꝑ inſpillationem,& cõdenſationẽ porroſitatum factam a fri1—
gore: Secunda cauſa eſt, ꝙ aqua frigida indurat partes ex
teriores corporis, et eas ſolidas facit infrigidando ipſas, et
ꝓhibet eas, ne recipiant actionem caloris in eis, quare ex
uberat impresſio, et actio caloris naturalis in intertoribus
vel in partibus intrinſecis ſolum:& ſequitur ex hoc, vt
ſit in eis operatio eius fortior, quare palſum quanto eſt patsu qua minus, tanto fortificatur impresſio agentis in eo. Er cum io— ita ſit, erit conuerſio,& tranſmutatio humiditatũ in ſob- nua gec.
ſtantiam plus,& ꝑꝑ illud multiplicatur,& augetur ſub- S
ſrantia corporis. camere pug, qug 2 . 8 e 8 lido debili
Capitulo ſeptimo de regimine eius, quod calefit.
comeditur,& bibitur«
Stud capitulum cõprehendit conſiderationes cibi, qui
debet adminiſtrari. NE cibi ipſius ſubſtantia: per ſub
ſtantiã ciht ir telligitut eſſentia:& intentio eſt, q; opor tet, vt fanitatis conſeruator ſtudeat, ne ſit eſſentia cibi ſui alia ab eſſentia, quę conuenit pro nutrimento ipſius. ME PDIC Inaliũ: per cibos medicinales intelligit cibos, qui in corpore imprimunt qualitatem additam ſupra eam, quæ corpori inheret:& huiuſmodi ſunt, ſicut olera, et fructus: Omne enim alterans corpus eſt abſq; dubio magis diuer ſum vel contrariũ ſubſtantiæ corporis humani, q́; illud, quod non eſt ita: quare illud alterans peædictum tninorẽ habet conuenientiam ad hoc, vt conuertatur in ſubſtan- 90 tiam corporis,& difficilius conuertitur in eam,& laborat magis natura in conuerſione illius in ſubſtantiam cor poris,& ſequitur ex hoc, vt ſit nutricatio eius minor: Et ꝑꝑ illud quanto cibus aliquis eſt magis medicinalis, tãto qusto cleſt minoris nutrica tionis vel nutrimenti, quia cõtrarietas ea. eius ad ſubſtantiam corporis eſt maior:& ꝑꝑ illud non nauis tate inuenitur cibus, qui ſit calidus, aut frigidus aut humidus, ritau: nuaut ſiccus in quarto gradu,& præcipue ſiccus in quarto gradu, quomã ſiccitas eſt contraria nutrimento, cũ nutri mentũ fiat cum humido:& etiam quia cibus medicinalis ꝑꝑ qualitatem, ꝗᷓ addit in corpore, extrahit ipſum corpus a ſuo tẽperamento: Ideo non eſt conueniens corpori ſano, niſi eſſet corpus non temperamentũ,& eſſet qualitas cibi medicinalis temPans ipſum, tunc enim concedere tur adminiſtratio illius per reſpectũ ad hãc intentionem, vel vtilitatẽ prædictã:& cũ non conceditur ꝑ reſpectũ, & conſiderationẽ, ꝙ cibus prædictus nõ reſtaurat illud, quod fuit deperditũ, neq; argumẽtat ſuhſtantiã in tempo re augumenti: apparet qualiter omnes cibi medicinales ſunt nociui. Cibi. n. calidi, quis ſint iuuatiui ꝑ hoc, ꝙ ſub Nocumẽtiliãt, tamen adurunt ſanguinẽ;,& generant colerã:& ci- ta cibi me bus frigidus ſecundũ plurimũ eſt ingroſſans ſanguinẽ,&. ipſum declinãs ad flegmaticitatẽ,& difficilius patitur a caliditate, quoniã frigus contrariatur digeſtioni,& calidi tas adiuuat eã, dũ non ſuꝑfluit: frigidus etiã cibus aggrauat corpus, qm̃ ſanguis eius eſt crudus, quo mẽbra non Aua litera vtũtur, immo[abhorẽt ipſum.] Ea vero gbus cibus re⸗ grauantur ctificatur,& quę ꝑmiſcentur cũ cibarijs, ſicut ſemina,& b ſpecies odoriferę, nõ adminiſtrãtur, neq; ꝑmiſcentur cum ꝗ⁷ ſpecies cibis, vt reſtaurent loco eius, quod fuit reſolutum, immo daobifere intentio permixtionis eorum cum cibis eſt, aut excitatio miſcentur appetitus, aut cale factio ſtomaci,& bonificaiio digeſtio-“ nis, aut reſolutio Ventoſitatis exiſtentis in ſtomaco,& prohibentis ſtomacum a compręhenſione cibi, vel a debita applicatione ſuper cibũ. SICVT olera, et fructus: Auicenna non exemplificauit de fructibus,& oleribus, niſi quia ſubſtantia ipſorum remota,& longinqua eſt a ſubſtantia corporis humani,& hoc quia priuata eſt ani malitate. QVOnã ſubtiliãtia. ſubtiliãtia ꝗdẽ ſunt ſecun dũ duas ſpecies, quarum vna eſt, quæ generat ſanguinẽ
ſubtilem,
—————3————

i8C lũ
g2 ili
cllici ato numẽme listera ntur 0⸗*
ecies fer
ntur is—
——— ———————́—C——V—V———
—— —
Ius pullo rũ& allæ autü gene rãt ſangui n?,& Faciüt reliquos humores ſub tiliores,
duæ ſpẽs lolii.
PF E NAII I I.
ſubtilem, deinde cũ permiſcetur quod eſt grosſius eo, effi citur totum aggregatum tenue,& ſubtilius, q́; prias erat: hæc ſunt ſicut ius pullorum,& allę auium. Secunda ſpecits ſubtiliantinm eſt eorum, in quibus eſt acuitas,& huiuſmodi habent ſubſtantiam groſſam, ſicut cepe,& raphani,& illa quidem fubtiliantia, quæ ſanguinem adurunt, ſunt de ſpecie ſecunda, ſed ſubtiliantia primę ſpecieiſunt remota ab aduſtione. HEDORVM& vitulorum Sciendum q; bos,& capra ſiccæ ſunt complexionis, tamen Vituli,& edi ꝑꝑætatem ipſorum humidam propin quam natiuitati ſunt ex carnibus temperatis: Verũ caro edorum conuenientior eſt ocioſe viuẽtibus, q́; caro vitulorũ: ſed caro vitulorum ecõtrario. ETotriticum ab ex traneis. ſfquęg alterant naturam, ſicut lolium,& ſunt duæ ſpecies, quarum vna iſt ſicut frumentũ, ex quo fit panis, & non eſt tante malitiæ:& eſt alia ſpecies, quæ in leguminibus reperitur: Et hęc eſt mala in ebrians. E res dul cis conuenies complexioni, ſicut dulce factũ de zucharo: & per hoc excludit dulcia, quæ non ſunt conuenientia cõ plexioni. VINVM bonum odorem hoc eſt temperatæ ſubſtantię clarum, ruffi coloris, cuius ſapor declinat ad paucam dulcedinem,& eſt bonum habens odorem, non vetus, neque nouum temperatę eſt complexionis. Et qñ admintſtratur hoc vinum conſeruat ſamtatem,& cõfor tat virtutẽ,& excitat appetitũ, et auger ſanguinẽ, colerã per vrinam educit,& contrariatur melancoliæ,& ſubtiliat flegma,& ipſum calefacit,& viuificat caliditatem naturalem,& letificat. QIA autem ab iſtis ideſt a cibis Veris, quæ ſunt ſicut olera,& fructus, ſicut citonia, et gra nata, et pira,& poma,& quę ſunt ex genere cibariorum, ſicut ſahane,& condita cum ſale,& condita cum aceto, ſicut rapæ, vel cucumeres in aceto,& ſimilia: huiuſmodi enim ſunt alia a cibis veris. ET vuæ Dixix Gal. ꝙ iſti fructus ſunt nobiles, quoniam ſunt meliores omnibus fru ctibus,& magis ſimiles nutrimento. IN quibus eſſe con fueuerunt ideſt in quibus comedi conſueuerunt, quoniam in illis regionibus nutriunt nutrimento plurimo, aut non nocent ꝑꝑ aerẽ,& conſuetudinẽ, ALIQVIS hac come derit ideſt comederit cibos veros,& cibos medicinales multi nutrimenti. SI ſuperfluitas ideſt repletio ſecundum Vaſa ſuperfluitas talis, q; non putrefit,& non cauſat ęgri tudinem,& illud quoniam cibaria prędicta quãuis ſint ex melioribus cibis, tamen tu iam ſciuifti, ꝙ cibus verus, quãuis non noceat ſua qualitate, ramen nocet ſua quanri tate,& quotiens declinat ad latus additionis,& quantita ris ſuperHuę, tunc non eſt alla curatio, quam eius extractio ex corpore. Amplius eius extractio quandoq; fit cũ ſuhtiliatione cihi, uel cum minoratione cibi:& quandoq; cum exercitio:& quandoq; cum flobothomia:& quandoq; cum ſolutione uentris. Et in ſumma adminiſtratio illius ſit ſecundum neceſſitatem,& ſecundum quòd uidebitur medico pręſenti, ingenioſo. E T oporter: hic conſiderat tempus, in quo oportet comedere. NISI poſt deſiderium: quoniam appetitus uerus in ſanitate ſignificat uacuitatem ſtomaci, quare oporter in illa hora, ut ad. miniſtreiur cibus, neq; licet, ut prętermitratur, uel ut non exhibeatur cibus tunc. Et illud quoniam fames, ſcilicet fames, quę cauſatur ex uacuttate ſtomaci propter attraionem epatis,& corporis totius cibum attrahentium, qug attractio epatis,& corporis totius peruenit ad os omaci,& continuatur cum ore ſtomaci,& quando non adminiſtratur cibus in hac hora, tunc attrahitur de humiqditatibus corporis,& plurimum, quod tunc attrahitur, eſt colera,& humiditates a quoſæ ꝓpter ſuam ſubrilitatem,& ſuam receptionem hulus attractionis, quoniamn hæc attractio eſt proxima attractioni, quæ fit ex
D 0O I 45
nece ſſitate uacui,& illud quidem primo attrahit;, quod
eſt ſubtile,& tenue: cumque attractæ fuerint iſtę humiditares ad ſtomacum qui fame eſt inflã3matus,& occupa tus, tũc accidit, ut illę humiditates acqrãt acuitatẽ,& fiãt uirulentæ:& propter illud tollerare famẽ ſtomacũ uirulentis replet humoribus:& multi quidem ſunt homines, quibus in fame accidit ſyncopis,& eius cauſa eit ſuperflua caliditas,& oris ſtomaci debilitas. Priuatio autẽ apperitus ĩ corporibus ſanis ſignificat ſtomaci repletionem. Adminiſtratio igitur cihi tunc eſt cauſans debilitationem ipſius,& priuationem actionis in cibo ipſo, ſecundum ꝙ; oportet, quare corrumpit,& cauſa ęgritudines malas,& peruenit nocumentum eius ad reliqua membra. VT ebriorum appetitus: cauſa quidẽ appetitus ebriorum eſt titilatio, quam caulat uinum in ore ſtomaci ſua ſtipticitate,& abſterſione eius, quam facit ſua amaritudine,& conſortatione, quam vinum facit ſua aromaticita te. ET habentiũ altochme: cauſa quidem appetitus in ha bentibus altochme eſt acetoſitas cibi in ſtomnacis ipſorũ quare os ſtomaci titilatur. Cibus præterea qñ corrumpitur, tunc non aduenit ſtomaco nutrimentũ, quare ipſe remaner exquirens cibum conuenientem, quo nutriatur,& cum hoc perſeuerat appetitus eius ad ex ppellendũ illud quod eſt in eo.IN hyeme præterea: In hac parte conſide ratur, quomodo debeat eſſe qualitas cibi, qñ comeditur. ACTV caliddum vt non addatur frigus ad frigus aeris temporis hyemis,& congeletur vel extinguatur caliditas naturalis. AVT quod paruæ ſit caliditatis timendo, ne ex aggregatione caliditatis cibi adminiſtrati cũ caliditate tẽporis æſtatis accidat reſolutio caliditatis naturalis. ET ſcias.hic conſideratur nocumentum repletionis tempore fertilitatis, quoniam fit permutatio de contrario ad contrarium abſque gradatione, quare cauſatur caſus virtu tis,& paucitas ſpirituum ꝑꝑ paucam reſtaurationẽ loco eius, quod fuit reſolutum, vnde fit ſyncopis,& perducit ad mortem ꝑꝑ vacuitatem vaſorum, et concauitatum a ſpiritibus,& humicitatibus. Es T deterior quoniã fames præcedens iam impresſirt exiccationem in membris,& conſtrictionem in meatibus naturalibus, quare ſi accidit repletio, tunc aduentus talis repletionis ſuperuenit virtuti deficienti in operatione„& digeſtione quantitatis cibi mediocris, ne dum quantitatis cibi ſuperflue valde.& hoc quidem cum hoc, quod eſt contrarium,& diuerſum ab eo, quod eſt conſuernm, cauſat etiam oppilationes,& quandoque cauſat ſciſſuram quorundam vaſorum,& meatuum,& multotiens extinguit calidiratem naturalẽ, & interficit ſubito. IX qualibet diſpoſitione ideſt ſine ſit poſt famẽ ſuperfluam, ſiue non ſit. SIT pernecabilis ꝑꝑ ſuffocationem caliditatis a multa quantitate cibi, vel vtni. CVN autẽ error: hic conſideratur, qualirer ſuccurratur nocumento cibi medicinalis. I N digeſtione eius ideſt in digeſtione cibi medicinalis comeſti‚ quontã conuerſio, & tranſmutatio ciborum medicinalium eſt difficiis ꝑꝑ qualitatem medicinalẽ in eis exiſtentem, quæ reſiſtit operationi naturę, qm̃ natura in conuerſione ciborũ prędictorum laborat,& fatigatur:& ꝑꝑ illud oportet, vt natura in illa hora confortet᷑,& adiuuetur ad digeſtionẽ ciborum prędictorum, ſicut adminiſtratur mel ſuper lac vt adiuuetur eius digeſtio. E T maturatione ipſius.i Cigerſtione ſuperfluitaiũ eius, qm̃ illa cibaria medicinalia ſunt pauci nutrimẽꝛi, quare ſuperfluntates ipſorũ abſq; dubio ſunt multę: partes. n. eorũ, quę nõ ſunt cõuenientes ꝓ nu tricatione, ſunt ſuꝑfluę: qt̃ ſi nõ iuuatur natura ad digeſtio nẽ ipſarũñ, nõ ſecurratur a defectu illius, qr᷑ generabũtur ggritudines. E T cuſtodiendũ eſt a malitia: et illud qm̃ cibi medicinales neceſſario imprimũt ĩ corpus qlitatẽ additã H ilii
Qualiter
tollerare famẽ ſtomacũ virrulentis re pleat hu⸗moribus,

LI B.
ſupra naturalem:& hæc quidem qualitas non habet cõremperare nocumentũ: quare oportet, ſi adminiſtre tur ſecundum ſemitam eroris, faciat egredi corpus a temperamento,& cauſat malitiam cõplexionis, quare opor tet, ut ſuccurratur nocumento. Et non ſuccurritur quidẽ, niſi cum contrario illius cõplexionis, quam facit accidere ſuũ contrariũ,& illud fit ſecundum plurimum cũ me dicinis imprimentibus, quod contrariatur illi qualit ati,& illæ quidẽ medicinæ qñcʒʒ ſunt cibales,& quandoq́; non
nmelius eſt ſunt, ſed medicinæ puræ magits contrariantur corpori ſine fucourrere qubio, q́; cibi medicinales, qula rebelles ſunt, vr conuertã
nocumẽt
cum C
tur ad ſubſtantiã corporis, quare oportet, vt ſuccurratur
medicina⸗- illi nocumento cum cibis medicinalibus contrartantibus idus. quz ei in qualitate. DONEC digeratur:& illud vr ſimul dicũ medici nis puris,
geratur,& eſt posſibile, vt ſimul permiſceatur in ſtoma co, quare fiat ex ambobus cibus contemperatus: ſi enim tardatur, quouſque complete digeratur primus cibus timendo, ne intromittatur cibus ſuper cihum, tunc penetra bit primus cibus ſecundum complexionẽ ſuam nocentẽ contrariamtem naturæ,& cum digeſtus fuerit ſecundus ci bus, penetrabit etiã,& nutrimentũ ſuum erit non naturale, quare aduenient in corpore duo cibi præter naturales,& posſibile eſt, ꝙ ambo non aggregentur in loco vno ita, vt ſe contẽperent, immo vnus quiſq; amborum pene tret ad partem ſecundũ exigentiam ſuæ qualitatis,& ſequitur ex hoc, ꝙ nocumentum ſit maius, q́; ſi eſſet cibus vnus ſolum adauniſtratus. ALLEA alleum opponitur cucumeri in omnibus operationibus eius: Imꝗ cucumer cum hoc, ꝙ eſt frigidum, eſt etiam oppilatiuum generans viſcoſitatem,& alleum cum hoc,& eſt calefactiuum, eſt ctiam inciſiuum, aꝑitiuũ. FàAMEM toleret quoniã fames ſuplet locum euacuationis,et illud quoniam natura apud exigentiam membrorum, cii non inuenit, quod digerat, et penetret ad partem eorũ in hora ieiunij, conuerritur ad humiditates, quæ ſunt in corpore,& eas digerit,& elligit ex eis, quod eſt conueniens nutricationi,& cum eis nutrit membra. Quod veto ex eis non eſt conueniens nutricaaua ntera tioni, reſoluit,[& ſubtiliat] cum excitatione caloris,& id, quod ẽ eias commotione in hora famis,& remnanet groſſum ex
ſubtile.
eis, quod eſt quanrtitas parua, quare Hortificatur virtus ſu per cum,& ex pellit ipſumEt non eſt dubium, ꝙ cibi op pilariui qñ expelluntur cum ſolutiuis,neceſſarium eſt᷑, ꝙ remaneat aliquid ex eis, quoniã ſolutiuum in ſe ipſo debi litat virtutem. Et cum ita ſit, pręcipit princeps ietuntum, & famem adminiſtrari poſt ipſum. NEQVE ipſe.ſepa tiens oppilationes. à PRImo nutriente:quoniam cu adminiſtratur cibus,& in eo ſint reliquiæ primi nutrientis, tunc erit iudicium ac ſi intromitteretur cibus ſupra cibũ: nihil autem eſt magis nociuũ̃ corpori, q́; hoc· QVOD non eſt digeſtum:& illud, quoniam ſi ſromacus non occu patur cum cibo ſecundo, corrũpitur,& corrumpit primum. Si vero occupatur cum cibo ſecundo/tunc aut occupatur cum cibo ſecundo ſolum,& tunc primus corrũpitur,& ſecundus etiam corrumpitur, aut occupatur cu tibo ſecundo ſimul cum occupatione in ciho pricmo, qua re tunc erit operatio in vno quoq; amborũ debilis,& corrumpẽtur ambo duo ſimul: ſed non ſic eſt, cum cibi plures adminiſtrantur ſimul,& illud quoniam ſi ambo adminiſtrantur, erit corum conuerſio vna„& Vnius ſpeAulia liters ciei, quare[ facilior conuerſio erit naturæ: ſed cum
facilius na vnus illorum pręcedit alterum, tunc erit conuerſio vsgura conuertet,
niuſcuiuſq; illorum in qualibet hora diuerſa a conuerſio ne alterius, quoniam conuerſio cibi, qui iam eſt digeſtus aliqua digeſtione non eſt, ſicut conuerfio cibi, cuius dige ſtio non eſt velox. Et non eſt dubium, ꝙ aggregatio duatum operationum ſuper naturam eſt dif ficilis, cum ipſa
1.
non habeat, niſi operationem vnam: Et Ppᷓ illud intromittere cibum ſuper cibum, cuius digeſtio non ſit com ple ta, ſecundum plurimum corrũpitur quodlibet eorum, et nocet,& accidit ex illo altochme. E I. PRAEterea nil de terius: 8in hac ꝑte cõſiderat nocum̃tũ altochme: Altochme eſt corruptio, quæ accidit in cibo exiſtẽte in ſtomaco:Cũ ergo talis corruptio cibi nocet, tunc nocet per ſe ipſam, et per nocumentum, quod facit ſtomaco,& membris, ad quę penetrat ipſe cihus corruptus, aut Vapor eius,& nocet corrumpendo ſpiritus,& humiditates,& eas putrefacit,& pręparat humores ad putrefactionem,& proprie qñ fuerit altochme ex cibis malis, quoniã cibus malus no cet, qᷓuis non corrũpatur: quo modo ergo ſi corrũ piturIVNCTVRARVM dolores ꝑꝑ debilitatem iuncturarum,& frigus ipſarum:& ꝑꝑea etiam, quia ipſę recipiũt materias in Vacuitatibus, quæ ſunt in eis:& de natura materierum groſſarum eſt, vt ia lapidem conuertantur, & oppilent meatus anhelitus,& retincãtur in epate,& ſplene,& priuatar ex pulſio ipſarum ab ambobus. PODAGRAMN: ſed ꝙ ex hoc non accidat podagra, eſt conuenientius, quoniam podagra nõ accidit, niſi ex materijs ſubtilibus, quare melior eſt litera, nõ habet ly podagrã· ET exercitium nõ eſt eis neceſſariũ, ſicut ambulatio ſub tilis, quæ adminiſtratur poſt diminutam digeſtionem, cũ adminiſtrata fuerint cibaria groſſa. MOTVS leuis: hic conſiderat ea, quæ adiuuant digeſtionem. AD fundũ ſtomaci deſcendere, quoniam res, quę non eſt fluica qñ ꝓijciatur in vas amplum, exiſtit in eo ſecundum formam pi ramidalem, cuius baſis eſt inferius in illo vaſe,& caput, ſeu cuſpis illius rei eſt in parte ſuperiori vaſis prædicti: Quod ſi non moueatur.ſ.cibus in ſtomaco exiſtens P ambulationem, tunc ſic remanet cibus, quouſq; fluat,& ſiat liquida ex decoctione facta cum aqua bibita: 8i vera moueatur, tunc cadunt partes ſuperiores alateribus, do nec aggregetur totum in parte inferiori ſtomaci: quare oportet, vt ſit decliatio corporis ad ꝑtes diuerſas, ut cadãt ꝑtes cibi exiſtẽtes in ꝑte ſuꝑiori ſtomaci ad ꝑtes plures: et oportet, vt magis declinet ad dextrũ, vt maior ꝑs cibi ca dat ad partem dextram ſtomaci, vbi cõtactus ſit epatis, & vbi cibus magis tendit ad fundum ſtomaci,& pręcipuę in eo, qui dormire voluerit ſuper ipſum cibum:& non ſeruatur regimen prædictum in ambulatione,& in ſomno, tune cibus remanet in ſtomaco ſecundum diſpo tionem formæ piramidalis tem pore longo,& plurimum euaporat,& caput grauatur ꝑꝑ malam cõpręhenſionem ſtomaci ſuper partem ſuperiorem cibi:& non elligit mo tum leuem ſuper cibum, niſi quoniam motus laborioſus facit deſcendere cibum a ſtomaco non digeſtum. ACCI dentia animæ fortia: quia anima occupatur in eis,& ſpiritus diuertuntur a ſtomaco: ex motu vero corporeo forti ſequitur agitatio cibi,& reſolutio caliditatis naturalis, qᷓre ex tali motu debilitat,& ꝓhibet digeſtio.ET in hye me&c.& ſi dicatur, ꝙ oportet, vt cibus in hyeme comeſtus ſit minoris nutrimenti, ꝗ in eſtate, quomtã in hyeme ꝑp̊ frigus extrinſecum reſolutio eſt pauca: Reſponde tur, ꝙ; quãuis frigus tũc ſit fortior, tñ partes intrinſecę corporis in hyeme fortem habent calorem, quare reſolutio propter ipſum fit maior,& in hoc eſt conſideratio, quoniam& ſi caliditas in interioribus corporis perueniat in hyeme ad quencunqʒ gradum ſummum, tamen non eſt posſibile, vt fiat reſolutio in tanta quantitate, ãta fit in eſtate E ſudorem: quare aliter alij reſpondent, ꝙ re ſolutio in hyeme quãuis ſit minor, tamen quia ſanguis in eo tempore eſt ſpisſior,& minoris magnitudinis ꝑꝑ frigus extrinſecum, Ideo oportet augere cibum in hyeme,
& reſtaurationem, vt venę impleantur ſanguine: In gſta.
te Vero,
Altochme quid ſitVtrum re ſolutio ſit maior in hyeme, in gſtate?

ne
im re ĩo ſit r in
ne, q
ſtate?
& vtrum maior cibi quantitas requiratur in hyeme,
ZEEE11ö3
te vero, quoniam ſanguini& humiqditatibus omnibus accidit cauſa caloris extrinſeci, ſicut ebulitio, quare auget magnitudo ipſarum humiditatum,& ſanguinis ꝑꝑ raritatem factam in eis: Si ergo in æſtate comeditur multũ ita, vt ſtomacus repleatur, tunc cibus in ſtomaco ꝑꝑ raritatẽ factam ex decoctione ſeu digeſtione in eo a calore tumeſcit,& augetur eius quantitas,& nocetur ſtomacus, & dolorẽ incurrit, vnde debilitatur digeſtio ex cibo mul 10,& ex leſione ſtomaci: Ex debili autem digeſtione generantur ventoſitates in ſtomaco, et augetur dolor, quare minus de cibo eſt aſſumendum in eſtate, q́; in hyeme,& tu conſidera reſponſionem meliorẽ. PFOs T horam vnã deſtruũtur: quoniam ſtomacus, dum non eſt plenus, eſt re quirens cibum: Quando autẽ ſtomacus egerit in cibum ita, vt tume factus fuerit cibus,& ex rarefactione creuerit eius quamtitas,& aucta fuerit repletio, tunc ſtomacus ceſſat exquirere cibum,& ſic deſtruetur fames. VSVS eſt conſiderandus,& eſt vt comedatur ſecundum quanti tatem conſuetam ita, vt ſtomacus eius ſit ſufficiens dige re eam,& fiat digeſtio bona. E in ſtomaco natat: nata tio vini plurimi, vel potus plurimi in ſtomaco eſt cauſa, ꝙp caliditas naturalis deficit ab operatione in eo, quare in ſtomaco ebullit,& corrumpitur: Et ad natationẽ potus, & ſuperfluitatem cibi,& potus, quãuis ab eo non accidat debilitas in digeſtione, ſequitur, ꝙ accidat de necesſitate deſectus digeſtionis in epate,& venis ꝑꝑ multã quãtitatẽ eius, quod ei accidit: Si vero accidit priuatio completę digeſtionis eius in ſtomaco, tunc cibus talis remanet in epate,& venis nocens, quare ſi in die ſequenti famelicus maneat, tunc excitatur digeſtio ſuper illud, quod illic eſt de materijs crudis. 8O MNO vtatur prolixiora: ſomnus quidem longus eſt adiuuans digeſtionem, quoniã ſpiritus in ſomno redeunt ad interiora,& fortificatur calor interius. IN loco temperato: quotiens enim locus eſt calidus valde, tunc debilitatur digeſtio ex ſuperflua reſolu tione: Si vero fuerit frigidus valde, tunc occupatur vel inclinatur natura ad mittendum ſpiritus aliquos ad exteriora, vt reſiſtat frigori exterius, quare minorantur ſpiritus,& calor interius,& ſequitur eꝝ hoc debilitas digeſtio nis. INCESSV ſuauiter: Iuuamentũ autẽ ambulationi ſuper digeſtionẽ eſt ꝑp; cale factionẽ eius ſubtilem,& ſubtiliationem materiæ crudæ, quare præparatur ad digeſtio nem. SVAVITER: ſi enim talis inceſſus eſſer fortis, tũc ſuperflueret in reſolutione,& faceret penetrare materias crudas ad extretna corporis.& oportet quidem, vt in ceſſus prædictus ſit continuus, vt ſit operatio eius in illas materias operatio ęqualis. PARVM vini puri cauſa calefactionis eius,& ſubtiliationis,& digeſtionis,& confor tationis uirtutis digeſtiuæ ſua aromaticitate,& ꝓprie poſt prandium. quidam dicunt, ꝙ alia littera habet poſt cibũ: ſed non eſt vera, quoniam ſermo Autcennæ, cũ dicit præ parat bonitatẽ loci, in quo cena debet locari, manifeſtat, ꝙ non loquitur de cibo abſolure, quoniam cibus in cena aſſumptus eſt etiam cibus,& inceſſus ſuper eum nõ prę parat ad bonitatem loci, in quo debet cadere cena. Qua re melius eſt, vt littera dicat poſt prandium. Et oportet, vt iſte inceſſus ſit apud complementũ digeſtionis cibi,& non poſt eius admimſtrationẽ, quoniã inceſſus poſt cibi aſſumptionem, ſiue ſit cibus prandij, aut cenæ, non opor tet, vt ſit plurimus, quoniam talis non pręparat ad bonitatem loci, in quo cena debet locari, quæ bonitas loci eſt maci uacuitas, immo adiuuat ad deſcenſionem cibi ad ſundum ſtomaci. OPORTET pręterea; Sõnus ex quo Jugritur digeſtio eſt ſecundũ duas diuiſiones, aut. n. quęritur digeſtio eius, quod eſt in epate,& venis,& hoc quidem non indiget aliquo ſitu dotmiendi ꝓprio, aut
quęritum digeſtio cibi in ſtomaco,& eſt poſt comeſtionẽ cibi: Et hoc quidem indiget ſitu dormiendi prædicto, quoniã partes ſtomaci fortiorem habentes digeſtiuã ſunr partes fundi ſtomaci, quæ declinant ad deætrum parumper, vt ſit locus ſpleni ſufficienter amplus. Et non eſt dubium, ꝙ deſcenſio cibi ab fundum ſtomaci, cũ homo dor mit ſuper dextrũ, fit facilius,& in breuiori tempore. Et fundus quidem ſtomaci fortiorem habet digeſtiuam virtutem, qᷓ pars ſuperior, quoniam pars eius ſuperior indiget, Vt ſit fortis ſenſationis, vt per cam cauſetur appetitus,& fit illud cum neruis. Et quia cibus ꝑꝑ ſui grauitatem plus tendit ad fundum ſtomaci, quare oportuit„Vt Virtus digeſtiua fundi ſtomaci ſit fortior, vt digeſtio parua vel dibilis, quę eſt in parte ſuperiori ſtomaci,& digeſtio fortis vel plurima, qᷓ eſt ĩ fundo ſtomaci, fiãt tꝑe uno itaut nõ digeratu illud, ꝗd eſt in ꝑte ſup̃ma ſtomaci Pꝑ; ſui paucitatẽ velocius, qᷓ illud, ꝗd eſt in ꝑte iferiori ſtoma ci: vnde corrũ pãtur pars cibi ſuperior digeſta, quæ poſtcorrumpat cibum in parte inferiori ſtomaci exiſtentem. SVPER ſiniſtrum. ſ.dormiat longo tempore ‚ vr epar complectatur ſtomacum,& ipſum cale faciat: Si enim perſeueraret ſuper dextrum, tunc a ſtomaco ſepa raretur epar declinando verſus coſtas: deinde cum complera fue rit digeſtio, quę ſine dubio fit in longo tempore, redeat ſuper dextrum, ut facilis fiat atiractio cibi digeſti ↄ2d epar per meſaraicas coniunctas vel continuas cum ſtomaco, & in teſtinis. ET debes ſcire, quoniam frigus debilitat di geſtiuam. ETcibi quidem menſuratio: Scias ꝙ menſuratio cibi aut eſt per cõſiderationem corporis, et illud eſt, ſicut menſuratio cibi ex parte conſuetudinis, aut virtutis digeſtiuæ,& eſt iſla, de qua loquimur, aut ſecundum virtutem apperitiuam. Et menſuratio quidem ſecundum vir tutem digeſtiuam, quoniã cibus quidem non iuuat corpori, niſi quando per eã digeritur; Cum vero cibus fuerit ſecundum quantitatẽ, quę non poteſt digeri a virtute digeſtiua, tunc cibus corrumpitur,& nocet. Menſuratio vero ſecundum virtutum requirentem,& appeteatem eſt, quoniam illud requirẽs fundatur ſuper rem naturalẽ: quare illud, quod exquiritur, eſt ſecundum quantitatem corpori neceſſariam:& hęc eſt ſecundum plurimũ. Men ſuratio autem ſecundum conſuetudinecn eſt, quoniam cũ corpori non accidit alteratio, tunc eius diſpoſitio eſt, ſicut erat: Et propter illud, quando exhibetur cibus in quanti tate conſueta, tunc bona fit eius digeſtio. Et hęc quidem quantitas eſt illa, quę debet adminiſtrari: Si einm adminiſtratur quantitas maior, aut minor illa, tunc ex ea accidit corpori nocumentum. In corpore igitur ſano menſuratio cibi eſt ſecundum conſuetudinem: Sed in corpore al terato a ſua ſanitate non conſideratur menſuratio cibi ſecundum conſuetudinem. NEQVE inſlet, neq; rugitũ, quando ventoſitas fuerit quieta, tunc cauſatur inflatio 8 ſed ſi fuerit commota, cauſatur rugitus. QVOD ſtoma cus comprimit diafragma. Scias, ꝙ; duę menſurationes cibi prædictæ non ſignificãt, ꝙ cibus ſit temperatus, qmm ex cibo minori quantitatis, ꝗᷓ ſit quãtitas temperata cibi, non accidunt accidentia prędicta, ſed ꝑꝑea ꝙ ſecundum plurimum in diſpoſitione ſanitatis fames ꝓhibet aſſume re paruam quantitatem cibi,‚ nam ſtomacus famelicus ex quirit maiorem quantitatem cibi q́; oportet, quare medi ci conſiderauerunt quãtitatem cibi, quæ Phibet augeri cibum plus. q́; oportet,& non conſiderant quantitatem, quę eſt cauſa, ꝙ cibus exquiratur plus, quàm oportet.
SICVT rigor Vel tremor; cauſa huius eſt, quia natura retrahitur ad interiota ad digerendum cibum, quare infri gidantur exteriora corporis frigore Vehemenci,& accidit rigor vel tremor, cumque cibus fuerit parum digeſtus,
qrf medici conſidera uerüt quã titatem uel mẽſurã ꝓhibentẽ ad ditionẽ cibi plus qT cöſideraue rut menſu rationẽ ꝓ hit entẽ ip ſum cibũ.

L I B.
redit natura,& calor ad exteriora reſiſtendo tremori. Et quãdoch ex motu& cibo augerur caliditas,& calor tendens ad etxeriora intenſior fit, ꝗᷓ erat primo propter reſiſtentiam tremoris, quare accidit ꝑꝑ illud calefactio& exiſtimatur, ꝙ ſit caleſactio ſebris,& non eſt ita. Cum autẽ comeditur parum, tunc natura,& calor non Vvadit ad interiora cum totalitate ſua ver ſus cibum, quare non accidit, quod diximus, quia illud non acciait, niſi apud ſuperHuam,& maznam necesſitatem. MELANcolicus &c. PARVM calefaciente. E Thoc quidem eſt verũↄcũ melancolia eſt naturalis, ſed ſi fuerit humor melancolicus aduſtus, tunc indiget infrigidatione plurima: QAVvOPb infrigidet,& humectet: non dixit humectet parum,& in ſrigidet multum, quoniam caliditas colerę eſt fortis,& 9 ſiccitas eius eſt parua,& ſiccitas quidem pauca non con - G remperatur, niſi cum eo, cutus humectatio eſt fortior, qmũ humectatio eſt difficilis. ET ille quidem in quo ſanguis. 1 Et nõ dixit regimẽ corpotis ſanguinei, qm ſanguinis ſuꝑ flui regimẽ per ſuam qualitatem comtrariam non fit, niſi multiplicatione humoris contrarij in qualitate, qui eſt hu mor melaucolicus, cuius multiplicatio nullo modo quæritur, ſed non eſt ita in reliquis humoribus. ET pauci nu trimenti:quoniam ſanguis cum calefit, augetur eius magnitudo. ET hic in quo ſanguis generatur Hegmaticus: in tellexit de eo, in quo multiplicatur ſlegma groſſum, am̃ quodintel ille, in quo multiplicatur flegma ſubtile, non dicitur, ꝙ in ligatur ꝑ eo multiplicet᷑ ſanguis flegmaticus, ſed ſanguis aquoſus: LSune& talis non indiget regimẽ prædicto. NVT RIENSS. cus&e fau terea ordinẽ, dixerunt quidam ꝙ ſi præmittatur ſubtilis: guinem a- tunc digeretur ante cibum groſſum ꝑꝑ virtutem fortem digeſtiuam fundi ſtomaci: Si igitur digeretur prius cibus ſuptilis digeſtus,& cum egredietur, ſecundũ plurimũ aſſociabitur aliquid ex groſſo cibo ante ipſius digeſtionẽ, quare generabuntur oppilationes in epate,& meſſaraicis. gi autem pręcedat groſſus cibus, tunc ipſe exiſtit in fundo ſtomaci, in quo eſt virtus digeſtida fortis, et cibus ſub tilis exiſtit in parte ſuperiori ſtomact in qua virtus digeſtiua eſt debilis, quare operatio digeſtiuæ fortis erit in cibo groſſo, et operatio digeſtiuę debilis erit in cibo ſuhtili: & ſic duæ digeſtiones fient ſufficienter, quare operatio amborum in toto cibo erit ęqualis. Scias, ꝙ ſi bene conſi deretur, conciliari poteſt iſta diuerſitas,& dubitatio, qmm differentia inter cibum ſubtilem,& groſſum in recipiendo digeſtionẽ eſt ſecundũ quamitatem diuerſitatis inter virtutem digeſtiuam fundi ſtomaci,& inter Virtutem digeſtionem partis ſuperioris eius in modo, ſi pręmittatur groſſus, perficietur eius digeſtio ſimul cum digeſtione ſubtilis, tunc groſſus cibus eſt præmittendus: et ſimilirer ſi ferit differentia inter ea maior, tũc enim debet prętermitii cibus groſſus ante ſubtilẽ per tempus.Vt ſuccurratur illi differentiæ vel diſtamię temporis in digeſtione, immo debet adminiſtrari,& exhiberi cibus ſubtilis poſt cibum groſſum per tempus, quo cibus groſſus iam dige ſ ſtus ſit digeſtione aliqua, vt flat diſtantia temports inter Zla litera 8os ſecundum quantitatem diſtantiæ temporis digeſtioauerfta- nis] fundi ſtomaci,& partis ſuperioris eius in fortitudine tis, digeſtionis ita, Vt digeſtio cibi ſubtilis& grosſi ſimul,& 1 in eodem tempore compleãtur, quare oporter, vt durus ci G bus præmittatur. Si vero non fuerit, vt dictum eſt, tũc ci1 bus ſubtilis debet præmitti niſi fames fuerit vehemens, tũc enim groſſus cibus debet pręmitti. I FA vt poſt ipſum cibum fortem in cibo ſumat: neq; etiam ante ipſum cibum labilem vel lubicratiuum ſumendus eſt cibus groſ ſus ꝑꝑ cauſam prędictam. PISCES quoq́;& omnis ci8 pbus velocis coruptionis, ſicut ſac,& batecha, quoniam corrumpitur ab exercitio ſubſequente,& ab omni calefa
I.
ciente ſtomacũ, quare aduritur in eo talis cibus Ep velocem receptionem eius,& feſtinam caliditatem ſuper eum ante horam. ETcorrnmpent humores: quoniam exercitiũ laborioſum ſequens poſt huiuſmodi cibum ꝑꝑ ſuperfluã diſtractionem,& reſolutionem eius eſt cauſa, ꝙ membra attrahunt huiuſmodi cibos, ſicut piſces,& ſimilia:& ſi ta les cibi corrũõpuntur, ſequitur ex eis corruptio humorũ. 8TOMACI Iasſitatem habentes: in huiuſmodi enim laxitante ſtomaci non licet exhibere cibum ſtipticum poſt cibum: In hominibus vero, quibus accidit vomitus p. cibũ diſpoſitio eſt ecõtrario, quia laxitas eſt,& debilitas in ore ſtomaci,& tune quidem cibus ſtipticus poſt cibũ eſt exhibẽdus.& oportet quidem quandoqʒ adminiſtrare ſtiptica ſuper cibum, aut vt accelleretur cibi deſcenſio, ſicut fit in illo, in quo tardatur remanẽtia cibi in ſtomaco, Aut prohi beatur aſcenſio vaporũ ex cibo, ſicut fit in pa tientibus vertiginem,& ſcotomiam. ET ex eis eſt, ꝗ huic eſt cõtrarius ideſt cuius ſtomacus eſt frigidus, ĩ quo digeruntir cibaria ſubtilia,& groſſa qũq; remanent cruda ꝑEᷓ defectum caloris naturalis a digeſtione,& quandoq; corrumpũtur, cũ in eis egerit caliditas extranea,& eſt ſecundum plurimũ, quia in omni humiditate, in qua deficit operatio calotis naturalis, nece ſſarium eſt, vt operetur ca liditas extranea. E Tcõplexionibus ĩ ſunt ideſt indiuiduis, ſicut videmus quibuſdam corporibus nocere quędam ci baria,& tamen ratio demonſtrat illa eſſe iuuatiua, et ecõ tra: quare regatur ſecundũ modũ conuenientem, cũq; quis nocetur aliquo cibo,& ratio demonſtrat illũ eſſe iuuatiuũ, tunc redi ad ex primentũ. Qñ vero digeritur aliquis cibus, cuius malitiam ratio demonſtrat, tunc redi ad rationem, vel tunc initere ſuper rationem, Pꝑea quod eſt posſibile, ꝙ digeſtio cibi mali prædicti impediatur, aut re moueatur.& ſcias ꝙ; cibis inſunt ꝓPprietates, quę diuerſi ficantur ſecundũ regiones:& ſi non eſſet illud, tunc allebach vel albengi in regione Perſię non eſſet venenũ,& in regione Egipti cibus conſuetus. Et hoc quidem eſt eis, ad quę ratio non pertingit, immo in eis fundandũ eſt ſuper experimẽto. Et quandoq; exigit ratio minorationem cibi in aliquo corpore,& tamen cum paucitate cibi corpus illud debilttatur,& leditur, aut exigit ratio multiplicationem cibi,& tamen ſtomacus non poteſt digere mul tam cibi quantitem, quare ſuper experimento initendum eſt.VT rem bonam largiter comedant, vt humor bonus generatus ex cibo laudabili rectificet humores malos dominantes in eo ꝑꝑ permixtionem. EX nutriente humido, quod cito digeritur, vt cũ humiditate ſua,& veloci dige ſtione ſuccurratur ſuperfluæ reſolutioni, et vt non dominetur exiccatio ꝑꝑ ſuperfluam reſolutionem, vſque quo digeratur complete cibus durus tardę digeſtionis: NVTRIENTIA groſſa ꝑꝑ paucam retentionem ſupefluitatũ in eis ꝑꝑ id, quod multũ reſoluitur ex cis. ET magis apta recipere ꝑꝑ amplitudinem porroſitatum,& viarũ ipſorum:extrinſeca enim eis aduenientia vias reperiũr am plas: In corporibus vero ſolidis denſis diſpoſitio eſt econ trario, quoniam in eis coarctãtur materię interius,& ꝓhi bentur nociua exteriora penetrare vel ingredi ad interiora. ET fuerint omnia membra principalia ideſt ſi nõ ſuerit inter ipſa diuerſitas in complexione plus, quãà exigit res naturalis, ſicut ſi ſint quoddam eorum vehementis caliditatis,& quoddam eorum vehementis frigiditatis, quoniam tunc cibus ſapidus intenſus in aliqua iſtarum qualitatum conueniens vni iſtorum non conueniret alteri, quare tunc adminiſtratio huiuſmodi ciborum eſt dimittenda. EX vicibus pręterea: Scias, ꝙ qui fructus comedunt, aut aliud delectationis gratia qñq; comedunt in die multis vicibus, ſed cũ dicitur ſemel comedere ĩ die, aut bis

———-J—;—
FE E N. II11.
aut bis comedere, hoc non refertur, neque intelligitur, niſi in corporibus, quorũ ſtomaci digerere poſſunt quãtitatẽ cibi ꝓ corpore ſufficientẽ,& non indigent, vt cibus mul tis vicibus partiatur ſupra cõſuetũ, ſicut fit ĩ infantibus, & ſenibus. VERVNTAMEN in hoc vſus eſt conſiderandus.In hac parte conſiderat nocumenta accidentia ex mutatione conſuetudinis in vicihus comeſtionis. E laxi tas:hic per laxitatem intelligitur tepor in motibus. E T ſi non cenauerit:& illud ꝑꝑ effuſionem hurniditatum ad ſtomacũ pręcipue in colericis,& ꝓprie ſi fuerit caliditas eius fortis, quare efficitur illud, quod effunditur ad ſtomacũ, virulentũ, quod pro nutrimento renuitur a ſtomaco,& abominatur,& corrumpitur,& accidit eis eructua tio acetoſa ꝑp̊ defectũ digeſtionis cauſa malitiæ diſpoſitionis ſtomaci:& in quibuſdam accidit eructuatio fumo ſa ꝑꝑ aduſtionem cibi,& in quibuſdam accidit malitia anima, et nauſea ꝑꝑ nocumentũ oris ſtomaci ex cibo cor rupto,& ex humiditatibus effuſis ante cenã, qm̃ ipſę hu miditates natant,& ſuhleuãtur apud comeſtionem ꝑꝑ de ſcenſum cibi ad fundum ſtomaci. Eꝑ oris amaritudo ꝑꝑ effuſionem coleræ hora vacuitatis,& aſcenſionem ipſius colere ad os ſtomaci apud comeſtionem. ET lenitas ven tris Pꝑ corruptionem cibi:& dicitur, ꝙ hæc ratio eſt me lior, q́; ratio Auicennę, qui dicit ꝑꝑea, ꝙ in ſtomaco mi⸗ſit rem, quam non conſueuit: hoc enim non exigit per ſe lenitatem ventris: et in hoc eſt conſideratio, quoniam ſer mo Auicennę de cauſa,& necesſitate cõſiderationis conſuetudinis non eſt propter lenitatem ventris, neq; eſt, vt declaret cauſam lenitatis ventris, quia talis lenitas vẽtris eſt ꝑꝑ cauſam, quã dix imus, ſed ſermo Auicennę de lenitate ventris in hoc loco eſt, quia talis lenitas eſt vnum de accidentibus, quæ accidunt ex mutatione conſuetudinis, & accidunt etiã ſicut inHlatio,& rugitus,& inquietudo ĩ ſomno,& priuatio profundationis in ſomno. ET ex eis quidem, qᷓ accidunt ei. ſ.ante comeſtionem, eſt timor ꝑꝑ paucitatem ſanguinis„& ſpirituum ex cibi priuatione, quoniã omne animal habens parum de ſanguine eſt timo roſum, ſicut harbe. E T dolor oris ſtomaci ꝑꝑ effuſionem colerę ad ipſum. Et vrinę aduſtio ꝑpea, ꝙ acuitur complexio, vel ꝙ acuitur caliditas complexionis cauſa famis ſuperfluæ, et effuſio colerę ad os ſtomaci cauſat frigus ex tremorũ, ꝑꝑᷓ ꝙ natura& calor dirigitur verſus ſtomacũ ad tuendum ipſum ab ea, et ꝓprie qñ iam diminutus fue rit languis,& ſpiritus cauſa vacuitatis ſtomaci,& corrumpetur ſomnus eorum,& hoc quidem accidit aut ante comeſtionẽ ꝑꝑ colerã, quę effunditur ad ſtomacũ, aut propter comeſtionem ꝑꝑ corrumptionẽ cibi. 0OORPORA præterea&c.& vt velociter cibetur ideſt vt offera tur vel exibeatur eis cibus in principio diei, neq; tardetur vſq; quo virtus appetitiua requirat. ANTE balneationem, quoniam de natura balnei eſt mouere humores,& effundere coleram ad ſtomacũ,& etiã balneari, vt prępa rentur corpora ad cibum. SOLVNM panem ideſt panem abſqʒ carne, vt non ſit nutricatio plurima, nõ ꝙ comedat panẽ abſqʒ; re alia omnino, qa panis ſolus eſt ex eis, quę corrumpunt ſtomacũ: cũ ergo eſt aliquid cũ eo, quod cõ fortat ſtomacũ,& ꝓhibet effuſionẽ coleræ vel materierũ icut aqua roſata, et mala granata, eſt cõuenientius. I P& neceſſe eſt, vt motus, qui eſt poſt ipſam:& illud quomaã intentio motus ante comeſtionem eſt reſolutio ſuperfluitatum, quę reſolutio non fit niſi cum forti, aut remperato Stu: Intentio vero motus poſt ipſam comeſtionem eſt, v deſcendat ad fundum ſtomaci, quare oporret, ut aotus ſit ſuauig, vt cibus non concutiatur vel agi tetur in ſtomaco,& penetret indigeſtus. QVAM vomi G& penetret indigeſtu m tum, quontam iſti appetitus ſecundũ plurimum ſunt ꝑꝑ
D O GII. 4 7
humiditates groſſas dominantes in ſtomaco, quare natura exquirit,& deſiderat acutũ& acetoſum. Abhominatio autem dulcis,& pinguis eſt, quia ipſa ambo augent humectationem in ſtomaco:& ſi humiditates eſſent ſub tiles, tunc appetitus ſalſorum eſt plus, qᷓ appetitus acutorum,& ſyrupus acetoſus vel oximel incidit humiditates, & rafanus facit eas aſcendere a ſuperiora:& piſces.ſ.ſalſi ſuhtiliant, et abſtergunt. Et oportet quidem adminm ſtrare oximel cum aqua calida, vt adiuuetur reſolutio,& diſſo lutio:& ſi in ipſa aqua decoquatur radix liquiritiæ, aut ſemẽ naſturtij, erit fortius. CVM egreditur balneum vel ex halneo, vt exiccet᷑ ſtomacus eius,& fortificetur appe titus:balneum enim facit fluere humidicates in ipſo exiſtẽ tes, quare mollificat,& debilitat appetitum:& hoc quidẽ in homine pingui plus: exiccatio enim minorat humicdita tes in ſtomacis ipſorum. ET dormiant ſomnum leuẽ vel paruum, vt redeat ex hoc virtus cius, vt non debilitetur ex balneo cum priuatione cibi. Debet autem ſemel comedere, vt macreſcat,& perficiatur digeſtio aqueniens, & minoretur Hflegma. CIßO natante: hoc eſt comune in omnibus corporibus, vt non multiplicentur vapores,& corrumpatur cibus. EV a forti motu ſuper cibum, qm̃ ꝑ fortem motũ cibus expellitur ex ſtomaco ante horam:& hoc eſt primum nocumentũ, ex quo nocumẽto ſequitur, ꝙ aliquid de cibo penetrat ad membra, vnde ſequitur penetratio rei non digeſtæ: Si vero non penetrat aliquid, tũc ſequitur egresſio ex inteſtinis, abſq; ꝙ corpus aſſumat aliquid de eo ꝑꝑea, ꝙ lapſum eſt a corpore: Aliud etiã no cumentum ſequitur, videlicet corruptio complex ionis ip ſius cibi, maxime ſi bibatur aqua poſt fortem motũ præ dictum eo, quia ab ipſo agitatur& commouetur. NEQVE poſt comeſtionem: Hic conſiderat, in quo tem po re aqua ſit bibenda poſt cibum. MVL TA bibenda eſt aqua: hora quidem potus aquæ diuerſificatur ſecundum diuerſitatem cibi: Si enim cibus fuerit multæ aquoſitatis, ſicut brodia,& fructus humidi, tunc poſt ipſos non opor tet bibere aquam omnino, præcipue ſi fuerint fructus, ſicut criſomila, quoniam velociter diſſoluũtur in aquoſita tem,& ſicut cucumer, quoniã incrudatur ex potu aquę ſuper ipſum, niſi complexio fuerit calida cibum adurens, tunc enim conceditur potus aquę poſt ipſum, vt contem peretur ſtomacus. Et ſimiliter ſi fuerit cibus aſſumptus ſiccus, ſicut carnes frixę,& aſſatę, tunc non conceditur dimisſio potus poſt talem cibum, vt non conuertatur in fumoſum,& non fiat hona ipſius digeſtio. Diuerſificatur etiam hora potus ſecundum diuerſitatem complexionũ: In colerica enim complexione conuenientius eſt, vt multi plicetur potus aquę ita, vt etiam bibatur ipſa in tẽpore comeſtionis cibi: In quibuſdam enim ſtomacis ipſorum aduretur cibus, ſi non bibatur aqua: In habentibus vero ſtomacum frigidum res eſt econtrario ita, vt quidam corum ſunt, qui ſi bibant aquam poſt tempus longum, dePilitatur eius digeſtio, aut deſtruitur, aut corrumpitur. Et ſermo eius nequęe poſt cibum multa aqua eſt hibenda, potus enim plurimus operatur, quod dictum eſt, quoniã aqua ꝑꝑ ſui ſubtilitatem penetrat in ſpatio inter ſtomacum,& cibum, Si ergo potus multiplicatur, eſeuatur cibus,& natat in ſtomaco,& illud qñ non fuerit ille cibus terreſtris grauis, quem aqua non poteſt eleuare, neque ſit complexio calida valde ita, vt per eam reſoluatur aliqua pars aquvę,& reliqua pare eius miſceatur cum cibo. Et ſermo eius donec de ſtomaco deſcendat,& hoc eſt verum, vt ſubtilietur cibus,& adiuuetur ad Vvelocem deſcẽſum:& hoc iudicium non verificatur, niſi in complexio ne frigida: In cõplexione enim calida tardatio potus vſq; ad hanc horam eſt ex eis, quæ corrumpunt digeſtionem.
Decoctio liquiritiæ puocat uo mitum.
In tꝑe comeſtionis cibi ita, ꝙ Ihora pra dij. aut ce 1 næ potus aqug inter Pponat mo do comedẽdo, mõ bibẽdo, et ſic ſucce ſi ue ꝓcedẽ do, donec finiaturco meſtio c5 ueniens.
—

MOaicũ aquæ frigidę ſugendo ſumat: hoc flat in ſiti, quæ cauſatut a ſuperflua caliditate meri,& guturis,& ſiccitate ipſorũ, qm̃ ex ſuctione aquæ ꝓlongatur tempus tranſitus aquæ ſuper gutur,& meri:& ſimiliter fiat qñ ſitis cauſatur a ſuperſſua caliditate cordis,& exiccatione pulmonis, quoniam ꝑꝑ ſuctionem reſudat plus de aqua ad canam pulmonis,& ad ipſum pulmonem. Cum vero ſit ſitis ꝑp ſuperflgam caliditatem ſtomaci, oportet, vt bi batur aqua ſubito,& vice vna non paulatim, quoniam caliditas ſtomaci fortificatur ad reſiſtendum frigiditati aquę aduenientis ei paulatim, paulatim,& non ſortificat in reſiſtendo, cum aduenit ei aqua vice vna, vel bibitur aqua vice vna.· SV PERIORIS ventris lenitas:& hujus ſenſatio non fit, niſi poſt deſcenſionrm plurimi cibi. ALLEVIAT& colligit: quia inſpiſſat ipſum,& quoniam ſtomacus eſt calidus Valde ꝑꝑ calefactionem cibi digeſti, quia frigus reducit ad equalitatem, immo contẽperat membra omnia, quoniam aqua ita ſe habet ad mẽ bra, ſicut ſe habet aer ad ſpiritus. ET ſimillter tollerare famem. In hac parte conſiderat iuuamenta,& nocumenta famis. AD ipſorum deſcendat vel effundatur ſtomacos ꝑꝑ multitudinem colerę,& eius obedientiam attractioni ꝑp ſui ſubtilitatem,& caliditas ſtomaci attrahit ipſam coleram, vnde tunc multiplicatur caliditas ſtomaci ipſorum. QVE ei accidunt, cuius cibus corrumpitur ſicut inquietudo,& priuatio ꝓfundationis in ſomno, et in vigilia oris amaritudo,& nauſea,& eructuatio fumoſa, aut acetoſa. QVIBVS tunc dandum eſt aliquid.necesſi tas quidem euacuandi illud eſt manifeſta ꝑꝑ; corruptionẽ eius,& debet iilud euacuari faciendo ipſum deſcendere P inferius, non ꝑ vomitum, licet colera magis faciliter obe diat vomitut, quoniam os ſtomaci iam eſt leſum ꝑꝑ effu ſionem colerę,& vomitns quidem auget leſtonem ꝑꝑ in cesſionem materiæ ſuper eam vice alia, poſtqua ipla ma teria eſt facta acuta,& conuerſa in virulentiam. Et quoniam inteſtina,& epar,& corpus totum poſt lamem ve nementem vehementer attrahunt cibum,& hoc quidem ꝓhibet a Vomitu. Si Vero acidat illi cibo natatio ſeu rele uatio ad ſuperiora,& os ſtomaci non fuerit leſus vehem ter, tunc uomitus eſt conuenientior:& lenitiuum non eua cuat, niſi quod eſt in inteſtinis,& quę ſunt eis vicinantia tantum.& ſolutiuum euacuat, quod eſt in venis.·& quãdoq; ſunt quędam ſolutiua‚ non lenientia, ſicut omnla, q; ſoluunt ex primendo.Et ſolutiuum quidem in hac diſ poſi tione non eſt conueniens, quoniã venę raro, et parum attrahunt ad ſe tunc ex cibocorrupto,& permixto cũ humiditatibus virulentis, qᷓre ipſę venę Vacuæ ſunt ꝑꝑ ſuꝑ Hluã famẽ:et ꝗa ſyracoſt eſt ſolutiuũ, et lenitiuũ, Ideo Aui cẽna dixit aliquid parũ ſy racoſt, vt potius ſit lenitiuum, qꝙ; ſolutiuum. QVANDOQAVE deſiderium Pꝑ ſuper fHuam indigentiam corporis ad cibum, vel ꝑꝑ ꝙ corpus vehementer indiget cibo, ſed non regatur ſic corruptio ci bi accidens ex multitudine, quoniam tunc oportet, Vt pa rũper plus poſtponatur vel tardetur cibus? vt digeratur, quod de ipſo ad venas declinauit. ICET corpora humida. Scias, q; corpora calida omnia nocentur a fame, quoniam caliditas eorum inflammatur primo ꝑꝑ diminu tames no tionem frigiditatis, deinde cum prolongatur fames, extin cet omni guitur caliditas ipſorum ꝑꝑ ſuperfluam diminutionem Hacere humiditatis reſtaurantis,& fouentis ipſam. Et leſio ꝗadem runtamen corporum a fame diuerſiflcatur. Corpora enim, quæ ſunt ’ humida humiditate naturali, ſicut infantes magis ledun bſera tur a fame propterea, quòd vehementer recipiunt reſosatur, jutionem a caliditate reſoluente, poſtea ſunt corpora ſic ca: vehemens enim leſio iſtorum a fame eſt ꝑꝑ ſuperfuam ſiccitatem, et dominium coleræ. Et huiuſmodi cor
I.
pora minus ledũtur a fame, ᷓ corpora ſupradicta.ſ.infan tium, quoniam materia iſtorum corporũ ſiccorũõ, quãuis ſit minor, tamen difficilis eſt reſolutionis ꝑꝑ ſui duritiẽ: & ꝑꝑ hoc iuuenes magis tollerant ieiuniũ, q́; infantes, et ſenes, poſtea ſunt corpora temperata in humiditate,& ſiccitate,& nocumentum ipſorũ a fame eſt mantfeſtum: & huiuſmodi corpora temperata in ſiccitate,& humidi tate minus ledũtur a fame, q́; corpora ſicca, qm̃ illud qa de hũiditate reſoluit᷑ ꝑ famẽ, minus ẽ, ꝗᷓ illud, d minora tur ex corpore ſicco,& etiam caliditas ipſorum corporũ temperatorũ in humiditate,& ſiccitate non eſt fortis, aliter enim in cis dominaretur ſicctas, ſecundum ꝙ dictũ eſt in capitulo cõplexionum: poſtea ſunt corpora, quæ ſunt humida humiditate pręternaturali vel extranea, non hu miditate conuenienti, vt conuertatur in nutrimentũ:& nocumentum iſtorũ a fame eſt ꝑꝑ acuitatem caliditatis: & nocumentum ipſorũ eſt minus, nocumentũ corporũ pręmiſſorum vel ſupradictorũ, quoniam humiditas radicalis nõ vVehementer ſuſcipit reſolutionẽ, quoniam illud, quod magis reſoluitur per famem in corporibus ipſorũ eſt humiditas exttanea, quare oportet in iſtis rectifi care vel contemperare complexiones ipſorum in humidi tate,& ſiccirate. Poſtea ſunt corpora, quæ ſunt humida humiditate conuenienti pro nutricatione: huiuſmodi enim corpora minus leduntur a fame, q́; alia corpora ꝑꝑea, ꝙ illę humiditates conuertuntur in nutrimentum,& ſtant 5 loco cibi:& ꝑ famem contemperatur humiditas ipſorum cum hoc, ꝙ humiditates ipſorum extraneæ non minorantur minoratione, de qua ſit eurandum ꝑꝑ id, quod aduenit de nutrimento, vei ſtat loco cibi: Nocumentum vero ex fame in corporibus frigidĩs eſt minus, quoniam caliditas, quæ ex fame acuvtur, contemperat ipſorum caliditatẽ, deinde ordines ipſorum corporum frigidorum diuerſificãtur, ſicut diximus in calidis. VINVM quoque. hic conſiderat res, quæ faciunt euenire oppilationes. E X rehus magis nocentibus. Res faciẽtes euenite o ppilationes ſunt plurimę. Et hic Auicẽna commemorauit duas res. ſ. vVinum poſt comeſtionem,& res dulces,& oppilatio qui dem accidens a vino aſſumpto poſt comeſtionem, nõ eſt ex vino, immo ex cibo aſſumpto ante ipſum:& ſecundum hunc ſenſum dixit, quoniam velociter digeritur. Res enim non oppilat cum ſubſtantia ſua, niſi quando eſt cru da, non digeſta: verũ qñ digeritur,& non penetrat, corrumpitur,& cibum corrupit:& rebus autem dulcibus Qualiter ſe generatur oppilatio, ſed a vino generatur oppilatio nõ vinum,&s ꝑ ſe, qm̃ vinum uelociter penetrans facit penetrare cibum“ indigeſtum: Res dulces vero cauſant oppilationes PPea,— ꝙ membra ꝑꝑ dilectionemn, quam habent ad dulcia, attra hunt dulcia non digeſta:& velox penetratio quandoq; fit ꝑꝑ eſſentiam penetrantis, ſicut uinum:& ꝗñ o fit vio lenter, ſicut eſt penetratio rei dulcis: Nam dulce adminiſtratum poſt cibum oppilat plus, q́; ſi per ſe adminiſtretur, quia vinum poſt cibum aſſumptum facit penetrare cibum indigeſtum:& vinum dulce eſt oppilatiuum, qᷓuis non bibatur poſt cibum ꝑꝑ ſui dulcedinem, ſed poſt co- Conforts meſtionem aſſumptum oppilat plus. Et ex rebus medici maci, er re nalibus, Vel ex potionibus medicinalibus, quas oportet aificãtia aſſumere poſt cibum, ſunt res vel potus conſortamtes os& ſtomaci, cũ enim adminiſtrantur ante cibum in ieiunio bacla aſck deſcendunt ad inſeriora ſtomaci, quare non conferunt ori ſonẽ va, ſtomaci. Similiter poſt cibum adminiſtrantur medicami bent 242 na Phibentia vapores, ne aſcendant ad caput, et quę ſunt miniſcas, illis ſimilia:& ex rebus medicinalibus, quas oportet“ adminiſtrare ante cibum ſunt, ſicut ea, quę contemperãt complexionem corporis,& aperienria oppilationes,& le nientia ventrem,& qux ſunt illis ſimilia. Et ex medicinis
ſunt
vel
Coltac

ter & ces op aetore ia
um hiſck Vade darl b5*
—————————
EEIEIEII11.
ſunt, quarum adminiſtratio eſt conueniens ante cibum, poſt cibum, ſicut ſunt contemperantia complexionem omaci: Verum conuenientius eſt pro hac intentione, vt adminiſtrentur poſt cibum, vt prolongetur iplarum medicinarum remanentia in ſtomaco. ET oppilationes quidem ad multas& c. faciens quidem cadere in ydropiſim eſt illud, quod eſt in epate retentum corrumpens comple xione epatis,& oppilans ipſum. ex oppilationibus vero factis in venis lõginquũ eſt, ꝙ accidat vdropiſis. GROS 8ITIEs præterca acris,& aquæ- grosſities qaidem hoc Operatur ꝑꝑ terreſtreitatem, et malam humiditatem, quę
ſunt ei permixta:& ex hoc ſequitur debilitas Virtutis ꝑꝑ grosſitiem ſpirituum, Sed aquæ grosſities cauſat hoc Pꝑ tarditatẽ penetrationis a ſtomaco,& propterea ꝙ; ei ꝑmi
xta eſt terreſtreitas corrupta:& in ęſtate quidem dignius
eſt, vt hoc faciat ꝑꝑ debilitatem digeſtionis, quæ eſt in ęſtate.I DEOQVE non eſt malum.Iam currit conſueIntentio tudo dicendi, non eſt malum adminiſtrare iſtam vel illã
ſermonis rem, cũ talts res eſt pauci iuuamenti. vinum permixtũ cõ
a geimur fert ꝑq ſui ſubtilitatem:& ſi fuerit vinum purũ, tũc eius Iũ admini ſubtiliatio eſt maior, verũ eius calefactio eẽt ſuꝑflua. E T Pterea cuius viſcera calida&c. frigiditas ſtomaci cũ fuemedica- rit ſuperflua, non digerit omnino, neq; cibum ſubtilem, ne men. que cibum groſſum, quoniam digeſtio fit a calido: Si aũt caliditas ſtomaci fuerit ſuperſlua,& viſcera non fuerint
8 fortia, qñq; digetio eſt debilis,& qñq; eſt ablata: Si vero fuerint fortia,& ſunt, de quo nunc loquimur, tunc cibus
ſubtilis aduritur totaliter ꝑꝑ fortem caliditatem,& groſ
ſus cibus cauſat fumoſitatem vel in fumoſitatem conuer
titur:& ſimiliter cũ illa complexio nõ fuerit in ſtomaco,
ſed in quibuſdam viſceribus calidis, ſicut epar. Et Auicen
na quidem non loquitur de illa, quę eſt in ſtomaco, qm̃ũ
ſi membrum ei vicinum, qñ humerit malitiam complexionis, operatur illud, tunc membrũ ipſum digerens. ſ. ſto
macus multo magis operatur illud, verũ qñ fit illud a ca
liditate epatis, tunc cum ea non eſt ſitis ſecundum menſuram fortitudinis caliditatis.ſ.epatis:& qñq; accidunt ei
accidẽtia frigidi ſtomaci, ſicut eructuatio acetoſa,& mul
titudo flegmatis in eo ita, vt egrediatur cum vomitu quantitas flegmatis,& rerũ altarum quantitas plurima:
ſed nõ ſic eſt a ſuperflua caliditate ſtomaci. ACOIDEN
ITE vt ipſius nutriens in Ventoſitatem: hoc non fit niſi,
qñ caliditas eſt in epate, qm̃ caliditas ſplenis, aut inteſtinorum, aut veſicæ non perueniunt ad hunc terminũ. Caliditas vero renũ ꝗᷓ uis ſit posſibile, vt faciat illud, tñ nõ
oꝑat illud, niſi cũ cibus ꝑuenerit ad inteſtina, et tũc nõ fa
ciet accidere ventoſitatẽ tẽdentẽ ſtomacũ, ſed ventoſitatẽ tẽdẽtẽ inteſtina: et ꝑꝑea accidit iſtis colica plurimũ. N eqʒ
eſt intẽtio Auicẽnę, ꝙ ex cibo groſſo generetur uẽtoſſtas,
& ꝙ cibus ſubtilis qigeratur, quoniã illud non eſt ymaginandum vel posſibile: a caliditate enim generatur ven
toſitas ſecundum ſemitam effumationis:& qñ caliditas
facit groſſum cibum effumare, tunc cibum ſubtilem adu
rit totaliter abſq; dubio:& ꝑꝑ illud in huinſmodi diſpoſi
tione oportet, vt adminiſtretur cibus groſſus, quãuis ab
ver, an. co generetur Ventoſitas. ET egritudo mirachia inde etiã ſa melan Pcedit. Iam dixit princeps Auicenna in libro tertio caumi⸗- ſas melancolig mirachię alias ab iſtis:& cauſa, q́; hic ad . ducit, eſt verior, quoniam epar cum ſuerit ſuperfluę caliditatis, facit effumare cibos in ſtomaco exiſtentes, vnde Zeneratur ex eis ventoſitas,& inflatio:& qñ peruenit ci
us ad epar, penetrat ad ipſum, dũ eſt effumans, vel eſfu
emittens,& præparatus ad aduſtionem, quare
h vexe calido aduritur,& efficitur melancolicus
1uftus, qui ex pellitur ap ſj plenem,& ex ipſo ſple
Pellitur ad ſtomacum,& tunc accidit vomitus ace
PDP GSCI1. 4 2
toſus ebuliens ſuper terrã& ſequitur ad illud corruptio digeſtionis,& debilitas eius, quare gœneratur in ſtomaco flegma,& accidunt vaporationes,& reliqua alia. QVI autem ſtomacum haber Vacuũ& c. hic conſideratur diſpoſitio, in qua oportet, vt cibus ſubtilis præcedat groſſum,& econtra: Sciendum, ꝙ; fames aut eſt ſecundũ mẽ ſuram, ꝙ oportet, aut non: ꝙ ſi fuerit ita,& neceſſarium ſit comedere duos cibos dtucrſos.ſ.cibum ſubtilem,& cibum groſſum„ tunc oportet præmittere cibum ſubtilem ante groſſum, niſi fuerit diuerſitas digeſtionis inter eos ſe cundum menſurã diuerſitatis digeſtionis factæ a virtute digeſtiua partis ſuperioris ſtomaci,& inſerioris eius: ꝙ ſi non fuerit ita,& fuerit minor fames, qᷓ oportet, tunc nõ debet comedi omnino. Si vero fuerit ſames maior, qᷓ opor tet ita, vt cauſa ipſius acciderit effuſio colerę ad ſtomacum, tunc ſimiliter abſtinendum eſt a comeſtione, quia tunc oportet mundificare ſtomacum a colera:& ſi non fuerit colera ſic iam effuſa, tunc eſt diſpoſitio, de qua loquitur hic Auicenna: ac ſi dicat, qui habet famem maiorem, ꝗᷓ oportet, et non acciderit ei effuſio coleræ ad ſtoma cum:& hec eſt intentio Auicennę cum dixit. Qui autem ſtomacũ habet vacuum&c.& in huiuſmodi quidem di ſpoſitione ſtomaci prędicta cibus groſſus pręmittitur an te ſubtilem, quoniam ſi cibus ſubtilis præmitteretur, tunc ſtomacus ſuper ipſum conſtringeret vel compręhenderet compręhenſione completa ꝑꝑ aduentum cibi, ex quo cũ faclitate fit nutricatio, quare ſi poſt ipſum aduenit cibus groſſus, tunc ſtomacus renuet eum, vel abhorebit„& non digeret ipſum, qm̃ aduentus nutricationis ex eo fit poſt longum tẽpus,& hoc eſt neceſſarium Pꝑ corruptio nem cibi grosſi: Si autem pręmitur cibus groſſus, tunc ſtomacus conſtringitur ſuper eum compręhenſione com pleta ꝑꝑ indigentiam eius de cibo:& qñ poſt ipſum adue nerit cibus ſuhtilis, ſtomacus non renuet aliquem eorum: Non enim renuet ſubtilem ꝑꝑ nutricationem eius ueloem, neq; renuet groſſum, quoniam ipſe iam digeſtus eſt digeſtione aliqua, quare ſfactus eſt, ſicut cibus ſubtilis in nutricatione veloci. NISI inter ea tempus&c. quia in illo tempore digeſtus eſt ſubtilis,& tunc non accidit, ꝙ ſtomacus renuat cibum groſſum aduenientem. ET in huiuſmodi quidem diſpo ſitionem melius eſt&c. hoc intelligitur, ꝙ ſi diuerſitas temporis digeſtionis inter eos fue rit parua, tunc oportet præmittere groſſum cibum, aliter non conceditur aggregatio ipſorum, quoniam ſi præmittatur ſubtilis, corrũpitur groſſus,& ſi præmittatur ſecũ dus.i. groſſus, digeritur primus. i. fubtilis, qui non inuenit viam ad exitum, quare corrumpitur:& ideo ſi inter ea tempus interpoſitum fuertt, conceditur adminiſtratio cibi prędicti,& ex anteceſione cibi prædicti ſtomacus non re fugit. CVM autẽ in aliquo comedẽte&c. In hac parte Auicenna perſcrutatur ea, quę ſuccurrunt corruptioni cibi.& litera patet. ET vino quidem impleri mellus eſt, qᷓ; cibo ꝑꝑ ſuhtilitatem vini,& lenitatem eius,& velocẽ receptionem digeſtionis. ET die vna ac comeſtione abſti neat.vt non ſuperfluat ſames,& non ſequatur, ꝙ diximus de tollerantia famis. ET ſi alleuiatus fuerit, balneet ſe& c. Nam balneum ante alleuiationem facit penetrare cibum corruptum ad extrema corporis, quare corrum pit ſanguis bonus ex eius permixtione: poſt alleuiationẽ vero ex balneo ſubtiliatur, quod penetrat de ci bo: quare nõ accidunt ex eo ꝑꝑ ſui cruditatem, et grosſitiem oppilatio nes: fomentatlonẽ aũt factã cũ pãno calido ſuper ſtoma cũ laudat Auicenna, quia per eã confortatur digeſtio, ſed mutriens debet ſubtiliari, quontam membra dtgeſtiua iã ſunt debilia, quare non digerunt, quod eſt durũ,& poſt digeſtionem. ET grauitatẽ& pigritiam fecerit&c. GraCorrumpitur grof ſus, quiaſt ipſe come datur poſt ſubtilem tunc exiſtens ĩ pte ſuꝑiori ſtomaci de bilis calo ris nõ digeritur, qr Corr umpi tur,

L I B.
7
uitas quidẽ accidit ꝑꝑ additamentũ materiæ nocentis,& grauantis ſuper naturam po priuationem iuuamenti ipſios in nutricatione,& deſectũ venarũ in digeſtione, qua re accidit ventoſitas, et ſequitur ad eam extenſio. RAARO tamen digeritur in venis, quonia digeſtio venarũ debilior eſt, q; digeſtio ſtomaci, quoniam ſubſtãtia ipſarũ vena rũ eſt paucæ caliditatis:& non fuerunt ſic paucæ caliditatis, niſi quoniã intentio ipſarũ ſuit, vt ipſę eſſent ſicut theſaurũ vel depoſitorium, in quo humores conſeruant᷑, & remanent tempore longo. Si enim digeſtio ipſarũ eſſet ſortis, ſequeretur ad illam corruptio humorũ ex longa re manentia in eis. Aduentus aũt laboris, qui eſt lasſitudo, cauſatur pꝑᷣ retentionẽ humorũ crudorũ prædictorũ in lacertis, quare cauſatur operatio materierũ attractarũ ad lacertos ꝑ motum laborioſum. Alices aũt fiunt ꝑꝑea, ꝙ; in lacertis retinentur ſuperhluitates uaporoſæ ſequentes ad illud, quod prædictum eſt propter defectum digeſtionis. Osſitationes fiunt ex illis ſuperfluitatibus vaporoſis retentis in maxillis,& labijs: Et cũ acccidit lasſirudo tantũ, tunc non eſt neceſſaria ventris ſolutio, qm̃ ma teria expulſa ad lacertos eſt pauca, aliter eqnim cauſat gra uitatem,& pigritiam: et cura eius eſt quies, vt digeratur, quod eſt retentũ in lacertis,& vt non addatur malitia ex motu, quomiã eſt melior modus ad expellendũ cibum cor ruptum, abſc; ꝙ neceſſariũ ſit tempus longũ ꝓ inceſſu, & tranſitu cibi ptædicti per inteſtina, ex quo tranſitu nõ ſecuratur, quin attrahatur aliquid de cibo corrupto ad ve nas.Regimẽ aũt cũ confortamibus digeſtiuaã,& alijs. nõ adminiſtratur, qñ cibus eſt corruptus, ſed qñ digeſtio eius eſt diminuta. Et vtilitas ſommi longi eſt, vt epar,& venę digerant, quod in ſtomaco nõ fuit complete digeſtum:& Pp illud dixit, dormiat, quãtum voluerit& alia litera ha Det dormiat ãliter uoluerit. ſ.abſq; condictione ꝙ ſomnus ſit primo ſuper dextrum, deinde ſuper ſiniſtrum, quoniã alia ütera intentio non eſt digerere, quod eſt in[venis] ſed intentio ſomaco. eſt, vt digeratur, quod penerrauit ad epar,& ad venas. “ Et hic quidem adminiſtrat ſolutiuũ, vt expellatur ex cor ra guod Pore ne aliquid ex eo attrahatur] ad venas, vr non corex illo eſt rnmpat ſanguinẽ bonum ex permixtione etus. Et exemattracũ. plicauit dicens cũ tali, qualis eſt trifera in calido: In infrigidato vero cum diacimino, quoniã cũ ex pulſione cotru pti confortat ſtomacũ, quare ſuccutit ei, quod accidit de debilitate cauſa ipſius cibi corrupti,& adiuuat ad dige/ ſtionem eius, quod de illo cibo remanſit:& propter iljud admimſtrat ſolutiua calida, quoniã digeſtio fortifica· rur per calorem. ET cũ ille, qui regimen ingroſſare&c. Si er ſubtilitatem regiminis intelligitur adminiſtratio cibo rũ, ex quibus generatur ſanguis ſubtilis,tũc non ſequitur ex illo, ꝙ minoretur quantitas eius, quod eſt in venis: Si vero per ſubtiliationem regiminis intelligatur paucitas ci bi, tunc non ſequitur, ꝙ ingrediatur aer in meatibus, quia eſt posſibile vt ipſi meatus inſpiſſentur vel condenſentur cũ minoratur ingresſio cibi in eis:& non ſequitur, ꝙ; aer ingrediatur niſi ſi remanerent illi meatus in ſua amplitudine, quam habebant in tempore regiminis grosſi: et licet ſequatur aeris ingresſio uel penetratio, nõ tamen ſequitur aduentus oppilationis in hora, qua fit reditus ad regimen groſſum, qa posſibile eſt, vt ex illis meatibus egrediatur aer ex aduentu vel additione cibi ita, vt non remaneat aer omnino,& tunc non ſequitur aduentus oppilationũ prædictarũ. Imo modus ad ſaluandum qualiter ſequatur aduentus oppilationum eſt, vt dicatur, ꝙ illi meatus ex minoratione cibi iam ſunt exiccati ita, vt eorũ concauitas ſit conſtricta,& difſicilis fit reditus concauicatis ad ſuã amplitudinem, ć; prius habebat, donec humectetur. Cum igitur ingroſſatur regimen abſqʒ gradatione, tunc
18
accidunt in illis meatibus illud, quod eorũ conc anitas nõ capit vel eorum concanitatẽ non dilatat, quare accidunt oppiiationes.ET calidorũ nutrientium impedimẽta& c. hic conſiderat ea, quæ adiuuant digeſtionem ciborum ca lidorũ, aut frigidorum,& corrigunt eorum nocumemta. 8ED ſi fuerit de melle ſufficit. Et ſi dicitur, ꝙ correctio nocumenti ciborũ calidorum fit per res frigidas, ſicut dictũ eſt ſupra, ſed ſy rupus acetoſus de ſeminibus,& ſyru pus acetoſus de melle eſt calidus, quare& c. Reſpondet᷑, ꝙ intentio Auicennę hic eſt ſuccurrere nocumento cibi mul tĩ calidi cauſantis debilitatem digeſtionis ratione ſuę multæ quantitatis,& non qualitatis: quare oportet, vr illad, quod ſaccurrit huic nocumento ſit calidum, quoniam digeſtio perficitur ealido.& in regimine quidem ciborum calidorn non debet illud, quod adiuuat digeſtionem, eſſe vehementer calidum, vt non ſuperfluat malitta cõplexio nis, quare debilitatur digeſtio, aut alteretur,& corrumpatur cibus. Syrupus vero acetoſus confert ſoa abſterſio ne,& inciſione. NVTRIENTIA vero ſubtilia& c. hic cõſideratur de iudicio ciborum groſſorum,& ſubtilium. MAGlIsS funt tollerantes nutrientia groſſa ꝑꝑ fortem ip ſorum caliditatem cauſa laboris, quare adiuuatur digeſtio ciborum groſſorum,& reſolutio ſuperfluitatum ipſo rũ. QVOᷣD ipſorum epata ex nutriente rapiunt. Et cãa in hoc eſt uacuitas venarũ cauſans attractionem ꝑꝑ mul tam reſolutionem.Et nõ apropriauit hoc, niſi epati, q;uis corpus totum attrahat, quoniam nocumentũ illud magis ſit in epate quoniam illud, quod eſt attractum, eſt maioris nocumenti ex hoc, ꝙ facit accidere oppilationes:& plurimum earũ fit in epate ꝑꝑ ſtricturã meatuũ eius,& quia etiam illud, quod ad ipſum peruenit, eſt parũ digeſtum, ſed non ſic eſt illud, quod peruenit ad venas, quoniã illud iam eſt digeſtum in epate: Et iſtę&gritudines ad quas præparat, ſunt de gener yYdropiſis, et cacesſiæ. FRV ctus præterea recentes. In hac parte conſiderat ea, quæ ꝑtinent ad fructus, et olera. CBAOIT IS in ęſtate, qm huiuſmodi fructus non nocent, niſi quoniã præparant ſan guinem ad ebulitionem ꝑꝑ multitudinẽ a quoſitatis, ex eis generatur:& in laborioſis,& exercitaris mediante exercirio reſoluitur, quod de humidiratibus generatur exꝝ fructihus, quare fructus non nocent eis: ſed ſunt eis conue nientes, quia ſuccurrunt ei, quod reſoluitur de hnmiditatibus corporũ ipſorum: Et proprie cũ fuerint calidi, quoniam complexio ipſorum tẽperatur cum illis fructibus, et Pprie in eſtate, quoniã ſudor in ipſa gſtate magis maltiplicatur:& fructus comedi debent ante cibum, vt non corrumpantur,& corrumpant cibum, ſicut cũ fructus adminiſtrantur poſt cibum. ET ſi regantur cum re alia ab eis, ideſt enm re alia, quę ſtat loco ipſorum in humectando, ſicut eſt vinum permixtum,& aqua ordei cũ z2u charo,& ſimdia, tunc erit melius. EBVLITIONE ſuc cus fructuũ& c.Sciendũ, ꝙ cauſa ebulitionis ſuccuũ extra corpus,& intra eſt, ꝙ caliditas naturalis fructuũ,& aliorũ in radice eſt dominas ſuper humiditatem ipſorũ: Aliter enim corrumperentur,& putreſcerent ante comple mentum ipſorũ.· Et non eſt dominiũ vnius iſtorum ſuper alterũ valde magnum, aliter enim exiccarẽtur:& qñ fructus ſunt expresſi, vel qñ ex fructibus ſuccus eſt expreſſus, tunc caliditas naturalis, quæ eſt in ſucco ipſorum eſt ſecundũ porportionẽ ad humiditatẽ, quę eſt in ipio ſucco minor multum, q́; prius erat, quomam ꝓportio caliditatis ſucci ad totam caliditatem eſt, ſicut proportio qꝗᷓtitatis ſucci ad quantitatem totius, ex quo eſt facta expresſio: humiditas vero, quæ eſt in ipſo ſucco, non eſt ſecundum illam proportionem, immo eſt maior illa, quia humidias tota iam egreſa eſt in ſuccum, quare ſequitur ex hoc, e caliditas

Alia litera vaporationem üllius humiditartis,
E EWWT11 caliditas naturalis per cõparationẽ ad illa humiditatemn ſit diminuta,& minor.& Ppꝑ illud qñ volueris permane re ſuccos,& conſeruare ſecundũ diſpoſitionẽ ſuam, tũc ꝗñqʒ; fortificarur caliditas naturalis ipſorũ, ſicut apponit᷑ in ſucco vuarũ radices ca paris:& qñq; minoratur humi ditas ipſorũ ſuccuũ ex decoctione ipᷣſorũ, aut ex appoſitione ad ſolẽ:verũ augumentũ caliditatis naturalis ad na turã ipſorũ ſecundum plurimũ eſt imposſibile, quare ne ceſſariũ eſt minorare humiditatẽ ipſorũ,& illid fit cũ eua poratione ita, vt vapores ab eis eleuentur„& illud P caliditatẽ: Nã caliditas agit in humiditatẽ actionẽ„ qua fle Vaporatio,& ebulitio, quia ſi fortificata ſuerit caliditas ſuper ſillã humiditatẽ] ita, vt ſit diminuta, tũc rema net ſpecies illius ſucci conſeruata:& ſi nõ, tunc fortificatur in eo humiditas,& dominatur caliditas extranea,& agit in illã humiditatem. Et qñq; peruenit eius operatio in ipſa ad terminũ, vt deſtruatur ſpecies ſucci totaliter, et fiat ex eo generatio,& corruptio, ſicut fit ex ſucco uua rũ vinũ: aut qñq; nõ peruenit ad illũ terminũ, quxtre fit ex illo putredo. Et ſimiliter eſt diſpoſitio ſuccorũ fructuũñ in corpore ꝑꝑ fortẽ caliditatẽ, vnde euaporat humiditas ipſorũ ſuperflua ſecundũ plurimũ:& Pꝑ illud nõ accidit in eis putredo ſecundũ plurimũ. SCIRE quoqʒ debes, ꝙ cum in ſanguine flegma exiſiit ctudũ& c. hoc etiã eſt ex ſumma nocumentorũ fructuſ, qm̃ qñ multiplicatur aqſitas ipſorũ in ſanguine, Phibetur induratio, qua fit pars membri, quare accidit ex eo illud, quod accidit patientibus caceſiã. POsT ipſos incedat, vt deſcendãt ad patem inferiorẽ ſtomaci. AD hoc vt labãtur ideſt vt expellantur ex ſtomaco ꝑęꝑ grauitatẽ cibi,& cõpręhenſionẽ ſtomaci ſuper cibũ ꝑꝑea, c ſtomacus renuit fructus ꝑꝑ ma litiã nocum̃ti ipſorũ. F̊ᷓCOI Tſang uinẽ putrefieri: Sciẽ:dũ, ꝙ qñ accidũt oppilatiões ĩ meatibus cõp̃hẽdẽtihus hüiditates poſt illas humiditates retẽtas, Phibitas a pe netra tiõe ſpũum,et ab aere euẽtãte illas, corrũpit᷑ cõ ple xio illa rũ hũiditatũ,& efficitur earũ diſpoſitio, ſieut diſpoſitio humiditatũ ſeparatarũ a corpore,& ſequit!ar ex hoc de bilitas caloris nãlis cauſans dominiũ calidita tis extraneę, & ſequitur ex hoc putredo. OLERA vercs colerica, ſcu qᷓ generant colerãsſeu olera, quæ ſunt amavi ſaporis&c. Sciendũ, ꝙ iauamẽtũ olerũ calicdorũ ams ri ſaporis ĩ hye me eſt plus, q iuuuamentũ olerum,& altorſ ex fructibus aquoſis in gſtate, quoniã ipſa ambo qGßeus cõmunicent in cõtemperando cõplexionẽ ſecundũm ex igentiã tẽporis, tamẽ aquoſitas putrefaciens ſanguinẽ generatũ ex oleri bus humidis,& fructibus cauſat cõtrariũ eius, ꝙ intẽdit de iuuam̃to ipſorũ,& nõ ſic eſt de oleribas amaris, ſicut naſturciũ,& ſinapis,& quę ſuuint eis ſimilia. Quod ſi alicui neceſſariũ fuerit nutrientia comedere malla, P hoc Vult Auicẽna illud, ꝙ accidit, vt Hi aliquibus ſit neceſſariũ comedere cibos malos in itiner e„aut in carcere, aut cauſa alia Phibente aſſumptionẽ ciborũ bonorũ, et in hu iuſmodi quidẽ homimibus oportet, vt ſit comeſtio ciborũ malorũ paucls vicibus,& quaqʒ vice ſit eorũ adminiſtra tio poſt mundificationẽ ſtomaci, 6c poſt famẽ vehemẽtẽ, vt digeſtio ſit fortis, et Vt minoret᷑ aduẽtus altochme, quonã altochme ex cibis malis eſt pernicioſa:& cũ hoc oporitet, vt qualibet vice minoretur quãtitas, vt nõ accidant ex diminuta digeſtione accidentia altochme.& Aui cenna quidẽ nõ cõmemorauit illud, qm̃ eſt notũ,& non Pręcepit permixtionẽ illius, quod ei cõtrartatur, niſi qm̃ illud, quod contrariatur cibis malis, rectificat malitiã eorum, et oportet etiam, vt adminiſtrẽtur permixta ſimul, nò vnũ poſt alterũ, qm̃ ſi adminiſtrẽrur pura Vvel ſin Sulatim, fortaſſe accidit nocumentũ apuq principiũ adminiſtrationis eorũ, qm̃ ſunt mala cibaria,& tunc non
PD O gaunmn 1 L. 49
poteſt remoueri illud nocumentũ, ſed non eſt ſic, qñ ſunt ſimul permixta, qm̃ a principio rei ſunt rectiſicata. E“T' cui quidẽ res dulcis nocumentũ præbet.i. ſi adminiſtrẽtur illa cibaria nõ permix ta cũ ſuo contrario,& jeditur a dul ci, tunc oportet, vt ſuper eũ hibat acetoſum, quia eſt cõrrariũ,& imprimit contrariũ impresſioni eius: Nam plu rimũ nocumẽti dulcis eſt, quia ipſum cõuertitur in colerã,& deijcit appetitũ,& calefacit,& alia hutuſmodt: ſed acetoſum reprimit coleram,& infrigidat,& conſortat appetitũ:& m̃ cibi mali multeplicãt ſuperfluitates mul tas, ideo oportet eas euacuare. Vinũ vero antiquũ q;uis non contrarietur acetoſo cum ſuo ſapore, tamen contrariatur illi, quod cauſatur ab acetoſo in corpore, qm̃ calidi tas vini veteris elt fortis valde, quare forttficatur digeſtio ſuper cibos diuerſos,& rectificarur nocumẽtũ vnius ab altero. Et in rectificatione quidẽ nocumseẽti ex vnctuo ſo qñq;; adminiſtrantur tres res.ſ.ponticum,& ſalſum, et amarũ Pꝑ iſtorũ conuenientiã ĩ exiccatione humiditatis pinguis mollificantis,& rectificatio iſtorũ fit cũ vnctuo ſo etiã. SYRVPV M acetoſum factũ cũ aceto,& citonijs ideſt ſyrupũ acetoſum factum ex aceto cũ aqua vel ſucco citoniorũ. QVANdo vero alicuius corpus repletum:hic conſiderat diuerſitatem ciborum ſecundum diuerſitatẽ diſpoſitionũ corporis. CVM ſubtilitate ideſt cũ ſubtilitate humorũ: Nam qui habet humores ſubtiles ſecundũ plurimũ eſt debilis ꝑ multitudinẽ eiuſ, quod 82 ſoluitur nõ tollerans euacuationẽ.& eſt posſibile, vt per ſubrilitatẽ intelligatur ſubtilitas corporis, ideſt macies ip ſius ita, vt ſit nõ tollerãs euacuationẽ: Si. ne. ſet tolleräãs, tunc melior eſſet euacuatio,& copioſa quidẽ refectio cũ cibis laudablibus, aut rectificat homores eius Ppea, ꝙ humores honi generati ex cibis laudabilibus dominãtur ſuper malos humores, aut confortãt Virtutẽ, vnde poſtea tollerare poteſt euacuationem:& hoc quidẽ, quod dictã eſt nõ verificatur, niſi cũ condictione, ꝙ illi humores ma li nõ habeãt dominiũ,& virtutem fuper dilm poſitionem ciborũ laudabiliũ ſecundum naturã conuertendo cibos laudabiles in malos humores imprimendo qualitatem malignam in cibis laudabilibus. QVOD ab omnibus qualitatibus ideſt ab omni ſapore, cum nõ ſit posſibile, ꝙ ſit denudatũ ob omni qualttate.& Ppꝑ illud dixit,& eſt quaſt inſipidũ, qꝗm̃ ſapor ſecundũ pſurimũ eſt ſequens dominiũ qualitatũ, ꝗr̃ eſt ille cibus medicinalis. Et 1ã eſt manifeſtũ, ꝙ cõuerſio cibi medicinalis ad ſubſtantiã mẽ brorũ,& ad ſanguinè eſt difficilis,& tarda, quare cibus inſipidus velociter cõuertitur in ſanguinẽ. RArũ pᷣterea eſt magis tollerans ꝑꝑea, ꝙ; faciliter reſoluit ſupfluirates corporis ſui ꝑꝑ amplitudinẽ porrorũ. NVtriẽtia dq; ſic ca asſidue comecere, qm̃ terreſtreitas in cibis ſiccis ẽ mul ta valde faciens cadere uirtutẽ ꝑp priuationẽ generatiõis ſpirituũ ex eis,& qm̃ ad hoc, vt cõuertant᷑ ad humiditates nutriẽtes, neceſſaria eſt actio plurima fatigãs naturã, quare ſequitur debilitas naturę,& qm̃ illa cõuerſio cibo rũ ſiccorũ fit in tꝑe plurimo, quare tardatur reſtauratio cius, q&& reſoluit᷑, et ſeqtur ex hoc debilitas. ET colerã cor rũpit ꝑ paucitatẽ penetratiõis ſanguinis generati ex eis Verſus exteriores ꝑtes mẽbrorũ ꝑꝑ grosſitiẽ eius, et Pea ꝙ ipſa cauſant exiccationẽ cutis ꝑꝑ paucitatẽ hüidicatũ leniẽtiũ. ET naturã ſiccat.i.exiccat cõplexionẽ, et egeſtio nẽ ꝑꝑ paucitatẽ hũiditatis. E Tvnctuoſo fit pigtitia.& deſtruit᷑ deſideriũ ꝑꝑ multudinẽ humiditatis mollificatis madefaciẽtis neruos,& os ſtomaci: Neceſſariũ eſt. n. pro appetitu, ut ſit res inſi piſans, et corrugãs ipſum, et ꝑpea ꝙ; frigus extinguit caliditatẽ, cũ qua ft motus, et agllitas, cauſatur ab co pigritia. Et Pꝑea ꝙc ex acetoſo,& acuro parũ de humiditate generat᷑, ideo acetoſum, et acutũ ac1
Rectificatio gibi. dulcis& accet oſt.

LI B.
celerat ſenium, vel extenuationem corporis.Et acetoſum, quia cum ſiccitate coniungitur, nocet neruis mordicando eos:& ratione mordicationis etiam ſalſa nocent ſtomaco,& oculis,& ꝑpea q pingue vel vnctuoſum recipit al rerationem humidttatis eius, ideo corrumpit ipſum cibus malus poſt eum aſſumptas: et cibi viſcoſi quia adhe rent membro,& difficulter recipiunt ꝑuificationem partium, quia partes ipſorum ſunt Vnitæ, ideo tarde deſcendunt. In cortice vero cucumeris remota eſt adherentia fa cilis ſtomaco, ideo cucumer faciliter deſcendit,& ſimiliter panis cum furfore ꝑꝑ partes eius furfureas, in quibus eſt abſterſio, factliter deſcendit a ſtomaco. RCVIITfanguinem: Acuitas ſanguinis,& eius cbulitio ſeu cõmotio fit ꝑꝑ regimen ſubtile cum labore,& ira. Et neceslitas lia lte.ĩ flobothomiæ in iſtis eſt ꝑ adminiſtrationem cibi grosſi pellit iptũ poſt famẽ quoniam epar& corpus[ attrahit ipſum for“ ſuperfluam] neceeſitatem corporis, quam habet ürz idigẽ de cibo propterea, ꝙ præcesſit regimen ſubtile,& pręcitiam uel. pue cum multa reſolutione facta ex labore,& ira: Cum igitur miſcetur ſanguis groſſus ſuperueniẽs ſanguini acu 10 pręcedenti, tunc ex ambobus aggregatis efficitur ſan guis turbidus, quem natura abhotret ꝑꝑ ſui acuitatem, & eius diuarſitatem. Et hoc quidem eſt cauſa, quare minutio ſeu flobothomia eſt neceſſaria: Scire præterea debes&c. Sciendũ, ꝙ; cibus qualitatis p̃dicte ultimo loco.ſ. dulcis& c. corrũpit ſanguinẽ ita, vt cauſet necesſitatẽ flo bothomię, uis flohothomia fuerit facta in tꝑe proximo· ANTEQAVAM matureſcat, et digeratur, quar̃᷑ ſanguis generatus ex eo eſt groſſus,& qñ miſcet᷑ ſanguini exiſtẽ ti in corpore, efficitur totum aggregatum ſanguis diuerſus, et illd necesſitat fieri flobotomiã. NVI Rientiũ qq; iudicia: hic conſiderat nocumẽtum cibotũ diuerſorum in eadem menſa. LAO cum rebus acetoſis, quoniam aceroſa pręparant lac ad caſeitatem in ſtomaco, quod eſt venenum:& ex aggregatione quidem piſcis cum lacte generatur lepra, quoniam ambo.ſ.piſces,& lac ſunt groiſa Velocis putrefactionis:& qñ conuertitur ad fumoſitatẽ, & melancoliã, accidere facit lepram: qñ vero conuertun tur ad flegma groſſum, facit accidere albaras:& qñq́; fa cit accidere colicam ps generationem vẽtoſitatis groſſę, & humoris viſcoſi. NTEQVE comedi debet meſt cũ ra phanis:alia litera habet meſt cum caſco,& Vtraqʒ litera eſt vera, Cum raphanis quidem non eſt comedendũ meſt Eꝑ grosſitiem raphani,& cũ hoc in raphano eſt virtus
faciens penetrare. Cum caſeo etiam non conceditur ꝑꝑ ſui grosſitiem,& ꝑꝑ coagulum, quod eſt in eo, quoniam ipſum qñq; coagulat lac,& efficitur venenum. CVM carnibus auium fuple magnarum, quonſamm coniungitur groſſum cum ſubtili. NEQA VE ſauic poſt rizum cum IJacte, quoniam inflat. NEQVEaſſatura ſuper prunas alkcerua, quontã ſubſtantia alkerua corrumpit;& nocet, & ſimiliter nocet iacere ſub vmbra arboris alkerua: fed in hoc dicto Auicennæ eſt dubitatio, quomam ponere car nem ſuper prunas non dicitur aſſatura carnis, ſed dicitur alio nomine. ſ. altechbib: Caro enim aſſata abſolute dicitur illa, quæ non eſt decocta tangendo prunas, ſed remota a prunis in veru circũuoluta Et ex eis, quæ ſunt ab experimnentatoribus dicta,& verificata in hoc capitulo eſt, ꝙ non ſunt aggreganda duo calida, ſicut pulli columbinorũ cum alleo, neq; ſunt aggreganda duo frigida, ſicut cucumeres,& medir ideſt lac acetoſum, neq; duo viſcoſa ſimul, ſicut caſeus recens cum piſcibus: neque duæ confecio nes viſcoſę, neq; duo, que velociter corrumpuntur; ſicut lac cum melone: neq; duo, quę mollificant, ſicut medullæ cum pinguedine.SED monoculo moram facit ꝑꝑ viſcoſi ratem alcubab ſeu balotarum carnis factarum contundẽ
15
do carnẽ ipſarum, quoniam ſic ſunt magis viſcoſaæ, q; ſi fierent incidendo carnem in partes minutas:& ideo caro præparata in balotis factis cõtundendo diutius morãtur in ſtomaco ꝑꝑ earum viſcoſitatem, q́; factę ſuerint incidendo carnem in partes minuras. IM1MO vehementer malę ꝑꝑ humiditatem vuarũ humectantem ſtomacum cum flegmaticitate capitum. E T ſimiliter nebit ideſt vinum, quia vinum facit penetrare viſcoſitatem capitum& oppilat 8ICVT grana granatorum, quia ſedant nau ſeam abſq; ſuis osſibus, quonã ſi comedantur oſſa, tunc augetur& aggregatur grosſities,& crudiras cum groſſitie carnoſitatis capitum. Qapitulo vi ii. de regimine vini,& aquæ.
GOc capitulum conti· viginti nouem conſiderationes. Conſideratio prima eſt de regimine aquę«
QVAE in frigiditatis fortitudine tẽꝑata exiſtit, quoniam aqua vehementer frigida eſt mala valde extinguens calorem naturalem, immo qñq interficit ſubito perueniendo ad cor,& qñq; debilitat epar,& facit accide re hydropiſim,& nocumentũ in viſceribus,& in inſtrumentis anhelitus notis. INTER aquam putei& fluminis: Dixit Alcharis medicus eximius ſe ex pertum eſſe illud,& inuenit, ꝙ fecit accidere inflationem,& rugitum: & eſt posſibiſe, ut illud ſit verum ꝑꝑ diuerſitatem 2 quarum prędictarum in ſubtilitate,& grosſitiæ. SCIRE aũt debes ꝙ bibere aquam&c. Sciendum,& poratio aut eſt 8½ in ieiunio:& tunc penetrat ad membra principalia, dum adhuc eſt frigida, aut bibitur ſuper cibum, cũ quo miſcetur,& tunc impedit illud a penetratione eius, aut bibitur poſt exercitium,& balneum,& tunc quia membra ſunt inflammata, atrrahũt velociter ante, 3ᷓ res portata aſſum pta calefiat: Si vero bibatur poſt motum, qui fit in coitu, tunc nocet valde, quoniam motus coitus cum hoc, ꝙ calef acit membra, euacuat etiam ſperma,& ſpiritus, qua re tunc membra attrahunt magis humiditates,& magis fortiter, præcipue qñ vẽter ſeu ſtomacus fuerit vacuus, ſeu famelicus:quoniam tunc attractio eſt fortior,& velocior: Aut bibibitur obediendo ſiti mendoſæ, quę quidẽ accidit aut a Hfegmatę viſcoſo, aut groſſo, aut ſalſo, et tũc potatio auget cauſam ipſus, Aut¶ vinũ bibitur ſuꝑ ebrie tatẽ a vino, aut re alia. ſ.vt ſtomacus calefiat a vino:& hoc quidẽ apud me nõ eſt viruperabile qm̃ ſedat,& ex-„ſ. aqua ſu ringuit illã caliditatẽ.¶ Et Auicenna quidẽ nõ aꝓ priauit illud in nocte, niſi qm̃ ſitis dominãs, q eſt a calefactione ſtomaci, q eſt in hora ſitis mendoſę,eſt in nocte,& apud tio ratioſomnũ apud aggregationẽ caliditatis ad interiora: fed illa qᷓ fit apud occupationẽ naturæ cũ digeſtione cibi qñqʒ tionẽ vins fit ꝑꝑ necesſitatẽ naturæ, ut fiat ꝑmix tio cibi cũ re hume— ctãte ꝑꝑ decoctionẽ,& tũc nõ eſt dubiũ, ꝙ eſt Vera ſitis, rõnis, eæ & pocus in ea iuuat, neq; eſt posſibile, vt hãc ſitim pceſ qua quidẽ ſerit potus ad quãtitatẽ conuenientẽ. Et qñ q; fit ſitis ꝑ— grauitatẽ cibi,& deſideriũ naturæ, vt abluatur,& expel-&a.,& 2 latur,& tũc ſine dubio eſt ſitis médoſa,& potus in ea, b eſt malus, qm̃ corrũpit digeſtionẽ,& agitat cibũ,& eſt be- Sas illa, quã præcesſit potus in qᷓ;ʒtitate cõuenienti ſeu conue- czlefacrah niens potatio,& dicendũ ꝙ hęc eſt cauſa, quare Auicẽna 1 Vituꝑat potũ ebriorũ, quẽ dixit Alcuraſi nõ eſſe vitupe no.& tarabilẽ apud me VINV M ꝑmixtũ excuſat membra ſua 8 nurmnectatione ab aqua dulci, donec moret in ſtomaco et apud mus calefiat,& oportet Vt eius permixtio ſit cũ aqua calida, vitupgi quoniã ſi permisſceatur cum aqua frigida, tunc adiuuat ipfe ſedat ad velocem penetrationem aquę, quæ eſt ſecum permix⸗ illam cage ta, quare nocet ꝑlus, ꝗᷓ potus aqug ſolius. V'I NVM virnnzuls autẽ& c.hic conſiderat naturã vini,& quod ex vinis eſt eam. eligẽdum ſecũdũ diuerſitatẽ hominũ. Sciendũ, ꝙ vinũ di uiditur ex Ete ſubſtantię ſuę,& ex ꝑte coloris,& ſaporis
ipſius
1 e 4 d

Iſie Sermo eſt dubius quare cõſi dera,
11“
ĩpſius,& odoris,& ex parte tẽporis eius in nouitate,& Vetuſtate. Ex parte enim ſuę ſubſtantię diuiditur vinum, quia quoddam eſt ſubtile, quoddam groſſum, quoddam eſt mediocre: ex parte vero coloris eius ſunt qnq; ſi pecies Vimieſ.rubeum, citrinũ, album cũ intentione ꝙ; per albũ intelligatur tranſparens vel dia fanum, qm̃ vera albedo non reperitur in vino,& viride vinum,& nigrũ. Et rubeum quidẽ vinum, qñ permiſcetur, efficitur citrinũ,& color in eo non efficitur ꝑꝑ permixtionẽ rubeus. Et citrinum quidem ex permixtione efficitur album. Et album PE permixtionem nõ efficitur color alius, immmo fortifica tur albedo. Et Viride nõ efficitur ꝑꝑ ꝑmix tionẽ albũ, neq; efſicitur in eo Eꝑ permixtionem viride. Et nigrum quidẽ non efficitur ex permixtione color alius, immo debilitatur nigredo,& non efficitur color in eo ex permixtione co lor niger. Ex parte vero ſaporis diuiditur,& conſiderat᷑, quod delectat guſtum, aut abhorretur,& ſunt duę diuiſHiones.ſ.vinum honi ſaporis,& abhominabilis ſaporis: & conſideratio quidẽ non eſt, niſi de quinq; ſpeciebus ſaporũ vini, quoniã ſapores ſunt nouem:& in vino non re peritur ſapor ſalſus,& acetoſus,& acutus,& inſipidus, quare remanet in eo ſapor amarus,& dulcis,& pinguis, & vnctuoſus,& ſtipticus: neq; in vino reperiuntur iſti ſa pores puri,& ſapor in vino non proportionatur vel non denominatur niſi a ſapore dominante. Et ſecundum pluri mum vinũ habet ſaporem compoſitum ex dulci,& ama ro,& ſtiptico, quare ꝑꝑ ſuam ſtipticitatem eſt confortãs Viſcera,& ꝑꝑ ſuam amaritudinem aperir oppilationes, & ꝑꝑ ſuam dnlcedinem muncificat,& abſtergit. Vinũ Vero ex parte ſui odoris diuiditur in bonum habens odo rem,& malum habens odorẽ. Sed ex parte tẽporis ſunt quatuor diuiſiones. ſ.vinum nouum, quod non habet tẽpus ſex menſium,& nominatur maſtar ſeu muſtum.& eſt vinum mediocris temporis,& eſt illud, quod habet tẽ pus ſex menſium, ſed nondum compleuit annũ:& eſt vi num vetus,& eſt illud, quod habet tempus Vnius annt, ſed nondũ peruenit ad tempus annorũ quatuor:& eſt vi num antiquũ valde,& eſt illud, quod habet tẽpus anno rũ quatuor:& qñ apprehenderis has diuiſiones potes ex eis ad inuicem cõponi ſpecies ſexcentum vini: ſed Auicen na non cõnumerauit hic, niſi quaſdam ſpecies, ex quibus posſibile eſt, ꝙ intellectus extrahat ſpecies compoſitas.
Conſideratio de natura vini aut eſt, qñ eſt permixtum, aut qñ eſt purũ:& conſideratio vniuſcuiuſq; iſtorum aut eſt abſolute, aut ſecundum ſpecies cuiuſcũq; vini: aut ſe cundũ hominem abſolute, aut ſecundũ diuerſitatem cuiuſcunq;ʒ hominis.Sed hic non loquemur niſi ſermone cõ pedioſo, ſecundum qꝙ eſt conueniens. Dicamus ergo, ꝙ vi nũ purum abſolute eſt calidum in tertio ſiccum in ſecun do,& diuerſificantur gradus in hoc, ſecundum ſpecies ui ni: Nã vinur nouũ remisſiorem habet caliditatem,& ſiccitatem, quare eſt eius caliditas in primo tertij gradus, immo fortaſſe eſt in fine ſecundi: Siccitas vero eius eſt in Principio ſecundi, immo fortaſſe eſt in fine primi. Et vinum antiquũ valde, quod eſt purũ, eſt vehementioris ca liditatis,& ſiccitatis, quare eſt eius caliditas in fine tertij, & eius ſiccitas in fine ſecundi:& illud, quod eſt mediocre inter ea, habet diſpoſitionẽ mediocrẽ. verum vinũ vetus magis declinat ad naturã vini antiqui valde:& vinum tẽporis mediocris magis declinat ad naturã vini noui:& Vinum quidem citrini coloris vehementioris eſt caliditatis, qᷓ vinum aliud quodcũq;:& rubeũ eſt iufra illud. verum diminutio ſiccitatis eius ab ipſo eſt multo maior, q́; diminutio caliditatis eius:& vinum albũ minoris eſt caliditatis,ꝗᷓ quodlibet aliud:& vinum nigrum diminutam habet caliditatem,& eſt terreftre. vinũ autẽ vitide medio
111“ 20
cris eſt diſpoſitionis. Natura Vero vini permixti diuerſiflcatur ſecundum quantitatem aquæ, quæ ſecũ permiſce/ tur: quanto enim quantitas aquæ eſt maior, tanto calidi tas vini permixti eſt minor ita, vt huiuſinodi vinum eſt infrigidatiuũ,& humectans perducendo aquã ad mẽbra. Et vinum quidẽ album, ſubtile, aquoſum conuenientius eſt cale factis,& ſedat ſodam factam ex inflãmatione ſtomaci. Sciendum, q; cuidã ex amicis noſtris accidit ſoda clamoſa, ſeu vehemẽs perſeuerans duobus annis,& medi ci pręceperunt eis dietã,& curabant cum ſolutiuis,& cũ ſpeciebus triferę,& ſimilium,& nõ inuenit ex hoc niſi au gumentũ doloris:& accidit ſemel, ꝙ in eo dominabat ap peritus lactis acetoſi, ſeu& contingit huic ſemel, ꝙ valde appetebat lac acetoſum,& quãprimum comecdit lac prę dictũ, ſedabatur ſoda: verum poſt horas reuertebatur ſo da,& quia cum ſedatione ſodę aliqquando inueniebat Aetem, Ildeo tꝑe longo continuauit comeſtionẽ lactis prædi cti: Poſtea poſt tempus auſus eſt bibere vinum permixtũ.& ſanatus, ac liberatus eſt a ſoda ſubito.& talis qui dem ſoda cauſata erat a colera in ſtomaco exiſtente,& ex aduſtione eius in eo:& lac quidem, quod a ſumebat ante, ᷓ conuertebatur in coleram, ſedabat ſodã, ſed poſt q;ʒ lac conuerſum erat in coleram, redibat ſoda. Vinũ aũt groſſum nigrũ,& viride coloris olei eſt malũ generaãs o pilationes. Et vinum nigrũ qñq; generat melancoliam: groſſum vero rubeum eit multi nutrimenti, pręcipue qñ eſt nouũ, quia vinũ nouum eſt magis declinãs nd nutrimentũ,& cibum: Sed vinũ vetus magis declinat ad virtutem medtcinalem, immo exiſtimatur, ꝙ vinum valde antiquum ſit medicina abſolute:& ꝑꝑ illud vinum groſ ſum præcipue nouũ eſt valde impinguans, ſeu habet vir tutẽ impinguandi. Vinum autem dulce oppilat epar, qa ab eo attrahitur ante horã, quia dulce,& penetratio eius eſt Velox, quia eſt vinum ab epate dilectũ,& venę epatis ſunt ſtrictę valde, quare opillat eas: Verũ vinũ dulce aꝑit oppilationes pulmonis, quomiã penetrat ad ipſum, aut ex via epatis, aut reſudãdo per meri ad canã pulmo nis ex pãniculo, qui eſt inter eos:& illud fit anteqquàã vinũ perueniat ad ſtomacũ: ꝙ ſi fuerit ex parte epatis, tũc pe netratio Vvini dulcis ad ipſum epar erit poſt colaturam, et clarificationem vini dulcis in venis epatis ſtrictis. Et vene pulmonis ſunt magis amplę, q́; venæ epatis, quare illud, quod de vino peruenit ad ipſum pulmonẽ, eſt ſubtile Valde:& ꝑp̊ illud quod eſt in eo de digeſtione,& abſterſione,& ablutione,& penetratione,& ſubtiltatione aꝑit oppilationes ipſius pulmonis: Si vero fuerit penetratio ui niex parte meri, tunc penetrat ad pulmonẽ reſudãdo ex porris ſtrictis valde. ET a paruis quidem incipere ideſt aparuis ciatis incipere.alia litera& aparuo quidem incipere& cquia alleuiatio ſtomaci cum paruo ciato eſt cõueniẽtior.& dico ꝙ potatio cõtinua cũ ꝑuo ciato ẽ cõue
nientior, quoniã actio ſtomaci ſuper quantitatem paucaã vini eſt fortior:& ſimiliter elongatio,& interpoſitio temn poris notabilis inter ciatum& ciatum vini bibitum eſt
melior, ꝗᷓ frequentatio aſſumptionis ciatorum vini abſqh
temporis interpoſitione, quoniam qñ inter ciatum& cta tum mediat tempus, tunc unumquodq; ipſorum aduenit alteri poſt digeſtionẽ pręcedentis. Et vinum quidem qñ ſic ſe habet, ꝙ adiuuat digeſtionem,& non facit Herierre re, eſt diligendum pręcipue in conſuetis: Nam conſueti Vino raro digerunt cibum abſque ipſo vino. Et oporter, Vt circundetur locus, in quo vinum potatur cum eis, quę delectant ſenſus omnes, quia de proprietate vini eſt com mouere,& concitare appetitus,& confortare omnes Virtutes appetitiuas. Et quando uirtus quęlihet inuenit, quod deſiderabat, viuificatur,& augetur virtus,& qᷓcũ1 ii
ꝙ
*

LI B.
que virtus priuatur illo, tune contriſtatur,& leditur,& anima non ſuſcipit vinum,& tũc fortaſſe corrũpitur vinũ, vnde corrũpuntur humores,& cauſatur nocumentũ maius, ꝗ iuuamentũ. Et vinũ bibitũ deterius eſt, quando Cvm 6. bibitur in abſentia amicorum,& præcipue cum timore, more. ſ.ne ne illi loco timoroſum aliquod(uperuentat. E“ De iuuamento vini. ui apudiiu.—— 2 dices accu Ini iuuatnentũ quoddã eſt ſpirituoſum, vel aniſet᷑.& ꝑꝑ 8/ male,& quoddãà eſt iuuamentũ corporale. De ia uamento ſpirituoſo dixerũt excellentes medici, c ſaracenæ nos artificialiter nõ poſſumus cõ ficere aliqd, qd in tali iu puniaur, iamento oꝑetur, ſicut vinum: Sed in iuuamêto corporali dixerũt, ꝙ pos ſibile eſt, ꝙ fiat ex cõfectionibus,& alijs il lud, quod vinũ oꝑatur,& ſtat loco vini: verũ hoc eſt dif/ Quare v ficile,& laborioſum. Vinũ aũt letificat, ꝗm̃ leticia nõ per ea lenfi ficitur, niſi ex motu ſpirituũ ad extra:&[ipſum quidẽ “ vinũ facilitat,& multiplicat leticiã qñ ſpiritus ſunt mul pſa quid? ti, ſubtiles, clari, temperatæ cõplexionis: quoniã ſi ſpiritus letitis faci fuerint pauci, ſicut in conualeſcentibus, tunc natura cona Haes18 tur eos retinere in corde, qm̃ ꝑꝑ eorũ paucitatẽ non ſunt tur, ſufficientes in quantitate, vt diffundantur ad exteriora, licet ſint in corde ſecundũ quantitẽ, quæ ſufficit cũ ſanitate ipſius cordis,& caliditate ſua, quare motus eorũ tunc ad exteriora eſt difficilis: et ꝑꝑ illud qñ accidit conualeſcẽ tibus cauſa letificans, accidit ipſis ex ea nocumentũ,& conſtrictio, ſeu coarctatio cõtrariãs cauſę letificãti,& ac cidit naturæ motus contrarij:& ſimiliter ſi ſpiritus fuerint grosſi, qm ꝑꝑ ſui grosſitiem porri non ſuſcipiunt eos: Et ꝑꝑ illud habens naturã groſſam, ſeu habens ſpiritus natu rę groſſæ non letiſicatur, niſi ꝑꝑ fortemn cauſam ſubtilian tẽ ſpiritus,& mouentẽ eos ad exteriora parumper, Vnde facilis fiar eorũ penetratio:& ꝑꝑ illud qñ habens natuam groſſam, ſeu ſpiritus groſſos frequenter,& multum L efficitur taliter diſpoſitus, ꝙ faciliter letatur, qm̃ ſpiritus ſui ex hoc ſubtiliantur: Similiter ſi ſpiritus fuerint turbidi, ſicut in habentibus humorẽ melincolic ũ, qifficilis fit ſpirituũ penetraiio ꝑꝑᷓ ptes groſſas in eis exi ſtentes:& quia etũ ſi fuerint turhidi, tunc quędã partes ipſorũ ſunt obſcuræ vel tenebroſæ triſtantes animã, ſicut accidit in tenebtis exterioribus:& ſimiliter etiã ſi fuerint ftigidæ cõplexionis, ſicut in habẽtibus ꝑaleſim,& ęgritu dies frigidas ualde, m̃ frigus cõgelat,& ꝓhibet eorũ pene trationẽ᷑: Similiter etiã ſi ſpititus fuerit ſuꝑfluæ caliditatis, tũc nõ facilitat eorũ motus ad exteriora paulatim paula tim, ĩmo tales ſpũs mouẽtur ſubito, cũ accidit cà mouens ipſos ad exteriora. vinũ aũt generat,& diſponit ſpiritus ad leticiam, qm̃ multũ conuertitur in ſpiritus,& eos mul tiplicat,&& ſubtiliat ſua caliditate non ſuperflua,& remo uer turbulentiã ipſorũ mundificando ipſos,& contempe rat frigiditatem cũ ſua caliditate, et frangit caliditarẽ per id, qd aſſociatur ei de aquoſitate. Cũ ergo ſpiritus fuerĩt ſie diſpoſiti, tunc habẽs eos eſt difpoſitus ad leticiã:& di n ſpoſitũ ad aliquid eſtĩ¶ plus, q dimidiũ cauſæ illius,]& dr n. ꝑꝑ illud ebrij letificantur a qualibet cauſa ita, vt ymagiad illud ꝙꝓ nẽtur letificãtia, et per cõpręhenſionẽ, ꝙ; ipſa& exiſtãt, 8888 letificãtur. Quòd aũt vinũ cauſet audaciã,& iracundiã, P sde& alia ſimilia, qm̃ cõtraria iſtorũ ſunt timor,& timidipilior. tas, ſeu puſilanimitas,& auaritia, qᷓ ſunt ex cordis debiliAs nens cate,&e frigiditate, eſt q; vinum qdem conforrat cor,&& ſito ad ali calefacit, quare facit ipſum audax, quia ex ipſo vino ſecle tur priuatio timoris ab alio. Declaratur vero quare caucauſarũ ip ſat diuerſitas morũ in hominihus apud potũ vini: qñc gus ese enim accidtt abuſqaã hoĩbus ex humore melancolico ꝑꝑ 8 potũ vini ttiſticia,& fletus in principio potus tantũ pꝑ partes ſubtilee melancoliæ, q mouẽtur a vino pauco,& cauſantur mores illi cõformes. Cũ aũt multiplicat᷑ potus
1½
vini, tũc reſoluit eas,& frãgit virtutẽ illarũ ꝑtiũ ſubtiliũ cũ cõtrarietate ſua illud exigẽte, quare remouetur cauſa Hetus. Quibuſdã vero hoĩbus accidit fletus in fine tan⸗tũ potionis vini ꝑꝑ grosſitiem melãcoliæ multã, quia vinũ modicũ nõ poreſt mouere ipſam. Quibuſdã vero ac cidit illud in medio tꝑis potus vini tm ꝑꝑ mediocrẽ diſpo ſitionẽ melãcoliæ in ſubtilitate,& grosſitiæ. Quibuſdam vero aecidit illud in oĩbus horis potionis vini ꝑꝑ multitudlinẽ melancolię in eis. Cuibuſdam aũt accidit ira ꝑꝑ qor quibuf acuitatẽ ſpiritus ipſorũ cũ paucitate eorũ& tales homi⸗ ds ebriis nes ante potũ nõ iraſcũtur ꝑꝑ ſpirituũ paucitatẽ, ſed qñ scidit ira multiplicant potũ vini, quod in ſpiritus cõuertitur, rũc ef
ficiũtur ſpiritus multi cũ acuitare ipſorũ:& ideo ppara
ti ſunt ad irã.& plurimũ accidit eis illud, qñ bibũt vinũ
purũ, quia qñ bibitur vinũ ꝑmixtũ, frãgitur acuitas ſpi
rituũ: Er qũqʒ accidit ꝗhuſdã multitudo ſermonis ꝑꝑ ve
hementẽ caliditatẽ cerebrorũ ipſorũ: ſed cũ humectatur
cerebrũ cũ vino, uel cũ potu vini, tũc quieſcunt a multa loquela, quã cauſabat ficcitas:& plurimũ fit hoc, qñ multiplicatur ꝑmixtio vini cũ aqua: Cauſa aũt ꝑ quã
anima abhorret vinũ in principio adminiſtrationis eius,
deinde diligit ipſum ſuꝑfluæ poſt illud eſt, qm̃ q́;diu ꝑſeue
rat guſtus ſanus, tũc anima cõpręhẽdit ſaporẽ vini horri
bilẽ,& nõ cõpręhendit iuuam̃tũ eius. ſ. in letificãdo, tunc
ergo anima comp̃hendit ſaporẽ vini horribilẽ: Cũ vero multiplicatur ex eo, mollificãtur tũc nerui guſtus,& de- 82 bilitat᷑ apphenſio ſaporis eius:& qñ vinũ in corpore ege
rit iuuamentũ, qcs haber, vel facit in ſui natura, tũc anĩa apphendit vel cogonſcit illud iuuamẽtũ:& qñqʒ deſtrui
tur apphenſio ſaporis ipſius horribilis,& tũc homo dele
ctatur co,& deſiderat ſuꝑflue vinũ: Et ꝑꝑ hoc dixerunt
quidã medici excellẽtes, qꝙ tãdiu vinũ eſt bibẽdũ, q́;diu ꝑ ſeuerat ſenſatio ſaporis eius horribilis: ſed qñ nõ ſentitur
ſapor vini horribilis, immo ſapor eius delectat, tũc eſt ter
minus potationis vini,& tũc ab eius poratione eſt abſtinẽdũ. De Iᷓritate aũt vini ſumẽda dtixerũt quidã, ꝙ menſuratio vini ad põdus eſt mala, qm̃ qᷓtitas vini cõueniens diuerſificatur in hoĩbus ſecundũ diuerſitatẽ cõplexionis ipſorũ,& cõſuetudinis eorũ,& alia ab eis: Sed mẽſuratio vini bibẽdi bona eſt illa, qᷓ diximus,& eſt, ꝙ ꝗqñ in potã tibus vinũ color incipit bonificari,& eſt cauſata leticia, & cutis lenificat᷑,& motus ſunt faciles,& mẽs eſt ſana, tũc nõ eſt de ſuꝑflua qᷓ;titate vini bibiti: Sed qñ incipit ſomnolẽtia dominare,& nauſea fortificat᷑,& corpus,& cerebrũ eſt graue,& mẽs eſt corrupta,& motus ſunt laxi,& loquella inordinata, tũc iã accelleratur ſuꝑfluitas: quare oportet tũc dimittere, qm̃ ſomnolẽtia eſt ꝑꝑ repletionẽ cibi hũidi vaporãtis: et nauſea eſt ex natatione uini ꝑꝑ multã eius quãtitatẽ: grauitas uero corporis, et cerebri eſt ex humiditatibus ſuꝑfluis replẽtibus:& corruptio mẽ tis ſeu alienatio eſt ꝑꝑea, ꝙ uẽtriculi cerebri repleti ſunt vaporibus:Mollificatio vero motus, et loquella inordina ta eſt ꝑꝑ nocumeutũ membrorũ ꝑꝑ ſuꝑfuã humid tatẽ. Daͤbitatur, qr grauitas capitis,& corporis ex repletione vini maior eſt, q grauitas accidẽs in dictis ambobus ex. repletiõe cibi: Nà vinũ eſt ꝗd leuius, q́; cibus, qr̃ etc. Re- esr ſpõdet᷑, ꝙ licer vinũ ſit leuius, tamẽ ꝑꝑ ſui humiditatem qd grauimolliſicat neruos, vnde non poſſunt tollerare rem mini-* capitie mam ex grauibus:Sed non ſic eſt de cibo: Et propter hãc cauſam grauitas ex repletione flegmatis cauſata maior plen5*e eſt, q illa, quæ eſt ex melancolia. VINV M album ſubti an, q; er le eſt melius, quoniam ꝑꝑ ſui albedinem eſt minoris cali- repletioditatis,& propter ſui ſubtilitatem non diu occurrit mem- ue bris, vel non diu moratur ſuper membra, immo diſcurrit, et propter ſui aquoſitatem infrigididat, et humectat, qua re contemperat complexionem ipſorum. NE2VE lacit
ſodauins
—————

buſ riis ira
EIENIII11 1.,
fodam: per hoc Auicenna vult reſpondere tacitę obiectio ni, quia dictum eſt, q; vinum nocet calefactis, qm̃ de natura ipſius eſt euaporare: vapor autem calidus cauſat ſo dam in calefactis: Reſſ pondetur, ꝙ non eſt ſic, immo vinum quandoq; humectat, vnde ſedat ſodam cauſatã ex inflammatione. VINVM colatum: qualitas vero facien di illud eſt, vt ponatur panis, aut tortellæ in uino, vnde ſu ſcipiuntur vel recipiuntur in eo partes terreſtres, ingroſſantes, quę reſidendo ſunt cauſa collaturæ vini, vel vini collaii. PRAECIPVE:uult per hoc, ꝙ ipſum tunc ſit cõ uenientius calefactis,& magis ſedans ſodam:& eſt posſi le, ꝙ intentio Anicenne ſit, ꝙoh vinum colatum tunc ſit conuenientius eo, ꝙ ſtat loco vini albi. VINVM' groſſum dulce nouum, quoniam eſt multi nutrimenti, ſed vetus vinum non, quia ipſum eſt proximum medicinę. ET vetus rubeum: conuenientius fuiſſet, vt diceret vinum citrinum, quoniam eius calefactio,& ſubtiliatio eſt maior, q́; Vini rubei. VINVM aſſumere. Conſfideratio de ellectione hore, in qua debet vinũ adminiſtrari. OAVSA M huius.ſ.quia facit penetrare res crudas malas& c. ETaParuis quidem incipere, quoniam ſtomacus cum digeſtio ne cibi præcedentis adhuc laborat, quare alleuiatio ſuper eum cum paruis ciatis eſt melius. NJON uocet, immo con ſortat digeſtionem. P Os Tminutionem, quoniam ſuccur rit ei, quod cauſat Hlobotomia,& Eꝑ velocitatem dige. ſtionis cibi,& eius peruentionem ſuccurrit debilitati cau ſatę ex flobotomia. ET vinũ propterea conſert&c. conlideratio de iuuamento vini dependente ab humoribus. PROPTEREA q prouocar& c. quomiã eſt fortis ꝓuocationis,& alius humor a colera non obedit in hac ꝓuocatione, ſicut obedit colera propter ſui ſubtilitatem. ET humidis propterea ꝙ humiditates marurat ſubtilian do eas, et calefaciendo iplas& conforrando digeſtionem. Et qñ digeritur flegma, tunc ſubtiliatur,& attenuatur. ESIT magis conſerens, quia natura magis amplectitur, & recipit ipſum. ET coleram nigram labere facit, quia ſubtiliat eam,& humectat, quare præparat ipſam, Vr labatur. ET eius reprirnit vel flectit nocumentum propter contrarietatem ideſt propter contrarietatem impresſionis eius, quæ eſt leticia,& confortatio animæ,& eam dilatat,& operatur contrarium impresſioni melancoliæ. ET omnes reſoluit nodos ꝑ id, quod de uirtute ſubtiliatiua, maturatiua eſt in eo. E ille cuius cerebrum: Conſideratio de diuerſitatibus hominum in veloci ebrietate,& ipſius tarditate. OCVIVS cerebrum habet forte: ſciendum ꝙ cauſa, quare vinũ inebrtat, eſt, ꝙ; propo rtio aereitatis Vini ad terreſtreitatẽ eſt maior, ꝗ ꝓportio aereitatis reliq́rũ cõpoſitorũ ad terreſtreitatẽ ¶pſorũ, et ſi nõ eſſer illud, tũc vinũ nõ nataret ſuꝑ aquã, cũ ipſum ſit ſubtile, fluidũ:
Quare vi Et propter illud vinum licet ſit in notabili quãtitate, tanü natat ſu a
men eſt lene:& multitudo aquoſitatis in eo apparet: qñ
aus, ergo calefit in ſtomaco, oportet vt ab eo fiat euoporatio
Vaporum ſubtilium valde propter fubtilitatem ſubſtantię ipſorum,& domimum aereitatis, quare eorum penetratio in porroſitatibus membrorũ eſt facilis:& cerebrũ quidem eſt ſituatum in loco alto corporis, quare oportet, Vt vapores ad ipſum penetrent, qui conculcant tunc fpiritus animales, qui ſunt in cerebro ꝑꝑ necesſitatem vel in
igentiam loci. Et quotiens ex illis vaporibus aſcendit ali quid ad partem cerebri, commouentur ſpiritus in eo ad lo cum alium, deinde iſti vapores ſubtiles reſoluuntur velociter. Et in quacunque parte cerebri reſoluũtur vapores, mouentur ſpiritus ad illam partem, ne derur vacuum:& Ppropterea ꝙ vapores aſcendentes ad partem alreram cerebri coarctant ſpiritus, qui ſunt illic, quare ſequitur ex hoc motus ſpiritus animalis,& non ſpitttus naturalis,&
D O(81 5t
ſequitur ex hoc leſio, vel permutatio in Virtute ymagina tiua,& cogitatiua,& memoratiua, quæ leſio eſt ebrietas: Ille ergo, cuius cerebrum eſt forte, poteſt repellere illos va pores,& prohibere eos a penetratione in ipſum,& poteft reſoluere eos Vvelociter, ſi ex eis aliquid penetrat in ipſum,
11
quare non aggregatur in ipſo illud, quod coarctat ſpiritus
Valde, quare in iſtis tardatur ebrietas, quouſch vinum dominetur ſua Iᷓtitate ſuperflua ita, vt humectet ſtomacũ, & mollificet ipſum,& tunc multiplicantur vapores, qua re ſequitur ex eis ebrietas. Et quoniam cerebrum, quan do non recipit vapores vini, tunc ex eo non aquenit ipſi cerebro niſi calidttas ſubtilis, quia vinũ quando calefacit ſanguinem,& ſpiritus,& ambo penetrant ad cerebrum, calefaciunt ipſum continue abſq; dubio:& hęc quidem calefactio eit ſimilis calefactiom ſpirituum, quare augentur ſpiritus in eo exiſtentes,& reſoluitur, quod in eo eſt de humiditatibus ingroſſantibus ſpiritus prohibentibus velocem receptionem ipſorum,& ſequitur ex hoc claritas mentis,& ingenij taliter, ꝙ ingenia alia ſeu mentes aliorum cum ſimili quantitate vimi non clarificantur. MEN ITEs aliorum. ſ.habentium cerebrum debile. ET ille quidem& c. Conſideratio hæc de diſpoſitionibus eorum, qui non poſſunt multiplicare potum Vini, et de regimine adiuuante multiplicationem potus,& de regimine eius, qui ſumpſit multum de vino. QVI in pectore debilitatem habuit. Sciendum ꝙ ſpecies eorum, qui non poſſunt ſumere multum de vino, ſunt multæ, ſicut illi, qui habent debilitatem in cerebro, aut in membris ipſorum, aut in iũ cturis:& ſimiliter decrepiti,& habitantes regiones calidas,& alij ab iſtis. Nos vero nunc comtenti ſumus mani feſtare eos, qut habent debilitatem in pectore, ꝑ P q́; con ſtringitur eius anhelitus. Et iſte quidem non poteſt aſſumere multum de vino, quoniam iſta debilitas non eſt ni ſi ex frigore:& ꝑꝑ hoc in hyeme fortificatur talis debilitas ita, vt cauſetur Krictura anhelitus:& illud quidem aut eſt in Velamine, aut in coſtis, aut non eſt ſic. Et cauſa prima talis debilitatis ẽ, ſicut ſi ipſa fuerit ex malitia cõplexionis frigida.& qñ fortificatur frigus in hyeme, opor tet motum partium pectoris eſſe difficilem, vnde cauſatur conſtrictio anhelitus valde. Et vinum mollificat ner uos,& hoc debilitat motum partium pectoris, quare cõſtringitur anhelitus valde: hæc ergo prohibet multiplicare potum vini. Cauſa vero ſecunda.ſ.quando conſtrictio anhelitus non eſt a frigore eſt, quando in Vvijs anhelitus eſt flegma, quia ergoin hyeme multiplicatur flegma, Ideo tunc augetur conſtrictio anhelitus:& vinum quidem, quia ex ipſo ſequitur fluxibilitas flegmatis exiſtentis illic, auger humiditatem,& humectationemm, quare cõ ſtringitur anhelitus Valde:& ꝑꝑ hoc huiuſmodi ꝓhiben tur a multitudine potus vini. Qui autem uoluerit bibere multum de vino,& non ſit ei aliquid ꝓhibẽs ilud, tũc regimen hoc obſeruare debet, ꝙ; cibum minuar, aliter. n. ſuffocarerur calor naturalis ꝑꝑ multirudinem amborũ. ſ. Vini,& cibi,& extingueretur:& ſi non accideret hoc, tamẽ actio naturę in eis ambobus eſſet actio diminuta: vn de ambo ipſa corrumperentur,& quãdo minuttur cibus, tunc remanet locus vino plurimo. Et oportet, vt ponat in cibis illud, qd ꝓuocat, vt egrediatur vmũ Paulatim paulatim, vt nõ dimittat᷑, ſeu vt nõ ꝑmaneat in toto cor pore multa Iᷓtitas vini, qꝗd in potu aſfumptũ eſt. Qui ue ro erraue rit, et repletus fuerit uino, aut cibo, aut repletus fuerit ambobus ſimul, tũc nõ eſt ei aliud regimmẽ melius, ꝗᷓ uomitus. Et cũ uomuerit, tũc bibar poſt ipsũ aquã mel lis,& uomat vice alia, ut abſtergat ſtomacum ille, qui in uomitu primo defecerit, ſeu ille, qui uomitum primum di minutum habuerit, cũq; compleuerit uomitum ſecundũI ili
homr̃es ꝙ non poſſunt lame re multũ de vino.
Qgare pa tientibus ſtricturam anhelirus Phibetur multa vini potatio
qd eſt per miſtũ clarificatnm. I. cũ mica panis,

LI B.
abluatur os eius cum aqua,& mele, vt per hoc mundifi cẽtur dentes ab eis, quæ illis adherent, vt non ſequatur le Ab lutio ſio in eis,& abluatur etiam facies eius cum aqua frigida, faciei cum& aceto, vt ꝓhibeantur uapores aſcendentes cauſa uomi qua frigi cus, vt nõ accidat grauitas in capite. E T poſtea ipſum ẽt to ꝓhibet euomat, vt mundificetur ſtomacus ab eo, quod vomitus aſcenſum primus defecit,& non ex pulſit. Quòd ſi nocumentũ: hic 5 24 conſiderat de regimine eius, qui leditur a vino cũ calidita te, vel ꝑꝑ caliditatem corporis eius, aut ſtomaci eius, aut frigiditate ipſius. Sciendũ, ꝙ quilibet, in quo dominatur qualitas aliqua, leditur ab omni re augente illam qualitatem,& proprie ſi fuerit qualitas domninãs fortis Vvalde, quoniam qui hahuerit hanc diſpoſitionẽ: qñqʒ leditut a
rebus temperatis:& vinum quidem& ſi infrigiditat, et humectat ꝑꝑ aquam, quæ ei aſſociatur, tamen ſecundum
omnem diſpoſitionem eſt calidum in ſe ipſo, vel in ſui na
Qged vi- tura. Ille igitur, cuius complexio eſt calida, aut complenumaaua gio cuiuſdam membri particularis eſt calida valde, ſine Eas ocet dubio leditur a vino,& hoc intelligitur maxime de vino potenti permixto cum aqua:& de uino potenti puro mul eenus to plus. Amplius ſi nocumentum illud fuerit forte valde, corporis oportet, vt dimittatur vinum totaliter,& ꝓprie ſi nõ ac n cidat iuuamentum reſiſtens illi nocumento, ſed ſi nocumẽ aulidam, tum eius non peruenerit ad illum terminũ, neque patiens obedit dimisſioni ipſius vini, quãuis nocumentum ſit ma
gnum, tunc oportet, vt rectificetur ita, Vvt remoueatur no cumentum. Sermo autẽ eius, qñ dixit PROPTER cale factionem in corpore. Sciendum, ꝙ qñq́; accidit calefactis ſuperflua caliditas ex vino,& inflammatio,& gene
ratio coleræ,& ſitis ſuperflua,& qũq; accidit febris acuta,& qñq; habentibus epar calefactum accidit cauſa ipſius vini punctura, vel dolor pungitiuus in epate ꝑꝑ cõ uerſionem eius in ipſo epate ad coleram, immo qũqʒ acci
Auq lte. dit quibuſdam folutio ventris ¶ magna]& fortaſſe acci dit illi poſt vinum potatũ, vt ſcindatur epar eius,& egre ta en hu- diatur ex eo fruſtrum magnum, ſicut egreditur in disſen229,22 teria pnitioſa,& moritur in mane illius dici. E T oportet, cut e co vt qui ita ſe habuerit, ꝙ eius vinum ſit album, ſubtile, dam., plurime ꝑmixtionis Valde,& vt cibaria ſua,& quæ poſt comeſtionem aſſumuntur, ſint ex rebus frigidis, quoniam hoc fit proöpter rectificationem ciborum medicinalium cum cibis contrarijs ei in qualitate,& illud ſicut cibus ex agreſta factus: ði vero fuerit illic tusſis, aut aliud prohibens adminiſtrationem acetoſi, tunc adminiſtretur cibaria, ſicut ea, qug facta ſunt ex cucurbita,& facta ex lactuca,& portulaca,& poſt comeſtionem aſſumat gra nata, ſicut diximus. ET ille quẽ ex parte ſui capitis&c. qñq; habentibus cerebhrum calidũ accidit in hora admini ſtrationis vini,& poſt ipſam ſoda clamoſa,& qñcq; fortificatur in quibuſdam,& efficitur ſirſem.& oportet, vt iſti minuant potionẽ vini, vt minoretur cauſa calefaciẽs, & multiplicetur permixtio ipſius vini, vt infrigidet ꝑꝑ aquam multam,& vt ſubtiltetur vinum ipſorum ex per mixtione cum aqua, vt vinum ſit exiſtens ſubtile valde, Vnde non diu permaneãt vapores eius ĩ cerebro, ĩmo reſoluantur velociter, quoniã cauſa dum nõ diu permanert, tunc eius operatio eſt debilior. Et oporter, vt iſti poſt comeſtionem aſſumant ſicut citonia, vt cum infrigidatione prohibeatur aſcenſio vaporum. ET ſi nocumentũ fecerir in ſtomaco&c. Sciendum ꝙ; habentibus ſtomacum cali dum, aut habentibus coleram in co accidit, vt conuertatur vinum in ſtomacie ipſorum ad coleram,& accidit in eis mordicatio vehemens,& quandoq; fit in ſtomacis corum colera porrina,& qñq; gruginoſa,& qñq; euomũt quidam ſicut fecem olei:& huiuſmodi ſunt, ſicut melancolici:& grana mitthi quãuis ſint parũ frigida, tamen cõ
1.
fortant ſtomacum,& prohibent effuſionem ſuperfluitatum ad ipſum.Et oportet vt vinum iſtorũ ſit ſtipticum odoriferumn,& vt miſceatur cum pauca aqua roſarum. Et cibus ſit ſicut cibus factus ex citonijs,& cibus ex po
mis,& ꝙ bibatur aliquid de troc. de canfora, ideſt bibaĩ᷑
cum aliquo potu, quoniam trociſci per ſe non bibuntur. Et in quadam tranflatione haberur& ſugat aliquid detrociſcis de cãſora, ſed littera prima eſt melior, qm in trociſcis de canfora non eſt humiditas, quæ per ſuctionem ſeu ſugendo egredi posſit:& cauſatur illud atrociſcis de canfora plus, qᷓ ab ipſa canfora ꝑꝑ duas cauſas, quarum vna eſt, ꝙ medicinę aliæ, quæ ſunt in trociſcis conferunt in hoc, ſicut ſpodium,& ſandali,& berberis: Et alta ſecũ da cauſa eſt, ꝙ ipſi diu permanent in ſtomaco, quare ma gis im primunt in ſtomaco, qᷓ canſora, quæ velociter peneirat:& oportet vt illi trociſci ſint vacui a croco, quoniã crocus facit ea penetratre ad cor, antequã impresſio fiat in ſtomaco:& illa quidem, in quibus eſt ſtipticitas, & acredo, confortami ſtomacum ſua ſtipticitate,& frigiditate,& reprimunt, quod in eo generatur de colera. ET. ſi nocumentum fecerit propter frigiditatem eius: Quandoque accidit propter frigiditatem ſtomaci, quòd uinum in ſtomaco ipſorũ conuertatur in acetum, quare ledit ipſum:& quãdoqʒ cauſat ſpaſmũ,& ſingultũ:& oportet, vt regantur cum eo, quod calefacit ſtomacũ,& confortat ipſum. Et confectio quidem de citonijs,& de pomia iuuant,& ſimiliter Zucharum roſatum. ET tu quidem ſcias& c.hic conſiderat de iudicio vini noui,& vini vete ris, ꝙ vinum vetus eſt quaſi medicina, ideſt eſt proximũ medicinę,& magis proximum ei eſt vinum antiquũ val de,& ꝓprie ſubtile amarum: vinum mediocris temporis eſt mediocris diſpoſitionis,& ꝓprie vinũ mediocris ſubſtantiæ.& hoc quidem non eſt verũ, niſi quoniam quãto plus ꝓlongatur tempus vini, tanto reſoluitur humiditas eius, qt minoratur eius aquoſitas, quæ eſt cibus,& nutri mentum,& eſt eius humiditas, quare caliditas iſtius vini acuitur cũ diminutione humiditatis opprimentis ſeu ſuffocantis eam, et augetur ſiccitas ꝑ diminutionem hu miditatis, quare vinum vetus prædictum eſt calidius,& ſiccius,& ſubtilius ettam,& leuius ꝑꝑ dominium aereitatis,& igneitatis. Et dixit Auicenna in ſua philoſophia, ꝙ cauſa, propter quàm vinum vetus calefacit, eſt reſo lutio aerettatis eius,& igneitatis,& remanentia terreiſtreitatis dominantis, quare non penetrat uelociter, immo perſeuerat eius obuiatio vel adherentia tnembro, qr̃ eius calefactio eſt maior, ſed eſt in ſe ipſo minoris cale factionis:& iſte ſermo non eſt verus, aliter enim oporteret, vt vinum vetus eſſet grosſioris ſubſtantiæ,& grauioris pon deris. Et videtur, ꝙ; illud, quod dixit Auicẽna ſit propriũ alicui regioni, quoniam dtcitur, ꝙ in quibuſdam regionibus vinum, qñ antiquatur, coagulatur,& fortaſſe eſt illud ꝑꝑ dominium partium terreſtrium in eo: In regionibus autem, quas nouimus, vinum qñ antiquatur valde, eſt ſubtile,& lene. NOVVM vero vinum:& operatur hoc aut quia inflat,& ſupernatat ꝑꝑ dominium humiditatum ſuperfluarum cum diminuta caliditate naturali, quoniam ipſa adhuc eſt ſuffocata a mulnitudine humidi tatum, aut propterea ꝙ; facit ventrem ideſt ſoluit uentrẽ: & per hoc intellexit ꝙ; lenit Vventrem, ideſt aut ꝑꝑea ꝙ; lenit ventrem lenitione maiori facta in fecibus, ꝗᷓ leniat vipum vetus propterea, ꝙ de vino nouo parũ penetrat in meſaraicas, qt̃ inceſſus vini noui ꝑ inteſtina eſt multo plus,& hoc cauſat, ꝙ ſubſtantia ipſorum inteſtinorum ſint magis humida,& mollificata, vel relaxata,& cauſat etiam ſubtiliationem vel fluxibilitatem fecum,& eorũ lubricitatem plus: qꝙs vinum nouum eſt magis lenitinũ:

.I N.I 11.
Sed ſit per ventrem facere ſeu per ſolgere uentrem intelliSatur extractio vel expulſio aquoſitatis exiſtentis in venis, ſecundũ ꝙ; aliqui medici intelligũt, tunec vinum vetus in hoc eſt fortior, q́; vinum nouum, quia eſt magis
aperitiuum,& magis penetrat in venas, quare extractio
aquoſitatis in eis facta ꝑ ipſum eſt plus,& adiuuat ad il lud cius amaritudo. Nocumentũ autẽ, quod vinum noJuum operatur in epate, eſt quia debilitat ipſum propterca, ꝙ parum de cibo penetrat ad ipſum ex hoc, ꝙ vinũ nouum facit ventrem lubricum,& cibũ ꝑ inteſtina exire,& generatur in ipſo epaie vemtoſitas, vnde cauſatur tenſio:& qꝗñqʒ cauſatur in eo ſolutio cõtinuitatis, et illud eſt cauſa ſuxus epatici, qm̃ epar cũ debilitatur ab attractione cibi,ſequitur ad illuc fluxus epaticus. Sed disſinteria magis cauſatur a vino veteri ꝑꝑ ſui acuitatem,& generationem materierum acutarum. ET ſcias etiam, ꝙ ex vinis& c.hic conſiderat vini ellectionem. QVOD inter vetuſtatem& c. quoniam ſi duo extrema ſunt mala, ſicut eſt dictum, ſequitur, ꝙ melius,& nobillius eſt, quod eſt medium. ET eſt clarum ꝑꝑ duas cauſas, prima quia eſt magis digeſtum: vinum enim turbidum cauſatur ex permixtione partium tereſtrium cum partibus aquoſis ꝑermixtione, qua ſubſtantia non eſt ęqualis,& illud non fit, niſi ꝑꝑ diminutam digeſtionẽ, quia ex digeſtione ſegtur ęqualitas ſubſtantiæ: Secunda cauſa eſt, ꝙ vinũ turbidum generat oppilationes, ſicut dictum eſt de aqua tur bida. Et vinum quidem album ad rubedinem tendẽs eſt
HOo Gm. I11.
mordicatio: Sciendum, ꝙ iſta mordicatio non accidit, niſi ꝑꝑ conuerſionem vini ad qualitatem acutam mordicantem:& mordicatio quidẽ ſtomaci a vino accidit ꝑꝑ vnã duarum rerum, aut quia vinum conuertitur in ſtomaco in rem acetoſam, aut conuertitur in coleram,& regimen quidem primi eſt vomitus,& eſt etus expulſio per vomi tum: Regimẽ vero ſecundi,& eſt regimen eius, de quo nunc loquimur, eſt ut ſugat poſtea aqquam granatorũ mu ZSorum, vt ſedetur mordicatio coleræ: dulce enim ſeu granatum dulce conuerteretur in coleram:& acetoſſ um ſeu granatum acetoſum mordicaret ſua acetoſitate,& noceret ſtomaco habente ſubſtantiam neruoſam. Et oportet quidem, vt roretur deſuper aqua roſata, ut adiuuet ad conforrandum ſtomacum,& ex pellatur illud, quod in coleram eſt conuerſum. Et oportet, vt illud, quod admi niſtratur de granatis, ſit adminiſtratum ſugendo, vt ꝓlongetur inceſſus vel tranſitus ſucci granatorum ſuper os ſtomaci,& ſuper locum, ſuper quem accidit mordicatio: Si enim adminiſtrarẽtur granata muza comedendo.ſ.nõ ſugendo, ſed ꝑ viam comeſtionis, tunc ipſa deſcenderent ad fundum ſtomaci Velociter, quare nõ Plongaretur eorum inceſſus ſuper locum mordicationis, cum maior mor dicatio ſeu plurimum mordicationis ſit ſuper partem ſuperiorem ſtomaci ꝑpꝑ; fortem ſenſum illic,& natationem vini uerſus illam partem. Et oportet cum hoc, vt deglutiantur poſtea aliqua grana ex eis bene maſticando ipſa, vt adiuuetur in confortando ſtomacum, neq; multum de
52
nü album ad rubedi nem decli näs ſicut eſt vinum cereſorum eſt laudailius.
melius ꝑꝑ duas rationes, quarum vna eſt, ꝙ alhedo eſt Pꝑ diminutam caliditatem nõ ſuperfluam,& rubedo eſt Pꝑ multam caliditatem non ſuperfluã: quare illud, quod declinat ad ambos colores, eſt quaſi medium inter ea. Ci trinũ vero eſt ſuperfluę caliditatis, et nigrum eſt malum
eo ſumatur, vt non generetur ventoſitas,& inflatio. Et in mane illius diei ſugat de ſyrupo abſinthij cum aqua frigi da, qm̃ confortat ſtomacum,& facit redire appetitum: Conuerſio enimu vini ad coleram facit cadere appetitum. Et ſcias ꝙ; ſyrupus roſarum, aut limonum, aut acetoſitagroſſum. Secunda ratio eſt, q; album ſubtile eſt pauci nu trimenti,& rubeum eſt groſſum oppilans: QCuare illud, quod declinat ad ambo duo, eſt mediũ inter ambo in ſub ſtantia,& nutricatione,& illud eſt melius, quaãuis enim vinum groſſum ſit maioris nutrimenti, tamen eſt oppilatiuum,& parum conuertitur injſpiritus. Et ſcias, ꝙ hęc ſpecies vini eſt melior poſt vinum odoriferum, qm̃ vinũ odoriferum, ſecundum ꝙ; experientia docet, eſt melior ſpe cies vini,& eſt ſpecies vini vitidis, quia vinum viride di uiditur in duas diuiſiones, quarum vna eſt mala valde, q eſt vinum oleo ſimile, cuius color eſt ex citrino,& viride ſiclę,& eſt eius ſubſtantia groſſa: Secunda diuiſio vel ſe cundum membrũ diuiſionts wini viridis eſt vinum odori ferum, quod eſt viride medioeris ſubſtantiæ, honi odoris Valde,& boni ſaporis: verum raro inuenitur tale vinum. & ꝑgꝑ hoc Auicenna poſuit ſpeciem uini prędictã eſſe me liorem. Et vinum honi odoris eſt magis conueniens, quia magis conuenit ſpiritibus,& multiplicat ſ ubſtantiam ipſorum.ſEt illud, quod eſt mediocris ſaporis, eſt melius, qa priuatur omni ſuperfluo in natura. E quod põ eſt acre, neqʒ dulce: nõ intelligit per hoc vinũ muzi ſaporis, am talis ſapor non reperitur,& ſi inuenitur, eſt malum ꝓximum acetoſitati, immo intelligit per vinum prædictum illud, quod non habet adhuc qulcedinem muſti, neq; eſt digeſtum complete, neque velociter tranſit in acetum ita, vt de ꝓximo fiat acetum. QVOD ablutum vocant, vinum hoc eſt bonum, Nam id, quod miſcetur de partibus terreſtrihus ſuperfluis euaporat,& viilitas decoctio nis ſunt duæ res, quarum vna eſt, vt facilis fiat euaporatio partium aquoſarum, quæ ſunt in eo ſuperfluæ aſſocia tę cum aqua permixta ei: Secunda res eſt xquatio com/ plexionis eius quare ꝑꝑ decoctionem non acquirit calidi tatem additam. QVOD ſi alicui:hic conſiderat regimẽ cius, cui mordicatio acciderit ex vino. EX vini potatione
tis citri cõtert in hoc magis, q́; ſy rupus de abſinthio:& ſi militer ſyrupus de citonijs,& ſyrupus acetoſus de citonijs, aut ſyrupus de mirtho cũ ſyrupo de limonihus; aue ſyrupus acetoſus cum hac condictione, ꝙ tales ſ vrupi nõ ſint multũ acetoſi, ſeu fortis acetoſitatis:& illud gꝑ duas cauſas, quarũ vna eſt, ꝙ ſy rupus de abſinthio adiuuat naturam vini conuerſi in coleram ad calefaciendum,& exiccandum, ſed non ſic faciunt ſy rupi prędicti: Secunda cauſa eſt, ꝙ; ſyrupus de abſinthio eſt dulcis, neque in eo eſt prohibitio,ne conuertatur in coleram ʒ& qũ accidit vel ſuperuenit ſtomaco multa qãtitas coleræ, non elonga tur, quin ſyrupus de abſinihio conuertatur in coleram, et non cõuertuntur ſic ſyrupi prędicti.& oportet vt ſiec Pmixtio ſyrupi cum aqua frigida, vt contemperetur calefactio ſyrupi,& proprie conuerſt in colerã. Dico ꝙ aqua roſata eſt dignior& cnagis conſerens, q́; aqua ſimplex, quia aqua roſata confortat ſtomacum ſua ſtipricitate,et
aromaticitate.& oportet vt fiat illud in mane diet ſequẽ- 1
tis, vt ſtomacus iam ſit attrahens ſyrupum,& non pol ſit conuertere ſyrupum ahſinthij ad naturam ſuam: ſed ſi loco eius acciperetur aliquis ſyrupus ex eis, quod diximus, tunc concederetur adminiſtratio eius in primo die.
Balneñ vero adminiſtratur, vt leniatur,& ſedetur mor
dicatio cum humectatione ſua,& reſolaatur, quod de vi
no eſt conuerſum cum ſua ſeparatione„a balneum ſpar git humores hinc inde. Si Vero inueniatur aliqua colera
ex iſtis di Sis abek 9 ſy uapi a 1l a(v pis, i bus ett acet 7 tas de faci1 conuertũt᷑ in cole ram,
in ſtomaco ex vino generata,& conuerſa,& ex ea timea
tur febris, tunc balneum nocet.& oportet quide t bal neum non ſit vehementis calefactionis, 8 ſit 8 1 adminiſtratio aquę, quàm aeris, vt maior ſiat humectatio. Et oportet vt adminmiſtretur bamneum„Poſtquq algld comederit, vt ſtomacus non ſit vacuus, ne effundatur ad ipſum colera: di enim ante balneum muſt de cibo eſſet
aſſumptum, tunc membra attraherent ilum cibum non

euapora2 I1. I H
digeſtum, vnde generarentur oppilationes, quoniã de na tura balnei eſt attrahere cibuen ad membra: Si ergo ſtomacus fuerit cibo grauatus, tunc Virtus ex pulſius adiuuaret balneũ ad hoc, quare penetraret cibus indigeſtus. Sed ſi cibus fuerit paucę quãtitatis Valde, tunc ſtomacus vehemẽter amplectit᷑ ipſum cũ auaritia, qr̃ cũ ſtomacus ſit auarus ſuper ipſum, virtus eius retentiua reſiſtit, et op ponitur attractiont, quam facit balneũ, quare tunc cibus non penecrat, niſi poſt eius digeſtionem,& oportet, Vt ta lis cibus ſit ex genere ſerculorum factorũ cum granatis aromatizatorũ cum mẽta, vt ſit confortatio ſtomaci,& non timeatur effuſio coleræ ad ipſum. E T ſcias, ꝙ vinum ꝑmixtum: hic conſiderat de iudicio vini ꝑmixti. In conſi deratione pᷣcedẽti dictũ eſt de vino puroꝛaut de uino, in q eſt parũ de aqua,ſed cũ vinũ habuerit ſecũ multũ de aqᷓ permixta, tunc eſt vinũ, quod hic intelligit Auicenna: hu iuſmodi enim mollificat ſtomacũ, quoniã de natura corporum neruoſorũ eſt, qꝙ mollificentur, qm humectantur. Alia litera habet& ſcias q; vinum permixtũ mollificat ſtomacum,& ſedat ſitim, ſed hoc eſt verum cũ talis ſitis ſuerit a ſtomaco, quia maniſeſtũ eſt, ꝙ talis ſedatur ex ad uentu aquæ, ſed ſi fuerit ab alijs membris, tunc nõ iuuat. AMPLIVs ſapiens: hic conſiderat horas, in quibus no cet adminiſtratio vini. NE ieiunus bibat vinum: iã dixit hic Auicenna tres diſpoſitiones ꝓhibentes vinum, quarũ Vna eſt, ꝙ ſit in ieiunio: ſecũda eſt ante, q́; membra attra xerint quãtiratẽ aquæ ſufficientẽ in calefactis,& illud, cũ adminiſtrauerit cibũ, aut nõ adminiſtrauerint adhuc um de aꝗᷓ, ſfficiat mẽbris: tertia eſt poſt exercitiũ ſupfiuũ: et dictũ eſt, ꝙ ex hoc accidit nocum̃tũ in cerebro, et ĩ ner uis, qm̃ facit cadere in ſpaſmũ,& permixtionem rationis,& in alias ægritudines. Dicamus autem, ꝙ nocumen tũ, quod vinum facit cerebro,& neruts bibitum in jeiuno ſtomaco eſt, quoniam vinum, cũ aduenit ſtomaco va cuo a cibo, tunc ſine dubio vehementius calefacit ſeu veQuare ce- hementius calefit, vnde ab eo euaporantur vapores acuti rebrũ ma penetrantes ad cerebrum, cũ vinurn ſit va poratiuũ.& ce “ rebrum ſit receptiuũ,& recipiat illos vapores, vnde cere otato in Prum patitur a caliditate,& a mordicatione illorum vaciunc porum vini,& peruenic ilud nocumentũ ad neruos ꝑꝑ nerui ledũ pasſionem cerebri:& ſimiliter fit, qñ vinũ bibitur ante, tur⸗ ꝗᷓ membra capiant de aqua quantitatem ſufficiemtẽ, vel ſint referta cũ quãtitate aqua ſuſficienti, quoniã vinum
tunc vehementer calefacit ꝑꝑ caliditatem ſtomaci,& mẽ
Cibus vi· brorũ ꝑꝑ priuationem aquæ contẽperantis caliditatem, no pᷣmix.& ſequitur ex hoc, vt ex vino vaporentur Vapores acu1e elet. ti: nerũ talis acuitas, qñ bibitur vinum in ietunoeſt plus, vini& ꝓ. quoniã cibus adminiſtratus ſedat parumper acuitatem vi ribet eius ni,& ex permixtione ſecũ ꝓphibet euaporationem. Cũ aũt bibitur vinum poſt motum ſuperfluũ, tunc ſtomaAlialitera Cus habet ſuperfluam caliditatẽ,& cerebrũ,& nerui ſunt inflãmati-[occupati) etiã, quare multiplicatur nocumentũ amborũ Quare vi Pꝑ euaporationem factam a vino. Et ſctas, ꝙ nocumentũ mum poſt neruorũ in hoc eſt plus, quontã ſunt vVehementius calefa—— cti, q; membra omnia: motus enim non fit niſi mediantibele no bus neruis. Caſus autem in ſpaſmũ,& in permixtionerm cet neruis rationis ꝑꝑ ipſum vinum eſt, quomam caliditas illa, quę penetrat ex vino ad cerebrum,& neruos perducit ad per mixtionem rationis cum apoſtemate cerebri,& ad corruptionẽ complexionis eius. Et ſpaſmum facit accidere
Pꝑ mordicationem,& talis ſpaſmus accidens poſt potũ
Vini ſuper exercitium eſt plus, et maior: et poſt ipſum eſt,
qñ bibitur vinum in ieiuno, aut in tempore calido, aut in egritudine calida:ſed aduentus ſ uperfluitatum acutarum,
& ęgritudinis acutę eſt, qñ ſtomacus eſt inflãmatus.Verum aduencus illorum in hora, qua bibitur vinum in ieiu
tionem,
88
no, eſt plus, q́; qñ bibitur vinum poſt exercitium laborioſum,& iſta ęgritudo ſunt ſicut febris cauſon. FREQVENS quoqʒh ebrietas epatis complexionẽ corrumpit᷑ propterea, ꝙ quãtitas vini incedit per epar, Vvnde ſuperfluit eius calefactio, quia vinum in natura ſua eſt calidũ, 1 corruptio autem complexionis cerebri cauſatur ex frequẽ Quallter ti ebrietate ꝑꝑea, ꝙ; ebrietas non fit, niſi ꝑꝑ multitudinem edbrietas vaporũ vini penetrantiũ ad cerebrũ.& non eſt dubium, hecen eers ꝙ illud mollificat cerebrũ,& cõturbat fpiritus ipſius,& ti. ſuperfluit in cale faciendo ipſum:& ꝑꝑ illud qui continue multo vtuntur vino, hebetantur eorum ingenia,& ſicut ſunt illi, quibus in lege ſua vinum admittitur,& vtũtur eo uſu in moderato,& præcipue ſi adminiſtrant vinum multum in ęrate pueritie. ET ad neruorum ægritudinem ꝑducit Aegritudines aũt neruorũ ſunt ꝑꝑ eorũ humecta tionẽ ſequẽtẽ ad hũectationẽ cerebri,& illud cauſat molli ficationẽ: Nerui.n.mollificãtur ex hũectatione, ſicut mol lificant᷑ coria madefacta:& qm̃ illud, quod aduenit eis de waliter vino, ſi fuerit acutum, purum, conuertitur in coleram: Si Vero fuerit aquoſum, tunc frigus neruorum conuertit il- de ledanlud in acetoſitatem,& efficitur acetum, quod eſt de rebus magis nociuis ipſis neruis. Aegritudines, quas facit accide ro, ecTv re, ſunt tremor,& illud cauſa debilitatis neruorum,& ꝑꝑ 1*‧ ‧4u0illud qui perſeuerant in multo vſu vini, cadunt in tremo- 8 rem cũ ad gtatem ſepnilem peruenerint, aut in ſpaſmum, aut in ꝑaleſim: verum ſpaſmus plus accidit eis, quoniam 8% vinum, quod penetrat ad neruos, ſi fuerit acutum, cauſat ſpaſmum mordicatiuum cum mordicatione neruorum: Si vero vinum penetrans non fuerint acutum, tunc ſecun dũ plurimum non generat ægritudines neruorũ ita, vt nõ posſit extendere neruos in latitudinẽ,& minorare longitudinem,& ex hoc ſiat ſpaſmus repletionalis.& raro qui dem vinum operatur hoc, immo vinum oppilat meatus neruorum,& facit accidere paraleſim:& hoc quidem raro fit. Nam vinum quando fuerit paucę quantitatis, tunc poteſt extendere neruos in latitudinem, quoniam na tura neruorum ſecundum plurimum poteſt reſoluere ipſum, quia Pꝑ ſui ſubtilitatem velociter recipit reſolutionem, quare non acceidit ex eo ægritudo. Apopleſia autem accidit ꝑꝑ multitudinem vaporum aduenientiũ cerebro, qꝗñ aggregantur illi vapores cauſa debilitatis cerebri non potentis reſoluere eos:& ex hoc aggregatur tanta quanti tas vaporum, q; cerebrum eis repletur ita, vt oppilentur meatus ſpirituum, quare accidit apopleſia:& ſi acciderit repletio cerebri ex vaporibus infra illam, cauſatur epilen ſia. vVerum aduentus apopleſię plus euenit, q́; aduentus epilenſiæ, quãuis in aduentu epilenſię ſufficit, ꝙ repletio oppilans cerebrum ſit minor, quoniam v inũ ꝑꝑ ſui ſubti litatem ita ſe habet, ꝙ; qñ non oppilat cerebrùm oppilatione completa, tunc cerebrum poteſt reſoluere, abſq; ꝙ; conſtringatur,& ſequatur epilenſia. Mors aũt ſubitanea ex vino accidit, quoniam fit ex repletione ventriculorum cordis, aut ꝑꝑea ꝙ vinum multum penetrat, cum ſit ex medicinis cordis,& illud qñ repletio fuerit multa ita, Ve cor non posſit a ſe ipſam expellere, aut ꝑꝑ motum ſanuints,& fluxibilitatis eius ita, vt penetret ad uẽtriculos cordis,& illud fit, qñ corpus ſuerit plenum ita, ut ſit ſan guis plarimus:& qũñq; accidit ex hoc apopleſia etiã, ſed Quod exs illud eſt raro. VINVM præterea multũ&c. illud eſt ue⸗ uino in la rum in ſtomaco calido, cum uinum ſit ſubtile ualde:& ti calido de natura cibi ſubtilis eſt, ut conuertatur in ſtomaco calido in coleram,& ſi non penetraret uelociter a tomaco, tunc ſecundũ plurimũ eius conuerteretur in colerã ꝑE uehementiam ſubtilitatis eius, præcipue cum ſit proportionatum naturę colerę ꝑꝑ; eius caliditatem,& ſiccitatẽ: & talis quidem colera eſt mala, qm̃ eius conuerſio eſt ſecundum
vt. LiẽKo
bri
Ar.

12
n22 u00
fla
ur
E E N. I111.
cundum modum non naturalem, quoniã modus naturalis eſt, ꝙ ipſa colera generetur in epate: Stomacus vero, in quo vinum conuertitur in acetũ acutum, eſt ſtomacus frigidus. Calor enim naturalis, cum defecerit a maturaiione,& digeſtione, facit accidere talem conuerſionem vi ni in acetum,& tale quidem acetum eſt acurum, quoniã acetum conuerſum ex vino extra corpus eſt acurũ, qualiter ergo fit, ſi talis conuerſio fit cum actione calidicatis ſtomaci?& nocumentũ quidẽ amborũ eſt magnum. No cumentũ enim colerę eſt ꝑpea, ꝙ ipſa eſt mala, ſed nocu mentum aceti eſt propterea, ꝙ; ipſum eft multum,& eſt acutũ pręter naturale.· QXVIbuſdã vero viſum eſt, ꝙ Virtutes alleuiat animales, et facit eas quieſcere inebriãdo, qm̃ vinũ humectat cerebrũ,& eius hũectatio cõgelat,& ebecat uirturẽ cogitatiuã, unde uirtus cogitatiua geſcit tꝑe aliquo ab operatione, quæ fit in tꝑe cogitationis. vri nę aũt,& fudoris ꝓuocatio,& reſolutio ſuperfluttarum non eſt ꝑꝑ ebrietatẽ, immo accidit illud a vino ebriante, aut non ebriante: verum qñ vinũ multiplicatur ita, vt in ebriet, cauſat illud plus, et Pꝑ illud oportet, vt dicat ꝑpea ꝙ eſt ex eis, quę alleuiant virtutes animales,& faciunt eas requieſcere,& vrinam,& ſudorẽ multiplicant,& re ſoluunt ſuperfluirates. Eꝑ ſcias ꝙ maius nocumentorum Vtni: Nocumentũ quidẽ vini non eſt, niſi in cerebro, qm̃ aduentus vaporũ ad ipſum eſt cũ hoc, ꝙ cerebrũ a prin68 cipio generationis eſt debile, lenis ſubſtantiæ,& cum hoc reſolutio vaporum, qui ſunt in eo retenti, eſt diſficilis ꝑꝑ craneum,& ſubſtantia osſis, quod ſuper ipſum exiſtit. Stomaco vero nõ ita vinũ nocet, quoniã quãuis in eo ag gregetur vinum, tamen quia eſt durus,& ſemtit,& compręhendit nocumentũ accidens ipſi,& habet meatus naturales, ꝑ quos expellit. ſ.aut ꝑ inteſtina ꝑ ſeceſſus, aut ꝑ
meri ꝑ vomitum,& ſimiliter eſt diſpoſitio inteſtinorum
in ex pellendo ꝑ ſeceſſum: In me ſaraicis aũt cũ ſua duritie minoratur ꝑmanentia ipſius: In epate aũt quãuis vinũ ipſum penetret, ramen corpus eius eſt durius,& eius penetratio in iꝑſum eſt ꝑ venas ꝑuas valde, quare eius penetratio in ipſum eſt ſeparata, quare debilitatur eius impresſio,& illæ venæ ſunt duræ, quare non poteſt eius impresſio peruenire ad terminũ, imprimat in ſubſtan
tiã epatis impresſionem, de qua ſit curandũ:& etiã quia
expulſio ſuperfluitatũ ex epate eſt facilis ꝑꝑ continuitatem, quã habet cũ uijs vrinę,& via coleræ ad ciſtim fel
lis,& viam melancoliæ ad ſplenem. Ad cor vero,& ad
membra alia vinũ non penetrat, niſi incedendo ꝑ epar,
quare penetrat ad ipſa, cum vinũ iam eſt digeſtũ,& fracta ſit eius Virtus,& qualitas:& ꝑꝑ illud nocumentũ vi
ni primo eſt cerebro,& poſt cerebrum nocet neruis ꝑꝑ cõtinuitatem cum eo,& virtutem ſenſitiuam, quare ledũ
tur nerui ꝑꝑ id, quod imprimit in cerebro plurimum:&
iterum p̃ꝑea ꝙ penetrat ad vias, in quibus posſihile eſt,
vt reſoluatur,& etiam ꝑꝑ frigiditatem velociter conuer
titur in eo ꝑꝑ debilitatem caliditatis nuturalis in digeren
do,& maturando. Cum igitur nocumentum vini in cere
bro ſit magnum, quare ſi cerebrum eſt debile, tunc nocumentum eſt maius, quia debilitas cauſat receptionem no cumenti:& ꝑꝑ illud habentes cerebrum debile oportet,
Vt minorent potum uini, quãtum eſt posſihile, vt minore
tur cauſa nocens,& ꝗa cũ fuerit vinũ paucæ quãtitatis,
tunc ſecundum plurimuũ ſtomacus poteſt digere ipſum,
abſqʒ ꝙ ab eo fiar euaporatio vaporum, de qua ſit curã
verö F pa dum,& tunc eſt impresſio eius pauca Valde.& iã conue Acrtibus le nerunt medici, ꝙ oporter, vt illud vinum ſit plurimæ ꝑbonécere mixtionis: Et hoc apud me eſt dubium valde: qm̃ vinũ
ri a. 28—. tir aama Permixtum mollificat ſtomacũ,& qñ ſtomacus mollifi
üxandü ui catus fuerit, debilitatur ĩpresſio vel actio eius in ipſum,
PEg T. Ffr. 93
quare euaporatio,& eius peruentio ad cerebrum cũ va- num aquz poratione eſt plus. Pręterea quãuis ſtomaco non accidat ꝑmixtum,
mollificatio ex vino permixto, tamẽ tale vinũ per ſe eua porat plus ꝑꝑ vehementem diſpoſitionẽ aquę permixtæ cum vino ad illud, quare vinum oſſociatur aquæ euapo rando, quare vinum permixtum facilius peruenit ad cerebrum. Pręterea ſi cerebrum eſt debilę, quãuis eius debi litas ſit a caliditate, tamen neceſſarium eſt, vt fiat in eo ſu berfluitates fjegmaticæ plus Pꝑ debilitatem digeſtionis cibi,& defectum in reſoluendo ſi uperfluitates, et eas expel lendo:& vinum permix tum auget mollificationem illa rum ſuperfluitatum& mollificationeim et madefactionẽ, quã ipſę cauſant in cerebro, ſed qñ vinum fuerit purum, runc iam confert reſoluendo illas ſi uperfluitates,& mundificando cerebrum ab eis. Pręterea cerebrum in natura ſua eſt frigidæ complex ionis, quare ſecundum plurimum debilitas ipſius eſt ex malitia complexionis frigidæ:& vi num quidem permixtum auget frigiditatẽ, ſed vinũ purum contemperat eius complexionem:& Pꝑ illud oporret,vt vinum purũ conuenientius ſit habentibus cerebrũ debile, q́; vinũ permixtum. Dico, ꝙ; oportet, vt ha bentes cerebrum debile multiplicent apud potum vel poſt porũ ca, quę ꝓhibent vapores ad caput aſcendere,& ꝓprie ſi ea, q̃ in fine comeſtionis uel potus adminiſtrantur, fuerint contẽperantia cerebrum,& confortantia cerebrũ,& ſtomacum. ETei quidem, qui vino impletur& c. conſidderat hic regimẽ repletionis vini. NMELIVs eſt, vt ad vomendum etc. Iam ſciuiſti, ꝙ, qñ accidit repletio cibi, tunc melior modus regiminis eſt vomitus. Et ſimiliter dicen⸗dum eſt de regimine repletionis Vini„& ſecundum plu rimum tunc facilis eſt vomitus, abſq; ꝙ adminiſtretar il lud, quod adiuuat ipſum, quontã ipſummet vinũ eſt vomitiuum, præcipue qñ accidit ex eo repletio: Sed qñ cum eo ſolo non eſt facilis vomitus, tunc bibat ſuper ipſum aquã ſolã, aut aquã cũ melle. Et auxiliũ quidẽ aquę cum melle in vomitu eſt ꝑꝑ abſterſionẽ,& mũdi ficationẽ,& multiplicationẽ aquæ in ſtomaco,& cius natationem in partibus ſuperioribus ipſius: Sed auxilium aquæ ſolius eſt Ppea, ꝙ facit vinum natare ad Partes ſuperiores ſtomaci,& auget q́;ʒtitatem ita, vt natura ipſum abhorreat, & deſiderat ipſum expellere:& oportet quidẽ, vt ſit hęc aqua multæ quãtitatis, vt adiuuet vomitum,& abluat ſtomacũ plus.ET plurimi homines ſunt, qui vomitum facilem faciunt cum aqua tepida:& quidam homines nõ facilitant vomitum, niſi cum aqua frigida,& huiuſmodi habent ſtomacum laxũ,& humores ſi ubtiles, qm aqua frigida adiuuat eos ad illud inſpiſſando ſtomacum, vt fa cilis fiat aggregatio partiũ eius ad expellendũ,& ingroſſando humores ipſorum, quare aggregantur,& ꝑ vomitum expellũtur. Et ꝑꝑ hoc Auicẽna non a propriauit hic, ꝙ flat vomitus cum aqua tepida. ET poſt vomitum bal
neetur, vt reſoluatur, quod remanſit ex ſuperfluitatibus q
vini,& humectet, vt non timeatur aduentus modicationis ꝑꝑ vinum corruptum, cum fuerit multũ,& vt adiuuet ad ſomnum, ꝰ7t cum eo compleatur digeſtio·VT nõ attrahatur ad corpus aliquid indigeſtum, ſicut timetur ij lud apud repletionem cibi,& illud cauſa fubtilitatis vinij
vt ſit in ſtomaco,& in mẽbris alijs digeſtio eius 8 quod remanſit poſt vomiturn,& ſi non digereretur etiam,& penetraretur indigeſtum, non timeretur ex eo, ſicur time tur ex cibo.& illud ꝑꝑ grosſitiẽ cibi:& ꝑ illud nõ opor tet ingredi balneum poſt vomitum factum poſt repletionem ex cibo·poſtea dormiat Alia litera habet poſt vo micum in tina balneetur: deinde EX oleo multutn inrvn gatur vtilitas in vnctionis cum oleo plurimo eſt, vt reſol uãtur ſuperfluitates, quæ remanſerũt ex vino,& digerãaut uinũ purum,
Nota qua liter z9 9bufdà homt
mbus
iratur vomitus cum aqua Irigida, Etin quibuſdaä cũ aqua tepi a

L. 1 B:
tur, vt adiuuerur balneum in adiutorio ſuper ſomnutn. ut adiuuet ſomnus digeſtionem eius, quod ſortaſſe remanſit de vino non corrupto: ET pueris: conſideratio de diuerſitate hominum,& regionum in tolerando multũ de vi no. EF pueris vinũ ad bibendum dare: Iam manifeſtauimus necesſitatem ꝓhlbendi pueros a vino, quontam nocumentum, quod eſt generatio colerę in eis zeſt plus,& iu vamentũ eius, quod eſt humectatio iuncturarũ,& Puocatio vrinę in eis non exigitur. hic aũt iam declarabimus modum alium, ſeu cauſam aliam, quę eſt, ꝙ vinum bihi/ tum in pueris eſt ſicut ignem igni addere in lignis debilibus:& declaratio huius eſt, ꝙ corpora puerorum ſunt de bilia, quare non tollerant, Vt caliditas ipſorum aggregetur vel coniungatur cũ caliditate vini:& ſi quis diceret? Vcrum vi ꝙ ſi ita eſſet, tunc vinvum temperatũ ex permixtione cũ num purũ aqua poſſet pueris adminiſtrari, ſed non eſt ita:& eſt pos he daes ſibile, vt asſignetur cauſa alia, q́ ꝓhibet pueros a vino, ris ꝓbibẽ& eſt, ꝙ cerebrum ipſorũ,& mẽbra ipſorum ſunt debidum. jia Pp multam humidiatem:& omne quod ila ſe habet, ꝓhibetur a potu vini.Senes vero necesſiratem vini habent vehemnentem, vt digerantur ſuperfluitates flegmaticæ, quę ſunt in eis plurimæ,& confortet᷑ caliditas naturalis, quæ in eis eſt debilis,& vt aꝑiantur oppilationes ipſo
rum,& vt ꝓuocetur vrina eorum& humectentur corpora ipſorum humiditate naturali, quia ſiccitas in eis do minatur: ſed cerebrum ipſorũ,& corpora ſunt debilia,
quare ipſa parum tollerant de vino:& ꝑq illud oportet,
ut exhibeatur eis de vino quãtitas, quã tollerare poſſunt.
Iuuenes vero magis tollerant vinum, q́; alij homines ꝑꝑ fortitudinem cerebri ipſorum,& membrorũ: verum necesſitas& indigẽtia uini in eis eſt mediocris, quia ſiccitas
in eis non eſt ſuperflua,& ꝑꝑ iniud oportet vt eis moderata quantitas tribuatur,& non cõcedatur eis quantitas,
q; tollerare poſſunt. Et regio quidem,& tempus frigida tollerant multum de vino, ſed tempus calidum,& regio
calida non tollerant, quoniam vinũ ſubtiliat ſanguinẽ, et calefacit ipſum,& membra, vnde poteſt reſiſtere frigiditati extrinſecę,& pręcipue quia mouer ſanguinem,& ſpi ritus ad exteriora,& prgcipue cum fanguits in frigore ſit, Qualiter ſicut congelatus, inſpiſſatus, quare eius quantttas eſt ꝑua
f. is i.„„ vel magnitudo eſt parua, quare non ſufficit replere cordo,& in pus:& ideo dominatur frigus ſuper ipſum.Et vinũ quiün at 88 qem remouet illud ſubtiliando ſanguinem,& ipſum ſpar cutcõgela gendo,& rarefaciendo. QVI autẽ vino repleri:hic con. 6 8n ſiderat regimen eius, qui vino repleri Voluerit& qui titatis ita, Voluerit hoc facere, res multas obſeruare debet, quarum ut non re vna eſt, ꝙ cibo non repleatur, quoniã aggregatio duaru repletionũ eſt mala,& natura deficit in actione ſuper cas caliso eſt actione conuenienti,& etiam quia multitudo cibi prohiecontra, pet multitudinem vini, quoniam membra tunc deſiderãt magis expellere, q; attrahere: sSecunda res obſeruauda eſt, ꝙ cibus eius non ſit dulcis, neq; vehementis vnctuoſitatis, quoniã ſacit nauſeam Phibens maltam potationem, Immo oportet, vt ſit cibus declinas ad ſalſedinẽ ex rebus frixis,& ex rebus, ſunt paucę humiditatis. Tertia res, ꝙ ea, quæ poſt cibum vel in fine mẽſeæ aſſumuntur, ſint ex eis, quæ exiccant os ſtomaci,& confortant ipſum, ſicut oliuę crudæ ſale conditæ: Et quarta res eſt, ꝙ leniatur natura, quoniã fex ſicca ꝓhibet deſcendere illud, ꝙ bibitur. Quinta res eſt, c adminiſtrentur diurevica, vt egrediatur ex corpore vinum bibitum paulatim paulatim:& iſta diuretia adminiſtrentur in cibis, aut in eis, quę comeguntur in fine menſæ. SED bibat alasfidbegi: ſed hoc eſt dubium, quoniam hoc adiuuat tarditatem ebrietatis,& non adiuuat ad potandum multum:& nos dicemus hoc
de ꝓzimo. Et comedat,& non laboret Alia litera habet
82 8
& contemperetur,& non laboret. ſed alia litera habet& quieſcat,& non laboret. Et intentio primæ literę eſt, ꝙ; non laboret in cibo, vel in comeſtione: Intentio ſecundę li terę eſt, ꝙ conrẽperetur in motu,& non laboret:& intẽtio literę tertię eſt, q; ꝗeſcat, et nõ moueaĩ motu laborio ſo:& quęlibet iſtarum litterarũ eſt proxima intellectui, & veritati.& illud, ꝙ dicemus in Verificatione huius eſt, ꝙ labor calefacit corpus,& cauſat conuerſionem vini in coleram,& ꝓhibet multã vini potationem,& in hoc eſt conſideratio, quoniam labor, qñ non ſuperfluir, cauſat di minutionẽ humiditatis addiuuantẽ ad multã potationẽ vi ni. Et homines qui volunt bibere multum de vino, abſq; ꝙ inebrientur, faciant quod diximus adminiſtrando cibos,& potus,& res, quæ in fine menſæ comeduntur ꝓhi bentes ebrietatem,& iam dixit princeps Auicenna, ꝙ; ex comeſtione quinquaginta amigdalarum amararum forſi tam non incurrit ebrieratem omnino,& cũ hoc non eſt excuſatio a cautela a cauſis velociter inebrietantibus:& iam connumerauit Auicẽna cauſas quinq;, quarũ prima. Cauſe An ſ. debilitas cerebri, quoniã magis recipit vapores aſcendẽ- que tes a vino: Secunda cauſa eſt multitudo humorũ in cere- e üa. Pro, quoniam eua porant cum cibo, quare adiuuant aduẽ
tumr ebrietatis: Tertia cauſa eſt fortitudo vini,& eſt cauſa manifeſta: Quarta cauſa eſt paucitas cibi,& illud ꝑp
paucitatem eius, quod ꝓhibet vinũ a penetatione: Quin
ta cauſa eſt malitia regiminis,& in eo, quod ei pertinet 9 ita, vt corrũpatur, aut debilitet᷑ digeſtio, quare euaporat, & adiuuat ilid vaporẽ vini ad inebriãdũ. Dico ꝙ; eſt pos 8
ſibile etiã, ut multitudo cibi ẽt ſit ã eius ꝑꝑ id, qd debilitat Quoa actionẽ naturæ in vinũ, quare multiplicãtur vapores caus tita ſantes ebrietatem:& iila, quæ eſt ꝑꝑ debilitatem cerebri, c¹* curetur curatione catarri præcedentis, quoniam eius cu- tis. ratio eſt mundificatio cerebri,& confortatio eius,& con temperantia complexionis,& reſolutio ſuperfluiratum,
& iſtamet eſt cura huius. factę vero a cauſis alijs curatio eſt nota:& ꝑꝑ illud Auicẽna non dixit aliquid: IIlius Vero, quæ eſt ꝑꝑ multitudinem humorum, tunc cura eſt euacuatio: Seq in ebrietate facta a cauſis alijs, tunc oportet cauere a rebus, quę ipſam cauſant. ET ſumatur pilhla poſt pillulam ideſt fiant pillulę paruæ, quę in infine me
ſę vel in fine cõeſtionis, vel potus ſumãtur. E ex eis etc. Conſideratio de rebns, s ebrij aſſumere debent, eſt. V T
ei ad bibendum detur aqua,& acetum, ſi vinum adhuc fuerit in ſtomaco, oportet vt extrahatur cum vomitu facto cum aqua frigida, vt cũ egresſione vini repercutiantur vapores inſpiſſando eos, ꝓhibendo eos ne aſcendant
ad cerebrum.& Auicenna nõ dixit hoc, quoniam eſt notum, deinde poſt illud adminiſtrentur in potu,& odoran do,& in emplaſtro ea, quæ ꝓhibent vapores aſcendere
ad caput:& ſi nõ fuerit aliquid in ſtomaco, tunc contentus ſis in adminiſtratione eorũ, quę repercutiũt vapores. aut ſumantur ſabizegi,& opij- SABIZEGI eſt cortex mãdragorę.& alia litera arabica habet aut ſumtaur aliebruha,& opij: aliebruha. i. mandragorę& c.
Capitulo. v i i i. de ſomno,& vigilijs.
IRTVTEM naturalem potentem efficit, quoniam ipſa eſt caliditas naturalis, et in ſomno mul
8 tiplicatur valde ꝑꝑ priuationem reſolutionis ſpirituum, quę fit in vigilijs,& in eius ſubſtantia, quoniam Vigilię non complentur, niſi cum operationibus virtutũ animaliũ, quę ſunt appræhenſio,& motus voluntarius. In ſomno aũt deſtruuntur plurimũ iſtarum operationũ, & hoc facit eas quieſcere multlplicans ſubſtantiam ipſarum, quia operationes carum, quæ ſunt motus in vigilia,
reſoluunt

Fr
——————
F E N. II1I.
reſoluunt ſubſtantiam iplarum: cũ ergo deſtruatur pluri mũ illarũ oꝑationũ, diminuitur reſolutio, et hoc fit in tẽPore, dũ continua fit reſtauratio in ſomno ſpiritũ aĩaliũ ex ſpiritibus vitalibus ueniẽtibus ad cerebrũ ex corde, qr ſegſtur ex hoc multiplicatio ſpirituũ prędictorũ vel ſubſtantiæ ipſorum. Et ſi quis dicat, ꝙ ſpiritus animales de necesſitate minuuntur in ſomno, quoniã ſomnus eſt pro fundatio ſpi rituum vitalium ad interiora, ad quam con ſequũtur ſpiritus animales, ne detur vacuũ:& tunc non eſt in cerebro illud, ex quo generentur ſpiritus animales, quare in ſomno eſt reſtauratio ipſorum deſtructa,& in ſomno etiam fit reſolutio ipſorum, quamuis ſit minor, quam illa quę fit in vigilijs: verum talis reſolutio de necesſitate exiſtit propterea, ꝙ in ſomno exiſtunt quædã opationes animales, ſicut motus anhelitus,& virtus cale faciẽs interior: Am plius& ſi concedamus uel p̃ſupponamus, ꝙ ſpiritus quidam vitales permaneant peruenientes ad cerebrum in ſomno, tamen illi ſunt pauci valde,& ſortaſſe non ſunt ſufficientes ad ſuccurrendũ quantitati ſpirituũ animaliõ, qui reſoluunrur: Dicemus, ꝙ hoc non ſequitur ſecundum ſententiam principis philoſophorum, quæ eſt vera, quoniã ſecundum ipſum principium ſpiritus animalis eſt ex corde, et cerebrum quidem rectificat, & diſponit ipſum ita, vt ſit conueniens, ꝙ ex co proueniant operationes:& ꝑꝑ hoc virtutes animales conſiſtũt cum eo. Et ſi pręſupponamus ꝙ in ſomno tales ſpiritus animales perueniant ex ipſo corde ad cerebrum, ſeu ꝙ in ſomno ſpiritus aliqui animales ꝓueniant ex corde ex ſpi ritu vitali,& tranſmitrantur ad cerebrum, tamen non ſe quitur, ꝙ non multiplicẽtur ſpiritus animales per nutricationem, ſed ſequitur ꝙ; ſpiritus animales, qui generantur in illa hora, nõ ſunt conuenientes, ꝙ ab eis proueniãt operationes:& hoc non eſt imposſibile maniſeſte, quoniam in homine apud principiũ expergefactionis a ſom no operationes animales ſunt debiles,& forſan illud eſt ꝑꝑ priuationem actionis cerebri in quantitate ſpirituũ, quibus nutriuntur,& reſtaurantur ſpiritus animales.& ſi quidem cerebrum egerit in eos hora vel tempore aliquo, quamuis paruo, tamen rectiſicantur, præcipue qñ Permiſcetur illa quantitas ſpirituũ cum ſpiritibus conue nientibus, vt ab eis proueniant operationes animales,& talis ꝑmixtio eit ex eis, quæ adiuuãt, vt ſpiritus prædicti Velociter rectificentur pro operatione naturali. Et ꝑꝑ il. Lud fortificatur cerebrum ad rectificationem ipſorum in tempore, in quo fiunt operationes bonæ expergefaciẽtes a ſomno · Sed ſecundum ſententiam medicorũ posſibile eſt, quòd fiat profundatio ſpirituum ad interiora, quæ quidem non fit niſi ex membris, ad quæ peruenerunt poſtquam ipſi ad cerebrum penetrauerint, ſed ab ipſo cerebro non ꝓfundãtur illi ſpiritus verſus cor ita, vt ſint Vel fiant, ſicut erant: Immo plurimũ ſomni fit ꝑꝑ priuationẽ diſtributionis ſpirituũ ex cerebro ad mẽbra alia, & tunce fit nutricatio,& reſtauratio ſpirituum animalium in hora ſomni maior. II A, ut ſortaſſe ipſam laxã: intentio per hoc eſt ſignificare, ꝙ ſubſtantia Virtutũ ani malium augetur in ſomno,& eius explanatio eſt, ꝙ ñ Phibetur reſolutio ſpiritus animalis ꝑ vehementẽ mol lificationem, ſeu laxationem ſeu quietem ipſius, tunc iã ingroſſatus eſt,& qñ ſpiritus eſt goſſus, tunc ſubſtantia illius virtutis iam augetur ita, vt eſt posſibile, ꝙ ingroſſe tur ſubſtantia:& in hoc eſt conideratio, cũ ſit posſibile, ꝙ eius grosſities ſit ꝑꝑ priuauonem motus ſubtiliantis, non ꝑꝑ multitudinem eius. FE ꝑꝑ illud ideſt& qm̃ ſom nus potentem efficit virtutem naturalem& c.& quieſce re facit&c. Ideo perfict digeſtiones quatuor nominatas Pprqdictas. SOMNVéS præterea temperatus, non appoDO C T. II, 54
ſuit hanc condictionem, ꝙ humorũ inuenit æqualitatem in quantitate,& qualitate, niſi qm ſomnus ꝗñq; infrigi dat cũ multis humicditatibus:& ſi humores fuerint pauci, accidit in ſomno frigiditas cum reſolutione caloris naturalis ꝑꝑ illud, quod diximus de cauſis:& ii humores fuerunt multi valde, tunc in ſomno opprimunt calorem, & ipſum extingunt:& ſi colera fuerit dominans, tunc ſu perfluit caliditas extranea ꝑꝑ ſparſſonem coleræ: Si vero flegma dominaretur ita, vt non reciperet digeſtionem, tunc ſpargeretut in corpus,& infrigidaret:& ſimiliter ſi humor melãcolicus dominaretur, ſomnus tunc idem oꝑa retur. Et ſomnus quidem prędictus.ſ.temperatus& c. eſt humectans& calefaciens ꝑꝑ duas cauſas, quarum vna eſt PpꝑP Ppaucttatem etus, quod reſoluitur de calore natura li,& ſpiritu in vigilia: Secunda cauſa ꝑꝑ bonam digeſtionem, quæ fit in eo, vnde in ſomno plus generatur de ſanguine,& de ſpiritibus. Et Scias, ꝙ iſta calefactio eſt
pauca valde, quoniã motus ſpirituum omni hora ad ex-teriora, qui fit in vigilia, deficit vel priuatur in ſommno:et motus eſt vehementer inſammans ſpiritus,& etiã quia hęc calefactio in hora ſomni non eſt niſi in interioribus tantum, tunc enim extrema vel exteriora infrigidantur: ei ꝑꝑ hoc dormientes indigent maiori coopertura, q́; indi geant in vigilia.Et qñ expergefit dormiens, cunc illa caliditas comprehendit interiora,& exteriora. Verũ talis ca liditas eſt pauca, non ſenſata, quoniã in radice eſt pauca, ſicut declarauimus POSTQAVAM cibi, quem ſumpſe tit, complebitur digeſtio: Auicenna non appoſuit hãc cõ dictionem.ſ.ꝙ; balneum non adiuuat ad ſomnum inducendum, niſi qñ fuerit balneũ adminiſtratum, poſtquã complerta fuerit digeſtio cibi aſſumpti, quoniã halneum, quod adminiſtratur ante illud, debilitat digeſtionem, qua re multiplicãtur vapores ꝓhibentes ſomnum. Et effuſio quidem multę aquæ calidę ſuper caput adiuuat ad ſomnum ꝑpea, ꝙ aqua illa effuſa humectat:& oportet vt nõ ſit illa aqua vehementer calida ꝑꝑ duas cauſas, quarum vna eſt, quia tũc ipſa ſuperflueret in calefactione, et hoc ꝓhibet ſomnutn: Secunda cauſa, quia conſtringit porroſitates, ſeu corrugat porroſitates capitis, quare non penetraret aqua illa effuſa ad interiora capitis, quare nõ humectaret. HOMAO pręterea cogitur vigilare: fortaſſe mi rabitur aliquis ex hoc,& dicet, ꝙ de natura ſomni eſt confortare Virtutes, quomodo ergo cauſat ſyncopim, & caſum virtutis: dicemus, quod hoc fit, qñ Vvirtutes fue
Quat dor miens indiget ma⸗iori cooperturarint debiles valde,& ſpiritus fuerint pauci,& hoc maxi
me ſit poſt euacuationẽ ſuꝑfluã et reſolutionẽ ſuꝑfluã:dũ ergo hõ ꝑmanet exꝑgefactus, tũc ſpiritus eius ſunt como ti ad exteriora membra,& contrariantur ſyncopi: Sed qñ ꝓfundantur ſpiritus ad interiora ꝑꝑ ſomnũ, tunc ſpiritus non habent virtutem,& potentiam redeundi ad ex teriora, cũ illud non fiat, niſi cum moru forti,& pręcipue cum natura ꝓhibet talem motum, vt permaneant ille ſpiritus in quantitate debita apud cor,& virtus eius cõ ſeruetur. Spiritus enim, qñ ſunt pauci, et mouẽtur ad exriora, tũc remanẽt apd cor ſpũs pauci valde,& ꝗñ non mouentur ad exteriora, tunc illud cauſat ſyncopim,& ꝑſeuerantiam eius ꝑꝑ caſum virtutis abſq; dubio, QVO NIAM dormre ſuper hoc multis ĩpedit modis,& ſunt iſti, quorum vnus eſt, ꝙ illa inHatio„& rugitus ꝓhibet compręhenſionem ſtomaci ſuper cibum, quare debilitatur digeſtio,& multiplicantur vapores prohibentes ſom num,& cauſantur ymaginationes malę: Secundus modus eſt, ꝙ ſtomacus leditur ex tenſione ventoſitatis cauſantis inſlationem,& rugitum, quare peruenit nocumen tum ex virtute ſenſitiua ad virtutem ymaginatiuam, Vvn de ymaginatur ymaginatiões timoroſas: Tertius modus

1IL 1 B.
eſt, ꝙ iſlam inſlationem,& rugitus homo, cũ fuerit vigilans, poteſt aliquo ingenio reſoluere,& ex pellere nocumẽ rum eius cum eructuatione, aut alio modo, ſed non ſic poteſt, ſi fuerit dormiens, quare perſeuerat nocumentum Mud: IàMO non ſapit& c. Pꝑ ex pergeſactionẽ, quæ ac cidit qualiber hora ꝑꝑ ventoſitatem,& nocumentum ſtomaci cum eo. Es Pmalum virtutem deiiciens ꝑꝑ reſo lutionem ſpirirus,& caloris naturalis. E'† ſuper repletionem: Dubitatur, quia videtur, ꝙ Auicenna replicet illud, quod ptius dtxerat. dixit enim ſupra, ꝙ ſomnus ille eſt conueniens, poſtq́; cibus a ſuperiori ventre& c. Dicendũ, ꝙ non eſt reiteratio ſermonis: Nam ſermo Auitenne ſic intelligitur, ꝙ ſomnus melior eſt ille, qui fit poſt deſcen ſum cibi ex ventre ſuperiori,& quiete eius, quod forſam ſequitur de inflatione,& rugitu:& ſomnus qui non eſt ita, eſt malus, qm̃ ſi fuerit ſuper vacuitatẽ eſt malus,& ſi fuerit ante, q́; cibus deſcenderit ex ventre ſuperiori, eft malus:& ſi fuerit ſuper inflationem& rugitum eſt malus. GENERAT enim ęgritudines ꝑ priuationem reſo Iutionis, quę fit in vigilijs, quę ſunt conſuetę in die:& ꝑE illud facit accidere catarros ꝑꝑ ſuperfluam humiditatem cerebri:& corrumpit colorem Pꝑ multas ſaperfluitates, quę retinentur,& offuſcationem ſanguinis ꝑꝑ ꝓfundationem caloris ex ſomno:& quoniam ſanguis ingroſſat᷑ Pꝑ priuationem motus ad exteriora ſecundũ continuita tem ſeqquentem motum ſpirituum, qui fit in vigilijs, qua re priuatur colore ſplendido lucido, qui non fit niſi ex ſub tilitate ſanguinis. Et ſomnus diurnus etiam cauſat ęgritu dines ſplenis ingroſſando humores, quare multiplicatur id, quod ex eis Vadit ad ſplenem,& molſificat neruos ꝑ multas humiditates retẽtas ex priuatione reſolutionis. Et etiam efficit pigritiam ꝑꝑ hutniditatem neruorũ,& eorum humectationem,& debilitat apperitum Pꝑ madefa ctionẽ,& lJaxationem ſtomaci,& ꝑꝑ fottẽ reſolutionẽ ſuꝑfluitatũ. Et generat apoſtemata ꝑꝑ retentionẽ ſaꝑflui tatum,& generat febres frequẽter, qm fuperfluitates q multiplicantur, debilttatur tunc in eis impresſio caloris naturalis, quare imprimit in eis caliditas extranea, quæ eas putrefacit. SVBI'FO dimittere non debet, qm̃ natura, quando eſt conſueta dormire in die; adiuuatut cum ſomno in die ſuper digeſtionẽ: Si ergo dimittatur ſubito; tunc remanet cibus crudus,& qñ q; cauſat illud pigritiã Pꝑ cruditatem ſuperfluitatum, ad quas digerendas uatura iuuabatut cum ſomno, quare oportet, vt dimittatur talis ſomnus gradatim: dimisſio enim eius ſubito facit ac cidere nocumtũ, ꝗqd diximus, ſed oporret, ut dimittat᷑ gra datim, ut nõ accidat nocumẽtũ, ꝗd ſeqt᷑ ex dimisſione ſu Pita. DEINDE permutetur ſuper ſiniſtrũ: hoc quidẽ eſt melius, qñ intentio cum eo eft digeſtio cibi exiſtentis in ſtomaco ꝓpe tempus comeſtionts, qñ nondum deſcende rit adhuc ad inferiora ſtomaci: Sed qñ iam cibus deſcenderit, runc melius eſt, vt ſoma us primo ſit ſuper ſiniſtrũ:
Quando autẽ in ſtomaco non eſt cibus omnino, tunc oportet, vt ſir ſomnus ſuper latus, ſuper quod eft facilior ſomnus,& ſuper latus, ſuper quod illud indiuiduum eſt conſuetum dormire. PROPTEREA CP calorem retinet vel coarctat naturalẽ, qm pars poſteriot eſt ſpiſſa,& ꝑꝑ illd minorãtur pili, et fudores,& ambo multiplicã tur in reſolutio, parte anteriori, quare fit reſolutio caloris naturalis in illa —“ et parte minor, ne q́; fit reſolutio ex ꝑte anteriori corporis, egresſio quoniã tũc declinat ad inferius,& eſt ſpiſſum ꝑꝑ caſum Lipfluita grauitatis corpotis ſupet ipſum,& confert ſomnus ſuper ſibilis., Vventrem materijs frigidis grosſis ꝑꝑ fortem caliditatem naturalem ex coarctatione,& ꝑꝑ declinationẽ materierũ
illarum ad partem anteriorem ventris cũ ſua grauitate, quare approximatur parti raræ, Vnde fit earũ reſolutio
poſt illud facilior ipſi naturæ. Et ꝗqũ in capite exiſtit Cmi lis materia, tunc ſomnus ſuper ventrem magis conlſert eis PpPea, ꝙ; tunc aprox imantur meatibus maniſeſtis, ſicut naſus,& gutur: verum nocet oculis, quia facit aproxima re eis ſuperfluitates, præcipue cum oculus ſit membrum humicdum̃ faciliter recipiens. RESVPINE autem dormi re: ex nocumentis reſupinationis ſuper dorſum eſt, ꝙ; de hilitat dorſum ꝑꝑea, ꝙ in eo retinentur ſuperfluitates,& eius medicatio eſt cum fortitudine ſubito ſurgere,& ſe eleuare ſtando. Et ſcias, ꝙ; ſommnus ſuper terram nocer ner uis,& qñq; generat extenſionem,& ſpaſmum ꝑpꝑ comu ſionem neruorum ex duririe terrę, et peruenit frigus eius ad ipſos:& ſomnus ſuper ſtratum humidum impinguat corpus:& ſomnovs qutdem in hyeme oportet, vt ſit fuꝑ cottũ,& ſuꝑ; ſericũ,& in ęſtate ſuper linum,& ſuper co ria lenia. Somnus in ſole aggrauat caput vel cerebrũ Po multos Vvapores, quos eleuat ſol ad ipſum,& ꝑp illud fa cit ſodam, q;uis non calefaciat caput calefactione faciente ſodam: Somnus aũt in luna vel ſub radijs lunę cõmouet ſanguinem, et cauſat fluxum ſanguinis narium plurimũ; & excit at appetitum coitus ꝑꝑ cõmotionem humidna. tum in eo:& ꝓpꝑ; illud augentur fructus,& creſcunt, qũ multiplicatur lumen lunę ita, vt mala granata ſcindant᷑, & augeantur cucumeres,& citruli augumento manilſe ſto:& forraſſe ꝑꝑ hoc auditur ſonitus ſuper terram:& pp illud etiam augentur,& creſcunt aquæ puteorum, & aquæ fluminum habentium fluxum,& refluxum:& propter illud cerebrum in diebus luminis lunę magis augetur, quàm in alijs temporibus.
Capituvlo. x i. de confortatione membrorum.
Ste ſermo eſt dubius, Nã quod inteſligirur ex eo eſt, ꝙ illud fiat in ætate augumenti,& ſtatus cum regimi ne præ dicto: In alijs vero cũ alio regimine:& eſt q dicitur in fine capituli, et illud eſt falſum Pꝑ duas cauſas, quarũ vna eſt, ꝙᷓ quędam membra non poſſunt fortificari eum illo regimine aliquo modo, ſicut cor,& omnia Viſcera. Secunda cauſa, ꝙ; Auicenna ſi vult per hoe magniſicarionem in omnibus dimenſionibus, quę ſunt᷑, tunc non elt posſibile, vt quodlibet membrũ magnifſcetur cũ hoe regimine, quoniam membrum compræhenſum,& exiſtens ſuper oſſa crurium non eſt posfibile magnificati in lonxum aliquo modo, ſ[nedum] cum illo regimine, & ſi illud eſſet posſibile, tunc eſſet posſibile, vt ꝓlongaretur homo breuis ſtaturę, ſed non eſt posſibile, vt homo habens intellectum aſſentiat huic, Et declarabimus nunc veriratem in hoc. Dicamus ergo. ꝙ confortatio memhri debilis qñq; fit cum hoc regimine prædicto in libro, & qñq; fit cum alio, ſicut cum medicinis aromaticis adminiſtratis in confortatione ſtomaci,& medicinis bezaharticis adminiſtratis in confortationee cordis,& alijs ab eis. Regimẽ aũt pdictum posſibile eſt, ꝙ; cõferat omnibus membris exterioribus,& in omnibus hominibus, ni ſi in ætate decrepita: hoc enim eſt posſibile, niſi in decrepitis,qmũ tale regimen viuiſicat caliditatem naturalem, quę eſt in illo membro,& reſoluit ſuperfluitates eius,& attrahit ad ipſum cihum,& nutrimentum:& non eſt du biaum, ꝙ hoc confortar: In etate autem decrepita illud nõ eſt posſibile, quoniã mebra ſenis, et decrepiti omnia funt debilta in ra dice, quare mmbrum, quod eſt in eis, debilius eſt, ꝗᷓ requirat diſpoſiti ipſorum, quæ eſt vltima val de in debilitate:& membrum̃ debile adiuuat,& eft diſpo ſitum ad recipiẽdum ſuperfluiates: Et fuperfluitates qui dem ſenis vel decrepiti ſunt muræ valde, quare ſi regatur cum tali regimine, aut alio reg:mine, aut agitante, aut
Alia litera& mul to minus ñlet.

2 liteC mul minus
b
4 11
tur cum tali regimine, aut alio regimine agitante, aut cũ aliquo motu mouente membrum„tunc calefaciet valde:& illud quidem cauſar ægritudines repletionales. onfortatio autem facta cum regimine alio ab eo, quod dictum eſt in libro, ſicut confortatio cum medicinis aro maticis,& alijs, eſt posſibilis in omnibus Segeh, ſignum veritatis eſt ex perientia huius confortationis. Magnificatio autem membrorum aut fit in omnibus membris exterioribus„& in omnibus hominibus,& cunc ſicut imꝑinguatio corporis totius cum multiplicatio ne cibi,& minoratione eius„quod ab eo reſoluttur, eſt Posſibilis: ſimiliter eſt impinguatio vnius membri proPprij cum attractione nutrimenti ad ipſum,& minoratio ne eius, quod reſoluitur ex eo. In membris autem interioribus omnibus non confert, neque eſt posſibilis magnificatio cum regimine prędicto. Et tunc ſi reperitur re gimen aliud, quod faciat iilud, tunc posſibile eſt, vt maguificetur:& ſi nõ, tũc illud nõ eſt posſibile. Magnifica tio autem membri in omnibus dimenſionibus tunc aut eſt in membro fundato in oſſe ita, vt ad magnificationemn eius requiritur magnificatio illius membri primo, aut non: ꝙ ſi requiratur magnificatio osſis, tunc non eſt Hosſibilis magnificatio illius omnino in aliqua ętate ꝑꝑ quritiem osſis,& difficultatem ipſius in recipiendo tenſionem: Si vero non requtrat magnificationem osſis, tũc aut tale membrum eſt carnoſum, ſicut labia,& nates,& tunc eſt posſibilis magnificatio illorum talinm membro
E. IE N.
cu in omnibhus ætatibus propter lenitatem ipſam,& rece
Ptionem extenſionis: Aut membrum magnificandum non eſt carnoſum, ſed neruoſum, ſicut virga hominis,
tunc ꝑuitas virgę aut eſt ex principio natiuitatis, aut accidentaliter, ſicut cum accidit extenuatio ſuperflua in ęgritudinibus, in quibus fit reſolutio ſuperflua,& tunc hec magnificatio eſt posſibilis in omnibus gtatibus ita, ꝙ eſt posſibile, vt virga redeat ad ꝗᷓtitatẽ naturalẽ: Si ve ro paruitas virgæ fuerit nalis, tunc eius magnificatio eſt Posſibilis in ætate augumenti ſolum,& in qualibet dimẽ ſione, ſicut in pueris, in quibus uirga eſt parua, in quibus virga inceſſanter debet fricari„ donec magnificetur,& quodlibet membrum, quod multũ mouerur, magnifica tur:& propter hoc adoleſcentes multum coeuntes magni ficant virgam ſuam,& ꝙ; paucitas coitus eſt cauſa par uitas virgæ,& extenuationis eius. Dubitario autem, quã ſupra attulimus, procedit ſi ſermo Auicennæ intelligatur vniuerſaliter in omnibus mẽbris: ſed ſic non eſt intelligendus ſermo Auicennę, quare& c.
Capitulo x ii. de lasſitudine.
Oc capitulum continet in ſe conſiderationes ſex: H Prima conſideratio eſt de diffinitioue lasſitudinis,& de diuiſione ipſius. Pasſitudo igitur eſt de bilitas ſuperflua accidens iuncturis,& lacertis,& nominatur nomine cõmuni labor. E T' modi quibus accidit ſunt duo:lasſitudo quædam eſt ſimplex,& quædam cõpoſita:& ſimplex diuiditur in tres diuiſiones prædictas: & compoſita eſt illa, quæ componirur ex duobus:& iã ſimplicibus tribus prędictis additur quarta, quę quidem additur propterea, ꝙ ipſa exiſtimatur eſſe lasſitudo ꝑꝑ difficultatem motus, quæ accidit patienti ipſam cauſa exiccationis,& ſiccitatis, quæ accidit membris ipſius. aal. autem dixit, ꝙ; homines, qui putauerunt, ꝙ talis diſpoſitio pradicta ſit lasſitudo, errauerunt, quia talis dipoſitio non eſt lasſitudo, ſed eſt ex genere ſiccitatis ſuperflug. Ego autem dico, ꝙ diſpoſitio nominatur lasſi tuplo, aut quia ſequitur paucitatem materierũ, quę ſunt
PE& 8I. 1 r. 59
in lacertis, aut propter multitudinem earum: Nam ex té peramento materterum non accidit lasſitudo: Et prima quidem lasſitudo eſt lasſitudo arefactiua. Et ſecunda aut eſt a materia corrupta,& tunc eſt lasſitudo vlceroſa, ꝙ ſi non fuerit ita, ſed fuerit multitudo matertę dominans ad hoc perueniens, quòd cauſat inflationem ſeu tumorem quantitatis membrorum,& eorum calefactionem, tunc eſt lasſitudo apoſtemoſa:& ſi non, tunc eſt lasſitudo extenſiua. VCEROSA igitur hic confiderat diffinitionem lasſitudinis vlceroſg. TAàCTVS vlcerum ſimilitudinem, quoniam eſt a materia ſubtili valde ingre/ diente cutim, præcipue quando profundatur, quontam cutis tunc coarctat illam materiam, vel quoniam cutis tunc coarctatur ab illa materia, quare ſentitur punctio eius,& mordicatio ipſius:& ſimiliter ſentit habens cam illud apud motum propter ſparſionem,& cõmotionem illius materię a cute:& augumentum acuitatis eius fit proprer motum:& propter illud quandoq; ſentit tunc,
ſicut puncturas ſpinarum,& quandoq; ſentit patiens eài
ſicut ſi cum ſpinis pungatur]& propter illud abhorret motus ita, vt abhorreat oſcitationes vel alices, quare huiuſmodi non faciunt alices, vel non oſcitant, niſi debiliter, Vt von ſuperfluat punctio.& hæc quidem materia ſeu cauſa faciens lasſitudinem, quando fuerit fortior, cau ſat horripilationem, quę eſt diſpoſitio, in qua homo cauſa illius ſentit in cute,& lacertis diuerſitatem in frigo re,& punctione. Et cauſa huius eſt multitudo materiæ acutæ pungentis cum profundatione caloris naturalis ad
partem cordis, qui calor ſequitur motum naturæ illuc ad
conſeruandum cor ab occurſu,& nocumento illius mate riæ. Et propter illud accidit frigus in exterioribus,& quã do augertur illud, tunc accidit eis rigor, qui eſt diſpoſitio, cum qua homo non poteſt quieſcere,& continere membra a motu,& concusſione, quæ accidunt in ea.
Alſa litera ac ſi eſſet plenus ſpi
Cauſa rigoris&
Et motus quidem accidentes in rigore non ſunt Volun- horripilatartij abſolute. Et rigor iſte non eſt ſimplex ſed eſt cum horripilatione:& quandoque accidit cum eo febris,& illud quando putreſcit illa materia. propter MOTVS ſuperfluitatẽ uel for:itudinẽ, qf illlud, qd ex eo reſoluit᷑, vel diſſoluitur, eſt ſimile rei virulentæ, mordicãti mẽbraFRANGERBT SANGVIS bonus nocumẽtum earum: Nam frangeret acuitatem earum cum ſua humiditate, quare tales materiæ acutæ non pungerent membra ſua acuitate, quare non accideret lasſitudo: Non enim accidit hoc, niſi apud ex pulſionem materiæ nocentis purę, non permixtæ ad membra ſenſibilia, ſicut ſunt cutis, & lacerti. ET ESTetiam quando humores&c. ideſt quandoque expelluntur humores acuti ex venis,& crudi remanẽt in eis EE EST QVANdo crudi in carne&c. lasſitudinis vlceroſæ quatuor ſunt ſpecies vel diuiſiones, quoniam aut eſt propter materias acutas, mor dicatiuas in carne,& muſculis, aut in iſtis ambobus cum illis materijs prædictis ſunt humores crudi, aut non ſunt: & ſecundum duas diuiſiones aut ſunt venæ mundę ex illis humoribus crudis, aut non ſunt. hæc igitur ſunt quatuor ſpecies ſimplices,& cum humore crudo in venis tantum, aut in carne rantum, aut in ambobus ſimul.
EXTENSIVAM VERO habens&cc. hic conſiderat diffinitionem lasſitudinis extenſiug. CORPVS QVASI fractum: fractio vel contuſio eſt ſolutio continuitatis in lacertis mulrarum partium profun da,& eius ſenſatio eſt propter materiam ingrecientem lacertos ita, vt faciar accidere illud, vt ſibi ipſi capiat locum:& talis quidem materia aut eſt habens ſubſtanſtiam Vel ſpisſitudinem, aut non eſt habens ſubſtantiã, & ilud, quod cauſat talem lasſitudinem,& non
tionis& krigoris in principio febrium,

LI B.
ſubſtantiam, eſt ventoſitas: vapor enim nõ poteſt facere mud,& motus ipſius vaporis non eſt, niſi ad ſuperio ra tantum,& illud quidem non cauſat hanc ſolutionem continuitatis,& eſt neceſſarium, vt ſit iſta ventoſitas nõ manifeſti motus, aliter enim accideret ab ea iectigatio, quare eſt neceſſariũ, vt ſit fridida groſſa: ſi.n. talis materia eſſet ſubtilis, calida, tunc moueretur motu maniſeſto. Et materia quidem, quę habet ſubſtantiam Vel ſpisſitudinem, eſt ſicut ſuperfluitas retenta in lacerto, & oportet, ꝙ talis materia ſuperflua ſit multa, aliter non poteſt facere illud,& oportet etiam, vt ſit non acuta, aliter mordicaret lacertos, quare faceret accidere lasſitudinem vlceroſam,& eſt iſta materia non putrida, alitet enim eſſer mordicatiua,& cauſaret horripilationẽ, aut rigorem:& ſecundum plurimum eſt non frigida, Nam frigida ſecundum plurimum aut eſt aquoſa, quæ nõ cau ſat tenſionem, aut groſſa, cuius penetratio non eſt facilis in vacuitate lacerii: Et iterum a materia frigida ſecundũ plurimum nõ cauſatur dolor, quia frigus ſeeundum plurimum ſedat tenſionem, quare ipſa eſt bonæ,& ſanę, & ſanguineę materię, cũ flegmatica et melancolica ſint frigidę:& colericę materiæ ſint acutę mordicatiuę. Et dif lerentia quidem inter extẽſiuam ventoſam,& extenſiuã materialem eſt ſecundũ modos diuerſos, quorũ vnus eſt, ꝙ in uentoſa eſt uehemens extẽſio valde propter motum Ventoſitatis multum: Maierialis vero eſt minus illa: Secundus modus eſt, cum ventoſa eſt leuitas,& cum mate riali eſt grauitas: Tertius modus eſt, ꝙ in Ventoſa ſunt loca uehemẽter tenſa, et debiliter tenſa, quæ extenſio Pmu tat ſecũdũ ꝑmutationẽ vẽtoſitatis: Cuartus modus eſt. ꝙ vẽtoſa faciliter difſoluitur,& ſeparat᷑ Pꝑea, ꝙ uentoſſi tas faciliter reſoluitur: econtrario ſe habet alia.ſ.lasſitudo materialis: Quintus modus eſt, ꝙ; ventoſa iuuatur cum reſoſutiuis, altera vero qñq; augetur cum reſolutiuis fortibus propter rarificationern materię,& dilatationẽ eius factam a caleſactione reſoluentium. ſed Auicenna cotentus eſt modo ſecundo, quoniam ſufficit in diſtinguendo. ER dico, Senſatio autem fractionis Vvel contuſionis eſt; quoniã illa materia,& uentoſitas cauſant ſolutionem cõ tinuitatis lacerti in locis plurimis: Senſatio Vero caliditatis eſt, quoniam cum eſt ex ſanguine, manifeſtum eſt, ꝙ Mad non eſt niſi, quia ipſe calidus. Quod autem accidit ex ventoſitate, facit accidere dolorem, qui eſt calefaciens: ſenſatio autem tenſionis eſt, quoniam lacertus extenditut propter penetrationem eius, quod in ipſum ingreditur, et facit ſenſationem eius. Abominatio vero motus eſt propter duas cauſas, quarum vna eſt, ꝙ motus contorquet Villos ad reſiſtẽdum rei extendenti, vt flat ſecundum lormam,& qualitatem, cum aqua aduenit motus,& eſt le dens: Secunda cauſa, ꝙ motus calefacit illud extendens, & agitat, quare auget magnitudinem eius, quod cauſat augumentum doloris. PROPRIEſi ex labore fuerit, quoniam facta ab eo cauſatur ex motu, qui cauſat lasſitudinem ipſam, quare reiteratio motus eſt cauſa additionis doloris. EX ſomno non completo, quoniam de natura ſomni eſt, ꝙ in eo dominetur natura ſuper humiditates ſuperfluas,& eas digerat,& expellat ad ex teriora vel ad loca expulſionum naturalta. Illa enim, quę debet ex pelli uerſus cutem, ex pellitur ad ipſam taliter, ꝙ illud, quod eſt proximum interioribus, ex pellitur cum fortitudine ad id, quod eſt magis longinquũ eo vſq;, quo compleatur ex pulſio ad cutem, quare egreditur illa materia per ſudorem, aut per ſorditiem, aut per vaporem. Quòd ſi ſomnus non ſit completus, tunc remanent illæ materię reten tæ in lacertis,& cauſant tenſionem,& ſolutionemn continui. S T ibi diuerſitas alia: vult ꝙ illic ſit aliquid cõtra18
rĩ naturæ,& eſt, ꝙ materiæ ſunt in diſpoſitione, q; ſomnus non poteſt eas reſoluere:& illud aut eſt propter mulcitudinem illarum materierum,& propter rebellonem, & reſiſtentiam ipſarum, ne ab aliquo patiantur propter ipſarum grosſitiem, aut earum viſcoſitatem,& propter debilitatem accidentem naturæ, aut ꝙ ei ſimilatur, quorum quodhbet eſt contrarium rei naturali QVAE ſpecierum peior ſit ideſt ſpecierum extenſiuę,& non ſpecierum lasſitudinis abſolute, quonià vlceroſa lasſitudo eſt deterior ea, quoniam materia eius eſt[acuta] mordicatiua: MVSCVLORVM extremitates ſecundum rectitudinem tenduntur, quoniam hoc non fit, niſi quado ma teria eſt vehementis grosſitiei ira, vt non ſit posſibilis eius penetractio in vacuitates villorũ diuerſorum ſituũ, APOSTEMOSA aurem Iasſitudo: hic conſiderat diffi nitionem lasſirudinis apoſtemoſę · lasſitudo igitur apoſte moſa eſt lasſitudo, cũ qua corpus eſt calidius ſolito,& ſit inflato ſimile in colore,& magnitudine,& leditur ex tactu,& motu,& ſentitur cum ea eatenſio etiam,& hoc non fit niſi propter materiam plus, q́; requirat res na turalis, aliter enim non augeret quantitatem eius, vel eius magnitudinẽ:& eſt illa materia multa valde, aliter enim non ſufficeret augumentare magnitudinem corporis totius. Et habens ſubſtantiam ſi eſſet ſubtile, ſicut ventoſitas, reſolueretur, quod ex eo exiſteret non rerentum in ua cuitate vel in proſundo lacertorum, aliter enim cauſaret mordicationem,& fieret lasſitudo vlceroſa: Nõ eſt ergo posſibiſe, ꝙ ſit illa materia colerica, quomi ipſa eſt mor dicatiua,& quoniam non eſt posſihile, vt ipſa multiplicetur ita, vt cauſet additionem in corpore toto. Et apparet ex hoc, ꝙ non eſt posſibile, vt ipſa ſit melancolica, Neq; etiam eſt posſibile, ꝙ; ipſa ſit flegmatica propter cauſas multas, quarum vna eſt, ꝙ flegma non multiplicatur vſq; ad hunc terminum: Secunda cauſa eſt, ꝙ in extenſione flegmatica color corporis eſt vehementis albedinis,& ſi declinat ad colorem alium, nõ declinat, niſi ad colorem ſequentem ad frigus, quare non habet colorẽ membri inflati, quoniam color huiuſmodi inflati vehemẽ ter declinat ad rubedinem: Tertia cauſa eſt, ꝙ cum reple tione flegmatica corpus eſt frigidum, et in hac lasſitudine corpus eſt calidius ſolito: Non eſt igitut posſibile, quòd accidat lasſitudo apoſtemoſa ab humore alio a ſanguĩe, & opportet vt fiat ex ſanguine non putrido, non calido, aliter enim fieret lasſitudo vlceroſa. Nocumentum autẽ, & leſio in patiente lasſitudinem apoſtemoſam ex tactu, nedum ex cõpresſione fit propter conculcationem mate rię,& coarctationem cutis, Tactus enim cauſat in cute compresſionem aliquam: Nocumentum autem, quod fit in ipſa per motum, eſt quoniam ipſe cauſat additionem in magnitudine materiæ cauſantem inflationem,& illud propter raritatem ſequentem ad calefactionem prouenientem ex motu: Senſatio autem tenſionis in huiuſmmo di lasſitudine eſt propter multitudinem repletionls, ipſa enim cauſat extenſionem propterea, quòd materia addita capit locum ſibi ipſi. Et iam Auicenna connumerauit hanc lasſitudinem hic eſſe ex ſpeciebus lasſitudinis ſim plicibus,& connumerauit in cauſis ſpecierum dolorum ſeu pasſionũ, quæ ſunt de ſpecie lasſitudinis compoſitæ, nequæ contrariatur in dictis eius, quoniam aliquid, quod eſt minus alio, dicitur quod eſt ſimplex per comparationem ad illud aliud. LàASSIDO autẽ deſiccatiua: In hac parte perſcrutatur diffinitionem lasſitudinis arefactiuę. LAàASSITVDO arefæctiua eſt diſpoſitio: dixit eſt diſpo ſitio,& non dixit eſt lasſitudo, quoniam hæc in veritate non eſt lasſitudo,& ipſa quidem non denominatur lasſitudo, niſi ꝑ ſimilitudinem, quã habet in hoc, ꝙ mẽbra difficulter
Alla litera corrupta.

ltexduE E NIII11I.
lasſitudinẽ ſentiat corpus ſuum iam ſuperflue exiccari,
oc fit, quoniam cauſa huius eſt conſumptio humiditatis,& dominium ſiccitatis. Et conſumptio quidem humiditatis nõ fit, niſi ꝑꝑ pręſentiam humiqditatis, et aquo ſitatis eius, aut priuationem eius, quod reſtauratur loco humiditatis reſolutæ PD reſolutionem neceſſariam. Et in prima quidem cauſa aut illud, quod conſumitur, eſt humiditas manifeſta, ſicut fit apud ſuperfiuam euacuationẽ, aut illud, quod conſumitur eſt humiditas non manifeſta:& tunc aut illud, quod conſumit eam, eſt agens per ſe, ſicut fit in ſuperflua ſiccitate aeris exiccantis humidita tem corporis, aut eſt agens per accidens ‚aut mediante motu, ſicut fit apud ſuperfluum exercitium, aut non me diante co ſicut fit apud ſuperfluam ſtationem in aere calido ſicut in aere balnei. Et exemplum cauſę ſecundæ eſt, ſicut fit ex cibo pauco in ieiunio. CVM bono chimo hic non condictionauit honitatem chimi, niſi, quo niam malitia chimi cauſat lasſitudinem vlceroſam ante reſolutionem ſuperfluam, quoniam eius calefactio,& eius motus ad partem cuti propinquam eſt ante eius reſolutionem:& ſi non ica eſſet, tunc fieret illud cum motu cau ſante ſuperfluam reſolutionem, ad quam ſequitur lasſitu do arefactiua. AVTPex adminiſtratione reditionis.Scias, ꝙ Auieenna non dicit hoc, quòd ſit condictio ad hoc, ꝙ exercitium ſuperfluũ faciat accidere hanc lasſitudinem 6 immo exiſtimatur, quòd dicat,& proprie quando admni niſtratur poſt illud reditio aſpera, quæ fit cum manu aſpera, aut cum pãno aſpero„ quoniam ad hoc ſequitur augumentum re ſolutionis. Quando autem talis fricario fuerit lenis,& cum oleo plurimo dulci, tunc ſuccurritur exiccationi ex exercitio ſuperfluo, vnde non accidit hęc lasſitudo. MODlI autẽ, quibus accidit lasſitudo: In hac parte conſiderat cauſas lasſitudinis,& canones curationis lasſitudinum compoſitarum. AVT accidit ꝑꝑ exercitium,& talis lasſitudo nominatur lasſitudo ex exercitio, aut non fit ex exercitio, ſed eſt lasſitudo accidens per ſe,& dicitur lasſitudo, cuius cauſa ignoratur. Et intentio eſt, ꝙ homines ignorantes neſciunt cauſam eius, quia confſuetum eſt dicere, ꝙ; lasſitudo accidat ex motu- ET hæc quidem ægritudinis eſt antecesſio, quoniam materia non mouetur, niſi ad partem cuti propinquam,& ad lacertos pe ſe, aut natura mouet eam. Qñ ergo multiplicatur, cauſatur illud, quod eſt magis præternaturale, quã ſit lasſitudo,& illud eſt ægrirudo. Et motus quidem materiæ illuc per ſe magis pronoſticat ęgritudinem, quaàam ſi natura moueat eam, quoniam ad motus naturę ad exteriora ſecundum plurimum conſequitur egresſio mate/ rig,& eius expulſio extra corpus,& proprie in diſpoſine ſana,& virtute exiſtente forti. Et motus materię per ſe ipſam ſecundum plurimum non fit, niſi quando materia eſt plurima Vvalcde, quare poſt talem motum ſecundũ plurimum accidit ægrirudo. PROPT ER fortitudinem: intelligit vehementiam lasſitudinis, aut fortitudinem leſionis.AVTpropter nobilitatem, intelligit, ꝙ ipſa lasſitu do fiat ex materia nobiliori,& illod quando fuerit ex ſan guine:& hoc quidem eſt magis timoroſum, quoniam egresſio ſanguinis a diſpoſitioe naturali magis nocet cor Pori, quàm egresſio reliquorum humorũ, quoniam ſanguis eſt fundamentum in nutricationne membrorum,& ſpirituum.AVT propter ſubſtantiacn:& eſt ꝙ materia lasſitudinis ſit deterior, ſicut eſt in lasſitudine vlceroſa, quoniam cius materia eſt corrupta,& non ſic eſt in xeliquis duabus ſpeciebus lasſitudinis,
diffieulter recipiunt motum. Qudd autẽ patiens talem
P SO G I. v6
Capitulum. x i ii. de alicibus& oſcitationibus.
Auſa alicum,& oſcitationũ eſt, ꝙ in lacertis ſunt 8— ſuperfluitates, quarum reſolutio eſt posſibilis cum
motu, quare natura cogit ſeu incirat virtutem vo luntariam, vt lacertus tendatur, vt calefiant illę ſuperflui tates ex illo motu,& ſubtilientur,& pręparentur ad reſo lurionem. Et hęc quidẽ materia non eſt ex eis, quæ habẽt ſubſtantiam ſeu ſpisſitudinem, de qua ſit curandum, aliter enim non reſolueretur cum huiuſmodi motu ſubtili: Neque eſt ventoſitas, quia de natura ventoſitatis eſt, ꝙ moueatur per ſe ipſam:& faceret accidere iectigationes, & non alices, quare talis materia eſt va poralis. ET pꝑ hoc multum accidunt. Intentio huius eſt ſignificare, ꝙ illud fit propter ſuperfluitates aggregatas in lacertis, quo niam de proprietate ſomni eſt expellere materias cibales ad exteriorem corporis poſt earum ſubtiliationem,& di geſtionem. CVMQVE humores illi plus abundauerint, ſuperfluitates vaporales non a ppellantur humo res, niſi, quoniã ipſę in veritate ſunt humores ſubtiliati: & tales quidẽ faciunt accidere horripilationem,& rigorẽ, qñ abundauerint, qm̃ qñ fuerint multi,& nõ reſoluũtur per huiuſmodi motũ ſubtilẽ, retinentur in lacertis,& Ppe cutim, quę ſunt membra ſenſitiua: quare talis mate ria ſeu tales humores retẽti, aut ſunt acuti, mordicatiui, & ſic ſaciunt horripilationẽ per ſe:& ſi magis abundauerint, cauſant rigorem, ſicut diximus: Si vero non fuerint acuti, tunc ex eis accidunt illud per id, quod accidit ĩ eis de putredine ꝑꝑ defectũ caliditatis naturalis in actione ſua in eis: Ante illud autem apparet, ꝙ ipſa materia non facit accidere lasſitudinem:& ſi facit accidere lasſitudinem, tunc talis lasſitudo ſecundum plurimumn eſt vlceroſa,& non ꝓlongatur eius tẽpus, immo reſoluitur,& tunc nõ facit accidere horripilationẽ, neq; rigorẽ, qm hæc materia ꝑꝑea, ꝙ eſt ſubtilis,& vaporalis, mouet᷑ ad exte riora directe, vel ſecundũ rectitudinẽ nõ cauſans extenſio nẽ in lacertis, de qua ſit curandũ, quare nõ accidit ex ea lasſitudo extẽſiua, neq; apoſtemoſa: Posſibile eſt aũt, ꝙ cauſet vlceroſam ꝑꝑ ſui acuitatẽ,& mordicationẽ, qᷓuis illic nõ ſit extenſio plurima, ſed hæc reſoluitur velociter, qm̃ ipſa lasſitudo reſoluit huiuſmodi materiã Pꝑ ſui ſub tilitatẽ quare non remanet ex ea aliquid cauſans horripi lationẽ, nedũ rigorẽ. E T. qm plus excreuerit, faciet ſebrẽ, qm̃ qñ fuerit multa valde, ſequitur ad eã putredo ꝑꝑ do miniũ caliditatis extraneæ Pꝑ defectũ caloris naturalis, Vnde ab ipſa cauſatur febris. OS ClIrtatio vero eſt ſpecies alicũ: Intentio eius eſt ponere differẽtiã inter oſcitationes, & alices, qm̃ oſcitatio eſt ꝓpria huic lacerto: Alices vero non ita ſe habent. CVMAVE Fanis acciderit, qm̃ ipſa nõ accidit, niſi ꝑꝑ deſectũ naturæ a reſolutione ita, vt in digeat adiutorio cũ motu lacerti,& qñ fuerit illud multũ, ſeu& qñ fuerit illa oſſcitatio multa, ſignificat materiam multã, et mag nũ defectũ virtutis, quod ꝓculdubio eſt malum. ABSq; cauſa: ſ.antecedente maniſeſta,& eſt ex poſitio ſermonis eius incipiendo,& non poſuit hãc cõ dictionẽ, niſi quoniã oſcitatio facta a cauſa manifeſta nõ ſignifieat ſuper diſpoſitionẽ corporis,& cauſa manmiſeſta eſt, vt homo ſit in aere frigido, aut calido vakde: quod; libet enim iſtorum cauſat multitudinem alicũ: frigus gdẽ ꝑꝑ diſcooꝑturã exterioris ꝑtis corporis, qr̃ cõſtringuĩ᷑ porri a penetratione eius, qd cõtinue reſoluit᷑ ex corpore de vaporibus ſubtilibus, vnde cauſant᷑· alices: Aer aũs calti dus facit hoc ꝑꝑea, ꝙ facit fluere hũiditates Ppinqᷓs,& calefacit eas, vnde fit euaporatio, qt accidunit illic va pores plus, ꝗ reꝗrat res nãlis: et uapores ꝗdẽ,& ex eis ſũt ſub tiles ualde, reſoluũt᷑: et ꝗ ex eis ſunt ſpisſi, retinent᷑, et cau ſant alices:et poſuit hãc cõdictiõe, videlicet ꝙ iljd fit ĩ nõ i i
Qualiter uapores 1terdũ nominantur humores

LI B.
ſua hora, quoniam alices ſeu oſcitatio ſacta in hora, ſicut illa quæ fit poſt ſomnum, non ſignificat malũ: Nam de natura ſomni eſt expellere ſuperfluicatem ad partes iuxta cutem, quę exterius exiſtit denſa ꝑꝑ pro fandationem caloris nacuralis ad interiora:& ꝑꝑ MHud oſcitatio bona eſt illa, quę fit poſt digeſtionem vltitmã. ſeilla& fit apud omne membrum, vr ei ↄ2dueniat nutrimenrũ, quoniam talis oſcitatio fit ꝑ expulſionem iſtarum ſuperfluitatũ, & reſolutionem earum:& excitatio quidem a ſomno an te complementum eius cauſat alices, quoniam ſuperfluitates, quę debent in ſomno reſolui,‚ non funt iam comple te vel perfecte reſolutę: qñ ergo ex pergefit a ſomno non completo, tunc retinentur illæ ſuperfluitates ꝑꝑ priuationem dominij naturæ ſuper ecas cum digeſtione,& expulſione:quæ quidem Virtutes. ſ. digeſtiua,& expulſiua ſunt Caufe of- fortes in ſomno, quare accidit ah ea ilud. Et cauſa quare ſcirationis multiplicatur aduentus alicum,& oſcitationum in prin “ cipio paroxiſmorum febris, eſt multitudo eius, quod tunc nis et accidit de ſuperfuitatibus vaporis propter motum humi in princi ditatis putreſcentis. E vinum permixtum, quoniam cũ bkserg. ſua cale factione ſtat loco calefactionis iſtius motus:& hoc quidem fit ex vino,& non ex alijs calefacientibus, quoniam vinũ penetrat ad exteriora corporis, quare ma gis caleſacit illic, ſed non ſic operantur reliquę medicinę calidæ: ipſarum enim calefactio in exterioribus corporis eſt valde parua per comparationem ad calefactionem ip Quare vi· ſarum, quam faciunt in ventre:& uicenna quidem di nã permi/ xit vinum permixtum vel ad medium temperatum, Vt Axtũ, 1 quo“. 212... g. nmen ſic eius caliditas media,& non ſit debilis reſolutionis Val de aqua dée, neq; fortis reſolutionis valde: ſi enim ſit fortis reſoluvuan5 de tio,& reſoluatur materia euaporans, tamen cuaporat ex uer alices hoc materia alia plus, q́; illa, quare multiplicãtur alices, 8. Elaha; ſicut multiplicantur, quando aer eſt calidus: et dixit etiã, q; aliz ca quando non alia prohibens cauſa, quoniam ſi eſſet illic latactẽtia, prohibens, ſicut ſi fuerint materię recipiẽtes euaporationem multam, faciliter tunc vinum, quãuis ſit permixtũ, tamẽ multiplicat alices propter multiudinem eius, quod cauſat euaporationem, quamuig reſoluatur materla Prlmo euaporans: Et ſicut corpori diſpoſito ad febrem non licet adminiſtrare vinum, quamuis ſanet alices cum cale factione ſua manifeſta, ſed tunc oportet, vt adminiſtrentur ſomẽtationes,& embrocationes,& q;uæ eis ſimilant᷑.
Capitulo. xiiii. de medicando lasſitudinẽ ex exercitio.
- Oc capitulum continet quinqʒ conſiderationes,
de cura lasſitudinis vlceroſg,& lasſitudinis ex
exercitio. DICEMV S ꝙ ſtudium: quando non curatur, non eſt ſecuritas ab aduentu apoſtematum,& bothor,& febrium propter cauſam attractionis ſuperflui tatum ad loca doloris propter debilitatem ipſorum, aut propter dehilitarem membrorum, in quibus exiſtit a cõplemento digeſtionis nutrimẽti ad ipſa peruenientis, qua re conuertitur in ſuperfluitatem in eis,& qñ putrefit illud, de necesſitate cauſat febrem: 8i Vero curatur lasſitu do, tunc iam ſecuratur ab aduentu iſtorum:&1 ipſum fue rit cauſa: fortaſſe dubitaret aliquis dicens, ꝙ; ſermo iſtius capitvli eſt de lasſitudine ab exercicio, quæ igitur eſt vtilitas ſermonis Auicennę, quando dicit& minuatur ab exercitio, ſi ipſum fuerit cauſa? Reſponſio eſt, q; lasſitudo ab exercitio eſt ſecundumn duas diuiſiones, qdarũ vna eſt, cuius cauſa ſunt ſuperfluitates, quas commouit exercitium,& ſparſit in corpore: Secunda eſt, cuius cauſa fuit exercitium ſolum modo,& hanc intellexit Auicenna, qñ dixit, ſi ipſum fuerit cauſa:& ſermo Auicennæ non apro priatur huic ſecundæ, niſi quoniam in prima lasſitudine
I.
non oportet abſcindere exercitium, immo in ea oportet, vt adminiſtretur exercitium leue, vt reſoluatur illa mate ria,& illud, quando talis materia fuerit extra venas tantum:& ſi aſſociatur cum tali lasſitudine multitudo humorum, tunc mundificetur corpus ab eis, vt exuberet operatio naturæ ſuper rectificationem materię, quam cor rupit exercitium ita, vt non ſit illic impedimentum occu pãs vel diuertens naturã ab illa rectificatione. QVOD ſi ſacietas nauſentiua affuerit propinqui temporis aut lõ gi temporis, tunc remouetur impręsſio nocumenti ipſius cũ digeſtione cibi in lango tpe. IN quo nõ ſit ſtipiicitas qm̃ ſtipticitas oppilat porros, et prohibet reſolutionẽ ſuꝑ Hfluitatum& illud eſt ex eis, quę augent lasſitudinem.
REDITIONIS fiat exercitium: Vtilitas iſtius exereitij eſt reſoluere illud, quod cauſauit vel attraxit exercitium primum ex materijs acutis, et non poſuit ipſum vſq; ad diem ſecundum, niſi vt digeratur materia illa in primo die, quare fiet posſibile, ve reſoluatur in die ſecundo: In die autem primo exercitium prędictum augeret malitiã, & non poſſet reſoluere ipſam:& talis quidem materia⸗, quamuis ſit mala, tamen in die vno poteſt digeri, quia ip ſa eſt pauca,& diſpoſitio corporis eſt diſpoſitio ſana, qr virtus digeſtiua eſt fortis valde:& oportet, vt ſit hoc exercitium leue, quoniam vehemens exercitium quandoq; ſuperfluam cauſat calefactionem, quare ſuperfluit tunc malitia cõplexionis, quæ accidit materię iſtius lasſi tudinis:& propter illud exerciuũ leue prædictum nomina tur exercitium reditionis, quoniam ſimilatur fricationi re ditionis in leuitate. SED ex quantitate minuatur propter grauitatem materiæ. CVM humectantibus propter mul ram acuitatem materiæ cauſantis lasſitudinem,& vt ad iuuetur in digeſtione ipſius materię, quę quidem diminu ta eſt per exercitium reſoluens. Minoratio vero quantitatis cibi in die primo fit propter grauitatem materierũ, & vt materia adueniens ſit pauca, vt non occupetur cũ cibo natura,& diuertatur a digeſtione materię facientis lasſitudinem: In die autem ſecundo oporret, vt ſit quantitas cibi ſecundum quantitatem conſuetam, quoniã ma teria lasſitudinis eſt iam diminuta cum reſolutione exer citij reditionis,& remota eſt necesſitas minorandi cibũ. QAVOD ſi venę fuerint mundę. ſiex humore crudo,& fuerit humor crudus puta flegma in carne ipſius patientis lasſitudinem, ideſt·in membro ipſo, in quo accidit laſ ſitudo, tunc talem humorem crudum digerit fricatio, prę cipue quando fricatio fecerit penetrare ad ipſam virturẽ medicinarum digerentium, ſicut mel,& ſyrupus acetoſus de ſeminibus,& quandoq; non digeritur cum fricatione, immo oportet adminiſtrare oleum algarab,& anetinũ, & alia ex medicinis extrinſecis, quontam non eſt posſibi le, vt talis fricatio ſit fortis, ne augeatur acuitas materię facientis lasſitudinem:& dolor etiam prohibet, ne fiat fri catio fortis,& fricatio debilis non ſufficit digere humorẽ crudum ſecundum plurimum. Medicinę autem digerentes adminiſtratę ab intra, ſecundum plurimum non perueniunt ad partes propinquas cuti, niſi poſt quàm iam debilitatę fuerint:& propter hoc quandoque in tali dige ſtione neceſſaria eſt fricatio cum oleis prędictis, aut cum decoctione ſicle Pdicta. I N lasſitudenis aũt extẽſiuę medicatione etc. In hac ꝑte cõſideratur cura medicationis laſ ſitudinis extẽſiuę:et aduẽrtus iſtius las ſitudinis fit ex reſiſtẽtia mẽbri cõtra tenſionẽ materiæ: et laxatio ꝗdẽ remo uet ipſam. Et fricatio prędicta cũ rebus prædictis oꝑatur lax ationem,& fricatio calefaciẽs in ſole fit, Vt ſit potens ſuper reſolutionem materiæ lasſitudinis. EE AVA tepida balntari, quoniam aqua calida quandoque deſiccat porros, et corrugat porros, qt᷑ ꝓhibeĩ reſoluiio: W̃pi 8 da vero
AdminiRratio mel lis et ſyru pi acetolt infricatio ne cutis digeſtioné materiæ crudg.
„.
8
——

ainimel ſyru 2 atio is& ionẽ iæ
F E N.II IE.
da vero aqua quia cum reſolutione fubtili lenit cutem, & ſubtiliat eam, quare facilis ſit penetratio,& exitus materiæ facientis lasſirudimer re letæ in ca. ETin ipſa longo morari tempore:Intẽtiõ in hoe eſt augere reſolutio nem̃:& non timetur quidem ex longa mora in balneo hic, quomnam mareria iſtius Iasſitudinis non eſt corrupta: & in iſta quidem lasſitudihtt actritliſtrarur balneum,& no in vlceroſa ſasſitudine, qdomam materia vlceroſe eſt corrupta, quare timetur ex bameo motus ipſius materig, & eius putrefactio, ex qua aecidat febris. EE POS9 Vnamquanq; inungatur: Intentio talis vnctionis eſt, vt cum reſolutſone flat lenificatio cutis,& digeſtio materię. QVODP’ſi neceſſe fuerit& c. hic nõ eſt neceſſaria abſterſio fudoris poſt balneũ; niſi vt nõ infrigidet ſudor, ex quo poſtea infrigidetur corpus,& inſpiſſetur cutis retineatur, quod in ea eſt humiditatibus, vnde augeatüt extenſio,& difficilis fiat reſolutio materię:& neceſſaria eſt reiteratio vnctionis cum oleo, ſi exuccatur oleum, vel abſtergicur oleum eum abſterſione ſudoris, vt ex tali rei teratione vnctionis fiat lenificatio,& reſolutio. E nutriente humido nutriatur baueę quantitatis humido quidem, vt ſuccurratur cum ſus humiditate reſolutioni- ſuꝑfluæ, a qua nõ eſt excuſatio in cura iſtius lasſitudinis. Vt non componatur cum ea; aut non aceidat poſt ipſam las ſitudo extccatiua:& etiam ſt hoc, vt facilis fiat etus digeſtio,& penetratio ad mern bra exteriora,& reſtaurario fiat loco ſubſtantiæ reſolutę,& vt facilis ſiat reſolutio ſuperſluitatum eius, vt non retineatur ex eis, quod au gere posſit lasſitudinem. Quòd ſi dicatur, ꝙ necesſitas in vlceroſa eſt, vt adminiſtretur cibus magis humidus, in iſta lasſitudine, quoniam materia Vvlceroſę lasſitudinis efſt acuta,& cibus humidus frangit acuitatem eius: Dicemus, quòd non eſt ita, quoniam ex cibo humido fit hu mor ſubtilis velociter conuertibilis ad matertam Vlceroſe:& cibus prędictus debet eſſe paucę quantitatis Eꝑ plures cauſas, quarum una eſt, vt eius materia nõ augeat materiam lasſitudinis: Secunda eſt, vt natura non occupetur in digeſtione multi cibi,& diuertatur a digeſtiome materiæ lasſitudinis,& reſolurione ipſius: Terria cau fa, quòd quando cibus minoratur in membris exterioribus, tunc nutriuntur ex materia lasſirudinis, quoniam ipſa in hac lasſitudine eſt conueniens. QVONIAM plus indiget nutrimẽti paucitate, quaàm vlceroſa propter duas rationes, quarum vna eſt, ꝙ materia vlceroſę eſt acuta,& minoratio cibi ſuperfiua auget acuitatem eius: Secunda ratio eſt, quòd materia vlceroſa non eſt conueniens pro nutrimento, quare non eſt posſibile, vt ex ea fiat nutricatio:& quando minoratur nutrimentum ſaper ſie, iunc debilitatur corpus,& pręcipue cum reſolutiq/ pe, a qua non eſt excuſatio: Sed in hac lasſitudine nõ ſic eſt, quoniam materia eius eſt conueniens pro nutricatio ne. ET HANC quidem lasſitudinem reſoluit exercitium:& ſi ipſa lasſitudo: per hoc vult, quòd quandoque reſoluatur ex fricatione ſola, abſqque quòd indigeat oleo, aut medicinis ſolutiuis, aut re alia, quontam materia eius eſt non corrupra ita, vt indigeat medicamivne rectifican re ipſam,& reſolutio exercitij eſt manifeſta, qmã ipſum exercitiũ ſubtiliat materias, et attenuat eas,& facit eas euaporare: Reſolutio aũt, quã facit lasſitudo eſt, qm̃ laſſirudo eſt dolor,& omnis dolor cale facit,& calefactio eſft reſoluens,& hoc quando ſuperfluitas non eſt groſſa, ſed quando cauſa eius eſt ſuperfluitas groſſa, pręcipue quando per ſe acciderit lasſitudo, tunc oportet in ea euacuare. PROPTER cauſam ventoſitatis extendentis ſe cundum plurimum: fomentationes fortiorem,& maiorẽ hobent vixtutem, quoniam quando iſta reſoluentia exhi
D O. CaA. 1 I. 57
bentur in potu, non perueniunt medicinę illę reſoluentes ad locum, niſi quando iam debiſitatę fuerint, quare ea, quę extrinſecus adminiſtrantur, quia in eis remanet virtus ipſarũ, ſunt cõuenientiora,& mais coönferentia. INTENTIO autem in apoſtemoſam&c. conſiderat hic de cura apoſtemoſę lasſitudinis. Sciendum, quod lasſitu do apoſtemoſa tria habet accidentia.ſ.tenſionem,& calefactionem,& tumefactionem, quare completur curatio ipſius cum tribus rebus ſcilicet laxatione, vel mollificatione eius, quod eſt tenſum,& infrigidatione eius, quod eſt calefactum,& euacuatione ſuperfluitatum, vt remoueatur illud, quod cauſat tumefactionem,& hoc quidem completur cum quatuor rebus, quarum vna eſt oleumn plurimum tepidum propter illud, quod eſt in eo de mollificatione,& lenificatioue,& digeſtione neceſſaria ei pro digeſtione,& cuacuatione: Secunda res eſt fticario lenis Valde propter illud; quod in ea eſt de molltficatione, et reſolutione materierum cum fubtiliatione ipfarum, & apertione porrorũ: Tertia res eſt longa mora i aqua declinante ad cale factionem parum propter id„ quod in ea eſt de infrigidatione,& lenitate& mollificatione: frigus enim inſpiſſar porros,& retinet materias,& auget tenſionem:& calidum valde exiccat,& corrugat porros, quare prohiber reſolutionem ab exterioribus,& etiã ſuperflue reſoluit, quare debilitat:& prolongetur mora
in ea, vt fortificetur euacuatio materiæ cum reſolutione:
Er quarta res eſt qutes, quoniam ipſa digerit. IN arefactiua&c. In hac parte de eterminat de cura arefactiuę, Sciendum, qudd cura lasſirudinis arefactiuę cum aliquibus rebus completur, quarum vna eſt abſciſio exercitij, vt remoueatur cauſa inducens eam:& oporter, vt fiat illud in principio apparitionis eius: Secunda res eſt inſpil ſare corpus, vt minoretur reſolutio,& non ſuperfluat ſiccitas,& proprie cum iſta lasſitas ſecundum plurimum accidat propter raritatem texturæ corporum:& hec ficirur adminiſtrando balneum primo cum aqua calida fortis caliditatis:& in die ſecũdo infundatur vel te proij ciat in aqua frigida ſubito poſt balneationem cum aqa fortis caliditatis. Quod ſi dicatur, ꝙ calidum, ſicut exiccat vel condenſat Porros, minorat reſolutionemn partium
exteriorum& ſuperfluit in calefactione corporis,& ſequitur ex hoc augumentum reſolutionis partium interio rum in hora balneationis,& poſt ipſam per illud, quod
acgrit corpus de calefactione ab ipſa balneatione: Dicemus, q; aquæ calidæ, quando non prolongatur mota in ea, non vehemens fit reſolutio, neq; eius cale factio,& fa cit euenire ſoliditatẽ, Vel denſitatem prohibentem reſolutionem plus, quam faciat euenire calefactionem reſoluen tem:& aqua quidem calida[magis facit hoc,] quam frigida, quę licet inſpiſſet,& prohibeat reſolutionem, ta men ex ea timetur penetratio frigiditatis,& proprie in corpore rarę texturę, quod eſt nociuum: In die autem ſecundo, quoniam corpus eſt iam inſpiſſatum parumper, & eſt cale fattum cum balneatione aquę calidæ,& ia m eſt humectatum parumper etiam propter cibum„& ab ſciſionem exerctiij reſoluentis, tunc confert aqua frigida propter multas rationes, quarum vna eſt inſpiflatio cot poris prohibentis reſolutionem,& ſecunda eſt ‚ quia cor rigit calefactionem aquæ calidæ, Tertia ratio eſt„quia ipſa conſeruat humiditatem aquæ calidæ coarctatam in terius:& res quidem, qua curatur iſta lasſitudo, eſt
multiplicatio humiditatum in membris: quæ perficitur tribus rebus, quarum vna eſt multiplicatio quietis, & ſecunda fit cum cibis humidis, tertia fit cum fricatione faciente currere materias ad exteriora· RE GINMINE S ANO RVM: quoniam regimen ſanoAlia litera melior eſt,

LI B.,
rum eſt adminiſtratio ciborum leuium, qui omnes ſunt humectantes humectione naturali:& non eſt dubium? ꝙ hoc eſt neceſſariũ in lasſitudine. IMAMO hoc eſt ſecũ dum plurimũ: Nocumentum enim aquæ frigidæ eſt forte ꝑE velocitatem penetrationis eius in corpus rarũ LEVI IER& ſubtiliter: quoniã illa reſoluit ſuperfluitates,& facit fluere humiditates,& mouet eas ad exteriora hume ctando cutem:& leuiter fieri debet, ne ſuperfluat reſolutio humiditarum,& fortificetur ſiccitas- V T aquam fri gidam ſubito&c. ideſt in vnica vice ſe Pijciat in aquã frigidam.FET iſtæ quidem due cauſæ&c. caliditas intrinſeca,& inſpiſſatio cutis abſcʒ dubio quælibet illarũ Phi bet penetrationem aquæ frigidę ad interiora, quare ꝓue⸗nit vtilitas aquę frigidæ abſq; nocumento ab ea ꝓueniẽte, QVONIAM cum mora nulla eſt ſecuritas. ſia nocu mento aqᷓ frigidę, qm̃ apud longã morã qũq́; eius qualitas ſuperat qualitatem caliditatis, quare infrigidantur in teriora, vnde duplicatur nocumentum- CIBO humectã te: Auicenna dat in hoc cibo condictionẽ hanc, ꝙ ſit humectans,& non exhibeatur cibus denſus vel groſſus, ſi cut ſanis exhibetur,& ſicut fit,& exhibet prius, quoniã oportet, vt cibus ſit paucus: ſi enim non eſſet humectãs, tunc non ſufficeret in humectatione:& oportet Vt ſit eius humectatio naturalis ſubſtãtifica cũ brodijs, nõ cũ fructibus, qm̃ ipſorũ humectatio eſt humectatio aquoſa:& oportet vt ſit cibus humectans prædiſtus paucæ quãatitatis, vt perficiatur eius digeſtio ante finẽ diei, vt ip t fricari posſit iuxta noctem, quoniam fricatio adminiſtrat poſt digeſtionẽ cibi præcedẽtis ante, q́; ſit hora comeſtionis cihi alterius: ſi. n. fuerit iſta comeſtio plurima, nõ cõpletur eius digeſtio, vſq; quo cõpleat᷑ dies, et ſi frica bit ſubingrediet᷑ nox ante cenã, ꝗs ſi poſtea cẽabic, aut igi tur tune cenabit ante, q́; deſcendat cibus ex ventre ſuꝑio ri,& accidet tunc illud, quod diximus de inquietudine, aut tardabit ſomnum, quouſq; deſcendet cibus a Ventre ſuperiori,& tunc accidet faſtidium vel ſiccitas ꝑẽ vigilias. Et vtilitas quidem fricationis eſt, ꝙ ipſa facit currere humiditates,& attrahit eas ad partes cuti Ppinquas: cibo pauco.ſ. vt totus digeratur,& vice alia in ſero frica ri posſit.E tunc tardet cenam: vult Auicenna, ꝙ tunc ſit posſibile tardare cenam vſq́; ad tempus poſt fricatio nem, quoniam pręſupponendo ꝙ cibus in mane diei ſit exhihitus in pauca quãtitate, non nocet tunc, ꝙ poſtponatur cena vſq; ad tempus poſt fricationem, quia talis fricatio fieri poteſt tunc ante complementũ diei, quia cena, quæ tunc exhibebitur poſt fricationem, nõ erit cadẽs in nocte, vel non erit exhibita in nocte, neq; nocebit tũc poſtpoſitio ſomni ſuper eam, quouſque deſcẽdat cibus in cena exhibitus a parte ſuperiori. CVM quo ventrem ſuum non tangat.ſ.vt non mollificet lacertos ventris, ſtomaci ſui cũ oleo, vnde debilitatur digeſtio. Et nos qui dẽ in hac lasſitudine indigemus multiplicatione cibi cau ſa ſiccitatis in tali lasſitudine. E Teius nutriẽs ſit largius, vt multiplicentur humiditates. V Ehemẽrtis caliditatis, vt non reſoluat,& vult per hoc Auicenna, ꝙ ſit conueniẽs ei comedere cihos paucæ caliditatis, vt conuerſio ipſorũ in ſanguinem ſit facilis. XMplius oẽm lasſitudinẽ. In hac parte conſiderat in vniuerſali regimen lasſitudinis abſolu te. POSTEKA exercitio reditionis vtatur,& reſoluantur materię, quæ reſoluebantur omni die, vt nõ retineantur in corpore.Et hoc eſt verũ, quoniam ille motus facit flue re materias ad cutem,& reſoluit eas fricatio cadens inter illos motus.ſ. inter exercitium pręcedens,& inter exercitium ſubſequens ad fricationem.· BRALNEATIONE experiatur: cum hoc quidem experitur diſpoſitio cuiuslibet corporis in eius mundificatione, quoniam de natura
8
I..
halnei eſt, ꝙ agitet humores,& eos commoueat: Si ergo humores erunt vel ſe habebunt ſecundum ꝙ; oportet, rc balneum non faciet accidere aliquod nocumentum, ꝙ ii non erit ſic tunc eorum cõmotio cauſabit accidentta eis proportionalia:& per hoc vult, hic Auicenna, vt experiatur diſpoſitio patientis lasſitudinem exercitij‚ an in corpore eius ſint humores mali, aut nõ, vt adminiſtretur cibus, et alia ſecundũ ꝙ oportet. QVANDO eius aqua ſuerit temperata: quonſã ſi fuerit frigida, inſpiſſat corpus ſuperflue,& coarctat materias, vel retrocedit materias, er cauſat lasſitudinem aliam a lasſitudine exercitij: Si vero ſuerit aqua calida valde, tunc corrugabit porros,& ꝓhi bebit reſolutionem, quare non iuuat vehementer in lasſi tudine. QVONIAM quies eſt magis digerens, quoniã quies ſimilatur ſomno,& eſt magis conferens in hoc, motus, qui ſimilatur vigiliæ. E Tcrudum dimittit:& hoc verificatur, qñ flobothomia a2dminiſtratur ante digeſtionem,& non poſt ipſam. QVOniam non confert, quia excrahitur bonum vel conueniens,& obediens euacuationi ꝑ qualem ſubſtantiam eius,& remanet crudum ꝑꝑ eius grosſitiem,& qũqʒ permiſcetur malum cum bo no,& corrũpitur bonum. VRINAM vero prouocare: quoniam ipſa mundificat, quod in venis remanet,& pre cipue in vijs vrinæ:& oportet vt prouocantia ſint exhi Dita in quãtitate moderata, quoniam eorum multiplicatio ſuperfluit in calefactione, quare exiccatur crudum,& ingroſſatur cum reſolutione ſubtilis. ET vomitum non faciat: quoniã vomitus non poteſt euacuare, quod eſt in venis, ſed mouet humorem crudũ,& in eis diffundit.
Capitulo. x v.de alijs diſpoſitionibus&c.
X FRIcatione pauca, quoniã fricatio multa exic cat corpus,& exiccatio quidem cauſat congregationẽ partiũ cutis, quod eſt cõtrariũ raritati,& nõ accidit raritas ex fricatione pauca, niſi qñ fricatio talis eſt lenis, ſi.n. fricatio eſſet aſpera uel dura, cauſarer ſ pisſitudi nẽ corporis:balneũ vero cauſat illud ꝑꝑ mollifications, et reſolutionem, quam facit. IPSA& vero eſt medicanda cũ fricatiõe ſicca. Sed hoc eſt duhiũ, ꝙ fricatio ſicca eſt illa, quæ fit abſq; oleo,& quomodo hoc eſt verum, cum dicat Auicenna, ꝙ fiat cũ oleo ſtiptico, Reſpondetur, ꝙ nõ intelligitur ſermone cum oleo, vt ſit fricatio cũ illo oleo, Immo intentio eſt, vt ĩ cura iſtius raritatis fiat fricatio, & cũ ipſa fricatione adminiſtretur oleum prędictũ vngendo:non tamen ſequitur, ꝙ fiat iſta ſimul in vno tem pore, Immo oportet, vt adminiſtretur fricatio ſicca primo, donec imprimatur aggregatio partium cutis, deinde poſt illud adminiſtretur oleum ſtipticum. Et oportet qui dem, vt hęc fricatio ſit pauca: Si enim eſſet multa, tunc ſuperflueret in reſolutione,& exiccaret corpus,& augeretur debilitas. Et oportet quidem, vt ſit ſicca, quoniã ſi leret cũ oleo, tunc augeretur laxitas cutis,& oportet dem, vt ſit declinas ad duriciem, vt ſolidetur Vel induretur cutis,& aggregentur parres eius.& oportet quidè, vt talis duricies non ſit multa, vt non ſuperfluat ſiccitas. Vtilitas Vero olei ſtiptici, vt conſtringantur porroſitates, & aggregentur ex ſtipticitate olei. E Tꝑex eis eſt ſpisſitu do, quę accidit ex frigiditate: frigus quidẽ cauſat ſpisſitudinem, quoniam ex ſui natura aggregat partes corporis infrigidatas„& ſimiliter facit ſiccitas: ſed cũ dicitur, quòd multitudo ſuperfluitatum,& earum grosſities,& viſcoſitas cauſat ſpieſitudinem, ſciendum eſt, quòd per ſpisſitudinem non intelligitur aggregatio partium, immo intelligitur obturatio vel conſtructio appoſita latitudini, Vel capacitati, quæ ſequitur ad raritatem. Et ꝙ 4¼ cidat
v
8

Alia litera capiũt.
cidat ex ſuperfluttatibus prædictis eſt manifeſtum: Mal tĩtudo autem ipſarũ ſuperfluitatum cauſat illud quomã Pꝑ multitudinem earũ ipſæ ingrediuntur in corpus in lo cis vicinis,& hoc cauſat ſtricturã porrorũ cũ tenſione illarum ſuperfluitatum penetrantiũ a lateribus eius Pꝑ illud, quod in eis penetrat. Et ſi coarctantur porri, tunc oppilat id, quod in cis penetrat, quãuis non ſit groſſum, neque viſcoſum, ſuperfluitates vero groſſæ viſcoſę cauſant oppilationem vel conſtrictionem, quoniam potroſi cates non dilatantur] ꝑꝑ ggrosſitiem,& viſcoſitatem ipſarum ſuperfluitatũ inhierentem, vel fixã in porroſitatũ lateribus, quare non eſt facilis ſeparatio ipſarũ ab eis. mmo remanent in eis retentę, quare o ppilat eas. AVT erit ibi ſpisſitudo cauſa exercitij: Intentio ſermonis eſt 8 qꝙ; ſpisſitudo ab humoribus grosſis, aut multis, aut viſco ſis eſt aut quonã ipſi ſunt inuenti prope cutim,& ſunt illuc cõmoti ꝑꝑ cauſam corpoream, aut ꝑꝑ exercitium attrahens eos a Pfundo, abſq́; ꝙ illuc peruentant ꝑꝑ cau ſam corporalem:& illa cauſa corporalis ꝑ comparationem ad illam ſpisſitudinẽ ſine dubio eſt cauſa antecedẽs ad cauſandum illud mediaãte illa materia. AD rubedinẽ: aduentus iſtarum rerũ, qñ fit a cauſa frigida, eſt maniſeſtus, ſed quando cauſa flerit ſtipticitas, tunc cauſatur ab ca illud, quoniam ſtipticitas, quando aggregat partes ma mfeſtas corporis, tunc coarctat vel compingit ſanguinẽ ad interiora, quare minoratur in exterioribus,& ſequit ex hoc dominium coloris cutis. ſ.coloris albi: Tarditas autem calefactionis ꝑꝑ frigus exteriorum eſt ꝑPꝑ paucita tem ſanguinis in eis, ſed tarditas ſudoris eſt ꝑPꝑ oppilatio nem porrorum,& ſimiliter ſequitur ad illud tarditas reditionis coloris ad rubedinem apud exercitium„ quoniã de Virtute exercitij eſt, ꝙ; rubificet colorem ex fluxu ſan guinis ad exteriora corporis: cum ergo fuerint porri oppi lati, difficile fit illud ꝑꝑ ſtricturã meatus. CVM oleo ſub tilis caliditatis:vtilitas caliditatis eius eſt conferre frigori, & per oleum, quod mollificat, confert ſtipticitati cauſan ti ſpisſitudinem,& cum reſoluemibus curatur, vel quoniam ad ſtipticitatem,& frigiditatem ſequitur Phibitio ſuperfluitatum a reſolutione: debet autem eſſe caliditatis ſubtilis vt penetret ad interiora, quare im primat in eo, quod eſt magis ꝓfundum, q́; ſit exterior cutis. IELORVM autem, qui ad hoc deuenerunt ex exercitio ideſt ꝙ exercitiũ attraxerit materias multas, aut groſſas, aut viſcoſas a ꝓſundo ad partem cutis. Et ſignum huius eſt priuatio illorum ſignorum prędictorum, quoniam tarditas coloris,& tarditas cale factionis,& ſudoris,& tarditas reuerſionis uel reditionis coloris ad rubedinem omnia iſta negantur ab exercitio: Sed ſordities cutis fit per cauſam reſolutionis humiditatum crudarum:& hoc quidem ſordidat cutem, quoniam ſordities cutis eſt ex ſumma ſu perfluitatum reſolutarum a corpore. Et hic cadit conſide ratio,& eſt, ꝙ in ſpiſſatione facta a puluere ſequitur pri uatio illorum ſignorum ſupradictorum cum ſordicie cutis,& tunc quæ differentia erit inter ea ambo? Dicendũ, ꝙ in ſacta ab exercitio erit cutis cum ſpisſirudine humi da,& erit rorida ꝑꝑ materias ad ipſum attractas: ſed in ca, quę fit a puluere, cutis erit ſicca, terreſtris. Differentia Vero inter illam, quæ fit ab exercitio attrahente ſuperflui tates ex ꝓfundo,& inter illam, quæ fit ab illis ſuperfluita tibus abſqꝙ; exercitio multis modis oſtenditur, quorum Vnus eſt, ꝙ lasſitudo ab exercitio pręcedit exercitiũ ſed non ſic eſt in alia.Secũdus modus eſt, ꝙ cum lasſitudine ab exercitio non eſt color ſequens illas ſuperfluitates, qm̃ ipſæ non ſunt, niſi Ppe cutem in lasſitudine ab exercitio PPea, ꝙ ad cutem attraxit eas exercitium„ quare in tali
lac itudine color cutis ſequitur complexionẽ radicalem, 8
DUEr. Ir. 98
ſed nõ ſic eſt in lasſitudine facta ex ſupfluitatibus abſqʒ exercitio, quoniam in tali lasſitudine ſuperfluitates ſunt, & cauſantur a re ſeu cauſa corporea, quæ eſt complexio corporis generans illas ſuperfluitates, quare color corpo/ris ſequit᷑ tales ſuꝑfluirates. Q.uòd ſi dicatur, ꝙ eſt posſi Pile, vt moueãtur illæ ſi uperfluitates verſus cutem Pꝑexpulſionem membrorum, quę ex pellunt ad cutem,& tũc non erit aduentus ipſius ſequens complexionem corporis, quare nõ erit color ſequens colorem illarũ ſuperfluita tum, Dicendum, ꝙ iſta membra interiora non expellunt has ſuperfluitates ad cutem, niſ qñ ſunt multæ,& tunc complexio corporis eſt ſimilis eis: ſed non eſt ſic, qñ facit cas euenire ipſum exercitium: Tertius modus eſt, ꝙ in illa, quæ fit ab exercitio, non eſt corpus plenum: econtrario ſe habet alia. CV M fricatione molli, ut leniatur cutis, et facilis fiat ſeparatio pulueris ab ea quoniã qñ cutis nõ fuerit mollis, tunc puluis eſt in ea inſixus adherens, quare difficilis fit extractio eius ab ea. OCVM pauca fticatio ne: iam præterijt ſimilis ſermo ſupra, quare illuc redi. EN coitu ſuperfluo propter reſolutionem, et mollificationem. ETnutrientia comedant humectantia: N utrientia ipſorũ debent eſſe humectantia, vt ſuccurratur ei, quod per coi tum ſaperfluum,& per balneationem frequentem,& ſu perfluum exercitium fuit reſolutum.& nutrienria debent eſſe paucæ quãtitatis Eꝑ debilitatem digeitionis, quæ ad cauſas ſupradictas ſequitur. Debent aũt cibi declinare ad caliditatem parumper, quonim corpus iam eſt infrigidatum parumper ex cauſis ſupradicuis,& cibi vehementer calidi augent reſolutionem 18TIS. ideſt illis quibus acci dit triſtitia,& wigilia NEQVE aliquid exercitiorum Vllo modo, quoniã malitia digeſtionis accidẽs eis ab iſtis cauſatur ꝑꝑ ſuperfluam reſolutionem,& ꝓhibeatur ab omnibus motibus, quoniã ipſi reſoluũt. Dixit Gal.qꝙ qui ſamunt has res ab experientia ſolum, multociens errant, ſicut qui dicit, ꝙ lasſitudo remouetur per lasſitudinem: & non eſt niſi vna ſpecies lasſitudinis, quę per lasſitudinem remouetur,& huiuſmodi quidem indiget exercitio in die ſecundo ſimili exercitio facto in die primo,& illud qñ eſt lasſitudo ꝑꝑ ſuperfluitatem coarctatam in lacertis. Sermo autem eius, qui dixit, ꝙ quies remouet lasſitudinem, verificatur quidem in lasſitudine extenſiua, et apoſtemoſa.Sermo autẽ, ꝙ hęc intentio oportet„ꝙ minuatur, eſt Vverus, quoniam illa intentio Phibet lasſitudinem apoſtemoſam. Et ſermo, qui dicit, quòd oportet, addatur in cibis ipſorum, eſt verus in diſpoſicione ſimili lasſitudini arefactiuę. Et ſermo„ᷓ dicit, ꝙ nutriatur cũ cibis conſuetis, eſt verus. Cum autem dicitur, q oportet, vt balneetur cum aqua calida, hoc eſt verũ, quoniam eſt conueniens in lasſitudine apoſtemoſa, et in lasſitudine arefactiua, quę ſimilatur lasſitudini: verum magis verificatur, et magis eſt conueniens in lasſitudine apoſtemoſa, in qaa neceſſaria eſt aqua vehementer calida.
Capitulo ſextodecimo de medicatione lasſitudinis&c.
2 1 Oc capitulũ continet tres conſiderationes, quarũ
prima eſt de cura lasſitudinis per ſe ipſam accidẽ
tis. VLCEROSA quidem diſpoſitio& c. Quia diſpoſitio vlceroſa cauſatnr a materia acuta exiſtente in partibus cutis, conſiderandũ eſt, an illa materia ſit in venis, aut non: immo ſit in partibus cutis tantum. Q uòd ſi fuerit ſecundo modo, tũc ſufficit in ea regimen prædictũ in capitulo lasſitudinis vlceroſæ,& lasſitudtnis facxę; ab exercitio: Si vero fuerit primo modo. ſ.ꝙ materia prędicta fuerit in venis, tunc nõ conceditur, vt ſit cõtentus taliregimine, quoniam cũ eo dubitatur aggregatio vel ad

1. 1 ehtus duarum rerum. ſ. aut expulſio eius, quod reperitur in venis ad partes Pximas cuti,& tunc ex hoc ſequi tur vehementia lasſirudinis,& accidit ex hoc etiam hor ripilatio,& rigor, aut non expellitur illa materia ad partes cutis, ſed mouetur,& trãſrnutat vel alterar aliam ad ipſam, vel mouetur& alterat aliam in ſimllitudinem,& accidit in ea putredo,& febris. Et prima quidem res adueniens eſt facilior, et minoris nocumenti, q́; res ſecunda:
&C iterum aut cum tali lasſitudine corpus eſt mũdum ab humore crudo, aut non: ꝙ ſi non fuerit mundum ab eo, tunc aut talis humor crudus eſt intra venas, aut extra ip
ſas, aut eſt in eis ambobus ſimul:& iam Auicenna dixit regimen vniuſcuiuſq; iftarum diuiſionum cũ dixit aut extra eas, intelligitur aut extra venas tantumm aut in modo qꝙ talis materia non ſolum eſt in venis, ſed etiam ex⸗tra venas, alirer non accideret lasſitudo, quoniam materia, quæ eſt intra venas;eſt non ſenſata, non cauſans horxipilationem, neque lasſitudinem, neque triſtem ſenſarionem. SI humor cauſa efficiens: melius fuiſſet, vt dixiſſet, ſi matetia cauſa efficiens, vt comprehenderet omnes ma terias iftius Iasſitudinis, quoniam quandoq; accidit ex liquefactione adipis,& carnis, quæ non ſunt humor. Et iã Auicenna ponit differentiam inter materiam illam exiſtentem in venis,& exiſtentem extra venas;,& declarat talem differentiam multis modis, quorum Vnus eſt fetor vehemens vrinæ, quando illa materia eſt intra Venas, ſed non eſt talis fetor, qñ materia eſt extra Venas im:& hoc ꝑꝑ duas rationes, quarum vna eſt. qꝙ quãdo materia eſt intra Venas, tunc eſt multa, quia ipſa eſt intra venas.& extra ipſas, quare eſt malitia cõplex ionts calida maior, & fortior, quare fetor fit vehementior: Secũda ratio eſt, ꝙ ſuperfluirates venarum exꝝ ſui natura ex pelluntnr ad Vias vrinę, ſed nõ ſic ſuperfluitates catnis, quæ ſunt ꝓpe cutem: plurimum enim expulſionum ipſarum aut fit per ſudorem,& materia iſtius Jasſitudinis eſt acuta, quæ ꝗñ multiplicatur, cauſat abſq; dubio augumentum feroris in Vrina. Et· ſcias, ꝙ hoc non apropriatur fetori Vrinæ; um. mo illug eſt cõmune colori,& ſubſtantig,& ſedimimi Vri næ, quoniam ſi ſuperſuitates fuexint intra venas, tunc illud quod ex eis expellitur ad Vrinam, cauſat alterationẽ coloris vrinæ,& ſubſtantiæ eius,& tunc ſecundum pluri mum in ea eſt ſedimen, præcipue ſi iam tales ſuperſſuita tes fuerint digeſtę, ſed non ſic eſt, ſi fuerint ſuperfluitates extra venas tantũ: Secundus modus diftinguendi eſt diſpoſitiones ciborũ pręteritorũ, quoma fuerint grosfi, exiſtimatur, ꝙ ſint in Venis, quoniam quoctex eis generatur eſt groſſum,& eſt neceſſariũ, vt retineatur ex ed aliquid ĩ venis ꝑꝑea, ꝙ illud difficulter egreditur ex Por ris. Tertius modus conſiderandus eſt diſpoſitio conſuetu dinis in generãdo multas ſuper fluitates in Venis, aut pau cas,& velocitatem expulſionis earũ ab eis,& necesſitatem curationis: ꝙ ſi fuerit talis conſuerudo, tunc exiſtima, ꝙ ſint in Venis, aliter non: quontam illud, quod exiſtimatur, non iudicatur niſi ſecundũ ꝙ; eſt ſecundũ pluri mum. Conſideranda etiam ſunt bibirta, an fuerint clara, & proprie ſuhtilia,tunc exiftimetur, ꝙ; materia ſit extra venas tantũ: ſi vero fuerint groſſa turbida, exiſtimatur ꝙ cum hoc etiam ſint in venis. NON cogites exercitare eũ, quoniã timetur, ne ab exercitio augeatur lasſitudo propterea, ꝙ ipſum ex pellit, quod eſt in venis ad extra Venas,& VvItra hoc altetat,& permutat. Et ipſum exerci tium etiam ꝓhibet digeſtionem cius, quod in venis exiſtit, quoniam quies digerit, ſicut ſomnus propterea, ꝙ calor naturalis in motu,& vigilia diſtribuitur ad exterio ra,& ſpargitur ad motus,& in quiete,& ſomno calor na turalis congregatur ad interiora,& digerit illas materias.
1.
Digeſtio vero, quę fit per famẽ, et abſtinentiam cibi cau ſatur ex hoc, quia qũ minoratur illud, quod de cibo aduenit, tune natura magis fe c6õuertit ad rectificadũ illud, quod de plurima materia apud ipſfam aderat. Inunctio vero ventris cum oleo, quà docet Auicenna, adminiſtra tur, vt perueniat virtus dsigeſtiua ſuper mareriam: Debet autemn fiert inunctio prędicta in veipere circa noctem, vt remaneat oleum ſuper ventrem per totam noctem ꝑꝑ ſomnum, quod fit poſt ipſam, Cũ operatio nature in nocte vel in ſomno circa ea quę debent remoueri,& expelli ſeu reſoluti, ſit maior, q́; in uigilta. Er intentio in balneo eſt ſubtiliare illas matertas,& eas lenire, vt facils fiat earũ digeſtio,& vt humiditate balnei frangatur acuitas materiæ. SEOVNDVM conditionem, quam diximus-ſꝛcõ ferentia balnei,& ipſum delectetur. OVIV Stamen chi mus ſit bonus, vt non multiplicentur illę ſuperfluirates& ne fortificetur illa materia in cõuertendo illas in ſui na turam ꝑꝑea, ꝙ natura paruã de ipſis habet ſollicitudinẽ. EX genere corũ, quę ſorbentur, vt ſit facilis digeſtio,& non occupetur natura in digeſtione illius. IN quo non eſt Viſcoſitas, vt materia lasſitudis non acquirat viſcoſitatem, ꝑꝑ quã ꝓhibeatur a re ſolutione. NEQVE multum nutrimentum, vt non multiplicentur humores,& Vt natura non occupetur cum eo. ET candaruſium intelligitur hic aqua candarusij,& non ipſum candaruſiñ, quo niam eſt groſſum. Et candaruſium quidem eſt frumentũ romanurn,& eſt ſpecies frumenti et eſt notum. ET ydro mel, vt digerat,& ꝑꝑ illud oporter, vt declinet ad caliditatem paucam, quãuts materia ſit acuta, quontam digeſtio fit per caliditatem. Dubitatur an hoc ſit verũ, ſi.n. ita eſſet, tunc vinum citrinum,& vinum rubeum„qoia calidius, eſſet eis magts conueniens, vVinum album, Dicendum, q; eſt differentia inter vinum,& inter potus me dicinales, quoniam tales potus medicinales non adminiſtratur, niſi in pauca quãtitate, ſed de vino malor quãtitas ex libetur, quare ſi adminiſtraretur aliqua ſpecies Vi nircalidi, 1ũc noceret, quia ſuꝑflue calefaceret. AVODb parum declinat ad citrinum: Itentio ex hoc eſt, Vt in eo Ut calidttas pauca, quoniam vinum declinans ad citrinũ eſt magis calefaciens parumper, quàm album, ſed non eſt magis calefaciens, ꝗ omnis ſpecies Vini citrini ita, ut digeſtio ipſius,& ſubtiliatio fortior ſit:& non dixit qd parum declinat, niſi, quoniam vinũ citrinum vel rubeũ multum calefacit. Alia lirera habet illud in quo ſit parũ acetoſitatis, ſed talis littera non eſt vera, quoniã acetoſitas vini non cauſatur, niſi ꝑꝑ eius corruptionem: poſtea Auicenna gradatim poſt vinum citrinum adminiſtrat vi num album, ſubtile, quoniam prouocat abſq; caleſactione multa, quæ de ipſo timenda ſit, ne ex ea calefiat mate ria,& ꝓprie cum iam excuſatur a digeſtione ꝑ anteceſ ſionem vini dechinantis ad citrinũ. HWVMOR ibi adeſt, quoniam ſi non eſſet reſolutus ꝑꝑ bonitatem regiminis.
COGNOSCEs per vrinam, quoniã diſpoſitiones vrine in colorę,& ſubſtantia,& odore ſequuntur diſpoſitio nes eius, quod expellitur de humore, ex quo generatur ta lis materia, quoniam non generatur talis materia, niſi qñ humor eſt malus ſuperfluens. AVT ex ſudore, quoniam ſudor ſequitur diſpoſitiones humiditatum exiſtentiũ ꝓpe cutim ·& ſecundũ plurimũ tales humiditates ſunt expul ſę a venis. ET diſpoſitionem ſomni,& vigiliarũ, quoniã diuerſificantur ſecundũ diuerſitatem materierũ: diſtinctio autem vniuſcuiuſq; iſtorũ eſt ſecundũ proprietatẽ vniuſcuiuſq; humoris: quare ſcias illud ex his, quæ dicta ſunt de ſignis. ERIT fignificatio mala, qm remotio ſomnt, ſeu prohibitio ſomni fit ſecundum plurimum a vaporibus malis mordicantibus. Et non eſt dubium, qꝙ praſintia vVapori
Candara ũ eſt i* cies frumẽ ti græci, et eſt Ad mwe dium inter frumentũ notũ,& in ter orden, & ſimilat ordeo excorticatoe
acetoſitas uini- ſ- ad in acetum cõuerritur

EE IIIIWVII
tia vaporũ huiuſmodi cũ regimine hono eſt mala, quia ſignificat materias rebeles operationi naturg. TVNC ac eum quieſeere,& da ei comedendum: Intentio omniũ horum eſt digeſtio humoris crudi, quoniã iſta magis digerunt: E T non des ei ad hibendum ꝑꝑᷓ quas cauſas, qua rum vna eſt, vt non ſpargantur, Vel diffundantur illi hu mores, vnde corrumpatur com plexio corporis: Secunda cauſa eſt, quia materia lasſiꝛudinis acuta,& multa calefactio augeret mordicationem,& acuitatem materię prę dictæ. SED da ci ad bibendum aliquid& c. quoniam in ciſio humoris præcipue crudi eſt ex eis, quæ pręparãt ad Qualiter digeſtionem, quoniam paruificat partes, quare impresſio di operantis eſt pos ſibilis ſuper eos. ANT E comeſtionẽ, vt terias Velociter penetret medicina ſuper materiam, quam volu mus digerere.AVT poſt ipſam, vt adiuuetur digeſtio ci
bi, vt non generetur ex eo humor crudus. AVTin tem
pore ſomni, vt calidiras intrinſeca in ſomno Pueniat, Vel occupetur ſuper digeſtionem. S J autem pro certo ſcies
ꝙ humores&c. Sctendum ꝙ in hoc loco dixit, ſi autem
pro certo ſciueris& c.& in alio loco dixit Auicenna, ꝙ
ſi humores crudi dominantes eſſe exiſtimaueris, tunc regimen adminiſtratum illic non nocet, quaſi dicat ibi, ꝙ
fi iudicatur,& cum hoc non ſit res, ficut creditur, tamen
illud regimen cum digeſtiuis non nocet, quamuis nõ ſint illic humores crudi, ſed in hoc loco regimen adminiſtran
„ 2₰ dum eſt laxatio, vel mollificatio,& fricatio„& admine niſtratio cale factientiũ, quorũ virtus ad cutem peruenit: —& hac quidem non adminiſtrari debent, niſi quando ſci ner rur non exeſtimatiue, ſed certitudinaliter, ꝙ humor cru1 dus eſt extra venas.aliter vero nocumentũ ſaceret, quoniam augeret materiam lasſitudinis. SED in radicajibus llat contineri meinbris:Intelligit per hoc lacertos, qui ſunt radicales in dolore lasſirudinali,& talia membra ſunt laboe 8 5—.„ 8 certi,& caro,& catis:& non intelligit per radicalia mẽbra illud, quod in alio loco intelligitur. ſ(.nembra ſi perma tica, quoniam caro non eſt membrũ ſpermaticũ,& quo niam humor crudus ſi eſſet in alijs membris diuerſis ab iſtis, non perueniret virtus fricationis ad ipſa, quare non perueniret intentio. ſ.digeſtio ipſius,& eius ſubtiliatio. PROPRIE in matutinis, quoniam ſuperfluitates tunc Alia lite- iam[ſicut ſun digeſtæ, ita earum reſolutio cum fricava ſunt 8 tione eſt facillor. OVM oleis laxantibus vel molliſicantiplete di— 8 8 4 dæ quare, bus ꝑꝑ multas cauſas, quarũ vna eſt mollificatio cutis,
vt facilis ſit reſolutio illorum humorum: Secunda cauſa
gtas eſt ſedatio doloris lasſitudinis: Tertia cauſa eſt digeſtio illorum humorũ crudorũ, quoniã illa olea ſunt calida,& rirur oportet quidem, vt adminiſtrentur calefacientia, vt ꝑue
niat virtus eorũ ad intra cutem,& ſit eorum digeſtio,& mollificatio,& lenificatio maior. ET iniunge ei quietem longam, quoniam humor, qui hic indiget digeſtione, eſt humor longiquus ab interiori parte corporis, quæ pars interior eſt locus digeſtionis. ET da ei ex diacalamento, quoniã humor crudus exiſtens extra venas eit remotus, vel longiquus a medicinis adminiſtratis ab intra, quare oportet, vt tales medicinæ ſint fortis operationis, vt ſit posſibile, ꝙ Vvirtus earum remaneat in penetratione ipſa rum, quouſq; perueniant illuc. ABSQVE timore, quoniam fluxus humoris ad illum locum,& eius ſparſio nõ ſunt timenda, ſicut quando humor eſt in venis, quontã qñ flueret humor in Venis,& agitaretur ex diacalamento, tunc talis humor commotus in venis non haberet Viam penetrandi extra venas propter ſtricturam porro rum venarum, vnde ex hoc ſequeretur corruptio humorum conuenientiũ. 8ED tamen oportet, vt ſit ante come ſtionem, quomiam eſt cauſa, ꝙ penetrat illuc velociter: Daacalamentum cnim ꝑꝑ fortem calefactionem ipſius,
—,
DOCT. II. 59
qũ adminiſtratur poſt cihum, facit ipſum penetrare ante horam,& multiplicat humorem crudum. E Tante exercitium, vt exercitium adiuuet ad velocem penetrationem ipſius commouendo materias prope cutem, quare illuc perueniat virtute ipſius adhuc non confracra vel diminu ta ex actione vel alteratione facta ab interiori corporis ſuper eam,& complexio etiam poſt exercitium eſt inflãmata ꝑꝑ caleſactionem, quam cauſat exercitium, quare ꝑꝑ hoc ꝓhibetur tunc adminiſtratio calefacientium,& proprie fortium, ſicut eſt diacalamentum: Nam ſi ipſum adminiſtratur poſt exercitium, tunc inter ipſum,& inter cibum non eſt diſtantia temporis, quoniam cibus nõ mul tum poſtponitur, vel tardatur ab exercitio, quare ſi dia calamentum exhiberetur poſt exercitium„omnia ſimul miſcerẽtur,& ſic a cibo dehilitaretur impresſio,& opera tio ipſius diacalamenti. QVOD ſit Vehemenmier penetratiuum, vt non faciat penetrare cibum indigeſtum, vn-de multiplicentur ſuperfluitates. RES modica, vt per eã adueniat. digeſtio abſq; penetratione rei indigeſtę. AVT diacitonidem, quoniã eius caliditas eſt minor. PERMIXTIsS cũ cera cũ volueris, vt talia diu morentur ſuper membra, vt ſit etus operatio fortior. AV Tcõfortetur-ſ. ꝗñ volueris augere cale factionem,& hoc qñ certificatus fueris, ꝙ humor crudus fuerit extra venas. CVM autem ſciueris humores ſuple crados. ESTO de maiori ſolicitus: I ſte canõ eſt cõmunis oĩbus ægritudinibus. PFRIVS intende ideſt prius intende, ꝙ fiat digeſtio cum diapipereon, quomam non noce: vnum amborũ: Diacalamentum vero nocet, quando humores fuerint inrra venas,& diaciminũ quidẽ eſt in viritute diapipereon. PARVM diacalamenti: intẽtio additionis, vel mixtionis diacalamẽ ti eſt conſideratio humorũ, qui ſunt extra venas, quomaã iuuamentum diapipereon,& diacimini in eis eſt parum Valde.ExXco quod accepit de diacimino,& diatriumpipereon, quoniam potio amborũ cum eo, quod additur Vel miſcetur de diacalamento, eſſet vehementis calefactio
nis, quare fieret nocumentum in humoribus, qui ſunt intra venas, ſicut nocumentum diacalamenti puri. Sed qñ̃ gradatim augetur quantitas diacalamenti,& minorata fuerit quantitas aliorũ duorum, tunc conceditur adminiſtratio diacalamẽti pari, quoniam humores, qui ſunt intra venas, iam tũc ſunt digeſti,& expellitur maior pars ipſorum extra venas expulſione facta a natura„quare tunc regimen adminiſtrandum erit regimen humorũ cru dorũ, qui ſunt extra venas tantum. ILLOs vero, in bus duæ res coniunguntur. Qudd ſi dicatur, ꝙ; ſermo nunc eſt de regimine illorum, in quibus aggregantur duę res, quę igitur eſt vtilitas ſermonis, videlicet ilſos vero, in quibus aggregantur vel coniunguntur due res& c. cum hoc regimen ſupradictũ fuerit: Dicendum, ꝙ intentio hic eſt ponere regimen illorum, in quibus coniqnguntur duæ res,& non acciderit humori crudo exiſtenti in venis, ꝙ aliqquid eius ex pulſum fuerit extra venas, ſicut accidit in eis, de quibus ante dictum eſt, quibus gradatim adminiſtratur diacalamentũ cum dtacimino: Sed iſti, de quibus nunc eſt ſermo, oportet vt alienent regimen prędictum, vt non attrahantur humores, qut ſunt extra venas ad in tra ipſas, ne augeatur illud, quod eſt in venis. Sed circa hoc, quod dicit Auicenna, ꝙ oportet, vt iſti alienent illa, quę vehementer attrahunt ad extra venas, dubiratur, quia illa videntur eis conferre, quoniam quando attrahitur humor prædictus ad extra venas, facilts fit ipſius reſolutio,& minoratur malitia: Reſpondetur, ꝙ; Auicen na vult, ꝙ fiat illud, qñ materia eſt digeſta, ſed antequã ſir digeſta, non vult, quòd fiat illud, tunc enim non pPoſſunt attrahi ad exteriora illi humotes totaliter, immo

E II P.
non poteſt attrahi, niſi illud, quod ex eis eſt ſubtile, quare tunc relinquitur groſſum ipſorum,& difficilis fit eius digeſtio,& reſolutio. QVA propter nõ cito vomitum, quoniam vomitus,& ventris ſolutio attrahunt ad inte riora. NEQVE etiam exercites eos, quoniam exercttiu attrahit ad exteriora. Quòd ſi dicatur, quare eſt, ꝙ prohibetur feſtipatio ad vomitum,& ad ſolutionem vêtris ante inctſionern, ante fubtiliationem, ſed exercitium prohibetur abſolute?& oporteret, Vt res eſſet econtra propter duas rationes, quarũ vna eſt, ꝙ motus iſtorũ humo rum ad exteriora eſt minoris nocumenti, q́; motus ipſorũ ad interiora: Secũda ratio eſt, ꝙ iſti humores, qñ ſunt digeſti ex adminiſtratione inciſiuorũ,& ſubtiliantiũ, tũc reſolutio ipſorum ab extra conuenientior eſt, ꝗᷓ motus ip ſorum ad intra: Dicendum, ꝙ licet ita ſit, tamen exercitium cum iſtis humoribus nocet, quãuis ſint digeſti, qm̃ natura de ſe rerinet humores:exercitium vero poteſt dominare, vel vincere naturã in hoc ita, vt ſequatur ꝙ; poſſit extrahere eos ad extra: Immo qñqʒ ipſum exercitiũ
diffundit, vel ſpargit illud, quod eſt in corpore, vel in interius, quare augetur ipſorum nocumentum, ſed non ſic operatur vomitus,& ventris ſolutio, quoniam ambo ſunt fortia in ſuperando naturam, ꝓhibendo, ne retineat humores, quoniam ambo. ſ.vomitiuum& ſolutiuũ mouent humores ad locum, vbi eſt eorũ euacuatiuum, vel
ſolutiuum, quare conceditur adminiſtratio amborũ poſt
digeſtionem,& non conceditur adminiſtratio exercitij poſt digeſtionem:& ex hoc apparet, ꝙ exercitium non conceditur hic, miſi poſt expulſionem humorũ crudorum ad loca extra venas,& ꝙ; vomitus ante digeſtionẽ hic eſt magis nociuus, qᷓ; ventris ſoluiio, quoniam vomitus non poteſt expellere eos vel eos extrahere, ſed bene mouere,& agitare, ex qua agitatione magnificatur nocumẽ tum: ventris autem ſolutio extrahit aliquid eius, abſq; ꝙ moueat reliquũ motu laborioſo, quare nocumentũ ſolutionis ventris ante digeſtionem eſt minus, q́; nocumentũ vomitus. QVANDO autem lasſitudo quieuerit: hoc quidẽ non fit, niſi poſt reſolutionẽ materię cauſantis lasſi rudinem, aliter enim non quieta vel ſedata eſſet,& poſt cõpletam digeſtionem crudi, aliter vrina non appareret digeſta,& ralis ſedatio lasſitudinis non fit etiam niſi poſt mundificationem corporis ab humore crudo, aliter enim non melioraretur color, quontã humores crudi, quamuis ſint digeſti, tamen de necesſitate alterant colorem a rube dine ſua ad albedinem ipſum declinando magis, dum ex illo humore remanet aliquid: fricationem autem multã adminiſtrat, vt reſoluatur, quod forte remanſit in carne, & reliquũ quod de lasſitudine,& de humore crudo: pauco etiam exercitio debet exercitari, vt non iam ſit reman ſum aliquid ex illis reliquijs, quarũ impresſio non apparet ꝑꝑ earũ paucitatẽ: verũ ꝗñ ſuper eas fit motus pluri mus, tunc ſparguntur, vel diffunduntur in corpore,& al terant alta ab eis ad ſui naturam, quare multiplicantur, & apparet earum impresſio,& reuertetur res prima vel diſpoſitio prima. ET conſiderabis: Intentio iſtius experi menti eſt, vt ſciatur, an remanſerint reliquię materiæ lasſi tudinis, aut humorts crudt, aut nõ remanſerit. Et vtilitas iſtius conſiderarionis eſt, vt ſctatur, qñ conceditur vſus conſuetudinis in motibus,& in alijs. 8I aliquid ęgrituci nis: Sciendum, ꝙ ex hoc, ꝙ; dixit aliquid ęgritudinis,& non dixit aliquid lasſitudints, eſt ſubtilis cõſideratio: Nã ideo Auicenna dixit aliquid ægritudinis ex hoc, ꝙ per ægritudinem hic intelligit duas res. ſ. lasſitudinem,& domimum humoris crudi,& quodlibet amborũ posſibile
eſt remanere in corpore,& cauſat reuerſiouem eius:& ꝑꝑ hoc dixit aliquid ęgritudinis, vt complecteret duas
1.
res.· Erf in fine rei addes in virtute oleorũ, vt fortis;ſiat reſolutio,& non adminiſtratur hoc in principio rei, quoniam materia lasſitudinis Vlceroſę eſt vehemẽter acuta, & virtus iſtorum oleorũ auget acuitatem materiæ, quę non tollerari poteſt. ET ſi abſque vlceroſo ſenſu:hoc qui dem fit, qũ de materia remanet reſiduum aliquid vacuũ ab acuitate,& exercitium reditionts reſoluit illamm mareriam:& ſi permixta ſuerit ſigniſicatio mundificationis corporis ab humore cum ſignificatione priuationis mũdificationis prędictę, tunc adhibe quietem, quoniam cum digeſtione eius non timetur ex ea: Cum motu vero non eſt ſecuritas ab agitatione, vel commotione materię laſſirudinis, ſi remanſerit ex ea aliquid: Et non dixit ſine ſen ſu vlceroſo, niſi quoniam cum apparitione eſt ſigrificatio priuationis reſidui materig. Là⁸SI TVDINIS afc extenſiuæ: hic conſideratur de cura lasſitudinis extenſiuęg per ſe venientis: Iam autem dictum eſt, ꝙ lasſitudo extẽ ſiua accidit aut a ventoſitate, aut ab alia materia:& plu rimum eius eſt materia ſanguinea. Dicamus ergo, hęc lasſitudo eueniens per ſe eſt longinqua ab hoc, Vt ſit eius ceuentus a ventoſitare, quia venroſiras contenta in muſcu lis nõ accidit, niſi a caliditate faciente ipſam,& diminuta a reſo lutione completa:& ſecundum plurimum accidit iſta caliditas ex motu. Materia igitur lasſitudinis extenſi ue per ſe uenientis ſecundum plurimũ eſt materia ſangut nea, multa valde, aliter non accideret tenſio omnium lacertorum corporis, cum mouens illam materiã non ſit ab extra:non enim eſt motus attrahens cã ad lacertũ, abſc; hoc ꝙ ſit ipſa multa, quæ eſt repletio, neq; eſt iſta materia mala, aliter accideret ab ea lasſitudo vlceroſa: aut ſi talis materia eſſet maligna, acuta, tunc ipſa non cauſaret tenſionem, cum qua fit iſta lasſitudo extẽſiua, ſicut prius declarauimus. Qum ergo ita ſit, ſufficit in cura ipſius laſſitudinis extenſiuę remouere vel abſcindere materiã eius: & ipſa quidem lasſitudo extenſiua aut eſt in corporibus munqdis, qui ſunt in diſpoſitione ſua, ſicut oportet, aut nõ ſuͤnt: ꝙ ſi fuerit primum, ſufficit in cura eius inciſio,& fubttliatio, qm hæc materia in iſtis corporibus eſt pauca, quare eſt posſibile, vt tota reſoluatur ex cute cum regimine lasſitudinis euenientis ab exercitio: Si vero fuerit ſe cunda, neceſſaria eſt Hobothomia,& ſubtiliatio regiminis, quomã illa materia in eis eſt multa. AEOSTO NMOO 8AEaũt medicatio eſt fuccurrere uel feſtinare in cura cũ flobothomia propterea, ꝙ dictum eſt, ꝙ; materia eius eſt ſanguinea, quę PERTInet membro in quo eſt, ſicut ꝗñ eſt lasſitudo in ſuperioribus partibus plus, aut illic prius apparuerit, lobothomet᷑ cefalica: Si vero fuerit illa in inferioribus, flobothocmet᷑ baſilica, uel ſafena. SI ĩter mẽbra nõ fuerit inęãlitas.i.in pluribus lasſitudinibus in ſui prin cipio. IELIOO cum apparet.ſ. lasſitudo, quoniã in diebus vel poſt dies non conceditur, niſi qñ ſanguis eſt val de multus,& non feſtinet tunc ad flobothomiam ꝑꝑea, ꝙ lasſitudo eſt confirmata. E in die ſecundo& tertio, & flobothometur etiam in veſpere, quoniam cibus diei eſt digeſtius, quare non timetur debilttas ex reiteratione flobothomiæ. VT ſit eius nutriens in die primo: ſubtiliatio quidem regiminis in die prima fit, quoniam ſanguis adhuc eſt multus,& ſorbitio tũc oporter, vt ſit ſine oleo, quoniam oleum multiplicat nutrimentũ. Et oportet, vt ſir non frigidus valde, Immo ſit ſicut aqua ordei, aut ſor bitio de candaruſio, vt in ea ſit digeſtio. Debet autem cõ tentari eo, ſicut aqua ordei, ſi fuerit illic febris, quoniam ſfebris ꝓhibet multiplicationem nutrimenti. In die vero tertio cihus debet eſie grosſior, q́; prius fuerit,& frigidior, ſicut cibus vel ferculũ factum ex lactuca,& ex cucurbita, quoniam ſanguis tunc eſt diminutus,& necoſitan

F E SSEHI1I1.
tas digeſtionis iam eſt diminuta, quare remanet necesſitas extinctionis ſola ꝑꝑ caliditatem. In die vero ſecundo ſit illud cum oleo infrigidante, aut temperato, vt declinet ad cibos frigidos.A POTV aquæ frigidæ, quoniam intentio eſt digeſtio: aqua autem frigida incrudat. AVT vinum album ſubtile, aut vinum aqua permixtum. Intentio huius eſt,qꝙ; nõ exhibeatur aqua ſola, ne incruder. Sciendum ex hoc, ꝙ ſi dies ſecundus dignior eſt, ꝙ in ea non adminiſtretur aqua ſola multo magis erit dies primus conueniens, vt aqua ſola non adminiſtretur, cum ne cesſitas digeſtionis maior ſit in die primo. vinum vero album adminiſtratur, vt ſit minus calidum, quoniam in die ſecundo indiget infrigidatione: Et tale vinum dehet eſſe ſubtile, vt flat eius pnetratio velocior: Et debet eſſe permixtum aqua, vt ſitis ſedetur. TRIBVAS quantũ
neceſſarium: hoc regimẽ eſt cõmune in omni euacuatione, ſed in iſtis maxime conuenientius, quoniam in eis ma gis eſt cauendum a repletione membrorum, quoniã ęgritudo ipſorum eſt illa. Et Auicenna hic non dixit regimen
lasſitudinis arefactiuę, quoniam regimen eius non diuerſificatur a regimine lasſitudinis factæ ab exercitio,& iã
præcesſit ſermo ipſius.
Capitulo.xvii. de regimine corporum, quorũ&c.
Melius quidt eſt, ut duxiſſet n rubrica iſta ſic. De diuiſione corporum, quorum complexio
non eſt bona. In hoc enim capitulo non dicet regimen iſtorum corporum.
Doctrina tertia capitulo primo de regimine ſenum in vniuerſali-.
AM ſciuiſti, ꝙ ſanitas,& virtus nõ exi ſtit, niſi cum temperata complexione. Et ficut complexio eſt magis temperata, ita virtus,& ſanitas eſt magis perfecta: Et quanto complexio eſt magis remota a temperamento complexionis, tanto res eſt econtrario: Et propter illud oportet, ꝙ medicus in regimine ętatũ ſolicitus ſit in ęquã do vel temperando complexionem. Senum autem complexio frigida eſt,& ſicca, longinqua a temperamentoEt cum latus eius.ſ.frigiditatis,& ſiccitatis ſit contrariũ Vitę, quare oportet, vt talis complexio contemperetur. Contemperantia vero talis non fit, niſi cum contrario, quare regimen ipſorum fit propter illud, quod calefacit, & humectat. Et oportet, vt calefaciens non ſit multum calefaciens, aliter enim augeret ſiccitatem, vnde ſequeretur etiam augumentum in frigiditate: Caliditas enim na turalis non eonſiſtit, niſi per humiditatem:& quia virtus ſenis eſt debilis,& omne corpus, quod ſic habet virtutẽ debilem, generat multas ſuperfluitates propter defectum illius Virtutis à regimine cibi,& a reſolutione ſuperfluita tum. Et hoc quidem indiget adiutorio medicinarum facientiumn illud, quaꝑꝑ oportet, vt medicus ingenietur in extrahendo ſuperfluitates corporis ſenis a ſtomaco ip ſius,& ab inteſtinis,& veſica eius,& ab alijs. Et ex ſum ma eorum, quibus indigent ad hoc, eſt motus plurimus, vt reſoluantur ſuperfluitates,& viuificetur caliditas: ve rum quia ipſi ſunt debiles, et deficiẽtes a motu forti, Ideo oporter, vt ipſi vtantur equitatione,& ambulatione, ſi poſſunt eam facere PER viam inteſtinorum, quoniam grauitas humoris ipſorum cauſat declinationem huiuſmjli humorum ad inferiora,& difficilis eſt eorum eua8₰
P O9. G FIII. 60
cuatio per vomitum.FRICANDVM ſemel, aut bis re deundum, vt viuificetur caliditas.
Capitulo ſecundo de nutriendis ſenibus.
Enes quidem indigent multo nutrimento ꝑꝑ humectationem,& fortificationem, vel confortationem.
Et virtus ipſorum digeſtiua eſt debilis ꝑꝑ dominiũ frigiditatis,& ſiccitatis, quę ambo contrariantur comple xioni confortanti digeſtionem:& ꝑꝑ illud oportet, vt ci bus, quem adminiſtrant, vel aſſumunt, ſit paucus, vt for tis ſit Virtus ſuper digeſtionem eius, quare oportet, vt ci bus ſenis ſit paucæ quantitatis,& multi nutrimenti:& oportet vt aſſumatur ſeparatim multis vicibus, vt vittus posſit eum digerere:& oportet vt incipiat primo co medere panem,& mel, vt abſtergat ſtomacum,& mun dificet ipſum, atq; eum calefaciat,& diſſoluat ſuperfluitates,& præparet ipſum ſtomacum ad digeſtionem cibi multi: Et oportet, vt panis ſit bene factus bono artificio, & bene coctus,& ſalitus moderate, Vr ſit velocioris dige ſtionis: poſtea in hora ſeptima aſſumatꝭ illud, quod lenit naturam, quoniam flegma tunc eſt ſubtiliatum,& tenue ꝑꝑ cauſam mellis,& iam panis ille eſt digeſtus:& inten tio per hoc eſt mundificare vel remouere ſuperfuitates 8 Vt membra recipiant plus de nutrimento apud hora noctis. Et iſtis lenientibus ventrem indigent illi, quorũ natura ſeu venter eſt ſtipticus: Sed illi, qui habent ventrem obedientem, excuſantur ab iſtis lenientibus. PO8/T balneationem: In hoc dicto eſt dubitatio, quoniam lenitio na turæ oporiet, vt pręcedat balneum:& intentio balnei eſt reſoluere ſuperfluitates,& humectare corpus,& ipſum diſponere ad nutrimentum. CIBVM laudabilis nutrimẽ ti:pro hoc intelligit cibum, qui eſt fundamentum nutrica tionis:iuxta noctem vero exhibet talem cibum, quoniã digeſtio in nocte fit fortior ꝑ longitudinem noctis,& fri giditatem aeris,& priuationem motuum:& tunc illud, quod eſt aſſumptum, iam deſcendit a ſtomaco. Et in cor poribus quidem ſenum multiplicãtur flegma,& melancolia. Et flegma multiplicatur ꝑꝑ debilitatẽ digeſtionis, et ꝑꝑ dominiũ terreſtreitatis ſuꝑ eos multiplicat᷑ melãcolicus hũor:et ꝑꝑ hoc oportet, vt ſenes alienẽt ea, qᷓ generãt tales hũores. ãCVTOdeſicatiuo, ut nõ ſuꝑfluat ſiccitas ipſorũ · E Tlac in alchuamich eſt ſpecies alchuamich acu ti.E T apium confert eis Puocando vrinam,& aperiendo,& digerendo. E T fuerint conſueti qmñ enim non fůerint conſueti, nocet eis ꝑꝑ aſcen ſionem allei,& ipſius eua porationem. IV. VANTVR cũ eo propterea, ꝙ confortat caliditatem ipſorum,& propter eius ꝓuocationem, & apertionem cum muri,& oleo, vt ſuccurratur debilitati ſtomaci, quam cauſat lubleb.
Capitulo quarto de aperiẽdis opilationibus ſenum.
Enibus accidunt multę opilationes ᷓꝑ grosſiriem hu S morum ipſorum,& tereſtreitatem:& ꝑꝑ hoc humo
res in eis ſunt magis nigri,& melancolici, q́; in alijs: & oppilationes etiam in eis multiplicantur ꝑꝑ maltam generationem flegmatis viſcoſi in eis Eꝑ diminutam digeſtionem, QVAE ex vini Puenit potatione ꝑꝑ ſui ſub tilitatem, quare opilatio, quæ ab eo cauſatur, faciliter cu ratur ꝑꝑ velocem eius digeſtionem,& reſolutionem.
Capitulo quinto de fricatione ſenum.
abſqʒ ſuperflua exiccatione. DEBILIA cũ ca tãaes&c. vt reſolutio,& calefactio temperata ☚ gantur, vt non ad ea attrahantur ſuperfluitates ꝑꝑ

E; 1B8
calefactionem factam cũ fricatione,& proprie qñ ſuper Huitates in eis ſint multæ. E ſi ſricatio vices.ſ.ſi indi/ gent vicibus multis propter abundantiam ſuperfluitatũ.
Capitulo ſexto de exercitio ſenum. [Onuenientia,& iuuamentum exercitiorutn iſto· ( rũ nõ eſt appropriatum ſenibus, Immo omnibus eratibus: Quantitas exercitij adminiſtrari debet ſecundũ corporũ diſpoſitionem, quoniam corpus indigẽs ſuperflua reſolutione fit cũ exercitio ſuperfluo, neq; time tur ex motu temperato debilitas virtutis eius, neq; malitia complexionis ſicut timetur in patientibus lasſitudinẽ are factiuam ita, vt ipſi indigeãt, ꝙ exercitium in eis mi noretur,& adminiſtretur exercitium debile. Et ꝑꝑ illud exercitium conuenientius in corpore temperato eſt exercitium eius temperatum in quantitate,& qualitate, vt calefactio,& reſolutio ipſius exercitiʒ ſit ſecundum quan titatem moderatam, vt non alteretur a diſpoſitione cibi aliquid. NISI fit aliquid quod prohibeat, ſicut ægritudo vnius extremorum. HAEC membra. ſ.debilia IX aliijs gtatibus:Senes præcipue excluduntur,& ꝓhibẽtur a mo tu membrorũ debilium cum gradatione, vt fortificentur illa mẽbra, quoniam hoc adminiſtratur in omnibus ętatibus, niſi in ſenectute: ſed concesſio vel licentia ipſius eſt in omnibus alijs ęratibus, quoniam reſoluit ſuperHluitates illius membri, quare ſequitur ad ipſum augumentũ virtutis: Priuatio vero licẽtię ipſius in ſenectute eſt, quoniã membra ipſa ſunt debilia in radice, cũ ergo accidit cuidã eorum debilitas cũ ęgritudine, iam efficitur illa debilitas in vltimo: Multa autem debilitas diſponit membra ad receptionem ſuperfluitatum, ſed quta in ipſis ſenibus ſuperfluitates ſunt multę, quare ꝗñ caleſit illud membrũ de bile,& ſi calefactione leui calefiat, attrahuntur ad ipſum ſuperfluitates, quę faciunt euenire apoſtema,& ægritu dines repletionales, ſed non ſic eſt in reliquis ætatibus, qmm debilitas membrorum ipſarum non peruenit ad hunc ter minum, quare concedit᷑ eis gradatio membro ipſorum de bilium ad exercitium, vt fortificentur. Motus vero mêbrorum laborioſus abſque gradatione non conceditur in alicqqua ætatum.
Doctrina quarta capitulo primo.
complexionis non temperatę ſimplicis calidę,& frigidę,& non dicit regimen complexionis humidę, neq; ſiccę, quia regimen humidæ eſt ꝓximum regimini inſantium: Regimen vero ſiccæ eſt proximum regimini ſenum. 8 CIEMVS ꝙ caliditatis augumentum: Sciendũ ex hoc, ꝙ ęgresſio vel lapſus complexionis a temperamẽ to ęgresſione ſimplici non eſt ſuperflua, aliter ſequeretur, ꝙ talis egresſio a temperamento eſt compoſita, quoniã ad caliditatem ſuperfluam conſequitur ſiccitas,& ad ſuperfluam frigiditatem conſe quitur humiditas: Cum ergo ita ſit, ſequitur, ꝙ regimen complexionis lapſę a tem peramento ſimplicis facilius eſt, q́; regimen complexio nis lapſæ compoſitæ. NMELIORABITVR ppea, ꝙ caliditas iuuentutis reſoluet illam humiditatemm parũ poſt parum. COMPLEXIONEM habentes calidã: Immo habentes omnem complexionem lapſam a temperamen to lapſu ſimplici, vel compoſito. REDVCENDlI eos ad ęqualitatem: permutatio quidem complexionum eſt difficilis valde,& non eſt posſibilis, niſi in tempore valde longo, quoniam non ſit, niſi cum contrario occurrente corpori, quod quidem contrarium aut eſt forte, aut debile: ꝙ ſi fuerit forte, tunc eſt contrarium naturę illius cor] N hac doctrina princeps Auicenna refert regimen
18
poris cauſans in eo ęgritudinem: Si vero tale contrariũ fuerit debile, tunc ipſum non imprimit in corpus impreſſionem, de qua ſit curandum, niſi reiteretur multotiens: er hoc quidem non fit, niſi in tempore longo, quia iudicium reite rationis factæ in Preui tempore eſt iudicium eius, quod eſt forte ahſq; reiteratione, ſed vice vna,& breui tempore, qñ ad quodlibet amborum ſequitur alteratio illius corporis ſubito, quod quidem eſt horridum,& contrarium naturę: ſequitur ergo, ꝙ illud non eſt posſiDile fieri, niſi gradatim,& in longo tẽpore. Et hanc quidẽ meliorationẽ vel permutationẽ complexionis ad melius non conſequuntur homines, niſi qui ſunt ocioſi viuẽtes tranquille ita, vt eis non accidat aliquid in altcqua hora ꝓhibens vel obuians meltorationi prædictę. Regimen ve ro conſeruans complexionẽ in ſua diſpoſitione leuius eſt, & facilius, ć; regimen reductiuũ vel melioratiuum com plexionis ſupradictum. Et tale regimen conſeruatiuũ apud medicos notum eſt,& famoſum, ꝙ fiat per ſimile. Et demonſtratio ipſorum ſuper hoc eſt, ꝙ res non patitur a ſimili: Et ſi non patitur a ſimili, nece ſſarium Vtrum cõ eſt, vt cum regimine ſimili remaneat res in ſua diſpo: feruatiots ſirione, quoniam ſi pemmutaretur ab ea, tunc iam paſ- feract ſuo ſus eſſet a re ſimili,& in omnibus iſtis eſt conſideratio. ſmili. Sermo autem etus, qui dicit, ꝙ; res non patitur a ſuo
ſimili, non eſt totaliter verus, quomã ſi corpori lapſo extra temperamentum ſuperuentat ſimile, tunc fiet quali-„ tas omnium aggregate in eo fortior, qᷓ qualitas vmiuſcu
iuſqʒ; earũ de per ſe.& ſequitur ex hoc, ꝙ caliditas, quæ
eſt in corpore, aut frigiditas iam eſt augumentata, quare
corpus iam erit paſſum,& non remanens ſecundum diſpoſitionem primam. Sermo autem, qui dicit, ꝙ regimẽ conſeruariuum corporis Iapſi a temperamento oporter,
vt fiat per ſimile, eſt ſermo falſus per experientiam,& demoſtrationem. P RIMVM quidem declaratur
duobus modis, quorũ vnus eſt, ꝙ in corpore ſequitur als
teratio ab eis, quę illi ſuperueniunt: Secũdus modus eſt,
ꝙ abſq; dubio corpus calidum eſt pręparatum, vt caleflat,& frigidum eſt diſpoſitum, vt infrigidetur:& ſimiliter corpus humidum,& ſiccum quodlihet eorum eſt di ſpoſitum qualitati ſibi conſimili:& iam ꝓbartum eſt, ꝙ diſpoſitum ad aliquod a qualibet leui cauſa poteſt euenire,& cauſari: cum igitur ita ſit, ſequitur, ꝙ qñ comple
xioni calidæ ſuperuenit corpus calid"m,& ſi cum calidi
tate minori, ꝗᷓ ſit eius caliditas, cale fit ab eo ſine dubio:
& ſimiliter dicatur de complexioꝑ e ſrigida,& humida,
& ſicca. Per rationem vero demonſtratur, quoniam, omnibus corporibus lapſis a term iperamẽto ſicut calidis,
& frigidis, qñ ſuperuenit qualir as ſimilis qualitati ipſorum, fit in eis nocumentum ab illa qualitate,& qñq́; ꝑꝑ
illam egrediuntur extra ſanitatem. PFOs T̃ digeſtionem
cibi primi, ideſt cibi, qui advainiſtratur ante balneũ. CI
BI ſecũdi, ideſt illius cibi, qi adminiſiretur poſt balneũCapitulo tertio. STI autem ad hoc ſunt&c. vehemens receptio rei alicuius eſt diſpoſitio, vt illa res adueniat,& in adustu rei diſpoſitę cũ qualitate ſua ſufficit quęlibet cã: & ꝑp illud oportet, vt regimen eorum, qui vehementer recipiunt ęgritudines, ſit in modo, ꝙ eorũ diſpoſitio recti ficetur, donec remouearur illa diſpoſitio: Et corpus quidẽ vehementer recipit vel in currit gritudines aut Eꝑ cãm extrinſecã, aut ĩtrinſecã, exemplũ primi eſt, ſicut ille, qui exiſtit in aere peſtilẽtiali: huiuſmodi.n. corpus eſt diſpoſitũ ad ĩcurrẽdũ ęgritudines ꝓportionales ꝑꝑ corruptionẽ aeris illius, quamuis corpus iſipus fit ſanum in vltimo: ſed hac in ueritate non dicitur pręparatio, neq; aicipßec

1m cõ tio ſa is co ĩ ſuo 1
FE E N. I I I.
hoc pueniat pꝑ præparationem corporis prædicti, immo attribuitur,& dicitur, ꝙ; ęgritudo illa, quæ accidit, cauſe tur ꝑꝑ fortirudinem agentis. Corpus Vero, quod incurrit vehementer ægritudines ꝑꝑ cauſam intrinſecam ſic eſt diſpoſitum aut ꝑꝑ membra corporis ſui, aut p̃ humidi tates, aut ꝑp ſpiritus eius, cũ iſta ſint partes corporis: ꝑ mẽbra quidẽ eſt ſicut diſpoſitio hominis habentis ſpatulas allatas, collum longũ, vel eminentem,& pectus ſtrictũ,& declinans ad interiora: talis omnium homo eſt di ſpoſitus, vt ſibi adueniat pthiſis: Sed ꝑꝑ ſpiritus eſt ſicut diſpoſitio eius, cui diminuti ſunt ſl piritus ꝑ euacuationem aliquam, aut multam reſolutionem,& ꝑꝑ alia ſimilia,& corpus habens ralem diminutionem ſpirituum eſt diſpoſirum ad ægritudines ꝑq debilitatem,& defectum a bona operatione in cibo,& ſuperfluitatibus eius: Diſpoſitio vero ꝑꝑ humiditates eſt, quoniã ipſę ſunt extraneg præternaturales, aut in qualitate, aut in quantitate ip ſarum, aut in ambabus ſimul. Quòd ſi dicatur, ꝙ diſpo ſitio prædicta qñ qʒ fit ꝑꝑ corruprionem ſubſtantiæ ipſa rum,& non ꝑꝑ vnam iſtarum. i.& non eſt ꝑꝑ quantita tem, neq; ꝑꝑ qualitatem ipſarũ, quę diſpoſitio ſupra fuit nominata: Dicendum, ꝙ corruptio ſubſtantiæ non ima ginatur eſſe, niſi qñ qualttates eius ſunt corruptę, quare illa corruptio ſubſtantię humiditatum ingreditur in corruptione qualitarum iplarum, quia cũ corruptione qualitatum earum qñqʒ eſt corruptio ettam ſubſtantis ipſa rum,& qñq́; non eſt, ſed diſpoſitio corporis ad incurren dum ægritudinem ꝑꝑ qualitatem humiditatum eſt aut quia quantitas earum eſt multa, aut pauca, cum quodli bet amborũ præparet corpus exiſtens in ſanitare ſua ad ægritudines. Et diſpoſitio quidẽ prædicta ꝑꝑ qualitates humiditatñ eſt, ut qualitates ſuæ ſint P̃ternaturales: uerũ plurimũ illarũ ĩ diſpoſitione ſanitatis ſuntꝑꝑ hãc cãm, ꝙ ipſæ ſunt crudę. et ꝑꝑ illud dixit Auicẽna: Iſti aũt ad hoc ſunt parati aut ꝑꝑ repletionem ipſorum, aut Eꝑ humores crudos in eis:& rectificatio quidem humorum crudorũ iã prædicta eſt ſupra de lasſitudine,& capitulo de regimine eius, q& comeditur& bibitur. Et ꝑꝑ illud Aui cenna contentus eſt dicere regimen repletionis tantum. ET humorum quantitas eſt temperanda cum ęqualitate quantitatis, hoc quidem regimen nõ fit cum eis, quę ſunt ſicut euacuationes factæ per uomitum,& flobothomiã, et ſolutionem Ventris,& alia ab his, quoniã ſermo eius eſt de eo, cui accidit illud in diſpoſitione ſanitatis completa, in qua non eſt niſi modica repletio: Et erat quidem conueniens, Vt diceret Auicenna eſt temperanda cum minoratione quantitatis cibi, quoniã ſermo hic eſt de regimine corporum repletorum. E T augumento exercitij&c. In tentio multiplicationis vel augumentationis exercitij,& fricationis eſt diminuere replettonem cum augumento re ſolutionis aſſociatæ minorationi cibi. Et fricatio quidem eſt adiuuãs ad reſolutionem, qm ipſa aperit oppilationes, & porros, vnde materię recipientes reſolutionẽ inueniũt vias latas. Oportet autem, Vt talis fricatio ſit lenis, qm̃ fricatio dura inſpiſſat cutem, vnde minoratur reſolutio. Et oportet, vt fricatio ſit aſpera, vt aperiat porros:& talis fricatio facta ante balneum cauſat augumentum reſolutionis, quando mora in aere balnei eſt maior: quan do vero erit econtra, tunc illa fricatio erit humectans, quia diſponit porroſitates, vt in eis penetret aqua, pręcipue quando poſt ipſam adminiſtratur tina halnei. Ec ſcias, ꝙ adminiſtratio balnei non conceditur iſtis, ſi reple tio fuerit ſuperflua, quoniam timetur ex ea aduentus ferium ꝑꝑ commotionẽ humorũ,& putredinẽ ipſorum. VSV M habuerint ideſt conſueuerint, ut nõ timeatur ad mtus ggritudinis in eo ſuhito ꝑꝑea, ꝙ res diuerſa a con
D OsE IE V. 6 1
ſuetudine occurrens corpori diſponit ipſum ad ægritudines. E T vt cibus eis ꝑtiatur, vt ſecurus ſit a nauſeatiua ſacietate, qm̃ũ eſt diſpoſitus ad nauſeatiuam ſacietatẽ ꝑꝑ multas humiditates in eis. OST horas quatuor diei eqᷓ; les:hic Auicẽna mẽſurat tẽpus comeſtionis cũ huiuſmodi horis diei equalibus, qm̃ cũ huiuſmodi horis nõ eſt diuer ſitas, ſicut intalijs horis obliquis. ſ. lõgioribus uel breuio ribus. IN capite:cauſa eſt præmisſio cibi ante balneum Propter multitudinem vaporum elleuatorum vel aſcendentiũ, quos cõmouet balneũ. CVM ambulatione, quia ambulatio ẽ ex eis, qᷓ ſuo motu attrahũt mãs ad ĩferiora. Capitulo quarto de impinguando macrum.
Omines ꝗdẽ indigẽt, vt ab eis remoueat᷑ maties
Pp̊ multas cãs, quarũ una eſt debilitas ĩ motibus,
qm̃ macri sũt debiles ĩ motu, et illis nõ debẽt adhi beri motus reſoluẽtes: Secũda cã eſt, qm̃ macilẽti vehem̃tius ledunt᷑ a calore, et a frigore, qm macilẽtis mẽbra ipſo rũ radicalia ſunt diſcoꝑta aeri, quare impsſio in eis a calore, et frigore eſt maior: Tertia cã eſt, qꝗa prędicti macilẽ ti uehemẽtius patiũt᷑ ab occurẽtibus ex obuiãtibus, ſicut in caſu, et ꝑcusſione, qm̃ illa obuiãtia ſunt dura,& nocumeutũ eorũ ſuꝑuenit mẽbris radicalibus macilentorũ corporũ: Quarta cã, qm huiuſmodi corpora macilẽ ta ęgrotatiua debilia parũ dormiũt, qm̃ ipſlorũ corpora ſunt ſicca, qr̃ in eis multiplicant᷑ vigiliæ: Quinta cã eſt vehemẽs nocumẽtũ ab eo, qd reſoluit, ſicut lõga mora in balneo, et alia ab iftis, qmꝗ humiditas eius eſt pauca, qr illud, ꝗd ab eis reſoluit᷑ ꝑ cõparationẽ ad illud, qð remanet ĩ corpore, eſt valde multũ: Sexta cã eſt pauca tollerã tia famis,& hoc ꝗdẽ nõ eſt cõe oĩbus macilẽtis, qmꝗ ma cilẽtia qñũ fuerit ꝑꝑ acuitatẽ ſanguinis, et ꝑꝑea ꝙ natura abhorret talẽ ſanguinẽ ita, vt ſanguis pdtctus remaneat in venis, tũc patiẽs talẽ diſpoſitionẽ eſt fortior ad tollerandũ fams, q; corpus pingue: Septima ratio eſt ꝑꝑ nocum̃ta plurima, quę factũt accidere putredinẽ ꝑꝑ duas ra tiones, quarũ vna eſt ꝑꝑ dominiũ colorę in iſtis macilen tis, quonſã ſecundũ plurimũ macilenti ſunt calidi colerici. Secũda ratio eſt multa retentio ſanguinis in venis ipſorũ propterea, ꝙ membra ipſorũ parũ cibantur ex iſto ſanguine, qui qñ multiplicat, accidit ei putredo ꝑꝑ duas cauſas, primo quia caliditas naturalis parũ imprimirt in eo, quare dominatur in eo calor extraneus,& facit accidere putredinem: Secũda cauſa, quia cũ tali ſanguine mul tiplicãtur oppilationes, quare accidit putredo, Pꝑ priuationem euentationis: et hoc quidẽ fit, qñ maties fuerit ꝑ hoc, ꝙ naturæ abhorret ſanguinẽ ita, vt eo nõ vratur: Octaua cauſa ex ſupradictis eſt, quia maciléti mores habẽt acutos multũ traſcibiles: Nona cã, quia ipſi ſunt diſpoſiti ad ægritudines malas, ſicut ethica: Decima cauſa eſt, quia qñ corpora ſunt macilenta ſuperflue, tunc funt breuis vitę ꝑꝑ paucitatẽ humiditatũ,& vita non exiſtit niſi ꝑ humiditatẽ. Et maciei quidẽ plures ſunt cauſę, quo niam maties vera, de qua loquimur hic, nõ fit niſi a ſicci tate ſecundũ plurimũtet illa ſiccitas aut eſt extrinſeca, ſicut ſiccitas aeris, aut eſt intrinſeca cõmunis, ſicut ſiccitag
cõplexionis corporis, aut talis ſiccitas intrinſeca eſt pro pria ſicut, ſiccitas meſaraicarũ. Siccitas aurẽ aerts,& ſic citas corporis cãnt matiẽ, qm̃ pinguedo fit per hũiditatem: Siccitas vero meſaraicarum cauſar maciẽ propter duas cauſas, quarũ vna eſt, ꝙ meſaraicæ qñ ſunt ſiccæ, tunc ſunt denſæ debiles valde, quare nõ penetrat in eis ni ſi, quod eſt valde ſubtile, quare tunc nõ fit multa nutricatio: Secunda ratio eſt, quia ſi meſaraicę ſunt ſiccæ, tũc non recipiunt de nutrimento tantum, quantum reciperent, ſi eſſent ſiccę mediocriter, quoniam ipſę attrahunt plus de aqua, quàm de cibo:& qñ ipſę parum ö
8
Qualüter corpus alsũ quod macilentũ facilius tole rat famẽ, o; corpus pingue,

LI B. de cibo, tunc augetur ſiccitas in eis,& in corpore minora tur humectatio,& ſequitur ex hoc augumẽtum maciei. Auicenna vero comentus eſt dicere hunc modum ſolummodo, quoniam ſiccitas meſaraicarum ꝑꝑ cauſam vel modum primum non cauſat maciem, niſi ꝑꝑ ſtricturam meſaraicarum, quare cauia in vertficatione eius eſt ſtrictura ipſarum, non ſiccitas ipſarũ Dixit Hyp. corpora, quę in multo tẽpore extenuantur, tarde reuerti conſueuerunt, quę vero modico, modice. Et primũ quod oporret in impinguatione ſopradictorũ eſt remouere cauſam ma miacies ciei, cum ſit imposſibile remouere cauſatum remanente qꝑuandoq; cauſa. Et qũq; cauſa maciei eſt, qñ quis contematur ſolũ “ cibis laudabilibus, ex quibus non gencatur ſanguis groſrũ laudabi ſus denſus, quare oportet, vt mutetur ille cibus,& aſſuuũ abſque matur alius ab eo. Er qui uoluerit inpimgueri, oportet, vt quiete,& tranquille viuat,& induat veſtes lenes,& dorfanguinẽ miat in ſtrato leni,& quieſcat in vmbra,& vtatur odo groſfum, ribus,& letiſicantibus animã,& dilatãtibus ſpiritus:& derur in potu a qua frigida, quoniam ipſa confortat virtutes naturales omnes contemperando complexionẽ mẽbrorum, ſicut declarauimus in ſermone noſtro de aquis. uane ſal Et ꝑꝑ hãc cauſam ſal exhibetur in cibo ouibus, quas vo Feeee lumus impinguare: Et intentio exhibitionis huius ſalis impiguat eſt, vt oues magis hibant de aqua ſrigida, vt per eam ipfa- confortentur virtutes naturales. Et homines, qut volunt im pinguari, aſſumunt cibos, qui ſunt ſicut ferculum ex frumento hene cocto,& algiudabat ideſt confectionibus factis ex amido,& zucharo,& ſimilibus,& carnes ſint aſſatę non elixę, quaniam cibus ipſarum elixarum eſt ci bus mollis non fortis. Et ex eis, quæ laudantur in impinCarnes im guendo, eſt caro anatis pinguis,& galline pinguis,& ſi pinguãtes militer caro coturnicis. Et ingenietur in attrahendo ſanguinẽ ad exteriora corporis cum ſpeciebus fricationum, & cum balneis,& alijs, ſicut declarauit Auicenna. MEDIA inter aſperam,& lenem, vt attrahatur ſanguis ad exteriora cutis, quoniam fricatio aſpera reſoluit ſuꝑfluę: lenis vero fricatio non eſt potens attrahere. 2ONECru beat, quia intentio eſt: vt perueniat ſanguis ad ipſam,& iam petuenit. DEIN DE fricatio fortior vel durior flat, vt retineatur, quod peruenit ad cutẽ ꝑꝑ oppilationẽ por rorum factam ab illa fricatione forti. POS TEA empla ſtrũ tale debet præcedere exercitiũ, vi oppilet porros,& nõ ſuꝑfluat reſolutio. EX pice, vt oppilet porros. IEN PERATE exerciterur, vt attrahatur ſanguis ad cutem: POSTEA abſq; tarditate balncetur, vt attrahatur ſan guis ad cutem, qm̃ fricatio fortis,& longa in hoc non eſt ſufficiens, quoniã fricatio ſufficiens atrrahere illud, quod intenditur, ſuperflue reſoluit, quoniam reſolutio ꝓcedens a fricatione maior eſt, ꝗᷓ eius calefactio: et noc contrariatĩ illi, quod intenditur. Et aqua quidẽ, qua balneatur, oportet, vt non ſit frigida, quia frigida repercutit,& retrocede re facit ſanguinem venientẽ ad exteriora,& facit ipſum moueri ad interiora:& oportet, vt ſit vehementer calida, vt ſit magis attrahens,& aqua vehemẽter calida magis rubificat colorem:& oportet, vt domus, in qua balneat᷑, ſit calida temperate, quia calida valde reſoluit,& frigida inſpiſſando repercutit ſanguinem ad interiora.& oportet non ſit mora ſuperflua in eo, ne ſuperfluat reſolutio. DEINDE ſiccis mandillibus exiccetur: Intentio huius exiccationis eſt, Vt non remaneat aliquid de aqua balnei ſuper corpus, quia ipſa cauſat frigiditatem in cute, propter quam reuertitur ſanguis ad interiora;& ꝑꝑ illud accidit ei, qui nõ exuccat ſe ab aqua halnei, vt citrinetur color eius poſt paruũ tempus.Et oportet, vt hoc mandil le exuccans ſit ex cotto, aut ſerico, aut ex ambobus, Vt adiuuet ſua calcfactione ad attrahendũ ſanguinẽ: lineum
Res ĩpinquantes.
I.
aũt mandille nõ conceditur Ppꝑᷣ eius frigiditatẽ,& exiccationẽ. Et oportet, ut huiuſmodi mãdille ſit aſperũ, ut attra
hat. Et tale mãdille eſt habens in ſua ſuperficie fila pluri ma inciſa, ſicut in tapetis reperitur. POS TEA pauco in ungatur oleo, vt retineatur, quod acquiſiuit corpus de hu midirate balnei: Tale aũt oleũ debet eſſe paucum, quia multũ de oleo mollificat cutem, vnde ſacilis fit re ſolutio
eius, quod ab eo reſoluitur: oportet ettã, vt in ipſo oleo ſit i
ſtipticitas pauca, vt oppilet porros: Sii n. eſſet in eo multa ſtipticitas, tunc inſpiſſaret cutẽ,& ꝓghiberet dilatat io nẽ, vel ampliationẽ, quæ neceſſaria eſt ĩ impinguatione. 81 gias tollerat: intentio in hoc eſt aggregare torũ illud, quod corpus imbibit de humiditate balnei,& Phibere ip ſum a reſolutione:& oportet, vt talis aqua nõ ſit vehemẽ tis frigiditatis, neq: etiã multũ adminiſtretur, vt nõ cauſet retrocesſionẽ ſanguinis ad iteriora. Quòd ſi dicatur, ꝙ ſupra dictũ eſt, neceſſariũ eſſe exuccationẽ aqusę balnei cũ mãdilli& c.cauẽdo,& timẽdo, ne remaneat aqua, quę infrigidet,& reꝑcutiat: Sed non eſt dubiũ, ꝙ infrigidatio aquæ frigidæ plurimę eſt maior, q&c. Dicẽdum, ꝙ illud, quod remanet de aqua balnei, quę nõ exuccatur a corpore, infrigidat poſt diminutionẽ calefactionis corporis, quare ipſum minus reſiſtet infrigidationi aque᷑ in repercutiendo fanguinẽ ad interiora:& iterũ qñ infrigida tur illa aqua, tunc remanet ipſa ſuper corpus tempore lõ go, quare erit infrigidatio partium exteriorũ maior, ꝙ in frigidatio cũ aqua frigida, qua balneatur, quãuis fuerit multa Vvalde, qm impresſio cauſę debilis continua fortior eſt,& potẽtior, q́; impresſio fortis, qñ nõ eſt cõtinua. Et ſcias, ꝙ; adminiſtratio aquę frigidæ oportet, ut ſit poſt cõ plementũ balneationis cũ aqua calida,& tũc eius admi niſtratio excuſat ab oleo in retinendo humiditates acqui ſitas a balneo. Et oportet, vt inter balneum,& inter comeſtionẽ nõ intermediet tpũs, immo cibet᷑ in hora, qua cõpleta eſt adminiſtratio olei,& aquę, vt corpus poſtea vehemenrer attrahat humiditates ꝑꝑ p̃misſionẽ vel an· tecesſionẽ fricationis,& balnei: poſtpoſitio aũt cibi poſt illud vehementer macrefacit. Et ſcias, quod illud, quod di ximus, eſt iudiciũ eius, in quo nõ eſt pos ſibile p̃mittere ci bũ ſuꝑ balneũ, qm̃ antecesſio cibi facit in eo accidere oꝑ pilationes,& nocumentũ in capite, et alia ab his: In eo vero, ĩ quo nõ timet᷑ hoc, melius eſt, vt ſit eius fricatio, et bhalneatio poſt comeſtionẽ, qmñ uehem̃ter impinguat: Sed fricatio,& baleũ poſt digeſtionẽ impinguat moderate cũ hoc, ꝙ; ꝑP illud nõ timet᷑ aduẽtus oppilationũ. Et ſcias, ꝙ; ex ĩpinguã tibus velociter ſunt radices mãdragoræ, ꝗᷓ decoquanẽ᷑ in vaſe, ſuꝑ quod eſt poſitũ aliud vas ꝑforatũ, ĩ quo uaſe ꝑforato ſint paſſulę cooꝑtę ab alio uaſe recipiẽ tes virtutẽ, et uaporẽ radicũ mãdragorę: Cũ ergo paiſu le illę aceeperĩt virtutẽ p̃dictã, tũc decoquãt᷑ in cibarijs ĩpinguãtibus,et impinguabit in una ebdomoda. V erũ nõ ꝑmanet lõgo tꝑe, et nominat᷑ arabice adeps ſeſtinata, uel accelerata, et ĩfra iſtà eſt adminiſtratio iuſqami poſt eius rectificationẽ cum decoctione aut reiteratione ablutionis eius cũ aqua calida, et adminiſtratione cũ medulis ſeu nu cleis fructuũ, puta amigdalarũ, pinearũ& c.& cũ ſemini bus.Et ſcias, ꝙ reſtauratio in impinguatione maior eſt, ꝗ reſolutio in carnę,& pinguedine,& adipe tantum, ſed in augumẽto reſtauratio eſt maior in mẽbris radicalihus, ꝗ eorũ reſolutio. FINIS vel terminus aũt fricationis, q an te picis emplaſtrũ p̃mittit̃.fricatio pᷣcedẽs adminiſtrationẽ picis eſt ſecundum duas diuiſiones, quarũ vna eſt illa, quæ adminiſtratur poſt balneum,& non conceditur oĩno, ꝙ; ipſa perueniat ad terminum, ad quem videatur tu mefactio, nedum ꝙ detumitio,& arefactio, quoniam ſi perueniret ad illum terminum, tunc balneum hoft ilud
ſuperflue
—
Quare in balneis poſt balneationẽ cum aqua calida effunditur aqua frigi da ſuper gorpusn8 gue
bit

E& NSIII1I1. DO GVv. 62
ſuperflueret in reſolutione ſupra illam, quæ fit a fricatio ſuperflua pinguedinis,& remisſio eius ſuperllua pinguene faciente cutem rubere, ſicut prius declarauimus:& ſe dinis,& remisſio eius ſuperflua ſint malæ, tunc ſequitur, cunda eſt illa, poſt quam nõ adminiſtretur balneũ:& ta ꝙ& diſpoſitio nobilis eſt illa, quæ eſt media inter illas: ꝙ lis quidem fricatio oporttt vr petueniat ad terminurma, in ſi ab diſpoſitione media parum declinet, melius eſt, vt de quoumefactio incipiat detumeſcere:& illa fricatio fit clinet ad pinguedinem:& quomodo non, cũ pinguedo ita, vt accidat tumefactio in vltimo; vr attractio iam in non ſit, niſi per humiditarem multam, cuim qua ſtat vivVvlimo ſit facta:& poſt hanc non timetur reſolutio, qmm ta,& vigoroſitas?& ꝑꝑ illud talis diſpoſitio media ſilinimentum picis prohibet ab hoc, quoniam non ſucce- gnificat longitudinem virę: In pinguedine aue ſuperflua
8 1 magis accelleratur mors, qᷓ in macredine,& illuct ꝑꝑ dedicgeſoluens aliud, ſicur Palneu 8 81 Pilitatem caloris innati:& hoc verificatur in pinguedi Capitulo quinto de macrefaciendo piuguem. ne naturali, Sed in pinguedine accidentali ſecundum plu
8 G rimum non eſt ita, quoniam complexio eſt calida,& ve 8 Cias, ꝙꝙ homo indiget, vt ab eo remoueatur pingue- vr ſunt late:& pinguedo quidem fit ꝑꝑ paucam reſolu1
do ſuperflua ꝑꝑ multas rationes, quarum vna eſt, ꝙ tionem,& multitudinem nutrimenti aduenientis ita, vt
ipfa eſt ſicut frenum vel impedimentum corpori ꝓ- dominentur humiditates:& propter illud oportet, vt ma hibens ipſum ab operationibus,& negorijs. Secunda ra crefactio fiat cum minoratione cibi,& cum multa reſotio eſt, quia ad ſuperfluam pinguedinem ſequirur putredo lutione. Et ex his, quæ multum extenuant,& macrefamulta;& corruptio complexionis ſpiritus propterea, ꝙ ciunt, ſunt triſtitia multa,& vigilare,& dormire ſuper ſuperflua pinguedo coarctat venas, quare non eſt in Ve- terram,& induere veſtimenta aſpera,& malitia vitæ. nis tranſitus aeris euentantis ipſos ſpiritus,& humores. 8 8 it msh.2138z 598 Tertia ratio eſt, quia ex pinguedine ſuꝑflua timetur flu- Doctrina quinta de permutationibus.ſoce mutationibus xus ſanguinis ad cõcauitatẽ cordis, aut cerebri:& quod- de vno tẽpore anni ad aliud,& de mutatione aeris
libet iſtorum cauſar mortem velocem,& fluxzus ſangui- boni ad aerem peſtilentialem, aut de acenis ad concauicatem cerebri cauſat apoplexiam, aut ad re vnius regionis ad aerem alium. concauitatem cordis, vnde cauſar mors ſubita:& cauſa g 8* 8 8₰ iſtius fluxus ſanguinis eſt, quia caro conſtringit, vel coar Capitulo de regimine temporum.
Quare ſu ctat venas, vnde exprimitur, quod eſt in eis,& fluit᷑ ad
1 ſanguinem,& rarificat ipſum,& facit ipſum habere au que conſiderationes: de reginiine Vveris iam diximus bal- bitam. gumentum in ſua quantitate cum hoc, ꝙ; venæ ſunt ve- in his, quæ ſunt pręterita, ꝙ tempus Veris pꝑ calidihementer repletę, vnde ſanguis comtnouetur impetuoſe tatem eius ſubtilem facit fluere materias generatas mal 2 ef- ad hoc, vt cauſet ſolutionẽ cõtinui in Venis, aut vt effun tas in hyeme propter paucam relolutionem factam Ima rat datũr ad vnam concauicatum prędict arum, quare inter terijs; quas materias congelauit hyems pp e;. per ficit. Quarta ratio eſt, quia tunc corſpus parum recipit frigoris,& illę materię qm ſunt factę fluidę, augetur ſine us. de nutrimento; quoniam ipſum cauſat augumentum in dubio quantitas vel magmitudo earum, quare multipliilla materia. Quinta ratio eſt, ꝙ ad ſuperfluam grasſi- catur,& apparet impresſio earũ:& propter illud faciũt tiem ſequitur ſtrictura anhelitus pro pterea, ꝙ eius inſtru euentre ægritudines eis proportionatas: Et ꝑꝑ illud opormenta coarctantur a pinguedine. Sercta ratio eſt, ꝙ pin- tet, vt in vere ſuccurratur cum euacuationibus, vt ſit ſe guedo vehemens diſponit ad ea, qæ ſunt ſicut apople- curitas,& pręſeruatio ab ęgritudinibus iplarum. Et talis
xia,& paraleſis,& ſyncopis:& totu m illud ꝑp̃ debiſita- euacuatio fit, aut per flobothomiam, aut per ventris ſolu tem caloris innati,& etiam in eis eſt tnulta diſpoſitio ad tionem, aut per ambo ſimul, ſecundum q; exigit diſpoſidiariam ꝑEꝑ multam humidiratem. Septima ratio pro“ tio,& conſuetudo. IN ipſo quoq́; proprie vomitus eſt pter multum flegma, quod in eis gerieratur ꝑꝑ frigus cõ prouocandus, ideſt adminiſtretur in eo vomitus multus, plexionis corum, quod quidem flegraa cauſat augumen⸗ ac ſi dicat,& multiplicentur in eo mundificantia,&c pro
Quar mu tum frigiditatis ettam: Octaua ratio eſt, quia huiuſmodi Prie vomitus; quoma fHlegma multiplicarur in ſtomaco,
— nan pingues Prædicti parum generant ꝑ paucam digeſtio-& in partibus eius in hyeme„& mouetur ex motu veraro nem ſpermatis,& ſuperfluã humiclitatẽ,& mulieres pin ris, quod quidem flegma qñ non egreditur per vomitũ, & gues valde nõ conciptũt: Et ſi cõcipiũt, ſecundũ plurimũ timetur ex eo nocumentum ſtomaci,& aliorum,& opor ſecesan aborſum incurrũt ꝑꝑ cauſas duas, quarũ vna ẽ debilitas tet, Vt in ipſo vere alienentur omnia, quę cale faciunt,&
—— digeſtionis ſpermatum ipſarum,& multitudo humidita- humectant. Calefaciẽtia quidem ſunt euitanda, quia mo orſü in
currunt, tis: Secunda cauſa eſt, quia zitbus coarctat os matricis, uent,& agitant: humectantia Vvero ſunt alienanda, quia
Vnde prohiberur virga maſculi a penetratione in matri- multiplicant materias. EX carnibus,& portibus: de carni cem. Nona ratio eſt paucitas ſenſationis eius, quod acci bus quidẽ eſt manilfeſta cã, ſed de potibus oportet,vt po8 dit ex ęgritudinibus, donec conualeſcant, Pp humiditatẽ tus vini minoretur. Potus aũt medicinales præcipue rein mem bris ipſorum, aut cerebris ipſorum:& propter primentes oportet, vt mnltiplicentur in Vere, Vt ſedetur illud pingues ſecundum plurimum habent ſenſus obtu- motus humorum. ET. nutriens eſt ſubtiliandum:per ſub ſos. Decima ratio eſt, quia ęgritudines pinguium praædi- tiliationem cibi quandoq;ʒ intelliguntur cibi, ex quibus Ctorum cum difficultate ſanantur propterea, ꝙ medici- accidit ſubtilitas ſanguinis,& hac expofitio hic non veri næ parum perueniunt ad membra ipſorum doloroſa Pꝑ ficatur, quia cibi ſuhtiliantes ſanguinem ſecundñ plurtſtricturam viarum:et difficilis fit Hobothomia ipſorum, mum ſunt calidi,& etiam quia cibi frigidi grosſi ſunt & ſolutio ventris eorum timendo, ne caro,& pingue“ conueuientiores in uere: frigidi quidem, ur per eos ſederur do comprimat venas ipſorum, cum vacuæ fuerint a ſan- motus humorum:groſi f uero exiguntur in vere; ut conguine,& ab humoribus ꝑꝑ debilem reſiſtentiam earũõ, temperetur ſubtiliatio humorũ, quam cauſat natura tꝑis quæ tunc in eis exiſtit contra coarctationem prædicram: Veris:& fortaſſe per fubtiliationem cibi intelligitur re·
uitates,& eſt interficiens. Cum ergo ſciueris, ꝙ intenſio uere oportet, Vt multiplicet᷑ uel augeat 5 25 qm 8 8 1— 1
2
Almuri quid ſit ui debitur in ſecundo cañ.
pffua pin concauitates prædictas:& motus adtieniens facit Hluere 11 NVERIS&c. hoc capitulũ compręhendit quin& hoc cauſat effuſionem ſanguinis ad quaſdam conca- gimen cibi in quãntitate:& hoc etiã non eſt verũ, quia ĩ

LI B.
digeſtio in vere eſt fortis, quia in eo ventres ſunt calidi et quoniam minoratio cibi cauſat famem, quę acuit humores ꝑpᷣ morum ipſorum. Et iam dixir Hip. ventres vere
& hyeme calidisſimi ſunt natura,& ſomni& c. In his
ergo temporihus plures oblationes dandę ſunt:& enim
calor innatus eſt multus, nutrimento ideo am pliori indigent&c. ſignum ętates,& athlethę&c.& fortaſſe per
illud intelligitur minoratio nutrunenti:& hoc eſt illud,
quod hic vere intenditur, quoniam humores in vere ꝑꝑ
eorum rarificationem ſunt plus augumentati:& iſtud 924
dem exquirit minorationem nutrimentt reſtaurantis. Sed multirudo caloris in interioribus,& fortitudo digeſtiuæ exquirunt multum de cibo, quare oportet, vt in Vere ci
bus ſit multæ quantitatis,& pauci nutrimenti. ET exer
citio vtendum eſt, vt reſoluãtur materię ſuperfluę ab eo,
et quamuis reſolutio ipſius exercitij ſit ſuperflua, tñ calefacit, quare adiuuat naturatmn ad faciendum fluere humo
res,& ad motum ipſorum. Et exercitium paruum valde
non reſoluit reſolutione, de qua ſit curandum, quare opor
tet, vt hoc exercitium ſit augumentatum in quantitate,
& diminutũ in vehementia, quare ſit eius reſolutio ma
ior, q́; eius calefactio. QVOD ſit maius exercitio eſtatis ideſt ſit maius, q́; exercitium æſtatis ꝑꝑ caleſactionẽ humorum, quæ fit in gſtate,& multam refolationem faInſtantia Ctam cum caliditate aeris, quoniam in illa oportet mino cbᷣtra Aui rare exercitiũ valde. CIBO quoq; nõ repleatur ꝗs, imo cennam: jpſum partiatur. Iſte ſermo eſt dubius, quoniam partitio cibi eſt ꝑ vnã duarũ rerum, aut ꝑꝑ debilitatem ſtomaci indigeſtione ſufficienti, quare partitur cibus, vt ſtomacus posſit ſuper ipſum, aut ꝑꝑ vacuitatem corporis, qua
re oportet, Vt cibus adueniens ſit plus, q́; ſit quantitas ſto
maci, ꝗᷓ tollerat ſtomacus mediocris virtutis, quare opor
tet, vt quantitas cibi neceſſaria pro reſtauratione prędicta partiatur, vt ſtomacus posſit eã digerere,& quęlibet duarum rerum non accidit in vere, immo corpus in vere
eſt repletum, non vacuum,& digeſtiua eſt fortis:& PE
hoc oportet, vt in Vere quaniitas cibi ſit multa,& nutri
catio cibi prędicti ſit parua,& minorentur vices adminiſtrationis eius. E T ab ommibus abſtineat calidis, quoniã
iſta omnia cauſant acuitatem humorum, quare motus
eorum fit plus. IN gſtate vero& c. hic conſideratur regimen ęſtatis. Iam ſciuiſti, ꝙ in ęſtate digeſtiua eſt debi
dis,& humores ſunt calidi ꝑꝑ eorum ebulitionem a forti
calore:& ꝑꝑ illud oportet, vt minoretur cibus vel nucri
catio ꝑꝑ debilitatem digeſtionis:& quia necesſitas nutricatiomis in eo eſt pauca, quãuis reſolutio in eo ſit multa hoc loco ꝑꝑ ebulitionem humorũ augumentantẽ eorum magnitu 82 dinem, vel quantitatem. Potus autem in ęſtate ſit illud, ” quod extinguit,& infrigidat, ſicut ſyrupus de ſuccis acehumorum toſis,& de tamarindis. Vinum vero ꝑꝑ eius caleſactioz8aꝛn nem oportet, vt minoretur. Et ſimiliter minoretur exerfenſibili citium ꝑꝑ eius calefactionem,& reſolutionem:& Eꝑ illq ec intelh oportet, vt adhibeatur in eo quies,& tranquilitas,& ex cao hu tinguentia adminiſtrentur, vt ebulitio humorum ſedari morũ& pos ſit. ET ſi potuerit, vomat ideſt qñ indiget euacuatio do grita! ne, fiat E vomunum propterea, ꝙ humores in eſtate ſunt tis ipforũ natantes,& declinantes ad ſuperiora,& præcipue cũ in 4 88 um eo humor dominans eſt colera, qugę facilicer vadit ad ſu aliquali e Pertora. IN autumno&c. hic conſideratur regimen autũ uaporatio ni. E T proprie in eo qui eſt diuerſi aeris ideſt& proprie ne⸗ in eo; in quo dicitur eſſe conſuetum, ꝙ aer diuerſificetur & talis aurumnus eſt ille, in quo aer diuerſiſicatur plus,
q́; naturaliter ſit conſuetudo.& non oportet, vt ex hoc intelligatur, ꝙ qñq; ſit autumnus non diuerſi acris qm̃ autünus ſemper eſt aeris diuerſi. CONSERVATIO facienda eſt regimine meliore, quoniam diuerſitas aerts
1.
cauſat nocumentum corporum,& eorum debilitatẽ: ſi ergo cum eo accidat regimen malum, fortificatur eius no cumentum. Et ſi dicatur, ꝙ hoc nõ eſt appropriatum au rumno diuerſi aeris, immo oportet, vt in hora qualibet 3 & omni hora adhibeatur regimen melius, Dicendum, ꝙ; quamuis ita ſit, tamen error accidens in omnibus tẽporihus ex adminiſtratione regiminis non boni eſt minoris nocumenti, qᷓ error accidẽs ex adminiſtrarione regiminis mali in autumno. ETomnia ſiccantia ſunt dimittenda, vt non adiuuent naturam aeris imprimentis ſiccitatem. Et ſi dicatur, ꝙ; ſi exiccantia in autumno ſunt euitanda ꝑp ſiccitatem aeris, multo magis in gſtate ſunt euitanda exiccãtia, quoniam calidttas reſoluens humiditatem aeri permixtum eſt fortis in æſtate. Dicendum, ꝙ licet ſiccitas aeris in ęſtate ſit maior„ tamen fortitudo calqditatis eius facit fluere humiditates corporis, quæ reſiſtunt illi ſiccita ti,& ꝑꝑ hoc non reperiuntur in aſtate corpora ita ſicca, ſicut in autumno:& cauendum eſt a coitu, quia ex ipſo ſequitur augumentũ ſiccitatis ꝑꝑea, ꝙ; ex coitu euacuatĩ ſperma, vnde debilitatur corpus,& reſoluitur virtus. ET a potu multę aquæ frigidæ,& ab effuſione& c. ideſt cauẽ dum ab infrigidatione multa,& cauendum quidem eſt a potu aquę prædictę, quoniam in autumno inſtrumenta guturis,& pectoris ſunt leſa ex diuerſitate aeris:& aqua multa frigida eſt euitanda in quolibet tempore, ſed multo magis in autumno ꝑꝑ illud, quod diximus:neqʒ in loco frigido dormiat, quia timẽtur ex hoc catarri: dormire enim in loco frigido,& capite diſcoperto manifeſtũ eſt, ꝙ cauſat catarros, neq; repletus dormiat, quoniam hoc replet caput uaporibus ꝑ multos vapores, qui ex ſtoma co euaporant, pręcipue quia in autumno digeſtiua eſt de bilis. ã FRVctibus quoqʒ illius tꝑis:& Auicẽna ꝑ fructus illius tꝑis intelligit fructus, ꝗ maturant᷑ ĩ ipe autũni, et tales quidẽ fructus debent euitari, quoniã in illo tempo re ſunt humidi,& fructus humidi faciunt euenire febres ꝑꝑ ebulitionem,& putredinem, q́; faciũt in humoribus: & aduentus huiuſmodi ebulitionis fit in autumno diuerſi aeris,& corrumpitur digeſtio:& ꝑꝑ illiud alienare in autumno fructus humidos eſt conuenientius fructus Vero, qui non ſunt illius temporis, ſeu qui non maturant᷑ in illo tem pore autumni, qñq́; ſant conuenientes,& iuuã tẽs‚ temperantes complexionem, quoniam ipſi tunc aliq;ltter ſunt exi ccati, quare in eis non eſt humiditas cauſans ebulitionem humorum. NEQVE balneentur mſi cum tepida: per aquam tepidam intelligitur aqua, cuius admi niſtratio delectatur,& non ſentitur ex ea calor, neq; friSus, quontam aqua calida exiccat ꝑꝑ ſuperfluam calefactonem,& commouet materias qutetas:& aqua frigida inſpiſſat porros,& coarctat ſuperfluirates,& prohiber cas a reſolutione:& tempus autumni eſt malus faciens ac cidere ægritudines. CVMQVE DIES cum nocte fuerit ęqualis, euacuetur&cc. quoniam hyems ſua frigiditate coarctat materias,& coarctat vel aggregat eas ad Interiora corporis,& maior pars autumni eſt malus ꝑꝑ diminutã digeſtionẽ, quę eſt in eo,& ꝑPꝑ præcesſionẽa du ſtionie, 4q fit in humoribus ĩ gęſtate, quare ſi nõ euacvant᷑ hũores, tũc coarctant᷑ apud aduentiũ hyemis, et retinẽtur intra ventrẽ: et nõ eſt dubtiũ, ꝙ hoc eſt malũ. Sed hic eſt dubitatio ꝑꝑ duas rationes, quarũ vna eſt, quia Auicẽna ponit horã, et tẽpus euacuationis eſſe tẽpus, in qᷓ dies ſunt quales cum nocte,& hoc non videtur eſſe Verum, quo ni in illa hora aer eſt calidus, quare tunc non eſt adhuc temperies aeris, quæ cõuenit,& requiritur euacuationi: Secunda ratio, quia ipſe dicit. cũq; dies cum nocte fuerit 2qualis,& per hoc intelligitur, ꝙ illud ſit in fine autũni, & tamen non eſt ita, immo qñ dies eſt equalis cuma nocte;
2 x2g
21 8☛ ☚
9 8 9

tgaitas AFgenne,
Ditin co temporã diuerſifica rur inter Medicos & aſtrolo Los,
Quar ig buſda 8 poribus prohibet᷑ eæuacuatio ⁊ autũno.
7
Alia litera per illud multæ fri giditati,
v
E E NIII.
cte, eſt tunc principinm autumni: Reſponſio ad primã eſt, q Auicéna dixir illud, ſecundũ ꝙ; eſt cõſuetudo in re gione ſua, quę eſt ciuitas Perſiæ dicta bochara:& talis regio eſt frigida, quare in illo tempore eſt illic aeris tem peries, quia in regione frigida frigus accelerat,& calor tardatur. Ad ſecundum reſpondetur, ꝙ intẽtio apud me dicos circa tempora non eſt intentio, quę eſt apud aſtrologos: Nam quamuis apud aſtrologos principium autũni ſit hora, qua ſol ingredttur libram, tamen medici non affirmant illud, ſicur Verificatum eſt de temporibus. Cũ igitur ita ſit, ſequitur, ꝙ ſit posſibile apud medicos; ꝙ equinoctium in regione frigida reperia tur in medio autumni. iI CE in multis corporibus:& huiuſmodi cor pora ſunt illa, in quibus dominantur humores corrupti. Et non eſt dubium, ꝙ; corruptio humorũ augetur in autumno,& virtutes in eo ſunt debiles: Si ergo tunc agitã tur illi humores per euacuationem, corrumpuntur humo res boni ex permixtione eorum cum ipſis malis,& com mouentur ægritudines eis proportionatę.& dico ego, ꝙ; flobothomia in iſtis corporibus conuenientior eſt, q́; ven tris ſolutio, quontam medicina folutiua vehementer agitat humorrs: Et qñqʒ medicina mouert,& nõ ſoluit, qua re malitia fit maior, ſed non ſic accidit ex flobothomia. QVIDAM etiam vetuerunt᷑, ne vomitus fiat, quoniã Vomitus cum forti motu ſuo agitat materias, quæ ſunt in venis,& non euacuat ex eis aliquid, qm̃ virtus illius vomitus non peruenit illuc,& humores in autumno ſunt acuti, qui ſi moueantut, augetur eorum acuitas,& illud cauſat febrem. VINVM pręterea&c. vinum quidẽ per mixtum confert ꝑꝑ humectationem eius rectificantem ſiccitatẽ autumm factam ꝑꝑ acuitatem humorũ, ſed nõ debet ſuperflue potari, qm̃ repletio cibi, aut vimt abſolute eſt mala, ſed in autumno eſt deterior ꝑꝑ debilitatẽ virtu tum naturalium in eo,& ꝓprie digeſtiuę ꝑꝑ contrarieta tem qualitatis aeris, quæ contrariatur complexioni confortãti digeftiuã. ſcalidæ cõplexioni,& humidæ SOIùâ8 quoq;, ꝙ in multis pluuijs, propterea q contemperat ſic citatem aeris, quare minoratur,& frangitur acuitas humorum IN hyeme vero&c. hic cõſiderat regimen hye mis: In hyeme vero multum laborare dehet,& copioſius comedere, quoniam frigus aeris cauſat ſpisſirudinem humorum, vnde minoratur eorum quantitas, vnde non ſufficiũt venas replere,& hoc exigit multum de cibo, vt reſtauretur loco eius, quod eſt minorantũ ꝑꝑ inſpiſſationem. Quod autem dicitur, ꝙ illud. ſ.exigentia multi cibi in hyeme ſit ꝑꝑ multam reſolutionẽ occultam&c. non eſt dictum conueniens, Si enim ita eſſet, tunc in Vere non accideret repletio ſuperflua, qñ cibus præcedens fuerit exhibitum ſecundum quantitatẽ eius, quod fuit reſolutum, quare non eſſet tunc additamentum ſupra quan titatem neceſſariam, quod eſt falſum. Multus autem labor in hyeme cõmẽdatur, vt humores ſint fluidi,& ſint Iubtiles, vt ſuccurratur ſ impresſioni frigoris ſuper eos] NISI fuerit meridionalis, quoniam in hyeme meridionali non eſt frigus inſpiſſans forte, quare non minoratur quantitas humorum minoratione manifeſta Vnde non indigetur tunc multo cibo,& ſunt in tali hyeme meridio nali humiditates plurimæ, quæ indigent matori reſolutione:& ꝑꝑ hoc oportet, vt augeatur exercitium,& quoniam in hyeme meridionali ſunt homores præparati ad Putredinem ꝑꝑ corruptionem venti meridionalis„& ꝑp dominium humiditatum, quæ indigent minoratione cibi, & multo exercitio: Indigent aũt minoratione cibi, vt mi norentur ſuperfluitates,& humidirtates, vt minoretur dipoſitio ad putredinem: ded indigent multo exercitio, vt Ecetur calor naturalis,& hoc prohibet putrefactio2
D O6 mn V. 63
nemn. OPORTEpræterea, vt triticum panis, quontã digeſtio in hyeme eſt fortior,& necesſitas nutrimenti eſt multa ꝑꝑ illud, quod declarauimus:& oportet etiam, vt cibus ſit groſſns ꝑpᷓ illud, quod diximus, Quòq ſi forte diceret aliquis, ꝙꝙ oportet, ꝙ cibus hyemis ſit ſubtiltatior qᷓ cibus ęſtatis, quoniam humores in hyeme ſunt grosſi, & in æſtate ſunt ſubtiles tenues, quare oportet, vt cibus adueniens ſit contemperans,& æquans illos humores: Dicendum hoc non eſſe verum quoniam ſanguis cibi ſubtilis magis eſt pasſibilis, quare Velocius congelatur a frigore hyemis, q́; ſanguis cibi grosſi:& virtus digeſtiua in æſtate non poteſt digerere cibũ groſſum. EI vt ſint olera: Caules quidem,& canabit,& ſicla ſunt cibi groſſæ ſubſtantiæ: Apium vero in hyeme commendatur, vt aperiat,& ſubtiliet humores:& ꝑꝑ illud oportet, vt in eo cunltiplicetur naſturcium ex rebus calidis ſubtilibus:
& hoc quidẽ eſt neceſſariũ, qñ neceſſaria eſt adminiſtra tio olerum, aliter illud eſt dimittendum,& regimen cũ eis quæ ſunt ſicut vinum, eſt conuenientius ꝑꝑ illud, quod diximus. HX P. quoq; viſum eſt, ꝙ vomitus in hyeme ſit abominandus,& in ęſtate diligendus,& ſolutio ven tris eſt cõueniens:et ratio eſt, quia humores in æſtate ſunt natantes, quoniam accidit eis calidiras faciens eos ebulire,& hoc cauſat eorum natationem,& aſcenſionem ad ſuperiora: In hyeme vero declinant inferius propterea, quia declinant ad frigus,& grosſitiem,& ad rem ꝓpor rionatam ſubſtantię terreſtrij. Et illud facit, ꝙ in gſtate euacuatio fit per vomirum:& in hyeme per ſolutionem Ventris, quontam euacuatio materierum oportet, vt fiat per partem, ad quam ipſæ magis declinant. Solutio autẽ ventris in hyeme eſt magis conueniens, lobothomia; quoniam flobothomia euacuat ſanguinẽ, qui in hyeme
vero qñ corrumpitur: hic Auicenna conſiderat regimen aeris corrupti,& peſtilentialis. Iam autẽ ſciuiſti, qꝙ; eſſen tia peſtilẽtię eſt cortuptio accidẽs corpori ſparſo in aere, in quo dominatur ſubhitantia aerea, ſicut putreſcit aqua, in qua aliquid infunditur:& iam ſciuiſti, ꝙ illud cauſat putredinem humorum,& ſpirituum:& ꝑꝑ illud oportet, vt in eo ſuccurratur cum exiccatione corporis, quoniam qñ humiditates minorantur, tunc eriam minoratur diſpo
ſitio vel præparatio ad putredinem cum rebus, quæ ſuis virtutibus infrigidant& c. Es T magis faciendum
in peſtilentia, ideſt contemperantia manſionis eſt magis
facienda,& ꝑrocuranda, vt aer illius manſionis rectifica
tut, quoniam remotio cauſæ ęgritudinis oporter, Vt præcedat in quolibet regimine,& in qualiber curatione. DiRit autem cum rehus, quę infrigidant,& humectant, vt exemplificet, ꝙ rectificatio,& contraoperantia fit per contrarium: ſecundum plurimum autem oum exiccantibus eſt magis conueniens in peſtilentia, quia corruptio, quę accidit aeri ſecundum ꝑluùrimum caufatur ex multa
humiditate. ET quæ humectant ſuis Vireutibus, quoniaã
hyems, quæ actu humectat manationes fontiũ,& curſus aquarũ,& ſimilia, augumẽtat in aere preparationem ad putredinẽ, et ꝑꝑ humiditates, quas multiplicat. ODOres
Quare in hveme klo “ 8 2 8“ eſt eui tan in multa q;ʒtitate eſt neceſſarius, vt reſiſtat frigori. AER d
ap̃ᷣterea boni,qm plurimũ nocumẽti aeris eſt, quia ꝑ ipfũ
corrũpitur cõplexio ſpirituũ cordis, et humorũ.· Bomi 1ũrt odores ſua uirtute ſuccurrũt cordi: Et qñ ipſi odores oqoni cũ hoc cõtẽꝑãt cõplexionẽ malã inductã ab aeris qorru: ptiõe, tũc ſine dubio ſunt magis iuuãtes. IX peſt: ietia qũ que, ut minoret᷑ nocum̃tũ, et corruptio, et imps io abaere ſit debilis: et qes minorat necesſitatẽ attrahẽ ii aerẽ frigi dũ, qm motus diſponit ſpiritus, ut calefiãt, eæ hoc car ma iorẽ necesſitatẽ infrigidationis eorũ factę ꝓer attractionẽ aerxis cũ euẽtatione, qm̃ñ aer ꝑueniẽs ad orcũ euẽtatione . L 1ii

LI B.
eſt frigidus, quare paucus aer ex eo ſufficit ad cõtẽpᷣandũ caliditatem ſpirituñũ: Si vero corruptio aeris prouenit ex terra, tunc aer elõgatus ab ea eſt minoris corrruptionis, qᷓ; aer ei Proximus, quoniam illud, quod ꝓxime occurrit cauſæ agẽtt, magis patitur ab ea et ꝑꝑ illud oporter, vt manſio ſit in domibus altis,& in locis vento expoſitis: ſed quando cauſatur ex corruptione aeris Vicini, aut ex re cæleſti, occultum eſt hominibus, qualiter ſit, ſicut fit apud coniunctiones vniuerſalium„ ad quæ ſequitur hoc: Et quantomagts tunc habitatio eſt magis proxima terræ, ranto eſt magis remota a cauſa agẽte,& eſt magis ſana,& domus tunc ſunt meliores propter duas cauſas, quarum una eſt illa, quam diximus: Secunda cauſa, quia domus ſunt nobis conſuetę.
Capitulum primum ad ſuccurrendũ accidentibus& c,
dis, quorum vnus eſt: Nam accidens eſt illud, quod
ſequitur ęgritudinem: Illud autem, quod eſt in diſpo
ſirione ſana, quamuis ꝓnoſticet ægritudinem, tamen nõ denominatur accidens. Secundo modo dubitatur, quia illud, quod Auicenna hic dicit pronoſticare ægritudinem,
non eſt accidens: immo eſt ægritudo, ſicut incubus,& Vertigo, vel ſcotomia,& tremor cordis: Reſpondetur ad primum, ꝙ eſſentia accidentis eſt ſecundum ꝙ dictũ eſt,
& non ꝓhibetur, quin aliqua ſigna nominentur acciden
tia improprie,& ſecundum aliquam ſimilitudinem,& præcipue illa, quę habent dependentiam cum ęgritudine;
Ad ſecundum Reſpondetur, ꝙ; nõ eſt inconuemtens, ꝙ res
vna ſit accidens,& ægritudo,& cauſa, ſicut antedictum
eſt in capitulo de ægritudinibus. ILLE cui accidit tremor cordis: chafacan, ſeu tremor cordis eſt motus tremu
lus accidens cordi, cũ quo expellitur nocumentum,& talis quidem motus pronoſticat mortem ſubitam, quoniã
Mota ra chafacan ſeu tremor cordis aur eſt ꝑꝑ debilitatem corits ĩ libro dis, aut non: verum qñ asſidue perſeuerat, ſecundum plu rimum eſt ꝑꝑ debiliratem cordis,& qñ eſt debilitas cor pitulo ſep dis, tunc cor non poteſt ꝓhibere materias aduenientes ſu rimo con per ipſum, quare ipſum cor eſt diſpoſitum, vt ad ipſum neeans declinent materie, vnde ſequirur mors ſubita:& non eſt pronoſti- dubium, ꝙ iſte tremor cordis qũ fit abſq; cauſa forti, cationes, tunc eſt ſignificatio fortior ſuper illud, quomã ex chafacan vel ex tremore cordis facto ꝑꝑ cauſam fortem nõ ſe quitur, ꝙ cor in radice ſit debile& iterum qñ tremor cor
dis fuerit cum ſignis debilitatis cordis, tunc ſignificatio
ſuper illud eſt magis completa,& magis perfecta, quoniam chafacan multociens ſit propter fortem ſenſum cor
dis ita, vt cor ledatur a minimis cauſis, ſicut a uaporibus
cibi verbigratia,& humorum, qui ſunt neceſſarij:& ꝑp
illud qñq; tremor cordis perſeuerat, quamuis cor ſit valde forte. Et ſignificat hoc fortitudo pulſus,& eius magnitudo,& bonitas anhelitus,& fanitas membrorum, et perſectio operationum,& virtus conſtans,& firma: Et
1 N expoſitione huius capituli dubitatur duobus motremor cordis, qui accidit cum ſignis contrarijs iſtorũ, fit
ꝑꝑ debilitatem cordis,& pronoſticat mortem ſobitam in principio ſui aduentus, quamuis adhuc non perſeueraue. rit. Et tu ſcis,qꝙ ſinc opis pronoſticat eam,& ſincopis, quæ magis eſt apta pronoſticare, eſt illa, in qua aggregã tur treʒ proprietates, quarum vna eſt, ꝙ accidat multo ciens:ſi enim aecidat uice vna, aut duabus vicibusnõ ſe· quitut ex hoc, ꝙ; cor ſit debile: Secunda ꝙ; ſit venemẽs, quomiam ſyncopis leuis qñq; fit ꝑꝑᷓ fortem ſenſum cordis ita, vt ledatur ah omni nociuo licet minimo. Et natu ra ſuccurrens tali nocumento tranſmittit ad ipſum ſan guinem,& ſpiritus, vnde accidit ſyncopis leuis, quoniã
1.
Virtutes in eo ſunt fortes,& ſpiritus incolumes,& cor ſanum. Tertia eſt, ꝙ; fit illud abſq; cauſa manifeſta, qmm in facta a cauſa maniſeſta non ſequitur, ꝙ; illud ſit ex debilitate cordis. ILLE cui frequenter acciderit incubus, & vertigo&c. Incubus eſt ægritudo, in qua homo ſentit, qñ ſomnum ingreditur, fantaſma graue ſuper ſe cadens,& comprimens ipſum,& anguſtiatur ſpiritus,& interſecatur vox ipſius,& motus eius,& qñ euadit ab eo, ſubito excitatur vice vna:& ſi cum eo fuerit rubedo oculorum,& caliditas cerebri, tunc indicat maniam,& non epilepſiam, neq; apopleſiam: Et incubus quidem nõ indicat ęgritudines prędictas, niſi quoniam ipſe non fit ſecundum plurimum, niſi a vaporibus materierum groſ ſarum, ſicut ſanguinis,& flegmatis,& melancolię. Et ta les materię eua porant ꝑꝑ caliditatem facientem eas eleua re, ſeu eua porare. Et neceſſarium quidem eſt, vt cerebrũ iſtorum ſit dehile, Aliter enim non reciperet illos vapores Qñ autẽ illę materię aſcendunt vel euaporant ad ce rebrum,& fuerit cerebrum debile, non prohibetur, quin in eo multiplicẽtur materię ita, vt fiant iſtę ęgrirudines. Et incubus quidem non accidit, niſi in ſomno, quoniam illos vapores reſoluunt motus vigiliarum:& qñ fuerit ſomnus ſuper dorſum, tunc incubus plus accidit, quoniã talis ſomnus retinet materias in cerebro, ſicut declarauimus. Et oportet, vt in hoc addatur iſta condictio, ꝙ 2duẽtus incubus nõ procedat a cauſa maniſeſta, vel extrin ſeca, ſicut frigore vehementi, quod cerebro acciderit, qm̃ huiuſmodi frigus inſpiſſat cerebrum,& facit imaginari has imaginationes,& talis incubus tunc non indicat ali quam ęgritudinem de prędictis, quia non ſequitur, neq; cauſatur a materijs ęgritudinum prędictarum. Vertigo autem eſt, ꝙ homo habens ipſam ymaginetur, ꝙ res vo luantur ſeu in girum vertantur, vnde non poteſt ſtare erectus, immo cadit:& Vvertigo quidem indicat ægritudi nes illas, quoniam ipſa non fit ſecundum plurimum, niſi a Va poribus aſcẽdentibus ad cerebrum,& in eo tales ua pores in girum voluuntur quærentes exitum,& cum eis voluuntur in girũ ſpiritus, vnde ꝑꝑ hanc cauſam diuerſificantur res Viſę,& apud virtutem viſiuam repreſentã tur eſſe in ſitibus diuerſis,& ymaginantur reuolui in girum, ſicut ſi diuerſificarentur proportiones ſituumn PP re rum reuolutionena in girũ: Et oportet, vt in hoc addatur hęc cõdtctio.ſ.ꝙ Vertigo non accidat a cauſa extrinſeca, ſicut ſi homo ex ſe ipſo in girum voluatur Valde,& mul io tempote, tunc enim poſt illud accidet vertigo propte rea, ꝙ poſt cius quietem ſptritus adhuc remanent in girũ Vertentes ſe, ſicut remanet 2qua, quæ reuoluitur in vaſe reuolato in girum poſt quietem vaſis prædicti. Et vertigo quidem indicat epilenſiam& apopleſiam magis in ſenibus,q́; in alijs&c. CVW multa in toto corpore: Iectigatio eſt motus accidens apud motũ ventoſitatis groſ ſe retemte quęrentis reſolutionem,& penetrationem ad exteriora, quare mouetur cum ea illud, quod de cute,& carne mouetur:& diximus ꝑꝑ motum ventoſitatis, qmm non eſt posſibile, vt ſit eius aduentus ex motu Virtutis motiuę exiſtentis in lacertis, quoniã motus illius virtutis eſt Voluntarius ſecũ dum modum, quem ſequitur motus membri, qui mouetur per illum lacertum, neq; eſt posſibile, vt materia huiuſmodi ſit habens ſubſtantiam Pꝑ multas rationes, prima eſt, quia illa materia non haberer motum, ſeu non moueret: Secunda, quia ſi illa materia haberet ſubſtantiam, non eſſet posſibile, vt ipſa reſolueretur Velociter: Neque eſt posſibile etiam, vt ſit vapor, aut aer, qmꝗ motus iſtorũ amhorũ eſt ad ſuꝑiora directe, quare nõ eſſet iectigatio, ĩimo fortaſſe eſſet inflatio, quia cutis,& caro impecdiret penetrationem eius; S&0
„
Incub.-2
cauſatus 2 frigore ex trileco nõ ĩdicat ęgri tudines,
— 1
—
8

4
EEIII1I11I1
difficile valde, quia porroſitates corporis ſunt latiores, q́; ille vapor, quare eius aduentus non eſt posſibile, ꝙ ſit ni ſi ex uentoſitate,& nõ eſt posfibile, vt ſit illa vetoſitas, niſi groſſa vẽtoſitas: ſi enim eſſet ventoſitas ſubtilis, tũc reſolueretur in principio motus, quare nõ reiteraretur ita, vt faceret motum ſenſatum,& accideret ah eis iectigatio ſenſata: Qualiter autem accidat motus ad diuerſas partes eſt, quoniam ventoſiras mouetur multum ad partes diverſas: Qñ igitur iectigatio fit a Ventoſitate groſſa ꝑp eius multitudinem in corpore toto, tunc in eo generatur Venmoſitas cõmunis toti corpori ex materia, quæ eſt frigi da humida, ſicut fHlegma, aut ſicca frigida,& eſt melancolia,& illa materia eſt groſſa: ſi enim eſſet materia ſub tilis aquoſa. tunc euaporaret,& ab ea fierent vapores, & non vento ſitas, quia ventoſitas non fit ſecundum ꝙ; declarauimus, niſi ex materia fumoſa inſpiſſata,& infrigidata: Fumoſitas autem generatur ex materia terreſtri, quæ eſt groſſa de necesſitate:& eſt neceſſarium, vt illic ſit caliditas ſi ubtilians illas materias ita, vt ex ea fiat ven toſitas,& ralis caliditas eſt diminuta,& ſi non, tunc eius reſolutio eſſet completa,& perſecta,& non fieret ventoſitas. Amplius ſi non eſſet illa caliditas diminuta, non ge
neraret᷑ in corꝑore illa materia. Qñ igitur ita contingit,
tunc eſt neceſſarium, vt ab illa materia eleuetur cauſa ca
liditatis prędictæ res plurima ad cerebrum:& tunc aut
eſt illa materia Eꝑ ſut multitudinem ita ſe habens, ꝙ; ipſa replet Vventriculos cerebri,& oppilet meatus ſpirituũ, vnde accidat ab ea apopleſia: Aut materia non ſe habet
ita,& tunc cerebrum eſt potens in expulſione completa,
aut non: ꝙ ſi cerebrum non eſt potens, tunc accidit epilepſia, quoniam de necesſitate talis materia oppilat oppi
latione diminuta: Si vero cerebrum fuerit potens ad expellendum illam materiam ad membra cerebro cõtinua
ta, tunc accidet ab illa materia ſpaſmus,& tetanus:& nõ accidet ab ea paraleſis multa, quoniã materia paraleſis oportet, vt ſit ſubtilis tenuis ita, vt non extendat neruos ſecundũ laticudinem, aliter enim nerui diminuerentur in longitudine,& fieret ex illa materia ſpaſmus:& eſt poſ ſibile, ꝙ Auicenna per ſpaſmum hic intelligat ſpaſmum, ſecundum ꝙ ſpaſmus eſt cõmunis tetano,& epilepſię,
& ſpaſmo proprię dicto, quoniam epilepſia eſt ſpaſmus cõmunis toti corpori,& tetanus cauſatur ex duohus ſpaſ mis. ET ſimiliter qñ perdurauerit, vt ſenſus ſint turbidi:hęc turbulentia ſenſuum fit ex multitudine eius, quod aſcendit ad cerebrum ita, vt ex hoc ſpiritus ingroſſentur: & hoc non fit, niſi qñ cerebrum eſt debile ꝑꝑ illud, quod ad ipſum aſcendit:& debilitas quidem motionum nõ cau ſatur, niſi ꝑꝑ neruorum debilitatem,& eorum humecta tionem, vel mollificationem. Et non eſt dubium, ꝙ ad hanc diſpoſitionẽ ſequitur illud, quod diximus. ſ.aut apo pleſia ꝑꝑ repletionem cerebri ex eo, quod ad ipſum aſcen dit, aut accidit epilepſia, aut tetanus, aut ſpaſmus, qñ nõ fit talis repletio. CV M membra omnia ſtupida: Stupor eſt diſpoſitio non naturalis accidens ſenſui tactus cũ diminutione, aut deſtructione motus. Et qñ illad fuerit cõmune toti corpori, ſignificat materiam exiſtentem aut in ipſo cerebro, aut in membris corporis torius: ꝙ ſi fuerit in ipſo cerebro,& eſt ſecundum minus ſeu raro, tunc accidit ex multiplicatione materiæ prędictæ epilepſia. Et princeps Auicenna non cõmomerauit hoc tertium.ſ. epi· lenſiam. Et ſi materia fuerit in nerais, tunc facit accidere paraleſim, ſi fuerit materia tenuis:& facit ſpaſmum, ſi
materia fuerit groſſa- Verificatio autẽ huius pertinet ad Verificationem ſermonis de ſtupore,& illud eſt ex eis, ꝗ́ plongant ſermonem. Et pauperi cuidam accidit dominiũ atis in corpore, vnde accidit ei oppilatio in meatu,
D O G I V. 6 4.
qut eſt a chiſti fellis ad inteſtina,& expulſa eſt colera ad gibum eius, et ꝑꝑ talem oppilationem expulſa eſt colera ad ſtomacum eius, vnde uomehat coleram,& medici pu tauerũt, ꝙ eius ægritudo ſoret ex caliditate ſuperflua, ꝑꝑ quod non ceſſauerunt exhibere in potu canſoram, vnde molltfica tum eſt corpus eius,& minorata eſt eius calidi tas ita, vt ſtupefacta ſint membra omnia,& exiſtimauerunt medici, ꝙ illud eſſet ex ſuperflua caliditate,& coninue adminiſtrauerunt canforam ita, Vt acciderit illi epilẽ ſia, cuius paroſiſmi frequenter inualuerunt, donec mortuus eſt ille pauper.· C V M facies multum iectigauerit& c. antequam ad torturam deueniat. Tortura faciei eſt alteratio formæ faciei naturalis ꝑꝑ attractlonem vnius duorum laterum eius ad partem alteramm pręterna turaliier cum qua remouetur obuiatio duorum labiorũ. & duarum palpebrarũ vnius lateris:& fit aut ex molliſi catione, aut ſpaſmo;& illud a cauſa propriata lacerto faciei: Si enim eſſet illa cauſa in cerebro, aut in origine neruorum, tunc eſſet communis omnibus membris: IJam autem declarauimus, ꝙ iectigatio ſigniſicat materias fri gidas: Si ergo illa iectigatio eſt in facie, ſignificat, ꝙ illę materiæ frigidę ſunt proprie in facie. Et quando multiplicantur, cauſant in neruis eius illud, quod cauſant in mem bris totius corporis, ſi eſſent cõmunes:& ſequitur ad illud aduentus torturæ. Sed hic eſt conſideratio, Vtrum ſi jectigatio, qñ fuerit in tota facie, tunc ſignificet, ꝙ materia ſit in tota facie:& tunc oporteret, ꝙ; ab ea accideret nocomentum in quolibet laterum,& nõ apropriaretur Vni lateri: Et iterũ quęrendũ, quæ ſit cauſa, ꝙ in corpore accidit ꝑaleſis coĩs, et ſpaſmus coĩs ex multitudine mate rig.ſ.qñ materia multa eſſet coĩs duohus lateribus,& in facie non accidit tortura vtriuſqʒ lateris, qñ in cerebro materia eſt multa: Dico,& reſpondeo, ꝙ nerui corporis cõmunicant in vno principio, quod eſt nucha: Si ergo ac ciderit nocumentum vtriqʒ lateri cerebri cõmune, eſt illud cõmune vtriqʒ; lateri corporis: In facie autem, quia principium, in quo cõmunicant nerui eius, eſt cerebrum, Ideo ſi accidat ei nocumentum, non cõmunicatur nocumẽtum eius ſuper ſaciem tantum, Immo cõmunicatur re liquo corporis etiam: Sed ꝙ accidat illud nocumentum neruis vtriuſque lateris faciet, abſq; hoc ꝙ accidat princi pio, tunc illud eſt accidens raro valde eueniens, CVM ſacies vehementer: ſirſem eſt apoſtema cerebri calidum cauſatum a ſanguine, aut colera, aut ex ambobus ſimul, ad quod ſequitur permixtio rationis,& lumen effugere fit ex ea ꝑꝑ caliditatem cerebri:& lumen ab iſtis abhor retur ꝑꝑ caliditatem, quæ a lumine inducitur,& Pp agi tationem ſpirituum inductam a lumine:& fluxus lacrimarum, qñ fuerir cum abominatione luminis, eſt ꝑꝑ fluxũ hũiditatũ cerebri ex ſuꝑflua caleſactione ipſius:& multa ruhedo faciei, ꝗñ fuerit cũ iſtis accidentibus, eſt Eꝑ multitudinem ſanguinis tendenrem illuc:& ad illud ſequi tur ſecundum plurimum ſirſem: Qudòd ſi acciderit illud in ſebre acuta,& fuerit natura conſtricta, tunc ſignificatio eſt ſortior,& proprie cum albedine vrinæ,& maxime qñ illa fit ſubito. Et ſcias, ꝙ talis vrina fit propterea, ꝙ natura expellit materias ad ſuperiora ſecundum ſemitam criſis,& tunc ſuccedit fluxus ſanguinis narium, aur apoſtema poſt aures,& tunc non fit ſirſem: et hoc nõ fit, niſi qñ virtus fuerit fortis valde. CVM multa abſq; cau ſa fuerit triſtitia& c. ne ad melancoliam deueniat: Melan⸗colia eſt ægritudo melancolica, ad quam ſequitur malitia opinionis,& cogitationis. Et non eſt dubium, ꝙ; multa tri ſtitia, et timor abſq; cauſa extrinſeca cauſatur ꝑ humo rem melancolicum, qui qñ ſuperfluit, accidit ab eo melã colia, ADVSTI humorts euacuatione: circa hoc dubita

Alb adefnã eſt ifla tio naſi cum rube dine fuſca in ipſo.
C. I B.
tur primo, quoniam ab humore aduſto non cauſatur me lancolia, ſed manta, et quod ei ſimilatur. Secũdo dubitat᷑, quontam triſtitia,& rimor posſibile eſt, ꝙ ſit Pꝑ multitudinem melancolię ſecalis, non aduſtæ, quare&c. FACIES quoq;, qm multum rubet, lepram portendit: lepra eſt ægritudo ex aggregatione humoris melancolici paularine facta, in qua ęgritudine alteratur forma vel] figura membrorum. Et qñq; ſoluitur continuitas in fine rei, & rubedo quidem faciei cum fuſcedine non eſt Pꝑ mul-titudinem ſanguinis, quoniam rubedo ſanguinis eſt cum claritate,& ſplendore: immo eſt talis rubedo cum fuſcedine ꝑꝑ multitudinem melancoliæ,& huiuſmodi rubedo abſq; dubio qñ perſeuerat, timetur aduentus leprę, quoniamm illa welancolica materia iam eſt dominãs,& firmata ꝑꝑ eius asſiduitatẽ:& hic eſt ęgritudo alia ex qua accidit illud. ſ.rubebo coloris cum fufcedine in facie,& nõ ſuccedit ei lepra,& talis ęgritudo nominatur albedaſnã: qꝙ ſi fuerit cum illo humore melancolico multo animi ſu perbia, iracundia,& deſiderium v indictę, indicatio leprę eſt fortior. QVANdo corpus fuerit graue& c. hæs diſpoſitio non fit, niſi ꝑꝑ replerionem ſuperfluam, vnde ſe quitur vnum iſtorum,& proprie qñ acciclerit habenti eam motus corporeus, aut animalis, aut comeſtio rei calefacie ntis, quoniam ſanguis tunc rarificatur,& auge tur eius quantitas,& mouetur. Poſtea cum ipſe non inueniat locum capacem ꝑꝑ eius augumentum factũ a ra rificatione, ſequitur ad ipſum aut ſolutio contiuuitatis in quibuſdam venis, vt ex eis egrediatur, aut effuſio ad aliquod ſpatium, quod non eſt niſi ſpatium,& concauitas cordis,& cerebri: ꝙ ſi efflundatur ad ſpatium cordis, cau ſatur mors ſubita: Si vero penetrauerit ad cerebrum, cauſatur apoplexia: ꝙ ſi non aſſociatur illt aliquid eorum, quę diximus, tunc erit aduentus vnius iſtorum minus, quoniam dum non accidit ei augumentum, remanet ſecundũ quantitatẽ, qua ipſe erat in venis, quare non indigebit ſpatio latiori uel ampliori, q́; ſit ſpatium venarũ. CVM tumor ſeu jflatio ſparſa& c.quoniam iſta inflatio qñ multiplic atur, tunc fit idropiſis carnoſa: 8i vero cum ea aggregatur aquoſitas in ventre, tũc fit idropiſis aquo ſa:& ſi cum ea multiplicatur ventoſitas in ventre, tunc fiet idropiſis timpanites:& quodlibet iſtorum aceidit ex nocumento epatis: ꝙ ſi non ſuccurratut illi nocumento, quod accidit in epate, tunc Vehementius fiet,& faciet ac cidere idropiſim. CVM ſtercoris fetor: hoc Verificarur, qñ non fuerit vehementia fetoris a corruptione digeſtio nis,& in ſumma a càã ꝓpriata ſtomaco, et inteſtinis, aut a cauſa extrinſeca, ſicut fit vrina fetida apud comeſtionem ſparagorum, quoniam tũc ſignificat, ꝙ putredo eſt in humoribus: ꝙ ſi non ſuccurratur remouendo fetorem prędictũ, tunc multiplicabit᷑,& accidet febris putrida. VRINAE tamẽ ſignificatio in hoc eſt vehemẽtior:hoc etiam ſignificat illud, qñ non eſt fetor ꝑꝑ nocumentũ in vijs vrinę: Et hęc quidem ſignificatio eft fortior, quoniã ſignificatio vrinę ſuper diſpoſitiones eius, quod in venis exiſtit, eſt maior, quia plurmmum ſuperfHluitatum venarũ expellitur per vrinam, non per egeſtionem, quoniam ſi tales ſuperfluitates venarum expelluntur per egeſtionẽ, oportet, ꝙ ipſę tranſeant per epar, ſed non oportet in ex pulſione iplarum per vrinam. QVANDOq; lasſitudi nẽ,& fracturã: Ià declarauimus in capitulo lasſitudinis, ꝙ lasſitudo antecedit ægritudinẽ,& ꝙ; ipſa lasſitudo qñi Veh ementiot fit, accidit poſt eam febris. QVANDOQVE comedendi appetitus cadit: Vult per hoc, ꝙ qᷓñ cauſa iſtius non fuerit res naturalis, ſicut apud mutationem dentium vel ætatis, aut aliorum, ꝙ tunc ſine dubio eſt res pręter naturalis:& qñ augetur aut vehementior
I.
ſit talis caſus appetitus, tunc accidit ęgritudo de necesſita te. E ſimiliter uſus: per menſtrua intelligit illa, quę ſunt non naturalia, ſicut menſtrua præternaturalia:& per mu tationem a ſuo vſu ꝓnoſticantem ægritudinem intelligit illam, quæ non eſt a cauſa ſanitatis,& præſeruationis ab egritudine conſuera, quoniam ſanguis hemoroidalis,& menſtrua pręternaturalia, qñ abſcinduntur ꝑꝑ gorporis mundificationem, non ꝓnoſticant ægrirudinem:& ſimiliter qñ abſcinditur vomitus,& Hluꝝus ſangutnis nariũ, aut remeuerur appetitus corruptus ꝑꝑ remotionem cau ſæ ipſius nõ naturalis, non ꝓnoſticat ęgrttudinem. ES T pręterea, qñ res particulares parucula rium&c. Auicẽna non poſuit has res eſſe particslares, niſi quoniam ipſę ꝑ comparationẽ ad res ſupradictas dicuntur particulares. Perſeuerantia autem doloris capitis,& emigraneę pronoſticat dilatationem pupilę ꝑꝑ fortem dolorem cauſantem aduentum humiditatum ad extertora, vnde ſoluitur continuitas vueæ apud foramen, vnde dilatatur pupilla: & eſt posſibile, vt fiat illud ꝑꝑ generationem Ventoſita tis extendentis ꝑꝑ debilitatem digeſtionis ſequcntem ad dolorem. Deſcenſus autem aquę in oculo cauſatur, quoniam humiditates ſuperfluę multiplicantur tunc ꝑꝑ debi litatem digeſtionis proprer dolorem,& ꝑꝑ debilitatem duorum oculorũ ꝑꝑ reſolutionem ſpirituũ factũ ꝑꝑ doo rẽ, vnde augeiur receptio illarũ ſuperfluirarum. IMAgt nari oculis coram facie: huiuſmodi quidẽ imaginatio nõ ſit, niſi ꝑꝑ exiſtentiã corporum vel vaporũ parũ tranſparentium inter virtutem viſiuam,& inter uiſibilia, ad qusę peruenit potentia viſiua, vnde videt ſicut obſcurita tem vel tenebroſitatem ſecundum quantitatem ꝓportionis illius ad rem vifſibilem:& qũq; eſt illud propter veſti gium conſolidationis vlceris in tunica cornea, vnde effici tur locus conſolidationis non peruius ꝑꝑ eius inſpiſſatio nem:& qñq; eſt ꝑꝑ humiditates extraneas a vaporibus eleuaris, qui qñq; ſunt ſubtiles velociter reſolubiles,& qñq; ſunt grosſi ſtabiles:& in ꝓceſſu temporis augentur ita, vt inſpiſſentur,& efficiantur aqua,& hoc Pnoſticat aquam in oculo. OCVM manſiuum ſit, ideſt quan do manſiuum ſit,& non reſoluitur velociter:& non intelligitur qñ manſiuum ſit, ideſt qñ figitur,& permanet tem pore longo Vvalde, quoniã tunc non ꝓnoſticat aquã, quoniam ſecundum plurimũ eſt res in tunica ꝓxima] Et ꝑꝑ illud dicit, ꝙ imaginationes qñ perſeuerauerint in pattente ipſas ſex menſibus ſecurus fit ab aqua: Et augu mentatio diminutionis viſus ſignificat, ꝙ illi vapores iã inceperunt conuerti in aquoſitatem: In facta autem a tu nica cornea ꝓcedit res fecundum diſpoſitionem vnã,& viſa non habent figurarũ variauonem, quontà ſequitur ad veſtigium corneę tunicę remanens ſecundum ſuã diſpoſitionem CVM’ grauitas&c. per grauitarem intelligit illam, quę eſt ſub ipocundrio dextro: Illa autem, quæ eſt in pectore, aut in mirach, qũqʒ; eſt ꝑꝑ aliud ab eis:& nõ eft poſita iſta additio vel condictio ſi perſeuerauerit, niſi quoniam quę accidit& remouetur ſtatim, iam eſt a materia, cuius penetratio accidit, aut oppilario acciderit, deinde aperta eſt,& remouetur eius nocumentum quare non eſt poſtea in epate nocumentum, ſed qñ perſeuerat,
runc non eſt niſi ꝑꝑ malitiam diſpoſitionis epatis ita, vt
ſi eſſet illud ꝑ oppilationẽ, quæ iam aperta eſſer, tamen epar cum hoc haberet etiam malitiam diſpoſitionis ꝑꝑ nocumentum vel nociuum, quod ei occurrit. GRAVITAS& tenſio& c. grauitas apud partem dorſi inferiorem, quę dicitur alhaſes, qñ ſuerit aliquid illius, non ſigni ficat ſuper diſpoſitionem renum omnino, quoniam locus eorũ eſt ſuperior, ꝗᷓ ille locus alhaſes:& non apropriauit illi, ꝙ cum ea vrina ſit alterata ab eo, quod eſt conſ
Alfa litera cornea.
G 1

FEEIIII.
quoniam ſi non eſt talis alteratio, tanc fortaſſe eſt illud ꝑꝑ multitudinẽ materię in lacertis, qui ſunt in alchatin. STERCVS nö habens tincturam: Auicenna intelligit, qñ illud non eſt ex cruditate,& debilitate digeſtionis, ne que cũ qpſo ſtercore prędicto fuerit vomitus colericus: & hoc quidem ita ſe habet, quoniam priuatio tincturę in egeſtione, qñ non eſt ꝑꝑ rem ab extra, neq; ꝑꝑ crudiratem, tunc ipſa eſt ꝑ oppilationem meatus coleræ: ꝙ; ſi ex pella tur colera ad ſtomacum, tunc accidit ab ea vomi tus colericus:& ſi non expellitur ad ſtomacum, ſed ad mẽ ra, tunc accidit icteritia ſecundum plurimum. Qñq; au tem ex pellitur colera per vrinam,& non expellitur ad membra,& tunc non accidit icteritia,& iam præcesſit ſermo iſtius in ſermone de vrina. CVM ardor vrinæ per ſeuerat: Si ardor vrinę ꝓlongatur, tunc fit illud ꝑꝑea, ꝙ; multa colera eſt permixta cum vrina, quę cum perſeue at; excoriat veſicam,& virgam, vnde ſequitur vlcus 8 ꝙ ſi fuerit ardor ante vrinam, tunc aduſtio eſt in veſica: Zi vero fuerit ardor in hora, qua mingitur vrina, tunc eſt gigna di⸗ in virga,& eſt Vrina in aduſtione vel vlceratione veſicę dinciuũ i Paucę quantitatis, multi numeri, ſeu multis Vicibus mi ö cta, quoniam fortitudo doloris in ægritudine veſicæ vlce ꝑnificantẽ ratę non tollerat vrinam ita, Vt ipſa aggregetur multa in Nlcus ĩ ve veſica. EGESTIO adurens: Cauſa huius eſt illa, quam
2. 1 ante diximus de ardore vrinę. DESIDERII caſus& c. 8 24— Portendũt colicam. Colica eſt dolor inteſtinalis, cum quo
difficilis fit exitus eius, quod egreditur per naturam ſeu naturaliter,& ſequit ſine dubio ad illud grauitas in inferiori parte uentris,& etus inflatio:& multitudo inflatio nis eſt Eꝑ retentionem Ventoſitatis generatæ, quę prohibetur a penetratione, vel exitu,& cum hoc multa tũc ge neratur ventoſitas ꝑꝑ retentionem fecum vel ęgeſtionũ, & multam vaporationem:& ad illud ſequitur Vomitus ꝑꝑ multas rationes, quarum vna eſt cõmunitas vel com municatio ſtomaci cum inteſtinis in nocumento ꝑꝑ cõꝛinuitatem eius cum eis: Secunda ratio eſt,& retentio ci Di,& eius Phibitio a penetratione ad inteſtina, vnde expellitur cibus ad ſuperiora per vomitum: Terta ratio eſt
ꝑ multam coleram, quæ ex pellitur tunc ad ſtomacum propterea, ꝙ ipſa colera prohibetur penetrare vel tranſire ad inteſtina: Et illud quidem aut eſt ꝑꝑ oppilationẽ
meatus chiſtis fellis,& eſt cauſa manifeſta: qñ vero non
2 I fuerit ita, tunc eſt propterea, ꝙ fex retenta Phibet, ne cocidit vo. mitus. vur ad illud etiam caſus appetitus ꝑꝑ cauſas multas, qua ee rum vna eſt cõmunitas ſtomaci,& inteſtinorum, ſicut Ddiximus: Secunda cauſa eſt ꝑꝑ multam coleram expulſam tunc ad ſtomacũ: De natura enim coleræ eſt deijcere appetitum ꝑꝑ eius amaritudinem,& horribilitatem eius
apud naturam: Tertia cauſa eſt, quia natura tunc magis
appetit expellere, q́; atirahere: Quarta cauſa eſt ꝑꝑ mul
tas humiditates retentas in ſtomaco ꝑꝑ priuationem ex pulſionis earum ad inteſtina: Quinta cauſa eſt multitudo fecum vel ſuperfluitatum euaporantium ad ſtomacũ
ex ſuperfluitatibus retentis in inteſtinis. Et ſcias ꝙ caſi us appetitus a re dulci,& vnctuoſa tunc eſt plus ꝑꝑ multã
eius humectationem,& illud eſt, quia acetoſum incidit il
las humiditates,& contrariatur colerę. Dixit autem&
dolor extremitatum, quia ſecundũ plurimum colica ſeqtur dolorem duorum cruriũ,& cauſa eius eſt coarctatio eius, quod retinetur in inteſtinis,& neruis penetrantibus ex alchatin ad crura cum tenſione:& apparet nocumentum eius in duobus cruribus: qñ igitur aggregantur iſta accidentia, tunc manifeſtum eit, ꝙ ꝓnoſticant colicà,& precipue qñ cum illis fuerit ſitis,& nauſea,& ſubuerſio ,& proprię qñ cum hoc fuerit diminutio in appelera illa penetret ad concauitatem inteſtinorum:& ſequi
DSGI WV 65
titu, PRVRITVS in ano&c. quoniam materia hemoroidarum, qñ eſt expulſa illuc, cauſat pruritũ ꝑꝑ eius acuitatem, ſicut etiam cauſant pruritum vermes parui: Q udd ſi non fuerit illic ſanguis, tunc illud eſt ꝑ fluxũ vel effuſionem ſanguinis hemoroidalis, vnde talis pruritus ꝓnoſticat aduentum ipſarum hemoroidarum& dictum Auicennę.ſ.qñ non fuerint ibi vermes parui, eſt di ctum ſuperlluum, quoniã Vermes, qui ſunt illic, nõ ſunt, niſi vermes parui, quare non fuit neceſſarium particula riter dicere vermes parui. MVLTORV M forunculorũ natiuitas: Aldubeleti ſeu exitura eſt apoſtema, in quo ag gregatur ſanies, ꝙ ſi cum hoc fuerit calidum, appellatur choragian ideſt exitura:& per nodum hic intelligitur apoſtema lene, qd fit ex fjegmate: Apoſtema enim nodo ſum melancolicum non pronoſticat aldubeleti,& exitus vel natiuitas multorũ apoſtematũ prędictorũ ſignificat aldubeleti, ſeu exituram, quoniam multa ipſorum natiui ras Vel egresſio non eſt, uiſi ꝑꝑ multam materiam ipſorum in corpore: Si ergo egreditur ex illa materia res mul ta ſimul in vno loco,& aggregetur,& faciat ſaniem, tũc eſt illud dubeleti vel exitura. SERPIGO pronoſticat albaras nigram: Medici per albaras nigram non intelligunt albaras cum mulrta nigredine ſolum, neq; volunt, ꝙ proportio albaras nigræ ad morfeam nigram ſit, ſicut proportio albaras albi ad morfeam albam, immo per al baras nigratn intelligunt aduſtionem, quę accidit cuti cũ aſperitatt vehemẽti,& pruritu, et ſquãmis, ſicut ſquãmę piſciũ: verũ talis albaras nigra eſt melãcolica: et ipſa eſt ĩ Veritate ſpecies ſerpiginis, et eſt ſpecies ſerpiginis excor ticalis:& ꝑꝑ illud aduẽtus ſerpiginis, qñ muliiplicat᷑, pro noſticat albaras nigram prædictã, Et morfea alba: Piffe rentia inter morfeam,& albaras eſt, ꝙ morfea eſt in exteriori parte eutis non profunda: ꝙ; ſi habuerit aliquam profunditatem, tunc illa eſt parua valde: Albaras vero eſt profunda in carne, immo Proſunda vſq; ad os. Et ꝙ morfea alba pronoſticet albaras albam eſt manifeſtum, quontam in vVeritate albaras alba, eſt ſicut vehemeas morfea,& eius augumentatio,
Capitulo ſecundo de regimine iter agentis.
2. 8 2„ Am manifeſtauimus prius necesſitatem obſeruandi conſuetudinem in conſeruatione ſanitatis ita, vt ſi cõ
ſuetudo fuerit mala, oportet, vt ipſa non dimittatur, niſi gradatim. Et iter agens ſine dubio permutatur neceſ ſario ad id, quod eſt diuerſum,& contrarium ſuæ conſue tudini in pluribus rebus.Et ꝑꝑ illud oportet, vt ſtudeat in gradatione illius ita, vt dimittatur conſuetudo gradatim. Et qualitas iſtius gradationis fit quabus rebus, qua rum vna eſt, ꝙ in tempore ante itinerationem incipiant adminiſtrari ornnia illa, quæ exiſtimantur debere accide re in itinere,& tunc fiat permuratio ad illa cum gradatio ne: Secunda eſt, ꝙ in itinere ſtudeat minorare totum illud, quod diuerſum eſt conſuetudini eius, deinde addatur in eo parum ſecundum quantitatem, qᷓ non eſt posſibile 5 vt adminiſtretur minor quantitas, qᷓ illius. VT de ſe ip ſo ſit ſolicitus ideſt de corpore ſuo. Quòd ſi quis dicat non eſſe verum, ꝙ; maior ſit habenda ſolicicudodo de nu triente,& de lasſitudine, quoniam oportet haberi maior ſolicttudo de aquis in itinere, quia nocumentum diuerſitatis aquæ eius eſt maius, q́; nocumentum diuerſitatis ci bi ꝑꝑ duas rationes, quarum vna eſt, ꝙ diuerſitas ciborũ in villis,& hoſpitationibus nõ eſt multæ diuerſitatis uel malitiæ: Secunda ratio eſt, ꝙ; aqua Velocius penetrat ad interiora corporis, ꝗᷓ cibus, quare nocumentum diuerſitaiis ipſius aquę eſt maius: Reſpondetur, ꝙ res quãuis ita
Differẽtia inter aldu belet, et ĩter alcoragi, ideſt exituram, et inter a1 ſela, ideſt nodum,

ſit, tamen diuerſitas cibi eſt ex eis, qilorum adminiſtratio delectat hominem,& non ſic eſt diuerſitas aquarum: & PP illlud oporter cauere ab adminiſtratione ciborũ diuerſorũ magis, q́; oporteat cauere ab adminiſtratione aquarũ diuerfarũ. Et ꝑꝑ hoc prĩceps Auicẽna p̃misſit ne cesſitatem ſolicitudinis habendę in cibi conuenientia. Et oportet, vt iter agens multiplicer colores. ſ.nigrum,& cę leſte,& quæ eis ſimilantur ita, vt tentoria,& veſtes ſint ſic coloratę/pręcipue qñ itineratur ĩ niue, vt aggregetur viſus,& ſuccurratur motui,& reſolationi ſpiricuum factę ꝑꝑ vehementiã ſplendoris. NISI ſit ꝑꝑ cauſam, quã dicemus. ſ. Ppter cauſam, ꝙ; ſtomacus eius ſit colericus. LàSSITVDO quoq;h eius regenda. ſ.ſi acciderit ei laſſitudo propterea, ꝙ ſit conſuetus in domo ſua quieſcere. VTATV R ordine, vt non permoutetur ſubito ad illud, quod non eſt conſuetum, vnde accidat labor lasſitudina
lis. 8IIM facientia ſicut piſces. Sciendũ, ꝙ; cauſa, quare piſces faciunt ſitim, eſt viſcoſitas piſcis, quę a calore ſtomaci ingroſſatur,& ledir, vnde ſtomacus deſiderans ab eo remoueri nocumentum deſiderat potum, tanquam aliquid abluens,& remouens viſcoſitatem piſcis ledentẽ,
Viſcoſitas vero cibariorum ex paſta nom ira ingroſfatur
a ſtomaco, et ideo nõ cauſat ſitim, ſicut piſcis viſcoſitas.
Capitulo tertio de regimine iter agentis in calore. geu de regimine cauendi a caliditate,& proprie in itinere.
nocte,& quieſcat in die:& vt hoſpitetur in loco
alto,& qꝙ; adminiſtret cibos frigidos. Et lactuca cũ
ſua infrigidatione rectificat aquas. Et᷑ tncuar Veftimenta
Auma Ute- ſolida] facta ex lino, vt defendat corpuseius a calbre. ra antiqua EX lino quidem Pp eius frigiditatem: veſtimenta nõ de beque ia beẽt habere pilosz ne calefaciãt cotpus. 1 VL.TORV M. ios. præterea quibus&c. Dixit Galiꝙ iter agentibus incavaun dite., Iore qñq accidir ꝑꝑ ſuperfluam reſoluvlonemn debilitas ſafica non tanta, ꝙ loqui non poſſunt;, cũq iſti infundũtur in aqua nabentia frigida, ſtatimm redit virtus eorum. Etcauſa illius eſt gqqua “— tio complexionis corum. Et princeps Autcenna lam dinus habẽs cit, ꝙ eſt melius, ꝙ ingresſio in ipſa ſit ouim gradatione„ deebe& ſiat illud, poſtquà expectauerint per horam, vt non accidat permautatio ad contrarium laborioſa,& non pro fundetur frigus aquę ad intertora ꝑꝑ raritatem corporis
factam ex calore, Vnde extingua tur calidttas naturalis,
p̃cipue qñ ipſa iã debilis ſit ex ſaꝑptlua re ſolutione NA&
RES& os ſibi inſtita etc. vt minorexur penetratio illius
aeris calidi, vel venti calidi ad cor, ne 1i efritusireſoluatur,
& vt ſit penetratio illius acris calidt, qul Penetrat, poſt
eius temperamentum in tempore tranſeundo ꝑer pãnum
ſeu inſtitam cooꝑientẽ nares,& os. SS.III quoque
piſces: Dixit Gal. de cura illius, cui acciderit aer eſtuoſas,
ſeu aer vehementer calidus, ꝙ; effundatur ſoper faciem
eius,& ſuper corpus aqua frigida,& præcipiatur, q; fiat
Oris colutio cum aqua frigida, de qua non debes multum aſſumere ita, vt ſacietur, ſed ex ea debet paulatim pau
latim traijcere, er exhibere in potu oleũ rofatũ cũ aqua,
deinde poſt᷑ illud bibat aquam,& cibetur lactuca,& en
diuia,& citrulo,& cucumere,& cucurbita.& cibetur ẽr
piſcibus ſalitis,& iuribus carnium auium. Et tam princeps Auicenna dixit cibos ipſorum eſſe piſces ſalitos, ma
xime qñ quieſcunt,& ſedatus fuerit vel remotus fuerit
calor ab eis, ſed non ſcitur cauſa, ꝑꝑ quam piſces ſaliti ſit
cibus eis conueniens. BIBAT dog acetoſum ideſt lac
abſqʒ; butiro, Vvt vnctuoſitas lactis non augeat caliditatẽ febris. QV IA tunc ſubito morietur, quoniam cor tunc vehementer attrahit aquam frigidam propter ſuperhuã
(eaner. in itinerans in calore iter ſuum faciat in
1.
eius inſlammationem,& exiccationem. Quòd ſi fuerit illud, quod bibitur, ſecundum quantitatẽ ſaturtratis, tũc non eſt aliquid, quod prohibeat illam attractionem a ſto maco,& ab alijs, quoniam tunc ſtomacus eſt ſaturatus, & runc aqua frigida penetrat ad cor,& extinguit calicitatem naturalem. Qiñ vero illud, quod bibitur fuerit pa rum, tunc retentio ſtomact cauſat paulatinam attractionem cordis, et epatis, quare ad ipſa non penetrat niſi poſt eius contẽperamentũ in ſtomaco. BIBERE inceꝑit oleñ roſatũ, vt membra humectentur, er prohtheatur aqua a Veloci penetratione ad cor. Erhoc quidem eſt dictũ Fial. qui dicit hoc,& alia multa, quę ſunt dubia, qm̃ oleum non permiſcetur cũ aqua:& ſi bibarur aqua,& oleum ſimul, tamen aqua deſcendit ſua grauitate,& oleũ ſupernatar, quare oleum potatum non prohibet penetrationem aquę&c. 1xI
8
Capitulo quarto de regendo iter agentem in frigore.
508— Er frigidus eſt cauſa congelationis ſpirituum,&
nerätihus in calor non deb exhib
aqua 8
QuaF it
ta ſubita
in potu.
extinctionis eorum propter duas cauſas, quarum
vna eſt, quoniã aut ex illo aere attrahit cor quãtitatem ſufficieniem pro nutricatione ſpirituum,& tune interfleit cum forii frigore ipſius, aut non attrahit illam
quamtitatemm uinmo attrahit, quod ſufficit pro contempe
qramento tantum,& tunc illa ſine dubio eſt parua Valde Ptopter fortitudinem frigoris,& tunc illa quantitas non ſufficit pro nutricatione ſpirituum⸗& tunc exꝝ hoc ſequitur confumptio ipſorum ſpiriruum propterea, ꝙ ipſi pri uãtur nutrimemo,& ſequitur mors. Et talis mors cauſa tur aur ex parte anhelitus, aut ex eo, ꝙ aer frgidus pene trat porroſitates ad interiora corporis, vVnde extinguitur caliditas naturalis: Nocumentum igirur, quod aer frigiidus infert ſpiritibus, eſt, quia eos extinguit, aut per hoc q; dimninuitur de nutrimẽto ipſorũ. Nocumẽtũ aũt aeris calidiʒcqo infert ſpiritibus eſt ex ſuꝑflua cale factione ipſo rũ pꝑ ꝓPhibitionẽ euẽtationis, et ex hoc, ꝙ ſpũs cõſumiĩ ꝓ reſolutionẽ. Sciendũ; q; iter agẽs infrigore, qñ deſcẽdit in /locosin quo hoſpitat᷑, ſeu ꝙ; iter agens ĩ frigore ꝗũ ingreditur hoſpitium oportet, vt elligat[ ad hoc locum ca lidum) aut locum ſiibreraneum, aut locum inferius] cooPertum atventis,& ꝑrope hoſpitiam vel tentorium ligẽ tur animalia, puta equi,& muli, vr calefiat locus ex aggregatione anhelitus vel flatus ipſorum:& apud horam hoſpitationis multiplicetur motus, quoniã ipſe viuificat calidiratem innatam Valde,& ipſam fortificat,& ex pel lit nocumentum frigoris, et permutẽtur veſtimenta oia, ſi eft posſibile. Et ſi non, ſaltem muutentur veſtimenta ſu Periora: Et exꝑti ſumus multotiẽs, qꝙ; per hoc ſubito acci dit calefactio corporis: Quòðd ſimon deponit aliquod ex illis Veſtimentis, difficulter calefit, licet ſuper ipſum appo nantur veſtis pelibhus ſuffulta,& alia,& hoc videtur pro cedere propter infrigidationem illorum veſtimentorum prius exiſtentium, vnde non calefit velociter, poſtea inũ gatur cum oleis calidts,& tiriacalib us,& cibetur cibis, in quibus ſit alleum,& ſynapis,& poſt eius digeſtionem bibat vinum purum, deinde ingrediatur balneum ſi eſt posſibile:& ſi non, apud ignẽ ſe calefaciat. SPASMO, et cuzezi: Aduentus iſtius ſpaſmi,& cuzezi eſt ꝑꝑ frigus neruorum,& vehementiam pasſionis a frigore extrinſe co⸗& congelatio eſt ęgritudo, quę arabice dicitur ſachus, & eſt, ꝙ homo remaneat ſecundum diſpoſitionem,& ſormam, ſecundum quam prius erat ante aduentũ illius ggritudinis, donec ſanetur, aut moriatur,& cauſa illius eſt frigus vehemens neruorum,& cerebri,& congelatio humiditatis cius, vnde congelãtur nerui ſecundum figuram
ſuom
Alia litera locum inferiorẽ in ualle, et Pprofundũ Vt ſit· De loco elligendo in ualle H fundo& a Ventis cooperto maxie ve rificat᷑, ubi in itinerenon reperiantur do mus hoſpi tantes.
d
9
g9 UᷓE. c. 9.

FEE NIIII.
ſuam ita, vt accidat frigus. ſ. in cerebro, vel ſecundum aliquos ita, vt accidat frigus ideſt donec accidat mors. Et ꝙ frigus& aldemach ideſt ventus frigidus cum pluuia ſeu nix cum vento faciat accidere hoc, eſt manifeſtum.
Cauſa vero, quia apoplexia adueniat a frigore, eſt oppilatio meatuũ ſpirituũ cerebri cũ conſtrictione,& aggregatione ꝑꝑ fortitudinẽ frigoris: ꝙ autem moriãtur mor re eorum, qui biberit opium,& mandragoram, cauſa eſt
QVA vocatur boliſmus: boliſmus eſt fames vacina, ꝙ membra vehementer ex quirunt cibum, ſed ſtomacus renuit ipſum,& cauſa aduentus eius in hoc eſt mors
duarum virtutum.ſ.attractiuę,& ſenſitiuę ꝑꝑ frigus for te. ET melior quidem res eſt: Cauſa, quare ſpecificauit iſta, eſt Phibere illud, quod omnibus eſt conueniens, vt ꝓhibeat. ſ.vehemnens nocumentũ ex aduentu ſrigoris per porros, quoniam qꝗñ ipſi fuerint aperti, tunc penetratio frigoris in eis ad interiora eſt facilis, vnde peruenit ad membra,& cauſat ſpaſmnũ,& cuzezi;& oppilatio eorũ fit cum adminiſtratione oleorum calidorũ„Vt adiuuetur ad ſuccurrencdum nocumento frigoris. Et oporeet, ut cum hoc ſint tyriacales, vt addiuuetur in conſortatione calidi ratis naturalis: nares autẽ,& os cuſtodiant, vt penetratio
ne aeris frigidi per os ad ſtomacũ non accidat boliſmus vðe quæ eis ſimilantur,& ne accidat congelatio ex pene24 tratione ipſius per nares ad cerebrum,& ne ex penetratione ipſius ex ambobus.ſ.ex naribus,& ex ore ad cor V accidat mors ſimilis ei, qui aſſumpſit opium,& mãdra goram. Extrema aũt cuſtodiant, qm̃ ipſa ſunt remota a corde, quod eſt minera caloris naturalis, vnde dominat᷑ ſuper ea frigus magis. Et ex cis, quæ ſunt ab iſtis obſerclandere uanda, eſt oppilare duas aures, vt non penetret in eis aer frigidus ad cerebrũ. CVMQV᷑E ier agẽs in frigore:in oppilare tentio eſt, qũ non eſt frigus ex itinere perueniens ad hoc, 2 ve⸗ CP deijciat Virtutem, tunc non oportet accelerare calefadevaar. ctionem in ipſo,ſed gradatim conceditur ei calefactio ap beer agcor proximanda paulatine paulatine, quæ calefactio conuegosan fri- nientior eſt abſq igne ei approximato. Et ſi igni approximetur intrigidatum, oportet, vt non approximetur es, niſi gradatim, ſed tamen melius eſt, ꝙ nõ approximetur
iteum cale factioni ſactæ per ignem. In illis autem, in quibus frigiditas ad hũc peruenerit terminũ, ꝙ virtus debilitatur, 115& ꝓſternitur, tunc eſt feſtinandum, vt calefiat cale factio 4 ne, quę fit, abſq; ꝙ igni approximẽtur. Et ſcias, ꝙ priua 8 tio calefactionis abſq; igne,& abſq; forti calore, qn non eh ſuerit intentio itinerãdi cito, et egredi ad frigus, eſt ex eis, 89 quæ non ſunt conuenientia, ſiue frigus peruenetit ad ter8 minum, ꝙ deijciat virtutem, ſiue non peruenerit ad hoc, ve 1 quoniam infrigidatio corporis, qualitercumque fuerit — 8 illa infrigidatio, eſt mala. Dico ergo, quòd iter agens 8 in frigore qñ hoſpitatur,& iã frigus impreſſerit in ipſo, br aut iam peruenit illud frigus ad terminum, 4ꝙ facit cadere virtutem, aut non ſic,& concluſiue loquendo, aut tũc corpus eſt calefaciendum cũ forti calore ſeu igne, aut alio modo: Calefactio autem abſqʒ igne ſeu abſqʒ forti calore eſt acceleranda ſuper ipſum abſolute, ſiue frigus imPreſſerit in corpore vſqʒ ad terminum caſus Virtutis, aut nonü: verum ſiimpreſſerit frigus vſqʒ ad illum terminũ, tunc neceſſaria eſt acceleratio ad illam calefactionẽ fortiorem, ſiue Vvoluerit ire vel recedere in illa hora,& egrei ad frigus, aut non voluerit: ſed ſi voluerit recedere in il la hora, et ire ad frigus, tunc oportet, vt non perueniat cũ illa caleſectione ad terminum, quo egrediatur a temperamento tendẽte ad terminum caleſactionis ita, i vt non ra riticetur corpus,& diſponatur ad recipiendum impresſio Harigoris,& cius ꝓfundationem: ꝙ ſi non ſi ſuerit in
exrinctio caliditatis ſi pirituum, ſicut prius declarauimus.
DO Gg ZV. V. 66
tentio eius eundi vel recedendi in illa hora, conuentens eſt peraenire in calefactione vſqʒ ad illum terminum:&i vero calefactio fiat cum forti calore, ſeu cum igne, tunc ſi operauerit frigus vſqʒ ad terminum caſus virtutis, non conceditur omnino adminiſtratio in corpore illius caleſa ctionis, niſi gradatim, quoniam frigoris operario in corpore qñ peruenit ad hunc terminum, iam tunc ab eo accidunt duæ res, quarum vna eſt retentio eius, quod ex ſu Perfluitatibus reſoluebatur a corpore per euaporationẽ: ſecunda eſt debilitas caliditatis innatæ,& ambæ iſtę res multiplicant ſuperfluitates in membro.& debilitas calotis innati abſq;ʒ dubio diſponit ad putredinem, et ad hoc,
ꝙ calor extraneus agat: Caliditas autem ignis ſine dubio eſt extranea,& diſponens ad putredinem, quare oportet vt putreſcat,& corrumpat: ſed qñ fit illud cum gradatione, tunc calefactio ab igne non eſt potens, niſi iam for tis ſit caliditas naturalis ad mouendum naturam illuc: ut ſanetur, quod a frigore eſt debiliratum:& ſimiliter eſt illa calefactio, quæ fit abſq; igne, quoniam eius calefactio non eſt fortis in membro, niſi iam calor naturalis ſit for tis, vnde deſtruitur,& impeditur putredo. Si vero frigus non ſecerit, vel non operauerit vſq; ad terminum caſus Virtutis, tunc conceditur ignis ꝓximatio ſubito, quoniã caliditas naturalis non eſt iam debilis vſque ad terminũ, ꝙ diſponat membrum ad putredinem, neq; ſuperfluitates ſunt multiplicatæ vſq; ad illumm terminũ. Et melius eſt, vt nõ approximet illud ꝑꝑ id, quod prius diximus: Q uòd ſi non eſt excuſatio ab eo, tunc ſiat illud cum gra datione, vt fortificetur calor naturalis ante, ꝗᷓ cale fiat mẽ brum calore exteriori ſiue mantfeſto. SICVTex febre mirabilis:& cauſa eius eſt, ꝙ caliditas naturalis iam minorata eſt in exterioribus corporis ꝑꝑ frigus extrinſecũ. & famem. Qñ igitur comeditur aliquid calidum, viuiff catur,& ſpargitur caliditas naturalis ad exteriora, quæ iam prius erant frigida valde, vnde exteriora corporis E cõparationem ad diſpoſitionẽ eius priorẽ ſunt calida val de, vnde exiſtimatur, ꝙ illa ſit febris,& non eſt ita. Et di xit medicus ſamaritanus asſignãdo cauſam iſtius, ꝙ por roſitates eius ſunt iam joppilatæ ex inſpiſſatione facta a frigore, vnde fit febris de genere febris effimere, quæ cau ſatur ex condenſatione porrorũ facta a frigore, aut balneatione cũ aqua frigida vel ſtiptica, ſed in hoc eſt conſideratio.
Capitulo quinto de cuſtodiendis extremitatibus.
Ciendum, qꝙ; regimẽ extremorũ in frigore aut eſt an
te aduentum frigoris ſuper extrema, aut poſt ipſum
aduentum. Cum primo quidem regimine intenditur conſeruare extrema a cõgelatione facta a frigore forti: ip ſa enim ſunt remota a calore naturali continue expoſita frigori, quare oportet vltimã habere ſolicitudinecmn,& cu ſtodiam de ipſis: In ſecundo autem regimine conſideran dum an frigus, quod accidit iam peruenit ad terminum putrefactionis extremttatum, aut non:& ſi non peruene rit ad talem terminum, aut ergo membrum iam incepit tendere ex ipſo frigore ad fuſcedinem,& nigredinem, aut non. Iſtæ igitur ſunt quatuor diſpoſitiones,& b capitulum comprehendit regimen vniuſcuiuſq; earum & regimen quidem primum fit cum oleis,& medicitus poſitis ſuper membrum, vt prohibeatur aduentus frigoris ad interiora ipſius:& intentio eſt oppilare porros mẽbri,& huiuſmodi olea oportet, vt ſint calida, vt cũ hoc adiuuetur ad expulſionẽ vel repulſionẽ frigorts cũ inſpil ſatione,& calefactione caloris naturalis,& q olea prędi cta ſit actu calida etiam, vt caleſfiat membrũ, vt attraIHluc idefe uerſuspar tẽ leſam a2 frigore.
—

E 1I B
hatur ſanguis ad ipſum, vt ſit Virtus eius magis reſiſtẽs frigori. Et olea prędicta debent eſſe tyriacalia, vt magis
ſint confortatiua ſpirituum:& hęc quidemn olea ſunt, ſicut oleum iltorum,& oleũ de beni,& alta ab eis,& quàdoq; adminiſtrantur iſta de per ſe,& qmq; adminiſtrantur cũ eis, quę ſunt ſicut aſſa,& alleũ. Mediciæ vero alię
ab oleis lunt, ſicut almiſus ideſt ſyrupus de lilijs factus
rum aromatibus calidis,& ſicut alkitran,& fimilia. Et oportet, vt ſit adminiſtratio iſtorum oleorum,& medicinarum aliarum poſt calefactionem membri factam cũ fricatione,& exercitio, vt attrahatur ad ipſum ſanguis.
Et quando equitat oportet, vt moueatur membrum, vt perſeueret eius calefactio:& ꝑꝑ hoc oportet, vt non mul tiplicentur tot indumenta, vel calciamẽta,& alia ab eis,
ꝙ ad hunc perueniar terminũ, ꝙ ex illis indumentis prohibeatur motus, quoniam motus magis calefacit,& magis conſeruat naturam membri, qᷓ; multiplicatio eorum,
quę circumponuntur:& ꝑꝑ motum prædictum frigus
pedum non poteſt ſtabiliri in eo, quitequitatur ꝑꝑ multũ motum ipſorũ pedum:& ꝑꝑ hoc non oportet, ꝙ; calciamenta ex corio, aut ex pellibus, aut ex alijs ſint conſtructa in modum, ꝙ; pedes ꝑꝑ ſtricturam eorum cũ difficultate moueãtur: Cibi vero,& potus oportet, ꝙ ſint ſe cundum modum prędictum in capitulo præcedenti: In ſe
cũdo autem oportet feſtinare ad abſcisſionem eius, quod rorrũpitur,& putrefacit, et abſcindere ipſum, vt nõ cor rumpat reliquũ. In tertio autem oportet, vt fiat ſcarifica
tio,& ꝙ; fluat quod in eo eſt de ſanguine corrupro: ſi. n. dimittitur, tunc carnẽ corrumpit,& mortificartur mem Prum.In quarto autem regimen vel in regimine diſpoſitionis quartę oporter, vt ponatur in aqua raparũ,& ſimilium ex eis, quæ cõnumerantur in libris. Q VEMADNODVM fructibus accidit congelatis: Apud habi
tantes regiones ſrigidas vehemens frigus in hyeme congelat fructus ita, vt poma fiant ita dura, ſicut lapis, ꝙ; ſi approximentur igni, corrumpuntur: ſi vero poma prædicta congelata ponantur in aqua frigida, lenificantur,
& rectificantur ab illa aqua, et congelatur illa aqua, quę
eis vicinatur in modo, ꝙ poma in exteriori ipſorum in duuntur ſeu circumuolaumur a glacie ipſa circundante
ſicut a cute. Et in parte interiori ipſorum pomorum prę dictorum non eſt aliquid congelatum omnino. Ert cauſa
are po huius eſt, ꝙ humiditas ipſorum pomorũ naturalis radtca ma cõgela lis iam eſt coo gulata,& caliditas ipſorum naturalis iam eſt debilitata valde: Si ergo huiuſmodi poma non appro dantur in imẽtur igni, nõ corrumpuntur, quoniam illæ humiditaaqua frigi tes cum ſua congelatione non ſunt recipientus putredi88 vün nem: di vero approximamtur igni fluunt ille humidimtionem tates,& occurrunt debilitati ſeu defectui caloris naturalis,& pręſentię caloris extranei, qui aduenit ab pximent᷑ igne, Vnde putreſcunt& qñ ponuntur in aqua frigida, posſibile eſt ꝙ natura ipſorum reſocilietur Vel reſtauret᷑ puntur, ab illa aqua loco humiditatum in eis congelararum, et 3 attrahit ex illa aqua illud, quod ſuplet vicem illarum hu midicatũ,& expellit natura pomorum illas humiditates congelatas proptera, ꝙ; tales humiditates non ſunt ei cõuenſentes, quare illud, quod in eis erat congelatum, expellitur in aqua,& congelatur aqua, quę ipſis continuatur,& ꝑꝑ illud congelatur ille pars aquę, quę fructus cir cumuoluit, ſeu circundat. Eet ſimiliter qñq́; fir membrũ,
quando ſuperfluit in eo frigus cum hac diſpoſitione, vel
eum tali modo prędicto.· Dixit ſamaritanus medicus in asſignãdo cauſam huius, ꝙ Veriſimile eſt, ꝙ; ſit illud pro pterea, ꝙ frigus& ſiccitas obſedit,& coarctauit calorem naturalem,& non dimiſit ei partem, per quam tranſpivgt ſeu euentetur. qñ igitur infunditur mẽbrum in aqua
frigida, mollificatur humiditas illius membri, vnde dilatatur calor naturalis, qñ vero dilatatur ſeu ſpargitur calidiras naturalis,& currit in membrum, ęquatur,& reuertitur in diſpoſitionem priſtinam.
Capitulo ſeptimo de conſeruando iter agentem etc.
Iuerſitas quidem aquarum eſt ꝑp illud, quod eis
admiſcetur. Aqua vero ex ſe ipſa eſt ſimplex ęꝗᷓ
lis per totum. Si ergo ita eſt, ſequitur, ꝙ omne q&d remouet illa, quę ſunt ei permixta, rectificat aquas. Et il la, quę ſunt ei permixta, ſecũdũ plurimũ ſumt ꝑtes tereę, aut aereę, aut igneę, quæ reſoluunt᷑, et ſeparantur ab aqua ꝑꝑ ſui ſubtilitatem:& ꝑꝑ hoc diftilatio,& ſimilia rectifi cant aquas malas. ET ſimiliter cum aqua conquaſſatur in vaſe:Intentio ex conquaſſatione eſt rarificare ſubſtan tiam aquę ita, vt facilis ſit ſeparatio partium terreſtrium ab ea. Lutum autem, quod in eo ponitur debet, eſſe liberum ab omni mala qualitate, ne addatur aquæ illa malitia.Et proprie q; in ſole fuit aduſtum: Intentio eſt, ꝙ; tale lutum non habeat qualitatem malam præcipue illam, q habert lutum aduſtum in ſole, quoniam illud eſt incineratum habens qualitatem acutam, quare per illius adminiſtrationem ſeu mixtionem additur aquę malitia in guſtu eius,& impresſione ipſius. QVAE exprimitur, eſt melior prima, quoniam cũ ea aſſociantur partes terreſtres apud earum reſidentiam,& cum lana etiam retinentur partes terreſtres: Si ergo ex primatur aqua, iunc aqua illa, quæ per expresſionẽ ſeparatur, eſt miaus terreſtris, et oportet, ꝙ illud ponatur in ea tempore ebulitionis, tunc enim aqua eſt vehementer rara, quare ſeparatio partium terreſtrium ab ea eſt facilior tunc, ſicut declarauimus de cauſis. PANNO interpoſito ſcilicet ut ponatur ſuper os orificij va ſis lana, aut aliud, vt colletur,& clarificetur per hoc;, quod eſt in ea.
Capitulo octaud de regimine viatoris in mari:
Tcõmouetur in ea nauſea&c. Cauſa quidẽ euen
tus nauſeæ, et vomitus nauigantibus eſt cõmotio,
& agitatio humorũ ꝑꝑ imaginationes extraneas, aut timoroſas, quę accidunt animæ ex diuerſitates ſituũ in corporibus alijs ab ipſa naui corpore ipſius hominis exiſtente quieto, vnde iudicat homo, ꝙ totus mundus mo ueatur:& cauſa quare Auicenna ſpecificat in diebus pri mis eſt, ꝙ qñ tempus nauigationis prolongatur, aſſuefie anima: Et non oportet, vt abſcindatur illud ſubito, qm̃ humores, qui agitantur, oportet vt egrediantur a diſpoſitione naturali, quare mundtficatio corporis ab huiuſmmodi humoribus eſt conuenientiorExpoſitio Syraſi ſuper fen quartam primi cañ. Capitulo primo. Icemus ꝙ res medicationis& c. Iſtud capitulum quatuordecim continet conſiderationes: quarum prima eſt de rebus, qutbus cõplet᷑ medicatio etc. QVARVM vna eſt regimé, Regimẽ cõmuniter ſumptum in ydiomate arabico eſt adminiſtratio, ſeu diſtribu
tio rerum, ſed apud ſcolas medicorum hoc nomen regimen appropiatur adminiſtrationi,& vſui, qui fit in cauſis ſex rerum neceſſariarũ: quomã regimen in eis eſt magis commone, quàm regimen medici in alijs. QCuanque vero medici appropriant hoc nomen regimen adminiſtrationi cibi ſecundum eius ſubtilitatem,& grosſitiem, et paucitatẽ eius,& multirudinem ipſius: vnde, dicunt regimen ſuhtile,& regimen groſſum. Auicẽna vcro diſtinga
in h nun me. rum

in hoc, ſ. numero medicinarum„
diſtinxit nuttientia a ſumma regiminis, quamuis ingrediantur in eam ꝑpea, ꝙ nutrientibus appropiantur iudicia, quę dicemus. ET alia eſt medicinarum exihitio: Me dicina eſt corpus imprimens in ventre hominis qualitatẽ cũ permanentia ſuę ſormæ: Et per hoc differt medicina a cibo, quoniam licet ipſe imprimat, tamen non remaner ſub forma ſua. Vigilię vero,& ſomnus,& motus,& euacuariones, quamuis imprimant, tamen non ſunt corpus:& volunt ſeu intelligunt per hoc impresſionem ma gis cõmunem, qᷓ illa, quę fit cum qualitate,& forma, ſiue ſit illud, quod facit vel operatur in eo in potentia, aut in actu:quare in hoc ingreditur calidum,& frigidum in actu, ſiue adminiſtrerur intra corꝑus, ſiue extra corpus: quare ingrediuntur in hoc em plaſtra,& embrocationes. Medicatio autem cum vomitu,& ſolutione ventris,& rouocatione vrinæ,& ſudoris,& Huxu ſanguinis nariũ, & ſimilia ſecundum ꝙ; ſunt euacuationes, ingrediuntur in ſummam cauſarum neceſſariarum:& ſunt de numero ſex rerum neceſſariarum:& adminiſtratio eorum eſt de ſumma regiminis: ſecundum vero ꝙ; huiuſmodi perueniunt a Virtibus corporum, quę proprietatẽ habent oꝑãdi illud, tunc allla corpora ſunt de ſumma medicinarum: Et medicatio facta cum eis eſt medicatio cum medicina. Extractio vero ſagitarum,& ſpinæ,& ſimiliunma ingredit᷑ euacuationem ſeu eſt euacuatio, quare ipſa eſt ex ſum ma regiminis. Aqua vero,& aer, ſecundum ꝙ; ambo operantutr qualitatem in corpore humano, ſunt quę medicing. EX quibus eſt nutriens& c. Conſideratio ſecun da de canonibus regiminis cibi: tales quidem canones in regimine ctbi diuiduntur in tres ſummas, in quarum priana ſunt canones dependentes a minoratione cibi, aut eius additione, aut ipſius negatione, vel ablatione. Dicamus ergo, ꝙ; cibus aut eſt ex roto negandus, aut non ſic: Et cibus quidem negatur, ſicut in ſtatu ægrirudinum, aut in criſi, aut in die vel tempore paroxiſmi, aut in repletione ſuperflua, vt infra circa textum declarabitur. Qñ vero cibus non negatur, tunc aut oportet minorare, aut augere cibum, aut mediocrem quantitatem ipſius exhibere. Et cibus quidem eſt augendus, ſicut in principijs gritudinum cronicarum valde. Mediocris autem quatitas cibi eſt exhibenda, ſicut in principio ægritudinum, Qug ſunt in primo ordine ægritudinum cronicarum, aut in augumento ęgritudinum vehementis temports vel lon gitudinis ſeu vehementer cronicę. Minoratio vero cibi aut fit in quantitate rantum, aut in qualirate ſeu nutricatione tantum, aut in ambobus ſimul: Prima quidem minoratio fieri oportet, ſicut quando virtus digeſtiua fuerit debilis,& corpus non fuertt repletum, tunc enim nos cibamus cum eo, quod eſt paucę quantitatis,& mul ti nutrimenti: Et in his quidem minoramus quantitatem cibi, vt virtus digeſtiua posſit digerere illum cibum: Et procuramus, ꝙ talis cibus ſit multi nutrimenti, vt quãtitas ex eo Parua ſufficiat pro nutricatione corporis: Se cunda autem minoratio ſcilicet minoratio nutricationis fit, ſicut quando virtus appetitiua,& virtus digeſtiua ſunt fortes,& corpus fuerit repletum: tunc enim minoramus nutricationem, vt quantitas cibi multa ſufficiat ſedare appetitum abſque hoc, ꝙ cauſet repletionem in cor pore,& pręcipirur in iſtis, q quantitas cibi non minoretur, vt non ſuperfluat vacuitas ſtomaci, ex qua accidit illud, quod diximus de effuſione colerę ad ſtomacum,& alia ab iſtis:& quoniam cibus, quando eſt minoris quã titatis, ꝗᷓ ilia, quam poteſt digerere ſtomacus, tunc aduritur,& corrumpitur. Et cibus quidem multę quantita tis,& pauci nutrimenii eſt, ſicut olera,& fercula abſque anns. Hr multiplicatio iſtorum non eſt, niſi multiplicatio quantitatis cibi abſq; multiplicatione nutrientis. Ter ria vero minoratio cibi.ſ.in quantitate,& qualitate ſimul fit, quando cum debilitate appetitus,& debilitate di geſtiuę aggregatur repletio ſuperflua, tunc enim minora⸗mus quantitatem cibi, vt virtus digeſtiua ſu fficiar ipſum digerere:& nutricationem minoremmus in eo propter re pletionem exiſtentem. Es ſcias, ꝙ intentio in cibo tempore ſanitatis diuerſa eſt ab intentione cibi, quę fit tempore,& in diſpoſitione ęgritudinis: quontam intentio cibi in diſpoſitione ſanitatis per ſe eſt reſtaurare,& ſuplere loco eius, quod fuit reſolutum,& ſuplere ac ſufficere augumnentationi, ſi fuerit tempus augumentationis:& ſequttur ex hoc conſeruatio virtutis,& ſanttatis: Quare oportet tunc, vt quantitas cibi aduenientis corpori ſit il la, qua posſibilis eſt, vt fiat reſtauratio loco eius, quod fuit reſolutum. Intenrio vero cibi in ægritudine non eſt intentio reſtaurandi deperditum, immo intentio per ſe eſt confortare virtutem vſque ad terminum, in quo posſit expellere ægritudinem apud horam, in qua oportet, Vt ſit talis fortitudo virtutis:& oportet, vt cibus ſit ſecundum quamitatem, per quam ponatur virtus in diſpoſitione, qua posſit ex pellere ægritudinem in hora, in qua oportet. Et ſcias, ꝙ cibus ſicut per ſe augumentat virtutem, ſimiliter ipſe per accidens debilitat ipſam virtutem, quoniam fortificat ęgritudinẽ, quę eſt contraria ipſi vir tuti. Et cibus quidem fortificat ęgritudinem ꝑꝑ multas cauſas, quarum vna eſt, ꝙ natura, qñ occupatur in dige ſtione cibi, diuertit᷑ ab ęgritudine,& minoratur eius operatio in ipſam ęgritudinem, quoniam operatio agentis in duas res non eſt, ſicut operatio in re vna:& tunc fortificatur ægritudo Pꝑ priuationem reſiſtentiæ cõtra ipſam egritudinẽ: Secunda cauſa eſt, quia oꝑatio naturę in ipſo cibo eſt debilis ꝑꝑ debiltratem ipſius naturæ cauſatã ab ggritudine: Ipſa etiã natura occupata eſ cũ ęgritudine, quare ſequitur ex hoc, ꝙ nõ bona fiat eius digeſtio, et ma turatio:quare ſine dubio eſt talis cibus pdictus diſpoſitiys ad corruptionẽ: et natura materię ægruudinis eft tũc dominãs, quare poteſt cõuertere cibũ ad naturã ſuam, vnde multiplicatur materia ęgritudinis,& ſequit᷑ augumentũ ægritudinis: Tertia ratio eſt, quia ex cibo multiplicantur materię corporis ꝑꝑea, ꝙ operatio naturę in eis eſt debilior, quare domintũ materię ægritudinis eſt maius. Et ſeq tur ex hoc cõuerſio quarũdãà materierũ ad naturã materię ęgritudinis, vnde multiplicatur,& augerur ęgritudo. Et᷑ cũ ita ſit, oportet, ut ſit Iᷓtitas cibi in ægritudine ſcdm q;titatẽ, qua minore virtus nõ poteſt expellere ęgritudinẽ: Et talis quidẽ q́;ʒtitas cibi ſcit ex multis rebus, ex qui bus eſt fortitudo ĩfirmi, qm̃ ſi fuerit fortis, ſufſicit qtitas cibi pa·a, ſed nõ ſic eſt, qũ fuerit&ger debilis: Secüdas t eſt ſpecies ggritudinis, qm ſi fuerit, ſicut flux aut Hluxus ſangu nis, oportet augeret᷑ cibũ. Si vero fuerit
ſicut ſynochus, oportet minorare cibũ, qm̃ ſangu materia nutrim̃i, tũc eſt multus in corpore. Lere q;titas fortitudinis ęgritudinis,qm ggritudo ſi. tis, debilitat uirtutẽ magis: Et Virtus, c eſt ſuffic lere ęgritudinẽ, oportet vt ſit fortis, et hæc ir multo: Si vero ęgritudo fuerit debilis, iũc res eſt Quarta res eſt q́;titas tẽporis ægritudinis, qi ii& do fuerit cronica, indiget plus de cibo:&i vero fueris. tudo breuis tꝑis, ſufficit pauca q́;tttas cibi, qmm rudo cronica ĩdiget uirtute,q posſit tollerare, et dura q; ad pugnã, et criſim ęgritudinis cronict: et qm maã eius eſt dif ſicilis digeſtionis, et expulſionis, qr oportet, Vt uirtus, 43 ſufficit hoc, ſit fortis: Quĩta eſt hora ggritudinis, qim ops ĩ prĩcipio ęgritudinis dare multũ de cibo, qm̃ hora, i qua dẽt expelli ægritudo, iã eſt valde lõgigua,& Lrh hane 8 8

LI B.
non fiet talis expulſio, niſi poſt longum tempus: In augumento vero ægritudinis minus de cibo indiget, quoniam rempus expulſſonis ſeu criſis lam appropinquat᷑: In ſtatu autem non indiget cibo omnino propter illud, quod poſtea dicemus: Sextz eſt quantitas temporis, quæ remanet de quiete: q; ſi fuerit parua,& tempus paroxiſmi fuerit pręſens, vel proximum, tunç nõ eſt posſibile ad miniſtrare cibum multum, ut non augumentetur paroxiſ mus, vel vt non accidat paroxiſmus ſuper repletionem ſtomaci, vnde prolongatur paroxiſmus,& inquietudo, & accidentia omnia propter illud efflciũtur vehementio ra: Si vero quantitas qutetis fuerit longa, posſibile eſt ad miniſtrare quantitatem cibi, quam exigit infirmus, Imm digeret ipſum tempore quietis: Septima eſt diſpoſitio figuræ, vel formę, quoniam ſi velociter contabeſcat, aut extenuetur plus, q́; exigat ægritudo, tũc illa ęgritudo ve hementer debilitat virtutem,& tunc necesſitas nutricationis eſt maior: Et ſi non, tunc non eſt illa necesſitas: Octaua eſt diſpoſitio corporis in raritate,& ſpisſttudine ipſius, quoniam acceleratio debilitatis Vvirtutis in raro cor pore eſt plus, quare indiget cibo plus:& in corpore denſo eſt econtrario: Nona eſt ętas infirmi, quoniam pueriminus tollerant paucitatem cibi,& ieiunium propter multam reſolutionem propter ipſorum caliditatem cum hoc, quòd eorum humiditates recipiunt reſolutionem faciliter: Conſiſtentes Vero& primi ſanes econtra propier paucitatem reſolutionis in eis cauſa frigiditatis, & ſiccitatis. Decima eſt complexio infirmi, quoniam ſi fuerit calida, indiget plus de cibo, quoniam reſolutio eſt maior:& ſimiliter ſi fuerit humida: Si vero fuerit frigida, aut ſicca‚ erit econtrario. Vndecima eſt regio, ſi enim fuerit calida, tunc necesſitas cibi eſt minor: Si Vero luerit frigida, eſt ecom rario. Duodecima eſt tẽpus pręſens anni, ſi enim fuerit æſtas, tunc necesſitas nutricationis eſt maior propter multam reſolutionem, ſi ve to fuerit hyems, erit econtra. Et hoc quidem contraria tur ei, quod oportet fieri in ſanitate, quoniam is ſanirate oportet, vt cihus in hyeme ſit maior, q́; in æſtate, quoniam diminutio humorum in hyeme eſt maior propter ipſorum inſpiſſationem: Tertiadecima eſt accidẽtia egri tudinis, quoniã ęgritudo, in qua eſt, ſicut vigilia,& ſpaſmus, indiget multiplicatione cibi, vt ſuccurratur reſolutioni illius, vt non dominetut debilitas, Et non ſic indiget illa ęgritudo, quę non eſt ita. Cum ergo ita ſit, opor tet, vt ſit medicus ſcieus illud, quod iſtæ res ex quirunt de cibo apud principium ægritudinis ita, vt posſit adminiſtrare cibum ſecundum modum conuenientem&c. Secund a ſumma canonum eſt de canonibus dependentibus a velocitate penetrationis cibi, aut rarditate ipſius: Cibus autern eſt velocis penetrationis, ſicut eſt de diſpoſitio vini, aut tardę penerrationis, ſicut eſt diſpoſitio aſſa torum,& frixorum, aut medio modo ſe habet in hoc, ſicut panis mediocriter fermentatus,& ſolitus,& coctus. Et neces ſitas quidem cibi velocis penetrationis eſt velox confortatio vel fortificatio virtutis: Et hec eſt neceſſaria, quando virtus fuerit debilis,& virtus non ſufficit, quouſq; penetret cibus, qui non eſt ſic velox. Cibus vero tardę digeſtionis eſt neceſſartus, qñ appetitus eſt vehe
mʒẽs, p̃cipue qñ tardatio cibi eſt cã effuſionis humorũ ma
lorũ ad ſtomacũ, et cum hoc fuerint in epate, aut in venis humotes crudi, quare, oportet, vt pręmitiarur vel accel leretur cibus habita conſideratione ad appetitum,& ſto macum, vt nõ effundantur ad ipſum humores malt:& oporter, vt talis cibus ſit tardæ penerationis, ut ĩ ſtomaco tardet, quouſq; digeratur, quod eſt in epate,& in venis. Summa tertia de canonibus dependentibus a cibo ſubtiI.
li, aut groſſo, aut mediocri: Et iam ſciuiſti, ꝙ cibus groſ ſus eſt ille, ex quo generatur humor groſſus:& cibus ſub tilis eſt ille, ex quo generatur humor ſubtilis:& abſque dubio cibus mediocris erit ille, ex quo genenatur humor mediocris ſuhſtantiæ. Et vnuſquiſq; iſtorum ciborum aut eſt ſecundum ſanos, aut ſecundum ęgros:& eorum, quorum humorum eſt groſſus aut grosſities eſt maior 8 q; oportet in diſpoſitione ſanitatts, aut in ęgritudine: Et ſimiliter dicatur de ſubtili,& mediocri. Et cihus quidem ſubtilis habet ordines: ex eo enim qurdam eſt ſubtilis ſer mone abſoluto,& eſt ſecundum ſanos, ſicut caro capreti Vel edi,& pedes caſtratorum: aut ſecundum infirmos, ſicut ſunt fercula liquida abſque carne,& extramitates pullorum: Et ex co eſt cibus ſubtilis valde,& illud ſecũdum ſanos, ſicut gallinę,& extremitates edorum: aut ſecandũ ęgros, ſicut ius pullorum,& pars ſpiſſa aquę ordeis Et quidam eſt cibus ſubtilis in vltimo,& illud ſecun dum ſanos, ſicut pulli,& brodta carnium: aut ſecundum inffirmos, ſicut ſauich,& aqua ordei mediocris ſubſtantig.& quidam eſt cibus ſubtilisſimus ſeu ſubtilis in vlti mo ſubtilitatis,& illud ſecundum ſanos ficut pullorum ius,& extramitates pullorum: aut ſecundum xægros, ſicut eſt iuleb,& pars ſubtilis aquæ ordei: Cibus autem groſſus aut eſt ſecundum fanos, ſicut frumentum coctum, ſicut puls,& caro vacina: aut ſecundum ęgros, ſicut caro edi,& pedes caſtrati. Et cibus quidem groſſus adminiſtratur, quando oportet admintiſtrari ctbus multus:& ſuhtilis adminiſtratur, cquando oportet adminiſtrari parum de cibo. Et diuerſitas ordinis in ſubtilitate eſt, ſieut diuerſitas ordinis in paucitate cibi Sed modo manifeſtabimus ordinem ęgritudinum acutarũ, vt ſciamus ex hoc locum ſeu tempus adminiſtrationis ordinũ cibi ſubtilis. Dicamus ergo, ꝙ ex ægritudinibus acutis quædã eſt acuta abſolute,& eſt illa, quæ completur ſeu terminatur i die decimoquarto:& quędam eſt, quæ eſt minoris acuitatis,& eſt illa, quę terminatur poſt illud vſque ad dies vigimiſeptem: Et quędam eſt acura cronica„& eſt illa, quæ terminatur poſt illud vſq; ad diem quadrageſimum: Et quędam eſt acuta Valde,& eſt illa, quę ter minatur inter nonum,& decimum. Illa Vero, quæ termi natur in ſeptimo, et infra ſeptimum, aut eſt habens timo rem, vel eſt timoroſa, aut non. Et prima quidem, quę ter minatur inter quarium,& nonum„ eſt acuta in vltimo acuiratis. Secunda vero, quę non eſt timoroſa eſt ſicut febris effimera, quam nominamus ægritudinem facilem. Qudd ſi dicatur, ꝙ in declaratione ggritudinis acutæ eſt iſta condictio, ꝙ ſit timoroſa:& ſupra in diffinitione egritudinis acutę non fuit conſiderata iſta condictio„ꝙ ſit timoroſa: Dicendum, quòd ægritudo, quando augetur in die ſeptimo, iam efficitur timoroſa, aut terminatio ipſius poſtponitur vſque ad nonum vel circa, eſt timoroſa: Dicamus ergo, ꝙ in ægritudine, quæ eſt cronica ual de, oportet vt ſit cibus groſſus ſecundũ egros: In ęgritudine Vero mediocris tẽporis oportet, vt cibus ſit mediocris:Et in ęgritudine acuta abſolute oporter, vt ſit cibus ſuhtilis abſolute. In ęgritudine vero acura Vvalde oportet, vt cibus ſit ſubtilis ualde:et ſic ꝓcedat᷑ ſecundũ iſtas oꝑa tiones uel ꝓportiones.SED nõ prohibet᷑, niſi quãdo medicus vult, vt natura occupet᷑ in digeſtione humorũ etc. Et hoc quidem fit, quoniam cibus ꝓhibetur in quatuor diſpoſitionibus, quarũ vna eſt apud ſtatũ ſecũda apud criſim vel in hora criſis, tertia a pud paroxiſmũ vel in ꝑo xiſmo: quarta apud repletionẽ ſuꝑfluã, in qua ſperat᷑, ꝙ corpus nutriatur ex illa repletione, q ꝗdẽ aut eſt ex cibo, ſicut prohibetur cibus poſt repletionem cibi nouiter aſſumpti:aut eſt repletio ex humoribus ſicut prohibetuz

E EBN.
cibus in principijs febrium, pręcipue ſi fuerit ſanguis do/ minans: in oĩbus. n.iſtis diſpoſitionibus intẽtio principalis medici in hac prohibitione cibi eſt occupare naturam circa digeſtionem materiæ. Et ſcias, ꝙ in omnibus iſtis di ſpoſitionibus non prohibetur cibus, niſi qñ virtus fuerit tollerans. ET non minuitur& c. cibus quidem minui tur, quando cum intentione, ꝙ natura occupetur in dige ſtione, eſt etiam intentio confortandi virtutem. littera ſeques ex prædictis patet. AV T proöpter intentiones alias: Vult per hoc, ꝙ quando virtus fuerit fortis cum tali appetitu, tũc posſibile eſt digerere illud, quod oportet: ſi uero virtus digefſtiua fuerit debilis, tunc non eſt curandum de appetitu. AVT propter intentiones alias, ſicut quando eſt intentio macrefaciendi,& ſicut quando fuerint in venis humores multi quamuis digeſtt. ET quanto magis ggritudo fuerit acuta,& niſi cauſę acciderint&c. tales cauſæ ſunt, ſicut res, quæ indicant cibum neceſſario eſſe augendum, ſicut quando infirmus eſt raræ ſubſtantiæ, aut virtus eius eſt debilis, aut tempus,& regio ſunt calida. Sed dubitatur circa ea, quę ſupra dicta ſunt, ꝙ; in ggritudine cronica cibus groſſus ſeu regimen groſſum eſt exhibendum:& in ægritudine acuta regimen ſubtile eſt exhibendum: hoc enim videtur eſſe falſum, quoniã ſpaſmus,& ſingultus ſicci ſunt ex ægritudinibus acutis,& in eis oportet multiplicare cibum: Paraleſis vero,& ſpaſ mus,& tortura, quę ſunt ægritudines humidę, ſunt de nu mero ęgritudinum cronicarũ,& in eis oportet minorare cibum. Secundo dubitatur circa illud, quod dictum eſt in quinta re. ſ. ꝙ in principio xægritudinis oportet dare multum de cibo&c. quoniam conſuetudo in cura febrium eſt prohibere cibum in principio ipſarum: poſtea cibare in augumento,& in ſtatu: immo quandoque illud, quod adminiſtratur in ſtatu de cibo, eſt plus, q́; illud, quod de cibo adminiſtratur in augumento,& in principio. Ad pri mum reſpondent quidam, ꝙ illud dictum verificatur ſolum in ſebribus: ſed iſta reſponſio non eſt ſufficiens, quo niam ſermo Auicennæ in hoc capitulo eſt vniuerſalis ad omnes egritudines materiales, in quibus oportet, vt natu ra occupet᷑,& opponatur ægritudini: in huiuſmodi enim ggritudinibus oportet, ꝙ natura digerat materiam earũ, & oportet, vt Virtus eius in hora pugnę ſit fortis:& ꝑꝑ hoc oportet, vt menſuratio cibi in eis ſit ſecundum ꝙ di ximus. Spaſmus autem,& ſingultus ſicci quamuis indi geant multoẽ cibo, tam hoc nõ fit in egritudinibus matexialibus: Neque in ſpaſmo ſjcco,& fingultu ſicco mul tiplicatur cibus ratione nutrimenti, ſed ſolum, vt conferat in humectando: Minoratio vero cibi in paraleſi,& rortura,& ſpaſmo humidis non fit, niſi quia ſperatur,& creditur, ꝙ tales ſint ęgritudines breuis temporis: et propter hoc quando prolongatur tempus ipſarum,& certificati ſumus de tempore ipſarum longo, tunc oportet in eis multiplicare cibum, non tamen volumus, ꝙ talis mul tiplicatio cibi ſit maior, qᷓ ſit in diſpoſitione ſanitatis, quo niam hoc eſt imposſibile, immo talis multiplicatio intelligitur, ꝙ ſit reſpectu reliquarum egritudinum. Ad ſecun dum reſpondetur, ꝙ medici dimittunt cibum,& prohibent ipſum in principijs ſebrium, non quia in hora prin
cipij conueniat illud, immo prohibetur tunc, aut quia infirmus abhorret cibum in illa hora,& propter nauſcatiuam ſacietatem,& repletionẽ, quę pręcesſit, quare opor
tet tunc dimittere cibum, vt natura occupetur circa materiam,& digeſtionem eius, ſicut diximus prius, aut PE
res alias, propter quas ipſa ęgritudo ex quirit illud. N OSquoque neceſſarium eſt nutriens, quod cito penetret&c. ET non eſt tempus,‚ aut virtus ſufficiens digere
vibuma, quod tarde digeritur. quando enimm Virtus non
I1. I I. 68
ſufſicit digerere cibũ tardę digeſtionis, manifeſtum eſt, ꝙ non ſuccurret caſui Virtutis: T. empus etiam non ſufficit, quando cibus, qui tarde digeritur, non poteſt cito, et velociter ſuccurrere caſui virtutis, niſi digeratur, ſed talis cibus non digeritur, niſi poſt tempus longum, quare cibus iſte non poteſt cito ſuccurrere caſui virrutis. Alio modo exponitur& tempus non eſt ſufficiens 3& ſicut quando hora paroxiſmi iam eſt proxima, tunc enim non eſt posſibile, vt adminiſtretur cibus tardę digeſtionis, vt ſuccurratur virtuti, ne cadat propter longitudinem paroxiſmi, in quo paroxiſmo non licet cibũ exhibere: ſi enim exhibeatur cibus tardę digeſtionis in hora proxima paroxiſmo, tunc talis cibus non digeretur ante paroxiſmovm, ſed remanebit in ſtomaco,& ex hoc augebitur,& prolongabit᷑ paroxiſmus, vt ſupra dictum eſt. Et ſi dica tur, ꝙ melius fuiſſet, q; Auicenna dixiſſet. Et tempus, aut virtus non eſt potens tollerare, vt penerret cibus tardę pe netraionis: dicendum, ꝙ; Auicenna dixit, non eſt potens tollerare, ſeu expectare, vt digeratur nutrtens, quod tarde digeritur, vt nobis innoteſcat, ꝙ cibi penetratio non fic, niſi poſt eius digeſtionem. Qñ igitur cibus fuerit tar dę digeſtionis, ſequitur neceſſario, ꝙ ſit tardę penetra tio nis:& ſimiliter cibus velocis digeſtionis eſt etiam velocis penetrationis. ET fiat ſecundũ modũ, quẽ declarauimus.ſ.ſupra capitulo de regimine eius, quod comeditur, & bibitur. MEDICATIO autem, quvę fir cum medici nis& c. In hac parte ponitur conſideratio canonum cu rationis cum medicina. Dixit ergo princeps Auicenna: Medicatio autem, quę fit cum medicina, tres habet regulas, quarum vna eſt elligendt. ſ.elligendi ipſam calidam, aut frigidam, humidam, aut ſiccam. Et ſciendum, ꝙ ſermo iſte videlicet elligendi ipſam calidam, aut frigidà etc. non eſt, niſi per modum exempli, quia Auicenna in hoc loco per qualiratem intelligit illud, quod eſt commune ad formas, et qualitates, ſiue ſint de qualitatibus quatuùor primis, aut alię ab eis: Et illud, quontam quandoque curamus cum eo, quod agit a proprietate,& tunc non attẽ dimus omnino ad qualitatem:& ſimiliter quandoque cu ramus cũ eo, quod agit per qualitates ſecũdas, ſicut ſunt medicinæ folutiuæ,& ꝓuocatiuę, et incarnatiuę, ſiue cõ ſolidatiuę, et tũc nõ attẽdimus ad qᷓlitates primas. ſ. ad ca liditatem, frigitatẽ, humiditatem,& ſiccitatẽ Et neceſſarium eſt quidem in curatione vel medicatione curn medi cina elligere qualitatem medicinę, quoniam curatio fit ꝑ contrarium, quare,oportet, vt qualitas medicinę ſit contraria qualitati ægritudinis. Secũda regula eſt regula elli gendi quantitatem medicinę: Et iſta quidem regula iã diuiditur in duas, quarũ vna eſt regula menſurandi pon dus medicinæ: et ſecunda eſt menſurandi ipſius qualitatẽ, ſeu gradum qualitatis eius. Exemplum primi eſt ſicut, ſi dicamus, ꝙ doſis agarici, aut pulpę coloquintidę eſt qua tuor danich. Exemplum ſecundi eſt ſicut ſi dicamus, ꝙ hęc caliditas extranea in corpore exiſtẽs ad hoc, vt remo ueatur, indiget medicina infrigidante in gradu tertio: Et iſta frigiditas pręternaturalis ad hoc, vt remoueatur, indiget calefaciente in gradu ſecundo,& ſimilia. Er hoc qui dem eſt neceſſarium in medicatione cum medicina, quoniam gradus ęgritudinum diuerſificantur in fortitudine, & debilitate. Et hoc quidem ſine dubio indiger medicinis diuerſis in hoc. Amplius virtutes medicinarum illarum etiam ſuut diuerſę,& diuerfificantur ſecundum quantitatem earum multam, aut paucam. Et hoc propter illud, quod affirmatum,& declaratũ eſt in philopphia, ꝙ vix tutes corporales augumẽtani᷑cum augdnn Khrr ſubiecti ipſarum,& diminuũtur ex diminutione illius: vnde dicitur, ꝙ in maiori quanto eſt maior vixtus: 8 in minori 11

quanto eſt minor virtus. Tertia regula eſt regula obſer uandi vel ordinandi ſuam horam: Et illud, quoniam me dicina vna quandoque eſt in vna hora conſerens ægritudini,& in alia hora nocens ci:& illud ſicut medicina repercus ſiua, quoniam ipſa eſt iuuatiua in principij appoſtematũ,& nociua in fine eorum. Et noꝛandum, ꝙ hora, quę elligitur in adminiſtratione medicinæ, aut eſt pro pria ægritudini, aut non eſt ſic- Prima quidem eſt, ſieut admintſtratio medicinæ ſoluttuæ in hora augumenti ægri tudinum. Secunda vero, ſicut adminiſtratio medicine ſo lutiuę in vere,& autumno, non in ęſtare,& hyeme. Et eſt ſciendum, quòd iſtę tres regulæ ſunt fundamentum cu rationis cum medicina: ſed hic ſunt alij canones neceſſarij in illis etiam, quorum vnus eft ſubſtantia medicinę, quoniam medicina cordialis oportet, vt ſit eius ſubſtantia vehementer conformis ſubſtantię ſpirirum: Et quando duæ medicinę ęquantur in comemperando complexionem,& ſubſtantia vnius fuerir conueniens corpori, & alia contraria illi, tunc non eſt dubium, qꝙ; adminiſtra tio conuenientis eſt melior. Secunda eſt adminiſtratio nis medicinæ electio, quoniam melior modus adminiſtrandi medicinas colicæ eſt per cliſteria: Et medicinarũ pro nau ſea ſtomaci adminiſtratio melior eſt per os,& illud, quo niam medicinę penetratio oportet, vt ſit ex via propinquiori. Tertia eſt lorma medicinę, quomã quædam medicinæ melius eſt, Vt adminiſtrẽt᷑ in ſormã loch, ſicut ſunt medicinę pectoris: et dã melius adminiſtrant᷑ ebibitę, ſicut mecicinæ, q adminiſtrant᷑ ad ęgritudines mẽbrorũ re motorum, vel longinquorum a ſtomaco; vt ſit earnm pe netratio ad ipſa veloctor:& quędam melius adminiſtrãtur in pillulis, ſicut medicinę, quę adminiſtrantur ad mũ dificandum caput,& alia ab his. Quarta eſt ellectio me dicinę ſimplicis, aut compoſitę, quoniam in quibuſdam ægritudinibus oportet, vt admintiſtrentur mecdicinę compoſitæ ſicut in lapide, quoniam medicinæ ſimplsces raro operantur illud, quod intenditur in cura ipſorum lapidũ: In quibuſdam uero oportet, vt medicinæ ſint ſimplices, ſicut in plurimis ægritudinibus cõplexionalibus. Quin ta eſt electio medicinæ nouę, aut antiquę, quoniam quędam ſunr medicinæ, quarum adminiſtratio non conceditur, niſi poſtquam ſuper eas pertranſierit multum de tẽpore, ſicut ſunt medicinæ, in quibns cadit opium, ſicut ſunt trociſci de ſumach facti ad Zayr,& ſicut tyriaca. Quaqdã vero medicinæ meliores ſunt nouæ, q́; antiquæ, ſicut trociſci de canfora. Et quędam ſunt medicinæ, quæ quando antiquantur, debilitatur virtus ipſarũ, ſicut mul rę gumæ. Et ſunt quędam, quę quando antiquãtur, fortiflcatur virtus iplarum, ſicur eſt vinum,& oleum. IX ellectione autẽ qualitatis medicinæ. In hac parte con ſiderat ea, quę conferunt ad cognitionem eligendi qualita rem medicinę Qñ euim ſciuerimus, ꝙ; curatio ægritudinis fit per contrarium: Et ſciuerimus, quòd qualicas ęgri tudinis ſit itta, vel illa, tunc ex hoc ſciemvus, quòd medici na oportet, ſit illa, quæ habet qualitatem cõtrariam qua litati illius ęgritudinis: Sufficit ergo in cognitione qualitatis rnedicinæ habere cognitionẽ qualitatis ægritudinis: Sed in ſermone Auicennæ, quando dicitur. IN ellectione autem qualitatis medicinę abſolute non habetur cognitio& c. eſt dubitatio, quonta ſpecies ægritudinis eſt eius eſſentia, in qua quidem fundatur bonitas ſeu perfectio cu rationis: cognitio autem qualitatis medicinę nõ fundatur ſuper illam cognitionem ſpeciei ęgritudinis, quoniam cũ qualitate icinæ non eſt intentio contrariandi ſpeciei ggritudinis, ed contrariandi qualitati eius: Et etiam quia cognitio ſpeciei ægritudinis non confert cogmtioni qualitatis medicinę, quia gęgritudo vna ſpecie quandoque haI1.
bet qualitates contrarias, ſicut ſoda verbigratia, quoniã
ipſa quandoque fit a caliditate,& frigiditate,& ſimilia, quare cognitio ſpeciei ægritudinis non ſufficit ad cognoſcendum qualitatem medicinę, Auicenna vero hic dixit duas propoſitiones notas in medicinę ſcientia ita, vt plu res primates in hac ſcientia noſtris tem poribus putent ta les propoſitiones eſſe tanquam prima principia: quarum Vna eſt, ꝙ curatio ęgritudinis fiat per contrarium: Secun da eſt, ꝙ conſeruatio ſanitatis fiat per ſimilia. Dico ergo, q propoſitio prima eſt vera nullam habens dubitationem:& hoc demonſtratur ratione,& experimento: Ratione quidem, quoniam contrarium ęgritudini quan do aduenit corpori, ſine dubio alterat ipſum ad ſui naturam de necesſitate, cum virtus ipſius posſit hoc facere„ & corpus ſit recipiens, quouiam omne recipiens vnum duorum conrrariorum eſt recipiens alterum contrarium, ſecundum ꝙ declaratum eſt in philoſophia: Et corpus, quad iam recepit ęgriludtnem, eſt ſine dubio aptum recipere ſuum contrarium: Ei quando alteratur corpus ad contrariam, oporret vt remoueatur ęgritudo de necesſitate: quta aggregatio duorum contrariorum ſimul eſt im posſibilis. Experimento quidem declaratur, quonim teſtimonio uersficatur,& experitur, ꝙ repletio curatur per euacuationem,& econtra:& caliditas ſanatur per frigidi tatem,& econtra:& ſic de alijs. Sed hic ſunt dubitationes, quarum vna eſt, quòd ſicut cõuerſio ſeu alteratio ad contrarium prohibet remanere eggritudinẽ, ſimiliter eſſe ggritudinis prohibet alterationem vel permutationẽ ad contrarium, vt non aggregentur duo contraria: Secunda eſt, ſi corpus in hora ęgritudinis alteraretur ad contrariũ cauſaret in corpore egritudinẽ cõtrariam ęgritudini alig præcedenti, quate non cauſaret ſanitatem, quoniam ſanitas fit cum mecdiocritate inter illa contraria duo:& tunc non fieret cura per contrarium? Tertio ſi conuerſio vel permutatio ad contrarium prohiberet remanentiam vel eſſe ęgritudinis, Cunc conuerſio ad mediocritatem prohiberet etiam remanentiam 1pſius, quoniam remanentia contrarij cum exiſtentia mediocritatis eſt imposſibilis, quoniam eſt imposſibile, quòd frigus remaneat;,& exiſtat cum eſſe tepiditatis:& ſimiliter ſe habent omnia cõ traria cum medijs qualttauibus ipſorum. Et cum ita ſit, eſt posiibile, vt Hiat curatio ęgritudinis per mediocritatẽ ſeu per qualttatem mediam.& non per contraria. Quar to ſi ggritudo remoueretur poſt aduentum ſui contrarij, tunc ęgritudines omnes ſanarentur in hora vna, vel in tẽ Porevno, quod eſſet hora aduentus contrarij,& tunc nõ eſſet ęgritudo cronica, aut acura. Quito arguitut ſic. co lica eſt ęgritudo frigida, quę ſanatur per ſtupefactiua, quorum virtus eſt frigida. Sexta febris colerica, quæ eſt ggritudo calida Valde, curatur per ſcamoneam, cuius Virtns eſt calida. Septimo euacuatio curatur per euacua tionẽ. ſ.Ventris ſolutio per ventris ſolutionẽ,& vomitus curat᷑ ꝑ vomitũ, et vẽtris ſolutio ꝑ vomitũ, et ecõtra,& ambo ꝑ ſudorẽ curantur. Reſpondet᷑ ad primũ, qꝙ; cõuer
io ſeu alteratio ad vnnm duorũ contrariorum non prohi bet receptionem alterationis ad alterum, neque prohibet alterationem ad ten ſionem ipſius: verum qñ alteratur ad Vnum contrariotum, tunc priuatur altero ꝑꝑea, ꝙ illud, quod eſt frigidũ, calefit,& quod eſt calidũ, infrigidat᷑. Ad ſecundũ reſpondetur, ꝙ medicina cõtraria ęgritudini ſua qualitate nõ poteſt facere, ꝙ accidat ęgritudo cõtraria, dum qualitas talis medicinę nõ eſt ſuperflua valde,& illud, qm̃ ęgritudo frangit,& diminuit de fortitudine eius ꝑꝑ cõtrarietatẽ, quã habet ipſa ad cõtrariũ: Qñ igit᷑ me dicina p̃dicta agit, tũc ex ipſa aduenit mediũ, qc eſt ſans tas. Ad tertium reſpondetur, ꝙ mediũ non poteſt

Vtrũ co ſeruatio
at milie
F E. N.
were egritudinem totaliter, ſed ſolum ipſam diminuere:
propter hoc tepidum non poteſt ſacere, ꝙ; frigidũ ſit tepidũ, ſed ſolũ minorare frigiditatẽ eius: Et ſecũdũ plu rimum talis diminutio non eſt diminutio, de qua ſit curandũ, qm̃ egritudo eſt fortior, ꝗᷓ ſit qualitas media inter cõtrarta, vel qm̃ virtus ęgritudinis fortior eſe᷑, ꝗᷓ Virtus mediocritatis ſeu qualitatis medię prædicta. Amplius alte ratio diſpoſitionis vel qualitatis mediæ prædictę ad vnũ cõtrariorũ nõ fit per hoc, ꝙ; ipſa ſit qualitas media, ſed ꝑ hoc ꝙ eſt cõtratria cuilibet extremorũ: tepidũ euim fran get frigiditatem non per hoc, ꝙ eſt diſpoſitio media inter calidum.& inter frigidum, ſed per hoc, ꝙ eſt calidum, quia tepidum comparatum frigido eſt caſidum,& com paratum calido eſt frigidum. Ad quartam reſpondetur, qꝙ licet ægritudo remoucatur per aduentum contrarij, tamen non ſequitur, ꝙ ęgritudines ſanentur ſubito, quo niam non eſt posſibile, ꝙ; ægritudmi adueniat ſuum con trarium, niſi poſt tempus, quod exigit natura ipſius,& illud eſt ſicut euacuauio verbigratia, quomam ipſa non aduenit, muſi poſtquam materia replens eſt facta diſpoſita ad egresſionem,& hoc quidem indiget tempore: Ad quintum dicitur, ꝙ medicatio colicę cum ſtupefactiuis non eſt medicatio oppilationis,& prohibitionis exitus etus, quod debet egredi ſecũdũ nãm, ſed eſt medicatio do loris: ſedatio uero doloris cũ ſtupefacientibus cõtrariatur huiuſmodi dolori: Ad ſextu Dicendũ, ꝙ; ſcamonea nõ ſa nat ſebrẽ colericã, ſed euacuatio coleræ putridæ ſanat: vn de ſcamonea per accidens contrariatur ęgritudini, quæ eſt repletio coleræ putridæ. Ad ſeptimum dicendum, ꝙ; Vomitus,& Ventris ſolurio quando curatur cum vna ip ſarum, tunc illa non eſt curatio alicuius ambarum per ſe, ſed reꝑletionis ex materia cauſante vomitum, aurt ſolutio nem ventris. Circa autem ſecundum quę eſt, ꝙ; ſanitas cõſeruatur ſuo ſimili: Hęc propoſitio licet ſit notisſma,
n& famoſa, tamnen eſt falſa Valde non habens veritatem,
ber quoniam verum temperamentũ imposſibile eſt reperiri, 2
ſicut ſciuiſti: Omnis igitur complexio ſiue ſit ſana, ſiue ggra„neceſſe eft, Vt ſit extra illud temperamentum: quare in ea ſine dubio eſt qualitas dominans: 8i ergo ad ueniat ei qualitas ſimilis, oportet vt fortificetuùr,& inten qatur illa qualitas in complexione dominans propter illud, quod declaratũ eſt in philoſophia videlicet, ꝙ omne corpus habens qualitatem, dum augetur eius qualitas, fortificatur ilſa qualitas: Et hoc poteſt videri in aqua: Si enim acciptatur de aqua pauca quantitas, tunc eius frigiditas, et infrigidatio non erit ſicut infrigidatio aquę multæ: Si ergo augeatur illa qualitas dominãs in com⸗plexione, tunc non remanet, ſicut prius erat; immo eſt iam permutata ad diſpoſitionetu aliam. ſ. ad maiorem lapſum a temperamento: Et hoc quidem contrariatur ſa nitati.Et iterum ſi ſanitas conſeruaretur ſuo ſimili, tunc ſanitas iuuenis,& calidi conſeruaretur per res calidas: Er ſanitas ſenis,& infrigidati conſeruaretur per res frigi das:& ſimmliter dicatur de humido, aut ſicco hoc autem eſt falſum, quoniam vnuſquiſque iſtorum, quando ſuper eos aquenit illud, quod eis ſimilatur, leditur valde, & egreditur a temperamento ſuperflue. Dico igitur, ꝙ conſeruatio ſanitatis fit per illud, quod contrariatur qua litati ipſius cũ hac condictione, ꝙ; inter ambo non ſit diuerſitas ſeu diſtantia multa, ſicut eſt diſtantia contrarij quo fit curatio ægritudinis: Et ſimilirer fit ꝑmutatio cõ plexionis ad cõplexionẽ meliorẽ. verũ permutatio fit cũ eo, quod in contrarietate eſt fortius, q́; illud, quo fit conſeruatio fanitatis. IX ellectione qualitatis autem medicine&c. hæc eſt conſideratio quinta de his, quæ conferunt Bheos nolcendum qualitatem medicinæ. Regritudo qui8
I181 1 I. 69
dem, queę intenditut medicari, aut eſt ęgritudo propria vnt membro,& tunc medicatio illius nominatur medidicatio propria, aut ægritudo non eſt propria vni membro,& nominatur medicatio communis In prima autern medicatione cognoſcitur quantitas medicinæ adminiſtrandę ex tribus rebus.ſ.ex natura membri, cuius ęgri tudo medicatur,& ex quantitate ægitudinis„&. ex rebus, quę ſua conuenientia vel conformitate ſignificant illud,& funt decem· ſ. virtus,& ſorma,& genus, et ętas, & tempus,& diſpoſitio aeris in illa hora,& regio,& ars,& conſuerudo,& regimen pręteritum:& Auicenna quidem ex iſtis decem prętermilit diſpoſitionem aeris in illa hora,& regimen pręteritum, quoniam diſi poſitio aeris includitur in tempore, Nam per tempus medici intelligunt tempus, in quo aer eſt in diſpoſitione calida, aut frigida,& ſicut de alijs. Regimen autem præteritum includitur in conſuetudine· Natura vero dicitur ſecundum plures intẽtiones, ſed per ipſam hic intelligitur illud, quod includit ſeu denotat quatuor res. ſ.creaturam membri, et eius complexionem,& ſitum,& virtutem eius. In medicatione aut communi ſcitur quantitas medicinæ admi niſtrandę ex tribus rebus.ſ.ex complexione corporis,& quantitate ęgritudinis,& ex rebus, quę ſignificant ſua conuenientia,& conformitate, ſecundum ꝙ in illa eſt neceſſariũ. Et in hac medicatione quidẽ non conſideratur
natura membri, quoniam non eſt dependens ab vno mẽbro apropriata. Diximus autem, ꝙ́; memſuratio quan titatis medicinę cognoſci debet in medicatione propria, & in medicatione communi, quoniam illa diuerſificatur ſecundum earum diuerſitarem · Er quidam addiderunt in rebus, quę ſignificant ſua conuenientia, ſecundum ꝙ; in ea requirit complexio: Et hoc quidem non eſt conueniens in medicatione communi, qñ medicario com munis connumerat illud vel includit illud principaliter.
In medicatione autem propria eſt illud conueniens, quia curatio diuerſificatur ſecundum diuerſitatem illius. Auicenna autem contentus eſt dicere,& declarare ſolum illud, quo cognoſcitur mẽſura quantitatis medicinę in me dicatione propria: Nam illud, quo ſcitur menſura quantitatis medicinę in medicatione communi, eſt complexio corporis. Et iudicium eius in menſurando quantitatem medicinę eſt ſicut iudicium complexionis membri, qaaã continet vel includit in ſe natura ipſius membri: Et hoc quidem ſubintelligitur, quando complexio corporis non ponitur ingredi inter res, quę ſua ſignificant conueniẽtia, ſecundum ꝙ oportet in eo: ſed ſi poſuerimus, q; complexio ingrediat᷑ in eis, tunc cognitio eius, quo cognoſcit᷑ mẽ ſura qᷓtitatis medicinæ in medicatione cõi eſt manifeſta ex cognitione illius, quo cognoſcit᷑ illud in medicatione ꝓ pria. ET' cõplexionis quidem membri&cc. In hac parte ponitur quinta conſideratio, qualiter ex cognitione com plexionis membri ſcitur menſura quantitatis medicinę: littera patet vſq; ibi infrigidatio parua, Difficultas vero de ſene,& iuuene& ęqualiter febrientibus,& vtrum in frigidatio ipſorum debeat eſſe equalis, alibi per tractata eſt. ET creationt quidem membri& c.hęc eſt ſexta conſi deratio de his, quę conferunt ad cognoſcendum quantita tem medicinæ, quę conſideratio ſumitur ex creatura mẽbri:vnde creatura membri includit in ſe figuram,& mea tus,& vaſa,& formam, ſuperficiem membrorum in lenitate,& aſperitate. Auicenna vero hic diuidit membra ſecundum eorum creaturam duobus modis, quorũ vnus eſt ex parte concauitatis eorum, aut priuationis eius: Secundus eſt ex parte raritatis, aut ſpisſirudinis ipſorum.
Dico ergo, ꝙ omne membrum aut eſt habens cõcauitatem, aut non, Quod vero non habet R eſt, iii

LI B.
ſicut nerui, qui ſunt in manibus,& in pedibus, quoniam ipſi ab extra adherentes carni,& ab intra non habent cõ cauitatem manifeſtam ſenſui, quoniam ſpiritus, qui pene trant in eis, non indigent concauitate manifeſta, ſicut fuit neceſſarium in ſpiritibus viſus, vt nerui ipſius ſint mani feſte concaui. Membrũ autem, quod habet concauitatẽ, aut habet ex vno latere, aut ex duobus lateribus: Et illud quod habet ex duobus lateribus eſt ſicut pulmo, quoniã ab extra habet concauitatem pectoris,& ab intra haber concauitates cauſatas,& diuiſas per diuiſionem concaui tatis cannę pulmonis. Illud autem, quod habet concauitatem ex vno latere, aut habet illam concauitatem ab in tra, ſicut ſunt venæ,& arterię, quę ſunt in manibus,& pedibus: Aut habet concauitatem ab extra tantum, ſicut nerui, qui ſunt in concauitate ventris,& pectoris. Iſtę ergo ſunt quatuor membrorum diuiſiones,& quęlibet ea rum aut eſt rara, aur denſa, aut mediocris, quare fient di uiſiones duodecim. Et iſtarum diuiſionum ordo diuerſifi catur in fortitudine,& debilitate medicinarum ipſorum: & per rarum membrum intelligitur illud, cuius porroſitates ſunt amplę, ſicut eſt pulmo: Denſum vero eſt illud, cuius porroſitates ſunt ſtrictę, ſicut ſunt renes. Membrum vero mediocre in denſitate,& raritate eſt illud, cuius porroſitates ſunt medię inter iſtas duas, ſicut eſt epar,& ſplen. Amplius ſciendum, ꝙ in hac conſideratione Auicenna maniſfeſtat cauſam, quare ſufficit quędam medicina ſubtilis ſeu leuis,& talis cauſa eſt expulſio ſuperfluitatum facilis, quoniam expulſio ſuperfluitatum quando fuit facilior, ſufficit in ea quęcunque virtus medicinæ. Et membrũ quidem, quod eſt facilis penetratio 1 nis,& interius,& exterius eſt locus vacuus, ad quem ex pelluntur ſuperfluitates, expellit ſupetHluitates eius magis faciliter, quoniam concauitates, quas habet, non prohibent receptionem ſuperfluitatum, quare expolſio illarum ſuperfluitatum eſt ſalua ab impedimẽto expulſionis mẽ brorum, quæ ſunt in parte ex pulſiua, vel quę ſunt creata ad expellendum: quare non indigent in complemento operationis ipſorum Virtute forti valde: ſed non eſt ſic, quando membrum non habet concauitatem, quoniam tunc membrum, ad quod expelluntur ſuperfluitates, prohibet receptionem earum vel reſiſtit receptioni ipſarum a2 virtute expulſiua, quare in hoc indiget virtute forti, vt posſit ſuperare virtutem membri repelentem: Et illud non fit, niſi cum medicina forti valde: Er in mẽbro qui dem raro ſufficit medicina ſubtilts leuis e in membro denſo requiritur medicina fortior, quoniam penetratio ſu perfluitatum in membro raro ab interioribus ad exterio ra facilis eſt propterea, ꝙ meatus in eo ſunt ampli: Et ſimiliter facilis eſt etiã penetratio medicinæ ad interiora, Vt agat in eis: ſed non ſic ſe habet membrum ſpiſſum, quoniam diſpoſitio eius eſt econtrario in ambobus· Et non eſt dubium, ꝙ ſuperHliuitas membri quando expellitur ad exterioratunc expulſio ipſus eſt facilior, q́; ſi fue Alia lite- rit in proſundo. Et ſcias, ꝙ concauitas maiorem cauſat fa 1a excpul- cilitatem[reſolutionis] ſuperfluitatum, qᷓ raritas corpofonis, ris membri, quontam raritas adiuuat ad expulſionem ſu perfluirarum propter facilitatem penetrationis ad exte“ riora:& illud non cauſat ex pulſionem liberam a repulſione vel a reſiſtẽtia eius, quod ſad ipſum] ex pellitur, ſed ina ꝑticu non ſic eſt concauitas. Facilitas autem penetrationis me8— p dicinę ad membrum,& eius difficultas ſic ſe habet, quo niam ſi membrum habet concauitatem ab extra, runc medicina in ipſum non habet ingreſſum, immo talis con cauitas prohibet penetrationem medicinæ ad ipſum propter priuationem continuitatis inter ipſam,& inter illud, quod circuit illam concauitatem, ſi fuerit via penetratio
—
I.
nis medicinæ ad ipſam ex illo, ſicut ſi volueris medicinam penetrare ex inreriori parte pectoris ad venas,& ad neruos, qui ſunt intra concauitatẽ eius: ſi vero fuerit concauitas interius in membro, tunc cauſatur facilitas penetrationis medicinæ, donec occurret ſuperficiei ventris illius membri multo plus, ꝗᷓ cauſetur a raritate, quoniam medicina faciliter penetrat ad ipſum ex illa concauitate. Penetratio vero medicinę in corpore vel in ſubſtantia membri facilior eſt in membro rarę ſubſtantiæ:
Et propter illud reſolutio ægritudinum materialium ex mebro habenti concauitatem multo facilior eſt, ꝗᷓ reſolutio ipſius ægritudinis ex membro raro. Aliarũ vero ægri tudinum ab iſtis reſolutio ſiue ſanatio multo facilior eſt in membro raro, quàm in membro habenti concauitatem abextra. Et cum ſciueris hoc, posſibile eſt vt tuo ingenio ellicias,& extrahas diuerſos ſeu diſtinctos ordines mem brorã indigentium medicina forti,& membrorum, quibus ſufficit medicina ſubtilis vel leuis ſecundum exigentiam creaturæ ipſorũ. Et Auicenna dixit ordinem quorundam membrorum,& contentus eſt eis timens prolixitatem. ET SITV S quidem membri: hæc eſt cõ ſideratio ſeptima, per quam cognoſcitur ex parte ſitus membri regimen quantitatis medicinæ: vnde ſitus, ſicut ſciuiſti, includit in ſe locum, ſocietatem:& vnumquodque iſtorum ponit diuerſitatem menſurationis quantitatis medicinæ:& propter hoc cognitio amborum iuuat ad cognoſcendum menſuram qnantitatis medicinæ.& per communitatem̃ intelligo illam communitatem, quæ eſt inter duo membra, inter quę eſt continuitas:& cau ſa ipſius in diſpoſitione amborum ſana,& egra ſunt talia membra ad ſe inuicem communicantia. Et nos manifeſtabimus qualitatem eliciendi ſcientiam menſurandi quantitatem medicinæ ex vno quoque loco,& ex communitate ipſorum membrorum. In cognitione autem illius ex loco aduertendum ſeu conſiderandum, ꝙ aut lo cus membri eſt proximus penetrationi medicinæ, aut lon ginquus, aut mediocris:& primus quidem eſt ſicut ſtomacus: Secundus vero ſicut renes: Tertius autem, ſicut epar Et in membro propinquo ſufficit illa medicina, cuius virtus fit oppoſita ægritudini vel poteſt contrariare ęg ritudini, quoniam talis medicina peruenit ad illud mẽbrum,& virtus eius. ſ. medicinę remanet in ſua diſpoſitione. Membrum autem longinquum,& cmnediocre inter propinquitatem,& longinquitatem indiget medicina; cutus virtus ſit fortior, ꝗᷓ ſit quantitas, quæ opponitur ęgritudini ſecundum menſuram„ qua exiſtimetur, ꝙ frangatur de virtute eius propter alterationem eius fa ctam in membris, quę ſunt in via vel tranſitu, quoniam medicinę alterantur a natura membrorum, quibus obuiant,& proprie in quibus permanent, vel morantur,
ſicut ſtomacus,& epar,& proprie illæ, quæ ſunt ex me
dicinis cibalibus, quoniam alteratio ipſarum a membris
eſt maior propterea, ꝙ in eis eſt nutricatio. Et ex mẽbris
ſunt, quę ſunt longinqua a penetratione ſeu a uia,& pro
Xima alteri, ſicut veſica, tunc enim ebibita peruentũt ad
ipſa ex via ſeu tranſitu valde longinquo.ſ.ex ore. Medicine Vero, quæ in ipſam proijciuntur per ſyringam, pene
trant ad ipſam veſicam ex via proxima ei, quę eſt foramen vel tranſitus virgę. Er propter illud medicinæ, quę
per ſyringam proijciuntur, ſunt potentiores in remouen
do ggritudines ipſius veſicæ. Et ex membris eſt illud, in
quo penetratio medicinarũ eſt per vnã viã, quæ qñqʒ eſt
Pxima; et ꝗñqʒ eſt lõginqua: Et tale mẽbrũ eſt ſicut pul
mo, quoniam medicinę per os aſſumptæ quandoq́; perueniunt ad ipſum per meri reſudando ex porris panniculi, qui eſt inter ipſum,& inter cannam:& hęc penetratic

FE EéI111.
tratio eſt proxima valde: Qñqʒ Vero medicinæ perueniunt ad ipſum per viam ſtomaci penetrando ex ipſo ad epar, deinde ex eo ad venam conca uam, poſtea ex ea per uenit ad ipſum pulmonem. Et propter hoc melius eſt, vt medicinę pectoris& cannę pulmonis adminiſtrentur in ſormam loch, aut in pillulis, vt ſit earum inceſſus ſuper meri in tempore longo,& ſit illud, quod reſudat illuc ex illo paniculo, plus: Et propter illud medicinę ad tusſim hoc modo adminiſtrantur. Cognitio vero menſurę quã tiratis medicinę, quę ellicitur ex cõmunitate membri fit, quoniam omne membrum per comparationem ad aliud membrum aut ſic ſe habet, ꝙ inter ea ambo cadit cõmu nitas, aut non: ꝙ ſi fuerit ſecundum, tunc non erit appoſi tio medicinarum ſuper vnum ipſorum ingrediens in cura alterius, ſicut membra pectoris cum membris vrinę, quoniam appoſitio medicinarum, ſuper quodcunque illorum ſit, non confert in cura alterius: Si vero fuerit pri mũ, aut illa cõmunitas eſt multa, aut pauca, aut medio cris. Prima qiudẽ eſt, ſicut eſt diſpoſiio matricis cũ ma millis: Secunda ſicut eſt diſpoſitio matricis cum vena ſciatica: Tertia ſicut eſt diſpoſitio matricis cum ſaphe· na. Et vbi cõmunitas fuerit multa, ſufficit, q medicinę permutent materias de vno ipſorum ad aliud, ſi fuerit debile, quoniam talis permutatio ad ipſum erit facilior: Vbi vero cõmunitas fuerit pauca,oporter in illa, vt ille medicinæ ſint fortiores, quoniam illa permutatio eſt diffi cilior: Sed vbi cõmunitas fuerit mediocris, oportet, vt me dicinę ſint mediocres. EI quandoq; ex conſideratione loci,& ſocietatis ſimul. Omnis materia, quę effuſa eſt ad aliquod membrũ, nõ euacuatur, quin in illo membro ſit expulſorium naturale, per quod expellitur illa materia, & ex egresſione eius non ſequitur nocumentum illi mẽbro, neque alteri membro: aut non eſt ita. Qudd ſi fuerit primum, tunc oportet euacuare illã materiam ex illo membro: Et illud ſicut qñ expellitur materia ad concaui tatem inteſtinorum, quoniam tunc oportet expellere illã materiam cum ſolutione ventris, quoniam euacuatio ma terierum oportet, ꝙ fiat per partem, ad quam declinant magis, quia illa eſt facilior naturæ: Si vero fuerit ſecundum, tunc nõ euacuatur, quin aut ſit illud membrum in modo, qui eſt posſibile, vt in eo accidat expulſorium, ꝑ quod ſi egrediatur materia, non nocet illi membro, neq; alteri membro, aut non eſt ita: ꝙ ſi fuerit primo modo, runc oportet extrahere illam materiam ex illo membro er ex pulſorium vel euacuatorium, quod accidit in eo: & ilud ſicut qñ ſcinditur vena cruris in ægritudine, quę nominatur uarices. Si vero non eſt posſibile, vt accidat euacuatorium ita, vt non noceat extractio materię,& tunc non euacuatur, quin aut ſit effuſio materiæ ad illud membrum iam completa, aut non: ꝙ ſi fuerit ſecundũ, tunc oportet attrahere ipſam materiam ad contrariam partem longinquam cũ ecuacuatione,& eſt melior: aut abſque euacuatione, ſicut ligatura duorum cruriũ apud aſcenſionem materiæ ad caput: Et ſi fuerit primum, tũc aut eſt illa materia iam corfirmata in illo membro,& longo tempore permanſit in ea, aut non: ꝙ ſi fuerit ſecũ do modo, tunc oportet attrahere eam ad partem contrariam proximã, ſicut poſitio ventoſarum ſuper nocram, vt attrahantur materiæ ab oculis. Si autem fuerit primo modo, runc extrahitur ex loco, vbi eſt, ſicut apertio exiturę. Et cauſa ſeu declaratio in his, quę dicta ſunt, eſt, quia aut effuſio materi; non eſt adhuc completa:& tũc ila materia non effuſa eſt ad iilud membrũ, niſi ꝑꝑ debi litatem eius in repellendo ſeu ſeparando ipſam ab eo,&. tunc oportet diuertere materiam ab eo, vt non aggregẽtur in eo cũ debilitate ipſius materiꝝ multę, propter quas
DO CT. IIII. 7⁰°
poſtea membrum deficiat in regulando eas, vel in digeſtione ipſarum, quare oportet, vt diuertantur ab eo ad membrum longinquũ: Si enim attraherentur ad membrum propinquum, tunc adiuuaretur earum attractio ad membrum, ad quod iam declinauerunt, quoniam eſt ſecaundũ conuenientiam motus ipſarum. Si vero effuſio iã eſt completa,& non eſt tempus prolongatum, tunc attra hatur ad locum propinquũ, quoniam attractio ipſarum ad locum remotum nõ eſt posſibilis, niſi fiat cum attractione lahorioſa, quę nocet corpori, quoniã qñ effuſio ma terig ad membrum fuerit completa, tunc firmatur in eo, quare difficilis eſt earum eradicatio ab eo ad locum lon ginquum, ſed non eſt ita, qñ effuſio materię adhuc nõ eſt completa, quoniã materia tunc adhuc eſt in motu ex ſui natura. Et quia etiã illa attractio laborioſa prædicta nocetipluribus membris abſqʒ iuuamẽto ipſius, et abſq; necesſitate ipſius, quoniam ſuper vnumquodq́; membrum incedit illa materia, quare ab ea leduntur membra leſione præternaturali. Si Vero effuſio fuerit iam completa,& tꝑs fuerit prolongatũ, tũc materia eſt iam cõfirmata, et reſudauit in mẽbrũ, in quo eſt, quare eſt Emutatio ipſarũ ſeu eradicatio ipſarũ ab illo mẽbro difficilis: et ꝑꝑ hoc ex tratio huiuſmodi materię ab illo meinbro eſt conuenientior: Et illud fiat ſicut cũ apertione ſeu perſoratione, aut reſolutione cum reſoluentibus,& his, quę ſunt ſimilia. QVONIAMN, qũ ſciuerimus ꝙ materia adhuc eſt influxu per partem, cũ dicit, quarum vna eſt partis diuerſi tas& c. intelligitur vna partium ſex. ſ. ſuperior,& inferior, dextra,& ſiniſtra, ante,& retro. Pars quidem contraria ſeu diuerſa requiritur de necesſitate, quoniam non poteſt fieri attractio ſine ipſa. Secunda res eſt conſideratio ſocietatis, quoniam materię non poſſunt tra hi ad illud membrum, quod non eſt ſociatum, ſicut ſupra declarauimus. Tertia res eſt conſideratio rectitudinis in vna partium ſex, quia inter quęlibet duo membra, immo inter duo puncta cadit rectitudo vel aſpectus rectitudinis:& propter illud non licet trahere, vel ꝙ fiat tranſitus per duos diametros, quoniam inter eos non eſt rectitu do in vno illorum laterum:& non conſideratur iſta recti tudo, niſi ꝑꝑ paucam cõmunicationem membrorũ, quę non ſunt in vna parte: Quarta res iam ſupra declarata eſt,& eius cauſa eſt asſignata. Et ſcias, ꝙ hic ſunt condi ctiones alig. Prima, q; membrum, ad quod expulſa eſt materia, non ſit ex pulſorium naturale, aut ſi fuerit expul ſorium naturale, materia tamen in eo exiſtens ſit ex eis, ad quæ ſequitur nocumentũ magnum, quoniã materia, qñ declinat ad membrum; in quo eſt euacuatorlum naturale,& ex egresſione ipſius per eum non ſequitur nocu mentum, de quo ſit curandum, tunc oportet euacuare ip ſam materiam ex illo loco. Secunda condictio eſt, ꝙ mẽ brum illud ſit taliter diſpoſitum, ꝙ; in eo non accidit eua cuatoriũ pro euacuatione materię, ſicut eſt lacertus, aut eſt illud posſibile, tamen ex egresſione materię per illud membrum eſt nocumentum magnum, quoniam ex mẽbro, ad quod declinat materia, ſi eſſet posſibile extrahe re matertam per Hobothomiam, aut aliud in modo, ꝙ nõ ſequitur nocumentum magnum, ſicut in flobothomia, oportet extrahere ipſam ex illo loco, Vt mũdificetur cor pus ab illa materia, abſqʒ ꝙ; ſit neceſſarius inceſſus ipſius ſuper membra alia. Lertia condictio, ꝙ membrum, ad quod attrahitur materia, nõ ſit nobile, ſicut membrũ, a quo attrahitur: aliter enim illud nocumentum accideret membro nobili ꝑꝑ ignobile, quod non eſt conueniens, ſicut ſi expellatur materia poſt aures, tunc non attrahemus ipſam ad cerebrũ, immo procurabimus, vt augeatur expulſio cius ad illum locum.ſ.poſt aures, vt per es

1I III1 B. non ledatut cerebrum. Quaita cõdictic, ꝙ membrum, ad quod atrrahitur, non fit minus rollerans illam mate tiam: ſi enim habuerit fortemn ſenſum, tunc augetur nocumentum per illud, quod aduenit ei per natutam, ſicut eſt oculus. Aut fuerit membrum infirmum, Si enim attractio materiæ ad ipſum nocet ei, non attrahemus ad ipſum, quamuis memmbrum, a quo attrahitur, ſit nobilius, ſicut nõ attrahimus matertas ex capite ad oculum, licet cerebrum ſit memmbrum nobilius. Quinta condictio, ꝙ ex penetratione materięg ad membrum, ad quod attrahitur, non ſequatut inceſſus eius ſuper membrum, Vnde ledatur ex hoc nocumento maximo,& illud aut quia eſt membrum principale, ſicut ſi faerit inceſſus ma terię ſuper cor, niſi non ſit illud membrum principale ex his, quę ex tali inceſſu materię ſuper eum ledantur, ſicut eſt epar, quoniam materię qñ q; attrahuntur ex mẽbris alijs ad inteſtina, vt egrediantur per ſeceſſum,& ad hoc ſequitur inceſſus vel tranſitus earum ſuper epar. Aut leditur nocumento maximo non ꝑꝑ membri principalita tem, ſed ꝑꝑea ꝙ membrum parum tollerat illud, quod ſu per eum incedit vel tranſit, aut quia in eo eſt ęgritudo le dens ipſum. Sexta, ꝙ nõ ſit lud membrum, ſuper quod incedit, ex illis, quibus leditur corpus per illud, quod accidit ex aduẽtu materierum ad ipſum, quamuis ex illo non ſit leſio magna,& illud ſicut, qñ incipit apoſtema in dextra parte guturis, tunc non attrahemus illam materiam ad latus ſiniſtrum timendo, ne apoſtema commune fiat in omnibus partibus guturis, vnde ledatur corpus ex prohibitione cibi,& anhelitus: Sæptima, ꝙ; non fiat attractio materierum ex parte oppoſita parti membri, ad quam declinauit materia ita, vt ſit membrum, a quo artrahitur, cadens inter membrũ, a quo declinauit,& inter membrum, ad quod fit attractio, quontam hoc adiuuat, vt expellatur materia ad illud membrum. Exemplũ huius ſicut ſi fuerit materia expulſa ad epar ex ſuperioxi parte corporis, iunc enim nos non trahemus eam ad in feriora, ſed oportet, vr fiat illa artractio ad partẽ, a qua ex pulſa vel tranſmiſſa eſt talis materia, ur reſiſtentia fiat ex parte, a qua expellitur,& retineatur illa declinatio ſan guinis, ſicut verbigratia trahemus ipſam ad manum. Octaua, ꝙ membrum, ad quod fit attractio, ſit magis longinquum, q́; membrum, ad quod declinat materia, ut ſit oppoſita declinatio ipſius materiæ ad membrũ, a quo attrahitur. Nona, ꝙ effuſio non ſir complera: Cũ enim non fuerit ita, tũc iudicium eſt aliud ab eo. EN dicemus, ꝙ in ęgrirudinibus in quibus&c. verificatio huius cano nis eſt, ꝙ medicinæ fortes ſine dubio ſunt magis contrariæ naturæ, q́; medicinę debiles:& ꝑp illud oportet, vt non adminmiſtrentur fortes, niſi qñ debiles non ſufficiunt. Et ſemita in hoc eſt, vt procedatur gradatim a medicinis debilibus ad fortiores, quouſq; peruentat ad terminum, quo posſit perficere intentionẽ: Sed hoc quidem eſt poſfibile, vt fiat, qñ non time tur ex hoc, ꝙ adueniat nocu· mentũ maius, qᷓ ſit nocumentũ peruemens ex audatia in ex hibendo medicinã fortẽ: Qudd ſi timetur, illud nõ fie ri debet: Et talis timor verificatur in pluribus diſpoſitio nibus, quarũ vna eſt, ꝙ ęgritudo non ſit furioſa, in qua materia eſt mobilis, qm̃ tunc oportet, vt audaces ſimul primo in euacuatione materię cum ſolutiuis fortibus, licet materia etiam non ſit digeſta, quontam ſi non fiet illud, timetur motus illius materię ad quędam membra principalia, vnde ſeqquitur mors. Secnda eſt, ꝙ corpus ſit vehementer diſpoſitum ad illam ęgritudinem, aut ꝙ; ſint humores velocis conuerſionis ad naturam materię, tunc
enim oportet, vt incipiatur cũ medicinis ſortibus, vt ęgri ti:& etiam quia quandoq; huic corpori,& huic membro ineſt proprietas, quòd non patitur ab illa medicina, quare
rudo non ſoritficetur valde propter diſpoſitionem ad ip1. ſam. Tertia, q́; ęgritudo in ſe ipſa ſit fortis valde. q;uonia tũc oportet, vt incipiatur cum medicinis fortibus, vi mi noretur forritudo ægritudinis,& diſpoſitio corporis in recipiendo ipſam. Quarta eſt, ꝙ virtutes ſint dtbiles, vn de exiſtimetur, ꝙ non posſint tollerare vehementtã ægri tudinis tãto tꝑe, ꝙ fiat gradatio a medicinis debilihus ad medicinas fortes, tũc. n. oporret incipere cũ fortibus: Ert hoc ꝗdem fieri oportet, qñ debilitatid nõ fuerit vehemẽs ualde. Virtus. n. debilis valde non tollerat aduẽtũ duorũ contrariantium ſuperflue ipſi naturæ, ſicut eſt ægritudo, & medicina fortis. PRAᷣETER hoc quoq; tibi cane etc. hic canon cõprehendit alios canones, quorum vnus eſt, ꝙ Oportet vt caueas, ne a rectitudine recedas propterea, ꝙ tardertur impresſio ſeu iuuamentũ medicinarũ:& intentio hutus eſt, ꝙ qñ creditur regimen aliquid eſſe conueniens propter rationem, quæ ſignificat illud, aut aliud: & adminiſtratũ fuerit tale regimen,& nõ appareat eius iuuamentum, oporret, ꝙ non iudicetur ex hoc, ꝙ tardat᷑ eius impresſ:o, ꝙ; ipſum non ſit conueniens, vnde recedatur ab co‧. Et illud, quia eſt posſibile, quòd propter illud, quod occurrit, non ſit corpus diſpoſitum ad patiendum, aut quia non aduenit tempus, quo complearur receptio vel pasſio corpotis ab eo, quod occurrit, quoniã manifeſtauimus. ꝙ; condictio ad hoc, ꝙ fiat impres ſio a cauſa eſt, ꝙ ſit fortitudo ſeu potentia Virtutis agentis,& fortitudo ſeu porentia virtutis corporis diſpoſiti. Et eſt posſibile, ꝙ occurrat vnum iſtorum alteri in tempore ta li, ꝙ Pueniet ab eo illa operatio: Et ſic oportet, vt intelli gas Hoc: Aut ſcit᷑ regimẽ eſſe cõueniẽs, et receditur ab eo, licet ſctatur, ꝙ ſit conuemens: Sed hoc eſt ex his, quę nõ acciduut omnino, quoniam medtcus prudens non recedirt ab eo, quod eſt conueniens, quia in hoc non eſt vtilitas. NEQVEin errore moreris, licet etus non& c. hic eſt ca non ſecundus. Et intentio, ſicut diximus, eſt, ꝙ in regimi ne, quando ratio demonſtrat, ꝙ ipſum ſit noctuũ,& admintſtratum fuerit tale regitnen, cuius nocumentũ nõ ap paret, tũc nõ oportet, ꝙ ꝓpter hoc falſum ſit illud, quod ex ratione iudicauimus, nechʒ oportet putare illud regimen non eſſe nociuũ proptera, ꝙ; non apparuerit adhuc nocumentũ ex eo, neq; propter hoc eſt perfeuerandũ in co, ſi accidat cõtrariũ eius, quod ratio demonſtrauit, tũc illud non peruenit ex hoc, ꝙ illud regimen nõ ſit nociuũ;, ſed Propter illud, quod diximus de regimine cõuenienti. ETcum hoc non ſecundũ vnam medicatiouẽ. hic eſt ca nonm tertius litera patet. QVONIAM ab ipſo, quod cõ ſuetũ, non fit pasſio: hic eſt qᷓrtus canõ. ET vnicuiq; qui dem corpori&c. hic eſt canon quintus. ſ. quòd diſpoſitio ad patiendum diuerſificatur ſecundum diuerſitatem corporũ,& membrorũ, immo ſecundũ diuerſitatem tempo rũ, quãuis corpus ſit vnum, aut membrũ vnũ:& hoc eſt maniſeſtũ. Et iſti quidẽ canones duo.ſ.quartus,& quintus demonſtrant veritatem canonũ trium præcedentiũ, quoniam ſi verificantur iſti duo canones vltimi, tunc eſt posſibile, quòd diuerſificet᷑ im presſio iuuamẽti, et nocu mẽti ꝑꝑea, quòd ambo ſunt conſuera, aut qᷓm̃ꝗ corpus, et membrum nõ eſt diſpoſitũ ad patiendũ ab eis ambobus in hac hora. Et tunc non oportet, quòd recedas ab eo, quod primo dictũ eſt.ſ.arectitudine erc. neq; permaneas in ſecundo.ſ.neque in errore moreris&c. Quòd autem in tertio canone dictũ eſt·ſ.quðd neq; ſecundũ vnam me dicationem&c. ſit verum, declaratur, quoniam curatio vna, qñ fuerit cum vna ſpecie medicinę, tunc iam natura aſſuefit illi medicinę, quare non patirur ab ea, vnde ſe quitur ad illud diuerſitas iuuamenti, vel tardatio iuuamẽ
2

FE E N.
quare oportet, vt permutentur medicinæ: Et qñq; licet illa medicina agat in hoc corpore,& in hoc membro in aliqua hora, tamen hoc corpus,& hoc membrum in hac hora, Vel in tali hora habet proprieratem, ꝙ non pa tiatur ab ea. CVM’ aũt ignoras, quę ſit ægrirudo&c. Verificatio huius eſt mamfeſta, quoniam ꝗñ relinquitur ggritudo ipſi naturę, tunc longinquũ eſt,& remotum a Verirate, q; res remaneat in ſua diſpoſitione de necesſitate: cum enim vnumquod amborũ.ſ.natura,& ægritudo ad ſe inuicem reſiſtat,& vnum eorum agat in altud, qua re neceſſarium eſt, ꝙ vnũ dominetur ſuper alterum, ſeu Vincat alterum: ſi enim natura ſuperauerit ęgritudinem, tunc accidit ſanitas,& ſic ſufficit regimen cũ ignorantia egritudinis: Si vero ſuperauerit ggritudo, runc ipſa auge tur, et apparet eius impresſio ſeu ſignificatio. Et licet hoc noceat, tamen eſt minoris nocumenti,& ſi adminiſtretur regimen curationis cum ignorantia ægritudinis. Qudd ſi fuerit necellarium adminiſtrare aliqquid, tunc oportet,
cꝙ Mod, quod admmiſtratur, ſit debile, et ſit vacuũ a qua
Qualiter
ljuuamenium ſyruiij limo 5& Frupi acetoſi ſit commune materijs/ calidis& frigidis,
Nocumẽtaplurima ex dolore
litatibus malis: ꝙ ſi illud, quod admimſtratur, fuerit cõmunis iuvamenti, tunc llud eſt melius, ſicut ſi accenſa fuerit febris putredinis,& non ſcitur, an ſir fiegmatica, an colerica, aut alia, tunc ſyrupus acetoſus,& ſyrupus de limonibus in hoc eſt valde laudabilis, quoniamn iuuamentum iſtorum eſt commune omnibus materijs, calidis quidem confert cũ ſua extinctione, frigidis vero mateijs iauat ſua ſubtiliatione,& inciſione. CVWV QVE egritudo dolori&c. Verificatio huius canonis eſt, ꝙ; quotiẽs cum ęgritudine aſſoctatur dolor, aut quia dolor ſit cauſa illius ggrirudinis, ſicur ſincopis accidens a forti dolore co licæ, aut quia ęgritudo ſit cauſa doloris, ſicut oppilatio inteſtinorũ cauſans dolorem colicũ, aur vnum eorũ non eſt cauſa alterius, ſicut ſoda ſe habet ad obtalmiam: In omnibus enim iſtis diſpoſitionibus oportet, vt incipiat᷑ a ſedatione doloris ꝑ multas rationes: quarum vna eſt, ꝙ dolor ſua reſolutione debilitat virtutẽ, quare tunc vir tus non poteſt expellere ęgritudinem. Secunda ratio eſt, quia dolor debilitat membrũ, in quo eſt, quare tale mem brũ magis diſponitur ad ęgritudinem: Tertia ratio, quia natura ꝑꝑ occupationem ſuã circa dolorem diuertitur a regimine ægritudinis, vnde ęgritudo dominatur. Quar ta ratio eſt, quia dolor attrahit materias ad locum ſuum ꝑꝑ eius calefactionem,& ſequitut ex hoc augumentum egritudinis, qus eſt in membro dolente, aut in membro illt proximo. Sed circa conſiderationem Auicennę eſt du bitatio duobus modis, primo ſi aggregatur dolor cũ ęgri tudine, tunc eſt magis cõmune, q́; ſi vnum eorũ ſit cauſa alterius, aut non ſic eſt,& tunc non Verificatur, ꝙ pona tur ęgritudo tanquam quod contentum ſua dolore, aut ſub cauſa ipſius, aut ſub vno amborũ de necesſitate, quia commune non eſt pars proprij, neq; pars ſingularium, q ſub ſe non continẽt, neq; aggregant aliquid,& tunc non Verificatur ſermo Auicennę:qñ dicitur, qñq; ęgritudo aſ ſociatur dolori& c. nihil enim aſſociat alicut, niſi ſit pars, aut tanquam quid contentum ſubh eo, quare&c. Secundo, quia percusſio,& caſus nõ eſt de ęgritudinibus, qua
re non verificatur exemplum cum eis de ægritudinibus
cauſantibus dolorem. Reſpondetur ad primum, ꝙ ex po ſitio verborum Auicennę videlicet, qñ aggregatur ęgritudo cum dolore,& nõ eſt vnum illorum cauſa alterius, aut ggritudo eſt cauſa doloris aut cauſans dolorem 8&c tunc non procedit dubitatio: Ad ſecundum dicitur, quòd
intentio ſermonis, cũ dicitur, ſicut percusſio, et caſus& c.
intelligitur, quòd ægtitudo eſt cauſa doloris, ſicut caſus, & percusſio cauſat ipſam ægritudinem vel dolorem, neqve ſr quit᷑ ex hoc, quòd caſus,& percusſio ſint duæ ęgri
Cöö“ 71
tudines. ET ſi tibi neceſſe ſuerit ſtuporem aducere&c. hic canon nõ eſt apropriatus ſtupefacientibus tantũ, immo omnibus medicinis,& cibis ſimiliter, quoniam conſuetum ex eis,& comeſtibile vſitatum eſt melius, quàm nõ conſuetũ, qmñ̃ cõſuetũ iã eſt reiteratũ natutę, qᷓ permu tauit ipſum ad conueniens,& remouet nocumẽtum eius, quare virtus eius in hoc eſt forrtior, cum omnis operatio ſit membri alicuius, aut virtutis alicuius, quare aggrega tio ipſorum eſt facilior, q́; rei altreius. Et princeps Auicen na appropriauit hunc canonem ſtupefactiuis ꝑꝑ duas cauſas, quarum vna eſt, quia ſermo eius erat in ſedatione doloris, qᷓ quidẽ ſedatio maxime fit cũ ſtupefacientibus. Secũda ratio eſt, ꝗa cõſideratio iſtius canonis de ſtupeſa ciẽtibus ſecundũ plurimunm eſt de ſtupefaciẽtibus medici nalibus, quia ſtupe factentia ſecundum plurimũ debilicant ſpiritus,& contrariantur caliditati naturali,& corrumpunt complexionem membrorum. Cũq; vehementia caloris vel ſenſus membri nocumentum&c. verificatio huius canonis eſt, quia qñq; eſt membrum aliquid fortis ſenſus, vnde ſequitur ad illud nocumẽtũ duobus modis, quorũ vnus Jf. auin qñq; accidit dolor ex qualibet cauſa ita, vt accidat ei illud a cauſis, a quibus non patitur,& illud ſicut accidit ſoda ꝑꝑ ſortem ſenſum capitis a vapo ribus, q de necesſitate fiũt a vaporibus ĩ decoctione, vel digeſtione cibi, quare fit ſoda in eo apud quãlibet digeſtionẽ ſtomaci,& cum hoc reliquę diſpoſitiones omnes ſunt ſanę. Secundus modus vel ſecunda ratio eſt, quia operatio in eo qñqʒ ſit corrupta, ſicut accidit ꝑꝑ fortitu dinem viſus, quòd videat athomos ſparſos in aere, quę non videntur ab alio, niſi qñ accidit vehemens lumen, ſi cut in radijs ſolis penetrantibus domum per feneſtram paruam,& in locum paruum, quare virtus viſiua talis iudicat illũ aerem eſſe turbidum, vel puluerulentũ ꝑꝑea, quòd videt tales athomos:& ficut accidit virtuti auditiuæ, quę audit percusſionem aeris complantati in concauo auris ex inundatione vel commorione aeris illic,& ſe quitur ad talem percusſionem, quòd ſenſus ſentit percuſ ſionem leuem, quam non percipit vel appręhenqdit, niſi il le, qui habet fortem ſenſum valde, quare accidit ex huiuſmodi ſenſatione ſicut tinnitus,& ſibilus, aut alia voxEt cibi quidem ingroſſantes remouent illud debilitando ſenſum,& illud ꝑꝑ duas cauſas, quatum vna eſt, ꝙ ſpiri tus ingroſſatur ꝑꝑ grosſitiem eius, a quo generatur:& huiuſmodi eſt ſanguis groſſus: Secunda cauſa eſt, quòd ſpiritus minorantur ꝑꝑ profundationem ſanguinis ſubti lis, qui eſt materia ſpirituum. Et cibi quidem ingroſſantes ſunt ſecundum duas diuiſiones, quoniam aut ipſi faciunt hoc per ſe,& ſunt cibi grosſi, quontã ex ⸗ibo groſſo generatur ſanguis groſſus. Aut cibi ingroſſant ſptritus per accidens,& tales cibi ſunt infrigidantes: Sãguis enim qñ infrigidatur, inſpiſſatur, quare ingroſſatur: Sed hęc ſpisſitudo non fit, niſi a frigore forti. Et hoc quidem nocet in quibuſdam ęgritudinibus:& ꝑꝑ hoc dixit Auicen na de nutricatione cum infrigidantibus, vt non ſit illud timoroſum.SCIAS pręterea, quòd ex congruis medicaminibus& c. hęc eſt conſideratio de curatione ſpirituali ſeu animali. Sciendum, ꝙ anima,& corpus ſic ſe habent ad inuicem, ꝙ vnũquodq; eorum patitur ab eo, quod ac cidit alteri. Et pasſio quidem animę a corpore eſt, ſicut qñ accidit animę timor,& triſtitia, ſeu ſolicitudo,& cogi tatio apud dominium humoris melancolici: ſed apud do minium ſanguininis ſuhtilis accidit gaudium,& leticia: & ſimiliter ad omnem humorem dominantem in corpo re conſequuntur in anima mores conſimiles illis humori bus dominantibus, ſicut dictum eſt ſupra de ſignis fen. ſecunda.Et ſimiliter ad omnem complexionem dominã

V
L.1 B.
tem ſeqquũtur mores illi conformes. Pasſio autem corporis ab anima eſt manifeſta ꝑꝑ multas cauſas, quarũ vna eſt, ꝙ ad quoſcunqʒ; mores dominantes ſuper animam ſe quitur dominium humoris conformis illis moribus,& ſequitur complexio eis conformis, ſicut qñ ira multiplica tur, per ipſam ealefit complexio,& dominatur colera ci trina: Et quando multiplicatur triſtitia, tunc cauſatur ſic citas,& dominiũ melancolig. Et eæ multiplicatione gau dij multiplicatur ſanguis,& complexio fit calida,& hu mida. Et ſimiliter eſt diſpoſitio in omnibus moribus. Et qñchʒ permutantur complexio,& humores ad diſpoſitio nem laudabilem, aut vituperabilem ſubito ꝑꝑ pasſiones animales, ſicut iam accidit multis, qui ex timore ſuperſuo facti ſunt melancolici ſubito. Cuidam amico noſtro
inualuit ægritudo, quæ dicitur ylliſchi, poſtea accidit ei ex hoc complexio ſicca,& dominium humoris melancolici
ꝑꝑ longam exiccationẽ inductã ab ylliſchi ſeu ab amo⸗re: Poſtea ex hoc, ꝙ potitus eſt re amata, redijt ad diſpoſitionem bonam,& rectificata eſt eius complexio,& re qijt ſuper ipſum dominium ſanguinis. Et cuidam etiam amore capto accidit febris acuta:& quamprimũ occurrit ei mulier, quam amabat, ſtatim accidit ſudor,& fluaus ſanguinis narium,& ſic euaſit ah ægritudine. Quidam alius paraliticus timens viꝑ̃am approximantẽ, quo niã ab aliquo iuuari, neque defendi poterat, quia ſolus crat, conatus eſt vehementer effugere, vnde ex tali cona tu euaſit ab illa paraleſi. Et accidunt qñq́; pasſiones cor pori non ex complexione, neq; ex humoribus, ſed ex palſ ſionibus animalibus, vt patet ab Arift. L. problematum de compasſionibus, vnde apparet, quare oſcitantibus cõ tra oſcitamus,& mingentibus contra mingimus,& acci dit ſtupor dentium ex hoc, ꝙ videt alium comedere ace toſa,& ſic de alijs. Qñq; etiam accidit, ꝙ pasſiones cor poreæ remittantur, aut nõ ſentiantur ꝑꝑ accidens anima je,& ꝑꝑ aliquam ymaginationem vehementem: Et ꝓp hoc vulnerati, dum ſunt in actu pugnandi, non ſentiũt Vulnera, et dolores, quos poſtea ſentiunt, dum quieſcunt. Ex præadictis, et ex ſaſcinationibus, quas aliqui affirmãt, & ex his, quæ dicit Auicenna, ꝙ fetus asſimilatur ei, quẽ mulier ymaginata fuerit tempore coitus etc. apparet, qua liter ymaginationes,& pasſiones animales inmutant cor pora. EX regulis prętrea& c. fortes dimittere euacuationes in temporibus fortibus, quanto plus poreris&c.
ne ſuper corpus aggregentur res diuerſę extra ęqualitatem,& pręter naturam, quę ſunt ęgritudo,& curatio fortis,& tempora fortia, quę habent qualitates fortes, quoniam iſta ſine dubio debilttant virtutem: Nam ſanitas,& virtus conſiſtit in temperamento. AVT ecõuer ſo, ſicut exigit febris quartana melancolica cale facientia, vr digeratur ipſius materia,& putredo talis materię,&
caliditas extranea, quę cauſatur a tali materia, exigit infrigidationem. IM MO qñq; ſufficir multa regiminis bo nitas, ideſt multotiens natura ſufficit in ex pulſione illius. ſ.repletionis,& malitiæ complexionis: Et hoc non Verifi catur, niſi qñ virtus eſt fortis,& ęgrirudo fuerit debilis, aut materia fuerit pauca: ſicut enim in regimine ſanitatis regimeu conueniens in cibo,& potu, et aſijs rebus non na turalibus,& in qualitatibus earum pręſeruat ab ęgritudi ne,& pręſeruat, ne homo cadat in repletionem malorum humorum,& ne cadat in malitiam cõplexionis: Ita exiſtente repletione non multa,& exiſtente malitia complexionis ſufficit multa regiminis bonitas in cibo,& potu& c.abſq; adminiſtratione medicinarum, præcipue vt dictum eſt, qmñ materia eſt pauca,& virtus eſt fortis, tũc enim poteſt reducere corpus ad diſpoſitionem naturalem abſq; medicinarum contrariarum adminiſtratione.
12
Capitulo ſecundo de medicationibus ęgritudinum&c.
ma, vel impreſſa& c. ideſt aut complete aduenit,
ſiue fixa ſit, aut non fixa& tunc erit ipſius medicatio cum contrario& c. AVP erit in termino, vt ipſa generetur ideſt aut aliquid ex ea aduenit,& nõ eſt adhuc aduentus eius completus. ET tunc eius rectificatio vel ſa natio erit cum medicatione, quę fit cum pręmisſione ſer uvationis prohibendo cauſam: Nam illud, quod eꝝ ea cõplete aduenit, indiget curatione cum contrario, ſicut prę miſſum eſt de malitia complexionis firma, vel impreſſa: Illud vero, quod de ipſa non eſt, ſed vult fieri, indiget pmisſione ſeruationis, vel indiget pręſeruatione prohiben8 OMPLEXIONIS namq; malitia aut eſt firdo cauſam n2duentus ipſius, tunc enim non aduenit: Nam aduentus rei posſibilis cum priuatione ſuę cauſę eſt imposſibilis omnino. Quare manifeſtũ eſt, ꝙ curatio iſtius membri diuiſionis oportet, vt ſit compoſita ex duabus
partibus curationis:& per id, quod vult fieri ſeu per id, quod eſt futurum fieri, intelligitur illud, cuius corpus eſt iam complete diſpoſitum,& pręparatum ad ipſius aduẽ tum, ſed nondum aduenit, neq; eſt aliquid ipſius malitię. Et in hoc quidem ſufficit pręmisſio ſeruationis ſeu præſeruatio, quia talis pręſeruatio abſcindit,& remouet cau ſam eius,& hæc ſufficit ad prohibendum eius aduentũ. Et erat quidem conuenientius, vt præpoſita fuiſſet hęc pars. ſ. illud, quod vult fieri, ad illud, quod eſt in termino, vt generetur, vel actu generatur, quoniam qñ dicuntur ſimplicia, et mantfeſtatur eorum cognitio, oportet vt fiat illud ante commemorationemm compoſitorum,& corum manifeſtationem: Sed vt manifeſtetur compręhenfio ſeu Verificatio iſtorum trium membrorum diuiſionis prędictorũ, dicamus, ꝙ quando corpus eſt diſpoſitum pro ad uentu vel receptione malitiæ complexionis, aut tunc aduenit aliquid ex ipſa, aut non: Si ſecundo modo. ſ. ꝙ non aduenit aliquid, tunc eſt membrum diuiſionis prædictũ. ſ. illud quod ex ea vult fieti, vel eſt futurum fieri: Si vero primo modo. ſ.ꝙ aliqd ex ea aduenit: aut ergo ipſa iã cõ plete aduenit, aut nõ: ſi primo mdo, tũc eſt malitia cõple xiõis firma, uel ipreſſa: Si ſecũdo mõ, iũc ipſa eſt ĩ termi no, vt gñet᷑, vel in actu gñ̃ationis ſuæ. ᷓ Sed hic ſunt dubi tationes. Prima quarum eſt, Quia ꝙ fiat vel exiſtat ge neratio cum priuatione ſuę cauſę eſt imposſibile, quare ſufficit in cura omnium ętatum, ꝓ malitia complexionis tollenda remouere cauſam ipſius, quia curatio omnis eſt vna,& eſt remouere cauſam: Secũda dubitatio eſt, quia videtur, ꝙ curatio præſeruatiua eriam eſt curatio, quę fit cum cõtrario, quia hic per contrarium nõ intelligitur ſecundum ꝙ philoſophi ſum unt.ſ.contrarium verum, ſed per contrarium hic intelligitur illud, quod remouet aliqd, & reſiſtit ei,& illud, quod remouet cauſam, ſic ſe habet: quare curatio in vno quoq; erit vna. Tertia dubitatio eſt, quia ſpecies tres curationũ non ſunt appropriatę ma litig complexionis, quia omnis ægritudo eſt ſimiliter ſecundum tres diuiſiones prædictas,& ſimiliter earum curationes etiam: Quare non videtur ratio, ꝙ ſpecies tres curationum appropriatę ſint malitiæ complexionis. Ad primam,& ſecundam dubitationem reſpondetur, ꝙ præ ſeruatio non eſt applicatio contrarij alicuius rei aduenien tis, ſed eſt applicatio contrarij illius rei, cuius expectatur Vel timetur aduentus: Et curatio abſolute eſt applicatio contrarij, ac illlus rei, quod iam aduenit: ſunt ergo tres ſpe ciee curationis, quia curatitio quęlibet fit cum contrario Si enim illud, quod applicatur, eſt contrarium illi, cuius aduentus timetur, tunc talis curatio appropriatur nomine præmisſionis ſeruationis, Vvel nomine ſerua tionis.

EEN
tionis: Si vero illud, quod applicatur, eſt contrarium illi, quod iam aduenit, appropriatur talis applicatio nomine curationis, vel curationis abſolute: Si vero contrariatur ambobus ſimul. ſ. illi, quod iam aduenit,& illi, cuius time tur aduentus, runc eſt curatio compoſita ex ambobus. Aq tertiam reſpondetur, ꝙ non appropriatur illud, quod dictum eſt, malitię complexionis: neque ſermo,& exemplificatio de malitia complexionis eſt cauſa, ꝙ ei appro prietur, quod dictum eſt, quia ſicut dictum eſt de malitia complexionis, ita poteſt intelligi de ægtitudine continuita ris,& compoſitionis. EXENPLV N medicationis abſolute eſt curatio putredinis fehris quartanę cum tyriaca,& dare in potu aquam frigidam in teriiana, vt extin guat. exemplum&c. Pro declaratione huius literæ ſciẽdum, ꝙ iyriaca non ſolum pręſeruat a putredine, ſed etiã remouet putredinem humiditatis in corpore humano: Nam tyriaca confortando calorem innatum eſt cauſa 8 ꝙ natura citius conſumit humiditatem actu putreſcentem:& ex hoc citius celſat putredo humoris, ꝗᷓ ſi natura non eſſet fortificata in calore ſuo naturali ab ipſa ty· riaca. Scriptum eſt autem ab Auicenna,& ab alijs h tyriaca confortat calorem innatum: Et ſecunda ſen vrimi dixit Auicenna, ꝙ caliditas innata non ſolum contrariatur frigiditati extraneę,& remouet iplam, ſed etiam contrariatur caliditati extraneæ,& ipſam remouet: Cali ditas ergo naturalis foriificata ab ipſa tyriaca remouet calidiratem extraneã, quæ eſt cauſa efficiens putredinis. Caliditas etiam naturalis prędicta reſoluit humiditatem actu putreſcentem,& facit ipſam euaporare,& hoc idẽ operatur tyriaca caliditate ſua Patet ergo, qualiter tyriaca confortando calorem innatum,& reſoluendo humi ditatem aptam putreſcere, aut actu putreſcentem,& ſa ciendo ipſam euaporare facit ceſſare putredinem humoris,& remouet ipſam. Et patet, qualiter ſit verum, q; pu tredo febris quartanꝶ curatur cum tyriaca, quæ eſt contraria putredini capiendo contrarium non proprie, ſed largo modo. His pręmisſis dicatur, ꝙ; intentio Auicenneę eſt manifeſtare, qualiter medicatio malitię comꝑlexio nis firmæ vel impreſſę eſt medicatio abſolute, quę fit ꝑ contrarium accipiendo vel intelligendo per malitram cõ plexionis firmæ diſpoſitionem pręternaturalem factam, & illam malitiam complexionis, quę eſt facta ſeu completa, ſiue talis malitia complexionis ſit fixa,& habitua ta, ſiue non. Et ꝙ ita ſit, patet per exẽpla poſita ab Auicenna, qñ dixit, exẽplũ medicationis abſolute eſt curatio putredinis febris quartanę cum tyriaca: putredo enim fe bris quartanę nõ eſt malitia complexionis fixa habitua ta, ſed eſt diſpoſitio pręter naturam, quę nõ eſt morbus, ſed cauſa morbi, puta febris quartanę. Et talis putredo fe bris quartanæ curatur cum ty riaca, tanquam per contra riũ accipiendo contrariũ largo modo: febris etiã tertiana, quę curatur potu aquæ frigidę tanquam per contrariũ, non eit malitia complexionis fixa vel habituata, ſed eſt malitia complexionis facta ſeu completa, quæ non vlterius intenditur in gradu. Auicenna igitur exemplificat ꝑ putredinem febris quartanę&c.& per tertianam& c. vt per huiuſmodi exempla intelligatur, qñ dixit, ꝙ medicatio malitiæ complexionis firme vel impreſſę eſt curatio abſolute, quęg fit per contrarium& c. ꝙ per malitiam cõ
plexionis firmę vel impreſſæ intelligatur malitia comple
xionis facta ſeu completa, quæ non tendit ad vlteriorem gradum malitię, ſiue talis malitia complexionis fixa vel habituata ſit, ſfiue non habituata:& vt intelligat, ꝙ per talem malitiam complexionis etiam intelligatur diſpoſitio pręternaturalis alia a malitia complexionis:Et per cõ lum intelligatur contrarium, non proprie, ſed largo
kta
IIIIIII. 7²
modo acceptum, vt ſupra dictum eſt. Et ex prędictis patet reſponſio ad multas dubitationes, quare Auicenna de clarauerit primum membrum diuiſionis.ſ.malitiam cõplexionis firmę,& curationem eius per exempla predicta. Quare autẽ tyriaca exhibeatur in quartana,& nõ alijs febribus, eſt, quia materia quartanè᷑ eſt frigida ſic ca, quę ad hoc, vt digeratur,& remittatur a putredine, indiget auxilio forti, quale eſt ty riaca viuificante calorẽ innatum,& contrariante qualitati humoris. ſ. frigiditati, & grosſitiei. Materia autem altarum febrium non ſic in diget, Ideo tyriaca exhibetur in quartanas,& nõ in alijs, maxime in colericis, licet qñq́; cura coacta exhibeatur in peſtilentialibus, vt confortetur calor innatus,& vt reſiſta tur venenoſitati humoris: aliter reſpondent quidam dicen tes, ꝙ intellectus verborum Auicennę, qñ dixit, exemplũ curationis abſolute eſt curatio putredinis febris quar tanę cum tyriaca, ideſt exemplum curationis abſolute eſt
curatio malę complexionis frigidæ impreſſe, quæ eſt cau ſa putredinis,& antecedit putredinem ſebris quartan&, & paroxiſmorũ eius: Et curatio huiuſmodi malę comple xionis frigidę prædic tæ fit cũ tyriaca, tanquam cum cõtrario:& etiam exemplũ curationis abſolute eſt exhibere aquam frigidam in tertiana, in qua eſt mala complexio calida antecedens putredinem,& conſequens ipſam, quę quidem remouetur aqua frigida, quę eſt ſuum contrarium.ETin tertiana cum ſcamonea, qmũ huiuſmodi euacuatio eſt curatio ægritudinis, quæ accidit,& remotio cauſę paroxiſmi futuri. NON exꝑiaris cum ſuperfluo. ſ. in caliditate,& frigiditate, ſed cum paucitate ambarũNE te decipiat impresſio accidentalis ſicut qñ ęgritudo eſt calida,& ex hibes infirmo ſcamoneam,& ſoluitur co lera per eam,& per hoc fit iuuamentum, vnde putatur, ꝙ calor iuuat, quia ſcamonea eſt calida:& iam ipſa ſcamonea iuuamentum fecit non per ſe,& ex hoc, ꝙ eſt ca lida, quia ſecundum hoc nocet, ſed eius iuuamentum fuait ex hoc, ꝙ ipſa ſoluit,& euacuauit coleram, quare ex hoc fuit eius luuamentũ per accidens,& nõ per ſe: E T debes ſcire, QVOD infrigidationis& cale factionis tempus eſt vnum. Tempus quidem infrigidationis, quia frigus adueniens. ſ.ab extra, quamuis ſit debile ꝑꝑea, ꝙ caliditas naturalis ei reſiſtit, tamen auxilium naturæ, quod tri buitur frigori prędicto in remouendo malitiam complexionis calidam eſt maius, quoniam ipium frigus prędictum tunc cum auxilio naturę eſt fortius propterea,;] debilitatio virtutis facta a malititia complexſonis calida eſt minor, q́; debilitatio virtutis facta a malitia complexionis frigidæ, quia caliditas eſt amica naturę: Calor ve ro adueniens licet ſit fortior propterea, ꝙ vnitur cum ca liditate naturali, tamen auxilium naturę, quod illi tributtur ab ea remouendo malam complexſonem frigidam, eſt minus, quia ipſa natura tunc eſt debilior: Nam ſrigus eſt contrarium vitę,& ſanitati. V erum hic eſt diſtinctio, quia calefacere frigidum in eius principio fit in breuiori tempore, q́; inſrigidare calidũ in cius principio. Et infrigi dare calidum exiſtens in gradu ſuo vltimo vel in ſuo ſta tu fic in breuiori tempore, ꝗᷓ calefacere frgidum in gradu ſuo vltimo, ſicut dicetur in fine huius capituli. Sed qꝙ; ti mor in humectando,& exiccando ſit ęqualis, eſt dubiũ, quoniam humiditas eſt etiã amica naturæ, quia ipſa eſt materia vitę: ſiccitas vero eſt ei contraria. TEMPVS eſt vnum,& hoc verum, quia de proximo manifeſtabimus, ꝙ calefacere frigidum in principio rei eſt facinus, ꝗ infrigidare calidum:& in fine rei eſt econtra. Et tempus infrigidationis in principio eſt paruum,& in fine tempus infrigidationis eſt multum. Tempus vero calefactionis in principio,& in fine ecõtrario ſe habent, quare tempoAlia litera ipia natura tunc eſt fortior,&

LIIIBh
ra ipfarum.ſ. infrigidarionis, et cale ſactionis ſunt ęqualia. Sed aliquis dicet, ꝙ eſt imposſibilis ęqualitas prędicta: Nam concedendo verũ eſſe, quod dictum eſt, quta posſi bile eſt, ꝙ ſit diuerſitas temporũ prædictorum: licet enim tempus calefaciendi in fine ſit longũ,& in principio par uum,& ſimiliter tempus infrigidandi in fine eſt longum, & in principio, ramen tempus calefaciendi in fine,& tẽ pus infrigidandi in fine poſſunt diuerſificari in longitudi ne, quia vnum poteſt eſſe longius altero, ſimiliter tẽpus cale faciendi in principto,& tempus infrigidandi in princi pio poſſunt diuerſi ficari in breuitate, quia vnum poteſt eſſe breuius altero. E in humectando quidẽ& exiccan do timor eſt ęqualis. Timor autem amborum prædicto rum eſt ęqualis, quoniam infra maniſeſtabimus, ꝙ; ſicci tas eſt magis firmans ſeu conſeruans frigiditarem, quæ iam accidit. humiditas vero eſt magis adducens ſeu faciens aduenixre frigiditatem ipſam futurã. Sed dubitatur, quia imposſibile eſt, ꝙ tunc ſit æqualitas prædicta: Nã exiccatio eſt magis timoroſa, quia ipſa eſt cõtraria vitę, quę exiſtit in calido,& humido. SED humectandi tem pus eſt longius, qm̃ caliditas interior,& motus contrariã tur humectationt adiuuando exiccationem,& ſimiliter reliqua reſoluriua. ET qũq; ſuꝑflua extinctio prohibet digeſtionem humorũ acutorũ&c. Oirca hoc dubitatur, quia extinctio cum infrigidatione aut eſt maior;& intenſior ſupra quantitatem ſeu gradum, quem exigit,& requirit ęgritudo, aut non: Si ſecundo modo, tunc nõ facit cadere virtutem, neq; derelinquir poſt ſe malam cõplexionẽ materialẽ, aut purã. Si autem primo modo, cũc res.ſ.ꝙ; ſuperflua extinctio qũa Phibhee digeſtionẽ&c. nõ appropriat᷑ extinctioni per infrigidationẽ, qm̃ calefactio frigidi, qñ etiã fuerit maior,& requirat ægritudo, cau ſat illud.ſ.ꝓhihitionẽ digeſtionis humorũ frigidorũ. Et ſi quis dicat, ꝙ infrigidatio magis eſt fortis in cauſando illud, quia contrarietas frigoris ad naturam eſt maior, q cõtrarietas caliditatis ad ipſam naturã, ſicut ſupra dictũ eſt: Reſpondetur, ꝙ; res licet ita ſit, tamen quia caliditas eſt fortior, quare ipſius impresſio in faciendo,& cauſando effectũquẽ agit, eſt fortior,& maior,& præcipuùe cũ ipſa ſuꝑueniat,& occurrat virtuti debiliori. virtus enim in ęgritudine frigida eſt debilior: Sicut ergo fuꝑflua extin ctio cum infrigidantibus licet allquo modo rectificet hu mores acutos ingroſſando eos, tamen quia digeſtio cuiuſ cũq; humoris calidi, aut frigidi principaliter fit a virtute,& a medicinis calidis, aut frigidis, tanquã ab inſtrumẽ to, ideo ſicut dicitur, qꝙ; fortis ex tinctio deijcit Virtutẽ,& ꝑꝑ hoc dicitur, ꝙ ꝓPhibet digeſtionẽ humorſ acutorum: ſimiliter dicetur,qꝙ́; in ęgritudine frigida, in qua virtus eſt debilis, vt dictũ eſt, ſuperflua calefactio ꝓhibet humorũ frigidorũ digeſtionẽ, quia cũ virtus ſit dehilis ĩ tali ęgritu dine frigida non potens reſiſtere caleſactioni ſuꝑfluę, tũc ex tali ſuꝑflua cale factione a medicina vehementer calida reſoluitur ſubtile,& remanet groſſum ex humore frigido digerendo.& ſic humor frigidus, qui debet digeri, & ſubtiliari, magis ingroſſatur:& ſic patet, ꝙ ſicut ſuꝑ flua extinctio Phibet digeſtionẽ humorũ acutorũ, ita ſuPerflua caleſactio VItra, q requirat ægrirudo, Phibet digeſtionẽ humorũ frigidorũ. Auicenna vero magis ex preſ
ſit de ſuꝑflua extinctione, vt remoueatur error quorundã, qui nõ cõſiderauerunt, ꝙ digeſtio principaliter fiat a Virtute,& ꝙ fortis extinctio debilitat virtutẽ, Ideo putauerunt, ꝙ; ſuperflua extinctio non prohibeat humorũ acutornm digeſtionem. Et quta hoc eft erroneum, Ideo Auicenna pręcipue loquutus eſt de ſuperflua extinctione,& infrigidatione, ne medicus in cura ęgritudinum ex humoribus acutis exhibeat ſuperflua infrigidantia,EST
1.
quaſi difficile propter debilitatem virtutis naturalis mul tam ex frigore illi contrario,& multum facile in principio, quia remanet calor naturalis fortis adiuuans ſupe
illud omni auxilio: vel eſt facilius in principio propter auxiliũ calidiratis naturalis quæ tunc fortis exiſtit. Scien dum, ꝙ́; malitia complexionis frigidæ tunc in principio non multum debilitat virtutem, quare tunc calor adueniens ab extra ſimul cum calore naturali contrariante.
ftigori eſt fortior,& potentior, quare virtus adiuuans in remouendo ęgritudinem frigidam non eſt debilis, quare facilis eſt remouere ipſum: Sed non ſic eſt, qñ frigus eſt iam confirmatum, quia illud non eſt, niſi qñ virtus, eſt iã debilitata valde, quare tunc caliditas adueniens nõ eſt adiuuans, quare difficile eſt ei remouere ægritudinem, licet caliditas ſit in ſe fortis: In malttia autem complexiouis calidæ in principio difficilius eſt ipſam remouere, q ſit remouere frigidã in principio ſuo, quia reſiſtẽs ei, quod eſt frigidum, eſt debile: Sed in eius ſtatu vel in eius gradu vltimo, quia reſiſtens quamuis ſit debile propter ſuã contrarietatem ad caliditatem naturalem, tamen virtus non eſt in ea deiecta ſeu proſtrata, ſicut in frigidate facta ſeu impreſſa.Et qñ comparantur illa, tunc calefacere fri gidum in ſui princlpio fit in minori tempote, q́; ſit infri gidatio calidi in ſui principio: Et econuerſo eſt ſeu fit in ſtatu ſeu in ſummo gradu ipſarum qualitatum prędicta rum. EI debes ſcire, ꝙ; infrigidatio& c. ideſt quando intendimus facere corpus frigidum, aut facimus etiam ip ſum ſiccũ, aut humidum, aut illud corpus eſt temperatũ inter ambas qualitates.ſ. inter ſiccitatem,& humiditatẽ, ſed ęgtediens a temperamento per calidiratem,& tunc intendimus infrigidationem ſolũmodo. MàGlIS confirmat frigiditatẽ. QVAE iam acciderit, ideſt ſiccitas eſt magis conſeruans illud, quod recipit, qᷓ humiditas. HVMIDITAS eſt magis adducens frigiditatem, quę accidet, quoniam humiditas ſuffocat caliditatem, quare ipſa debilitatur,& dominatur frigiditas. ET iam quidem omnes caloris& c. ꝓꝑea ꝙ cauſant caliditatem conſumã tem humiditatẽ. IN humectando iuuant ꝑPE debilitatẽ caliditatis reſoluẽtis materias,& aperientis oppilationes.
Capitolo tertio.
Primma earũ eſt in numerando condictiones eua3 cuationis fiendę. Sciendũ, ꝙ; princeps Auicenna in principio ſermonis de euacuatione pręmisſit decẽ res neceſſario conſiderandas: Et ſignũ, ꝙ conſideratio decẽ rerũ ſit neceſſaria, eſt, quia cũ nõ reperiunt᷑ cõdictiones, ꝓhibet᷑ euacuatio. Et prima&dem decẽ rerũ eſt replerio, quę dem nõ eſt cõſideranda, niſi, qm̃ vacuitas prohibet euacuationẽ: Et per vacuitatẽ vult Auicenna, ꝙ in corpore nõ ſit repletto, neq; ſecundũ vaſa, neq́; ſecundũ uir tutem, neq; ſecundũ vtrũq;, quia vnaquaq; iſtarũ repletionũ exigit euacuationẽ: Illa enim repletio, quę eſt ſecun dum Virtutẽ tantũ, ideo exigit euacuationẽ, quia illa nõ eſt, niſi qñ eſt corruptio humoris in qualitate, aut in ſub ſtantia, aut in ambabus:& qualitercũq; ſecundũ modũ Vnũ fit de p̃dictis, ſi diminuatur humor ꝑ euacuationẽ, runc virtus naturæ ĩ rectificãdo ipſum humorẽ corruptũ fit fortior, qa paſſum quãto minoratur, tanto fit ĩ eo ma ior impresſio ah ĩprimente.Secunda res, quę demonſtrat rectitudinẽ iudiciʒ ĩ euacando, eſt virtus, quę qdem non conſideratur ĩ hoc, niſi ꝗa debilitas virtutis Phibert euacuationẽ: Sed debilitas nõ ꝓPhibet euacuationẽ, niſi qũ nocumentum eius eſt maius, quam nocumentum dimisſionis euacuationis. Qñ vero non fuerit ita, ſicut
H Oc capitulũ cõpræhendit quinqʒ cõſiderationes.

alia lireeas re1 Plentium2
EENI
fuerit debilitas virtutis motiuæ, aut fuerit debilitas in oĩbus virtutibus, verũ ſperamus eis ſuccurrere poſt euacua tionem, iũc debilttas nõ ꝓhibet euacuationẽ, imo opa, vt fiat euacuatio, et ſuccurrat᷑ poſtea illi debilitait cũ cõſortã tibus. Tertia ẽ cõplexio, et op; ꝗdẽ, vc ipſa cõſideret᷑. Nã ex ea qdã eſt, ꝓhibet euacuationẽ, ſicut cõplexio calida et ſicca, et frigida pauci ſanguis, qm cũ qualibet ambarũ ſunt hũiditates parũ nutriẽtes: euacuatio aũt cat ſuꝑfluita tẽ in paucitate ipſarũ: Et ꝑꝑ illd i cõplexione calida, et hu mida cõcedit᷑ euacuatio, qm huiuſmodi cõplexio generat plurimũ ſanguinẽ: Et qñ minorat᷑ p euacuationẽ, posſibi le ẽ, ꝙ reuertat᷑ ad tẽ pam̃tũ Velocit᷑. Cuarta res eſt figura, adẽ nõ cõſiderat᷑, niſi qm̃ ipſa eſt qñq; ſcdm diſpoſi tionẽ, q Phibet euacuationẽ, ſicut qñ eſt corpus vehem̃t᷑ maciletũ, et rarę texturę, aut fuerit ſuꝑHlue pĩguedinis: hu iuſmodi.n. ꝓhibẽt euacuationẽ: Nã ĩ corꝑe primo.ſ.macro, et rarę tex turę ſunthũiditates nutriẽtes paucę, et ſpũs pauci:Et euacuatio cãt ſuꝑᷣfluitatẽ ĩ paucitate: In alio ve ro corpoe.ſ.vVehem̃ter pigut ꝓhibet᷑ euacuatio ꝑꝑ tres ra tiones, quarũ prima eſt, ꝙ ſuꝑfluitas piguedinis nõ fit ſe cundũ plurimũ, niſi ꝑꝑ frigiditatẽ, quę ꝗdẽ eſt ex eis q augent᷑ ꝑꝑ euacuationẽ:Secũda rõ ẽ, ꝗa tũc ꝑ edacnatis. nẽ timet᷑ fuffocatio ſpirituũ: et illud qm̃, qñ minorat ill&, qdj eſt ĩ venis ꝑ euacuationẽ, tũc caro, et pinguedo fortit᷑ cõprimit ipſas venas ꝑꝑ paucitatẽ humorũ in eis exiſtẽ riũj reſiſtere ſolebãt cõpræs ſioni pͥdictę, vnde ex tali cõ pręsſione cauſat᷑ oppilatio ipſarũ uenarũ, qt᷑ ſuffocat᷑ cali ditas, et accidit 1lld, q0 accidit ex oppilatione: Tertia rõ eſt, ꝗa ꝑꝑ euacuationẽ timet᷑ effuſio ſuꝑfluitatũ ad viſce ra cũ expsſione ipſarũ ꝑꝑ cõpręs ſionẽ carnis ſuꝑ ipſas, vnde ſequmt᷑ excoriatio, aut aliud. Et ſcire debes, ꝙ macilẽ tia Phibẽs euacuationẽ eſt illa, qᷓ fit ꝑ paucitatẽ hũidita tũ: Sec macilẽtta qᷓ fit ꝑꝑ maliuã languinis, et ex hoc, ꝙ nã abhorret, et parũ de eo vtit᷑, et ex hoc ſegqt᷑˖, qꝙ ſint ĩ ve nis hũores alij multi, imo multo plus, ꝗᷓ ĩ corꝑe carnoſo, tũc talis macilẽtia exigtt euacuationẽ, et nõ ꝓPhibet ipsà. Q uita res eit accitia cõueniẽtia, vel ꝓportiõalia, qᷓ ꝗdẽ debẽt cõſiderari, qm̃ quędã ſunt accñtia, quę ꝓhibẽt eua cuatione, ſicut Pparatio corꝑis alicuius ad diariã, vel ad ulcera ĩteſtiorũ, aut ad ſpaſmũ ſiccũ, aut pcesſiouel pmil ſio fortis euacdationis, qa euacuatio poſt ipſam faceret ca dere virtutẽ. Sexta res, q́ᷓ cõſiderari dẽt, eſt ętas, qm ſunt cq̃dã erates, qᷓꝓhibẽt euacuationẽ, ſicut ſenectus, et ĩfantia ꝑꝑ defectũ virtutis in eis. Septima res, qᷓ debet cõſiderari eſt tẽpus ſeu hora, qa quędã tꝑa, ſicut calida, aut frigida valde, ꝓhibẽt euacuationẽ. Octaua eſt regio, qm̃ illa, quę eſt ſuꝑflue calida, aut frigida, Phibet euacuationẽ. Nona res ẽ cõſuetudo, qa qñq; cõſuetudo ꝓhibet: Naã qdã non nẽt cõſuetudinẽ euacuationis, qm̃ in iſtis na conat᷑ reſolue re ſuꝑfluttates ꝑ vi fortiorẽ, qtr̃ nõ remanet ex eis, q exi zt euacuationẽ. Decima res cõſiderãda eſt ars, qm̃ illa, q ſuꝑflue reſoluit, eſt ꝓhibẽs euacuationè, qm ĩ corꝑe vtẽte arte pdicta materię ſunt paucę, et virtus eſt debilis. Et ſi dicat᷑, ꝙ regimẽ p̃cedẽs èt dẽt cõſiderari ante euacuationẽ, qa cõtinuatio ciborũ pauci nutrim̃ti ꝓhiber ẽt cuacua tionẽ.Rñdet᷑,ꝙ tale regimẽ igredit᷑, et cõpręhẽdtt᷑ ſub no na re.ſ.ſub cõſuerudine, qr̃ nõ op affirmare aliã diuiſionẽ, ſeu rem aliã cõſiderandã, ꝗᷓ iit extra decẽ res pdictas. QVAM ſoluere volumus ſuple qᷓuis ſit corpus repletũ. Em ſilr in oĩbus virtutibus Dicũt alig, ꝙ virtutes ſenſiti uę nõ debilitant᷑ ꝑ euacuationẽ, niſi Puentat euacuatio ad Vltimũ, et valde diminuatur ex ea corpus ſpirituũ ira, vt morti ap ꝓpĩquet᷑: et talis debilttas ſine dubio ꝓhibet eua cuationẽ plus, ꝗ Phibeat debilitas uirtutis uitalis, qm ipſa qñq; debilitat᷑ cũ euacuationẽ debili, cui posſibile eſt ſuc curere cũ facilitate: Sed nõ ſic ſe hẽt debilitas uirtutis ſen
1 11I 73
ſitiuę, qm̃ qñ euacuatio Puenit ad terminũ debilitationis ipſarũ virtuiũ ſenſitiuarũ, tũc eſt valde difficile eis ſuccur rer:Et ꝑꝑ; hoc ſolutiuũ qñq;ʒ dehilitat virtutẽ uitalẽ, et nõ ſenſitiuã, imo clarificat ſenſus, et mẽtẽ plus, ꝗᷓ prius erat, qa multa humiditas corrũpit mentẽ ſeu intellectũ: Quare vt verificet᷑ dictũ Auicẽnæ dicẽdũ, q́; debilitas virtutũ qñqʒ eſt repletiõe Virtutẽ aggrauãte, ſicur ĩ ſyncopi reple tionali, et ĩ apople xia, ĩ qua Virtus aialis eſt dehilis: Et hu iuſmodi debilitas nõ ꝓhibet euacuationẽ. Qñqʒ vero eſt debilitas ex reſolutione ſpirituũ, Et talis debilitas ſiue ſir virtutis Vitalis, ſibe aialis, ꝓhibet euacuationẽ: Veruntũ cõſiderãdũ, ꝙ ſi ex euacuatione fiẽda iudicat᷑ ſequi dehili tas alicuius uirtutis, cui ſperat᷑ poſt euacuationẽ poſſe ſuc currere, tũc talis debilitas, iudicat᷑ cõſequi ad euacuatio nẽ, nõ ꝓhibet euacuationẽ fiẽdã, maxime ſi ſperat᷑ iuuamentũ euacuarionis fore maius, quã nocumentũ debilita tis virtutis cõſequẽs euacuationẽ. Et ſi qrat᷑, qᷓ virtus faci lius debilitat᷑ ex euacuatiõe: Dicendũ, ꝙ; virtus ſenſitiua nõ dehilitat᷑, niſi ex fori, et vltima euacuatione, q ꝑducit ęgrũ ad diſpoſitionẽ morti ꝓpinquã, vt ſupra dictũ eſt. Facilius ergo debilitat᷑ virtus vitalis, et motiua ex euacua tione, q virtus ſenſitiua: Et facilius eſt ſuccurrere debilita ti Virtutis vitalis, et motiuę cõſequẽti ad euacuationẽ, q́; debilitati Vvirtuis ſenſitiuę. Vhi ergo ſit ĩdicatio de euacua tione fiẽda, ad qᷓ iudicarur debere ſequi debilitas alicuius virtutis, ſiue ſit vitalis, ſiue naälis, ſiue motiuæ, aut ſenſitiuę, cui quidẽ debitari ſperat᷑ poſſe ſuccurrere, tũc talis nõ Phibet euacuationẽ: Et ideo dixit Auicẽna. ETſilr in oĩbus virtutibus ſuple nõ ꝓhibet᷑ euacuatio, qñ ſperamus poſſe ſuccurrere debilitati poſt ventris ſolutionẽ, aut aliã euacuationẽ. OCALIDItatẽ nõ habẽs, ꝗa in euacuatione egrediunt᷑ ẽt ſpũs, vnde ſequit debilitas caloris naturalis, & virtutis. MV Ltã colerã rubeã in ſanguine ideſt illũ, cuius ſanguinis habet multũ de colera. Et eas extĩguat.i. & extingunt illã caliditatẽ, quę eſt in ipſis venis, qñ inuenerit eas vacuas. AD viſcera vnde timetur excoriatio inteſtinorũ.AP TITVDO diariæ ideſt fluxui ſtomatico.ſpaſmo.ſ.ſicco. ÆTas quę nondũ ad augumẽti cõple mentũ, ſicut infantia. Et nõ eſt illud verũ abſolute, qm̃ cõ plementũ augumenti eſt ꝓpe triginta annos:& nõ oĩs, ꝗ eſt infra hãc ætatẽ, phibet᷑, ab euacuatione,& pręcipue ſi eſt ĩ gtate pubertatis. ADcõſumptionis terminũ trãſiẽs ſicut valde ſenex, ſeu decrepirus, AV/T multũ frigida: In frigore.n.cõgelant᷑ humores, et nõ obediũt expulſioni: hu mores ẽt in frigido tẽpore inſpiſſant᷑, vnde fiũt paucę 3ᷓtitatis, qr potius indigẽt addirione, ꝗᷓ diminutione: In tẽpo re vero calido virtutes tũc ſunt debiles, et humores pauci Pꝑꝑ ſuꝑfluã reſolutionẽ, qr̃ tũc vitãda eſt euacuatio. AB ea ꝓPhibet, qm̃ virtus ẽ debilis relaxata, et medicinę ſolu tiuæ, et vomitiuę maxime fortes, et diureticę ſunt calidę, Ideo ꝓhibent᷑ euacuationes, qᷓ flũt cũ his medicinis fortibus calidis. De flobothomia nihil dicit. ET ſcias quoq; ꝙ intẽtio in oĩ euacuatione.i.intẽtio ĩ oĩ euacuatione cõ plet᷑ cõſiderãdo vnã iſtarũ rerũ, ĩmo cõſiderãdo oẽᷓs, ac ſi dicat Auicẽna, ꝙ in oĩ egacuatione intẽdit᷑ aduẽtus iſtarũ rerũ in eo, qui purgat᷑. Sciendũ, ꝙ intẽtiones, qᷓ intẽdunt in oĩ euacuatiõe, ſunt quinc;, quarũ prima eſt euacuatio ſpeciei humoris, a quo debet corpus mũdificari, et ad hoc ſequũt᷑ duę res, quarũ vna eſt, ꝙ ſequat᷑ quies: et illud eſt Pꝑea, qa egreſsũ vel ex pulſum eſt illd, ꝗd eſt nociuũ,& malũ. Secũda res eſt᷑, ꝙ corpus tollerat illud cũ facilitate: & illud quia nã nõ eſt cõſtricta cõſtrictione, q opponat᷑, & reſiſtat euacuationi, ne corpus ledatur ꝑpea, quia non iuuat ei talis euacuatio. Qudd ſi dicatur, qꝙ ſi ex egresſio ne eius, a quo corpus debet purgari, ſequitur iuuamẽtũ, et facilis eſt eius tollerãtia, tũc corpus iuuaretur ex egreſN

ſione colerę aduſtę,& ſanguinis melancolici,& aliorum humorũ corruptorũ,& tamen nõ eſt ita, quia vt dixit Hip.huiuſmodi Hluxus eſt Pᷣgnum mortis: Dicendum, ꝓ eius ſignificatio ſuper mortẽ nõ eſt ex egresſione ipſius, ſed ex hoc, ꝙ ſigniſicat talis fluxus, ꝙ in corpore ꝑꝑ tales humores malos, qui egrediuntur, eſt mala cõplexio ge nerans tales humores,& illud eſt mortale: ſed egres ſio hu morum prędictorum eſt iuuatiua, NISI ꝙ receptaculorum&c. vſq́; ibi donec accidens remoueatur.
Expoſitio excelkatürſimi Ebeufis ſuper quintum canonem Auicennæ. Capitulum primum.
Ico, ꝙ omnia, quæ adueniunt corpori hominis,& quę ſunt ex eis, inter quę ambo cadit actio,& reactio, nece ſſario ſunt corpus:⸗Et ĩ omnt corpore ſine du bio reperit᷑ eius materia,& eius forma, & ad eſſe illius formę in actu cõſequit accidẽs, qd reꝗrit forma illa ſpecifica. Et qñ tale corpus agit in corpore hominis, tunc eius oꝑa tio in eo aut fit ab oĩbus iſtis tribus, aut ex duobus ex eis, aut ex vno ipſorũ tantũ. Et qñ fit operatio iſtius corporis in corpore hominis ab vno iſtorũ triũ, tunc aut eius operatio in eo fit a materia,& eſt cibus abſolute, aut ab accidẽte, quod ineſt ei,& eſt medicina abſolute, aut a for ma ſpecifica,& eſt habens proprietatẽ conuemtentẽ, ſicut in bezahar, aut contrariã, ſicut in veneno: Si vero oꝑatio iſtius corporis aſfumpti vel aduenientis in corpore homi nis fit ex duobus iſtorũ triũ, tunc aut illa duo ſunt a materia,& accidente,& tũc eſt cibus medicialis, autt à mate ria, et forma ſpecifica, et tũc ẽ cibus habẽs ꝓprietatẽ, aut ſit ab huiuſmodi forma,& ab accidente,& tunc eſt medicina habẽs ꝓprietatẽ.Si aũt operatio iſtius corporis ad uemẽtis corpori hominis ſuerit ab oĩbus iſtis tribus ita? vt oꝑatio in hoc corpore fiat a materia,& a forma,& ab accidẽte, tunc eſt cibus medicinalis habens Pprietatẽ. Et dico, ꝙ eſſentia, vel natura cuiuslibet medicinę aut eſt, ꝙ ipſa ſit ex admix tione Vntus medicinę cũ alia medi cina ſibi diuerſa in ſpecie,& talis eſt medicina cõpoſita, aut non eſt ſic,& talis eſt medicina ſimplex: Et hoc ſecun dũ eos, qui loquũtur in hac fen de medicina compoſita, & ſimplici. Nã in fen alia posſibile eſt, ꝙ de medicina cõ poſita,& ſimplici inteligat᷑ alia intẽtio ab iſta,& hoc, ſi cut per medicinã compoſitã qñq; intelligitur medicina, a qua proueniũt operationes diuerſe ꝑꝑ cõmixtionẽ ex rebus permixtis, licet illa permixtio eſt naturalis, ficut in ro ſa,& camomilla,& ſimilibus: Et ꝑꝑ illud in hoc loco ꝑ medicinã ſimplicè ĩtelligit illa medicina, cuius eſſentia cõ plet, et fit abſq; cõpoſitione artificiali, licet in ea ſit cõpo tio nälis, ſicut ĩ camomilla,& ſifr in lacte. Medicina aũt cõpoſita ſcdᷣm viã hanc, vel ſecũdũ ſcribentes in hac fen nõ eſt, niſi illa, cuius eſſentia fit ex compoſitione artificiali,& illud fit ex medicinis diuerſis in ſpecie. Et nõ dedi mus condictionẽ in his medicinis, ꝙ; ipſæ ſint diuerſæ in ſpecie, niſi qm̃ ſi eſſent ex ſpecie vna, ſicut qñ adiungit᷑, vel miſcet᷑ melli alterũ mel, tunc nõͦ eſt mixtio, ſed augu mentatio. Et ꝑꝑ illud eſſentia medicinarũ cõpoſitarũ nõ ſit, niſi ꝗñ ſimplicia ipſarũ ſunt, diuerſa ĩ ſpecie. Poſt hoc amplius dicamus, ꝙ cõpoſita diuerſificant in ſua eſſentia ſecũdũ diuerſitatẽ cõpoſitionis in ſpecie ſimpliciũ ſuorũ, & in forma cõpoſitionis ſuæ,& ſimiliũ. Et intẽtio ꝗdẽ cuiuslibet medicinę cõpoſitæ aut eſt, vt eius ſimplicia ꝑmixta ſint,& ꝑmaneãt longo tẽpore, aut nõ. Et medicina, quę intẽdit ſecundũ primã intẽtionẽ aut adminiſtrat᷑ ab extta ſolũ, aut inrra tantũ, aut eſt ex eis, quæ admini ſtrantur intus,& extra ſimul. Illa vero medicina, quę ad miniſtrat᷑ extra corpus, aut eſt ex eis, quæ nõ approprãt᷑ vni mẽbro,& illud ſicut in vnguentis, aut eſt ex eis, ᷓ ap propriant᷑ vni mẽbro pręter naturã diſpoſito, ſicut eſt fi ctile, ſeu ſuppoſitoriũ in cura Zayr, aut nõ præter naturã diſpoſito, ſicut ſunt ſyef in cõfortatione,& præſeruatione oculorũ. Illa vero medicina cõpoſita, quę adminiſtrat᷑ intra corpus tantũ,& in qua intẽditur, vt eius Pmixtio Vel cõplexio ſit firma, nõ euacuat᷑, quin aut ſit Huida, ſicut medicinę bihitę in ſyrupis. vel potionibus, aut eſt me dicina denſa ſicut ellectuaria,& cõfectiones:& cõpoſitio iſtorũ aut eſt ꝑꝑ intentionẽ cõfortationis ſtomaci,& digeſtionis,& nominant᷑ giuareſat, aut nõ eſt ita. Illę vero medicinæ, quarũ cõpoſit io intendit᷑,& fit, vt expellatur nocumentũ veneni, nominant᷑ tyriacæ. Cõpoſita vero, ĩ quibus fundamentũ ſuũ,& baſis ſunt mirabolani, nomi nantur trifarę. Amplius cõpoſita aut ſunt ſolutiua, ſicut ſunt ieræ magnæ, aut non ſunt ita, ſicut medicinæ appropriatę nomini ellectuariorũ, ſiue ſint adiuuãtes coitũ, ſicut cõfectio philoſophorũ, ſiue nõ ſint ſta: Illæ aũt me dicinę cõpoſitę, quę adminiſtrant᷑ intra corpus hominis, aut extra ipſum,& ſunt ex ſumma medicinarũ cõpoſitarũ, in quibus intẽtio eſt, vt permixtio, vel cõplexio ꝑmaneat, ſunt ſicut olea: Nã olea adminiſtrant᷑ intra corpus,& extra ipſum ſimul: Medicinæ vero cõpoſitę, qua rũ permixtio, et cõplexio nõ oportet, vt ſit ita ſtabilis, vt permaneat longo tẽpore, ſunt aut fluxibiles, aut non: Et nõ fHluxibiles quidẽ ſunt, ſicut trociſci de ſeminibus,& ſi milia:qm̃ iſtę medicinę intendunt᷑, vt habeãt cõplexionẽ, ſeu cõpoſiionẽ, quã bonificet cõmixtio ſimpliciũ ſuorũ ad inuicẽ ita, vt fiat totũ aggregatũ, ſicut corpus vnum continuũ. Et quia iſta cõplexio nõ oportet, vt permaneat longo tẽpore, ideo nõ poſita fuit medicina conſeruatiua, ſicut mel: vel ideo non fuit poſita medicina, quæ ſacit diu permanere cõplexionẽ, ſicut facit mel,& glutinatiua plu rima: fluida vero iſtius generis medicinarũ cõpoſitarum quædã ſunt, quæ fiunt vnũ per decoctionẽ, ſicut decoctio nes medicinarũ, quæ bibũtur, aut diſtezriãtur, aut epithi mantur ab extra: Cuædã vero ſunt, quæ flũt vnũ abſq;: decoctione, ficut ſunt infuſiones. Medicinarũ uero cõpoſi tarũ, in quihus nõ oporret, vt ſit talis permiſtio, quędam ſunt, qᷓ adminiſtrant᷑ eatra corpus,& quędã adminiſtran tur intra corpus: Et illarũ quidẽ, quę adminiſtrant᷑ ab ex tra, quędã ſunt fluidæ, et quædã non fluidæ:& qualescũ q ſunt, aut ipſę ſunt appropriatæ vni mẽbro, aut nõ ſic: qr fiũt iſtę quatuor diuiſiones: Prima quidem earũ,& eſt medicina fluida appropriata vnimẽbro, eſt ſicut illa Hluida, quibus ſit caput purgiũ, et quę diſtillant᷑ in oculis, aut auribus, aut ĩ virga,& ſimilibus: ſecũda vero diuiſio eſt, ſicut medicina, quę nõ appropriatur mẽbro, ſicut lac, qd permiſcet᷑ cũ farina ordei, vt cũ eo epithimet᷑, ſeu lintatur ſcabies,& ſimilia. Tertia aurem diuiſio. ſ.medicina dẽſa appropriata vni mẽbro eſt ſicut cohol oculorum: (uarta vero diuiſio. ſ. medicina denſa, quę nõ appropriat᷑ mẽbro, eſt ſicut emplaſtrũ: Medicinę uero cõpoſitę, qᷓ; adminiſtrant᷑ ab intra, ĩ quibus nõ oporret, vt ſit com plexio, ſunt ſicut ſuffuf, et ſucci, ꝗ colligunt᷑, et bibuntur. Hę igit᷑ ſunt diuiſiones medicimarũ cõpoſitarũ, et nos deo adiuuãte loquemur de vnaquaq; illarum in loco ſuo. Capitulo de necesſitate medicinarũ compoſitarum. Vicẽna in hoc lihro quinto iã diuiſit ſermonẽ in A tractatus, et doctrinas: Et ĩ primo quidẽ tractatu loꝗt᷑ de medicinis cõpoſitis, q adminiſtrant᷑, ſicut
ſunt antidotaria nota: In ſecũdo loꝗt᷑ de medicinis cõpoſi
tis
¹

—„
tis expʒtis iĩ vnacuac; ægritudine, ſicut patet. Dico aũt, homo,& nõ alia aialia, idiget cõpoſitione ciborũ,& medicinarũ vehemẽtius, ᷓ alia aĩalia:& illud, qm̃ cibus eſt corpus, cuius natura, qñ aduenit ĩtra corpus, eſt, vt cõuer
tatur a Virrute corporis ad ſimilitudinẽ mẽbrorũ, vt reſtauret᷑ illud, q& ex eis fuit reſolutũ: Et hoc quidẽ non eſt facile, niſi qñ hoc corpus eſt ſimile mẽbris in cõplexione et ſubſtãtia: quia cõuerſio ad id,& eſt ſimile, eſt facilior. Cõplexio aũt hominis, ſicut ſciuiſti prius, eſt vehemenẽ ter ꝓxima ęqualitati verę, et parũ valde reperitur, quod ei asſimilet᷑, ꝗa entia naturalia remota ſunt ab hac æqualitate vera:& nõ appropinquat᷑ ei, niſi homo ſolũ: Er
hoc oia corpora exiſtẽtia ſunt cõtraria, vel diuerſa homini ĩ cõplexione ſua cũ pluribus diſpoſitionibus: Et ꝑpea nõ conuexrtit᷑ faciliter aliqd eorũ ad ſubſtantiã mẽbrorũ,
dũ non gquart„ſeu contẽperat᷑ cõplexio ſua. Et hoc qdẽ nõ fit, niſi cũ ꝑmixtione eius cũ eo, quod eſt ipſi cõtrariũ
in cõplexione, ut ęquet᷑ eius cõplęxio: Et ꝑꝑ hoc homo ue hemẽter ĩdiget cõꝑoſitione ciborũ, ſeu cibis cõpoſitis:& illud in mõ, ꝙ eorũ cõpoſitio eſt ex cibis oppoſitis, exiſtẽ
tibus extra æqualitatẽ ita, vt ex aggregato accidat: Vel
adueniat cibus ꝓximnus huic ęqualitati, vt ſit cöformis cõplexioni homiuis. Et ſi nõ eſſet hoc, tũc cibatio hominis eflet difficilis pauca Valde, et eſſet tũc cibatio eius pau carũ ſpecierũ Valde. Et PP hoc ĩdiget homo, vt eius ciba ria ſint cõpoſita cõpoſitione artifictali, ſed nõ ſic indigẽt alia aialia ab homine. Indiget aũt homo cõpoſitione me dicinarũ, qa meliores medicinę ſunt, quę ſimilant᷑ cibis cõ Poſitis cõſuetis. Et Ppea ꝙ; cibi hominũ conſueti oẽs ſunt cõpoſiti, neceſſariũ eſt, ꝙ medicinæ ẽt iuuãtes qmq;ʒ ſint cõpoſſitę:Et ꝑꝑ hoc ſolus homo vtitur cibis,& medicinis cõpoſitis,& facilis eſt eorũ rectificatio, vel æquatio ꝑp ipſorũ cõpoſixionẽ, ſicut diximus: Sed nõ ſic ſe habẽt me dic inæ. ſ. ꝙ oës debeãt eſſe cõpoſitę: oꝑatiões. n. earũ ſunt faciles, uis ſint ſimplices, qmm medicia ex hoc, quod ipſa eſt extra&qualitatã verã, abſq; dubio operat᷑ ſua qualitate, quãuis nõ ſit in ea cõpoſitio oĩno: ſed cibi non ſunt ſic, qm tũc eorũ nutricatio eſt bona, qñ ſunt valde ꝓxi⸗mi ęqualitati Vere,& hoc eſt ex eis, quæ valde raro inueniunt᷑ abſqʒ cõpoſitione. Sed gꝗa medicina eſt extra gqua ſitatẽ·ideo eius oꝑatio eſt fortior,& vehemẽtior: Er ꝑꝑ hoc iã honificat᷑ eius oꝑatio in corpore hominis, q́;uis me dicina ſit ſimplex. Et ſermo noſter ĩ expoſitione iftius ca pituli cõpręhẽdit multas cõſiderationes, quarũ prima eſt de medicina ſimplici, an ipſa ſir melior, ꝗᷓ cõpoſita. Dixit Auicẽna: QVANdoq; nõ inuenimus in oĩ ægritudinę ꝓprie cõpoſita medictua ei oppoſitã ex ſimplicibus&c. Iã ſeiuiſti cãm, quare in hoĩe præcipue, et nõ in alijs ala⸗libus cibi,& medicinę, quę illi adminiſtrant̃᷑, ſcdm plurimũ ſunt cõpoſiti cõpoſitione artificiali. Et dico, ꝙ; eſſe ci borũ compoſitorũ homini cõuenientiũ eſt multo plus, ᷓ eſſe medicinarũ cõpoſitarũ.i.ᷓ homo multo plus vtitur cibis cõpoſitis, q́; medicinis cõpoſitis:& hoc,&a medicina eſt potẽs in oꝑatione ſua, quis ipſa ſit ſimplex: ipſa ẽt
medicina nõ operat᷑, niſi qualitatẽ ſuã,& oꝑatio quidẽ huiuſmodi qualitatũ ẽ vehemẽs, qñ virtus earũ eſt mulrũ egrediẽs ab ęqualitate:& hoc magis reꝑtur in medicinis ſimplicibus: ſed nõ ſic ſe habẽt cibi hominis, qm̃ oꝑa tio ciborũ eſt vehemẽs,& bona, qñ ſunt valde proximi qualitati pdictæ: ſed medicinæ ſimplicẽ nõ ſic ſe habẽt, Im paucæ valde reperiunt᷑, quę ſint ꝓximę illi æqualita ii: Et ſi aliquę reperiant᷑, ipſę ſunt pauci nutrimenti, et nõ boni. Medicinæ aũt bonę homini nõ oportet, vt ſint com Poſitę, ĩmo dico, ꝙ medicinę conueniẽtiores homini,& alijs ſunt medicinæ ſimpliciores, quia ſubſtãtia medicinę neceſſario eſt cõtraria fubſtãtię mẽbrorũ, aliter medicina
KV.
74
eſſet cibus:et Peea ꝙ; medicinę de necesſitate habent ſub ſtantiã contrariã,& diuerſam ſubſtãtię membrorũ, ideo oꝑantur in eis,& ſuꝑant ipſa mẽbra,& alterãt ea ad ſui naturã. Et cũ ita ſit, paucitas contrarietatũ, et diuerſitatũ eſt nobilior,& cõuenientior,& ꝑꝑ hoc paucitas numeri medicinarũ eſt melior, qm̃ illa habet paucitatẽ numeri cõ trarietatũ& ex hoc medicina ſimplex melior eſt, ᷓ com poſita, qñ ex ea conſeqtur illud, quod intẽditur. Et ſiſr medicina cõpoſita, ᷓ pauciora habet ſimplicia, melior eſt q́; illa, quę habet plura ſim plicia: qmm pauciores habet cõ trarietates:ſed cibi nõ ita ſe habent, qm̃ ſubſtãtia ipſorũ nõ eſt vehemẽter contraria ſubſtãtię mẽbrorũ, neq; ẽ ſuperãs mẽbra dominãtia ſuꝑ iplam ſubſtãatiã ciborũ ꝓximã naturę mẽbrorũ. Et ꝑꝑ illud multiplicatio ſpecierum cibi non oportet, vt ſit nocẽs mẽbris, ſicut multiplicatio ſpecierũ medicinarũ:Et cũ hoc nos indigemus multiplica tione cibi, vt cibus ipſe ꝑueniat ad cõplexionẽ ęqualẽ: et ꝑꝑ hoc cõpoſitio ciborũ eſt melior:Et non ſeꝗtur ex hoc, ꝙ cibi facti ex multis ſimplicibus ſunt meliores, ꝗᷓ cibi ex paucioribus ſimplicibus.& hoc, qm̃ cõpoſitio ciborũ nõ eſt neceſſaria, niſi ꝑꝑ contẽperamẽtũ cõplexionis ipſorũ: & hęc quidẽ ęqualitas,& centẽperãtia nõ oportet, vt ſit Vehemẽtior,& maior in cibis includẽtibus multa ſimpli cia, imo qñq́; eſt ſedm eontrariũ illius:& ꝑPꝑ; illud non oportet, ꝙ cibi habẽtes multã cõpoſitionẽ ex multis,& diuerſis ſpeciebus ſimpliciũ ciborũ ſint meliores, ꝗᷓ illi, o non ſunt ita licet cũ hoc cibi cõpoſiti meliores ſint, ꝗᷓ cibi ſimplices, immo dico, ꝙ cibi cõpoſiti ex paucioribus ſimplicibus ſunt meliores, cũ ꝑuenerint ad terminũ intentũ. ſꝙ ſint ꝓximi ęqualitati Veræ. Et non ſic ſe habent, niſi, qm̃ ſubſtãtia ipſorũ abſq; dubio aliqualẽ habet diuerſita tẽ cũ ſubſtãtia mẽbrorũʒ aliter eſſet de ſubſtãtia mẽbro-rũ,& eſſet ipſa mẽbra:& res non eſt ita. Et cum ſciueris hoc, manifeſtũ eſt tibi, ꝙ cibi cõpoſiti ſunt conuenientio res, ꝗᷓ cibi ſimplices: ſed ex medicinis meliores ſunt medicinę ſmplices, ꝗqᷓ cõpoſitę.& hoc, qñ operatio ambarũ eſt in Vna intẽtione.Verũ nõ ꝓhibetur, quin ſint quędã mẽbra,& quędã ęgritudines, quibus compoſitio in medicamine ipſarũ eſt meltor:& illud, qñ curatio ipſarũ cõ Pletur cum inetrtionibus pluribus, quę indicãt aggregarionem ſicnplicium:& hoc ſicut apoſtema epatis,& apoſtema teſticulorum,& ſimilium. Conſideratio ſecunda, in quarra manifeſtantur cauſe necesſitatis in compoſitione medicinarũ. Ixit princeps Auicẽna. Qũq; nõ inuenit᷑ ĩ quaD libet ęgritudie ꝓprie cõpoſita etc. Nõ ẽ dubiũ, ꝙ
medicus quotieſcunq; iuenit medicinã ſimplicẽ, qᷓ operet᷑ illud, qd intẽdit᷑ in curatione,& fuerit talis medi na facilis inuẽtionis in oĩ tẽpore,& in oĩ loco,& nõ fuerit in ea nocumentũ in aliqua diſpoſitione, tũc non indiget medicina cõpoſita, qm medicina, quę cõponitur, vel quę eſt cõpoſita, ſi non fuerit exꝑta, timet᷑, ꝙ habeat nocumentũ ex forma ſua ſpecifica, quę aduenit ei ex cõpo ſitione, aut ex re alta nobis occulta: Et licet fuerit exꝑta, & iã inuemtũ eſt ex exꝑimẽto, ꝙ ipſa cũ hoc, ꝙ ſit ſufſiciẽs in illo, quod quęritur de cura, non habẽt nocumentũ in aliqqua diſpoſitione, tamẽ medicina ſimplex melior eſt illa ꝑꝑ̃ multas cõtrarietates, quas habet medicina cõpoſi ta ad ſubſtantiã mẽbrorũ, quas nõ haber medicina ſimplex, ſicut prius diximus. Sed forte&is cõtradiceret, ꝙ hoe nõ ſit verũ, qm̃ ſi p̃ſupponemus, ꝙ medicia cõpoſita ſit
vacua ab oĩ nocumẽto, a qͥ vacua eſt medicina ſimplex,
tũc nõ erit in medicina cõpoſita nocum̃tũ ex multitudie
ſimpliciũ eius, aliter tũo ipſa medicina cõpoſita haberet
nocumentũ, quod nõ reperit᷑ in medicina ſimplici: Et nõ
eſt dubiũ, ꝙ ſi res ita ſe habet, tũc nõ erit veeern ſia, N i1

1 Hb.
neq; affirmatio, ꝙ medicina ſimpleꝝ ſit melior, qm̃ ſi me dicina compoſita ſit vacua a nocumento, ſicut medicina ſimplex:& medicina cõpoſita,& ſimplex ſint æquales ĩ iuuamẽto, et nocum̃to per reſpectũ ad curationẽ, quo mõ cõtradici poteſt tũc, qꝙ; medicina ſimplex ſit melior, q́; cõ poſita, aut econtras Et qd dictũ eſt, ꝙ ſimplex ſit melior eo, quia nõ nocet multitudine contrarietatũ, ſicut medici na cõpoſita, nõ cõcludit, quia tale dictũ eſt contrariũ ei, quod pręſuppoſitũ eſt.ſ.qꝙ medicina cõpoſita ſit vacua a nocumẽto, ſicut medicina ſimplex: nã ſi cõpoſita nocet ex multa contrarietare, tũc non eſt vacua a nocumento. Reſpondetur, ꝙ ſi præſupponamus, ꝙ in medicina cõpo ſita, et ſimplici ſit ęqualitas in iuuamento,& nocumẽto, dicemus, ꝙ intẽtio eſt in hoc, ꝙ ambo etiã ſint æquales ĩ eo, quod requirit ipſa cõpoſitio,& ſuperfluitas egresſionis a tẽperamento abſolute, qm̃ ſi ſunt ambo ęquales in hoc, tũc inter ea nõ erit differentia in curatione. ſ.ſi medi cina cõpoſita eſt æqualis medicinæ ſimplici ĩ operatione, quę eſt neceſſaria in curatione,& in hoc, ꝙ eſt expoliata a nocumento,& alijs, tunc etiã erit&qualis in eo, ꝙ exqui rit cõpoſitio de iuuamẽto,& nocumẽto, quæ cõſequũtur ad compoſitionẽ conformẽ, vel proportionatñ ei, ꝙ reqrit ſimplex, cũ virtus cõpoſiti ſequatur ex ſimplicibus, tũc ergo nõ erit differentia inter ſimplicem medicinã,& cõpoſitã quãtum ad curationẽ oĩno. Et nõ oportet quidẽ ponere differentiã inter ambas, niſi qñ opationes ambarũ in cõpoſitione, et ſimplicitate ſunt ignotę apud nos: et.tũc quidẽ dicimus, ꝙ medicina ſimplex eſt melior, quo niã nocumentũ cõpoſitę ad mẽbra ꝑꝑ ipſam compoſitionẽ ẽ maius.Et ſi poſuerimus, ꝙ medicina ſimplex tũc non ſit melior, tamen medicina cõpoſita nõ eſt neceſſaria omnino, ſi medicina ſimplex excuſat a compoſitione. Et ꝑꝑ hoc medicus non indiget cõpoſitione medicinarũ, niſi qñ non reperit᷑ medicina ſimplex, quæ ſit ſufficiens
ad id, quod in curatione intendit᷑, aut nõ ſemper ſic inuenir᷑ faciliter, aut poſitio ꝙ eius inuẽtio ſemper ſit facilis, tamẽ ipſa nõ ex poliatur a nocumento, a q expoliat᷑ cõpo ſita. Dico ergo nũc, ꝙ numerus medicinarũ ſimpliciũ,& ab extra reperiũtur, ne dũ illarũ, quę ſunt norę, eſt nume rus finitus,& ſimiliter eſt imposſibile, ꝙ corpora ſint infinita in ſpecie.ſ.q; numerus ſpecierũ ipſorũ ſit infinitus. Numerus vero dtſpoſitionũ pręternaturaliũ corpori ho minis accidẽtiũ eſt infinitus.i.ipſę diſpoſitiones pręterna turales prędictæ non comp̃hendunt᷑ numero:& cũ iſtę di ſpoſitiones ſic ſe habeant, nõ inueniũtur eis medicinę ſim plices, quę opponãtur vnicuiq; ipſarũ prædictarũ diſpoſitionũ:finitũ.n.non poteſt ſuper infinitũ:& ꝑꝑ illud neceſſaria fuit cõpoſitio medicinarũ · Exemplũ illius lapſus accidẽtis cõplexioni p̃ternaturali eſt, qm huius lapſus nõ habẽt terminũ, ſeu numerũ ĩ multitudie. Et ꝑꝑ hoc mino rat᷑, vel deficit numerus medicinarũ ſimpliciũ ab oppoſi tione vniuſcuiuſq; prædictarũ, qmm medicina ſanãs vnãquãqʒ cõplexionẽ lapſam a temperamẽto oportet, vt ſit declinãs a tẽperamento verſus latus oppoſitũ lapſui illius cõplexionis ſecundũ qᷓtitatẽ egresſionis, vel lapſus illius cõplexionis a tẽperamẽto:& ꝑꝑ illud in cura ęgritudinũ complexionaliũ& aliorũ neceſſaria eſt cõpoſitio medicinarũ,& illud, qm̃ ſi non inuenitur medicina ſimplex, quę opponatur cũ qualitate ſua gradui caliditatis exempli gratia, vel intenſioni caliditatis, quæ exiſtit, verbigra tia, immo nõ reperitur ex medicinis frigidis, niſi illa, quæ eſt magis egrediẽs ab æqᷓlitate in frigore plus, ꝗᷓ ſit gradus Vel intẽſio illius caliditatis, aut eſt minus egrediẽs ab hoc tũc iã peruenit᷑,& ſuccurrit᷑ per viã cõpoſitionis, vt inue niatur medicina, ſtat loco ipſius. Et illud, qa permiſcer medicina vehem̃tioris frigiditatis, ꝗ ſit Ititas neceſſaria,
quare accidit, vel reſultat ex aggregato ex duabus medi
cinis vna medicina, cuius egresſio ab æqualitate inlfrgore
eſt ſecundũ quãtitatẽ neceſſariã ad reſiſtendũ illi qualita ti calidę. Cũ aũt dixit princeps: Qñq; nõ inuenit᷑ in qua libet ęgritudine proprie cõpoſita: Intẽtio hic ꝑ ęgritudinẽ cõpoſitã non eſt, ꝙ intelligatur ægritudo compoſita, quę accidit ex numero plurimũ ægtitudinũ, ex quibus fit Vna ęgritudo, ſicut dicit᷑ de apoſtematibus, ĩmo per ægri tudinẽ compoſitã hic intelligitur ægritudo, in cuius curatione requirunt᷑ res diuerſæ, ſicut in cura apoſtematũ neceſſaria eſt repercusſio,& reſolutio:& ſicut in cura ægri tudinũ epatis neceſſaria ſunt ſtiptica,& digeſtiua, et aꝑpi tiua,& ſic in alijs gęgritudinibus complicatis, in quibus re quirunt᷑ res diuerſę ꝓ cura ipſarũ, ſeu intẽtiones diuerſę, a&c plures ſunt neceſſarię, quę intentiones nõ reperiunt᷑ in medicina ſimplici. IMMO fortaſſe non inuenitur ex cõ poſitis, quã opponamus compoſitis& c. ꝑ compoſitã hic posſibile eſt, ꝙ intelligat medicina compoſita artificialit᷑ ita, vt iatentio huius ſermonis ſit:immo fortaſſe non inuenit᷑ medicina cõpoſita ex cõpoſitis, opponat᷑ ægritu dini compoſitę, qt neceſſaria eſt tũc compoſitio ex ingenio, ſeu ex intẽtione medici,& qñ nõ inuenit᷑ illi ęgritudi ni medicina oppoſia ex medicinis ſimplicibus:& posſibile eſt etiã ꝑ medicinã compoſitã intelligatur medicina cõ poſita ꝑ naturã ex medicinis ſimplicibus, ficut eſt camomilla, et ſimilia, qt̃ intẽtio ſermonis eſt: qñq́; non inuenit ggritudini cõpoſitę medicina ex ſimplicibus, qᷓ opponat᷑ ei, Tuis illa medicina ſimplex ſit ex eis, in quibus eſt com poſitio naturalis, ſicut in roſa,& camomilla, qualiter igit
opponet̃ medicina, in qua non eſt iſta cõpoſitiov AV T
ĩuenit᷑, uerũtñ ĩdigemus uirtute addẽte ĩ uno ſimpliciũ. Et aliꝗs poteſt cõtradicere dicẽs.qꝙ hęc medicina, qᷓ idiger, vt in ea fortificei vnũ ſuorũ ſimpliciũ, vel vt ĩ ea augeat᷑ virtus ĩ vno ſimpliciũ ſuorũ, eſt ĩ veritate nõ ſufficiẽs reſiſtere, vel opponere, ſeu cõtrariare ęgritudini, quã volu mus curare, qr̃ tũc nõ reꝑitur illi ęgritudini medicina oꝑ poſita, qs̃ nõ eſt verũ dicere. Aut ĩuenit᷑, verũtñ&c. qmm illa,qᷓ uenit᷑, eſt oppoſita ęgritudini, et nõ indiget additio ne, et confortatione, aut illa, qᷓ idiget, nõ eſt oppoſita illi ęgritudini: AVT volumus medicinã, q́uę moret in trãſitu etc.Iſta medicina, q morat᷑·,& qᷓ ꝑmiſcet᷑ cũ medicina velocis penetrationis qñq; tardat ꝑ ſe‚et qñqʒ; P accidẽs: Illa aũt, q operat᷑ illud ꝑ accidẽs, ſicut dixit prĩceps ẽ, qũ illa medieina ex nã ſua mouet materiã ad ꝑtẽ cõtrariã ei, ⁊ qua volumus tardare motũ, qr̃ ex hoc fit tardatio motus.Exẽplũ huius eſt, ſicut ſi miſceat cũ medicinis p̃dictia a bus volumus virtutẽ aꝑitiuã viarũ epatis, medicinia vomitiuas.Ei cõueniẽtius ẽ᷑, vt ſit, ill& vomitiuũ ex eis, operãt̃ hãc aꝑtionẽ ẽt, et illud eſt, ſicut ſemẽ raphani, qm̃ hoc ſemẽ cũ hoc, ꝙẽ fortis cõfortatiõis, ẽ ẽt fortis aꝑtiõts:
Et hoc dẽ ſemẽ hẽt nãm mouẽdi illud, ꝗd ei occurrit ĩ ꝑti
bus epatis vſus os ſtomaci, vt expellat᷑ ꝑ vomitũ: Et me dicię ꝗdẽ diureticę virtutẽ habẽt accellerãdi penetrationẽ ſuã ad inſtr᷑a vrinę: Et ꝑꝑ hoc ſi non ꝓhibẽtur ab illo, non prolõgatur iſtarum permanẽtia in epate, ĩmo accel lerãt motũ ſuũ ad inſtrumena vrinę, quare erit earũ oꝑa tio in epate debilis ꝑp paucitatẽ tẽporis permanendi ĩ eo: ſed qñ permiſcet᷑ ſemẽ raphani cũ iſtis diureticis, tũc mouet ea ad ꝑtes oris ſtomaci,& illud, ꝗa Phibet velocẽ ip ſorũ motũ ad inſtrumẽta vrinę:& ꝑꝑ illud ꝓlõgatur tũc earũ remanẽ᷑tia in epate, quare tũc eſt eius oꝑatio ĩ eo for tior. Et nõ oportet, ꝙ ſint iſtę medicĩæ diureticæ, niſi qm̃ iaſtarũ medicinarũ virtus opʒ, vt ſit aꝑitiua: IIlæ aũt, qᷓ ſic ſe habẽt, oportet, vt ſint ꝓuocãtes urinã: Medicinę ve
ro quę tardãt, ſeu retinẽt medicinas ꝑper ſe, ſunt illę, quæ
in ſeipſis ſunt tardę penetrationis, qm̃ facſũt illud, quod ĩ eis miſcetur
7
1

Qualiter
naturaex pellit cãtaridesad veſiccã, cũ faciãt in ea vlce rationẽ.
Quod medicina compoſtta ex pou cioribus ſümplieibus melior eſt,
dicina 2. Perta melior nö experta,
eis miſcetur, ſimiliter eſſe tardę penetrationis, qm̃ ſua glu tinatione,& viſcoſitate faciũt eis adherere illud, quod eis miſcetur: qt̃ ex tarda earũ penetratione ſequit᷑ tardatio pe netrationis eius, qd eis ꝑmiſcet᷑. Et hęc ſunt, ſicut gũmę, qᷓ ꝑmiſcẽtur ĩ medicinis lapidis, vt eas morari faciãt ĩ mẽ bro,in quo eſt lapis: qt᷑ ſufficiũt ĩ eis ꝑficere oꝑationem ſuã. E T qñqꝙᷓ; inuenit medicina, qᷓ eſt coĩs duabus vijs,& intẽtio noſtra eſt ĩ via vna: quãobrẽ aſſociamns cũ ea, quod deſerat eã ad illã: ſicut ponimus cãtarides in medici nis diureticis, vt cõuertãt eas a parte venarũ, et natura ex pellat totũ illud, qd eis miſcet᷑‚ad partẽ renũ,& veſiccę: & ſegtur ex hoc, ꝙ ſiat diuerſio a Ete venarũ. Sed forte aliqs dubitat, qualiter ſit posſibile, ꝙ natura expellat cãtarides ad partẽ veſiccę, cũ de natura cantaridũ ſit exco riare veſiccã: N atura igitur tũc erit adiuuãs cãtarides ad vlcerãdũ veſiccã: q natura erit adiuuãs, ꝙ ab eis accidat hoe nocumẽtũ: ſed eſt falſum. Reſpõdet᷑, ꝙ naã oꝑat illud, nõ vt cãtarides vlcerẽt veſiccã, ĩmo vt expellat nocumẽ tũ cãtaridũ a mẽbris nobilibus:& illud, qm cãtarides PEꝑ Vehemẽtiã Vvirtutis ipſarũ,& nocumẽtũ ipſarũ excortãt oĩa mẽbra, in ꝗbus morant᷑:& minus nocumentũ ipſarũ eſt, ꝙ morent᷑ in veſicca:& ꝑꝑ illud nã expellit eas ad ve ſiccã, qm̃ illud eſt melius corpori, nõ ex hoc, vt excoriet ipſam.Et natura quidẽ nõ facit hoc, niſi ꝗa eſt conueniẽtiusſeu minus nocumẽtũ corpori: Et ſi eſſet posſibile na turę expellere cãtarides a corpore, abſq; ꝙ ipſę tranſirẽt P veſiccã, nedũ ꝙ; ĩ ea morent᷑ tẽpore,& vlcerẽt eã, tunc illud eſſet medius:& oꝑatio naturæ tẽdit ad melius: ſed il lad nõ eſt posſibile:& nos ignoramus cãm huius: ſed nos ſcimus, ꝙ cãtarides poſtq́; aſſumptę ſunt intra corpus, melius eſt vel minus malum pro diſpoſitionibus corporis, ꝙ; expellantur ad veſiccam. Cõſideratio tertia,ꝗᷓ ſint ex medicinis cõpoſitis meliores. T SCIAS, ꝙ medicina exta melior eſt nõ exꝑ E ta& c. Quãdo medicinę cõpoſita equãtur ĩ iuua mẽto, quęrit᷑, an illæ, qug habẽt multa ſimplicta, ſint meliores, an illæ, quę habẽt pauca ſimplicia. Et nõ eſt dubiũ, ꝙ illg, ĩ ꝗbus ſua ſimplicia ſunt pauca, et ſufficiũt ad itẽtionẽ, ſunt meliores: etiã hoc manifeſtauimus prius: et illud, qm̃ manifeſtauimus, ꝙ; medicina ſimplex melior eſt, ꝗ cõpoſita: et ꝙ medicina cõpoſita, quę habet paucio ra ſimplicia, eſt magis ꝓxima medicinę ſimplici, qr ſine dubio eſt melior, qm̃ ſubſtãtia medicinarũ, ſicut ſciuiſti, eſt diuerſa naturæ,& ſubſtaãtię membrorũ:& minoratio diuerſitatis eſt dignior:& ꝑꝑ hoc medicina cõpoſita, quę habet pauciora ſimplicia, eſt melior. Et cõpoſitio quidẽ medicinarũ nõ eſt, niſi ſcàm ꝙ exigit ratio:& ſcAm plu rimũ ex perimẽtũ includit rationẽ, ſeu ex perimentũ cõue nit cũ ratione:& qñqʒ cõtrariatur ei, aut ꝗa ratio eſt occulta, aut ꝑ multũ caſum erroris in ea, aur ꝑꝑ formã ſpe cificã accidentẽ cõpoſitioni exigentẽ,& cauſantẽ oꝑatio nes occultas rationi& intellectui:& ꝑꝑ hoc oꝑ̃atio medicinæ cõpoſitę nõ dicitur cõueniẽs,& iuuatiua, niſi poſt exꝑimẽtũ, vel niſi poſt approbationẽ factã cũ experimẽ to. Et ꝑꝑ illud quoties medicus iuenit medicinã cõꝑoſitã exꝑtã, nõ elligit oĩno aliã medicinã ex ingenio ſuo cõ poſi tã ad illã intẽtionẽ:Et nõ licet quidẽ ex ſe,& ex ingenio facere nouã medicinã cõpoſitã, niſi qñ medicus nõ inuenit medicinã, ſit ſufficiens pro cura ægritudinis: Et ideo medicinę cõpoſitę acceptæ ab antiqs ſunt paucę, et cõprę hẽſę numero determinato. Et ſi ipſi antig nõ fuiſſent cõtẽti adminiſtrare medicias exꝑtas, et nõ p̃poſuiſſent mul tũ eas ſupra medicinas cõpoſitas nõ exꝑtas, et ex igenio Pprio inuẽtas, tũc cõpoſitiones medicinarũ factæ ab eis eſſent plurimę valde, ſed nõ eſt ita: quaꝑꝑ medicina exꝑta cõmẽcat᷑, et pponit ſupra nõ exꝑtaã. Et nõ fit hoc, uiſi
V.
75
qm̃ exPᷣimẽtũ cõfert ad fortẽ cognitionẽ᷑, et ſciẽtiã: et de bilitas ſciẽtię cãtur, et habet᷑ ĩ re nõ exꝑta: Et ꝑp hoc ſi medicus haberet medicinã cõpoſitã, quã iã expertus fuiſſet, et manifeſtũ fuiſſet eius iuuam̃tũ, tũc nõ faceret medi cinã aliã cõpoſitã alia ſpecie cõpoſitionis. Qñq; aũt ĩ ali quo ĩdiuiduo medicina nouiter inuẽta nocet aliqquo mõ: et ꝑꝑ illud fundamẽtũ medicię cõpoſitę, et oꝑationis eius nõ eſt, niſi ſuꝑ exꝑimẽto, et nõ ſuꝑ ratione. Et ſimiliter ẽt in oꝑationibus cuiuſqʒ ſpeciei carũ ſcdm rationẽ cõueniẽ tibus, qm̃ cognitio iuuamenti cõfectionis vel ellectuarij, quod experti ſumus, maior eſt, q́; cognitio iuuamenti ellectuarij nõ experti. Et medicĩa quidẽ exꝑta multotiẽs cõuenientior eſt, q́; medicina experta paucis vicibus: qmm cognitio eius, quod eſt exꝑtũ magis, eſt fortior, et vehementior:& ꝑꝑ hoc medicinę notę famoſę meliores ſunt, ꝗᷓ alię, qm̃ famoſę ſunt magis expertæ abſq́; dubio. Capitulo de qualitate compoſitionis. Cõſideratio. I. de qᷓtitate, qᷓ ſufficit ĩ medicina cõpoſita. ClaAs, ꝙ qñq; accidũt tibi&c. Qualitatẽ ꝗdẽ cõponẽdi medicinas, ſicut mahagiun. i. cõfectiones ama ras Vel ellectuaria amara,& ſuffuf,& troc.& ſimilia manifeſtabimus,& dicemus necesſitatẽ vniuſcuiuſq; illarũ ſpecierũ, qñ loquemur de unaquaq; illarũ ſpecierũ: Sed q̃litas cõpoſitę medicing.i.qualitas eius ponit᷑ ſcdm ꝓporrionẽ vniauſcuiuſq; ſimpliciũ ad id, qd remanet:& hoc eſt, qd hic dicemus:& illud, qm̃ cõpoſitio medicinarũ qñqʒ fit ex ſimplicibus ęqualibus ĩ quãtitate, et qñc; ex ſimplicibus diuerſis in q́;ʒtitate. Et qñ ſunt diuerſæ, tũc differẽtia cãt ĩter medicinas cõpoſitas diuerſitatẽ magnã, et plurimã.Et nos hic manifeſtabimus cãm in hac diuerſi tate,& ęqlitate. Dicamus ergo, ꝙ medicinę, qᷓ ponũtur ĩ cõpoſitis, nõ euacuant᷑, quin aut ſint ęqualis iuuamẽti,& equalis virtutis.i.ꝙ ipſæ oẽs ſint æqᷓles ſeqm intẽtionẽ itentã in illo cõpoſito aut nõ ſint ita: ꝙ ſi oꝑationes earũ intẽtę in eis, quas volumus v illo cõpoſito, ſunt ęquales, aut ſunt qᷓtitates doſis earũ ęquales, aut nõ: ꝙ ſi q́titates doſis earũ ſunt æquales, tũc ponũtur illę medicinæ ĩ illo cõpoſito ęqualis quãtitatis, cũ nõ ſit neceeſitãs additionẽ Vnius ſuper alterũ: ſi vero fuerint quãtitates doſis earũ diuerſe, rũc aceipit᷑ quãtitas doſis vniuſcuiuſq; earſi, quę quãtitas doſis ſit pars, quę denominat᷑ a numero medicinarũ. Exemplũ huius. Oportet ad cõpoſitionẽ medicina rũ quatuor, qᷓ ſunt pulpa colloqntidę,& ſcamonea,& aloes,& turbit, vt ex iſtis medicinis fiat medicamẽ ſolutiuũ humorũ, quos ſoluũt iſtę medicinę ocs:& ſit ſolutio vniuſcuiuſq;ʒ iſtarũ ad id, quod ſoluit, ęqualis ad id, quod ſoluit᷑ ꝑ aliã:& tũc oportet hic, vt medicinę aoceptę ex medicinis ſimplicibus ſint ſimiles vel æqles eis ĩ virtute. Et nõ ẽ ĩtẽtio hic, vt ſint ſimiles uel gq́les ĩ magnitudine, & põdere, imo ꝙ ſint ſimiles in virtute ita, vt ſit virtus vniuſcuiuſqʒ earũ ęqᷓlis ita, vt ſit virtus vniuſcuiuſctʒ earũ ſuper oꝑationẽ ęqualis ad virtutẽ alterius ſuꝑ oꝑatio nẽ ſuã. Et nõ fit hoc, niſi qñ[pars vniuſcuiuſq; eſt pars q̃titatis doſis cõpletæ, ſicut pars alterius eſt pars quãtita tis doſis cõpletę. Exẽplũ huius eſt. Doſis cõplera pulpæ collocntidę c.3. 5. et ſcamõeę danichai. et aloes danich-Iaij. et turbit.3.i. et patet, qnumerus medicĩarũ ẽ qᷓtuorier PP; hoc illc᷑, qd accipit᷑ de unaꝗᷓq; iſtarũ medicinarũ, eſt qᷓrta pars portionis Vel doſis ipſarũ: et illud, qd accipſt de pul pa colloqntidæ, eſt octaua pars. 3ö1. et quod acoipit᷑ de ſca monea, eſt quarta pars danich vnius,& de aloe accipit᷑ Vvnũ danich, et de turbit illud, qd acccipit, erit quarta ꝑs dragme.i. Quod ſi volumus, ꝙ vnaquęq;iſtarũ medict narũ de per ſe vel ſola operet᷑ oꝑarionẽ cõpletã, tũc illud, quod accipit᷑ de vnaquacʒ illarũ, eſt doſis cõpleta: ſed ſi Volumus, ꝙ oꝑet᷑ quartà partẽ ſuæ oꝑationis completę, N 111
Alia litera doſis cõ.pleta vniuſcuiuſc ? ſicurt do ſis cõpleta altexius,

tũc oportet, vt ilid, qð aceipit᷑ ex ea, ſit qũarta pars illius doſis cõplerę. Sed alicquis forte dubitaret dicẽs hoc nõ eſſe verũ, quoniã nõ ſeqt᷑ vel nõ oportet, ꝙ quarta pars cor poris operet᷑ quartã partẽ oꝑationis ſuę: ĩmo fottaſſe nõ opabitur aliquid: Na decẽ homines ſi portãt lapidẽ ĩ die ad diſtantiã triũ miliariorũ, nõ oportet, ꝙ vnus illorũ ho minũ portet ipſum lapidẽ vel decimã partẽ lapidis ad di ſtantiã triũ miliariorũ:ĩmo fortaſſe unus ex eis nõ poteſt mouere illũ lapidẽ oĩno: Si.n.diminutio oꝑationis.& eius additio eſſet ſecundũ ꝓ portionẽ diminutionis magnitudinis,& addirionis eius, tũc oporteret, ꝙ ĩfrigidatio aquę fluuiᷣ, immo infrigidatio aquæ totius maris haberet proportionẽ ad infrigidationẽ vnius librę aquæ ita, ꝙ vna libra aquę nõ infrigidaret, niſi ſcàm ꝓportionẽ q́;ʒtitatis eius ad totã quãtitatẽ aquę fluuij vel maris:et manifcſtũ eſt, ꝙ res nõ eſt ita. Reſpondet᷑, ꝙ res licet ſit, ſicut dixerũt illi,iñ additio virtutis,& diminutionis eius eſt ſcdm ꝓportionẽ magnitudinis,& diminutionis eius. Et nos nõ diximus, qꝙ; oporteat, vt accipiat᷑ ex doſi cuiuslibet medicinæ, niſi qñ cognoſcimus,& ſcimus, ꝙ virtus cuiuslibet illius partis acceptę eſt ſecundũ ꝓportionẽ illius ĩ ma gnitudine: ꝙ ſi nõ fuerit ita, tũc ill, quod accipit᷑ de una quaq; medicina ſimplici, debet eſſe ſcim quãtitatẽ, ſcm qquã ſcimus, ꝙ ſit ſufficiẽs ad illã oꝑationẽ. Et ꝑꝑ hoc oportet, ꝙ ſit illa pars magis addita parũper ſcdm portionẽ oꝑationis, pręcipuę ſi quãtitas doſis illius medicinæ ſit paucæ quantiratis ita, vt ſit pars eius denominata ex numero medicinarũ parua valde:tũc.n.oportet, qꝙ; additio illius partis ſit maior, quoniã in quantitate parua Vel minima vehemẽs ẽ debilitas virtutis eius ita, ut qñ q;ꝑueniat ad terminũ, ꝙ; talis parua quãtitas nõ operet᷑ aliquid omnino. Et ꝑꝑ hoc oportet ſecũdũ hũc modũ, quẽ diximus, ꝙ in cõpoſitione medicinę quãtitas ſcamoneæ nõ ſit ita minima:ĩmo oportet, ꝙ ſit in quãtitate debita, & ſit quãtitas etus denominata a numero medicinarum, ſicut ſupra dictũ eſt. Et quod dictũ eſt, ꝙ; quãtitas doſis medicinarũ in cõpoſitione ipſarũ ſit quãtitas doſis deno minata a numero ſimpliciũ ingrediẽtiũ ĩ cõpoſitione etc. nõ intelligit᷑ de oĩbus medicinis ſimplicibus, quæ ſunt in cõpoſita, immo intelligit᷑ de medicinis, quæ ponunt᷑ in cõ poſita ꝑꝑ oꝑationẽ principaliter intentã:& iſtę ſunt me dicinę, quę principaliter intenduntur in cõpoſitione. Sed medicinę, q ponũtur in cõpoſitione qꝑᷓ rectificationẽ, uel correctionẽ medicinarũ aliarũ, quę ponũtur ad faciendũ penetrare medicinas alias,& his ſimilia, nõ debẽèt poni ſe cundũ doſim denominatã a numero medicinarũ:& ꝑꝑ hoc ſi ponãtur cũ medicinis quatuor, quas prędiximus, medicinæ rctificãtes ipſas, ſicut maſtix,& carui,& rob liqritiæ, aut ꝑꝑ remotionẽ nocumẽti ipſarũ, quod ficteri ab eis infertur, ſicut qñ adiungit᷑ bdeliũ iudaicũ,& ſimi lia, tũc nõ oportet minuere quãtitatẽ aſſumptã de vna-quaqʒ illarũ quatuor medicinarũ. Et iã manifeſtauimus apud æqualitarẽ eius, quod intenditur ex medicinis, ꝙ ſit oppoſitio ipſarũ ſcom modũ, ꝙ nõ ſequat᷑ diminutio uir tutũ ꝑtium diminutione multa,& illud in modo, q́& acci piat᷑ de vnaquaq; medicina doſis cõpleta, poſtea qñ fue rit cõpleta cõpoſitio, accipiat᷑ ex aggregato pars, vel dogecaqdum ſis denominata ſcdm numerũ medicinarũ ſ.medicinarũ numerum principaliũ in intentione, ſicut diximus. Et qũñ fecerimus “ illud, nõ frangunt᷑ virtutes medicinarũ fractione multa: ſi in com⸗ Qmm illud, qd accipitur tũc poſt cõpoſitionẽ, eſt ſcũdũ Senee quãtitatẽ, ſcm quã tolleratur Virtus eius, qm̃ excuſatur edicinæ tũc ꝑ hoc aſſunptũ ab acceptione totius ſummę, qñ fuerint illa, quæ intendũtur ex medicinis cõpoſitis æqualia: pbeaxmn di. n. diuerſificẽtur iſtæ intentiones, ſicut quando indigen tuncdoſis tia ſolutionis fiendæ a pulpa coloqntidæ eſt minor, ꝗᷓ indi
L I B.
gẽtia ſolutionis ſiẽdę ab aloę, tũc oportet, vt ſciat ꝑ exiſtimationẽ artificialẽ ꝓportio necesſitatis operationis cu iuslibet medicinę ad quantitatẽ necesſitatis oꝑationis reliquorũ,& ponat᷑ ꝓportio necesſitatis ad necesſitatẽ, ſicut ꝓportio quãtitatis do ſis eius ad quãtitatẽ doſis eius: Exẽplũ huius ẽ: ſicut ſi necesſitas noſtra ſolutionis fiẽdę P pulpã coloqntidę ad doſim acceptã d aloe eſt ſedm me ditatẽ: Et illud qñ ſcimus, ꝙ medietati magnitudinis aſſociatur medietas virtutis, ſi. n. nõ cognoſcimus illct, tũc oportet, vt virtus accepta ex vnaquaq; medicina ſit ſecudũ ꝓportionẽ necesſiratis ad opartionẽ eius, vel ſcim Pꝓportionẽ necesſitatis pro oꝑatione eius:Et tũc iã faciemus ſcm modũ, quẽ prius diximus, qt᷑ facilis erit con ſeruatio ꝓportionis in partibus medicinarum: Et hoc in modo, ꝙ accipiat᷑ de medicina, de qua minor eſt intentio doſis cõpleta,& accipiat᷑ de reliqs illud, qð eſt ſcd̃m pro portionẽ intẽtionis, qr accipiant᷑ ex ꝗbuſdã medicinis tres doſes:& illud, qñ intẽdit᷑, ꝙ opatio ipſarũ ſit triplex, ſeu tripla ad oꝑationẽ eius, de qua accepta ẽ im̃ doſis vna: qr accipient᷑ de qquſdã doſes duę, et de buſdã doſes qᷓtuor, et de qbuſdã minus ſedm ꝓportionẽ ĩtẽtionũ, et ſcm ꝓ portionẽ illius, qd ĩtẽdit᷑ ex iſtis medicis: poſtea qñ ꝑfecta ẽ iſta medicina cõpoſita, accipiet᷑ ex tota ſumma doſis, ſit ꝑo denominata ex numero medicinarũ in illo cõpoſito, abſq; ꝙ; accipiant᷑ ĩ illo numero medicinæ rectiſicãtes, ſeu corrigentes,& ſimilia. Et ſi fecerimus illc, 1ũc ſcdm plurimũ erit illud, quod accipit̃ ex tota ſumma, ſutficiẽs ad intẽtionẽ: Et illud, qm̃ illa quãtitas intẽta, vel accepta tũc erit ſcm quãtitatẽ, in qua ſtet virtus cõpleta: Et nõ ſeqt᷑ ad illud diminutio virtutis ab intẽtione, ſicut ſi acci piamus ꝑtes ſimpliciũ debiles, vel diminutas, deinde aggregabimus ea:& illud, qm̃ totũ aggregatũ tũc, quãuis ſit cũ qtitate, in qua remanet virtus cõplera, tñ aggrega tũ eſt es partibus debiliũ virturũ,& apud aggregationẽ ipſarũ nõ aduẽit res, ꝑQ quã ſit potẽs virtus vniaſcuiuſc; earũ, cũ oꝑationi illius ꝑtis repugnent oꝑationes partiũ̃ aliarũ: quare nõ habet ꝑotẽtiã:& Pꝑ hoc qñq; remanet cõpoſitũ ex eis debile in virtute: ſed nõ ſic eſt, qñ cõpoſitio medicinarũ ẽ ex doſibus cõpletis, tũc. n. vnũquodq; ſimpliciñ ẽ ſcdm ſuã virtutẽ: et qñ oia aggregãt᷑,iũc uir tus earũ remanet ſcm diſpoſitionẽ ſuã, aut addit᷑ parũꝑ. Et ſi accipiat᷑ ex toto aggregato ꝑs denominata ex nume ro medicinarũ principaliũ, tũc illa ꝑs eſt ſcdm quãtiratẽ, q̃ ſeruat virtutẽ ꝑſectã, et tũc nõ ſeqtur, ꝙ; diminuat᷑ Vir tus eius ab oꝑatiõe, vel a iuuamẽro, qd exꝗqrit̃. Et ꝑp hoc oportet, qñ ignorat᷑ vna partiũ, ſcim quẽ modũ ſit virtus eius, ꝙ; ipſa ponat᷑ ſcm ꝓportionẽ intẽtionũ, qr o- 8
medicin
compoſi te ex qua tuor er quarta pars to
tius compoſttiT.
portet, vt ſit medicina talis ſcm doſim cõplera, deinde** ex tota ſumma accipiat᷑ Ps denominata ex numero medi 8 cinarũ principalium: ſed ſi ad diminutionẽ corporis, vel fc quãtitatis medicinæ ſeqtur diminutio oꝑationis, tũc me 8 dicina cõpoſita ex ſimplicibus valde diminutis cũ quã- d titate erit deflciẽs ab eo, qd intẽdit᷑,& nõ iuuabit, et for 8 taſſe nocebit mouẽdo& agitãdo deficiẽs ab oꝑatione cõ 8 pleta: totũ hoc eſt verũ, qñ medicinę cõmunicãtes fuerĩt ie ęquales in iauamẽto,& nocumẽto in intẽtione, et fuerint n qualiũ virtutũ:Si vero fuerint diuerſaæ, aut erit diuerſi- 2
tas in vno duorũ, aut in ambobus ſimul:& tũc indigert Pꝑ hoc additione, aut diminutione eorũ, qᷓ diximus: er il jud, qm̃ illę medicinę ſi diuerſificatur cũ medicinis tãtũ, quia quædã ipſarũ in illa intẽtione intẽta eſt fortior alia, & cũ hoc, quia iuuamentũ& nocumẽtũ ipſarũ in illa iatẽtione eſtj lufficiẽs.ſtũc opʒ, ut ponamus de medicina debilis uirtutis qᷓtitatẽ maiorẽ, q́; ſit ild qd reqrit ꝓpor tio ęqᷓlis uirtutis:et illd᷑, ut ęquet᷑ uel cõtẽꝑet᷑ uirtus medi cinę iſtius augẽdo eius q;titatẽ:& hoc, qm̃ oẽ corpus, qs augetur
—
Alia iitera ęgęquale.

auget᷑ ĩ magnitudie, uel qd ẽ maioris&titatis opos, ꝙ au geat in virtute vel ꝙ; ha beat virtutẽ maiorẽ:& ꝑꝑ hoc oportet, ꝙ quãtitas iftius medicinæ ſit addita ſup q;titatẽ, quã reclrit Pportio ſup ꝓportionẽ debilis uirtutis: ꝙ ſi fuerit eius virtus vehemeter debilis, ops, ꝙ additio in ea ſit multa valde:S&i vero fuerit virtus eius debilis infra ip ſam. addemus per minorẽ qutitatẽ: Et ſi fuerit debilitas Vtrrutis eius pauca Valde, tũc addietio erit pauca valde. Sed de medicina, qᷓ eſt fortis virtutis oportet, vt accipiat minor quãtitas, q́; illa, quã reqrit ꝓportio, et illuud, qᷓñ uir tus cius fuerit vehemẽs valde ita, vt pars accepta ex ea it mior, q́; pars denominata ex numero medicinarũ, ꝗa ꝑꝑ ſortẽ virtutẽ eius qñq; ẽ virtus eius maior, q́; exꝗrat intẽtio oꝑationis eius: Et hæc dimĩutio vel minoratio fit, cũ fit additio virtutis medicinæ plurima valde, Et cũ ex perimentũ cõſeruat Pportionẽ in virtute, aut nõ diminui tur virtus cã eius multã. Et cũ hoc oportet, vt nõ ſit illa diminutio multa,& illud ꝑꝑ debilitatẽ Virtutis ex exꝑimẽto:Et iſta quidẽ diminutio,& additio ſecundũ virtutẽ medicinę,& debilitatis eius nõ ſunt, niſi qñ illud, quod accipit᷑ de medicina, eſt ſecundũ proportionẽ intentionis, qm̃ tunc nõ licet, ꝙ ſit diminutio,& additio ſecundũ vir tutẽ medicinę,& etus debilitaté in radice: altter ſequit᷑, ꝙ fiat cõpoſirio medicinę ſcdm contrariũ Pportionis inten tęᷓex cõpoſitione:& illud eſt ex eis, quarũ cõpoſitio eſt difficilis. Similiter ẽt ſi medlcinę ſimplices, quæ ponuntur in cõpoſito, diuerſificat᷑ ex ꝑlurimo iuuamẽto,& paucitate ipſius in illa intẽtione cũ æqualitate ipſius in virtute, tunc.n. accipiemus ex illa medicina iuuamẽti plurimi Jtitatẽ multã qm̃ ꝑꝑ plurima iuuamẽta ad mẽbra diuer ſa oꝑatio cuiusiibet illorum iuuamentorũ eſt debilis, qm̃ oꝑans nõ poteſt ſuꝑ plurimas oꝑationes, ſicut eſt potens ſuper paucas. Et ſi fuerint virtutes æquales, tunc iudiciũ iſtius medicinę plurimorſ iuuamentorũ in quolibet ſuo iuuamẽto eſt iudiciũ medicinæ debilis: Et iã ſciuiſti, ꝙ me dicina debilis oportet, vt augeat᷑ in quatitate,& ꝙ medi/ cinę fortis minoret᷑ quãtitas.Et ꝑꝑ hoc oportet, ꝙ augeat᷑ pars accepta ex medicina plurimorũ iuuamẽtorũ,& ponat᷑ de ea plus, q́; ſit quãtitas, quę eſt ſcdm ꝓportionè in rẽtionis:& hoc qa hac medicina intendunt᷑ plurimæ oꝑa tiones: Et nõ ꝑficiuutur oꝑationes plurimę, niſi a Virtute forti, quę quidẽ nõ exiſtit, niſi cũ magnitudo eius eſt aucta: Et ꝑꝑ hoc oporter, ꝙ quãtitas iſtius medicinæ ſit augumentata. CQuãtitas aũt medicine pauci iuuamẽti non oportet, vt augeat᷑ ſupra quãtitatẽ, cuius Virtus eſt ſecun dũ proportionẽ intemtã ab ea, immo oportet, vt minoret᷑ ab illa, qa iſta medicina pauci iuuamẽti,& ſortis oꝑationis habet oꝑationẽ fortẽ,& ꝑꝑ hoc diſpoſitio iſtius medi cing eſt, ſicut medicina fortis virtutis: Et iã manifeſtauimus, ꝙ quãtitas iſtius medicinæ nõ oporter, vt ſit aucta, vel addita,ideo oportet, ꝙ iudiciũ quantitatis medicinæ iſtius ponẽdę ſit iudiciũ quantitatis medicinę ponẽdę in medicina cõpoſita, quãdo diuerſificat᷑ ſecundũ vnã duarũ rerũ:· Qñ aũt diuerſificatur in duabus rebus ſimul, tũc neceſſaria eſt alia cõſideratio:& illud, m ꝗñ quędã medicinarũ ſunt fortiores,& quędã debiliores, tũc vna. quaqʒ iſtarũ duarũ aut eſt cũ hoc plurimi iuuamẽti, aut pauci:& tũc accidũt quatuor cõpoſitiones: Nã cõpoſitio prima eſt, qñ quędã iſtarũ medicinarũ eſt fortis virtutts, ſed pauci iuuamẽti,tũc oportet minorare multũ quantiratẽ iſtius medicinę, qm̃ in ea aggregant᷑ duo, quę exigũt minorationẽ, q duo ſunt fortitudo Virtutis,& paucitas iu uamenti:tecũda cõpoſitio eſt, qñ quędã iſtarũ medicina rũ cũ hoc, ꝙ ſunt debilis virtutis, ſunt iñ plurimi iuuamẽ ti:& in iſtis aggregant᷑ duo, quę exigũt additionẽ quantitatis, q duo ſunt debilitas Virtutis,& multitudo iuuam
I.
„
₰
Secãdum Vnam dua rum rerũ: Juia? aut fortis,& Pauci iuua menti jj Auabus 8 us, uia oſt Eörkie 8 I multi fuuaméti, Zut debilis pauci sauaméti,
V.
7 5
torũ,& ambo exigũt additionẽ qꝗᷓtitatis, ſicut diximus. Tertia cõpoſitio, ꝙ quędã medicinarũ ſimpliciũ cũ hoc, ꝙ ſunt fortis Virtutis, ſunt ẽt plurimi inuamenti:& non oportet augumẽtare quãtitatẽ iſtarũ ſup̃ quãtitatẽ, quã exꝗrit ꝓportio intẽtionis,& illud ꝑꝑ fortẽ virtutẽ earũ, ſicut prius diximus. Et nõ oportet etiã, vt minoret᷑ ex ea quãtitas Eꝑ multitudinẽ iuuamẽti: Et ꝑꝑ hoc oportet, ꝙ; quãtitas accepta ex hac medicina ſit ſcm quãtitatẽ, qua Virtus eius eſt ſcm ꝓportionẽ eius, qd inttẽdit᷑ abſq; ad ditione,& diminutione. Quarta cõpoſitio eſt, ꝙ; quędaã iſtarũ medicinarũ ſimplictũ cũ hoc, ꝙ; ſunt debilis virtu tis,& pauci iuuamẽti,& quãtitatẽ ꝗdẽ iſtarũ nõ oportet augere, neq́; minuere ab illa quãtitate, qua Virtus eius eſt ſcdm ꝓ portionẽ cõpoſitionis exiſtentis inter eas ad inui cẽ᷑, qm hæ medicinę nõ ſunt fortes, neq; ſunt plurimi iuvamẽti. Iſtę igitur ſunt res cauſantes necesſitatẽ additionis,& minorationis in quãtitate medicinarũ principaliũ, Vel radicaliũ in cõpoſitione. Et alij dixerũt, ꝙ cauſæ cau ſantes additionẽ, aut minorationẽ quãtitatis ſunt nobilitas, aut ignobilitas, ſeu vilitas medicinę: Et dixerũt, ꝙ ꝗtitas medicinę nobilis debet augeri,& quã titas medicinæ ignobilis debet minorari. Dico aũt, ꝙ ſi ꝑ medicinam nobilẽ intelligũt medicinã plurimi iuuamẽti, tũc oportet, vt fiat ſcom quod diximus: Si vero intelligũt medicinã fortis virtutis,iam manifeſtauimus, ꝙ quãtitas medicinę fortis minorat᷑,& non augetur. Sed ii ꝑ medicinã nobilẽ intelligũt medicinã multi pᷣtij, aut quę parum inuenit᷑;, aut quę ſit pulchra viſui,& ſimilta, rũc iſta ſunt ex eis, quę nõ cauſant additionẽ, aut diminutionẽ, qa huiuſmodi nõ ĩprimunt ĩ cõpoſito ĩtentionẽ. Secũda aũt res, quã ſupra dicti dixerũt eſſe cãm additionis, vel diminutionis medici ne, eſt nocumẽtũ medicię: Nã ſi medicina nocet ĩ aliquo, licet ĩ re extra ĩrentionẽ, oportet, vt minoret illud nocumẽtũ: Si Vero medicina fuerit vacua a nocum̃to oĩno, oportet, vt augeat᷑ quãtitas eius ꝑꝑea, ꝙ ſecurat᷑ a nocum̃
to. Sed dico, ꝙ; hoc ẽt eſt eis, quæ nõ ſunt vera:et illd, qmmnocumẽtũ medicinæ ſi ſit ex eis, de ꝗbus nõ eſt curãdũ, nõ oportet de ipſo habere cõſiderationẽ, neq́; eſt res cãns additionẽ, aut diminutionẽ ĩ ea: ſi vero nocumentũ ſit ex eis, de qbus eſt curãdũ, tũc ſi eſt posſibile ꝑmutare illam medicinã, aut ipſam dimittere, fiat: et ſi nõ, corrigat᷑ cum his, ex pellũt nocumentũ ipſius: Minoratio vero ipſius medicię facit ipsã deſictentẽ ab ĩtẽtione cũ hoc, ꝙ licet mi noret̃ qᷓtitas eius, tñ nõ remoret᷑ eius nocumẽtũ. uòd ſi dicat᷑, ꝙ rectificãs, ſeu corrigẽs medicinã nocentẽ qũq́; de bilitat virtutẽ ĩ intẽtione p̃cicta,& hoc cãt additionẽ qᷓtitatis ipſius. Dicemus, ꝙ ꝗñ fuerit ita, tũc cã ex qrẽs, vel necesſitãs minorationẽ medicinæ, nõ ẽ tũc nocum tũ cius, ſed debilitas uirtutis eius, et hoc ẽ ex eis, qᷓ diximus prius: ſimiliter ſi fuerit medicina vacua a nocumẽto, ipſa nõ eſt ꝑꝑ hoc ex eis, q reqrãt additionẽ: qm̃ additio quãtitatis in ea qñq; nocet iĩtentioni vtili. Tertia res, quã dicũt cãre additionẽ, vel minorationẽ quãtitatis medicinę eſt cõtrarietas medicinę ad aliã ĩ oꝑatione medicinæ, aut priuatio
illius. Dixerũt, ꝙ ſi ĩ medicina cõpoſita reperiat᷑ medicina, cuius oꝑationẽ diminuũt, aut debilitãt medicina alia, aut plures aliæ medicinæ, tũc oporrer, vt fiat additio ĩ ea, Ve posſit reſiſtere illi, quę cõtrariat᷑ oꝑationi eius,& hoc
eſt ex eis, quæ nõ ſunt Vera:& illud, qm̃ cõtrariãs opatio
ni medicinæ, aut debilitãs ipſam, aut ẽ debtlitãs oꝑationẽ illius medicinę ĩ intẽtione intẽta cũ cõpoſitione, aut nõ eſt
ita:qd ſi fuerit debilitãs eius oꝑationẽ, tũc cãns additionẽ
quãtitatis eſt debilitas Virtutis, et nõ cõtrariãs medicinę,
et illc eſt, ſicut diximus. Quòd ſi medicina, aut medicinę
nõ fuerint debilitãtes Airtutẽ iſtius medicinę, tũc nõ opz,
vt fiat illa additio ĩ qʒtitate. Quarta res, qua dixerũt, eſt
1 N iiii
Notz, ꝙ li tera in ara bico hic uſque ad finem capi tuli eſt val de corrupta,

L I B.
auxiliũ vnius medicinæ ad aliã medicinã ſimplicẽ in eius iuuamẽto, aut eius priuatio. Dixerũt enim, ꝙ omnis medicina, quæ ponetur in compoſito, non euacuatur, quin aut ſit in illo compoſito medicina alia conferens, ſeu iuuans iuuamento illius, aut non eſt ita: quod ſi fuerit primum, oportet, vt minoretur quantitas illius medicinæ: ptopterea, ꝙ excuſatur, ſeu fieri poteſt abſq; multa quã titate illius medicing. Et non poteſt fieri operatio intenta cum priuatione alterius medicinæ ſecum aſſociatæ. Et hoc etiã non eſt verũ, qm̃ illa medicina, quę confert iuuamento illius medicinę, aut eſt ſufficiens hoc iuuamẽ tũ eius medicinę ſimplicis completæ, aut nõ eſt ita: quod ſi fuerit ſufficiens ex ſe perfectę, tune excuſatur ab ilia alia medicina,& ſic dimittenda eſt illa medicina alia,& non eſt ponenda in compoſito:& quantitas medicinæ, quę eſt ex ſe ſufficiens, non eſt minoranda, quomam excuſatur per hanc medicinam ab alia medicina. Si Vero illa medicina non ſufficit, immo illud iuuamentum non fit, niſi cum operatione, tunc non oporter, niſi complere Virtutem illius medicinæ, quare pauca quantitas ex ea erit ſufficiens, non propterea, ꝙ exiſtat alia medicina in illo compoſito cõmunicãte ei in iuuamento, immo, quia non ĩdiget, niſi pauca virtute exiſtente in pauca quantitate medicinæ,& ꝑE illud ſufficit ex ea quãtitas parua, quoniam illud, quod exigitur, perficitur,& completur
cum illa quantitate pauca, quãuis cauſa paucitatis iſtius
necesſitatis, vel iſtius exigentię eſt eſſe alterius medicinę coadiuuantis, aut cauſa eius eſt cauſa alia. Quinta res 2 quã dixerunt, eſt ſitus membri, propter quem componit medicina. Dixerunt enim, ꝙ ſiillud membrumm eſt longinquum a ſtomaco, oportet, vt multiplicetur, vel augea
tur quantitas medicinę ſimplicis, m hęc medicina nõ perficit operationem ſuam, niſi poſtquam debilitata eſt cjus virtus in ſpatio longo, per quod tranſit ad locũ ægri tudinis, quare oöporter, vt virtus eius ſit addita ſuper vir tutem ggritudinis cum quantitate, qua minoratur ex ea in longo ſpatio. Si vero membrũ illud, ꝑꝑ quem compo nitur medicina, ſit ſtomacus, aut membrũ ei proximum, tunc ſufficit de medicina ſimplici quãtitas, quæ oppoſita ſit ęgritudini: Et ꝑꝑ illud non oportet⸗Vt addatur in ca, cum per additionẽ intelligatur cõfortatio virtutis: Et hoc etiam nõ eſt verum, ꝙ ſit ex tra illud, quod diximus:& illud, quoniã fortificatio virtutis medicinę,& eius debilitas eſt conſiderata in multa gᷓtitate, et eius diminutione: quoniam illa debilitas,& fortitudo eſt neceſſaria ſecundum longinquitatẽ, aat propinquitatem membri ad ſtomacum: Et propter hoc iſtæ res, quas alij addiderunt, nõ ſunt diuerſę ab eo, quod diximus.
Conſideratio ſecunda, per quam manifeſtatur, ꝙ in tyriaca,& in alijs compoſitis exiſtit forma ſpecifica diuerſa a forma ſimplicium.
— T. SCIAᷓ8, ꝙ medicinæ compoſita cõferenti, ſeu E iuuatiuę&c.lã manifeſtauimus, ꝙ; materia iſtius munqdi totius eſt vna,& qꝙ; ipſa recipit omnes for
mas non per aggregationem ad corpus, ſed mediante diſponente. Et declarauimus, ꝙ pręparans, vel diſponẽs ad receptionem compoſiti non eſt, niſi complexio:& qꝙ ifta complexio, quando fuerit proxima æqualitati, diſponit hanc materiam ad recipiendam aliquam formam ſpecificam: di vero complexio prędicta fuerit remota a temperamento ad certum terminũ, tunc pręparat ipſam ma teriam ad formam ſpecificã aliã · Et in hoc non eſt ambiguitas, ſeu diuerſitas, ſiue ſit aduentus talis complexionis a natura, aut ſit ab arte: Omnia enim cõpoſita permixta per artem neceſſario habent formã ſpeciſicã diuer ſam a forma ſimpliciũ. Et declaratũ eſt, ꝙ omnia cibaria,& electuaria,& trociſci, ſi ſunt ꝑmixta, ſeu fermẽtata, oportet, ꝙ habeãt formã ſpecificã, ſed nõ ſic ſe habẽt ſuffuf,& ſimilia, qm̃ cõplexio in eis non eſt permanens, & adueniẽs ex ſermẽtatione ſimpliciũ ad inuicem eo, qa ſormæ fimplicium adhuc remanẽr,& non corrũpuntur. Et hęc quidem forma, quę aduenit medicinę compoſitæ poſt aduentũ cõplexionts in ea, eſt ſicut forma aqueitatis in aqua,& ſicut forma aereitatis in aere: et eſt non ſen ſibilis, quę non cõpræhẽditur niſi ab alia virtute, immo notum eſt, q; medicina cõpoſita p̃dicta neceſſario habet formã ſpecificã: ſed quę ſit illa forma,& qualitas ſuę eſſemiæ, nõ oportet hic inueſttgare, cũ ſit ex eis, ad quorũ eſſentię cognitionem raro ꝑuenitur. Et cum hoc ſit igno tũ, cunc illud, quod imprimit ab extra, aut intra corpus humanũ, nõ habet uiã, qua ad eius cognitionẽ cũ diſcurſu rationabili perueniat᷑. Et homo non perſiſtit in conſideratione,& cognitione operationũ Pcedẽtiũ a forma iſto rum cõpoſitorũ in corpus humanũ, aut extra ipſum, niſi per experientiam. Quare nõ eſt via ad cognoſcendũ iudiciũ ſormarũ iſtorũ compoſitorũ,& aliorum corporũ, niſi per ex pertentiã. Et non eſt dubiũ, ꝙ omnia com poſita habentia formã ſpecificam, et quæ non ſic habẽt, operãtur in corpore hominis mediantibus ſuis ſimplicibus:& hoc, ſi illa ſim plicia fueririt remanentia cũ formis ſuis,& Virtutibus ſuis: ſi vero ſimplicia nõ remanſerint, & formę ipſorũ,& virtutes ſuæ iam ſint corruptę, tunc materię ipſarũ omniũ ſunt informatæ a forma illius cõ poſiti, quoniam operationes illorũ ſimpliciũ iam ſunt de ſtructæ. Et ꝑꝑ illud nõ apparet ab eis impresſio in corpore hominis. Et hoc quidẽ non fit, niſi qñ permixtio illius cõpoſiti iam ſit cõfirmata valde,& ſua ſimplicia iã ſint conuerſa,& permutata ita, vt omnia ſint informata a forma illius cõpoſiti. Et non fit hoc, niſi qñ cõpoſita ſic ſe habent, ꝙ corpora ſimpliciũ ſunt reducta ad naturam unã.Et compoſita habentia formas,& quæ ſequũ tur complexionẽ ſuam,& opera tiones medicinarũ com poſitarũ fiunt in homine,& in alijs ex forma ipſorum. Et cũ ſciueris hoc, tum tyriaca abſq́; dubio eſt ex medicinis permixtis mixtione multa firmata,& completa,& ipſa habet formã ſpecificam: ſed an eius permixtio deſtruat naturam ſim pliciũ ipſius,& formæ ſpecificę ipſius, aut non, manifeſtũ eſt, ꝙ ſi reperitur alicua medicinarum compoſitarũ cui hoc attribuatur, tunc tyriaca eſt dignior in hoc, ꝙ faciat illud, qm̃ confirmatio cõplexionis eius, vt eſt manifeſtũ, vehementior eſt confirmatione aliarũ medicinarũ compoſitarũ:& cum ita ſit, tunc oꝑa tio eius in corpore hũano nõ ſeqtur,& nõ fit niſi ex for ma ſpecifica ipſius,& complexione ipſius ꝓpria,& nõ ex natura ſimpliciũ eius,& ex forma,& complexione ipſorum.Et cũ ita ſit, tunc ad cognitionem operationum eius ſequentiũ ipſius complexionẽ posſibile eſt, vt perue niat᷑ cũ diſcurſu rationali. Et propter hoc cũ ſciuerimus. ꝙ eius cõplexio eſt calida, tunc ſcimus, ꝙ neceſſariũ eſt, ꝙ ipſa ſit reſolutiua, ſubtiliatiua, quia ſcimus, ꝙ de natu ra calidi eſt hoc facere.Et in ſumma ſcimus, ꝙ; iuuamentum,& nocumentũ ſequitur eius complexionẽ, ſicut ſcimus, ꝙ oꝑationes eius ſequũtur ad eius cõplexionẽ. Et ad cognitionẽ iſtarũ oꝑationũ peruenit᷑ cũ experimẽto, & ratione, ſicut declarauimus in ſermone noſtro de medi cinis ſimplicibus:ſed ad cognitionẽ oꝑationũ tyriacę,& aliorũ compoſitorũ habentiũ formã ſpecificã, non habet᷑ via, niſi experimẽto. Quod aũt dicit᷑, quòd tyriaca oꝑatur ꝑꝑ ſimplicia, eſt falſũ. Et ꝑꝑ hoc nõ eſt verũ dicere, quòd tyriaca aperiat ꝑꝑ ſpicam, aut mirrã,& ſimilia, qus
1
In tyriaca;& in alijs medi cinis fermẽtatis de ſtructa eſt forma 0pij,& alio rum ſuorũ ſimplicium,
Ee. e.
2 2
EoEö““]

4
——————
229 Uhn,nöe
———;—;—ꝛꝛ—
quę ſunt in ea: Neq́; eſt verum, ꝙ tyriaca conferat vene no vipereo ꝑꝑ troc.viperæ, quę ſunt in ea, et ſimilia, qmi oꝑatiões omniũ iſtorũ ſimplictũ iã ſunt deſtructæ ꝑꝑea, ꝙ formę ipſorũ,& naturæ ipſorũ ſunt deſtructę. Et ty⸗riaca quidẽ nõ oꝑatur in corpore hominis, nili mediame ſcribitur ſua cõplexione,& ſforma ſua ſpecifica tm̃: Iſta aũt forma
ſpecifica, quia eſt ignota ſecundũ ſuã eſſentiam, ideo ipſa eſt ex eis, quę nõ faciliter appræhendunt᷑,& cognoſcunt cũ ſua eſſentia, ſicut nõ facile eſt ſcire formã auri, immo formã hominis,& equi, immo nõ cognoſcicur cõplexio, quę præparat materiã ad recipiẽdũ formã. Iſta igitur Pſcrutari eſt difficile in tyriaca, ne dum in alijs naturalirer mixtis. Cognitio ergo iſtius cõplexionis, quę diſponit ma ieriã ad recipiendũ formã ſpecificã tyriacę,& aliorũ cõpoſitorũ, difficiliter habertur cũ diſcurſu rationis. Et cũ ita ſnc, manifeſtũ eſt, ꝙ talis cõplexio nõ fuit primo inuenta,& non aduenit niſi a caſu,& nõ intentione rationali,
Conſideratio tertia.
T ſcias, in compoſito ſunt medicinæ, quibus eſt innitendũ,& quę ſunt radix&c. vnaquæq;, mnedi cina, quę ponitur in cõpoſito, nõ euacuatur„quin
aut eius operatio ſit intenta,& ſecũdũ intentionẽ cõpoſi tionis illius medicinę, aut nõ eſt ita,& prima quidẽ medicina nominatur radix in cõpoſito, et fundamentũ, quia per ipſam perficitur intentio illius cõpoſiti. Exemplũ hu tus eſt, ſicut aloes in ierapigra, nã intentio in hac iera pigra eſt ventris ſolutio cũ mũdificatione ſtomaci,& caPitis:& illud cõpletur per operationẽ aloes: ſimiliter intẽ tio in tyriaca magna eſt expellere nocumentũ Veneni, et illud perficitur cũ trociſcis viperę, qm̃ ſi in carnę viperę non eſſet virtus Phibens venenoſitatẽ eius, tunc zlla caro viperę corrũperetur ab illo veneno. Et ꝑꝑ hoc neceſſariũ eſt, ꝙ iſta caro virtutẽ habeat expellendi nocumentũ ve neni viperarũ: Et hoc eſt, quod primo intenditur ex iſta tyriaca. Secũda vero medicina, cuius operatio nõ princi paliter intenditur,& quæ non dicitur radicalis„nominat medicina ramoſa, non radicalis in cõpoſita, qm̃ eius oꝑa tio non intendit principalirer. Et non ponitur in medicina cõpoſita, niſi ad corrigendũ. Et medieina quidẽ radicalis dignior eſt, et magis intenditur, q́; alia, ſicut diximus: Sed de medicinis, quę ſunt radices ĩ cõpoſitione, cõnumerant᷑ multa, quę prohibentur: Nã dimisſio ipſarũ medicinarũ radicaliũ in cõpoſitione prohibetur, qm oꝑatio illius cõpoſiti nõ perficitur, niſi cũ oꝑatione illius medicinę ſimplicis: ſi ergo dimittatur a compoſito illa medicina ſimplex, ſequitur tũc deſtructio illius operationis, niſi ponat᷑ loco eius medicina alia, quę loco illius faciat illam opera tionem:& tũc pro illa medicina neceſſarta ſunt alig medi cinæ corrigentes: quare iſta cõpoſitio erit diuer fa a cõpo ſitione prima, et illud, quod accidet, erit aliud ab eo, quod intenditut ex cõpoſito. Secunda res, quæ prohibetur in cõpoſitione, eſt Emutatio, ſeu ponere quid pro quo: Nã ponere in cõpoſito illud, quod ſtet loco medicinę radicalis in operatione eſt prohibitũ: qm̃ illud, quod ponitur in compoſito loco iſtius medicinæ radicalis: quãuis cõömunicet cum radicali in operatione ſua intẽta in cõpoſitione, tamen nõ oportet, ꝙ cõmunicet in medicinis rectificã tibus eã, aut gquantibus,& ſimilta, aliter erit compoſitio ex medicines rectificantibus, et ꝗquantibus: Et tunc cõpo ſita erunt multũ diuerſa. Tertia res, quę ꝓhibetur, eſt ad ditio,& diminutio medicinæ radicalis. Sed aliquis forte diceret, ꝙ additio in medicina,& eius diminutio, ſi fuerit ſecundũ quantitatem, ꝙ deitruatur eius oꝑatio, aut permutetur a quantitate intẽta, non debet fieri, ſiue ſit illa
d K
76
medicina radicalis, ſiue non radicalis: Et ſi diminutio,& additio in medicina ſit ſercundũ quantitatẽ, ad quã non ſequatur alteratio in eius operatione, iunc eſt conueniens Vel licitũ, quãuis illa medicina radicalis ſit ęqualis ad me dicinas rectificantes põ radicales in hac intẽtione. Reſſi pö detur, ꝙ intentio ſermonis noſtri cũ dicimus, ꝙ quãtitas medicinę radicalis non variari debet addendo, aut diminuendo ipſam,& qꝙ; licet uariare quantitatem medicinarũ rectificantiũ&c. tunc ſi volumus cõponere medicinã notã, ſicut tyriacã exempli gratia, non licet nobis variare quantitatem medicinarũ, quę ſunt radices in, tyriaca ab illa quantitate, quæ eſt in deſcriptione tyriacæ, aut alterius medicinę notæ, immo faciemus eam cũ illis ponderibus notis, vel cũ illa quaãtitate nota abſq; additione,& abſq; diminutione, ideſt ꝙ; non alteratur illa, quæ eſt ſecũ
dũ proportionẽ ad reliqua ſimplicia, quę ſunt in illo com
poſito, ſed quantitas, ſeu pondera ipſarũ in ſe ipſis non licet, vt minorentur, aut augeantur ab illa quãtitate, quæ ſeruat proportionẽ. Exemplũ ſicut f ſecundũ de ſcriptio nẽ notã voluerimus facere mediã librã illius medicinę,& voluerimus cõponere deſcriptionẽ iſtius medicinæ cõpoſitę ſecundũ quantitatẽ quartę partis librę vnius, tunc oportebit, ꝙ de medicina radicali ponamus quantitatem quartę partis libræ vnius, quoniã illud non variat proportionẽ.Et nos non ponimus eius quantitatem, quę ſit quarta vnius librę,& dragma vna, ſi deſcriptio eius ſit libra media. Medicinę vero, quę non ſunt radicales, qñq; augentur ſupra proportionẽ,& qñq; minuũtur,& illud, qñ ad illã diminutionem,& augumentationẽ nõ ſequitur Variatio illius, quod quęrimus ex ea, aut non ſequitur de bilitas eius. Et in ſumma ſi audaces fuerimus in alteratio ne ſeu variatione quantitatis medicinarũ non radicaliũ, qñqʒ eſt licitum: ſed nõ eſt ſic licitũ in medicinis radicali bus.Et variatio quidẽ quantitatis medicinarũ non eſt licita, niſi quando fit hoc, vt ex illa adueniat iuuamẽtum, ſicut qñ curamus mulierẽ cũ troc.canforę,& fuerint ſpi ritus cordis declinantes ad frigus, tunc augemus quãtitatem croci, qui ponitur in illis trociſcis, ꝗa augetur necesſi tas hic confortandi caliditatem naturalem,& conſeruandi calorem ſpiritus cordis. Sed ſi quis Voluerit alterare, ſeu varietare aliquã ex medicinis non radicalibus, licet ſint ex vilioribus, et talis variatio nõ fiat Pꝑ rectificatio nẽ,& ꝑꝑ iuuamentũ ſuperueniens infirmo, tunc nõ licet omnino fieri talis variatio. Nà ſi ponerentur in tyxia ca anacardi, corrumperent medicinas,& proprie carnẽ viperę. Cauſa huius eſt, qa anacardi habent virtutẽ putrefaciendi,& corrumpendi complexionẽ ſanguinis,& hoc eſt ex eis, quę cõtrariantur medicinis tyriacæ, ꝑ quã intenditur prohibere putrefactionem,& conſeruare ſanguinẽ a corruptione.Et contrarietas anacardorũ ad carnẽ viperę eſt maior, qmũ hęc caro ꝑꝑ virtutẽ, quà haber exiccatiuã, ꝓhibet corruptionem ſanguinis,& ſeparat, ſeu elongat ipſum a veneno corrũpente ipſum,& putre faciente humiditatẽ eius. Et hæc eſt ſumma intentionis, ꝑP quam trociſci viperę vel de tyro ponuntur ã tyriaca. Et huic operationi vehementer contrariantur anacardi, qm̃ ipſi ꝓprietatem habent corrũpendi ſanguinem. Et nõ diximus hoc, niſi ꝗa ex hoc, ꝙ ipſi anacardi putre faciunt ſanguinem,& corrumpunt ipſum, accidũt ſebres cauſon, aut melancolia, aut omnes ęgritudines accidentes ex adu ſtione ſanguinis:Et eius operatio non eſt ꝑꝑ fortem cali ditatem ipſius, aliter vehemens eſſet eius calefa ctio in oibus corporibus, ſed tamen non eſt ita: Vidimus. n. multos, ꝗᷓ multũ aſſumunt de ipſis anacardis,& non ledun. tur ab eis per caliditatem, ſed per aduſtionem ſanguinis Caliditas autem ſuperflua non eſt licita omnino, neq; ali

AII11“
L 1
qquod corporũ diuet ſificat᷑ in hoc: ſed nõ ſic eſt de putrefacientibus,& corrum pentibus,& ſimilihus de his, quę ſequuntur formãà ſpecificam: huiuſmodi. n. eſt posſibile, ꝙ; apptoprientur magis quibuſdã corporibus,& quibuſ dã non: 81CVF ſi tu gdderes in tyriaca nucẽ muſcatã, nõ cõmittitur peccatũ magnũ. Iſta additio qñq; eſt par ua valde, vnde eſt licita, qmm iſta medicina confortat cor, & epar,& ſtomacũ, quia ipſa habet operationes conuenientes illis, quas volumus ex tyriaca. Qñq; añt additio prędicta eſt plurima,& tunc nõ eſt licita, quoniã additio plurima ſine dubio zlterat,& variat cõplexionẽ neceſſariã tytiacę. Et eſt manifeſtũ, ꝙ hoc non licet omnino. Et ſicut diximus de nuce muſcata, ita dicatur de alijs medicinis, quamuis ſint temperatę. Et iam mamifeſtauimus ea, quę non licent omnino.
Tractatus primus de tyriacis.
ſermonẽ ſuũ in ſummas vel tractatus,& poſuit tractatũ primũ de tyriacis,& cõfectionibus magnis:Et nõ ĩcepit a tyriacis,& a magęiun.i. cõᷓfectionibus ſeu ellectuarijs, niſi quoniã cõpoſitio in eis eſt fortior,& vtilitas ipſarũ maior. Et illud, quoniã cõpoſitio in eis cũ hoc, ꝙ; vrilis eſt cõplexioni, vel cũ hoc ꝙ; cauſat cõplexionẽ, diſponit ad receptionẽ ſormę ꝓuenientis ex formis ſimpliciũ,& elongat a receptione corruptionis: Et illud, quoniã alchagiun.i. cõfectiones ſeu ellectuaria ꝑꝑ paucitatẽ aquoſitatis earũ parũ recipiunt corruptiont᷑: ſed nõ ſic ſunt ſyrupi.Et ꝑꝑ hoc Auicẽna determĩauit prius uel locutus eſt prius de magiun. Quidam vero prius determinauerũt de ſyrupis, q́; de cõfectiontbus, quoniã medici multo plus adminiſtrant ſyrupos, qᷓ confectiones, quaſi cognitio ipſorum ſyruporũ neceſſario ſit præmittẽcda ſu per cognitions aliorũ. Et tã ſciuiſti, q ex magiun ideſt ex cõfectionibus ſeu ellectuarijs quibuſdã volumus con fortare ſtomacũ,& ei appropriatur hoc nomẽ giuares: & ex quibuſdã volumus ſolutionẽ vẽtris,& nominant᷑ hyeræ magnę,& hyerę logodion,& hyera Ruffus,& ſimilia:& ex quibuſdã volumus mundificationẽ capttis ſeu cerebri,& ſtomaci, et prohibitionẽ vaporũ ex ſtoma co ad caput,& nominant᷑ triferæ& ex quibuſdã volumus cõfortationẽ cordis,& ſpirituũ,& nominantur leti ficantia:& ex quibuſdã etiã volumus,& intendimus cõ ſeruare ſpirirus,& cor,& caliditatem naturalẽ a corruptione venenorũ,& nocumẽto ip ſorũ,& ꝓprie nominã tur tyriacę:& ex quibuſdã volumus iuuamẽta alia pro confortatione coitus,& ſimiliũ,& nominant᷑ confectiones. Et princeps Auicẽna iam incepit ab iſtis tyriacis, qm̃ quãuis raro adminiſtrent᷑, tamẽ vtilitas,& iuuamentũ ip ſarũ eſt maximũ, quoniã pręſeruãt ſpirirus,& calorem innatũ a corruptione,& a nocumẽto venenorũ,& ſimiliũ: Et ꝑꝑ has cauſas ipſę conſeruãt vitã,& ꝓhibent a morte ex veneno, t ſimili bus: et illud, quod ita ſe haber, proculdubio eſt maioris vtilitatis. Quidã vero inceperũt ſermonẽ ſuũ a hyeris magnis, quoniã cũ eis antiqui ſoluebant ventrẽ:& necesſitas medici maior eſt,& vehe mentior, vt cognoſcat ſolutiua, ꝗᷓ ſit necesſitas congnoſcendi tyriacam, quoniã medici multo plus adminiſtrant ſolutiua, qᷓ; adminiſtrent tyriacas.Auicẽna aũt primo incepit ſermonẽ a tyriacis, pręcipue a tyriaca alferuch, qm̃ iplia eſt dignior,& maioris,& pluris iuuamenti. Et ſapiẽ tes quidẽ diuerſificati ſunt in declarando cauſam, quare huiuſmodi confectio nominetur tyriaca,& quare dicat᷑ tyriaca alſeruch. Quidã. n. dixerũt, ꝙ hac cõfectio nomi nat᷑ ty riaca, quonta ipſa confert morſui ſerpentũ veneH AEC tyriaca& c. Princeps Auicenna iã diuiftt
noſorũ,& confert venenis aſſumptis in cibo vel potu.
88
Et illa quidẽ animalia venenoſa in lingua gręca nominã tur tyriun,& venenũ in lingna ipſorũ appellatur ca: vn de ipſi ex his duabus dictionibus.ſ.tyriun,& ca compo ſuerũt hoc nomẽ tyriaca imponentes tale nomen huic cõ ſectioni, quã Arabes etiã appellant tyriacã, et qũq; appel lant diriaca, quoniã apud Arabes litera. t. qñq; permutat᷑ in.d. Dicit᷑ aũt feruch, quia ipſa eſt ſeparãs inter corpus, & inter venenũ.ſ.quia ipſa ſeperar.i.ꝓhibet corpus a ve neno: ferach.·n. apud Arabes importat ſeperationẽ. Quidã autẽ alij dixerũt, ꝙ; ideo nominat᷑ tyriaca, quia in ea
ponit᷑ caro viperæ, qᷓ eſt ex ſumma animaliũ venenoſorũ mordentiũ,& huiuſmodi vipera appellatur tyria. Et
ponitur etiã in ea opiũ, quod eſt ex ſumma venenorum,
quod opiũ appellatur ca:& ꝑꝑ hoc hęc medicina appel lat᷑ tyriacaʒideſt meciicina, in qua ponttur tyria,& oprũ̃.
Sed denominatur tyriaca alferuch, quoniã medicinę tyriacales ſeperatæ ſeu ſparſæ hinc inde omnes ſunt aggregatę in ipſa tyriaca. Et qñqʒ iſta cõfectio nominatur alio
nomine,& appellatur badazar, quę eſt dictio perſica, cu
ius interp̃tatio eſt reſiſtens veneno. Sed quidã appropria uerunt hoc nomen perficũ badazar medicinis ty riacalibus ſimplicibus, ſed cõpoſitis appropriauerũt hoc nomẽ tyriaca. Et dicitur, ꝙ medicinæ ſimplices piantarũ nomt nãtur ty riacales, ſed minerales nominantur badazar. Et iſta conſectio tyriacę nominat᷑ etiã galius, cuius interpre tatio eſt ſedãs furioſitatẽ, qa iſta cõfectio ſedat furioſitatẽ veneni, et ęgritudinũ pernicioſarũ. Et qñq; nominatur liberans magnũ ſeu liberãs maximũ, quonia liberat corpus a nocumentis maximis. Et qñq; nominatur cõſerua tiua vitę vel cõferens vitæ. Et dicitur, ꝙ inuentor iſtius medicinę antiquus fait Andromachus primus:& ille, eam compleuit, fuir Andromacus ſecundus.
Conſideratio prima de iuuamentis tyriacæ,& de eius nobilitate.
AEC tyriaca eſt ſublimior medicinarũ& c. No
bilitas medicinæ qñq; eſt ex multo prærio ipſius,
ſicut eſt nobilitas lapidis iacut ſeu rubini ſuꝑ mul tas medicinas.qñ q́; nobilitas eſt ex nobilitate ſpeciei, ſicut nobilitas madicinarũ ex animalibus aſfumptarum nobilior eſt, quę ex plantis aſſumuntur.
Conſideratio ſecunda de maniſeſta tione deſcriptionis Andromachi.
1T MELIOR deſcriptionũ iſtius medicinę&c. Hanc tyriacã conati ſuni perficere,& addere ĩ ea mecdicinas,& ipsã cõplere, quouſq; cõpleta eſt, oẽs medici famoſi, vel excellentes, quorũ vltimus fuit Galenus:& prior ipſorũ fuit Andromacus primus: poſtea ſa Pientes alij poſt ipſum addiderunt reliquas medicinas, do nec cõpleuerunt eã ſecundũ hanc deſcriptionẽ, quã poſtea dicemus. Et cauſa perſcrutationis Andromachi primi in inuẽtione tyriacę fuit, quia vidit puerũ mingentẽ ad mu rum, ex quo egreſſa eſt vipera,& momordit ipſum, quã viperã interfecit puer, qui poſtea comedit grana lauri. Et interrogatus Andromachus primus ſuper hoc dixit, ꝙ talis frůctus lauri vehementer cõfert morſui animaliũ venenoſorũ:& cõſuluit, ꝙ pater pueri faceret confectionẽ ex granis lauri cũ melſe,& daret in potu puero, qui morſus fuerat:& factũ eſt ita, et puer ſanatus eſt:& An dromachus expertus eſt ĩ multts alijs indiuiduis hominũ, & inuenit rem conferre, ſicut cõtulit illt puero:& addidit ad grana lauri gentianã,& mirrham,& coſtũ,& facta eſt
Notal, ꝙ re ſiduum iſtius cõſi deratiõ is
1 arabico
deficit.
'
I
——

2.
9—*
eſt conſectio maximi iuuamenti.· Et homines perſeuerati ſunt in adminiſtratione huius tyriacæ ſic factę centũ& vnum& triginta annis: Et ætas iſtius Andromachi fuit quadraginta annorũ. Poſtea venit Artẽdes, cuius totũ tẽ pus vitæ ſuæ fuit ſexaginta annis, et addidit ſup quatuor medicinas alias quatuor medicinas.ſ.piper albũ,& cina
momũp, et crocũ, et casſiã ligneã: Et remanſit hęc tyriaca
ſic, donec aduẽit Aulageres, ꝗ addidit in ea farinã horobi, & cepã: Et remãſit hęc medicina ſic, donec ſuccesſit Aſe rules, qui vixit centũ annis, et addidit ĩ tyriaca troc.ſ- alIę: Et remanſit hæc tyriacæ ſic, donec ſuccesſit Pithagoras, qui vixit annis ſeptuaginta,& addidit ariſtologiã in tyriaca:Et remãſit ſic hęc tyriaca, donec ſuccesſit Mari nus, ꝗ addidit ĩ tyriaca bdeliũ iudaicũ, et ſummitates ſanãati,& prasſiũ,& meſchatrameſie,& harmel,& f* dos:vixit aũt Marinus centũ annis: Et remanſit t bäae ſic, donec ſuccesſit Magines de ciuitate Nompſi: 8 ie güe addidit in tyriaca troc. andruchan,& ſunt qᷓ ſunt attributi cuidã homini de ciuitate Andruchaã qu; eſt ĩ inſula quadã oriẽtis: Et remmãſit hęc tyriaca ſic, donec ſuccesſit Andromachus ſecũdus, ꝗ vixit annis* naginta,& addidit ĩ tyriaca carnẽ viperæ:& illud, qm̃ ipſe cũ eſſet in villa,& oblatus eſſet ei cibus, et vinum poſt comeſtionẽ cibi inuenit ĩ vino viperã iã mortuã in eo diſſolutã: vnde noluit bibere tale vinũ:quod quidã tri buerũt in potu cuidã leproſo iamdiu apud eos habitanti, Vt ex hoc vino mortẽ ĩcurrere, neminẽq; amplius moleſtaret. Cũqʒ talis leproſus bihiſſet tale vinũ, ĩflatus eſt uẽ ter eius in illa nocte vehemẽti inflatione,& excorricata ẽ cutis corporis eius,& ſanatus eſt a lepra. Quiqdã alius le proſus ſe balneabat in loco quodã,& habebat ancillam, quæ ipſum abhorrebat, et odio habebat:& talis ancilla, Vt interfieret dominũ leproſum, ĩpoſuit in illo lauatorio aliquas viperas:cumq; leproſus ſe lauaſſet in illo lauatorio, bibit ex illa aqua,& ſtatim ſenſit nocumentũ,& prę cepit ſeruo, vt intueret᷑, quid eſſet in illa aqua,& inuenta eſt vipera mortua& diſſoluta in ipſa aqua: et ancilla cõ feſſa eſt affirmans totũ, qd fecerat:& nocte illa inflatus eſt venter,& excorticata eſt cutis eius,& ſanatus eſt a le pra. Et ipſe Andromachus ſecũdus fratrẽ habebat, quem ſub vmbra arboris iacemtẽ momordit vipera:& poſt ta lẽ morſum accidit ei ſitis valida, vnde coactus eſt bibere aquã ex vaſe terreo illic exiſtente,& ſanatus eſt: vnde iuſ ſin intueri, quid eſſet in aqua exiſtẽte in prædicto uaſe, et inuẽta eſt ĩ̃ ea vipera mortua. Et in diebus Andromachi ſecundi quidã ſeruitor pulcherrimus dilectus a rege multas iniurtas,& plurima mala perpetrabat verſus gentes, vnde multi quærebant eũ interficere, et ingeniati ſunt ad ducere eũ in cõuiuiũ,& in potu dederunt ei oppium cum vino miftũ ad quẽ cũ redirẽr credentes ex opio mortuũ eſſe, inuenerunt ipſum clamantẽ,& dolentẽ ex morſu vi perę,& ex illo morſu viperę ſanatus eſt ab opio,& non ſenſit poſtea nocumentũ ex morſu. Et perſeuerauit hęc de ſcriptio Andromachi ſecũdi, quouſq; ſuccesſit Galenus, qui ꝑ multos annos adminiſtrauit tyriacã ſcdͤm deſcriꝑrionẽ Andromachi ſedm ipſius cõpoſitionẽ,& pondera, et q;titatẽ ſimpliciũ eius. Poſtea cũ Gal. eſſet annorũ circa trigintaduo, decreuit mutare põdera quorundã ſim pliciũ a põderibus, quę prius poſuit Andromachus. Gal. ergo cõpoſuit tyriacã diuerfam a tyriaca Andromachi ſecũdi variãdo ſolũ põdera ſimpliciũ,& nõ numerũ me dicinarũ. Et hęc eyriaca Andromachi ſecũdi ſine dubio ẽ nobilior, et melior, ꝗᷓ tyriaca, prius erat ꝑꝑ addittonẽ medicinarũ ſuꝑ tyriacã antiquorũ. V erũ Gal. nõ addidit aliquã medicinã, ſed variauit põdera tm̃: Et de illis põde ribus qᷓ ipſę variauir, antiqui nõ mutauerũt vel nõ variauerũt aliꝗd, quod de eis dictũ eſt. Et talis tyriaca Galmelior, ꝗᷓ tyraca Andromachi ſecũdi, reputat᷑ apud eos, ſicut Hunain,& aiij, q exaltãt Gal. Et ſuper hoc apud eos nõ eſt ratio alia, niſi ꝙ Gal. apud eos reputatus eſt ex cellẽs valde:& hoc nõ futt, niſi qa Gal. ꝓtelauit ſermonẽ ĩ ſuis libris uituperãdo eos, ꝗ ꝓximi fuerũt in tẽpore ſuo. Princeps aũt Auicẽna exiſtimauit, ꝙ tyriaca Andromachi ſit melior,& dignior:& ꝙ; Gal. nõ murauit illud, qd mutauit, niſi quęrẽs nomẽ,& famã, ꝙ eſſet ĩ numero an tiquorũ excellẽtiũ:et hoc ꝓbauit,& demõſtrauit eo, qd deſcriptio Andromachi iã eſt approbata,& nobilis ꝑ ex perimẽta,& ꝑꝑ experientiã homines cõuenerũt ſuper bo nitatẽ huius tyriacę:Et cũ ita ſit, dicendũ, ꝙᷓ Gal. nõ mu tauit cã, niſi vt ty riaca vocaret ſuo nomine. Sed talis di ſcurſus,& ratiocinatio Auicẽ nę eſt ꝓbabilis ꝑſuaſiuus, nõ demõſtratiuus, qm̃ ſicut deſcriptio Andromachi iam ꝑ experimentũ eſt cognita eſſe nobilis,& bona, ita dici poteſt de deſcriptione Gal. Quis ergo eſt, qui ſciat, quæ iſtarũ duarũ deſcriptionũ ſit melior altera, ſi nõ expertus ẽ quãlibet earũ, aut ſit vna earũ cõueniẽs rationi,& alia diuerſa a ratione? Et illud, qd dicitur cõtra Gal. poteſt di ci cõtra Andromachũ. Quare dubiũ eſt, qᷓ iſtarũ duarũ deſcriptionũ ſit nobilior. Et nõ ẽ nõ lõginquũ a ratione, In quęlibet earũ ſit bona, qm̃ ſicut nõ eſt imposſibile, qd adueniat cõplexio exigens formã, a qua ꝓueniãt iuuamẽ ta plurima ĩ corpote humano, ſimiliter nõ eſt ĩposſibile, quòd reperiatur alia complexio exigẽs formam, a qua proueniant illa iuuamẽta, aut maiora: Nam patet, ꝙ reperiuntur diuerſa medicamenta compoſita habẽtia ſimilia iuuamenta,& conferentia vni ægritudini, quare&c. Conſideratio tertia de ętatibus tyriacæ.
T TXRIACX quidẽ adſunt infantia,& puber
tas& c. Quodlibet cõpoſitũ oꝑans in corpore ho
minis ſua cõplexione, aut ſua forma ſequẽte ad cõ plexionẽ eius oportet, ꝙ habeat oꝑationẽ ſuã ĩ principio, & in fine debilẽ. Cã uero, qr᷑ oꝑatio eius ĩ principio eſt de bilis, eſt, a eius cõplexio adnuc nõ eſt cõfirmata,& faſta, qm̃ ſimplicia adhuc nõ ſunt fermẽtata, neq́; cõplexio ipſorũ adhuc eſt ꝑmutata:& ꝑꝑ hoc illud, quod ſequitur ad talẽ cõplexionẽ, eſt dehile, ſiue ſit ſequẽs ad illã cõple xionẽ mediate forma ſpecifica, aut ſine ipſa. Debilitas ve ro oꝑationis in vltimo ipſius eſt, qa reſolutę ſunt uirtutes ſimpliciũ eius, et reſolura eſt virtus ipſius ꝑꝑ reſolutionẽ humiditatũ eius:& ꝑꝑ illud debilis eſt ipſius cõplexio, et eſt alterata, qs oꝑationes eius ſine dubio ſunt debiles. Et cũ ita ſit, neceſſariũ eſt, ꝙ oꝑationes tyriacæ ĩ medio æta tis ſuę ſint fortes:& eſt neceſſariũ, ꝙ; tyriaca ꝑmutet᷑ ab oꝑtione ipſius debili ad fortẽ,& a forti ad debilẽ cũ gra datione:& illud ſcam ꝙ fortificat᷑ vel intẽditur eius cõplexio, aut debilitatur ſeu remittitur. Et ꝑꝑ hoc oportet, ꝙ oꝑationes tyriacæ,& ſimiliũ cõfectionũ ſint ꝓcedẽtes gradatim ad fortitudinẽ oꝑationũ, et illud eſt tẽpus augu menti ipſius: Et eſt tẽpus, ĩ quo eius oꝑationes gradatim ꝓcedũt ad debilitatẽ, et illud eſt tẽpus declinationis. Et ne ceſſariũ eſt, ꝙ inter iſta duo tẽpora ſit ſtatus, qm̃ illud eſt neceſſariũ ĩter duos motus cõtrarios. Et Pꝑ vehementẽ cõuenientiã tyriacę ad corpus hoĩs attributũ eſt tyriacę tẽpus augumẽti,& tẽpus ſtatus,& tẽpus declinationts; ſicut ĩ hoĩe: Nã tyriaca ĩ principio ſui augumẽti ſine dubio eſt debilis, et vocat᷑ infans, ſicut in hoĩe, poſtea auget ſeu intẽditur hoc augumentũ parũꝑ,& noĩat pubertas, ſicut in hoĩe:ſtatus vero eius ĩter augumẽtũ, et declinatio nẽ noĩatur ẽt inuẽtus; ſicut in hore: Et ſimiliter declinatio eſt ĩ principio ſui debilis,& noĩatur prima ſenectus: poſtea intẽditur, et fit, ſicut in homine, decepitas: Deinde cũ Vltimatur uel ad ſtatũ ſuũ peruenit hęc declinatio ita, vt

I. F B:
depᷣdita ſit virtus tyriacæ, et no feinaneat et 1presſio N ip ſam ĩ corpore hominis, dicit᷑ tũc, ꝙ illa eſt mors, ſicut di cit᷑ in hoĩe, cũ deꝑdita eſt vel deſtructa eſt uirtus eius. Me ſuratio vero iſtarũ ætatũ eſt ex eis, q̃ nõ habẽt viã, vt ve
rificẽtur ꝑ demõſtrationẽ: et nõ approbat᷑ hoc, niſi expimẽto, et opinione ſeu cõtectura, ſicut ẽt mẽſurant᷑ in hore gtates nõ demõſtratiua rõne, ſed ex Pimẽto, et cõiectura.
Conſideratio quarta de quantitate tyriacę
8 1 exhibenda in potu.
T FORTASSEoportet exhibere in potu morſo de recẽti a medio aureo& c. Quia opationes ty riacę diuerſificant᷑ in ægritudinibus ꝑ fortitudinẽ, & debilitatẽ,oportet, vt in ꝗbuſdã ęgritudinibus fortifitet᷑ Virtus eius, et ĩ qhuſdã debilitet᷑. Et ꝑꝑ hoc i venenis, & ĩ æg ritudinibus fortibus in qlibet corꝑe opʒ, vt addat᷑ Ititas eius.Et ſimiliter minoratio qᷓʒtitatis in qͥlibet corpo re eſt ſcdm debilitatẽ uirtutis ueneni, et ęgritudinis. Et ꝑꝑ illud diuerſific ant᷑ qᷓtitates potionũ vel doſes tyriacę ſecũ dũ ægritudines. Et qñq; diuerſificant᷑ ẽt iſtæ qᷓtitates ſecundũ tẽpora‚et regiones, et ſcdᷣm corpora. Et diſpoſitio nes corporũ diuerſificant ſecũdũ illa, qs̃ diuerſificant᷑ ꝑꝑp hoc q́;ʒtitates doſis iſtius medicinę:et illud, qm̃ tẽpora ca lida, et regiones calidę acuũt cõplexionẽ,& reſoluũt ſpiritus:& ꝑꝑ hoc oportet, ꝙ ĩ eis minoret᷑ qᷓtitas tyriacæ. Sed tẽporaʒet regiones frigidę ecõtrario reqrũt, qf in eis maior qᷓtitas exhibet. Et ſimilr ẽt diuerſificant᷑ quãtitates doſis tyriacarũ ſecũdũ diuerſitatẽ diſpoſitionis ipſius tyriacæ: Nã cũ tyriaca fuerit debilis virtutis, et illud, qm̃ ſuerit ĩ ætate infantię, aut ſenectutis vel decepitatis, opor ret, vt q exhibet̃ de ipſa, ſit maioris qtitatis: et illud, vt ꝑꝑ additionẽ qᷓtitatis augeat᷑ uirtus, qt illa qᷓtitas ſuppleat debilitati, qᷓ eſt in ea. Et ſifr diuerſificant᷑ Iᷓtitates doſis ty riacę ſcdm nouitatẽ, et uetuſtatẽ ipſius: nà cũ fuerit recẽs, tũc plurimę oꝑationes eius ſunt debiliores: cũ vero volue ris aſſumere ipſam ꝑꝑ illas oꝑationes, opz vt eius qᷓtitas ſit multa. Quod ſi volueris aſſumere ipſam ꝑꝑ alias oꝑa tiones, tũc illud nõ opʒ:& illud, qm̃ ſi illę oꝑationes in ea nõ ſuerẽt debiles, ſicut retẽtio ſputi ſanguinis, tyriaca noua ã hoc eſt ſortior, et melior: et illud, qm̃ ĩ noua eſt adhuc Virtus opij,qm̃ adhuc nõ eſt facta cõplexio tyriacæ reſul tãs ex medicinis ipſius. Sitr ad ſedandũ dolorẽ tyriaca no ua melior eſt, ꝗ antiqᷓ, ꝗa virtus opij in noua eſt fortis, et huiuſmodi ẽ ſtupeſactiua ſedãs dolores vehemẽter. Et qñ
Axpimen Viderimus tyriacã,& dubitamus de bonitate,& eius ma in tyriact. litia, et de fortitudine virtutis eius, et debilitate ipſius, tũc
ſunt plura ex ꝑimẽta, vel plurimæ ꝓbationes. quarũ vna eſt, ꝙ det᷑ ĩ potu hõini ſolutiuũ, cũq; inceꝑit hoc ſolutiuũ oꝑari, exibeat᷑ ĩ potu de illa tyriaca: ꝙ ſi retinuerit eius ſo lutionẽ, tũc eſt hona fortis: et illc̃, qm de nã tyriacę eſt re tinere ſolutionẽ vẽtris, et deſtruere operationẽ medicinarũ ſolutiuarũ Sed hoc opʒ diſtinguere, qm̃ ſi ſolutio ventris ab illo ſolutiuo fuerit cũ auxilio naturæ ad expulſionẽ ſu ꝑfluitatũ, nõ ſegt᷑, ꝙ ſi tyriaca nõ retinet iſtã ſolutionẽ uẽ tris, ꝙ ipſa ſit mala tyriaca, imo fortaſſe eſt hona, fortis: et iilud, qm̃ de nã tyriacæ eſt cõſortare naturã, et ex hoc ſeqtur aduẽtus iſtius ſolutionis Vẽtris, et eius fortitudo: Si Vero ſolutio illius cauſet᷑ ex hoc, ꝙ na vincit᷑,& ſuꝑat᷑, et expellunc᷑ ſuꝑfluitates hũidæ, et vincit᷑ retẽtio naturæ, tũc ſi ryriaca fuerit bona fortis, neceſſariũ eſt, ꝙ iꝑſa retineat hãc vẽtris ſolutionẽ, ꝗa cõfortat naturã: qr᷑ ex hoc ſoluti uũ illud nõ poteſt ſuperare naturã. Secũdũ exꝑimẽtũ eſt, ꝙ ſuper gallũ ſilueſtrẽ mittatur vipera Venenoſa, poſtea exhibear᷑ ei tyriaca: ꝙ ſi viuit, tũc tyriaca eſt bona: ſi ve ro morſt᷑, eſt mala, debilis. Sed melius eſt, vt hoc exꝑimẽ
tũ fiat ſuper corpus iſtius galli, qmm cõplexio huius aialis eſtꝓxima cõplexiõi hominis; qt᷑̃ cũ operetur ĩ hoc aĩali,
neceſſariũ eſt, ꝙ ĩ corpore hominis fiat opatio ſimilis. Et i hoc exꝑimẽto nõ elligit᷑ maſculus ĩ ſpecie gallinarũ, ni aa gallus maſculus eſt ſiccæ cõplexionis, in quo tardatur oPatio veneni, quouſq; et adueniat,& in potu exhibeat᷑ tyriaca, qm̃ exhibitio tyriacę in potu qũq; tardatur, qa difficile eſt exhibere ĩ potu hãc cõfectionẽ ty riacæ arali alterius ſpeciei ab hoĩe. Tertiũ ex ꝑimentũ eſt exhibere i potu hãc tyriacã homini, ꝗ aſſumpſerit opiũ, aut hiuſꝗa mũ, et ſimiles medicinas venenoſas, ꝙ; ſi cito ſanatur, tũc illa tyriaca eſt bona, fortis:& ſi nõ, nõ. Et ſciendũ, ꝙ iuuamẽtũ tyriacę cõtra medicinas venenoſas eſt minus. qᷓ iuuamẽtũ cõtra venenũ abſolutæ, p̃cipue qñ illa medicina eſt ex medicinis venenoſis, calidis: in iſtis. n. iuuamẽ tũ tyriacæ eſt paruũ. Et nõ eſt ita, niſi qmꝗ nocumentũ ue neni eſt putrefacere ſanguinẽ,& ſpũs,& naturã debilita re: Et tyriaca ꝗdẽ ĩ hoc ẽ vehemtis iuuam̃ti, qmm cõfortat naturã, et ꝓhibet aduentũ putrefactionis ꝑꝑ exiccationẽ, quæ eſt in ea. Nocum̃tũ vero medicinarũ venenoſarum nõ eſt, niſi ꝗa facit accidere in hoĩe ſuꝑfluitatẽ lapſus a tẽperamẽto,& nõ reſiſtit᷑ ei, niſi cũ qᷓlitate lapſa valde a tẽperamẽto oppoſita qᷓlitati, quã fecit accidere medicina. ¶uod ſi fuerit illa medicina vehemẽtis caliditatis, tũc ty riaca nõ põt in ea cõſerre, qa tyriaca eſt calida: qr nõ põt contraoꝑare calicitati ſuꝑfluę accidẽti cà medicinę venenoſę. Quod ſi medicina fuerir vehemẽtis frigoris, tũc ty riaca etiã non multum confert, qm̃ tyriaca, qᷓuis ſit calida, tñ eius caliditas non eſt vehementis virtutis: Et ꝑꝑ hoc diamuſcũ, er ſimilia qñq; multo magis cõferũt ĩ cu ratione quarundã medicinarũ venenoſarũ, ꝗᷓ ty riaca. Conilderatio quinta de numeratione medicinarũ tyriacvę, et de qualitate ꝑmiſtionis earũ ad inuicẽ. ECIPE troc. de ſquilla& ca Cã prima exigẽs ſeu ꝓuocãs ad cõpoſitionẽ tyriacę eſt curatio morſus viperę:& ꝑꝑ hoc Andromachus primus cõpoſuit eã, cũ vidit puerũ comedentẽ grana lauri cõtra morſum viperę.· Et Andromachus primus iã cõpoſuit tyriacã ex qtuor rebus. ſ.ex granis lauri,& gẽetiana, et mirrha, et co ſto: et ꝑmiſcuit ea cũ melle: et eſt tyriaca nota, ſeu noĩata tyriaca de quatuor rebus.Et nõ cõpoſuit ex iſtis quatuor rebus, niſi qm̃ venenũ viperę interficit putrefaciẽdo ſan guinẽ,& ſpũs,& debilitat calorẽ ĩnarũ, et naturã, et cor, & opʒ, vi ſit permixtio tyriacę ex cõfortantibus naturã.
et calorẽ innatũ,& confortãtibus cor,& ꝓPhibẽtibus ſan
guinẽ,& ſpũs a putrefactione,& corruptione:& grana lauri operant᷑ illud, qm̃ ſua aromaticitate cõfortant cor, & calorẽ naturalẽ,& confortãt naturã:& caliditate ſua, & ſiccitate exiccãt humiditates ſupefluas ſanguinis, et ſpi ritus,& faciũt ipſum ſanguinè, et ſpiritus non vehem̃ter recipere putrefactionẽ᷑:& cũ hoc caliditas ipſius non eſt tãtę vehem̃tię, et fortitudinis, ꝙ ſit vehem̃ter reſoluẽs, et ex hoc ſequat᷑ cõplexio ſicca: et ſife ſiccitas eorũ nõ eſt ſu perflua ita, vt ſint tardę penetrationis ad cor, vnde venenũ p̃cedat ad ipſa: Et ꝑꝑ hoc grana lauri ĩ hoc ſufficiebãt P̃cipue ga erãt permiſta cũ melle ꝑmiſtione optima, Vt mel ſua penetratione veloci ad mẽbra, qᷓͥ ipſum diligunt ꝑꝑ ſuã dulcedinẽ, faciat grana lauri velociter penetrare: et ipſum mel ꝓhihet etiã aduẽtum putreſactionis: & ꝑpꝑ hoc ĩ eo ponunt̃ mortui, vt ꝓhibeãtur corpora ip ſorũ a putrefactiõe:et ideo grana lauri adiuuãt ad iuuam̃ tũ cõtra venenũ viperę, et aliorũ. Verũ oꝑatio iſtius cõ fectiõis.ſ.factę ex granis lauri, et melle ẽ debilis ad hacĩtẽtionẽ:& illad ꝑꝑ paucitatẽ aromaticit atis cũ debilitate exiccatiõis:et ꝑꝑ hoc nõ exhibet᷑ niſi cõtra venenũ vipe rarũ paruarũ,& ẽt contra debile venenũ. Et ꝑꝑ hãc càm fuit neceſſariũ Andromacho primo, vt ſuper eã adderet medicinas tres alias, quæ ſunt gentiana, mirtha, et coſtusa

qm̃ iſtæ medicinę cõfortãt, ſeu fortificãt exiccationẽ iſtius c fectionis,& cũ hoc iuuãt Venenis oĩbus, ſicut eſt venenum ſcorpionũ,& rotillę. Mãifeſtatio aũt necesſitatis ponẽdi vnã quãq; medicinarũ ty riacę, et ponẽdi eas ſcdᷣm menſurã pro ꝑpriã vel põdus ꝓpriũ eſt ex eis, qᷓ ſunt valde ꝓlixa:& ꝑp hoc deliberauimus poſtponere illud noſtrũ lvbhrũ magnũ, quẽ volumus cõpillare ĩ hac arte. Dico ergo nũc, ꝙ cã principa lis exqrens cõpoſitionẽ tyriacę alferuch fuit curatio veneno rũ ſerpentũ,& ſimiliũ, qm̃ cũ antiq multũ conſideraſſent, & addidiſſent in ea, voluerũt ẽt, ꝙ ipſa tyriaca cõferret plu rimis ęgritudinibus maxie cronicis, et ꝙ ipſa cõſerret oĩbus Venenis.Et hoc non fecerũt, niſi qm medicinę quatuor, quas Andrtomachus primus appoſuit, conferũt ſine dubio agritu dinibus oibus, qm ipſe confortãt cor,et calorẽ innatũ,& na turã:& hoc cõfert in cura ægritudinũ oĩum. Et voluetũt af firmare vel certificare, ꝙ iuuamẽtũ ipſarũ exiſtit ĩ ægritudi nibus,& poſuerũt iuuamẽtũ earũ eſſe forte valde ſcdm ẽ posſihile.Et poſ uerũt eã cõferre oĩbus venenis: Et hoc 848 eſt posſibile, qꝗa Virtus eius exiccatiua eſt fortis cõſeruãs ſan guinẽ, et ſpũs, et calorẽ ĩnatũ: et cũ exiccatione ſua calida ẽ Et ĩ hac confectione calida ponunt᷑ medicinæ frigidæ, vt pnibeat᷑ velox reſolutio humiditatis me dicinarũ qm̃ hu idi tas iſtius cõfectionis reſoluit᷑,& eius Virtus debilirat EüN tẽ tio, qua fuit facta hęc tyriaca, eſt, ꝙ; homo in itiner diSibu et alibi ſecũ eã habeat, vt excuſatio ſit a medicinij 8 5 p̃cipue vbi nõ ẽ posſibile ĩuenire illas medici carũ nõ eſt facilis.Et P nas; et cõpofitio Et ꝑꝑ hoc oportet, vt ſit ũ vi tus remanet longo tẽpore.Et ide* sle⸗nat ſi di 9 Ooportet, ꝙ de medicinis in
grediẽtibus ty riacã ſint alique medicinę vehemmever frigidę, vt cõſeruent᷑ humiditates mecdicinarũ, ne reſoluãtur:& talts medicina frigida ẽ ſicut opiũ, et alia t nos declarabimus hoc
ĩ noſtro libro magno. Dicamus igitur nũc 1 cuſat a multis medicinis, quia iosa 1“ vnde ꝑ eã excuſat᷑ a medicinis conferẽtibus illis egritudinibus:& iuuamẽtũ eius ẽ cõtra venenũ: et P̃ hoc tyriaca eſt ex medicinis nobilibus Valde. Verũ nõ eſt posſibile, ꝙ ipſa ĩ curatiõe vniuſcuiuſqʒ ægtitudinis ſit nobilior, et melior, q́; medicine approprtatę illi ægrituni: et illud, qm medicinæ ap propriatę cuilibet ggritudini ſunt cõtrarię ſine dubio illis gri tudinibus.ꝗa oĩs medicina appropriata ęgritudini eſt cõtra ria illi:& cõtrariũ eſt fortius,& potẽtius in remouẽdo ſuum contrariũ, q aliud: Tyriaca aũt nõ eſt posſibile, vt ſit cõtra ria oĩbus ægritudinibus, qm ipſa de necesſitate eſt calida ſic ca, qr̃ ipſa nõ contrariat᷑ ægritudinibus calidis ſiccis. Et PPꝑ; hoc iuuamentũ eius ad ægritudines acutas eſt dehile valde: imo veriſimile eſt, ꝙ in qbuſdã ledat, ſicut ĩ calidis, et ſiccis: Et ideo tyriaca quamuis ſit nobilior vnaquaqʒ medicinarũ, tamen ipſa non eſt dignior,& melior vnaquaq; medicina in qualibet re, ĩmo eſt dignior in cõmunitate iuuamentorũ. Conſideratio ſexta de deſcriptione troc. Viperg.
ESCRIPTIO troc. viperæ. Natura viperę eſt, ꝙ D ipſa ĩ hyeme eſt ſtupida, tardi,& debilis motus,&
ſicut mortua:& illud ꝑꝑ vehemẽs nocumentũ frigo ris:& hoc aut ꝑꝑ; frigus cõplexionis eius, aut ꝑꝑ contrarieta tẽ frigoris ad ipſam cũ contrario:& nos dicemus de hoc in libro noſtro de venenis. Et nõ oportet, ꝙ hoc animal capiat?᷑ in vere, pcipue ĩ principio eius, qm̃ tunc eſt multę ſuꝑfluita tis: ſed capiatur in fine ueris, qm̃ ſuꝑfluitates iſtius aĩalis ſunt tunc iã aliqualiter remotę ꝑꝑ caliditatẽ. aeris,& adhuc non ſunt reſolutę cõpleta reſolutione. In autũno aũt, quia vipera iã in eſtate eſt facta acuta, et iã multiplicatę ſunt ſuꝑfluitates ĩ corpore eius ꝑꝑ diminutã digeſtionẽ,& iã diminuta eſt Virtus viperæ ꝑꝑ diuerſiratẽ aeris,& declinationẽ ipſius ad frigiditatẽ et ſiccitatẽ:ſed in æſtate ĩ æſtu magno venenũ vi peræ eſt factũ acurũ,& fluxit,& ꝑmiſtũ eſt cũ carne ipſius
Viperæ,& generata eſt multa colera in vẽtribus viperarũ,
V.
79
ideo tũc carnes ipſarũ ſunt malę, vituperãdę, ſitim faciẽtes. Er ideo hora ellecta ad accipiendã carnẽ viperę eſt in fine ue ris, anteꝗᷓ vehemẽs fiat calefactio aeris in gſtate, niſi tẽpus Veris ĩ illo anno ſit hyemale, frigidũ: tũc. n. accipiẽda eſt caro vipere ĩ principio ęſtatis:huiuſmodi.n.tẽpus eſt melius. Et opʒ, vt accipiat̃ caro eius poſt bonificationẽ cibi ipſius per aliq& tẽpus ita, ut exhibitus ſit ei ĩ cibo panis mũdus, bonus: & ꝙ cibetur vipera exiſtẽs in vaſe ligneo in modũ cãnę ita, vt nõ ꝓhibeat᷑ motus iſtius aĩalis, vt nõ minoret᷑ reſolutio ſuꝑfluitatũ eius:et ꝑꝑ hoc opʒ, vt nõ ꝓlonget᷑ iſtud tẽpus, ne multiplicẽtur ſuꝑfuitates ĩ corpore ipſius ꝑꝑ motũ eius dimĩutũ.Et ideo oportet, ꝙ; accipiat᷑ caro ipſius paucis diebus poſt eius venationẽ, et ꝙ ſit eius venatio ſeu captio in tẽpore p̃ᷣdicto. Cũ aũt volueris accipere carnẽ iſtius aralis, oportet, vt ſecẽtur ſeu incidãtur extremitates eius.ſ.caput, et cau da ſubito, ex qualibet extremitate ꝗᷓtitas digitorũ quatuor, aut parũ plus.Et nõ fit hoc, niſi qm̃ caput, et qd eſt ei ꝓxi mũ eſt domus, ſeu receptaculũ veneni ipſius, qm venenum huius aĩalis ẽ ex ſuꝑfluitatibus cerebri eius, ſicut mucoſitas: & cauda habet multas ſuꝑfluitates, qm̃ expellũtur ſuꝑfluita tes ad ꝑtes caudę: et ideo ſuꝑfuitates iſtius aĩalis ſunt in cau da eius plurimę. Et huiuſmodi qdẽ ſuꝑfluitates nõ euacuant᷑ a venenoſitate, qm̃ ſunt ſuꝑ̃fluitates aĩalis mali, ſubſtãtię, et qualitatis ꝑnicioſæ. Modus aũt incidẽdi extremitates ſecũdũ quoſdã eſt, ꝙ cauda,& caput viperæ iuxta inuicẽ ponatur, & ſuꝑ ea ambo ſuꝑponat᷑ inſtrumentũ ĩcidẽs vice vna ambas extremitates. Quidã vero vituperãt hũc modũ inciden di,& putãt, ꝙ hoc aial ex iuxta poſitione duarũ extremita tũ pP̃dicta patiat᷑,& calefiat,& acuatur eius Venenũ, et ſpar gat᷑ ĩ corpus ipſius, qr̃ flat caro eius mala. Quaꝑpᷓ dixerũt iſti, ꝙ vipera eſt ĩ lõgũ ſituãda ſuꝑ tabulã ligneã, aut tabulã plũbeã, et caput eius,& cauda vnica vice incidãt᷑ cũ ĩſtromm to ad hoc ꝓportionato habẽte ĩ vnoquoq́; extremo gladiũ ĩcidentẽ,& ꝑs mediãs ĩter duos gladios ſit ſcqm mẽſurã lõ gã, aut curtã ſcdm qᷓtitatẽ abſcindẽdã, et ſcim Iᷓtitatẽ aialis, quod qñq; eſt maius altero: et ꝑꝑ hoc mediãs ĩter gladios duos p̃dictos oportet, ꝙ; ĩ extremitatibus habeat ſoramina plura, vt ĩtermediãs posſit curtari,& ꝓlongari ſcdm exigẽ tiã qᷓtitatis abſcindẽdæ: et cũ ꝑcusſione facta vnico ictu ſuꝑ itermediãs incidant᷑ ſimul capuc,& cauda viperę. Sed forte
aliqs dicet, ꝙ ſicut ex iuxta poſitione duarũ extremitatum
iſtius aĩalis accidit ira,‚ et acuit᷑ eius venenũp ſilr ſi extendat᷑ aĩal ſuꝑ tabulã, aut ſuꝑ aliud, neceſſario accidit ei- illud, q dictũ eſt primo de ira, et de acuitate veneni: Rñdet᷑, ꝙ pasſio quę accidit huic aĩali ex ꝓtẽſione corporis eius eſt minor, ꝗ illa, qᷓ accidit ex iuxta poſitione: et illud, qmũ extẽſio iſtius cor poris nõ eſt diuerſa multũ a diſpoſitione naturali: ſed nõ ſic eſt iuxta poſitio extremitatũ, qa ipſa eſt diuerſa a diſpoſitio ne naturali: Quare nõ eſt mirãdũ, ꝙ pasſio, qᷓ accidit ei, tũc ſit vehemẽtior. Et caro fęmiaę iſtius aĩalis laudabillior eſt, ꝗᷓ caro maſculi, qm̃ nã iſtius aĩalis eſt ſicca: et ꝑꝑ hoc fęmina eſt melior maxime illa, qᷓ nõ ẽ ſenex: Et fęmina ꝗdẽ eſt maioris iuuam̃ti, ꝗa eſt debilior, et venenũ eius ẽ debilius. Et qa Venenũ eius ẽ debile, ideo ꝓ tutella,& a natura ipſius in ig mina multiplicant᷑ dẽtes magis, ꝗᷓ ĩ maſculo, vt mediãte mul tiplicatione dentiũ posſit expellere a ſe nociuũ ſibi ꝓximũ, ſicut põt maſculus cũ duobus dẽtibus tm̃.Et fel quidẽ vipe rę eſt vehemẽtis acuitatis, et hẽt virtutẽ venenosã Pniciosã: & ꝑp̊ illud oportet cauere, ne fel frangat᷑, cũ viſcera viperę extrahunt᷑: qt̃ oportet ẽt, ꝙ vltima fiat ablutio ĩ vẽtre iftius aĩalis poſt extractionẽ viſcerũ eius, vt nõ ſit illic aliquid de felle. Et oportet, qñ fiũt troc. cx hac carne poſt eius decoctio nẽ, ꝙ velocit᷑ exiccent᷑ tales troc. ne velocit᷑ accidat eis putre do,& corruptio, ſicut accidit reliqis carnibus decoctis, et illd ꝑꝑ diſpoſitionẽ carniũ ad putredinẽ, et corruptionẽ ꝑꝑ mul
tã humiditatẽ in eis exiſtentẽ.Et oportet, ꝙ troc, exiccentur 9

in vmbra, qm ſi exponerẽt ſoli, tũc caliditas ſolis remoueret ab eis, ſeu a carne Vviperę virtutẽ, quà haber in expellẽdo no cumentũ veneni: qm̃ hęc virtus eſt Pmanẽs ꝑꝑ ſpũe,& ſimilia huius exiſtentia in hac carne:& talia funt ex eis, quæ a ſole reſoluũtur. Exiceatio aũt iſtius carnis in vmbra eſt ex eis, qᷓ; Plongãtur,& fiũt in longo tẽpore,& ſequitur ex hoc corruptio ipſius carnis: quare aportet, ut miſceat᷑ cũ ea illud, qd adiuuat ad velocẽ exiccationẽ. Et oportet, ꝙ illud, quod Pmiſcet᷑ ſecũ.nõ ſit extra tẽperamentũ valde ita, Vvt noceat cõplexioni iſtius carnis. Ilo aũt, qd eſt cõueniẽs, vt Pmiſcea tur cũ tali carne, oportet, vt ſir cõſuetũ naturæ, ſicut eſt panis, et fimilia, vt mediãte tali miſtione fiat caro viperę ſicut cõſueta,& ꝑ hoc remoueat᷑ eius nocumentũ. Et oportet, Vt talis panis ſit vehementer exiccatus, vt exiccet hãc carnem: qf̃᷑ oportet, vt ſit vehementer exiccatus aut ex ſole, aut ab igne:& conteratur,& miſceat᷑ cũ hac carne,& fiant troc. Q uidã aũt madefaciũt hũc panẽ ante permiſtionẽ eius cũ carne hac: Et plurimi ipſorũ madefaciũt cũ brodio iſtius cat nis uiperę poſt eius decoctionẽ: Sed torũ hoc ẽ malũ deſtruẽs Virtutẽ panis in exiccãdo. Et ꝑꝑ illud oportet, vt iſte panis, qñ Pmiſcet᷑ cũ carne viperæ, ſit ſiecus cõtritus ſubtiliter. Vi
pera aũt, ex qua ſumit᷑ iſta caro, oportet, ſit ſana, fortis,
& ꝙ ſit ex ſpecie ellecta. Cognoſcit᷑, ꝙ vipera ſit ſana ex for ti motu eius,& ex curſu ipſſus,& ex hoc, ꝙ ipſa eleuat caput:nã eleuatio capitis nõ fit, nii cũ vipera eſt ſana, fortis. Cognoſcit᷑ ẽt ſanitas ex hoc, ꝙ; qñ extrema ſunt abſciſa, tũc ipſa nõ moriunt᷑ velociter, ĩmo poſt inciſionẽ remanẽt in mo tu ꝑ ſe tẽpore longo,& fluit ex eis ſanguis plurimus: hoc qdẽ nõ fit, niſi qñ aial eſt ſanũ, forte. Species aũt ellecta vipe rarũ c, ꝙ ipſa ſit coloris flaui ſeu ruffi, nõ coloris diuerſi,& nõ ſit habẽs maculas ſeu notas diuerſorũc olorũ, neq́; ſit cor nuta. Et ops, vt accipiat᷑ talis ſpecies Vviperę ex loco ſano;ĩ quo nõ ſit multitudo aquę, nec roris:nã viperæ, quæ morat in huiuſmodi locis, ſunt habẽtes multas ſuꝑfluitates. Et ſir oportet, vt non ſint morantes iuxta aquas ſtates, neq; iuxta aquã ſalſam, qm̃ viperæ, quæ ſunt illic, habẽt malã carnẽ ſitim cauſantẽ:Et ſir viperæ, quæ morãtur ſub arboribus glã diũ,& ſimiliũ. Decoctio aũt iſtius carnis fiat in Vaſæ ferreo cũ modico uino, et aluminis: et ſit ſcdm qritatẽ, quę ſufficiat ro decoctione carnẽ bene coquẽte:& qſq; ponit᷑ cũ ea aliquid de oleo: et fiat decoctio ſuper ignẽ lenẽ ęqualẽ abſqʒ fu mo, ſicut ſuꝑ prunas uel carbones ignitos. Et cũ talis caro ꝑ decoctionẽ Puenerit ad hoc, ꝙ facilit᷑ab osſibus eius ſeparet᷑, tũc accipiat᷑,& ꝑmiſceatur cũ ea, quod dictũ eſt. Et operãs illud inungere debet,& linire os ſuũ,& naſum ſuũ prius cũ oleo balſami,& odorare eius odorẽ, vt per illud expellat᷑ no cumentũ veneni carnis viperę,& qualitates venenoſæ ipſius. Et oportet, ꝙ mortariũ,& piſtellũ, quo contũditur hæc caro, ſit vltime ablutum,& bene exuccatũ,& bene terſum. Q nãtitas vero panis, quę cũ hac carne poni debet, ſecũdũ quoſdã debet eſſe ad medietatẽ eius: Et dicitur, ꝙ; deber eſſe ſicut tertia pars eius. Et ex tali quidern miſtura fiunt troc. qm̃ velocius exiccant᷑, q́ pillulę. Et oporter quidẽ, vt huiuſ
modi troc. ſint grosſiores in extremitatibus, ꝗᷓ in medio iꝑſorũ, qm̃ extremicates eorũ magis occurrunr exiccãtibus& mediũ ſemꝑ ſugit humiditatẽ ab extremis circuẽtibus, qr̃ ad ipſum mediũ nõ acceleat exiccatio, ſicut ĩ extremitaribus.
Conſideratio ſeptima de deſcriptione troc. ſquillcx. D ESCRIPITIO troc.ſquillę&c. Hęc medicina ponitur in tyriaca ꝑꝑ iuuamentũ eius contra venenũ̃. Et ſicut declarauimus in ſermone noſtro de ſimplici bus, reperitur quędã ſpecies eius pernicioſa, et oportet, vt ab ca caueatur. Oportet eti, ꝙ tale cepe ſquille, quę ponitur in his troc. ſit humidũ ſeu recẽs, nõ ſiccũ: nã virtus ſicci eſt iã debilitata,& reſoluta ꝑꝑo reſolutionẽ humiditatis eius. Et ſi
1. † B.
quis cõtradicat ſic dicẽs: Si virtus medicinarũ ſiccarũ eſt de bilis, tunc dignius eſt, ꝙ oẽs medicinæ, quę adminiſtrantur, eſſent humidæ ſeu recẽtes,& tamen non eſt ita. Rñdetur, ꝙ ex medicinis quędã ſunt, in quibus eſt humiditas multa:& huiuſmodi melius eſt, qꝙ adminiſtrent᷑ ſicca, vt humiditas ea rũ iã ſit contẽperata:quæ aũt nõ ſunt ita, melius eſt, ꝙ admi niſtratio earũ ſit ante earũ exiccationẽ. Et oportet, vt elligat᷑ ſquilla humida, quæ ſit ponderoſa, qm huiuſmodi pondero ſitas nõ eſt, niſi ex multa materia, quę eſt in ſubſtãtia ipſius: et ꝑꝑ hoc ẽ fortioris virtutis: ſed nõ ſic eſt illa, quæ ex laxa, & raræ ſuhſtantię, qm̃ ipſa eſt leuis ſine dubio: quare materia ĩ ea eſt pauca:& ſequit᷑ ex hoc, q; virtus eius ſir debilis Et oportet, vt ſquilla huiuſmodi non ſit magna valde, qm̃ magnitudo eius nõ fit, niſi ex hoc, q; ꝓlongata eſt ipſius ꝑmanentia in terra: qt debilitata eſt virtus ipſius, qm̃ tunc ip ſa eſt ſicut decrepita: ſed nõ ſic eſt illa, quę eſt mediocris qritatis, qm̃ ipſa eſt ſicut iuuenis, quare virtus eius eſt fortior. gi vero magnitudo ipſius eſſet ꝑꝑ honitatẽ terrę, in qua na ſcitur,& ꝑꝑ multã materiã, tũc illa, quæ eſt magnæ Ftitatis, eſſet conueniẽtiot. Et oportet, vt color iſtius ſquillæ ſit ſplẽdidus,& ſapor eius ſit dulcis cũ acuitate, qm̃ illa, quę habet
talẽ ſaporẽ, eſt magis ꝓportionata naturę, illa, quę eſt va
cua a dulcedine. Et oportet, ꝙ; iſti troc. fiant nõ ex iſquilla cru da, qm̃ cruda eſt Vehemeẽtis acuitatis, corrũpens ſangvinẽ de necesſitate, qa ipſa eſt vehemẽter excoriãs:& nõ facit hoc, niſi qa adurit ſanguinẽ corrũpens eius cõplexionẽ. Et ideo oporter, t fiant troc. ex hoc cepe poſt eius aſſationẽ, qm̃ aſſatũ eſt melius, ꝗ elixum, quia elixatio tribuit ei ſine dubio humiditatẽ ſuꝑfluã ab aquoſitate, in qua elixat᷑:& hoc eſt ex eis, quę diſponũt ad corruptionẽ. Et oportet, vt iſta aſſa tio fiat, abſq; ꝙ eius corpus obuiet igni, aliter conſumeretur humiqditas eius naturalis: ideo oportet, vt talis aſſatio fiat cũ ingenio ita, vt inter corpus cepe,& inter ignem intermediet alicſuid: Et medius eſt, ꝙ tale itermediãs ſit aliud a luto, qm̃ Iutũ, poſtꝗᷓ ignis impteſſerit in ipſum, eſt fortis exiccationis, qt̃ aſſatio facta cũ luto minoraret multũ de humiditate ſqlle: quare oportet, vt fiat aſſatio iſta, poſtꝗ cepe prædictum inuolutũ fuerit cum paſta farinę fermentata, qm̃ iſta minus exiccat, ꝙ lutũ: quare tũc non penetrat eius exiccatio ad hu miditatẽ radicalẽ iſtius ſquillæ: ſed non ſic facit lutũ. Et opor ttet, vt ignis nõ ſit vehemens, ne ab eo fiat exiccatio multa: deinde ipſa aſſata piſtetur ſeu terat᷑ bene,& ꝑmiſcet᷑ cum fa rina horobi. Et nõ debet permiſceri cũ pane exiccato, ſicut fit in troc.· viperę, quia quod ꝑmiſcet᷑ cũ hoc cepe, oportet, ꝙ; ſit vehementioris exiccationis, ꝗᷓ ſit exiccatio panis: ſed non ſic oportet in troc.viperæ, m̃ cepe eſt ex ſumma radicũ groſſarũ:& hęc nõ euacuant᷑ ab humiditate ſuꝑflua, quia radix nõ eſt groſſa, vt capiat materiã, qᷓ ſtet in ea, quouſq; digeratur, tunc. n. conueniẽs eſt ꝓ nutrimẽto plantæ, pcipue iſtius cepe, qm̃ per cõpatationẽ ad plantã ſuã eſt vehemẽtis Sgrosſitiei Valde,& ꝑꝑ illud neceſſariũ eſt, ꝙ; ſint in ea humi ditates ſuꝑfluæ multę valde:& huiuſmodi humiditates neceſ ſario ſunt crudę:qm̃ ſi eſſent digeſtę, penetrarent ad plantã ꝑꝑ eius nutricationẽ,& ſeperarent᷑ ab his radicibus: Et P hoc humiditas, quæ remanet in iſtis radicibus, et ſimilibus, oportet, ꝙ; ſit cruda. Et cum ita ſit, neceſſarium eſt, ꝙ ſit talis humiditas pręparata ad corruptionem:& ſequitur ad illud corruptio eius, in quo eſt ipſa: quare oportet conari ĩ ex tractione talis humiditatis ab hoc cepe:& ꝑꝑ hoc oportet, vt illud, quod ꝑmiſcetur cum eo, ſit adiuuans ad maiorẽ,& Velociorem ex iccationem, ꝗ ſit illud, quod miſcetur cum car ne viperę:Et ideo melius eſt, vt ſit farina horobi. Et oporter, qꝙ talis farina ſit ex horobo nouo, qm̃ vebhemens eſt exiccatio horobi antiqui, quæ non ſolum exiccant humiditatem extraneam cepe, immo etiam pertranſiret ad exiccandum humiditatem ipſius naturalem.—
Conſideratio

22——
Conſideratio octaua de deſcriptione troc. alandaruchun.
ECIPE cepe& c. Antiqui fecerũt diuerſas deſcriptio
nes iſtorũ troc. Princeps aũt Auicẽna ponit hanc de
ſcriptionẽ: ſed nos nõ videmus, ꝙ iſta deſcriptio iſto rum troc.ſit alia nobilior, et fortaſſe declarabimus hoc in liPro noitro de tyriaca. De complexione autem tyriacę,& aliarum medicinarũ compoſitarũ iam diximus in libro ſecundo Auicennæ, qualiter graduari debeant medicinæ comPoſitę:& tu illuc returre. Reſiduum iſtius expoſitionis ſuper quintum canonem non inuent in arabico.
Traclatus de ponderibus,&- mẽſuris ex arabico in latinum traductus per Andream bellunenſem.
Onſideratio quidẽ Põderis eſt, vt ꝑ ipſum ponai ęqualitas ĩter duas ſubſtãtias homo geneas, aut non homogeneas.homogeneę
aũt ſunt illę, quę ſunt ſimiles in leuitate& grauitate, ſubtilitate,& ſpisſitudine, ſicut aurũ,& argentũ,&‿ ferrũ: Non homogenexæ, Vero ſunt, quę nõ ſunt ita ſimiles, ſicut ferrũ,& lana. Et qm̃ corpus, quo aliquid ponderat᷑, eſt diuer ſum ſecundũ diuerſitatẽ genuũ,& climatũ,& idiomatum: Quare oportet, vt illud, qd in hoc eſt fundamentũ, ſeu vt illud, ad quod oia in hoc reducũtur ſeu reſoluũtur, ſit res na turalis, cuius quãtitas in hoc nõ diuerſificat᷑ oĩno,& ponat᷑ ipſa metrũ,& ymago, ſuper quod fabricãtur oĩa pondera. Quare cõueniẽs eſt, vt illud ſit granũ ordei. Dicamus ergo, quod huiuſmodi granũ ꝗñ multiplicat᷑ vicibus quatuor, rũc ex illo re ſultat alkirat ſeu kirat, qꝗd eſt granũ carubiæ ſcemi. Qñ vero multiplicat᷑ kirat tribus vicibus, tũc reſultat aldanich ſeu qanich. Et cũ multiplicat᷑ danich ſex vicibus, tũc ex illo reſultat dragma. Et qñ multiplicat᷑ dragma uicibus pluri bus ſecundũ diuerſitatẽ cõueniẽtię gentiũ ĩ hoc, tũc reſultat vncia: Nã apud quoſdã vncia reſultat ex dragma nouẽ vi cibus multiplicata:apud quoſdã vero reſultat vncia ex drag ma decẽ vicibus multiplicata: Et apud quoſdam reſultat ex pluribus, quã decẽ. Et ex multiplicatione ꝗdẽ vnciarũ reſul tat libra maior, aut minor ſeqm maioritatẽ, et minoritatẽ un ciarũ.Et ex multiplicatione ꝗdẽ librarũ maiorũ, aut minorũ reſultat alchantar ſeu chãatar maius quidẽ, aut minus ſecũdũ maioritatẽ, aut minorationẽ librarũ, ex quibus reſultat alchantar prędictũ. Et nos quidẽ dicemus in hoc tractatu põdera medicinalia, qugę magis ſunt in vſu,& quę ah antiquis ſunt ordinata in libris ſuis. Et qm̃ in pluribus ponderibus ca dit diuerſitas multa in regionibus,& idiomatibus, ſicut patet in libris phyſicorũ arabũ,& grecorũ: quare oportet„ Vt nõ ſit feſtinatio in ponderãdo, donec Vverſificaueris quãtitatẽ ipſius ponderis. Cumcʒ illud fuerit tibi dubiũ, tũc vtere ĩ eo rõe artificiali circa illud, quod de medicina oportet exhiPeri:& tũc elligere pondus minus, ſeu& tũc declinare cũ iudicio ad põdus minus Pducit ad illud, quod eſt conueniẽs. Pondera igitur medicinalia, qus magis ſunt in vſu, ſunt ſicut kirat, quod ſicut ſciuiſti, eſt Põdus quatuor granorũ orV. 80
dei:& danic eſt tria kirat: dragma vero eſt pondus ſex danic: Et metechal eſt dragma vna,& media,& grana tria ordei: granũ vero eſt granũ ordei vnũ,& medietas eius,&
eſt tertia pars grani carubie: Darchami eſt metecal vnum.
Althoſugi vero ſeu toſugi eſt grana duo,& medietas grani. Alnua, quod latine dicitur os fructus, eſt ſex kirat. Alaſtar ſeu aſtar eſt dragmę vi.& danich duo. Bõdacha apud quoſ dã eſt dragma i.ſed apud quoſdã alios eſt põdus merechal i. & tertia ipſius. Alabachale ſeu bachale eſt ſecundũ tres ſpecies, ſ.bachale greca, alexandrina, et egiptia. Greca quidẽ eſt pondus xxiiij. granorũ ordei. Alexãdrina vero eſt kirat viiij Egiprtia eſt xxviiij. granorũ ordei. Altormoſe ſeu tormos eſt duo kirat. Algiauzi ſeu giauzi eſt ſecundũ duas ſpecies. ſ. abſoluta& regalis: Abſoluta quidẽ eſt pondus ſeptẽ darcha mi:regalis Vero eſt pondus ſex darchami. Q.-uantũ capere poſſum digiti eſt duo darchami. Quanmtũ eapere poteſt vo lamus eſt ſex dragmę. Sathel eſt dragmę vi. Auchie. i. vncia eſt metechal vij. 5.& eſt dragmæ Xx.& quinq; ſeptimę par tes vnius dragmę. Alrothol ſeu rotol. i. libra medicinalis eſt dragmę cxxviij. Durach eſt librę iij. Heames eſt librę. v.& Inqʒ aſtar. Almen ſeu men.i.emina eſt ſecũdũ ſpecies nq́;. ſ.anthiochena,& greca, alexandrina, et emina aromathorũ, et emina iudaica: Antiochena ꝗdẽ eſt vncię.xvi. Greca vero eſt Vncia i. Alexandrina aũt eſt vncię. xxx. Emina aromathorũ eſt vnciæ. xxij. Iudaica vero emina eſt ſacheles quinquaginta:& ſacheles eſt Xx. abolus ſeu athulus: Abolus ſeu Athulus vel alatulus eſt kirat iij. Alchid autem
& diuidit᷑ in duas diuiſiones: qͥddã. n. ex eo adminiſtrat᷑ ĩ ſub ſtantia ſicca:& quoddam ex eo adminiſtrantur in ſubſtan tia humida:& illud, quod adminiſtratur in ſnbſtantia ſicca, eſt notum ſecundum idiomata, et regiones. Et illud ſicut menſura, quæ dicitur almechuch apud habitantes ciuitatem Halep. Et menſura dicta alardeb apud Egiptios. Et menſura, quę dicitur algarara apud Damaſcenos. Et menſura, quę dicitur alſenbel apud ciuiratem Hama:& ita de alijs menſuris. Sed menſuræ, que adminiſtratur in ſubſtantia liquida, ſunt multæ ſpecies:& illud ſecundũ idiomata,& regiones. Verũ illę, quę in hoc loco debentur commemorari. ſunt, quas nos deſcribemus. Dicamus ergo ex illis, ꝙ almha cha ſeu mhalacha eſt ſecundũ duos modos: vnum eorum eſt, quod conuenit melli,& eſt pondus iiij. metechal: alterũ Vero conuenit medicinis,& eſt pondus vnius metachal. Chuthuli etiam eſt ſecundum duos modos, quorum vnum cõuenit oleo,& eſt pondus vnciarũ. vi. alrerũ vero cõuenit Vino, et eſt põdus vnciarũ x. Alſachrugie eſt ſecundũ duos modos.ſ.magna, et parua: magna ꝗdẽeſt vas cõtinens nouẽ Vncias: parua vero continet ſex vncias. Alchoſt ſeu chiſt vel keſt eſt continens xx. vncias. Giara ideſt idria eſt etiam ſecundũ duos modos.ſ.magna,& parua: magna quidẽ cõti net xxiiij.choſt. ꝑua vero cõtinet iiij.choſt. Abrich cõtinet duas eminas. Alchuzi eſt duarum ſpecierum, quarum vnũ attribuitur oleaginibus,& eſt pondus Xxxx viiij. aſtar:& alterum attribuitur vino,& continet Ix. aſtar,& durach. Et dlxerunt quidã, ꝙ durach eſt pondus librarũ uiij: ſicut ſupradictũ eſt: alij Vero dixerunt, ꝙ eſt pondus librarũ. iij.
AS DnGIIInEE
Omnes ſunt terniones pręter N quaternionem-æ
Menetijs apud Cominum de Tridino M. ontisferrati, KFEnuno Domin M. D. X LLEIII.
Mhalacha, i, coclearium,
Alſachru gie.i. ſcutella,

8
ees
6 G,
L